A few years ago, the already rich Belgian art world gained a new and striking talent in the form of the young painter and draughtsman Ben Sledsens. Striking is the operative word here, as since his first solo exhibition in 2016 at the Tim Van Laere Gallery, he has featured regularly in the national media and has successfully captured the attention of experts, aficionados and the wider public. This is remarkable for an artist of his age. Equally characteristic and ‘un-Belgian’ is the nature of his painted work: his large formats, distinctively bright palette, the way he plays with an apparent (but highly deceptive) simplicity and naivety, and his concentration on traditional subjects such as landscapes, interiors and still lifes. Without a hint of epigonism, here we have a kind of contemporary resurrection of the work of the great generation of Fauvists such as Henri Matisse, Raoul Dufy and Maurice de Vlaminck. This is unusual in Belgian art, where there is a clearly established tradition of a more restrained palette, more sombre mood and a stubborn, thematic tension.
‘WELL-COOKED TURNIPS’: A FEW NOTES ON THE WORK OF BEN SLEDSENS Manfred Sellink
10
By definition, writing about the artist Ben Sledsens means looking at the way that the artist himself views art. Indeed, he makes intensive use of the work of his distinguished predecessors, drawing upon traditions and allowing himself to be inspired in terms of style, technique, formal language and rhetorical visual motifs. The way in which he does this is noteworthy and typical of his artistry. He sees and studies a great deal and is familiar with the art historical classics. I would like to focus on two specific characteristics. Sledsens has a broad and above all diverse palette of inspirational sources. When you look at his canvases, his admiration for Matisse – and also the French Fauvists from the first decade of the twentieth century – is obvious; he shares this French master’s apparently simple method of painting, combined with a marked proclivity for (bright) colours, solid forms and refined composition. Equally marked is the influence of a painter who is probably less familiar to a wider audience: Henri Rousseau, also known as Le Douanier – an allusion to his profession before he taught himself to paint and became a full-time artist. Rousseau has acquired an influential place in art history with his large (jungle) landscapes, painted in a simplified, ‘naive’ visual language, but complex in terms of their composition, with perplexing (exotic) animals and dream-like characters. In Sledsens’ recent work, both the perplexing and the dream-like are emphatically present. The canvas Jaguar in the Jungle even seems to be a homage to Rousseau. But who Sledsens is looking at, and from whom in art history he has drawn inspiration, is not always as visible as in the cases of Matisse and Rousseau. In a studio discussion with the artist, it was clear that he especially admires Pieter Bruegel the Elder, and his landscapes in particular. This does not seem immediately obvious when you compare the two artists. Indeed, in terms of style, technique and formal language, the young Antwerp-based artist has an entirely different idiom to his illustrious predecessor. But Sledsens looks attentively and, as a result of this observant gaze, purloins one of Bruegel’s most important characteristics: his astonishing ability to preserve coherence and structure in an intricately composed landscape, and to lead the viewer’s eye through
the composition. Sledsens’ enigmatic canvas Bird and Fish is a poignant illustration, with the monumental, truncated Bruegelesque tree to the right acting as a repoussoir, lending depth and relief to the landscape in the background – as does the protruding branch with contrasting yellow flowers in the top-right-hand corner. Simultaneously and similarly accentuated is the blackbird, which along with the viewer is looking at the fish in the water – the fish which in turn attracts our attention, not only through its vibrant orange colour, but also through the ripples in the water, and through the rhythmically mirrored plumes of reed which carry the viewer’s gaze like side wings in a theatre. It is in this combination of carefully staged and multi-layered compositions, with rhythm, visual rhyming and pictorial inventiveness, that Sledsens seems to be assimilating the work of Pieter Bruegel the Elder. I regularly use the term ‘pictorial wit’ in relation to Bruegel – a term in which Ben Sledsens would probably recognise himself. Another striking thing in his dealings with the great masters from the recent and more distant past is that Sledsens approaches them in a carefree way; the weight of the art historical canon does not appear to be pressing down on him. There is no question of his adopting a humble attitude – all too often a sign of false modesty. He is open to influences, assimilates them, allows himself to be inspired and is clear and honest about this; something which probably makes it easier for him to create his own visual language and world. Of course, it is characteristic of the contemporary era – and not only in the visual arts – that there is both the scope and permission to play with traditions and the work of predecessors of all kinds, and without being accused of epigonism or, even worse, eclecticism. It has often been pointed out that, with the revival or resurgence of figuration in recent decades, painting is again connected to the rich artistic tradition of imitatio and aemulatio: the striving to follow, to equal, and if possible to transcend earlier masters that so typifies Western art from the fifteenth century onwards. In the Dutch and Flemish art-historical literature from the sixteenth and seventeenth centuries, this borrowing of other people’s work is also described as ‘rapen’, a Dutch word meaning both ‘turnips’ and ‘to gather’. The influential painter, artists’ biographer and art theoretician Karel van Mander plays with this term in his oft-quoted expression ‘wel ghecoockte rapen is goe pottage’ (well-cooked turnips/judicious gathering makes for good pottage). Thus the ‘gathering’ is only truly successful if it is made into a tasty homemade recipe with a personal signature. This tradition was interrupted (but never fully eradicated) over the course of the nineteenth century by the romantic and utopian belief that an artist must jettison the burden of the past to find his own entirely unique and personal language. An illusion, albeit perhaps a fruitful one. It is clear that ‘gathering’ is an intrinsic part of Ben Sledsens’ artistry, but it goes much further than that. His ‘pottage’ – made up of his unique voice, technique, style and visual language – is there for all to see. It is ‘well-cooked’, thereby adding to the creation of his own world. This can be described as poetic and enigmatic because it is mildly estranging and thus cannot be read unambiguously. But his work is also fanciful and festive,
a feast for the eyes that the artist has clearly taken huge pleasure in painting. In all of this, Sledsens is reminiscent of David Hockney – his playfulness, his apparent light-footedness, his toying with traditions, his immediately recognisable visual language and constant urge and need to draw and paint. Unfinished, even destroyed works and, most markedly, endless series of sketches attest to hard work and a long, continuous quest – far more than you might suspect when you stand in front of his big canvases. In relation to his first solo exhibition Pulling Ropes and Ringing Bells, Ben Sledsens’ work appears to have become more layered, both in terms of its subject and of its visual language. The works that I had the opportunity to view in the artist’s studio and discuss with him earlier this year are refined and complex in terms of their pictorial composition. What has chiefly become stronger is his ability to deliberately lead the viewer’s eye through the composition without losing the coherence of the piece as a whole. Sledsens has perfectly grasped this important lesson from Bruegel and Matisse. In the past century, painting – and figurative painting most forcibly – has been regularly declared dead. You only need to look at the kind of art created in this same century to appreciate that it never went away. Both in Belgium and internationally, it is more alive than ever. In this overwhelming diversity of visual arts, Ben Sledsens lets his own voice be heard. A voice that has a great deal to say. A striking and idiosyncratic voice, which makes us curious to see how it will develop further and which paths it will tread.
Met de jonge schilder en tekenaar Ben Sledsens heeft de al zo rijke Belgische kunstwereld sinds een paar jaar een nieuw en opvallend toptalent in huis. Letterlijk opvallend, want sinds zijn eerste solotentoonstelling in 2016 in de Tim Van Laere Gallery heeft hij regelmatig de landelijke media gehaald en van zowel kenners en liefhebbers als een ruimer publiek de aandacht weten te trekken. Opmerkelijk voor een kunstenaar van zijn leeftijd. Even karakteristiek en ‘on-Belgisch’ is ook de aard van zijn geschilderde werk: grote formaten, een uitgesproken helder coloriet, spelend met een schijnbare (maar zeer bedrieglijke) eenvoud en naïviteit, en geconcentreerd op traditionele onderwerpen als het landschap, het interieur en het stilleven. Zonder een zweem van epigonisme lijkt hier op een eigentijdse wijze het werk van de grote generatie van fauvisten als Henri Matisse, Raoul Dufy en Maurice de Vlaminck te herleven. Ongewoon in de Belgische kunst, waar een duidelijke traditie bestaat van eerder ingehouden coloriet, een somberder sfeerschepping en een dwarse thematische geladenheid.
‘WEL GHECOOCKTE RAPEN’: ENKELE OPMERKINGEN BIJ HET WERK VAN BEN SLEDSENS Manfred Sellink
12
Schrijven over de kunstenaar Ben Sledsens betekent per definitie kijken naar de wijze waarop hij zelf naar kunst kijkt. Hij maakt immers intensief gebruik van het werk van beroemde voorgangers – hij put uit tradities en laat zich inspireren op vlak van stijl, techniek, vormentaal en beeldretorische motieven. De manier waarop hij dat doet, is opmerkelijk en typerend voor zijn kunstenaarschap. Hij kent de klassiekers uit de kunstgeschiedenis en hij ziet en bestudeert veel. Twee kenmerken wil ik daarbij uitlichten. Sledsens heeft een breed en vooral een uiteenlopend palet aan inspiratiebronnen. Zijn bewondering voor Matisse – en met hem de Franse fauvisten uit het eerste decennium van de twintigste eeuw – is overduidelijk als je naar zijn doeken kijkt: met deze Franse meester deelt hij de schijnbaar eenvoudige wijze van schilderen, gecombineerd met een ijzersterk gevoel voor (heldere) kleur, solide vormen en een geraffineerde vlakverdeling. Niet minder aanwezig is de invloed van een schilder die bij het brede publiek wellicht iets minder bekend is: Henri Rousseau, ook wel genaamd Le Douanier – een verwijzing naar het beroep dat hij uitoefende voor hij zich op latere leeftijd als autodidact geheel op de schilderkunst ging toeleggen. Rousseau heeft in de kunstgeschiedenis een invloedrijke plaats verworven met grote (jungle)landschappen, geschilderd in een vereenvoudigde, ‘naïeve’ beeldtaal maar complex van opbouw, met bevreemdende (exotische) dieren en droomachtige personages. In het recente werk van Sledsens is zowel het bevreemdende als het droomachtige nadrukkelijk aanwezig. Het doek Jaguar in the Jungle lijkt zelfs een hommage aan Rousseau te zijn. Maar naar wie Sledsens kijkt en waardoor hij zich heeft laten inspireren in de kunstgeschiedenis is niet altijd even zichtbaar als in het geval van Matisse en Rousseau. In een ateliergesprek met de kunstenaar werd duidelijk dat hij een grote bewondering koestert voor Pieter Bruegel de Oude, en dan in het bijzonder voor diens landschappen. Dat lijkt niet voor de hand te liggen als je de twee kunstenaars vergelijkt. In stijl, techniek en vormentaal
heeft de jonge Antwerpenaar immers een geheel ander idioom dan zijn illustere voorganger. Maar Sledsens kijkt goed en steelt met zijn ogen een van de belangrijkste kwaliteiten van Bruegel, en wel diens verbluffende vermogen om in een groot en complex opgebouwd landschap coherentie en structuur te behouden en het oog van de kijker door de compositie te leiden. Sledsens’ enigmatische doek Bird and Fish illustreert dat treffend, met de breugeliaanse monumentale, afgesneden boom rechts die als repoussoir diepte en reliëf geeft aan het landschap op de achtergrond – net als de uitstekende tak met contrasterend gele bloemen linksboven. Tegelijkertijd wordt zo de merel geaccentueerd, die samen met de toeschouwer naar de vis in het water kijkt – de vis die op zijn beurt de aandacht trekt, niet alleen door de pittige oranje kleur maar ook door de kringen in het water én door de ritmisch gespiegelde rietpluimen die als coulissen in een theater de blik van de toeschouwer meevoeren. Het is in die combinatie van zorgvuldige geënsceneerde en gelaagd opgebouwde composities met ritmiek, beeldrijm en beeldende spitsvondigheid dat Sledsens het werk van Bruegel de Oude in zich op lijkt te nemen. In verband met Bruegel gebruik ik regelmatig het moeilijk vertaalbare pictorial wit – een term waarin Ben Sledsens zich vermoedelijk zal vinden. In zijn omgang met de grote meesters uit het recente en minder recente verleden is er nog iets wat opvalt: Sledsens benadert hen op een onbekommerde wijze; het gewicht van de canon van de kunstgeschiedenis lijkt niet op hem te drukken. Er is geen sprake van een nederige houding – al te vaak een teken van valse bescheidenheid. Hij staat open voor invloeden, verwerkt die, laat zich inspireren en is daar helder en eerlijk over, iets wat het hem allicht juist makkelijker maakt een eigen beeldtaal en universum te creëren. Uiteraard is het ook eigen aan deze tijd – en niet alleen in de beeldende kunsten – om te mogen en kunnen spelen met tradities en met het werk van voorgangers van allerhande soort zonder beschuldigd te worden van epigonisme of, nog erger, eclecticisme. Het is al vaker gesignaleerd dat met de (her)opleving van de figuratie in de afgelopen decennia, de schilderkunst weer aansluiting vindt bij de rijke artistieke traditie van imitatio en aemulatio: het streven om vroegere meesters na te volgen, te evenaren en zo mogelijk te overtreffen, zo kenmerkend voor de westerse kunst vanaf de vijftiende eeuw. In de kunstliteratuur van de zestiende en zeventiende eeuw wordt dat ontlenen aan andermans werk ook wel als ‘rapen’ omschreven. De invloedrijke schilder, kunstenaarsbiograaf en kunsttheoreticus Karel van Mander speelde daarmee in zijn vaak geciteerde uitdrukking ‘wel ghecoockte rapen is goe pottage (soep)’. Waarmee het ‘rapen’ dus pas echt geslaagd is als het verwerkt is tot een smaakvol eigen recept met een eigen signatuur. Deze traditie is in de loop van de negentiende eeuw onderbroken (maar nooit helemaal weg geweest) door de romantische en utopische verwachting dat een kunstenaar zonder de last van het verleden zijn volstrekt unieke en persoonlijke taal moest vinden. Een illusie, zij het wellicht een vruchtbare.
Hoezeer het ‘rapen’ ook intrinsiek deel uitmaakt van Ben Sledsens’ kunstenaarschap, het is veel meer dan dat. Zijn ‘pottage’ mag er zijn: een eigen stem, in techniek, stijl en beeldtaal. Dat alles ‘wel ghecoockt’ tot een eigen universum dat zich laat omschrijven als poëtisch en enigmatisch, want licht bevreemdend en niet eenduidig te lezen. Maar zijn werk is ook fantasievol en feestelijk, een lust voor het oog waar het schilderplezier van afspat. In dat alles doet Sledsens denken aan David Hockney – het speelse, het schijnbaar lichtvoetige, het spelen met tradities, een direct herkenbare beeldtaal en de voortdurende drang én noodzaak om te tekenen en te schilderen. Die eigen stem en eigen beeldtaal komen immers niet vanzelf. Niet-voltooide, zelfs vernietigde werken en bovenal eindeloze reeksen schetsen en tekeningen getuigen van hard werk en een lange, voortdurende zoektocht – veel meer dan je zou vermoeden als je oog in oog staat met zijn grote doeken. Ten opzichte van zijn eerste solotentoonstelling Pulling Ropes and Ringing Bells lijkt het werk van Ben Sledsens gelaagder te zijn geworden, zowel in onderwerp als in beeldtaal. De werken die ik in het voorjaar van 2018 in zijn atelier kon zien en met de kunstenaar kon bespreken, zijn geraffineerd en complex qua beeldopbouw. Wat vooral aan kracht gewonnen heeft, is het vermogen om het oog van de toeschouwer doelbewust door de compositie te leiden zonder de coherentie van het geheel te verliezen. Sledsens heeft deze belangrijke les van Bruegel en Matisse goed begrepen. In de afgelopen eeuw is de schilderkunst – en al helemaal de figuratieve – regelmatig doodverklaard. Je hoeft maar te kijken naar wat er in diezelfde eeuw aan kunst gemaakt is om te beseffen dat ze nooit is weggeweest. In België en internationaal leeft het meer dan ooit. In die overweldigende veelzijdigheid van beeldende kunsten laat Ben Sledsens een eigen stem horen. Een stem die veel te vertellen heeft. Een opmerkelijke en eigenzinnige stem, die nieuwsgierig maakt naar hoe ze zich verder zal ontwikkelen en welke paden bewandeld zullen worden.
14
125
The Bird Catcher, 2018, oil and acrylic on canvas, 200 × 175 cm
126