Onderweg naar Lyon #2

ONDERWEG NAAR LYON door Monique Samsen

Als je onderweg bent naar iets nieuws, kijk je bijna vanzelf ook terug.

komt ook de vraag op: waar kom ik eigenlijk vandaan?

Dat merkte ik de afgelopen weken opnieuw. Terwijl Lyon dichterbij kwam, was ik bezig met het maken van een nieuwe folder over ACT4life. Sommigen hebben hem al in de nieuwsbrief voorbij zien komen. Ik zal hem binnenkort ook delen via social media, zodat iedereen hem kan bekijken.

Die vraag speelde ook al tijdens het schrijven van mijn boek. Waar komt ACT vandaan? Hoe zit het in elkaar? Waar is het uit opgebouwd? Wat is de basis onder alles wat we doen? Ik ging terug naar ACT zelf, naar functioneel contextualisme, naar RFT, naar de oorsprong van een model dat mij al meer dan twintig jaar bezighoudt. Zelfs terug naar het eerste ACT-boek uit 1999. Toen was ik nog een jonkie en dit jaar ben ik al vijftig geworden.

De folder is in het Engels geschreven, zodat mensen op het congres in Lyon kunnen kennismaken met wat ACT4life inhoudt. Daarna heb ik hem weer terugvertaald naar het Nederlands. Dat vond ik eigenlijk wel grappig.

Meestal begin ik in mijn eigen taal en zoek ik daarna naar woorden die in het Engels ongeveer hetzelfde doen. Nu ging het andersom. Alsof ik via een omweg opnieuw naar mijn eigen werk keek.

En dat is misschien precies wat onderweg zijn met je doet. Je gaat ergens naartoe, maar ondertussen

Nou ja, eigenlijk word ik pas in september vijftig.

Maar zo werkt dat bij mij niet helemaal. Zodra het 1 januari is en ik weet dat ik dat jaar een bepaalde leeftijd bereik, ben ik die leeftijd voor mijn gevoel al. Ik communiceer dat dan ook meteen vrolijk mee. Dus vanaf 1 januari ben ik eigenlijk al vijftig.

En eerlijk is eerlijk: dat doet iets.

Vijftig worden is toch zo’n punt waarop je terugkijkt. Niet pas op de dag zelf, met slingers en taart en mensen die zeggen dat het maar een getal is. Het begint veel eerder. Bij mij eigenlijk al het hele jaar. Je kijkt terug naar waar je vandaan komt, wat je hebt gebouwd, wat je bent kwijtgeraakt, wat je hebt vastgehouden, wat je

onderweg hebt geleerd en waar je misschien nog steeds middenin zit.

Voor de nieuwe pagina ACT4life.com maakte ik onder andere een fotoslideshow. Dat klinkt als iets kleins, maar ineens zat ik daar: scrollend door bijna negen jaar ACT4life. Foto’s van trainingsgroepen. Blije mensen met een grote glimlach op hun gezicht en een certificaat in hun hand. Teams die met het Kruispunt werken. Maar ook al die creatieve vondsten van deelnemers, cliënten, docenten en soms zelfs hun families: Kruispunten die met de hand zijn gemaakt, uilen die zijn uitgeknipt, olifanten die zijn geschilderd, harten die zijn getekend. Alsof mensen het model niet alleen begrijpen, maar het ook letterlijk in handen nemen. Ze gaan ermee spelen, bouwen, zoeken, maken en verbinden het aan hun eigen wereld. En ik dacht: wat is dit gaan leven!

Dat is gek om te zien, als je zelf meestal gewoon midden in het gedoe staat. Want onderweg voelt het helemaal niet altijd groots of afgerond.

Onderweg ben je vooral bezig met de volgende bocht. Met wat nog niet klopt. In mijn geval is dat met een zin die niet lekker loopt. Een training die verbeterd mag worden. Een model dat veel in zich heeft, maar waar ik de woorden (of de beelden!) nog niet voor heb. Een wereldwijd virus. Een hoofd dat te veel verbanden ziet. Een hart dat graag wil verbinden en een uil die zich alsmaar afvraagt of anderen wel op mij zitten te wachten..

Onderweg zijn is vaak helemaal niet romantisch.

Er zitten hobbels in de weg. Kuilen. Omleidingen.

Momenten waarop ik dacht of anderen aan me vroegen: waar ben je in vredesnaam aan begonnen? Momenten waarop leren vooral voelt als ploeteren. Als nog niet kunnen. Als zoeken, schrappen, opnieuw beginnen. Als mezelf vast zien lopen in mul zand, op plekken waar ik liever gewoon even soepel doorheen was gereden.

James Nottingham heeft daar een mooi beeld voor: de leerkuil. Wie echt iets nieuws leert, loopt niet keurig over een rechte lijn omhoog. Eerst kom je juist in verwarring. Je zakt als het ware de kuil in.

Wat je dacht te weten, blijkt niet genoeg. Je overzicht verdwijnt. Het wordt rommelig, frustrerend, soms zelfs ontmoedigend. En pas door daar niet meteen uit weg te willen, maar te blijven onderzoeken, vragen, proberen en opnieuw kijken, ontstaat er dieper begrip. Van onbewust onbekwaam, naar bewust onbekwaam (au) naar bewust bekwaam tot aan onbewust bekwaam. En nu ik vijftig ben word kan ik nog steeds niet zeggen dat ik volop aan ben beland in het onbewust bekwame.. ik ben nog steeds onderweg.

Leren is fijn als je iets geleerd hébt.

Maar leren zelf? Dat is vaak helemaal niet zo fijn.

Dat vergeten we makkelijk. Zeker als we naar foto’s kijken waarop iedereen lacht met een certificaat in de hand. Dan lijkt het achteraf een rechte weg. Een mooi verhaal. Een logisch proces. Kijk, daar begonnen we. En kijk, daar kwamen we uit.

Maar zo voelde het onderweg natuurlijk niet.

Onderweg was er gedoe. En toch zijn juist die stukken onderdeel van het verhaal. Misschien zelfs wel de mooiste passages.

Ik moest ook denken aan Bronnie Ware, die als verpleegkundige in de palliatieve zorg schreef over de spijt die mensen op hun sterfbed kunnen hebben. Deathbed regrets. Spijt bij het sterven.

Dat vind ik zo’n indringend gegeven. Want ja, aan het einde van je leven terugkijken kan veel helder maken. Maar het is misschien ook een beetje laat.

Misschien moeten we dat onderweg vaker doen.

Niet pas als het bijna voorbij is. Niet pas op het sterfbed. Maar halverwege. Of in ieder geval op kruispunten. Wanneer je vijftig wordt. Wanneer je onderweg bent naar iets nieuws. Wanneer je merkt dat je zo druk bent met de volgende stap, dat je vergeet om even achterom te kijken en te zien

welke weg er al ligt. Niet om alles mooier te maken dan het was, maar om te zien: ik heb geleefd. Ik heb geleerd. Ik heb geprobeerd. Ik heb dingen meegemaakt. Sommige mooi, sommige lastig, sommige ronduit ingewikkeld. Maar ik was onderweg. Ik heb niet alleen langs de kant gestaan.

En dat is precies aan wat mij in ACT zo aanspreekt: we hoeven het gedoe niet glad te strijken om een waardevol leven te kunnen leiden. We hoeven niet eerst klaar, kalm, vol zelfvertrouwen, ervaren of volledig opgeruimd te zijn. We mogen onderweg zijn.

Met onze uil die overal wel een mening over heeft, vooral over onszelf. Met onze kat die ons maar al te vaak in de weerstand zet en onze olifant die soms doodmoe wordt van al die last die het moet dragen, ons hart dat de juiste richting fluistert, maar die soms zo moeilijk te verstaan is.

Als ik terugkijk naar de afgelopen jaren, zie ik geen rechte route.Ik zie bochten, hobbels, kuilen, tussenstops en onverwachte uitzichten. Ik zie mensen die zijn aangehaakt. Mensen die ACT4life meenemen naar hun eigen praktijk, school, team of gezin. Mensen die er iets van zichzelf aan toevoegen, waardoor het verder gaat leven.

En ik zie mezelf, bijna vijftig, onderweg naar Lyon.

Met een Engelstalige folder waar ik verdomde trots op ben en een factsheet ACT4life die als een echte plattegrond uitvouwt tot een A3 versie van het Kruispunt - ik hoop dat ons materiaal ook internationaal aanspreekt!.En ik ben onderweg met dankbaarheid voor wat er al is, en grote ogen van nieuwsgierigheid naar wat er nog komt.

Onderweg naar Lyon kijk ik dus vooruit, maar ook zo af en toe in de achteruitkijkspiegel. En dan denk ik: wat tof eigenlijk, dat we dit allemaal mogen meemaken!

Niet pas later, maar nu.

Aankomende vrijdag vertrek ik dan echt: eerst een tussenstop in Dijon voor het oude middeleeuwse centrum, de mosterd en mijn Franse guilty pleasure: compleet en onbeschaamd urenlang ronddwalen in de megagrote Carrefour - wat overigens ‘kruispunt’ betekent in het Frans, dus er zal vast iets onbewust onder die neiging zitten.

De Honda is zojuist van top tot teen stofgezogen, gepoetst en van alle rommel ontdaan: klaar om volgepropt te worden. À bientôt, à Lyon!

Ik zie jullie daar!

m o c . e f i l 4 T C A