10
One of a kind
Minke Schat
Magnum opus en herontdekking Magnum opus and rediscovery
30
16
22
Peter Schalk
Betzy Akersloot-Berg en het activisme van kunstmusea Betzy Akersloot-Berg and art museum activism Charis Gullickson
Betzy Rezora Berg. Altijd in beweging, als de zee Betzy Rezora Berg. Always in motion, like the sea Marguerite Tuijn
42
De klop op de deur. Vrouwelijke kunstenaars in de 19de eeuw The knock on the door. Women artists in the 19th century Jenny Reynaerts
60
De zee leren schilderen. Haagse vriendschappen Learning how to paint the sea. Friendships in The Hague Sunny Jansen
82
Onverschrokken en vastberaden. Mijn rotsen en mijn zee Fearless and determined. My rocks and my sea Marguerite Tuijn
94
Leven voor de kunst: Arbeid er livets lyspunkt Living for art: Arbeid er livets lyspunkt Marguerite Tuijn
122
Gesetteld op Vlieland. Hier op ons groote fregat Settled on Vlieland. Here on our large frigate Marguerite Tuijn
Betzy Akersloot-Berg Museum Tromp’s Huys, Vlieland
152
Epiloog | Epilogue
158
Noten | Notes
170
Lijst van werken | List of Works
180
Lijst van tentoonstellingen | List of exhibitions
184
Personenregister | Index of Names
186
Bibliografie | Bibliography
190
Beeldverantwoording | Image credits
10
One of a kind
Minke Schat
Magnum opus en herontdekking Magnum opus and rediscovery
30
16
22
Peter Schalk
Betzy Akersloot-Berg en het activisme van kunstmusea Betzy Akersloot-Berg and art museum activism Charis Gullickson
Betzy Rezora Berg. Altijd in beweging, als de zee Betzy Rezora Berg. Always in motion, like the sea Marguerite Tuijn
42
De klop op de deur. Vrouwelijke kunstenaars in de 19de eeuw The knock on the door. Women artists in the 19th century Jenny Reynaerts
60
De zee leren schilderen. Haagse vriendschappen Learning how to paint the sea. Friendships in The Hague Sunny Jansen
82
Onverschrokken en vastberaden. Mijn rotsen en mijn zee Fearless and determined. My rocks and my sea Marguerite Tuijn
94
Leven voor de kunst: Arbeid er livets lyspunkt Living for art: Arbeid er livets lyspunkt Marguerite Tuijn
122
Gesetteld op Vlieland. Hier op ons groote fregat Settled on Vlieland. Here on our large frigate Marguerite Tuijn
Betzy Akersloot-Berg Museum Tromp’s Huys, Vlieland
152
Epiloog | Epilogue
158
Noten | Notes
170
Lijst van werken | List of Works
180
Lijst van tentoonstellingen | List of exhibitions
184
Personenregister | Index of Names
186
Bibliografie | Bibliography
190
Beeldverantwoording | Image credits
23
Betzy Akersloot-Berg en het activisme van kunstmusea
Betzy Akersloot-Berg and art museum activism
Woord vooraf Charis Gullickson, namens Nordnorsk Kunstmuseum & Perpektivet Museum
Foreword Charis Gullickson, on behalf of Nordnorsk Kunstmuseum & Perspektivet Museum
Betzy Akersloot-Berg was een van de vele Noorse kunstenaars die actief waren in een tijd dat natievorming een belangrijk streven was in Noorwegen. Kunst werd ingezet ter ondersteuning van deze beweging, die er uiteindelijk toe leidde dat Noorwegen in 1905 onafhankelijk werd van Zweden.
Betzy Akersloot-Berg was one of many Norwegian artists who were active at a time when nation building was a major project in Norway; art was used as part of this ambition to support a movement that ultimately led to Norway gaining independence from Sweden in 1905.
De schilderijen van Akersloot-Berg van de bijzondere natuur, maar ook van de vuurtorens, walvisvaarders en koopvaardijschepen in Noorwegen getuigen van nationale trots, net als de werken van de Noorse kunstenaars Adolph Tidemand, Peder Balke, Otto Sinding en anderen. Peder Balke staat bekend als de kunstenaar die het noorden van Noorwegen ‘ontdekte’ en Otto Sinding was een van de eerste schilders op de eilandengroep Lofoten, een van de mooiste, maar ook destijds meest afgelegen landschappen van Noorwegen. Akersloot-Berg reisde en schilderde in deze regio in dezelfde periode als Sinding, maar kreeg weinig publieke waardering of erkenning in de Noorse kunstgeschiedenis. Wat onderscheidde Akersloot-Berg van haar mannelijke tijdgenoten? Ze was een vrouw. Een powervrouw. Het is lastig om de kunst en het leven van Betzy AkerslootBerg los te zien van de strijd voor vrouwenrechten. De meeste Europese kunstacademies lieten in de jaren 1870 en 1880 geen vrouwelijke studenten toe. Akersloot-Berg volgde privélessen bij gerenommeerde mannelijke schilders in Frankrijk en Duitsland. Ondanks de uitdagingen waarvoor ze als vrouwelijke kunstenaar werd gesteld, exposeerde ze haar werk in kunstinstellingen, had ze banden met de elite en verkocht ze haar schilderijen goed. Ze schreef over de vervaardiging en verkoop van haar schilderijen, waarbij ze zich verontschuldigde voor het feit dat ze geen tentoonstelling kon organiseren omdat ze alle beschikbare werken
Akersloot-Berg’s paintings of Norway’s distinctive nature, but also of its lighthouses, whaling ships and merchant vessels, bear witness to national pride in the same way as works by the Norwegian artists Adolph Tidemand, Peder Balke, Otto Sinding and others. Peder Balke is noted as the artist who “discovered” Northern Norway and Otto Sinding was one of the first painters in the Lofoten archipelago – one of Norway’s most stunning, but also at that time, remote landscapes. Akersloot-Berg travelled and painted in this region at the same time as Sinding, but received little public acclaim or recognition in Norwegian art history. What separated Akersloot-Berg from her male contemporaries? She was a woman. A badass woman. It is difficult to see Betzy Akersloot-Berg’s art and life without thinking of the parallel struggle for women’s rights. Most European art academies in the 1870s and 1880s did not accept female students. Akersloot-Berg studied privately with established male painters in France and Germany. Despite the challenges she faced as a female artist, she exhibited her work at art institutions, had ties to the elite, and sold her paintings well. She wrote about the production and sale of her paintings, apologizing for being unable to stage an exhibition because she had sold all the available works: “Of all my pictures I only have two left – the others have found their respective owners, so I am unable to bring together my widely distributed paintings for an exhibition.”1
23
Betzy Akersloot-Berg en het activisme van kunstmusea
Betzy Akersloot-Berg and art museum activism
Woord vooraf Charis Gullickson, namens Nordnorsk Kunstmuseum & Perpektivet Museum
Foreword Charis Gullickson, on behalf of Nordnorsk Kunstmuseum & Perspektivet Museum
Betzy Akersloot-Berg was een van de vele Noorse kunstenaars die actief waren in een tijd dat natievorming een belangrijk streven was in Noorwegen. Kunst werd ingezet ter ondersteuning van deze beweging, die er uiteindelijk toe leidde dat Noorwegen in 1905 onafhankelijk werd van Zweden.
Betzy Akersloot-Berg was one of many Norwegian artists who were active at a time when nation building was a major project in Norway; art was used as part of this ambition to support a movement that ultimately led to Norway gaining independence from Sweden in 1905.
De schilderijen van Akersloot-Berg van de bijzondere natuur, maar ook van de vuurtorens, walvisvaarders en koopvaardijschepen in Noorwegen getuigen van nationale trots, net als de werken van de Noorse kunstenaars Adolph Tidemand, Peder Balke, Otto Sinding en anderen. Peder Balke staat bekend als de kunstenaar die het noorden van Noorwegen ‘ontdekte’ en Otto Sinding was een van de eerste schilders op de eilandengroep Lofoten, een van de mooiste, maar ook destijds meest afgelegen landschappen van Noorwegen. Akersloot-Berg reisde en schilderde in deze regio in dezelfde periode als Sinding, maar kreeg weinig publieke waardering of erkenning in de Noorse kunstgeschiedenis. Wat onderscheidde Akersloot-Berg van haar mannelijke tijdgenoten? Ze was een vrouw. Een powervrouw. Het is lastig om de kunst en het leven van Betzy AkerslootBerg los te zien van de strijd voor vrouwenrechten. De meeste Europese kunstacademies lieten in de jaren 1870 en 1880 geen vrouwelijke studenten toe. Akersloot-Berg volgde privélessen bij gerenommeerde mannelijke schilders in Frankrijk en Duitsland. Ondanks de uitdagingen waarvoor ze als vrouwelijke kunstenaar werd gesteld, exposeerde ze haar werk in kunstinstellingen, had ze banden met de elite en verkocht ze haar schilderijen goed. Ze schreef over de vervaardiging en verkoop van haar schilderijen, waarbij ze zich verontschuldigde voor het feit dat ze geen tentoonstelling kon organiseren omdat ze alle beschikbare werken
Akersloot-Berg’s paintings of Norway’s distinctive nature, but also of its lighthouses, whaling ships and merchant vessels, bear witness to national pride in the same way as works by the Norwegian artists Adolph Tidemand, Peder Balke, Otto Sinding and others. Peder Balke is noted as the artist who “discovered” Northern Norway and Otto Sinding was one of the first painters in the Lofoten archipelago – one of Norway’s most stunning, but also at that time, remote landscapes. Akersloot-Berg travelled and painted in this region at the same time as Sinding, but received little public acclaim or recognition in Norwegian art history. What separated Akersloot-Berg from her male contemporaries? She was a woman. A badass woman. It is difficult to see Betzy Akersloot-Berg’s art and life without thinking of the parallel struggle for women’s rights. Most European art academies in the 1870s and 1880s did not accept female students. Akersloot-Berg studied privately with established male painters in France and Germany. Despite the challenges she faced as a female artist, she exhibited her work at art institutions, had ties to the elite, and sold her paintings well. She wrote about the production and sale of her paintings, apologizing for being unable to stage an exhibition because she had sold all the available works: “Of all my pictures I only have two left – the others have found their respective owners, so I am unable to bring together my widely distributed paintings for an exhibition.”1
43
De klop op de deur Vrouwelijke kunstenaars in de 19de eeuw
The knock on the door Women artists in the 19th century
Jenny Reynaerts
Betzy Berg had het geluk geboren te worden in een tijd waarin het voor vrouwen steeds makkelijker werd om kunstenaar als beroep te kiezen. Vanaf haar geboortejaar nam de vrouwenemancipatie in de kunstwereld een vlucht naar voren. Er was zeker nog geen sprake van een geëffend pad, want het hoogste kunstonderwijs bleef vooralsnog ontoegankelijk voor vrouwen. Weliswaar openden de Amsterdamse Rijksacademie en de Koninklijke Academie in Den Haag in 1870 en 1873 zogenaamde damesklassen, maar dit waren voorlopers. Antwerpen (1888), Parijs (1897) en Londen (jaren 1890) volgden schoorvoetend.1 Op de Duitse academies, waar van oudsher veel Noorse kunstenaars heengingen, konden vrouwen pas vanaf 1919 terecht, toen iedereen voor de wet gelijk werd.2
Betzy Berg was fortunate enough to have been born in a time when it was becoming far easier for women to choose art as a career. From the year of her birth the emancipation of women in the arts was making significant progress. Yet, there was no question of a smooth path, because the highest form of art education still remained inaccessible to women. Even though the Amsterdam Rijksacademie and the Koninklijke Academie in The Hague had opened ‘classes for ladies’ in 1870 and 1873, they were merely forerunners. Antwerp (1888), Paris (1897) and London (1890s) were to follow reluctantly.1 Women were only admitted to the German academies, where many Norwegian artists went, from 1919 onwards when everyone became equal under the law.2
In tegenstelling tot die veelal gesloten kunstacademies openden teken- en kunstnijverheidsscholen al veel eerder hun deuren voor vrouwen – of werden er zelfs speciaal voor opgericht, zoals de Londense Royal Female School of Design (1842).3 De meeste Europese scholen lieten vanaf begin jaren 1870 vrouwen toe, in Haarlem en ook Amsterdam gebeurde dat in 1881.4 Ze waren bedoeld om vrouwen een beroep te kunnen laten uitoefenen in de kunstnijverheidsindustrie of als tekenlerares. De leerlingen kregen les in het tekenen naar gipsen beelden en het gekleed model, vergelijkbaar met de basiscursussen op de kunstacademies. Dit tekenonderwijs bood hen behalve een praktische opleiding ook een kans om verder te durven dromen van het kunstenaarschap. Alleen het naakte lichaam bleef veelal taboe, zelfs al werden vrouwen paradoxaal genoeg traditioneel wel geacht de zorg voor het menselijk lichaam van de wieg tot het graf op zich te nemen.
In contrast to those usually closed art academies, drawing and applied arts schools had already opened their doors to women much earlier – or had even been especially set up for them, like the Royal Female School of Design in London (1842).3 From the early 1870s the majority of European schools had admitted women; in Haarlem and in Amsterdam too, this happened in 1881.4 They were intended to enable women to pursue a career in the applied arts industry or as drawing teachers. The students were taught to draw from plaster casts and clothed models, comparable to the basic courses at art academies. In addition to practical training, this drawing instruction offered them the chance to dare to dream of becoming artists. Only the nude body often remained taboo, even though, paradoxically, women were traditionally expected to take care of the human body from cradle to grave.
Was zo’n geopende deur de aanleiding dat Berg besloot uit Finnmark terug te keren en in Oslo tekenlessen te gaan volgen? De Kongelige Tegne- og kunstskole (Koninklijke Teken- en Kunstschool) aldaar liet in 1870 voor het eerst
Was such an open door the reason that Berg decided to return from Finnmark and take lessons in drawing in Oslo? The Kongelige Tegne- og kunstskole (Royal Drawing and Art School) there had admitted female students for the first time in 1870, beginning with a three month
43
De klop op de deur Vrouwelijke kunstenaars in de 19de eeuw
The knock on the door Women artists in the 19th century
Jenny Reynaerts
Betzy Berg had het geluk geboren te worden in een tijd waarin het voor vrouwen steeds makkelijker werd om kunstenaar als beroep te kiezen. Vanaf haar geboortejaar nam de vrouwenemancipatie in de kunstwereld een vlucht naar voren. Er was zeker nog geen sprake van een geëffend pad, want het hoogste kunstonderwijs bleef vooralsnog ontoegankelijk voor vrouwen. Weliswaar openden de Amsterdamse Rijksacademie en de Koninklijke Academie in Den Haag in 1870 en 1873 zogenaamde damesklassen, maar dit waren voorlopers. Antwerpen (1888), Parijs (1897) en Londen (jaren 1890) volgden schoorvoetend.1 Op de Duitse academies, waar van oudsher veel Noorse kunstenaars heengingen, konden vrouwen pas vanaf 1919 terecht, toen iedereen voor de wet gelijk werd.2
Betzy Berg was fortunate enough to have been born in a time when it was becoming far easier for women to choose art as a career. From the year of her birth the emancipation of women in the arts was making significant progress. Yet, there was no question of a smooth path, because the highest form of art education still remained inaccessible to women. Even though the Amsterdam Rijksacademie and the Koninklijke Academie in The Hague had opened ‘classes for ladies’ in 1870 and 1873, they were merely forerunners. Antwerp (1888), Paris (1897) and London (1890s) were to follow reluctantly.1 Women were only admitted to the German academies, where many Norwegian artists went, from 1919 onwards when everyone became equal under the law.2
In tegenstelling tot die veelal gesloten kunstacademies openden teken- en kunstnijverheidsscholen al veel eerder hun deuren voor vrouwen – of werden er zelfs speciaal voor opgericht, zoals de Londense Royal Female School of Design (1842).3 De meeste Europese scholen lieten vanaf begin jaren 1870 vrouwen toe, in Haarlem en ook Amsterdam gebeurde dat in 1881.4 Ze waren bedoeld om vrouwen een beroep te kunnen laten uitoefenen in de kunstnijverheidsindustrie of als tekenlerares. De leerlingen kregen les in het tekenen naar gipsen beelden en het gekleed model, vergelijkbaar met de basiscursussen op de kunstacademies. Dit tekenonderwijs bood hen behalve een praktische opleiding ook een kans om verder te durven dromen van het kunstenaarschap. Alleen het naakte lichaam bleef veelal taboe, zelfs al werden vrouwen paradoxaal genoeg traditioneel wel geacht de zorg voor het menselijk lichaam van de wieg tot het graf op zich te nemen.
In contrast to those usually closed art academies, drawing and applied arts schools had already opened their doors to women much earlier – or had even been especially set up for them, like the Royal Female School of Design in London (1842).3 From the early 1870s the majority of European schools had admitted women; in Haarlem and in Amsterdam too, this happened in 1881.4 They were intended to enable women to pursue a career in the applied arts industry or as drawing teachers. The students were taught to draw from plaster casts and clothed models, comparable to the basic courses at art academies. In addition to practical training, this drawing instruction offered them the chance to dare to dream of becoming artists. Only the nude body often remained taboo, even though, paradoxically, women were traditionally expected to take care of the human body from cradle to grave.
Was zo’n geopende deur de aanleiding dat Berg besloot uit Finnmark terug te keren en in Oslo tekenlessen te gaan volgen? De Kongelige Tegne- og kunstskole (Koninklijke Teken- en Kunstschool) aldaar liet in 1870 voor het eerst
Was such an open door the reason that Berg decided to return from Finnmark and take lessons in drawing in Oslo? The Kongelige Tegne- og kunstskole (Royal Drawing and Art School) there had admitted female students for the first time in 1870, beginning with a three month
61
De zee leren schilderen Haagse vriendschappen
Learning how to paint the sea Friendships in The Hague
Sunny Jansen
In 1885 arriveerde Betzy Berg in Den Haag en nam haar intrek in Hotel Rauch.1 Tot die tijd had ze in München lessen gevolgd bij de Noorse schilder Otto Sinding. Toen hij in 1885 naar Berlijn vertrok, zette Berg een nieuwe stap in haar carrière. Ze zocht in Den Haag schildersadviezen van Hendrik Willem Mesdag.
In 1885 Betzy Berg arrived in The Hague and took up residence in Hotel Rauch.1 Until that time she had been taking lessons in Munich from the Norwegian painter Otto Sinding. When he went to live in Berlin in 1885, Berg took a new step in her career. She sought advice in The Hague from the painter Hendrik Willem Mesdag.
Tijdens haar leertijd in München bezocht Betzy Berg in 1882 de Erste Internationale Kunstausstellung in Wenen.2 Daar zag zij een zeegezicht met botsende boten van de Nederlandse zeeschilder Hendrik Willem Mesdag.3 Berg was gefascineerd en herinnerde zich later: ‘[…] zijn gedurfde manier van schilderen maakte grote indruk op mij’.4 Mesdags techniek en stijl en vooral de manier waarop hij de zee schilderde, raakten haar. Een toevallige ontmoeting met Mesdag en zijn vrouw Sientje Mesdag-van Houten veranderde Bergs leven. — AFB. 1 ‘Een merkwaardige samenloop van omstandigheden bracht mij in 1885 samen met de heer en mevrouw Mesdag. Ik betrok een atelier in Scheveningen en Mesdag kwam mij spreken over mijn werken naar de natuur’.5 Hoe zij elkaar ontmoetten is niet bekend, misschien speelde de Noorse schilder Johanna Siqveland hierbij een rol. Siqveland legde zich toe op de landschapschilderkunst. Ze was vooral geïnteresseerd in wolken- en oceaanstudies en kreeg daarom in 1884 en 1885 adviezen van Mesdag.6 Net als Berg later, bewoonde Siqveland een atelier in Hotel Rauch, waar Mesdag permanent een kamer als atelier huurde. — AFB. 2
During her training in Munich she went to view the Erste Internationale Kunstausstellung in Vienna in 1882.2 It was there that she saw a seascape with colliding boats by the marine painter Hendrik Willem Mesdag.3 Berg was fascinated and recollected later that ‘[…] his daring way of painting made a great impression on me’.4 Mesdag’s technique and style, and above all the way in which he painted the sea, affected her. A chance meeting with Mesdag and his wife Sientje Mesdag-van Houten changed Berg’s life. — FIG. 1 ‘A strange confluence of events brought me together with Mr and Mrs Mesdag in 1885. I moved into a studio in Scheveningen, and Mesdag came to talk to me about me about working after nature.’5 It is unknown how she met them; perhaps the Norwegian painter Johanna Siqveland played a role in it. Siqveland devoted herself to landscape art. She was primarily interested in cloud and ocean studies and this is why she took advice from Mesdag in 1884 and 1885.6 Like Berg later, Siqveland occupied a studio in Hotel Rauch, where Mesdag permanently rented a room as a studio. — FIG. 2
61
De zee leren schilderen Haagse vriendschappen
Learning how to paint the sea Friendships in The Hague
Sunny Jansen
In 1885 arriveerde Betzy Berg in Den Haag en nam haar intrek in Hotel Rauch.1 Tot die tijd had ze in München lessen gevolgd bij de Noorse schilder Otto Sinding. Toen hij in 1885 naar Berlijn vertrok, zette Berg een nieuwe stap in haar carrière. Ze zocht in Den Haag schildersadviezen van Hendrik Willem Mesdag.
In 1885 Betzy Berg arrived in The Hague and took up residence in Hotel Rauch.1 Until that time she had been taking lessons in Munich from the Norwegian painter Otto Sinding. When he went to live in Berlin in 1885, Berg took a new step in her career. She sought advice in The Hague from the painter Hendrik Willem Mesdag.
Tijdens haar leertijd in München bezocht Betzy Berg in 1882 de Erste Internationale Kunstausstellung in Wenen.2 Daar zag zij een zeegezicht met botsende boten van de Nederlandse zeeschilder Hendrik Willem Mesdag.3 Berg was gefascineerd en herinnerde zich later: ‘[…] zijn gedurfde manier van schilderen maakte grote indruk op mij’.4 Mesdags techniek en stijl en vooral de manier waarop hij de zee schilderde, raakten haar. Een toevallige ontmoeting met Mesdag en zijn vrouw Sientje Mesdag-van Houten veranderde Bergs leven. — AFB. 1 ‘Een merkwaardige samenloop van omstandigheden bracht mij in 1885 samen met de heer en mevrouw Mesdag. Ik betrok een atelier in Scheveningen en Mesdag kwam mij spreken over mijn werken naar de natuur’.5 Hoe zij elkaar ontmoetten is niet bekend, misschien speelde de Noorse schilder Johanna Siqveland hierbij een rol. Siqveland legde zich toe op de landschapschilderkunst. Ze was vooral geïnteresseerd in wolken- en oceaanstudies en kreeg daarom in 1884 en 1885 adviezen van Mesdag.6 Net als Berg later, bewoonde Siqveland een atelier in Hotel Rauch, waar Mesdag permanent een kamer als atelier huurde. — AFB. 2
During her training in Munich she went to view the Erste Internationale Kunstausstellung in Vienna in 1882.2 It was there that she saw a seascape with colliding boats by the marine painter Hendrik Willem Mesdag.3 Berg was fascinated and recollected later that ‘[…] his daring way of painting made a great impression on me’.4 Mesdag’s technique and style, and above all the way in which he painted the sea, affected her. A chance meeting with Mesdag and his wife Sientje Mesdag-van Houten changed Berg’s life. — FIG. 1 ‘A strange confluence of events brought me together with Mr and Mrs Mesdag in 1885. I moved into a studio in Scheveningen, and Mesdag came to talk to me about me about working after nature.’5 It is unknown how she met them; perhaps the Norwegian painter Johanna Siqveland played a role in it. Siqveland devoted herself to landscape art. She was primarily interested in cloud and ocean studies and this is why she took advice from Mesdag in 1884 and 1885.6 Like Berg later, Siqveland occupied a studio in Hotel Rauch, where Mesdag permanently rented a room as a studio. — FIG. 2
112
Leven voor de kunst: Arbeid er livets lyspunkt
Living for art: Arbeid er livets lyspunkt
gedateerd 3 februari 1908. Ze schreef enkele dagen nadat ze de schets had gemaakt aan haar echtgenoot op Vlieland dat ze uitzicht op de vulkaan had vanaf haar balkon.28 Verschillende vrij geschilderde schetsen in olieverf op karton en een wat groter schilderij van de kust bij Capri vormen tastbare resultaten van deze reizen. — AFB. 14, 15
she had made it, she wrote to her husband on Vlieland that she had a view of the volcano from her balcony.28 Various loosely painted sketches in oils on cardboard and a somewhat larger painting of the coast near Capri form tangible results of these travels. — FIG. 14, 15
De reizen naar Frankrijk en Italië gingen grotendeels per trein. Dit deed ze soms samen met haar vriendin Odilia de Vos tot Nederveen Cappel, soms met andere vrouwelijke kunstenaars, of als gezelschapsdame voor dames van goede komaf die niet alleen wilden reizen. Zo sneed het mes aan twee kanten. Akersloot-Berg kon reizen, misschien deels zelfs op kosten van haar reisgenoten, en schilderen op plekken waar ze nog niet eerder was geweest. De vrouwen hielden elkaar aangenaam gezelschap en vormden elkaars chaperonne. Ze hield met sommige van hen blijkens de kaarten met kerstwensen nog jarenlang contact.29 De resultaten van deze reizen zijn enkele grote, later in het atelier op Vlieland uitgewerkte schilderijen, maar vooral veel spontaan neergezette schetsen in krijt en potlood en olieverfschetsen op karton. Deze laatste geven een goede indruk van haar schilderplezier en meesterschap, met een vlotte penseelstreek en losse manier van weergeven waarbij details eerder gesuggereerd dan gepreciseerd worden.
Reputatie In de jaren na 1893 bleef Akersloot-Bergs ster als kunstenaar rustig stralen, hoewel ze geen onderscheidingen of medailles won zoals sommige van haar collega’s. Ze stond stevig op de fundamenten van haar status als bekende schilder. De recensies van haar werken noemden steeds enkele titels, ze heeft klaarblijkelijk van deze werken haar paradepaardjes gemaakt en schilderde nieuwe versies indien dit gewenst was. Trefwoorden in de recensies van de jaren 1890 over De vogelrots bij Gjesvær zijn ‘majesteit en mannelijke kracht’ en ‘de kracht van teekening en kleuren’ en over de Noordkaap: ‘Het is een indrukwekkend stuk’, het toont ‘majesteit en somberen ernst’ en ‘een durven’.30 Haar meest gewaardeerde en duurste schilderijen hadden Noorse thema’s als onderwerp: Bij de Lofoten (eerste versie 1883), De vogelrots bij Gjesvær (eerste versie 1888), Noordkaap – middernachtzon (eerste versie circa 1890), Middernachtzon (eerste versie circa 1890), Onder de Noorsche Kust (circa 1895) en Stormdag aan de Noorsche kust (circa 1903). — ZIE AFB. 3 P. 36, AFB. 9 P. 71, AFB. 1 P. 97 EN P. 80-81 Van verschillende ervan vervaardigde ze ook etsen. — P. 178
Her trips to France and Italy were for the most part by train; sometimes with her friend Odilia de Vos tot Nederveen Cappel, sometimes with other female artists, or as a companion for ladies of good breeding who did not wish to travel alone. It was a win-win situation. Akersloot-Berg was able to travel, perhaps even partly at the expense of her travel companions, and paint in places where she had not been before. The women kept each other pleasant company and acted as each other's chaperones. Judging by the Christmas cards, she remained in contact with some of them for years.29 The results of these journeys are a few large paintings, later worked up in the studio on Vlieland, but above all many spontaneously made sketches in chalk and pencil and oil sketches on cardboard. The latter give a good impression of her enjoyment of painting and her mastery of it, characterized by a fluid brushstroke and a loose manner of rendering in which details are suggested rather than defined specifically.
Reputation In the years after 1893, Akersloot-Berg quietly maintained her standing as an artist although she did not win any distinctions or medals like some of her fellow artists. She stood firmly on the foundations of her status as a renowned painter. Reviews of her works consistently mentioned a few titles; she evidently made these works her showpieces and painted new versions whenever they were desired. Keywords in the reviews from the 1890s about The Bird Rock near Gjesvær are ‘majesty and male strength’ and ‘the power of drawing and colours’ and about North Cape: ‘It is an impressive piece’; it shows ‘majesty and sombre seriousness’ and ‘daring’.30 Her most prized and expensive paintings had Norwegian themes as their subjects: Near the Lofoten (first version 1883), The Bird Rock near Gjesvær (first version 1888), North Cape – Midnight Sun (first version c. 1890), Midnight Sun (first version c. 1890), Under the Norwegian Coast (c. 1895) and Stormy Day on the Norwegian Coast (c. 1903). — SEE FIG. 3 P. 36, FIG. 9 P. 71, FIG. 1 P. 97 AND P. 80-81 She also made etchings of several of them. — P. 178
14
Betzy Akersloot-Berg, Naapel | Napels | Naples, 19 januari | January 1908 olieverf op karton | oil on board, 9,4 x 14,1 cm. Museum Tromp’s Huys, Vlieland
15
Betzy Akersloot-Berg, Versuv i sne | Vesuvius in de sneeuw | Vesuvius in the Snow, 3 februari | February 1908 olieverf op karton | oil on board, 9 x 13,8 cm. Museum Tromp’s Huys, Vlieland
112
Leven voor de kunst: Arbeid er livets lyspunkt
Living for art: Arbeid er livets lyspunkt
gedateerd 3 februari 1908. Ze schreef enkele dagen nadat ze de schets had gemaakt aan haar echtgenoot op Vlieland dat ze uitzicht op de vulkaan had vanaf haar balkon.28 Verschillende vrij geschilderde schetsen in olieverf op karton en een wat groter schilderij van de kust bij Capri vormen tastbare resultaten van deze reizen. — AFB. 14, 15
she had made it, she wrote to her husband on Vlieland that she had a view of the volcano from her balcony.28 Various loosely painted sketches in oils on cardboard and a somewhat larger painting of the coast near Capri form tangible results of these travels. — FIG. 14, 15
De reizen naar Frankrijk en Italië gingen grotendeels per trein. Dit deed ze soms samen met haar vriendin Odilia de Vos tot Nederveen Cappel, soms met andere vrouwelijke kunstenaars, of als gezelschapsdame voor dames van goede komaf die niet alleen wilden reizen. Zo sneed het mes aan twee kanten. Akersloot-Berg kon reizen, misschien deels zelfs op kosten van haar reisgenoten, en schilderen op plekken waar ze nog niet eerder was geweest. De vrouwen hielden elkaar aangenaam gezelschap en vormden elkaars chaperonne. Ze hield met sommige van hen blijkens de kaarten met kerstwensen nog jarenlang contact.29 De resultaten van deze reizen zijn enkele grote, later in het atelier op Vlieland uitgewerkte schilderijen, maar vooral veel spontaan neergezette schetsen in krijt en potlood en olieverfschetsen op karton. Deze laatste geven een goede indruk van haar schilderplezier en meesterschap, met een vlotte penseelstreek en losse manier van weergeven waarbij details eerder gesuggereerd dan gepreciseerd worden.
Reputatie In de jaren na 1893 bleef Akersloot-Bergs ster als kunstenaar rustig stralen, hoewel ze geen onderscheidingen of medailles won zoals sommige van haar collega’s. Ze stond stevig op de fundamenten van haar status als bekende schilder. De recensies van haar werken noemden steeds enkele titels, ze heeft klaarblijkelijk van deze werken haar paradepaardjes gemaakt en schilderde nieuwe versies indien dit gewenst was. Trefwoorden in de recensies van de jaren 1890 over De vogelrots bij Gjesvær zijn ‘majesteit en mannelijke kracht’ en ‘de kracht van teekening en kleuren’ en over de Noordkaap: ‘Het is een indrukwekkend stuk’, het toont ‘majesteit en somberen ernst’ en ‘een durven’.30 Haar meest gewaardeerde en duurste schilderijen hadden Noorse thema’s als onderwerp: Bij de Lofoten (eerste versie 1883), De vogelrots bij Gjesvær (eerste versie 1888), Noordkaap – middernachtzon (eerste versie circa 1890), Middernachtzon (eerste versie circa 1890), Onder de Noorsche Kust (circa 1895) en Stormdag aan de Noorsche kust (circa 1903). — ZIE AFB. 3 P. 36, AFB. 9 P. 71, AFB. 1 P. 97 EN P. 80-81 Van verschillende ervan vervaardigde ze ook etsen. — P. 178
Her trips to France and Italy were for the most part by train; sometimes with her friend Odilia de Vos tot Nederveen Cappel, sometimes with other female artists, or as a companion for ladies of good breeding who did not wish to travel alone. It was a win-win situation. Akersloot-Berg was able to travel, perhaps even partly at the expense of her travel companions, and paint in places where she had not been before. The women kept each other pleasant company and acted as each other's chaperones. Judging by the Christmas cards, she remained in contact with some of them for years.29 The results of these journeys are a few large paintings, later worked up in the studio on Vlieland, but above all many spontaneously made sketches in chalk and pencil and oil sketches on cardboard. The latter give a good impression of her enjoyment of painting and her mastery of it, characterized by a fluid brushstroke and a loose manner of rendering in which details are suggested rather than defined specifically.
Reputation In the years after 1893, Akersloot-Berg quietly maintained her standing as an artist although she did not win any distinctions or medals like some of her fellow artists. She stood firmly on the foundations of her status as a renowned painter. Reviews of her works consistently mentioned a few titles; she evidently made these works her showpieces and painted new versions whenever they were desired. Keywords in the reviews from the 1890s about The Bird Rock near Gjesvær are ‘majesty and male strength’ and ‘the power of drawing and colours’ and about North Cape: ‘It is an impressive piece’; it shows ‘majesty and sombre seriousness’ and ‘daring’.30 Her most prized and expensive paintings had Norwegian themes as their subjects: Near the Lofoten (first version 1883), The Bird Rock near Gjesvær (first version 1888), North Cape – Midnight Sun (first version c. 1890), Midnight Sun (first version c. 1890), Under the Norwegian Coast (c. 1895) and Stormy Day on the Norwegian Coast (c. 1903). — SEE FIG. 3 P. 36, FIG. 9 P. 71, FIG. 1 P. 97 AND P. 80-81 She also made etchings of several of them. — P. 178
14
Betzy Akersloot-Berg, Naapel | Napels | Naples, 19 januari | January 1908 olieverf op karton | oil on board, 9,4 x 14,1 cm. Museum Tromp’s Huys, Vlieland
15
Betzy Akersloot-Berg, Versuv i sne | Vesuvius in de sneeuw | Vesuvius in the Snow, 3 februari | February 1908 olieverf op karton | oil on board, 9 x 13,8 cm. Museum Tromp’s Huys, Vlieland
Deze publicatie is een ode aan | This edition is an ode to Betzy Akersloot-Berg (1850-1922)
Uitgave | Publisher Museum Panorama Mesdag, Den Haag Waanders Uitgevers, Zwolle Auteur | Author Marguerite Tuijn met bijdragen van | with contributions from Jenny Reynaerts Sunny Jansen Charis Gullickson Peter Schalk Minke Schat Redactie | Editing Aukje Vergeest Beeldredactie | Image editing Museum Panorama Mesdag Vertaling | Translation Phil Clarke Ontwerp | Design Petra Warrink Lithografie | Lithography Benno Slijkhuis, Wilco Art Books Druk | Printing Wilco Art Books, Amersfoort © 2026 Waanders Uitgevers b.v., Zwolle; Museum Panorama Mesdag Met dank aan | With thanks to Museum Trompshuys, Vlieland Gemeente Vlieland Perspektivet Museum, Tromsø, NO Nordnorsk Kunstmuseum, Tromsø, NO Storebrand Kunstsamlung, Lysaker, NO Nationalmuseum, Stockholm, SE Museum 't Behouden Huys, Terschelling Gemeentemuseum Het Hannemahuis, Harlingen Koninklijke Verzamelingen, Den Haag | Royal Collections, The Hague Museum Boijmans van Beuningen, Rotterdam Frans Hals Museum, Haarlem Particuliere eigenaren | Private owners Team Museum Panorama Mesdag Begunstigers | Benefactors Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Gemeente Den Haag Stichting Vrienden van Mesdag Ambassade van Noorwegen SRC Reizen
Omslagbeeld | Cover image Betzy Akersloot-Berg, Vogelrots bij Gjesvær | Bird Rock at Gjesvær, 1888 olieverf op doek | oil on canvas, 84 x 135 cm, Museum Tromp’s Huys, Vlieland. Piet Gispen, Den Haag.
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. All rights reserved. No part of the content of the book may be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronic or mechanical, including photography, recording or any other information storage and retrieval system, without the prior written permission of the publisher. De uitgever heeft ernaar gestreefd de rechten van de illustraties volgens wettelijke bepalingen te regelen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden. The publisher has made every effort to acknowledge the copyright of works illustrated in this book. Should any person, despite this, feel that an omission has been made, they are requested to inform the publisher of this fact. ISBN 9789462627260 NUR 644 waanders.nl panorama-mesdag.nl