Page 1

Revista cuatrimestral da Asociación de Actores, Directores e Técnicos de Escena de Galicia Presidente: Cándido Pazó; Secretario: Roberto Leal; Vocalía de Teatro: Flor Maceiras, Iolanda Muíños; Vocalía de Audiovisual: Luis Iglesia, Monti Castiñeiras; Vocalía de Ensino: Raúl Varo, Gena Baamonde; Vocalía de Comunicación: Cándido Pazó; Vocalía de Técnicos: Xabier Deive. Edita: Asociación de Actores, Directores e Técnicos de Escena de Galicia. www.aadteg.org

Danzar... Bailar, moverse, desprazar os nosos músculos durmidos e empezar a xirar polo espazo. Cambiar, cambiar de posición, de ideas, de visión. Cambiar de estado, de goberno... Gobernar os nosos corpos, as nosas vidas, as nosas mentes, tamén é danzar. A danza galega flaquea, fáltalle ilusión. A rotina dos movementos repetidos, mecánicos, coartados, leva á parálise. Mover as mentes dos teatreiros para facer bailar este país. Facer danzar con palabras aos profesionais da danza. Que falen, que confronten visións nunha coreografía que deixe de ser anecdótica. Sen rituais, sen tutús. Danza libre, danza híbrida ou pura, en solitario ou en grupo. Dancemos todos, dancemos coa danza, co teatro. Axitemos todo: a cultura, o mar, as escolas, o vento e os carballos... O país. Fagamos danzar o país.

Colaboran neste número Xaquín Marín; Comba Campoy; Fausto; Nacho Silva; Roberto Pascual; Inma López Silva; Branca Novoneyra; Iolanda Muíños; Flor Maceiras; Gena Baamonde; Raúl Varo; Cándido Pazó. Coa colaboración do IGAEM Dirixe Comba Campoy Deseño gráfico Fausto Isorna Imprime Imagraf Depósito legal C-2483-2000

18 VERÁN2005


sumario

Xaquín Marín

02 02 Danzade, danzade malditos Humor

por Xaquín Marín

por Cándido Pazó, presidente da AADTEG

03 Danza Daqui. Mapa de situación por Comba Campoy

Algo se ten que mover en Galiza para que poidamos falar de danza con propiedade. É a principal esixencia das catro profesionais da danza que falaron coa escaramuza.

07

Teresa Nieto: a danza como destino por Comba Campoy Premio Nacional de Danza 2004 para unha muller que empezou a danzar tarde e por casualidade. Un exemplo da capacidade de Teresa Nieto para desterrar tópicos.

09

Maria Paredes por Comba Campoy A responsábel de programación do IGAEM explícanos a política da institución con respecto á danza.

10

Isadora por Branca Novoneyra Achegámonos a unha das figuras máis importantes da danza moderna.

12 Envexa dos veciños

Ballet Actuel por eles mesmos

Franza é o paradigma de como as políticas culturais poden cambiar moitas cousas. Esta compañía de Toulou-

2

se cóntanos como viven eles da danza.

13

Feira do Teatro 2005 por Inma López Silva e Roberto Pascual Poñemos a dous críticos na boca do lobo e pedímoslles que nos comenten a pasada edición da Feira. Poña un pouco de autocrítica na súa vida.

15

Laboral por Nacho Silva Moitos compañeiros seguen a ter a Madrid como un lugar idílico con mellores condicións de traballo. Este veterano emigrante na Capital desmonta o mito.

15 Informes das Vocalias Recuperamos esta vella sección, nun intento de achegarnos ao día a día da nosa Directiva, que cada vez está máis soíña nas asembleas. Vémonos na próxima!

16

Teatranet por Santi Prego Non falamos dunha web, senón dun grupo de discusión sobre teatro. Porque Internet tamén consiste en participar, en intervir e opinar.

Porta da Pena, 10, baixo esqda. 15704 Santiago Tel/fax: 981 584 171 | actores@arrakis.es

Subvencionado por:

www.aadteg.org

on se me ocorre outra cousa para comezar. Cando os responsabeis de redacción de escaramuza me falaron da posibilidade de dedicar este número á danza eu, confeso, fiquei sorprendido, por non dicir extrañado. Somos unha asociación de actores, directores e técnicos de escena e, en principio, o danzarín non encaixa en ningunha das tres categorías. Tamén é verdade que somos unha asociación de profesionais da escena e, por extensión, temos que nos interesar, por calquera arte, por Cándido Pazó disciplina, oficio, coñecemento ou actividade que atinxa, ou que se emparente, co feito escénico. Certo, mais, levados por esta argumentación, tamén deberiamos dedicar un número aos títeres, ao circo, á narración oral ou á música. Pois seguramente si. E aquí estou, cumprindo coa encomenda que se me fixo de escribir un artigo introdutorio. E aquí estou, non sabendo moi ben que dicir. E aquí estou, coa vergoña de ser un representante da media da xente do teatro, e supoño que do audiovisual, que, por regra xeral, non sabe demasiado do mundo da danza. E iso que, como director de escena, sempre estiven interesado no chamado teatro físico, un concepto prismático que, nalgún dos lados do prisma, ten algún parentesco con algúns aspectos vencellados coa danza. E iso que, levado por ese interese, houbo algún tempo no que mesmo cheguei a ser un curioso e mediano degustador de espectáculos de danza, hábito que, debo confesar, dun tempo a esta parte teño bastante descoidado. E iso que sempre crin, e sigo crendo, que o gran actor teatral do futuro ha de ser, tal como xa foi noutras épocas, aquel que teña na interdisciplinariedade (un pouco danzarín, un pouco músico, un pouco acróbata e un moito actor) un dos seus principais empeños. E aquí estou, xustificando plenamente a necesidade, a obriga de facer un número coma este. Que pasa coa danza neste país? Que debería pasar? Que lugar ocupa no mapa do I.G.A.E.M.? Que lugar debería de ocupar? Que relación ten o mundo do teatro co mundo da danza? Que relación debería ter? Se cadra esta introdución é un tanto simplista, mais, xa se sabe, o simplismo é o principal efecto (e defecto) da ignorancia. Unha ignorancia da que moitos dirán que non participan, e felicítoos, pero da que outros moitos haberán de recoñecer que son copartícipes. Así que, como non hai confesión boa se non vai acompañada do propósito da enmenda, espero que a lectura deste número sexa, polo menos, a puntiña do fío dese propósito. ■

Danzade

danzade malditos

N


EN PORTADA

Danzadaqui notaron que o corpo podía exercitarse e embelecerse, pero, sobretodo, o agradable que era ver un corpo belo en move-

sacudirnos esta lacra, facer autocrítica e erguer a

mento. A danza incorporouse ao teatro e marcou o inicio

vista cara a un mundo tan próximo e tan afasta-

da transformación da danza en arte e en espectáculo te-

do. Axudádenos a trazar, desde vós mesmas, un-

atral. Os romanos desenvolveron outra forma de danza

ha guía básica para empezar a camiñar pola lin-

chamada pantomima, na que os danzaríns contaban

guaxe e as claves desta expresión artística. Pregunta bá-

historias sen dicir unha soa palabra, utilizando uni-

sica: Que é a danza?

camente o seu corpo. Gústame o bailarín que ac-

Branca | É movemento no espazo e no tempo. É unha arte na

túa, que canta, que pinta, que intenta, enfin, ser

que o corpo é instrumento e o movememento é medio de ex-

distinto cada día nun mesmo corpo. Opino que a

presión. A danza sempre tivo como obxetivo o éxtase, o pra-

danza hoxe é a máis aberta de todas as formas de

cer, a comunicación entre o noso interior

arte (unha vez liberada de vellas ataduras e clichés que

e o exterior.

a encorsetaban), pois permite todo tipo de estilos, conti-

Dolores | Usar o movemento para ex-

dos, movementos, escenarios… Por iso hoxe existen in-

presar emocións e ideas nun espazo de-

finidade de coreógrafos, cada un coa sua proposta e o

terminado, utilizando para isto unha linguaxe chea de palabras que din cousas aos nosos ollos. A danza é efémera, non existe máis que nese momento no que é realizada, nunca poderá repetirse do mesmo xeito, creo que aí radica

seu estilo abrindo así un abano de posibilidades in-

ILUSTRACIÓN FAUSTO

E

n primeiro lugar, queremos resarcirnos do noso asumido descoñecimento das bases da vosa arte,

finito.

Olga | O feito de ser unha arte escénica faina irmá do teatro, co que dende

antigo

esencialmente a enerxía coa que un bailarín afronta cada representación sabéndoa única.

Olga | A danza é considerada unha das manifestacións artísticas máis antigas, formando parte da evolución dos pobos dende o inicio do que se considera cultura. Parafraseando a Serg Lifar (coreógrafo innovador e de imprescindible refe-

3

rencia na historia da Danza) «No principio (da arte) foi a Dan-

za». Para min a Danza como manifestación humana é a vida xa que é pulso, ritmo, movemento, expresión ao traverso dunha ferramenta tan exquisita como é o corpo humano. Coma a música (que se instala en múltiples planos sociais), sempre formou parte do noso xeito humano de festexar, compartir, identificarse grupalmente, etc. Canto a arte escénica enténdoa como corporeización poética ben sexa dunha dramaturxia ou dunha imaxe, dunha emoción, dunha visión...

Mercedes | Danza, (segúndo o dicionario) Sucesión de movementos do corpo executados segundo un ritmo, pezas teatrais utilizando a linguaxe do xesto. Naturalmente para min é unha forma de vida elexida para o meu gozo e a maneira mais axeitada que atopei de comunicación.

Falamos agora sobre a relación da danza con outras artes escénicas, coma o teatro. Que ninguén pense que estamos falando de mundos alleos. Vemos como a danza ten o teatro no outro lado do espello. Elas veno sen complexos. Por que non nós?

Branca | Hoxe a comunicación entre a danza e o teatro é enorme, rompéronse as fronteiras, o texto e o movemento conviven na escena nas montaxes máis relevantes do teatro de finais do XX. As producións de Peter Brook, Bob Wilson ou Pina Bausch confirman un camiño sen volta. O eclecticismo na escena moderna e posmoderna é un feito. Isto é positivo ou negativo? Esta pregunta manifesta a existencia dun conflito. Creo que o conflito está na esencia natural da creación escénica, polo que sempre é motor positivo, provocador de transformación, de vitalidade. No ámbeto profesional, a relación entre danza e teatro é ambigua, hai grandes defensores e feroces detractores, creo que iso é interesante...

Dolores | Creo en estruturas abertas a outros medios expresivos: o xesto, a postura cotiá, a voz, a máscara, a acción natural e teatral; sintetizar a danza coa acción teatral, levar a escena temas da realidade cotiá. Cando se esgota unha linguaxe acódese a outra. Isto non é novo, foron os gregos os que

Por veces o noso embigo e o noso horizonte conflúen. Non é un mal exclusivo do noso gremio; estou por afirmar que todas as artes escénicas tenden a padecelo. Mais tentemos sacudirnos a pereza e mirar un pouco máis alá do día a día no que temos delimitado ese espazo do que nos cremos protagonistas. Ese espazo reducido non dá para moitos séculos de novas ideas. Viva a curiosidade: petamos na cuncha de catro profesionais da danza en Galiza, que aqui semella ter o estatus de irmá pobre e non recoñecida do teatro (que soberbia! Nin que o teatro galego vivise tempos de fartura), e tentamos que se desperecen, se recoñezan as unhas nas outras, e nos conten. Nós, humildemente escoitamos. É moito o que nos une, moito o que xuntas poderiamos aprender. por Comba Campoy

mapade situación


EN PORTADA existiu unha interrelación ainda que con certa discontinuidade

los dancisticamente. Se un espectador de danza acode a un

no paso dos séculos. Hoxe en día teatro e danza interrelació-

escenario pensando que vai ver unha historia de príncipes e

nanse, amalgámanse de xeitos moi diferentes e con toda na-

princesas e atopa algo que non poida dixerir, calificará de lixo

turalidade, o que dende o meu punto de vista pode ser un en-

a toda a danza contemporánea e non volverá acudir a outra

riquecemento tanto para o obxecto escénico (a obra) como

obra e o mesmo sucedería ao contrario ao aburrirse.

para procesos de investigación en ambas as dúas artes. De fei-

Olga | Entendo que preguntades polos diferentes estilos de

to, no meu percorrido profesional, ese nexo resultou inevita-

danza escénica (onde no inclúo nin a tradicional nin calquera

ble, dalgún xeito eu mesma son resultado del. Sen embargo

que puideramos definir coma popular, break, hip hop, bailes

pronúnciome por demarcar e enfatizar a Danza tanto como

de salón...) Non se pode simplificar un proceso de polo me-

obxeto escénico dancístico, como coma linguaxe propia e su-

nos tres séculos de existencia e non explicar o que supuxo os

ficiente para comunicar, sobre todo, dada a situación actual

primeiros anos do s.XX tanto no escénico, coa comuñón xur-

da danza escénica en Galiza.

dida por exemplo dos Ballets Rusos coas vangardas plásticas

Mercedes | Foi a música o que me levou á danza e a miña im-

e musicais, asi coma as incipientes técnicas corporais (Laban,

periosa necesidade de moverme coa intención de introducir-

Dalcroze,...) que revolucionaron a propia sintaxe da danza e

me no ritmo e formar parte del, é unha forma de facer teatro,

o seu proceso de entrenamento e disciplina física. Eu decán-

Presentou en 2002 a súa primeira peza de danza

de contar historias utilizando o corpo, os xestos, a expresión e

tome por enfatizar a Danza Escénica da idea de Danza en xe-

en solitario. Desde entón, busca presentar os seus traballos

hoxe en día tamén, a palabra. Penso que o espectáculo ideal

ral ou Baile coma aínda lle chaman algúns, debido a que no

en espazos e formatos pouco habituais, como o vídeo.

é aquel que conxuga as tres artes escénicas (música, teatro e

noso pais o que está máis presente na sociedade é a danza

Esta primavera inaugurou en Compostela o Laboratorio

danza).

tradicional. Pero claro, non podemos esquecer que cando fa-

de Movementos, onde é docente.

Branca Novoneyra

lamos dun espectáculo de danza, supostamente estamos a Esa relación é comprendida hoxe en dia polos profesio-

falar dunha obra escénica e o artefacto escénico no seu con-

nais e pola sociedade en xeral?

xunto é máis ca un texto ou un ser humano recitándoo.

Branca | O reforzo da educación artística nos máis novos se-

Mercedes | A mala información fai que a arte en xeral estea

rá a única maneira de cambiar a tendencia de descoñecemen-

nun punto onde non hai distinción entre o que é arte e non.

to da sociedade galega en relación coa arte escénica. Outra

Para min non existe arte sen técnica, o artista nace e faise (as

medida nesa liña sería a divulgación das creacións dos coreó-

duas cousas). Como poderiamos expresar a arte da danza se

grafos e directores de escena galegos polas cidades e vilas ga-

non temos técnica para danzar? E isto non quere decir que

legas.

polo feito de dominar a técnica sexas artista, a técnica non é

Dolores | Hai pouca relación con outras artes, e é unha pena.

o fin en si mesmo. Esa técnica é, mal chamada, clásica, digo

Paréceme que a tendencia futura terá que ser crear espazos onde convivan teatro e danza, como por exemplo a Ciutat del Teatre de Barcelona, un espazo de residencia para creadores. Teatro e danza deben entenderse e aunar esforzos para acadar metas comúns. O que con máis éxito e acerto conseguiu aunar distintas artes escénicas potenciándose unhas a outras

«Non está Galicia peor có resto de España; o problema radica precisamente en querer facer o mesmo que nas outras Autonomías.» Mercedes Suárez

4

é El Circo du Soleil. A sociedade pide espectáculos de calida-

de que lle sorprendan, que esperten a súa curiosidade e inte-

mal chamada porque o termo confunde e fai que se vexa ne-

rese e que lle acheguen novos horizontes.

sa palabra un tútú e unhas zapatillas de punta, que non é máis có vestiario dalguns dos ballets de pricipios do século XX. Cha-

Sigamos coas definicións. As definicións... case nunca

maríamolo correctamente danza académica; isto é, que se

serven para nada, menos para situarnos aos que ainda

aprende nuha escola ou academia durante moitisimos anos e

acabamos de aterrizar, e que andado o tempo acabare-

que continuará formando parte da vida do bailarín como for-

mos por liberarnos desas ataduras conceptuais, dado

ma de mantemento fisico.

que as categorías sempre estorban ao feito artístico. En calquera caso, desde fóra muitos temos a impresión de

Todas as palabras lévannos á base do problema: o ensi-

que a danza se move nun marasmo de estilos e técnicas,

no. Que tipo de formación debe ter unha profesional da

como o ballet, a danza moderna ou as danzas tradicio-

danza?

nais. Estamos falando dunha convivencia conflitiva? É

Branca | Creo nunha formación moi diversa, non estou a fa-

necesario ou pertinente separalas ou debemos falar de

vor de bases impostas, creo na amplitude de experiencias pe-

danza a secas?

dagóxicas. Tamén considero que o coñecemento de técnicas é

Branca | Existen diferentes liñas creativas dentro da danza ac-

importante: ballet, Graham, Humphrey, Limón, Release... To-

tual, son tradición, herdanza do pasado. Na actualidade hai

das son positivas se non se absorben de forma fechada, o in-

unha aposta polas compañías de danza contemporánea de

teresante é interrelacionar conceptos. Tamén creo na forma-

mediano e pequeno formato; máis sinxelas de producir, distri-

ción teórica: libros, vídeos, asistencia continua a espectáculos,

Mercedes Suárez

buir e programar. É unha cuestión de mercado, é curioso plan-

considero que é tan importante coma a dimensión de técnica

Directora artística de Druida Danza,

texar esto en Galicia donde a infraestrutura para danza gale-

corporal, xa que aprender a mirar, a escoitar, a comprender e

compañía coruñesa fundada en 1982. Asimesmo,

ga é case inexistente. Supoño que é interesante diferencialas

a relacionar é indispensable nun artista escénico.

imparte clases na escola que dirixe desde 1980 ,

como público, como programador, como político, non como

Olga | Pregúntome que entendemos por profesional da dan-

bailarín ou coreógrafo. Hoxe, a tendencia ao eclecticismo na

za. Normalmente enténdese ou visualízase unha bailarina, nal-

interpretación e na coreografía é outro síntoma de vitalidade.

gún caso excepcional un bailarín (aínda andamos con esas),

Dolores | Entendo que, ao igual que ocorre con un concerto,

ou un/ha profe de danza. Realmente así non imos a ningures.

o público debe saber se vai escoitar pezas renacentistas, ba-

Penso que un/ha profesional da danza terá que estar formada

rrocas, clásicas, modernas, contemporáneas… e non esperar

no ámbeto que elexise; ben sexa na escena (interpretación,

por exemplo que nun concerto non se saiba se van a inter-

coreografía, dirercción, deseño lumínico, etc), no eido peda-

pretar pezas de Phillip Glass ou a novena de Beethoven. Pero

góxico (técnico, histórico, investigación) ou no mecánico-físi-

isto non deixa de ser a consecuencia do descoñecimento tan

co (fisoterapia, anatomía aplicada á danza,...) ou xestión, ou...

grande que existe na sociedade respecto disto. Aquí ten unha

Mercedes | Todo o que queira ser un profesional da danza

gran responsabilidade a labor dos medios, pois debía haber

ten que pasar polo coñecemento da técnica do ballet, ainda

unha información previa ao espectáculo sobre a compañía.

que despois se dedique á danza contemporánea, española ou

Hai que ter en conta que hai coreografías con espidos ou vio-

de calquer outro tipo, exceptuando as danzas tradicionais ou

lentas, e no outro extremo estaría o «para todos os públicos».

populares. É o mesmo que ocorre coa música: existen sete no-

Non só hai que crear espectadores senón ademais alfabetiza-

tas e un pentagrama tanto para os que interpretan jazz coma

e que comparte nome coa compañía.


EN PORTADA a Beethoven. Hoxe hai (demasiados) afeccionados á danza

mos nesta realidade sen trazas de afianzar un mercado real,

que pensan que executando unha serie de movementos mais

non entendo moi ben que se lle vai a ofertar a est@s futur@s

ou menos orixinais deveñen creadores e bailarins (danza libre?

profesionais.

contemporánea? iso din) e son aplaudidos. Isto ocorreu sem-

Mercedes | A escola de Arte Dramático hai moitos anos que

pre na arte en xeral, tal vez por iso sempre estamos en crise.

debia de estar creada porque se ben existen en Galicia moitas

Un arquitecto, un fontaneiro, un médico ou unha modista

escolas de danza non ocorre asi co teatro, en cambio hai moi-

precisan de coñecementos para exercer a súa profesión, na ar-

tisimas compañías de teatro e apenas tres ou catro de danza,

te parece que non.

os bailarins non teñen o handicap do idioma e emigran. Aquí

Dolores | Entendo a formación do bailarín ou bailarina o máis

faríase unha gran compañía de danza con todos os bailaríns

ampla posible, non só canto á técnica ou técnicas que debe

galegos que hai no extranxeiro ou no resto de España. O pro-

dominar, senón a outros campos como o teatro, a música, o

blema máis gordo desa escola será coma sempre a elección do

canto, o circo... que fan que un bailarín sexa multidisciplinar.

profesorado.

De todos xeitos para min o máis importante é esa parte que non se fai, senón que nace co individuo.

Da formación, avanzamos cara a novos temas peliagudos. Creación e distribución,

semellan banzos pouco

Dolores Mayán

Pasemos a cuestións máis prosaicas, mais ineludíbeis. As

transitados polos profesionais galegos. Á inversa do que

políticas educativas da danza no ponto de mira. Pergun-

pasa no teatro, as compañías profesionais de danza en

Compostela desde principios dos 80, e da compañía

to, non sen medo ao desalento das respostas, se as ins-

Galiza cóntanse cos dedos das mans, e non se prodigan

que co mesmo nome, Ballet Studio, leva presentando

titucións educativas e culturais galegas están favorecen-

moito en estreas e funcións. Ten algo que ver nisto o

desde 1998 un espectáculo por ano.

do unha axeitada formación e unha maior comprensión

apoio das institucións?

do feito da danza na nosa sociedade.

Branca | Existe danza feita en Galicia. Sen apoios, con moita

Branca | Non, claro que non. Non existe política cultural de

ilusión, danza pobre, creativa, esencial. O camiño non é a bus-

apoio á danza. Unha mostra anual, uns convenios de distribu-

ca de subvencións. No noso caso o camiño é a busca doutras

ción para catro espectáculos, e poucos apoios puntuais máis,

formas de distribución: o audiovisual é unha saída, a orienta-

non poden ter categoría de política de apoio á danza. Nin hai

ción cara a Portugal e a Francia e non cara Madrid é outra, a

proxecto, nin propostas para que o haxa, o que si hai é publi-

danza en espazos públicos outra máis. Sempre hai saídas pa-

cidade. Hai danza virtual apoiada polas institucións. O ensino

ra un creador, o importante e abrir novas canles de distribu-

en Galicia é unha aposta privada, non creo que vaia deixar de

ción, desbotar as existentes; non funcionan. A creación é

selo esperando o apoio da Consellería de Educación.

unha posibilidade á marxe do apoio institucional; a creación é

Directora da Escola Studio, que funciona en

Dolores | A falta de definición e de desenvolvemento é total. O único corpo docente no que non están reguladas as especialidades correspondentes é o de catedráticos de música e artes escénicas. É imprescindible a presenza da creatividade no ensino obrigatorio por medio das artes, o teatro, a música, a danza, a pintura… Unha educación integral equilibrada en

«Pronúnciome por demarcar e enfatizar a Danza tanto como obxeto escénico dancístico, como coma linguaxe propia e suficiente para comunicar.» Olga Cameselle

5

igualdade con outras áreas e fomentar a súa práctica dentro

do horario lectivo (actualmente só a música e algunhas artes plásticas teñen cabida como materias independentes).

Olga | Políticas culturais educativas... Onde? Para unha existencia real da Danza Escénica no noso pais aínda falta moito, nisto temos responsabilidade tod@s @s profesionais e por su-

«No ámbeto profesional, a relación entre danza e teatro é ambigua, hai grandes defensores e feroces detractores, creo que iso é interesante.» Branca Novoneyra

posto o noso goberno. Este é un tema de reflexión e debate dentro do propio colectivo primeiro, trasladabel logo á sociedade.

liberdade. Aínda así, cun apoio serio á danza, como a outras disciplinas escénicas, veríamos resultados positivos en menos

Diante da evidente crítica á lexislación vixente e ao seu

de cinco anos. A situación sería distinta para o público, para

excaso desenvolvemento no ámbito galego, atrévome a

os bailaríns e os coreógrafos e tamén para os programadores

propor que a Escola de Arte Dramática, que parece que

e distribuidores. As institucións encargadas da mellora da si-

vai empezar a funcionar o curso que vén, integrase o

tuación da danza non queren descubrir novos camiños. Creo

Grao Superior de Danza da Loxse en Galiza. Parece que

que unha dinámica adquirida. Na cultura institucional o im-

as relacións de danza e teatro non deben chegar a tal

portante é a publicidade, non o contido creativo. O posicio-

ponto de promiscuidade. Ao menos polo momento.

namento amable sen crítica, sen conflito, é o esperado. A cre-

Branca | Os Conservatorios Superiores de Danza son organis-

ación que xorde da necesidade interior é sempre subversiva ca

Olga Cameselle

mos separados das Escolas de Arte Dramático. Teñen outro

orde establecida.

funcionamento, outro plan de estudos, etc. Pero creo que se-

Dolores | Este sector leva anos pasando penurias, para ser

ría interesante a existencia dun Grao Superior de Danza en

exactos é practicamente inexistente. No tema da creación os

e desde o ano pasado, de Disque Danza,

Galicia, se existise a posibilidade de que a nosa sociedade pui-

números son arrepiantes, son catro as compañías que veñen

ten dirixido e interpretado numerosas coreografías.

dese absorber aos profesionais que saísen dese Conservatorio.

desenvolvendo profesionalmente un labor de creación e de

Compatibiliza a creación coa docencia

Dolores | É imprescindible que os alumnos que cursen estu-

produción máis ou menos continuada en Galicia. Un milagre.

na escola Artística de Vigo.

dos de grao medio en Galicia poidan acceder tamén ao de

Pola parte que me toca, levamos seis anos a produción por

grao superior aquí.

ano. Tendo en conta as condicións de produción e de distri-

Olga | O grao Superior de Danza debería estar implantado na

buicón existentes, cando empezas un novo espectáculo sabes

Universidade polo que apuntaba antes. Se queremos ter unha

que a súa vida será efémera, que non poderá madurar no es-

ampla presenza social e funcionalmente ser eficientes para o

cenario, non porque non goste ao público, senón porque non

propio colectivo, esta necesidade de profesionais pasa por en-

lle van dar a oportunidade. A programación de danza é irriso-

troncar con outras carreiras e supoño que integrándonos na

ria, fica circunscrita á programación de entidades financeiras

Escola de Arte Dramática pouco imos conquerir agás ter máis

que sempre ou case sempre programan ballet clásico, algun-

profes (máis futuras escolas e centros), esperemos que máis

ha que outra das salas privadas maioritariamente con danza

bailarinas e bailaríns (para cun pouco de sorte procurar a

alternativa e por último «Danza na Rede», creada polo IGA-

aventura de sobrevivir fóra), coreógrafas/os... Isto sería lóxico

EM, que desde o 2003 intenta abrir camiño e construir un cir-

se o mercado laboral dera para vivir exclusivamente da esce-

cuito para distribución de compañías galegas, ademais de ser-

na... Pero tendo en conta as poucas compañías que gravita-

vir de escaparate para outras compañías estatais e internacio-

Á fronte da desaparecida compañía Dobre Xiro,


EN PORTADA nais que amosan a situación e o nivel que hai fóra das nosas fronteiras. Tamén desde o organismo institucional se ven realizando un certame de creación coreográfica no que o fin prin-

Ballet vs Danza Contemporánea?

cipal é incentivar a creación en Galicia, ademais serve para comparar o traballo que aquí se fai co de fóra. Sendo esta situación claramente insuficiente é unha semente para poder medrar e para conseguilo é preciso unir esforzos.

Olga | Ai! Ás veces penso que deberían pagarnos un plus por insistir en querer existir a pesares de non ter convenios de produción, do que custa manter en activo a propia compañía (nós entrenámonos e precisamos estar en activo polo menos

Ante a evidencia da nosa confusión conceptual, Dolores Mayán agasállanos con un clarificador exercicio de divulgación. Que ninguén volva asociar danza con tutú.

A

s características esenciais do ballet clásico proveñen da Francia de Luís XIV e son a minuciosa artificialidade dos seus movementos, a idea de que a zona máis importante do escenario é o seu propio centro, a necesidade de deseños harmoniosos que non ad-

miten a desorde, a rotación cara afora das articulacións das cadeiras, xeonllos e pés, a distribución dos bailaríns en distintos niveis dunha estrutura xerárquica, o concepto de gran espectáculo, mesmo o vocabulario de

dez meses ao ano), pensando no surrealista que pode ser

pasos en idioma francés. Máis tarde a influencia do romanticismo favo-

imaxinar a bailaríns freelancer nunha realidade coma a nosa;

rece o invento das zapatillas de puntas para que as bailarinas se visen máis etéreas e sobrenaturais, posto que os temas que trataban eran

a pesares de que os convenios de distribución existentes non

amores condenados ao sufrimento e mundos extraterreos. O ballet tamén evolucionou e George Balanchin, Maurice Bejart e moitos outros

dan garantía de continuidade, de ter que compartir espazo e

achegaron diferentes propostas e deron paso a un ballet moderno que nada tiña que ver cos contos de fadas, volcándose nunha nova busca

economías con compañías do resto do Estado asentadas den-

do movimento que tiña máis que ver co que se estaba vivindo.

de hai polo menos dúas décadas... Pensándoo ben @s profe-

A danza moderna ten conquistado unhas liberdades definitivas de cara ao futuro, a eliminación da perspectiva unidimensional en pro-

sionais galeg@s que aínda andamos nestas cuestions escéni-

veito do espazo aberto, a recuperación humana, a palabra, etc. A danza moderna non ten unha unidade estilística nin estética, é inmensa-

cas somos unha especie ben rariña. Viva o voluntariado!

mente diversa, temos que estar preparados para ver cada vez máis espectáculos de danza en espazos abiertos, que a palabra dea maior sen-

Mercedes | Con respecto ás institucións públicas, todos sa-

tido ao movemento, e mesmo deixe de ser esencial o dominio dos movementos da danza clásica; expresarse sen ningún límite, con total li-

bemos como funcionan. Non é a educación o que lles intere-

berdade á hora de crear .

sa e moito menos a educación artistíca, e mantéñennos calados cunhas cantas funcións ao ano en condicions catastróficas. Naturalmente, sempre son mellores os que veñen de fóra. Non interesa a calidade senón a obra a representar. El lago

Por outro lado, a fusión da tradición de culturas non occidentais coa danza contemporánea está dando resultados apaixoantes, a fusión da tradición chinesa coa técnica occidental, a africana, a adaptación de danzas aborixes abren outro campo cheo de perspectivas. Polo dito anteriormente considero que está bastante claro que a danza, ao igual que sucede con outras artes está viva e en continua evolución, unha cousa é o ballet clásico do s. XIX, outra o do s. XX, e outra moi distinta a do s. XXI. ■

de los cisnes, Cascanueces, Las Sílfides, para eles isto é o Ballet, nada máis, ainda que sexa interpretado por mediocres bailarins, se son rusos xa está. Non existen axudas para pro-

te é un implicito que non se aplica a tódalas manifestacións ar-

vidades extraescolares, nunhas condicións deplorables. Así só

dución de espectáculos de danza, exceptuando naturalmente

tísticas de que podemos gozar en Galicia: hai público para as

se consegue que ao cabo de dous anos ou tres os alumnos

«O Ballet Galego, Rey de Viana». Existen axudas a distribución

exposicións do CGAC, para a literatura galega, para o teatro

non queiran volver oir falar de danza.

por Galicia, se queres sair fóra tes que moverte por ti mesmo.

e a danza producidas polas institucións senón regalan parte

Teño que dicir que non está Galicia peor có resto de España;

do aforo? Hai estudos serios de como funciona o público ga-

O colectivo: se entre os teatreiros se percibe desunión, o

o problema radica precisamente en querer facer o mesmo que

lego? Que coñece, cales son os seus gustos, vai o teatro por

panorama semella ainda máis desalentador entre os

nas outras Autonomías, hai unha falta de orixinalidade en to-

que lle gusta ou por que lle regalan a entrada... Todo isto hai

profesionais da danza. As asociacións existentes en Ga-

do, que non sei se é medo ou que.

que coñecelo, non dalo por feito. Intuímos que a danza ten un

licia, están funcionando axeitadamente? Cal pode ser a

público minoritario, isto é normal, non hai divulgación nos

base desta situación, se é que se dá realmente?

«Na creación os números son arrepiantes: son catro as compañías que veñen desenvolvendo profesionalmente un labor de creación e de produción máis ou menos continuada en Galicia. Un milagre.» Dolores Mayán

medios de comunicación, tampouco hai unha forte educación

Branca | Como colectivo non existimos, somos células creati-

artística nas escolas para que as novas xeracións entren en

vas traballando sen conexión. Temos moito que compartir, pe-

contacto coa danza e coas outras artes escénicas.

ro moito descoñecemento do traballo dos outros, pouco inte-

Dolores | Hai que apoiar e apostar pola cultura ainda que sai-

rese por coñecelo, moita crítica non construtiva e pouco dis-

bamos que pode ser un traballo a medio prazo, pero que ser-

curso compartido a nivel artístico e político. Ninguén quere

ve para preparar o camiño para o futuro. Isto non se limita ao

aglutinar, buscar unha base de consenso para comezar a tra-

campo da danza en particular senón ao das artes en xeral e iso

ballar xuntos con respeto pola opción creativa dos demáis. Es-

non fará máis que redundar en beneficios para a nosa socie-

pero que a situación cambie. Hai novas ideas, novos camiños

Que propostas faríades para mellorar esta situación?

dade. Para xerar público é de vital importancia que a danza es-

para medrar colaborando, axudándonos, xa que esta é a úni-

Branca | Unha batería de medidas que abranga todos os ni-

tea na escola, que se programen sesións didácticas debida-

ca saída, é a última posibilidade de normalización.

veis: formación, produción, distribución e programación. Isto

mente preparadas, que non se limiten a presenciar o espectá-

Dolores | En canto á unión do colectivo non difire de outros,

fíxose en Francia nos anos oitenta co goberno Miterrand, e foi

culo, senón que se facilite material didáctico sobre o que van

co agravante de que somos moitos menos e estamos moi dis-

un éxito a moi curto prazo. A adecuación á nosa situación dun

ver para acadar así unha mellor comprensión e espertar o seu

persos. É certo que non temos contacto, pero tamén que ca-

plan ben construído e implementado crearía situacións hoxe

interese. Ten que haber espazos que potencien o amor ao tea-

da un está inmerso no día a día que é absolutamente absor-

impensables. Neste como noutros moitos casos, a utopía po-

tro, á danza, ás artes escénicas en xeral e a opinión crítica dos

bente: as clases, crear, distribuir, producir... Quedan poucos

de ser certa.

máis pequenos. Crear ciclos, festivais, intercambios, produ-

ánimos para outras cousas. É imprescindible aunar esforzos,

Dolores | Non só do IGAEM, senón de todas as institucións

cións propias coas que facer xiras por España e no extranxeiro.

todos temos un interese común que é que a danza teña o lu-

públicas e privadas. Necesitamos que se realicen campañas de

Olga | Damas e cabaleiros, aínda que escaso, si hai un público

gar que lle corresponde e acabar dunha vez por todas cos pre-

comunicación, ademais de aumentar a oferta, hai que darlles

de danza (A onde chegamos para mesmo especializar o públi-

xuizos sociais que impiden que os alumnos se decidan por es-

maior visibilidade. Necesitamos un espazo onde poder desen-

co). Se é un problema numérico coido que nin o teatro, nin

tes estudos. Está claro que tamén hai desacordos, pero hai

volver as nosas mensaxes (pódese compartir con outras com-

certo tipo de música (enténdase non de masas) nin por su-

que propiciar o campo onde cada un poida desenvolver o seu

pañías).

posto a danza chegaremos ao volume de masa humana do Li-

propio traballo e as suas ideas dunha forma libre, sen que nin-

Olga | Estou convencida da necesidade da nosa existencia en

verpool-Real Madrid. Andamos máis ou menos por aí. Trátase

guén lle poña trabas para desenvolver a súa creatividade.

contra da voces que falan dunha gran compañía nacional (non

de estar, contribuir á presenza e difusión da danza escénica na

Mercedes | Con respecto á Asociación de profesionais da

temos memoria para lembrar o que xa temos e que non vai a

Galiza e isto implica para algunhas de nós tamén sobrevivir e

danza da que son membro, só podo decir que pago unha co-

ningures?) como suposta resposta a unha saída laboral. Plea-

legar un espazo e un facer ás vindeiras xeracións que ficaron

ta cada tres meses pero non sei porque nin para que, ao me-

se, neste século XXI; diversidade para a danza e as súas pro-

prendidas da danza.

llor deixo de pagar, agora que o penso. ■

postas e relacións con outros eidos artísticos.

Mercedes | Efectivamente non hai público de danza porque non hai danza, o público faise na escola cunha boa educación

O público. É moi fácil recorrer ao argumento de que non

artística impartida por verdadeiros profesionais e coas condi-

hai público para a danza (tamén se usa no caso do tea-

cións necesarias. Non se pode permitir que se impartan clases

tro) e por iso non se programa, pero haberia que afondar

de danza nos colexios por non importa quen dentro das acti-

nas raíces do problema e as posibeis solucións. Como podemos facer que se xere un público galego de danza?

Branca | A posición forzada das institucións e de programadores dependentes delas de que o público de danza non exis-

6


EN PORTADA Temos ocasión de falar con esta muller miuda e, ao mesmo tempo e sen que implique paradoxo, forte e chea de enerxía. A súa carreira foi recoñecida no 2004 co Premio Nacional de Teatro pero iso non é o máis importante. O seu último espectáculo, Consuelo, percorre Galiza e aproveitamos a ocasión para pedirlle que deixase nas nosas páxinas unha mostra desa enerxía que transmite por onde vai e que a mantén nos escenarios despois de cumpridos os cincuenta. Esperemos que por moitos anos máis. Deixamos que ela nos conte, coa musicalidade do seu acento do Estreito, que vós ides ter que imaxinar. Polo demais, Teresa Nieto en primeira persoa.

teresa

NiETO

des avanzar máis. Tes que facer cousas, tes que bailar. E aquí

estou. Empecei a traballar con un grupo de xente, e surxiu Bocanada, unha compañía mítica nese momento en Madrid. Eu creo que estaba no meu destino facer o que fago, porque nunca foi unha vocación; eu o que quería era ser actriz, facer teatro... Estiven bailando varios anos, e nun momento dado esta compañía na que traballaba desfíxose e pensei «ben, xa está, xa foi». Ademais víame maior, porque toda a xente coa que traballaba e me relacionaba era moito máis nova ca min. Pero un profesor animoume a facer as miñas propias coreografías. «Ti tes moita enerxía, tela que usar, non quedes parada». Fixen unha pequena coreografía e presenteina no certame de Madrid. Gañei o terceiro premio, e daí pouco a pouco, sempre fun empurrada pola xente: polos mestres, polos compañeiros, por directores de teatro, por programadores... Sempre como se a miña vida tivese que ir por aí e eu non o crese.

mpecei moi tarde a bailar. Cando tiña catro anos a

Por como empecei, e pola miña idade, por ter unha familia...

miña nai levoume a unha academia, e aí empecei.

Todos os meus compañeiros ían a Nova Iorque, ian á Franza, á

Bailei até os catorce, cando descubrin o teatro.Un

Alemaña, tomar clases, ver actuar a Pina Bausch... Eu tiña dú-

tío meu tiña unha compañía afeccionada en Tán-

as nenas pequenas, non me podía mover de Madrid. Todo o

ger, de onde son eu, e empecei a facer teatro até os

aprendín dos profesores que estaban ao meu alcance. Son

dezaoito anos. A situación política en Marrocos ne-

bastante autodidacta. Tamén me axudou moito meterme no

se momento fixo que tivesemos que saír dalí, e cando chega-

mundo do flamenco. Por unha serie de circunstancias empe-

mos a España os meus pais non tiñan cartos e eu tiven que

cei a traballar con Antonio Canales, como mestra da compa-

deixar todo e pórme a traballar para axudar na casa.

ñía. Fixen unha coreografía para eles e iso tamén me abriu ou-

Despois tiven ás miñas fillas, e cando cheguei a Ma-

tra vía alén da puramente contemporánea. Eu creo que traba-

drid coas miñas dúas nenas pequenas atopei-

llar con flamencos enriqueceu o meu vocabulario e a miña vi-

E

me moi soa. En Madrid estar soa é terríbel.

sión do que é estar nun escenario. Eu nunca decidín «vou ser

Ao cabo dun ano decidín apuntarme nal-

bailarina», nin sequera «vou ser coreógrafa». E cando o ano

gunha actividade, por facer algo e coñecer

pasado me dan o Premio Nacional de Danza, para min foi moi

xente. Estiven buscando clases de teatro, e

forte, non daba crédito. Quen me ía dicir a min que me ía pa-

fun a unha escola que había ao lado da miña casa.

sar iso, cando ademais tiven que loitar co meu home que non

Pero o horario das clases de teatro non me viña ben. Eu

quería que eu fixese nada... Ou sexa que o tiña todo en con-

só podía ir á escola ás oito, o meu home chegaba e po-

tra menos a enerxía, menos o entusiasmo, a necesidade de ex-

día quedar coas nenas. E a esa hora o único que había era

presarme e de sentirme viva.

FOTOGRAFÍAS MAFO PLATA

unhas clases de danza contemporánea, que eu nin sabía o que era, porque eu só fixera ballet e danza española. E na es-

A idade | De pronto que che dean un premio así ten moitísi-

cola convencéronme, dixéronme que a rapaza que daba as

mo mérito, porque eu traballei moito. Sempre coa sensación

clases era unha profesora estupenda. E apunteime. Eu xa tiña

de ir por detrás: os demáis eran máis novos, tiñan tempo, eu

vintesete anos. E foi a sorte ou o destino, resultou que aque-

non, e tamén teño a sorte de que o físico me acompaña e po-

la profesora era unha persoa marabillosa e unha moi boa pro-

do seguir bailando. E non é normal, con 51 anos que teño,

fesora. O primeiro día botoume o ollo. E colleume como pu-

non só polo corpo, senón ter aínda a inquietude de estar nun

pila: obrigoume a cambiar de nivel, a ir a uns obradoiros co-

escenario. Para un bailarín non é igual que para un actor. A ca-

reográficos que ela facía... Xuntou un grupiño, e lembro que

rreira dun actor pode durar até que morre. Os bailaríns —e so-

estivemos na Coruña, hai moitísimos anos... Cando ela non

bre todo coas bailarinas hai moitos complexos— sempre se

podía dar as clases deixábame a min encargada. Despois dí-

considerou que os corenta era a súa idade tope, sobre todo

xome: tes que ir con Carl Paris e con Christine Tangui, que

para os clásicos. Sempre teño a impresión de que quizais esta

eran os dous mestres que había nese momento en Madrid, en

é a última vez que bailo. E aquí sigo, tamén porque a xente

danza Graham; tes que ir con eles porque comigo ti non po-

mo pide... Ás veces apetéceme estar só do outro lado, na di-

Adanzacomodestino unha entrevista de Comba Campoy

7


EN PORTADA rección, pero cando chego ao teatro o que alimenta é estar enriba do escenario. Así que mentres poida vou seguir bailando. É como unha espada de Damocles que temos os bailaríns enriba. O noso instrumento é o noso corpo, e se rompe non hai reposto. Depende tamén do estilo de danza, pero

quer tipo de público. A xente ten o hábito de ir ao teatro, aquí

«Danza nas escolas, por favor. Aos nenos encántalles bailar. Non só como actividade extraescolar. É importantísimo como parte da súa formación.»

non. Imaxino que tamén ten que ver coa nosa forma de ser, co clima, gústanos vivir na rúa. Pero iso non pode servir de escusa. Aquí non se fixo unha política cultural, xa non digo axeitada ou non, non existe. Se non se fai unha política cultural di-

eu teño que sentir que estou a tope. Por suposto xa non te-

ficilmente se pode crear un hábito. Dise «á xente o que lle

ño o corpo como o tiña hai vinte anos nin o pretendo, nin me

gosta é o que poñen na tele». Nada diso! A xente demandou

interesa. Xa non o preciso para contar o que agora quero

tas veces na pantomima, que eu detesto. Interésame que ca-

que lle puxesen esa merda na tele? Non. Pero hai moitísimo

contar. O importante é ser consciente de que xa non se é tan

da espectador poida facer a súa propia lectura, poida recoñe-

público, se somos moitos millóns de habitantes en España!

elástica, tan forte como cando moza, e traballar coa cabeza,

cer algo que lle pasou no que está vendo. Niso consiste que

Uns téñeno máis próximo e máis asequíbel e outros menos,

saber até onde podes dar. Co tempo perdes algunhas cousas

un espectáculo chegue. Nunha obra miña, en Isla, a última es-

pero claro que hai público. Iso si, en danza só van ver ás gran-

pero gañas outras. Gañas taboas, coñeceste mellor a tí mes-

cena era para min unha relación nai-filla. É unha coreografía

des compañías que están de moda, sobre todo as de flamen-

ma, coñeces o teu estilo, o que tes bon. Eu teño visto xente

que fixen para contarlles ás miñas fillas cousas que me esta-

co onde o que se vai ver é un nome, non un espectáculo. Sa-

patética no escenario, bailaríns mesmo máis novos ca min pe-

ban pasando e que eu con palabras non me sentía capaz de

ra Baras, Rafael Amargo, Antonio Canales ou Joaquín Cortes.

ro que queren seguir facendo o mesmo que cando eran mo-

expresar. Porque a única maneira que eu teño de abrirme de

Para iso si que hai público, ou cando veñen grandes compañí-

zos e a min iso dáme pavor. Penso que se se quere seguir bai-

verdade, sen pudor, é a danza. Para min era unha relación de

as de fóra. Pero iso é un fenómeno social. Saen moitísimo na

lando pode facerse mentras se queira, sempre que se sigan

nai e filla sentadas cada unha ao lado dunha mesa. E as nais

tele, nos semanarios... E nós, todo a forza de ril. O noso pro-

tendo as ganas e se atope o camiño para adecuar o físico. É

entendenron perfectamente iso. Pero logo houbo múltiples

pio traballo é o noso esforzo.

o mesmo ca un actor de oitenta anos; non pode sair facendo

versións: houbo quen dixo que era unha relación de parella,

de Romeo. Eu non vou sair agora facendo un papel de ino-

que eran dúas amigas, dúas compañeiras de traballo... Cada

A solución á falta de público... | Habería que empezar pola

cente.

quen entendeu algo, non era exactamente o que eu quería

base, polos nenos, pero claro, ese é un traballo a longo prazo.

contar pero cada quen recoñeceu nesa relación conflitos, con-

Ti traballas cun neno e o resultado pódelo ver dentro de dez

Unha profesión non tan dura | O bailarín ten que estar ades-

flitos que dalgún xeito todos temos. E o que eu intento é iso.

anos, pero as lexislaturas duran catro, non? As políticas hai

trando sempre. Un actor pode actuar durante un ano e des-

Eu quero ter moi claro o que estou contando, pero que a lec-

que facelas non só pa mi, senón para que iso quede aí. Aquí

pois adicarse a outras cousas durante outro ano, e retomar

tura poida ser aberta para que todo o mundo poida recoñe-

habería moitas cousas que facer: centros coreográficos que

despois a súa carreira a nivel creativo (o comercial é outra cou-

cerse. Traballo case sempre con conflitos de relacións, que é o

aglutinen a xente; teatros para danza, que non existen; even-

sa). Un bailarín non. Eu deixei de tomar clases de clásico e can-

que menos entendo na vida e o que máis tempo me ocupa a

tos de danza non só nas capitais, senón na periferia, que pa-

do o quixen retomar non puiden, as articulacións xa non esta-

cabeza.

rece que se está empezando a facer. Danza nas escolas, por

ban coma antes, empeceime a lesionar... Tes que estar sempre

Moita xente parte de improvisacións, do que o seu corpo

favor. Aos nenos encántalles bailar. Non só como actividade

enriba do corpo, cuidándote, non engordar... É mais duro, en-

lle di, e con iso chega ao resultado final. Eu fágoo ao revés. Eu

extraescolar, senón como materia. É importantísimo, non pa-

tre aspas, porque eu creo que hai un pouco de mito niso de

parto dun traballo moito máis intelectual, por dicilo dalgunha

ra que vaian ser bailaríns, senón como parte da súa formación.

que a danza é unha profesión dura. Si, é duro, pero facemos

maneira. Penso e penso e doulle voltas, e cóntollo á xente pa-

Hoxe imos actuar en Carballo e é un misterio se virá xen-

o que queremos. Mais duro é traballar nalgo que non che gus-

ra escoitarme dicilo, escribo, miro e leo, e inspírome en cou-

te. Nunca o sabes. Eu agora en Madrid teño sorte porque a

ta, e sen recompensa ningunha. Subir ao escenario é a maior

sas... E cando todo iso xa está armado, cando xa sei onde es-

xente me coñece. Ao público como o traes? Con publicidade.

recompensa se che gosta. Ese esforzo o compensas porque

tou situada é cando creo os movementos. Non son movimen-

As compañías non temos diñeiro para iso, non dá o caché pa-

che permite expresarte co teu corpo.

tos gratuítos. Está en función de expresar algo. Non contar al-

ra investir en publicidade. Os teatros tampouco o fan. Hai moi-

A relación co teatro | Danza e teatro son artes escénicas. Des-

go como nunha novela; máis ben trátase de transmitir. Penso

to por facer. Abrir os teatros... Non pode ser que un teatro es-

pois, a nivel creativo creo que a semellanza depende moito

que a linguaxe da danza está moito máis perto da poesía. Hai

tea baleiro. Invita ás escolas de danza, ás escolas xerais. Eu non

dos creadores. No meu caso ten moito que ver, porque eu fi-

palabras, pero non están só en función do que significan, se-

sou xestora cultural, pero alguén tería que saber como facer.

xen teatro e eu queria ser actriz, e para min é inseparábel o

nón do ritmo do poema, de como están estruturados os ver-

feito de estar nun escenario con estar actuando. Ademais

sos... O poema é aberto, pódese ler e interpretar libremente...

Antes de cada función... | Primeiro cada un quenta. Hai com-

sempre me din que son unha persoa moi expresiva, boa co-

Para min a danza está máis perto da poesía que do teatro de

pañías que antes de actuar fan unha clase de danza. Nós, co-

municadora, e nos espectáculos que fago sempre hai algo de-

texto.

mo somos só tres, quentamos cada un ao seu gosto. Eu sei o

8

que me cómpre a min e sobre todo fago alongamentos. Can-

trás. Nunca bailo por bailar, simplemente polo movemento, a miña danza sempre está en función de contar algo. Non se

Diferentes públicos? | A única diferenza é que hai máis pú-

do os técnicos acaban de montar facemos un pase. Sirve de

conta do mesmo xeito co movemento que coa palabra. É moi-

blico para o teatro, ainda que non vaian ao teatro. A xente di

quentamento e para a concentración, tamén aos técnicos pa-

to máis abstracto, moito máis difícil. Primeiro, porque non tes

«non vou ver danza porque non entendo de danza». Pero, en-

ra probar o son e a iluminación. Axúdanos a ubicarnos. Home,

a palabra, que é o noso medio de expresión habitual. Ademais

tenden de teatro? Non, en cambio non lles importa ir ao tea-

non o fas a tope...

porque un director de teatro, cando se enfronta a unha mon-

tro. Quen entende de cinema? Non sabemos onde se coloca

taxe, normalmente ten un texto preexistente, e o que fai é

a cámara, pero imos ao cinema. A danza, de entrada, dá un

Convivencia de estilos | Eu teño máis formación clásica que

amosar a súa visión dese texto. No meu caso, camdo me en-

pouco de respecto. Non creo que haxa un prúblico para cada

os outros bailaríns da compañía. Paralelamente ao contempo-

fronto a unha creación non teño nada. Nese sentido, traballo

cousa, porque cando me ven ver xente que nunca vai a dan-

ráneo estudei clásico durante moito

moito co teatro, porque escribo un guión, fago moito traballo

za, mesmo teatreiros, encántalles. É unha linguaxe que chega

tempo. E o flamenco deume

de mesa. Escribo un guión de personaxes, de ambientes, de

directamente, se te deixas. Hai público que prefire un tipo de

outro estilillo máis particular.

escenas, un guión musical, para min é moi importante que ca-

teatro ou de danza, pero non creo que a ninguén non lle gus-

Eles dous (Jesús Caramés e

da escena teña o soporte sonoro axeitado para crear ese am-

te a danza ou o teatro en xeral. Simplemente non está afeito

Claudia Faci, os dous baila-

biente...

a velo, ou non o ten ao seu alcanzo, ou nunca se propuxo asis-

ríns que forman con Tere-

trir a un espectáculo. Hai público con sensibilidade ou non, ou

sa o repar-

O proceso creativo | Traballo moito en clave autobiográfica,

con entusiasmo ou non, ou con ganas ou non de descubrir

sempre falo das miñas propias vivencias, do que me preocupa,

cousas...

do que me fai sufrir nese momento, do que non entendo. Parto de cero, teño que inventar todo desde o principio: o que

A ausencia de público: causa ou efecto? | Que foi antes, o

quero contar, de que maneira, en que ambiente, con que luz,

ovo ou a galiña? Eu levo moito tempo discutindo ese tema.

con que vestiario, cantos bailarins, o guión, a dramaturxia, to-

Penso que en xeral, en este país non hai cultura teatral. Teño

do. E ao final, cando xa teño claro de que estou falando, pó-

ido a outros países e fiquei abraiada vendo como os teatros se

ñome a inventar, a coreografía, sempre en función de contar

enchían a calquer hora, calquer día, e con cal-

algo. O meu último espectáculo, Consuelo, está claramente

danza as historias teñen que ser abertas, permitir múltiples lecturas. Se se trata de contar algo literalmente cáese moi-

FOTOGRAFÍAS MAFO PLATA

en función de contar unha historia, unha historia aberta. En


EN PORTADA to de Consuelo) teñen máis ou menos a mesma formación. Cada quen ten que atopar o que lle serve. Todo está ben se está feito con seriedade e con fundamento. Cada un ten un físico e un temperamento, precisa un vocabulario e uns instrumentos distintos para expresarse. Eu estudei clásico, Graham e Limón, e esas ferramentas son as que me sirven para a miña maneira de bailar. Teño probado outras técnicas, pero non me serven. Se vas bailar cousas moi fortes, en parella, estudas contact, que é unha técnica de contacto físico. A min, para o que quero contar, non me serve. Se ti queres bailar O Lago dos Ciños tés que estudar danza clásica. De todos xeitos, eu estou máis dacordo con algunha técnica ca con outra. Unhas parécenme menos serias. Pero sempre que quen as imparta saiba do que está falando, todas teñen un sentido. Hai un pouco de lío coas técnicas, agora mesmo.

Formación | A de danza contemporánea está fatal. En Barcelona está mellor porque está o Institut del Teatre que leva moitos anos dando unha titulación, e con obradoiros. En Madrid creo que hai só un ou dous anos que se empezaron a impartir clases de contemporáneo no Conservatorio Superior. Antes para aprender había que ir a sitios privados. Ademáis estamos sen mestres, o que eu chamo mestres, os que nos formaron a todos os que agora estamos bailando, porque marcharon de Madrid. Agora o que hai son bailarins ou coreógrafos que damos clases. Para min un mestre é outra cousa. Tampouco hai demasiado alumnado, ainda que agora co de Operación Triunfo e Un Paso Adelante ven moita xente nova. Pero o que queren é ser famosos. En canto vexan que a vida non é como na Academia da tele, plantan. Moita xente pregúntame se estou dando clase agora, e dígolles que non, e pregúntanme onde poden tomar clase, e non teño moitos sitios onde mandalos. En Madrid está complicado o tema da

formación, co que a xente marcha estudar fóra e queda

maría

PAREDES

A danza é algo persoal para ela. Daí o empeño da responsábel da programación do Igaem en que a institución que representa emprenda medidas activas para o impulso desta arte. Esperemos que o apoio institucional vaia máis alá desta vocación individual, e derive nunha política global que abranga todos os eixos do problema. Evidentemente, o tempo é unha baza imprescindíbel neste camiño, e o importante é encaralo todos xuntos, e sempre cara adiante. María Paredes fálanos das medidas que ela xestiona directamente. Sobre a actividade doutras unidades de produción do Igaem vencelladas á danza prefire non facer valoracións, pois están fóra da súa competencia.

da súa programación habitual; demostrarlles que puxeran a

óntanos cales son as principais liñas de actua-

ñan todas as funcións xuntas, senón de xeito espaciado den-

ción do Igaem para impulsar a danza galega |

tro da súa programación anual. Non queríamos facer minifes-

Pasouse da nada absoluta, e en cinco anos para aquí

tivais, porque xa o temos feito e non tiñan transcendencia su-

empezáronse a facer cousas. O Igaem ten unha liña

ficiente. Outra das condicións deste programa é que o 50%

moi clara de intención de fomento da danza. Por un

das actuacións que programen teñen que ser de danza gale-

lado están as subvencións que anualmente se conce-

ga. Estou falando do programa de Danza na Rede. Na Rede de

danza no escenario e que a xente ia ir e que lle ia gostar.

Cales son as necesidades específicas que pode ter unha compañía de danza a nivel de infraestrutura, que non teña unha compañía de teatro? | A infraestrutura que precisa unha compañía de danza é como unha de teatro, pero normalmente necesitan máis focos e un chan, un linoleo onde poder bailar. E unhas medidas mínimas, que tampouco todos os sitios as teñen. Ainda así as compañías adáptanse. Hai moi poucos sitios onde unha compañía deixe de bailar... Igual que unha compañía de teatro.

Seguindo con Danza na Rede... | Durante os dous primeiros anos, entón, asumíamos todos os cachés. E dímonos conta de que xa tiñamos algúns enganchados; decidimos empezar a facer rebaixa para que estes concellos se implicasen un pouco máis. A partir de entón, o Igaem asume o 70% dos cachés das compañías do programa de Danza na Rede, o concello asume o 30% e toda a infraestrutura técnica, de luz, son e chan. Os concellos poden organizar a súa programación como eles decidan, desde abril até decembro, non nos interesa que se po-

mundo en todas as compañías do mundo, e aquí segui-

C

den ás compañías de danza, subvencións á distribución; com-

Teatros practicamente non se programa danza. De cinco fun-

mos os que levamos moito tempo. Non houbo relevo xe-

pra de funcións.

cións de danza que programe un concello, tres teñen que ser

fóra. Porque ademáis nin sequera teñen a opción de volver para desenvolver a súa profesión, porque como tampouco hai compañías, e as poucas que hai cada vez son máis pequenas... A xente marcha estudar fóra e alí quedan. Por iso hai bailaríns españois que son os mellores do

racional.

galegas. Necesitábamos darlle saída a estas compañías. A isto As producións subvencionadas con esa axuda á distribu-

engadimos compañías de fóra para, por un lado, facer atrac-

As xentes do teatro e a danza | En xeral, noto un certo

ción son as mesmas que participan no programa Danza

tivo o programa, e polo outro, que a xente vexa o que se fai

desprezo dos actores cara a danza, noto que nos miran

na Rede? | Agora si. Os primeiros anos que sacamos as sub-

fóra. Normalmente cada concello programa catro funcións, ou

por enriba do ombro. Eu traballei bastante con actores; e

vencións á distribución, porque nese momento administrativa-

sexa que tampouco é nada doutro mundo, pero é un paso

a verdade, á hora de facer que se movan, uff. Hai xente

mente era o máis doado, nós comprábamos un número de-

adiante.

que nin sequera sabe camiñar co mesmo pé que a man.

terminado de funcións e facíamos coma no teatro: as compa-

Parece que como falas só tes que exercitar a voz. Pois o

ñías colocaban esas funcións onde querian e xustificaban a

Pero este ano só hai unha compañía galega no progra-

teu corpo está aí, ten presenza. Nótase cando alguén sae

axuda. Houbo problemas para a colocación deses espectácu-

ma... Está Ballet Studio, están Ballet Actuel, está Teresa

e sabe camiñar, e sabe estar quieto, e sabe proxectar, non

los, non había espazos escénicos que acollesen esa programa-

Nieto e Losdedae, de Madrid. | Non, esa foi a programación

só a voz. Todo é un, a voz non está separada do corpo. Eu

ción. Houbo casos de compañías que tiveron que renunciar a

que fixen eu en Santiago, directamente do Igaem. Nesta pro-

tiven que explicarlles a algunhas persoas como se tiñan

algunha das funcións. Entón, entendimos que necesitábamos

gramación só estaba Ballet Studio porque Druida ainda non

que agachar, como erguerse do chan... Cousas moi bási-

promover polo lado dos concellos, dos espazos culturais, a

estreara. Pero nos concellos onde se programe si vai estar. Hai

cas, xa non digo que aprendan a facer cousas tecnica-

programación de danza. Porque a danza estaba metida den-

dez localidades en este momento acollidas ao programa. A

mente complexas. Pero saber camiñar, sentarse, erguerse,

tro da Rede de Teatros pero ninguén programaba danza.

vinculación que hai entre as subvencións e Danza na Rede é

mirar... Para que o que estás facendo vaia acorde co que

Comprábanse funcións, as compañías tiñan un espectáculo,

esa. Este ano foron subvencionadas todas as compañías que

estás dicindo. Hai un grande desprezo por todo iso, e pa-

pero non o podían distribuír. Necesitábamos ter sitios onde se

se presentaron, excepto unha, que quedou fora por proble-

réceme un erro. Un pouco máis de profesionalidade! Os

fixese esa distribución. Entón empézase co programa de Dan-

mas da presentación do proxecto. Nós facemos unha compra

actores de fóra estudan moito, prepáranse moito máis pa-

za na Rede, co que pretendíamos, por un lado, dar saída a

de funcións a cada compañía. Parte desas funcións son distri-

ra o que fan. Iso é profesionalidade. ■

eses espectáculos que estaban montados, e polo outro que os

buídas polo propio Igaem, dentro de Danza na Rede. Nós pre-

concellos empezasen a programar danza. Este programa tivo

sentamos aos concellos estas compañías, xunto con outras de

varias etapas: o primeiro ano o Igaem asumía o caché íntegro

fóra, e eles deciden a súa programación.

de todas as compañías, e o concello só poñía a infraestrutura técnica. Tivemos moitísimos problemas co tema da infraestru-

Despois destes tres anos de Danza na Rede, notouse un-

tura. Estaba claro que o Igaem tampouco estaba disposto a

ha evolución no público? | Si. Eu estou convencida. Poño o

seguir pagando cachés integros; fíxoo o primeiro ano para que

exemplo da programación que facemos no Salón Teatro: se-

os concellos se enganchasen. Que visen que a danza ten pú-

gue acudindo un público minoritario, pero fiel. Os que viñeron

blico, minoritario, pero ten público, que podería estar dentro

o primeiro ano seguen vindo. Tamén hai que ter en conta que

unha entrevista de Comba Campoy

9


EN PORTADA en Santiago, exceptuando a programación da Sala Galán, non

Cal é o problema para que non haxa máis creación, mais

en Galicia non difire demasiado da danza de outras comuni-

é habitual ver danza. A primeira vez que unha persoa se en-

compañías, máis coreógrafos independentes, para que

dades. Evidentemente non vou falar nin de Valencia nin de

frenta a un espectáculo de danza contemporánea, que non

non se aprecie máis vitalidade no sector? | Penso que tra-

Catalunya, que teñen outro recorrido histórico. Que son pun-

sexa especialmente dura, di, «carai, eu non pensaba que isto

ballar na danza é complicado. Para min, podería haber un pro-

teiras, teñen centros coreográficos, unha ten o Centro Coreo-

me ía gustar». E o mesmo está pasando no resto dos sitios.

blema de formación...

gráfico, en Barcelona está o Institut del Teatre. Pero Galicia

Hai algún tipo de seguimento do público nos concellos

Que pasa coa formación? | Ao mellor en Galicia non é todo

adscritos á Rede, desenvolven algunha medida para in-

o completa que debería ser; non hai posibilidade de que esta

E non sería viábel crear aquí un centro coreográfico co-

centivar a asistencia ás funcións de danza? | Si, á parte da

xente se poida formar, e para formarse ten que seguir saíndo.

mo o dos valencians uo cataláns? | Non o sei.

publicidade do Igaem. Por exemplo, hai concellos que empe-

Eu creo que a danza está empezando a espertar en Galicia.

zan a traballar con escolas de danza. Deberían ser as primei-

Creo que tamén necesitamos darlle un tempo. E penso que

Porque en Galicia, por non haber, non hai nin un Con-

ras interesadas en asistir. Ainda que ás veces non é así, sem-

pode haber cinco compañías de danza. Cantas máis necesita-

servatorio Superior... | Si que hai, hai un conservatorio de

pre te sorprendes de non atopar entre o público a profesionais

mos? Non creo que sexa bon incrementar o seu número e cre-

danza oficial, o Conservatorio de Danza de Lugo...

da danza. Pero creo que ese é un problema que tamén se dá

ar falsas expectativas. A calidade non se mide polo número de

no teatro.

compañías que existen nunha comunidade.

non está debaixo de ningunha outra comunidade.

Pero é de nivel medio, non? | Porque ainda non chegou ao nivel superior. Empezou a funcionar o ano pasado, este ano

Tamén organizades o Certame Corográfico... | Si, vai polo

Sen embargo, é curioso, existen moitas escolas priva-

vai polo segundo curso. Nunha carreira non podemos partir

terceiro ano. Estamos convencidas de que en Galicia hai dan-

das... Iso non ten unha correspondencia na cantidade de

do un e estar xa no dez, todo conleva unha evolución. Imos

za, hai coreógrafos; ao mellor non todo o mundo ten unha

creadores? | A formación que dan estas escolas privadas pro-

ver con que tipo de formación sae esta xente. Isto é un tren

compañía, porque non é fácil, pero pode haber coreógrafos

vabelmente é boa, pero iso non quita que desas escolas teñan

de longo percorrido, por iso o que me parece máis importan-

por aí para ensinarnos cousas. Queriamos descubrir o que se

que saír directamente profesionais da danza; é moito máis

te é que poidamos traballar xuntos. E o Igaem está nesta liña.

movía por baixo das compañías. Este ano, na terceira edición

complicado. Todos necesitamos un percorrido, seguir formán-

Ten as subvencións, ten o certame. Todos os anos celébrase o

do Certame (que celebrou a súa final o pasado 28 de maio)

donos. Ademáis, nestas escolas aprendes interpretación, non

Dia Internacional da Danza, que é o 29 de abril. Todos os anos

houbo un salto cualitativo impresionante con respecto a ou-

creación. Podes sair cunha boa formación como bailarina, pe-

unha cidade, que este ano foi Santiago, convértese na Sede

tros anos, e iso é unha proba de que empeza a consolidarse.

ro iso non implica que sexas coreógrafa. Necesitarías seguir

de todas as escolas de danza, a xente que está aprendendo

E empeza a ser coñecido fóra de Galicia. Presentáronse unhas

formándote a nivel de creación.

vén e amosan coreografías nas que están traballando. Tamén

trinta propostas de danza, de Madrid, Barcelona, Extremadu-

colaboramos coa Asociación de Profesionais da Danza, que

ra, e por suposto galegas. Hai tres primeiros premios, a posi-

Á hora de constituirse como compañía de danza, cales

non é moi coñecida pero está aí; con eles facemos algún cur-

bilidade dunha mención, e un premio a un bailarín sobresaín-

son os requisitos? | Exactamente os mesmos que para as

so de formación. Eu penso que se están facendo cousas. ■

te. O segundo premio sacouno a coreógrafa da compañía Ex-

compañías de teatro. Non deixan de ser empresas e teñen que

perimenta Danza e a mención foi para Druida Danza.

asumir ese risco. Eu penso que a danza necesita seguir avanzando, e o que tamén teño claro é que a situación de danza

Entón estánse presentando máis compañías ca coreógrafos independentes... | Si, normalmente está coincidindo que son coreógrafas, que son todas mulleres, das compañías.

10

I

sadora Duncan (San Francisco, 1877-Niza, 1927) foi a bailarina máis famosa de todo o século XX. A súa fascinante personalidade e intensa biografía ocultaron a súa esencial aportación á escena contemporánea. Os seus

Un dos principais problemas da danza para facerse visíbel tal que expresión artística é a falta de estudos teóricos e publicacións que contribúan á mellor comprensión desta arte por parte dos públicos e dos profesionais da escena.

escritos sobre a arte, a danza, a escena e a educación artística representaron un salto cualitativo que provocou o

nacemento da «danza do futuro». Incansable creadora, rela-

As mesmas xentes da danza láianse con frecuencia de que esta carencia lles impide coñecer e estudar o legado dos grandes coreógrafos e dos innovadores

cionou a danza con outras artes para situala no máximo nivel artístico. Isadora convertiuse na personificación da muller li-

na danza de toda a história. Branca Novoneyra, bailarina e investigadora, rompe co

bre. Buscaba liberar o corpo e a mente da muller, elevar a súa alma e conectala coa natureza e a arte.

círculo apático que adoita acompañar calquer obstáculo neste país, e actúa. Neste caso, co achegamento a unha figura crucial no nacemento da danza moderna.

A forma é o movemento natural | Dende moi nova interesoulle o estudo da natureza. Para ela, a forma e o movemen-

E aquí podería comezar unha sección fixa. Alguén ergue a pluma?

to son indisolubles, xa que cada forma responde a unha cualidade especial de cada movemento. A arte grega clásica foi a súa guía para entender as leis naturais do corpo e a natureza, mais non copiou as figuras humanas que admirou, nin quixo transformalas en danza. A única mímese posible era coas ondas, co voo dos paxaros, co medrar das prantas... A súa teima foi captar o que latexa debaixo destas formas. Orientaba o seu forte de beleza á busca do contacto coa forma ideal, que podía atopar na natureza e na arte. Esa busca podía tamén trasladala á preparación do corpo, entendido como un instrumento perfecto para expresar harmonía a través do movemento puro, natural, sen distorsión.

isadora

O corpo liberado | Para bailar, Duncan necesitaba un corpoinstrumento harmónico, que expresase os pensamentos e sentimentos do seu corpo e a súa alma, que tentaba mesturar. Para adquirilo, dáballe una gran importancia ao adestramento técnico, que desenvolveu favorecendo a vontade do propio corpo. A preparación concretábase en exercicios ximnásticos co obxetivo de flexibilizalo e fortalecelo para conseguir a máxima afinación orientada á comunicación na escena. Despois, entraba na danza, producindo unha enerxía progresiva, men-

por Branca Novoneyra


EN PORTADA tres a bailarina se mimetiza coa natureza recuperando o movemento natural.

saxe dos pensamentos e aspiracións de miles de mulleres. Ela bailará a liberda-

Defendeu o espido como medio artístico co que a bailarina tiña que relacio-

de da muller» (El arte de la danza y otros escritos, 63).

narse naturalmente, xa que o corpo era o seu instrumento creativo. Pola pos-

Atopamos un cambio radical na danza de Isadora cando os seus fillos mo-

ta en práctica desta idea foi duramente criticada polos puritanos norteameri-

rren nun accidente de tráfico. Se xa era unha muller comprometida, este feito au-

canos. Isadora entendía a danza como un modelo positivo de comportamento

menta a súa participación en causas sociais e revolucionarias, a través da creación

da muller libre e natural, afastada de condicionamentos sociais e políticos ne-

e a pedagoxía. Un programa coa Redención de Cesar Frank, a Patética de Chai-

gativos. Quería contribuir a través da educación a construir unha muller que vi-

kovski e a Marsellesa de Claude-Joseph Rouget de Lisle presentado en New

vise a vida coma se fose arte, interrelacionando as nocións de liberación cor-

York no ano 1916, foi moi valorado pola crítica e o público. Nel atoparon a ex-

poral, persoal e social.

presión máis alta da liberdade individual, xunto coa responsabilidade social e o énfase revolucionario, que tantos problemas lle crearía na súa última xira ame-

A danza dentro da alta cultura | Reivindicou a danza coma arte, restablecen-

ricana.

do o lugar que tiña na Antigüedade clásica. Intentaba recuperar o coro tráxico grego como exemplo da unión de danza e teatro. Partindo de que a danza fo-

Unha pedagoxía da danza estética e social | Crear unha gran escola de dan-

ra a primeira arte, consideraba que bailar era necesario para vivir unha expe-

za foi o soño teimoso de Duncan, tamén o seu gran fracaso. Dende 1903, pro-

riencia estética completa. A danza conecta con procesos emocionais que a tra-

pón a formación dunha escola onde a pedagoxía da danza fose o elemento

vés da palabra non podemos apreender. A reflexión nace da experiencia cor-

central dentro dun proceso educativo amplo. Moi influenciada polas ideas de

poral dos sentimentos, sensacións e ideas referidas á realidade conxunta men-

Rousseau, considera que os nenos nos seus primeiros anos teñen que tomar

te-alma.

contacto coa danza e coa música, posteriormente coa linguaxe verbal, para

Isadora relacionouse cos grandes artistas do seu tempo, como Rodin, Ele-

que o seu desenvolvemento emocional e intelectual sexa equilibrado. Entende

onora Duse, Gordon Craig, Stanislavski... Sempre buscou o diálogo da danza

que a arte é o núcleo central da educación, e a danza é unha linguaxe artísti-

con outras artes. Conectaba coas músicas barroca e romántica. Traballou con

ca necesaria para construir un proceso educativo completo e positivo.

música de compositores coma Gluck ou Monteverdi, non para seguila e axus-

O seu primeiro intento pedagóxico foi en Grumewald (Berlín) entre 1904 e

tar aos movementos ao ritmo e á estrutura das partituras, senón para colocar-

1908. Alemania nese momento asumía as propostas pedagóxicas dos irmáns

se emocionalmente na tensión que lle permitise bailar cada peza. Era unha

Duncan. Elisabeth e Raymond Duncan adicaron a súa vida a traballar na liña

gran lectora de poesía e filosofía. As influencias do pensamento de Platón,

educativa da danza, mentres Isadora se entregaba á creación, fundamentado

Nietzsche, Kant e Schopenhauer aparecen unha e outra vez nos seus escritos.

esas prácticas pedagóxicas coa súa arte. Acollía a ximnasia non regrada como

As concepcións de vontade, beleza, arte, creación e amor deste autores apoian

medio para fortalecer e flexibilizar o corpo. Sen esa preparación, pensaba, a

fortemente o seu construto de danza-corpo-creación. Os poemas de Shelley,

práctica da verdadeira danza non é posible. Rexeitaba a técnica de ballet como

Whitman e Esenin foron en ocasións pontes creativas sobre as que iniciaba a

base da educación en danza, xa que consideraba as súas bases antinaturais e

construción dunha danza.

obsoletas e creadas por una sociedade decadente. Neste centro as alumnas eran escollidas polas súas cualidades para asumir unha educación estética com-

A teoría escénica de Duncan | Comezou a bailar moi nova. Desde nena adi-

pleta. Isadora non cobraba polas súas clases, non quería ensinar a bailar ás fi-

couse a investigar o corpo e o movemento. Abandonou a escola moi cedo e a

llas das clases altas, senón ás nenas que a pesar de non teren recursos podían

súa nai continuou a súa formación, partindo de principios educativos avanza-

ser as «bailarinas do futuro», as que extendesen polo mundo a danza libre que

dos, onde a arte era o núcleo central do proceso educativo. Non asumiu un en-

ela redescubrira. A educación en danza, tal como ela entendía, tiña un fin so-

sino de danza académico. De feito, desde pequena rexeitou a técnica de ballet

cial e educacional, non orientado á escena.

Deseño de Isadora Duncan. ❚

11

como antinatural e deformante. Preferiu estu-

O seu seguinte intento de abrir unha escola foi en París, financiado por Pa-

dar nos museos os movementos das ilustracións

ris Singer, e só durou oito meses. Neste espazo conseguiu plasmar a idea do

dos vasos de cerámica da época clásica grega. Ne-

museo vivo no que os pintores e escultores pudiesen inspirarse no corpo natu-

les atopou a perfección do corpo e as regras naturais do movemento, conectadas coas que vislumbrara na natureza.

ral e harmónico e atopasen o modelo ideal de beleza. O seu último pulo por crear unha gran escola foi no ano 1921 en Moscú, onde chegou invitada polo réxime. Aquí o seu proxecto educativo tórnase máis

Con vintetrés anos viaxa a Europa. O dinamismo

ambicioso e social. Isadora era unha convencida da causa revolucionaria. Fi-

de Isadora quedou recollido nas críticas da época: em-

nanciou este último proxecto co diñeiro das súas xiras, esperando, outra vez

pregaba saltos, xiros, caídas e movementos de pernas e

sen resposta, axuda das institucións. Este proxecto tamén fracasou por proble-

brazos, era moi versátil e plástica. Colocaba a emoción no

mas económicos e reticencias das autoridades. Isadora Duncan abandonou

epicentro do traballo artístico. Conectábaa co plexo solar, on-

Moscú no 1924.

de se xuntan a experiencia física do corpo, a emoción e a espiritualidade. Aquí situaba o motor do movemento do corpo, «que

Aportacións de Duncan á escena moderna | Isadora Duncan é a bailarina máis

hai que quentar» para que funcione ao máximo de posibilidades

recordada de todo o século pasado. A súa biografía, marcada polas súas numerosas viaxes, os seus amantes, a amizade con grandes artistas e, por último, a súa

creativas. Recoñece a importancia da música na construción das súas core-

morte dramática en 1927 en Niza, aforcada polo seu propio chal enredado nas

ografías, pero entende a danza como unha expresión autosuficiente, in-

rodas dun Bugatti, deixaron nun segundo plano a esencial achega que fixo á es-

dependente das outras artes. O ritmo que lle interesaba era o do seu cor-

cena moderna. Ela redefiniu a danza e situouna no lugar central que perdera ha-

po que dialogaba co da súa mente. A música axudaba, colocándoa emo-

bía séculos. Aínda que o seu estilo foi moi copiado e deformado, as súas ideas

cionalmente para bailar uns movementos independentes, nunca axus-

teñen hoxe a mesma forza que daquela. Son unha guía para salvar a esencia da

tados ritmicamente á partitura.

danza contemporánea.

A presenza da natureza nas súa obras é total. O mar é unha

Deixou numerosos debuxos, fotos e escritos sobre a súa danza e a súa vida,

constante, concretada na onda como conceptualización do

a partir dos que podemos asumir a súa aportación coma unha das máis influín-

movemento natural, que opón ao movemento xeométrico do

tes na escena moderna. O seu soño teimoso, construído sobre a literatura, a fi-

ballet. A onda conecta coa vitalidade, co amor, co ritmo in-

losofía e a ciencia, co que formulou unha reflexión personal sobre a arte, a mu-

terno e co movemento, que sempre xorde do anterior

ller e a sociedade; marcou a moitos na súa aventura artística: Anthony Tudor, Fre-

sen cortes, producindo unha cadea de movementos. O

derick Ashton, Mary Wigman, Martha Graham, Joss e Doris Humphrey, entre ou-

seu obxetivo en escena era captar impresións causadas polas formas naturais, que conectasen con estados anímicos do espectador. Buscaba a comunicación entre almas. Duncan considera que a danza é unha actividade esencialmente sensual, trata de recuperar o movemento natural e liberar o corpo de presións sociais e artísticas deformantes. «...[A bailarina do futuro] bailará a vida cambiante da natureza, amosando como cada parte se transforma noutra. Todas as partes do seu corpo emanarán intelixencia, traendo ao mundo a men-

tros, asumiron e recoñeceron como única a súa orixinal aportación. ■


EN PORTADA

envexadosveciños Miramos cara a fóra na busca de respostas. Sempre é bon dotarse doutras perspectivas, pensar como terían saído outros dos pozos nos que agora nós semellamos estar submidos. Non se trata de idealizar outros contextos, outras circunstancias, posibelmente únicas e irrepetíbeis. Mais, quen sabe... O oculista sempre me recomendou mirar ao lonxe para corrixir a miopía. Non lle fixen moito caso, e así ando, pitoña perdida. A compañía Ballet Actuel, que tamén visita Galiza de cando en vez, resposta á nosa curiosidade sobre o mito francés. Queremos sabelo todo: como sobreviven alí as

compañías, que apoios reciben, como entenden a danza a nivel creativo e a situación actual do sector no país veciño, envexado veciño. Resposta colectiva a un cuestionario disperso que pretende achegar unha pincelada máis ao noso retrato, difuso, do feito dancístico.

Que é a danza? | Vasto tema con in-

Encántanos falar de «fusión» das

ga por camiños moi distintos (unha

A Franza é un dos poucos paises

numerábeis respostas. Nós pensa-

diferentes correntes de danza |

ansia, un encontro, unha música, un

europeos onde é posíbel vivir de-

mos que a resposta non é moi im-

Encántanos dicir que só hai unha for-

lugar... ás veces unha coincidencia),

centemente do ofício de danzarín |

portante, o máis importante é facer-

ma de danzar: a boa. Pero cada vez

despois a maneira de pór en obra e

Mesmo se as condicións de traballo se

se a pregunta. E se a danza está por

hai máis técnicas e correntes de dan-

de ensamblar o todo (música, ves-

deterioran desde hai algún tempo.

debaixo e alén da palabra, restrinxila

za. Nós agardamos que un dia poi-

tiarios, danzaríns, posta en escena...)

Unha compañía de danza poide ser

con unha definición é unha misión

damos atoparnos todos, aportar ca-

non se fai nunca da mesma maneira

sostida por numerosas institucións: O

imposíbel. O fin do século XX trans-

da un a nosa experiéncia e a nosa

nen na mesma orde. O importante é

Concello, O Departamento e a Rexion

formou a noción de danza e de arte.

sensibilidade. Sempre estivemos en

deixarse flotar nas dúbidas da crea-

onde é residente; O Estado por medio

A estética e a tecnicidade xa non son

contra das etiquetas e sempre defen-

ción, sen por iso renunciar á propia

do Ministerio de Cultura; Os outros

os únicos valores. Un terceiro elemen-

dimos a mestura das técnicas, dos

ética creativa. Situarse nun contexto

departamentos nos casos de residen-

to recuperou toda a súa importancia:

estilos e dos xéneros.

onde a sorpresa, la desorde, a excep-

cias; O ONDA, Organisme National de

ción poidan sempre ocorrer sen per-

Diffusion Artistique, que pode axudar

der nunca o control.

ás compañías nas suas xiras pola Fran-

a emoción. A diferenza nas diversas correntes é a maneira de tratala.

É difícil describir o proceso da creación. Primeiro, a inspiración che-

za; A AFAA, Association Française d'Action Artistique, para as xiras polo

FICHA TÉCNICA DE BALLET ACTUEL A compañía naceu en 1985 impulsada por Nathalie Bard, co-

estranxeiro; A asociación Beaumar-

reógrafa e directora artística. É unha asociación con fins non lucrativos. Todas as súas actividades están dirixidas á cre-

chais, que axuda na escrita dun pro-

ación e difusión de espectáculos coreográficos. Non exerce ningunha actividade de formación e cursos, exceptuando

xecto; As sociedades de dereitos de

un curso de danza cotiá para os danzaríns da compañía e os profesionais da rexión; e algúns cursos e animacións que

autor, que poden apoiar para a crea-

imparten de cara á súa difusión. Contan coa subvención da Ville de Toulouse, o departamento da Haute-Garonne e a re-

ción; en ocasións, as organizacións lo-

xión Midi-Pyrénées. Ocasionalmente, tamén recibe axudas do Ministerio de Cultura. A case totalidade dos outros re-

cais; e agora tamén está a Unión Eu-

cursos financeiros deriívanse da venda de espectáculos. A título indicativo, as subvencións para o ano 2004 represen-

ropea.

taron o 46% dos ingresos. Nathalie Bard é a directora da compañía desde o seu nacemento. É ela quen xera o proxec-

É incontestábel que os anos 80

to artístico, quen asina as coreografías, quen escolle os seus colaboradores, sexan eles danzarins, compositores, ilu-

dinamizaron e desempoaron a paisa-

minadores, actores... Para a selección dos bailaríns non hai ningún criterio prefixado: nin físico, nin técnico, exceptua-

xe coreográfica francesa. É certo ta-

das as ganas de entrar na compañía e de traballar xuntos. É por iso que son escollidos cada vez menos a través de pro-

mén que a danza contemporánea

bas ou audicións. ■

francesa se beneficiou dun período

O BOOM FRANCÉS DOS OITENTA A finais dos setenta, a danza francesa sacudiu dun golpe as ataduras do

feliz dunha vintena de anos durante

academicismo e deu o salto á modernidade. Empézase a falar dunha nouvelle vague da danza francesa: novas figuras, novas esco-

os que puido desenvolverse e expor-

las fóra de Paris con novas propostas, e o aplauso do público. A esa situación de vitalidade creativa vense sumar un feito político

tarse ao estranxeiro.

de notábel trascendencia: a reacción favorábel das estruturas do poder. En 1981, Mitterrand é elexido presidente, e nomea ministro de cultura a Jack Lang. Home de teatro, estaba afeito a lidiar coas institucións á hora de sacar adiante as súas creacións, o que lle

Mais a problemática do público da

confería unha experiencia de primeira man que o levaría á articulación de políticas culturais baseadas en realidades concretas. Foi

danza mantense íntegra | A danza

o caso das Dez novas medidas para a danza, formuladas ao pouco tempo da súa toma de posesión, como resposta ás preocupacións

non soubo conseguir a notoriedade

dos profesionais da formación, produción e difusión da danza. As medidas consistían en: 1❚ Recoñecer como Centros Coreográficos

que merece e ainda queda moito tra-

Nacionais, con todos os dereitos e obrigas inherentes ao título, a doce escolas/compañías encabezadas polo de Angers (a primeira

ballo para facer e sobre diversos pon-

grande escola de danza contemporánea na Franza). 2❚ Pór en marcha un Fondo de Promoción Coreográfica, chamado a fomentar a

tos: ❚ Velar pola cualidade dos espec-

notoriedade internacional das compañías máis dinámicas. 3❚ Crear en París o Teatro Contemporáneo da Danza (TCD). Desde a súa

táculos propostos ao público. ❚ Mul-

inauguración, o TDT organiza cincuenta veladas de danza contemporánea cada tempada. Ao mesmo tempo, ofrece ás compañías un

tiplicar as accións de sensibilización.

espazo para os seus ensaios e proxectos de creación. 4❚ Establecer, con adscripción á Dirección de Música e Danza do Ministerio

Sempre na mesma óptica de calida-

de Cultura francés, unha Comisión Consultiva de Axuda á Creación. 5❚ Reorganizar o Centro Nacional de Danza Contemporánea de

de, mesmo se as presións non son as

Angers, con criterios de utilización máxima, en cantidade e caliade. 6❚ Dotar dun Departamento de Danza (clásica e contemporá-

mesmas, abrir as portas dos estudios,

nea) ao Conservatorio Nacional Superior de Música de Lyon. 7❚ Organizar un Curso de Danza Contemporánea, con carácter estábel,

dos ximnasios, dos teatros para que

no Conservatorio Nacional Superior de Música de Paris. 8❚ Consagrar un capítulo orzamentario específico ao binomio video-danza.

se poida crear un rencontro humano

9❚ Establecer créditos especiais para levar a cabo obras de grande importancia en diversos centros de danza: a Escola de Danza da

entre o público e os artistas e técni-

Ópera de París en Nanterre, a Escola Nacional Superior de Danza de Marsella, o Conservatorio de La Villette... 10❚ Creación dun

cos. Matinées escolares, lecturas-de-

enorme estudio nos obradoiros Berthier da Ópera de Paris, dotando ademais de tres novas salas de ensaio ao Ballet da Ópera.

mostracións, debates... poden ser or-

Aos cinco anos, as medidas de Lang xa amosaran os seus froitos. O truco consistiu en que, máis que deseñar un plan, o que se fixo foi

ganizados arredor dunha difusión

reafirmar plataformas xa existentes, dotándoas de maiores e mellores elementos para que se convertisen en espazos de liberdade pa-

para achegar ao público o acto de

ra os coreógrafos e danzaríns. ■ (Extraído de Colomé, Delfín: El indiscreto encanto de la danza, Eds. Turner, Madrid, 1989)

creación artística e non limitar a danza, con cursos técnicos, a unha sesión de formación. Nós non atopamos ningunha diferenza entre o público español e o francés. Beneficiámonos dunha acollida espontánea e agradábel por parte dos responsábeis culturais españois, moi abertos a un encontro amigábel cos artistas. ■

por Ballet Actuel. Tradución de Comba Campoy

12


REPORTA XE menor medida) as críticas da man allea. Todo aporta, abofé (a boa fe). Todo máis có buraco da toupeira. Pero vaimos, sen demora, ao feito que nos ocupa. A Feira de Teatro de Galicia experimentou un aprezábel aumento da calidade dos seus espectáculos a respecto de edicións anteriores. Un criterio de selección de montaxes baseado esencialmente na esixencia cualitativa (vencellado tamén a cuestións de carácter técnico)

Resulta novidoso o labor do crítico nas páxinas da escaramuza. Este ingrato pero apaixoante oficio, tínguese en varias ocasións de prexuízos e xeralizacións anubradoras, sobre todo, ben é certo, por parte dos axentes-actantes dos espectáculos, principais receptores, por outra banda, desta revista. De aí o reto, o atrevemento e o desexo de que esta aposta que se nos brindou dende a dirección da revista para este novo número sexa, polo menos, da utilidade de todos os que recalen nestas liñas.

semella ter dado os seus froitos, na procura dunha Feira que non só se

e os gustos do público, foron para

acreditado cun Max. E se de premios

amosa coma espazo de exhibición

dúas compañías galegas: o do xura-

se trata, tamén era clara a aposta por

García, con Teatro do Adro, na que

para a compra-venda, senón coma

do a O encoro, dirixido por Xulio La-

Xirriquiteula Teatro, unha compa-

Josito Porto intepreta a un soberbio

ámbito lexitimado e institucional pa-

go con Teatro do Atlántico, e o do

ñía catalana que xa se fixo con varios

rei encarcerado, e na que o seu par-

ra a promoción das artes escénicas a

público a Historia natural, dirixido

premios en Feten, co Papirus, obra

tenaire, César Cambeiro, contribúe

través da visibilidade pública que a

por Ana Vallés con Matarile. Neste

imaxinativa e fascinante. Tamén in-

maxistral a manter un ritmo e unha

miúdo outorgan as montaxes recha-

balance a salto de mata, non quixe-

fantil foi El tren, de Teatro del Para-

tensión nada fáciles. Alén diso, o tex-

mantes, sexa pola súa calidade eleva-

ramos deixar de sinalar a importancia

íso, pero acusaba unha focaxe sexis-

to histórico, tamén de Pazó, é sim-

da (hai que ter en conta que as com-

que, na Feira, vai adquirindo a pro-

ta e un argumento dubidoso. O con-

plemente excelente, indagando na

pañías non galegas foron selecciona-

gramación de danza, feito que non

trapunto a este foi o máxico Aguaire,

animalización, na tensión psicolóxi-

das entre unha cantidade de arredor

só destaca pola presenza das compa-

de La Sal Teatro, teatro infantil de

ca, nunha reflexión lúcida sobre a li-

de 200), sexa por pertenceren a

ñías Provisional Danza e B. Studio,

xesto e palabra con mensaxe de tole-

berdade.

compañías de renome ou por unha

senón tamén polo broche de ouro

rancia.

organización coidada e orientada a

que fechou o evento: Cesc Gelabert

A respecto das dezaoito compa-

elenco —xunto cos habituais actores

converter o evento nun espazo de

coas espectaculares (e excelentes)

ñías galegas, quixeramos destacar a

de Sarabela— de Rolda de caricias,

FeiradeTeatro2005 Calidadeenovosretos ai quen pensa que o crítico

proxección. Neste sentido, non hai

coreografías Psitt! Psitt! e Vienen re-

vai ao teatro con cadernos

que esquecer que o equipo de orga-

gando flores desde La Habana a Mo-

pautados e tinta envelena-

nización da Feira procurou facilitar o

rón.

da. Podería ser divertido,

intercambio comercial e estético en-

Deténdonos, xa que logo, con

pero aínda non chegamos

tre os participantes, non só a través

máis demora nos espectáculos ex-

a iso. Hai quen, con fa-

do «Mercado das artes escénicas» si-

postos —e en primeiro termo nos de

chenda, di non ser entendido polos

to na Fundación Torrente Ballester,

compañías de fóra de Galicia—, co-

críticos, ficando no autoconvence-

senón tamén a través dos convenios

mezaremos dando conta da madrile-

mento de que só así os seus espectá-

acadados con outras feiras (nomea-

ña Cuarta Pared, que amosou na

culos son mellores. Outros dirán que

damente, Tárrega) para garantir a

Feira a súa primeira comedia, Café,

para ser un bo crítico teatral hai que

presenza de compañías galegas fóra

obra divertida na que o ritmo non es-

pisar primeiro as táboas, cando ese

da nosa Comunidade. O espazo ins-

taba tan ben medido coma as inter-

falaz pensamento non fai ca restar,

titucional da Feira, por tanto, procu-

pretacións. Tamén comedia foi a op-

en lugar de sumar puntos de vista,

ra incidir nun dos ámbitos problemá-

ción dos baleares de En Blanc con

senón, dígannos vostedes se a tarefa

ticos do teatro galego, isto é, a ex-

Mírame, unha obra que mestura con

é máis ou menos loable entre os que

portación e o acceso a determinados

éxito a temática erótica e o enredo.

agora asinan estas liñas, polo feito

foros de exhibición. Tamén en rela-

La Zaranda, pola súa parte, malia o

de un ser e outro non ser da profe-

ción coa busca de elementos de lexi-

aplauso do público, amosou que o

sión. Hai quen sempre agarda a com-

timación artística na Feira, cómpre si-

seu Homenaje a los malditos era

pracencia da aperta amábel ou do

nalar a creación dos premios do pú-

máis un atractivo traballo de forza

sorriso enmudecido. Se iso ou algo

blico e do xurado, coma mecanismos

estética —que claramente bebe de

semellante é o que buscan, non con-

non só de procura de doses de pres-

concepcións teatrais europeas como

tinúen a ler. O que segue non é nada

tixio, senón coma elementos que

a de Kantor— ca un produto fresco e

moito máis arrevesado ca un exerci-

contribúen ao debate estético e á

dinámico pois, a maior pexa da obra

cio valorativo e persoal que adoito

orientación da selección para os pro-

resulta ser a lentitude, o ton críptico

convén, baixo o noso punto de vista,

gramadores, afeitos a miúdo á toma

e redundante e a mala dicción dos

realizar de vez en cando, sobre todo

de decisións en solitario sen saberen

actores. Entre o mellor que vimos

se, por enriba, nos adicamos ao tea-

de antemán as posíbeis garantías

das compañías non galegas estivo a

tro. Mais non só iso senón que ta-

(público, crítica) dun espectáculo

obra extremeña de Teatro del Noc-

mén debemos aprender a recibir, a

concreto. Os premios, coa evidente

támbulo, cun excelente El búfalo

dirimir e a considerar (en maior ou

disociación entre os gustos da crítica

americano que chegou á Feira

H

por Inma López Silva e Roberto Pascual

última entrega de Cándido Pazó,

O mesmo Josito forma parte do

13


REPORTA XE órganos, coma pola propia estética: escenografía minimalista, con interesantes xogos de iluminación e proxeccións multimedia que permiten

so, mais diluído no argumento a cau-

flash backs argumentais, tránsitos

sa da propia obra de Dieste, de mo-

entre escenas ou expresións do sub-

do que o conxunto non é totalmen-

consciente dos personaxes. Unha ati-

te atraente. Finalmente, O encoro, premio

evento que, ano tras ano, vai dando

Mofa e Befa, con Cultura para

do xurado, como adiantabamos,

decididos pasos cara a calidade (e

dar e tomar, realizan unha lectura

chega xa á Feira precedido dun nota-

non só falamos dos espectáculos,

sarcástica e irónica da realidade polí-

ble éxito nos María Casares. Nunha

malia certas ausencias notorias de

tica (e policial) de Galicia, chea de

taberna (irlandesa-galega) desenvól-

traballos que estarían ao nivel do

imaxinación, e cargada do dominio

vese esta historia, debruzada na pa-

programa definitivo como é o caso

da comedia e o humor ben acredita-

labra, no encontro entre os habitan-

de Ondas da compañía Nove-Dous).

do pola compañía. Un espectáculo

tes da vila e as súas lembranzas, in-

A Feira é unha sólida cita co teatro

francamente divertido.

terpretados por un grande reparto

que, por outro lado, non só pode se-

Fixo as delicias do público outra

no que destaca Gonzalo Uriarte e

nón tamén debería artellar outros fo-

comedia, Tartufo, a última montaxe

Artur Trillo. Unha agradábel noite

ros paralelos de importancia e intere-

nada aposta de nome Confesión.

FOTO R. RIBAS

En conclusión, na cidade de Compostela vense consolidando un

se. O artista, dende sempre, loitou e Arriba: Psitt!! Psitt!!, Cesc Gelabert e

afrontou as situacións máis precarias

Noemí Liñana; no centro: Historia Natural,

para pór en pé os seus proxectos.

Matarile Teatro; á dereita: Mofa e Befa.

Deste modo xurdiron, en tantas ocasións os máis interesantes. Así, ao noso ver, o off da Feira (no que este ano soamente se alviscaron os traballos de Talía) constitúe, non só unha oportunidade de exhibición para as propias compañías, aproveitando a presenza dos programadores na cidade senón tamén un foro alternativo, unha nova partitura para que du-

FOTO MÓNICA COUSO

rante esa semana a sinfonía do tea-

última montaxe de Ánxeles Cuña.

da montaxe) é arte en estado puro

de Teatro de Ningures coa que

Nela, sobresae o deseño do espazo

que brinda, baila e latexa ao son da

Etelvino Vázquez se achega a Mo-

escénico e a iluminación (cun intere-

festa e dos sentidos.

lière, a través do elenco amplo e da

sante xogo de siluetas e a reutiliza-

O grande actor Borja Fernán-

medición hábil dun espectáculo en-

ción do mobiliario para cada contex-

dez (Belmondo) leva as rédeas en

tretido no que destaca sen dúbida o

to), alén da redebuxada caracteriza-

solitario de Jean Paul. Vímolo na Ga-

vestiario dos traxes deseñados por

ción física, mais necesaria, ben é cer-

lán con este interesantísimo e orixi-

Carlos Alonso.

to, para afastar entre si os varios per-

nal traballo no que se mesturan o co-

sonaxes que cada actor interpreta en

rrecto dominio corporal e xestual co

con Paso de cebra, escrita e dirixida

diversas escenas fragmentadas, en-

humor, a crítica, o cabaret e a plasti-

por Gustavo Pernas, amosa a poéti-

voltas nun expositor de multiplicida-

cidade interartística: imaxes audiovi-

ca persoal propia do seu autor, vol-

de temática: homosexualidade, se-

suais que crean un atractivo xogo de

vendo ao terreo do urbano con tin-

nectude, drogas, violencia...

dobles cos seus correspondentes diá-

guiduras de compromiso que xa es-

Tamén Áncora Produccións

O emprego da música estivo pre-

logos. Un actor camaleónico enfron-

taban presentes nalgúns segmentos

sente en numerosos espectáculos da

tado a situacións cotiás, nun espec-

de Footing.

Feira. Por exemplo, Bucanero &

táculo áxil, dinámico (a pesar dos in-

Cristina Domínguez e a com-

Eme2 optaron por un musical de pe-

tervalos repetitivos de música e ac-

pañía Factoría trouxeron o seu Tío

queno formato titulado Por un mi-

ción) que fala de «hiperconsumis-

Vania de Chejov baixo unha lectura

llón de dólares, de José L. Prieto,

mo» e «extrasensacionalismo» nesta

contemporánea que non acaba de

cun argumento de gánsters caricatu-

sociedade «megaviciada».

cristalizar, debido a certos desatinos

de teatro que malia a súa duración e

Eduardo

dramatúrxicos, a un vestiario que ás

escaseza de acción, voa coma a cer-

causada, probabelmente, polas ca-

Alonso sobre as táboas (que modes-

veces fica no decorativo, ao igual

vexa (ou licor café) nunha noite de

racterísticas vocais dos catro actores-

tamente interpreta a un policía, ben

que o tránsito das estruturas amare-

inverno.

cantantes. De relevo tamén é a músi-

defendido sobre todo pola presenza

las. A segunda parte, contodo, resul-

ca no último espectáculo de Matari-

física e non tanto a nivel proxémico),

ta moito máis rica cá primeira (o cer-

ta, con Historia do soldado, optou

le, Historia natural. A fusión de esti-

xunto co novo actor Alejandro Ca-

to é que o espectáculo non necesita

polas sombras e os músicos en esce-

los, os músicos en escena formando

rro (con máis problemas na dicción)

pausa), Vania expreme o seu desaso-

na, mentres os demais se decantaron

unha unidade sígnica coa danza ou

e con Luma Gómez na dirección

sego e o resto dos personaxes acti-

polas marionetas de luva. Artello,

axudando a crear diferentes ambien-

(para cumprir por completo o cam-

van ese labirinto abafante ao que

con De fábula, realizou probabel-

tes, a repetida ruptura da cuarta pa-

bio de roles co primeiro), exhibiron

agora, si axuda a escenografía.

mente a mellor proposta, ao tempo

rede e a situación dun universo de

un espectáculo diferente á anterior

É arriscado, pola escolla textual

que Cachirulo, cun simpático anti-

personaxes sen destino fixo, conver-

liña da compañía, un produto que

dunha obra de Dieste, O circo en-

clerical Camiño de aventuras, segue

ten ao espectáculo nun novo chanzo

parece querer indagar con novas es-

meigado de Teatro do Morcego,

certa liña xacobea; Tanxarina, con

de referencia da compañía galega na

tratexias e capturar un público novo,

dirixido por Celso Parada. Exploran-

Os narigudos presentou unha diverti-

escena posdramática internacional.

adolescente, tanto pola temática das

do os códigos do circo e do cabaret,

da historia con mensaxe de convi-

Este eloxio do entusiasmo (subtítulo

drogas na mocidade, do tráfico de

Parada realiza en espectáculo visto-

vencia.

resco que presenta certa monotonía

Un

sorprendente

A respecto dos títeres, Viravol-

tro sexa e soe con maior intensidade. Pero claro, ás veces é preferible a fase abúlica e o son do choro na procura do teto. ■

14


LABORAL Como a escaramuza gosta de dar voltas sobre sí mesma e enredarse na realidade pasada para tratar de desenredar a

deMadrid alcielo

presente, decidimos recuperar unha vella sección. Era san o costume de que as vocalías (antes secretarías) desen conta nas páxinas desta revista das súas actividades e proxectos aos demais membros do colectivo. Que se saiba o que a xunta directiva fai ou deixa de facer. Xa que as asembleas non teñen moito éxito de púlico, que a montaña vaia a Mahoma. Neste caso, só duas vocalías comparten con nós os seus proxectos e inquedanzas. Agardamos que para o próximo número teñamos novas de todas as demais. este é o noso correo: vocaliadeteatro@aadteg.org ■ Iolanda Muiños e Flor Maceiras

ouisodin…

informe da vocalía de teatro ▼

Madrid segue a ser un mito para moitos compañeiros en canto ás condicións de traballo: «En Madrid si que se gañan cartos», «en Madrid os directores de TV si que dirixen ós actores», son frases

A

informe da vocalía de ensino ▼

s novas vocais de teatro estamos tomando posesión do noso cargo na directiva da asociación e

informámosvos das accións que te-

que recollimos de conversas entre actores. Algo hai de certo nisto, e hai

mos previstas e que aínda estamos a artellar. As dúas consideramos que

moito que mellorar en Galicia, evidentemente, pero tamén é certo

todo o que pase neste país con referencia ó teatro nos interesa, e enten-

que hai moito incumprimento de convenio audiovisual en Madrid e que o concepto das series televisivas como fábricas de salchicha non é un invento galego. Nacho Silva é un galego que en 1982 (aínda non existía o CDG nin a TVG) foi a Madrid para formarse e traballar.

P

regunteille a unha actriz a tan manida pregunta de que era o que máis lle gustaba deste pro-

demos que ó resto dos socios e so-

fesión; por que non podía parar de

cias tamén, e por tanto tentaremos

actuar.

informarnos e, se é necesario, pro-

«Xa sei... o aplauso do público, o

nunciarnos en cuestións como son

recoñecemento , o bourbon, as via-

os cambios na REDE de TEATROS, e a

xes das xiras, as ceas interminables

Escola Superior de Arte Dramática.

de teatreiros, a promiscuidade se-

Estamos tamén estudando a po-

xual...». Pero non, sen un ápice de

omo podedes imaxinar pa-

o feito de que na Unión de Actores

guracion con frase». Porque sempre

sibilidade, coa axuda do resto da di-

dúbida,

sei por un monte de fases

hai cerca de 3.500 asociados ade-

atopan alguén disposto a facelo. E

rectiva, de facer uns carnés de socias

aprender sempre. Por iso non podo

desde a creación de com-

mais dos actores que non o están

as xornadas de gravación van de 10

e socios co fin de conseguir descon-

parar de actuar e por iso me dedico

pañia propia independente

(outros tantos). Existen cerca de 50

a 12 horas tanto en cine como en tv

tos en teatros, librerías, clínicas de

a esta profesión».

a traballos de todo tipo

axencias de modelos e figurantes

ou publicidade.

masaxe, dentistas, perfumerías, ac-

A maioría dos seres humanos

(animacións, monólogos,

nas que hai ficheiros inmensos con

Persoalmente nunca accedín a

ceso a bibliotecas e arquivos, e ou-

botan máis ou menos os vinte pri-

etc.) para seguir con montaxes de

todo tipo de persoas que nada te-

traballar por menos do convenio, pe-

tros sevizos que como profesionais

meiros anos da súa vida inmersos

importancia en teatro, cine e tv., o

ñen que ver con este oficio pero que

ro como me dixo un compañeiro

deste medio poidamos necesitar. No

nunha tola carreira de aprendizaxe: o

que me fai coñecedor dos diferentes

están dispostas a traballar como se

«cada un goberna na súa fame» e,

caso de conseguilo editaríamos unha

desenvolvemento da fala, a perfec-

momentos polos que nesta profesión

de profesionais se tratasen. Todo is-

malia os acordos asinados pola

guía na que aparecerían estes cen-

ción da psicomotricidade, o cultivo

pasamos nesta cidade.

to sen contar con todos os grandes

Union de Actores, as produtoras non

tros e os descontos que aporta cada

do intelecto... Si, aprendemos a an-

C

afirmou,

«APRENDER,

O ano pasado participei nunha

hermanos e frikis en xeral dispostos

deixan de tentar aproveitarse desa

un, e por suposto sería valido para

dar, a falar, formámosnos nalgunha

serie da TVG cun personaxe fixo, e

a calquera cousa por «sair a esce-

«fame» non pagando ensaios, lectu-

toda Galicia. Estamos a piques de

profesión ou estudamos unha carrei-

chamoume a atención certo comple-

na». Así que a rio revolto ganancia

ras, probas e mesmo gravacións

conseguilo.

ra e, a partir de aí parece que xa es-

xo de sentir o propio como de menos

de produtoras. É dicir, os cachés e

usando todo tipo de argumentos, in-

E a outra acción que levaremos a

tá todo feito. Parece que os vinte,

respecto ó de fóra, e aquí me tedes

condicións de contratación descen-

cluso a ameaza. Por todo isto sor-

cabo é unha enquisa para facer un

trinta ou corenta anos restantes de

disposto a desmitificar o que en Ma-

deron de forma brutal ata o punto

prendeume que en Galicia se siga

estudo sobre a situación do teatro

vida que nos quedan os pasamos vi-

drid hai.

de que series como Aquí no hay

pensando que o de fóra é mellor. Hai

Galego, estaría dirixida a todos os

vindo de rendas, repetindo as capi-

É certo que en Madrid están as

quien viva ofrecen salarios por de-

grandes nomes que teñen grandes

profesionais do teatro deste país so-

tais de provincia e os ríos da Penín-

grandes produtoras, tanto de cine

baixo de convenio por un episódico

salarios, pero lamentablemente son

cios/as ou non, e ós medios de co-

sula Ibérica. A maioría da xente pare-

coma de tv, pero non menos certo é

co conto de «te va a ver mucha gen-

moi poucos, e, de todas formas, ac-

municación. A enquisa sería presen-

ce ter rematado antes do tempo o

te» ou sexa, fante o favor de que

tores que nunca deixaron de traba-

cial e anónima, e intentaríamos con-

escrito da súa vida, parecen non sa-

traballes. E cando lles dis que cha-

llar facendo grandes protagonistas

tar coa colaboración dun sociólogo

ber que o ser humano aínda que o

men a un figurante ainda din «es

(Paco Rabal) xubiláronse con pen-

ou socióloga para facer unha valora-

pretenda non pode parar de apren-

que el personaje tiene mucho tex-

sions non contributivas.

ción final que faríamos pública. Unha

der, non debe parar de aprender, ten

to». Home, pois razón de máis! Pro-

Non permitades que a desunión

das nosas aspiracións con esta en-

detrás a lousa de miles de anos de

dutoras de cine das máis importan-

vos faga caer nas mesmas trampas.

quisa, á parte de coñecer a opinión

evolución que o impulsan inevitable-

tes tentan o mesmo cos personaxes

Coidade o que tedes e amade este

dos profesionais dun xeito rigoroso,

mente a APRENDER... ¿ou será a vi-

de reparto alegando aquelo de «fi-

noso oficio, porque se nós non valo-

é saber entre outras cousas se o

vir? ■ Gena Baamonde e Raúl Varo

ramos o noso, non o fará ninguén.

«convenio convén».

Todo é mellorable, pero mellorémolo

Esperamos que estes dous anos

no sitio onde estamos. Non avanza-

sirvan para dar o mellor de nós mes-

remos nada refuxiándonos no pensa-

mas á causa desta asociación. Graci-

mento de que, como din os ingleses,

ñas por seguir aí e sorte.

«a herba do xardín do veciño medra máis verde». ■

por Nacho Silva

Para calquera reclamación, dúbida ou suxerencia á vocalía de teatro

15


T E AT R A N ET

http://groups.msn.com/CENTRALDETEATRO Hoxe traemos a esta sección un Grupo de discusión sobre teatro. Os Grupos (newsgroups) son foros de discusión sobre un tema. Hai que suscribirse a un grupo para poder participar nel (a suscripción é gratuita), pero non é preciso rexistrarse para ler os comentarios que nel se fan.

O

grupo CENTRALDETEATRO (http://groups.msn.com/CENTRALDETEATRO) está aberto a toda a xente relacionada co teatro en Galicia, pero está basicamente constituído por teatreiros vigueses. Na páxina de inicio encontramos as Novedades ou últimas mensaxes e fotografías que se colgaron, e un Indice do portal con seccións como Axenda teatral na que encontramos a programación de teatro de diferentes puntos de Galicia, Convocatorias de castings, cursos, concursos e certames, Albums de imaxes, Enlaces a outros grupos ou webs, e unha sección de Crí-

tica teatral, ademáis de seccións como Chat ou Documentos para as que é preciso rexistrarse. A sección de críticas foi a que máis nos interesou. Hai trinta e nove mensaxes colgadas nela, con comentarios a espectáculos que pasaron por Vigo. Pero hai cinco paneis máis de mensaxes, un deles con trescentas vinte mensaxes, o que nos dá a idea de que é un grupo de discusión moi vivo e activo. A idea de crear un foro de teatreiros galegos non é nova, de feito xa existen varios desde hai tempo, un deles o da web da Asociación de Actores. A novidade deste reside en que CENTRALDETEATRO funciona e actualízase constantemente, supoño que principalmente debido a dous factores: a xuventude dos participantes, que os fai máis afeitos ás novas tecnoloxías, e o feito de existir un pequeno núcleo deles que participan asiduamente no foro, o que fai que estea actualizado e que se manteña. Convidamos desde estas páxinas a teatreiros e interneteiros a crearen novos foros ou a participaren nos xa existentes porque é unha boa maneira de intercambiar información (sobre festivais, cursiños, etc.) e colgar opinións de todo tipo (as mencionadas críticas a espectáculos, condicións laborais do colectivo, etc.) Se algo fai falta no noso colectivo é xustamente información e debate. A vantaxe que teñen os foros é que os comentarios poden ser feitos con seudónimo, tratar dos temas máis diversos e do xeito que nos queiramos. Por último, unha chamada ós lectores de escaramuza: Alguén ten un blog ou un flog? Se o ten que mande o enderezo do mesmo á Asociación de actores para incluilo no próximo teatranet e farémoslle publicidade do mesmo encantados. Blog: Diario en internet. Flog: Diario en internet constituído básicamente por fotos. Xuntamos enderezo do blog e do flog de Norberto di Giorno, artista de cabaret que ten actuado e impartido cursos de cabaret en Galicia: http://psicosisgonsales.blogia.com/ ou http://www.fotolog.net/psicosisgonsales ■

por Santi Prego

16

escaramuza18  

Danzar... Bailar, moverse, desprazar os nosos mentes, tamén é danzar. A danza galega flaquea, mentes dos teatreiros para facer bailar este p...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you