Wat doe jij als het niet gaat zoals je had bedacht? In dit gesprek met Remko van der Drift gaat het niet over beter je best doen, maar over anders kijken. Over hoe mildheid en humor ruimte maken voor leren, beweging en verandering.
De lift zoeft omhoog. Acht verdiepingen. Als de deuren openen, ligt de stad aan onze voeten. Het Amsterdamse IJ schittert in de winterzon. Licht weerkaatst op het water, boten schuiven langzaam voorbij. Even zeggen we niets. Het uitzicht vraagt om stilte.
Remko van der Drift staat naast het raam, ontspannen en aanwezig. Zijn ogen stralen. Net heeft hij nog een radio-interview gedaan over falen en verbinding. “Het mooiste wat ik kan doen,” zegt hij, “is contact maken met mensen. Verbinden.”
Wanneer een fout nog geen falen is Het gesprek begint klein. Alledaags. Een vergeten koptelefoon. Een mislukte DJ-backspin. Gebeurtenissen die we moeiteloos bestempelen als ‘fout’. Maar Remko springt
meteen in op het onderscheid tussen wat er gebeurt en wat we ervan maken. “Falen,” zegt hij, “is eigenlijk een afwijking van een gewenst resultaat, plus een negatieve zelfevaluatie. Een fout is een gebeurtenis met een oordeel. Het wordt pas falen wanneer die negatieve zelfevaluatie erbij komt. Dat oordeel gaat vaak niet alleen over de situatie, maar over wie je bent. Mislukken is daarin de overtreffende trap. Dan koppel je het helemaal aan je identiteit.”
Het klinkt eenvoudig. En juist daarom raakt het iets fundamenteels. Want hoe vaak denken we niet: dit had ik beter moeten doen, dit zegt iets over mij, ik ben niet goed genoeg? Volgens Remko zijn dat meestal geen feiten, maar gedachten. Mentale constructies die komen en gaan, tenzij we ze te serieus nemen en ons eraan vastklampen.
“Wat leer je pas als je echt durft te vallen?” Hij hoeft niet lang na te denken. “Je komt verder. Er gebeurt iets.”
Hij vertelt over zijn eigen leven. Over relaties waarin hij fouten maakte en mensen pijn deed. Over hoe hij dat lange tijd zag als falen, tot hij ruimte kreeg om het anders te bekijken. Door die ervaringen heeft hij nu al zeven jaar een onwijs mooie relatie. Niet ondanks die fouten, maar dankzij wat hij ervan leerde.
Ook deelt hij een verhaal uit zijn tijd als DJ. Een volle club. Honderden mensen. En dan ineens stilte. De naald van de plaat schiet eraf. Schaamte, paniek. Alles wat bij falen hoort. Het publiek reageert meteen. Er wordt gejuicht. De fout maakt de avond levendiger dan gepland. Achteraf ziet hij het helder. De show werd beter dóór die fout.
Wat opvalt tijdens het gesprek is hoe weinig haast Remko heeft om iets te bewijzen. Zijn woorden zijn zorgvuldig. Zijn toon mild, soms speels. Hij lacht gemakkelijk, ook om zichzelf. “Het leven bestaat uit tegenslag, fouten, mislukkingen én prachtige dingen.” Het probleem, is volgens hem niet dat die tegenslag er is, maar dat we aan succes vastklampen en fouten koste wat kost proberen te vermijden. “Dat zorgt voor spanning. Voor lijden.”
Het ontwikkelen van een andere houding ten opzichte van fouten noemt hij faalkunde. “Faalkunde is de kunst van het moedig ontspannen en leren omgaan met fouten, falen en perfectie.” Ontspanning is daarin geen bijzaak, maar een sleutel. Geen passiviteit, maar een actieve vorm van moed.
Ruimte om te onderzoeken
Remko werkt veel met professionals in de zorg, het onderwijs en bij de overheid. Mensen met verantwoordelijkheid. Mensen bij wie fouten echte gevolgen kunnen hebben. Juist daar ziet hij hoe verlammend perfectiestress kan zijn.
Over de prestatiegerichte maatschappij is hij scherp: “Het gif daarin is dat mensen hun succes koppelen aan hun identiteit.” Gaat het goed, dan
voelen mensen zich waardevol. Gaat het mis, dan zijn ze het probleem. Dat mechanisme zorgt voor stress, schaamte en verkramping. Paradoxaal genoeg leidt het vaak tot meer fouten.
Wat hier volgens hem vaak door elkaar wordt gehaald, is leren en presteren. Leren is rommelig, traag en onzeker. Het gaat via proberen, mislukken, bijstellen en opnieuw beginnen. “Je kunt niet van mensen verwachten dat ze blijven leren en ze tegelijkertijd beoordelen alsof alles meteen moet lukken.”
Zodra mensen zich onveilig voelen, verandert hun gedrag. Ze stellen minder vragen, nemen minder initiatief en grijpen terug op wat ze al kennen. Niet uit onwil, maar uit zelfbescherming. “Creativiteit en experiment verdwijnen niet omdat mensen dat niet willen,” zegt Remko, “maar omdat het te onveilig wordt.”
In organisaties ziet hij twee bewegingen. Fouten vermijden kost energie en vergroot spanning. Fouten open onderzoeken opent ruimte en vergroot vakmanschap. “Je kunt alleen onderzoeken wat er op tafel komt.En alleen wat je onderzoekt, kun je voorkomen.”
Evolutie en verandering
Hij plaatst falen ook in een groter perspectief. “De hele evolutie is gebaseerd op dingen die fout gaan en bijgestuurd worden,” zegt hij. “Dus de hele evolutie is één en al faalkunde en verandering.” Verandering is geen uitzondering, benadrukt hij, maar een constante. “Als er iets verandert of niet gaat zoals je had verwacht, kun je dat zien als een fout of als falen en daartegen strijden. Of je kunt het normaliseren. Want verandering en de dingen die daarin misgaan, zijn nodig om verder te komen.”
Radicale menselijkheid
Wat hij mensen uiteindelijk gunt, is dit: wat radicaler menselijk durven zijn. Voor zichzelf en voor anderen, als het gaat over fouten maken: accepterend, mild, vergevingsgezind en compassievol. “En onze faalspieren trainen,” zegt hij. Dat is precies wat hij komt brengen op het ACTIVAL in zijn workshop ‘Als dat maar fout gaat’. Oefenen in proberen en leren omgaan met fouten, met mildheid, humor en nieuwsgierigheid. “Jezelf niet zo serieus nemen. Dat helpt enorm om meer te durven.”
Buiten glinstert het water nog steeds. De boten varen verder. Het uitzicht is onveranderd, en toch is er iets verschoven. Falen als weg vooruit.
Door Maaike Elisa de Vries
