Issuu on Google+

ԴԻՏՈՂՈԻԹՅՈԻՆՆհՐ 1)>Լ ՃՇԳՐՏՈՒՄՆԵՐ՛

Ս Տ Ե Փ Ա Ն ՈՍԿԱՆ5ԱՆԻ ԳՐԱԿԱՆ Ժ Ա Ռ Ա Ն Գ Ո Ւ Թ Յ Ա Ն

ՀԵՏՔԵՐՈՎ

Ս. Ա. ՇՏԻԿՅԱՆ Արևմտահայ կախոս (7825

— 1846

ձևով

ասվել֊

կանյանր

թթ.) է

է 1825

սփռում վրա։ անգամ

է

ի այում

1843

ֆրանսերեն

և

թ.,

երբ

նա

բնագրից է

պատմվածքը, Ոսկ անեան,

յաշա

Ո и կան յան ր

տպագրվել

կարևոր՝

կե րտ ա ց է

է անհավանական։ դրական

վերաբերմունք

այլ

բնույթի

ուրիշ

1843

թ.

գոնե

ավարտում

էլ

1843

հենց

18

տ ա ր ա կե լի и,

որպես

ծերը։

է գալ

Մնում

1 ((Հայ

նոր

2 Հայտնի նա

այն

գրականության է,

որ

երբ

վարժարանի

հայտնի

էր

Ոսկանյանը,

տնորեն

ն ամ ա կ ֊ հ ան ձն ա ր ա ր ա կան ր:

1846

Ալեքսանդր

մեկնեց

այլևմինչև

դեռևս

Մե սրոպյան

3,

Փարիզ,

Լաբրուստին

վար-

որ

Ղ^ուկաս

շաբաթաթերթում

1962, ((Սենտ֊

ներկայացավ,

էշ

թ.

Պար հրա֊

գա и ա ր ան ց ին ե ր ի

Ո и կան յան ր 1843

Երևան,

Մես-

աշակերտներն

նաև,

իր

ա վա րտ ա կան

Հատ. թ.

որ

Գիտենք

որ

պատմություն)),

Ո սկան յան ր

սիրով վերջինս

տարիներին,

եզրակացությանը,

որ

թվականը,

Պ ա լգա զա ր յ ան ը .

եթե

է նաև,

հասակում։

վերցնում

Ենթադրել,

լիներ։

թարգմանությունները

կանոն,

մեշ» Ստեփան

անշուշտ,

նրանից,

Ստեփան

Բայց

մր

1843

Ղ" ւկաս

յան ը^,

ին,

թարգմանությամբ նավի

մինչև

խմբագիր Ո սկան

շաբաթաթերթը

գաղղիականէ

այսինքն՝

ներկայացրած

տ ա րեկան

հունվարի

կոկիկ

ուսումնառության

աշակերտների

ի

и տ ո րա գր ութ (Ш մ բ։

այդ, դեպի

էր։

պարբերականներում

թվական

ի

նոր

գործունեության

պատերազմական

հունվարին,

աշակերտ

Ոսկանյանի

էին

բան

թ.

գրական

մեր

Այդ

որոնք

Արարատյան))

կհրատարակեր

որևէ

ուրեմն,

գազարյանր,

զար յանի

գործեր

վարժարանի

ժարանը,

սովորելու,

ուներ

հրատարակելու

Այսպես րոպյան

էր։

Շաբաթաթերթի

որը

և

((թարգմանեաց

մինչ

ապա, Մինչդեռ

փաստեր,

անունը

վարժարանիս)) նաև

և

վարժարանում»^։

բազմաթիվ

անգղիացի

Ոս֊

ազգականների

վարժարանը

արևմտահայերեն

օր

նույն

արհեստավորի

հարուստ

նույն

տարեկան

կատարված համար

այդ

((Արշալույս

«Կիրակի

մեզ

հորից, Մեսրոպյան

Ոսկանյանի

18

գրեթե «Ստեւիան

չքավոր

կենսագրության

հրատարակվող

հրատարակում

Պարբերաբար,

հետաքրքրական

Ս տեփ ան

հրաս/արա֊ ժամանակաշրջանը

նախադասություն.

զրկվելով հենց

գործիչ,

ա կ ան

Զմյուոնիայում,

Ոսկանյսւնի

շրջանի

երևում

երկու

ավարտեց

նոր

Առաջին

թվում

է լուսաբանված։

ստանձնեց

հանված

Զմ յուռն

ամ են ա սկզբն

հասակից

պաշտոն են

֊ հ ա и ա ր ա կա կան

թվականին

Մանուկ

են

դրական կյանքի

ընդամենը

օժանդակությամբ

ուսուցչի երևան

յանի

անբավարար

ծնվել

նյութական

լույս

Ո սկան

կրկնվել

ընտանիքում։

այս

նշանավոր

Ստեփան

սկզբնե

գորրին

96: Բարպ» ունենալով

վարժարանում Պալդա֊


79 պետք

է որ

թվականի

ավարտ

ած

հունվարի

կա տա րված

թարգմ

ղոլթյունը»

հոդվածը,

փան յ։ա

ան ութ յամ բ, որը

I)սկանեան»

չկա

կա ցութ էր

Մ եսրոպյան

յուն ը բխում

տարիներին, թամյա

որ

և սովորել ված կանալի այն

տարի,

ւինի

ժամանակ թյան

էլ

դասեր որակվում վ1ոքր

ինչ

թյունը,

Այս տելով նոլմ

նախկին

նույն

մանքը,

3 Մեսրոպյան ավարտում

Անդրեաս

1852

մահացել

թ. էր.

որ

ի

էլ,

ու-

1843

թ.

թ՛,

ընդուն-

ընկել

է

մեծ

իրենք

ուսուցչի

որոշ

հսկողուդասարաններում մեջ

հաճախ

էլ

որա կում

ը,

երևույթի

կցված

էու-

ի

վերջո՝

էին5։

Ո սկան

յանին։

Ավար-

աշխատանքի

է ան ց-

շարունակելով, կցված

էր

է բա ց ա տրվում մինչև

ունեն

միա-

բարձր

մյուս

դա-

այն

հանգա-

Փարիզ

ուղևորվելը,

«աշակերտ

Մեսրոպյան

վարժարանի»

արևմտահայ

գումի

վա րժ ա սլե տն ե րը»

այսինքն՝

Մեսրոպյան

ի տ ա ր ր ե ր ութ յուն

էր

Վերջին

որովհետև

մասն

պահվում

ւրացուցիչ

բայց

վարժապետ»,

վերջր,

այն

գրագրության

Ստեփան

Ս ր ան ո վ

կամ

գծով,

անհրաժեշտ

փետրվարից

աշակերտը, թ.

այս

բացահայտում

որին

նա

հասվարժարանի

նրսւնք,

մոտ

էր

վիճակվում

գործերի

որպեսզի

առարկայի

ա կան

ուսուցչին,

«օգնական

1846

էին

«աշակերտ»։

«օգն

:(Աս

վարժարանին

կագրութ

լան

ուսումնական րնտիր

«Արփի

«Հայտարարություն

Զմ յուռնիա,

Սարդս յանի

վարժարանը,

մի

երիտասարդը,—

նշումր,

և

դպրոցների,

Արարատ

չան)),

մեկր

էր,

այս

աշակերտներ՛ի

տարի

թ.,

որպես են բ

հիվանդոլթենե 3։

Մեսրււպյան

ազ-

Կենսագրություն

1858։ Ստեփան ուսուցիչ (իմա. մ՚

Սարգսյանի,

աշխատեքոլց

մահագրութեան

և միանգամայն

Ս.

Փ ա փ ա զ յ ա ն ,

Պոլիս,

երկարատև

1854

կանոնաց V.

մահախոսականը,

կարդում

աշակերտներէն ուսուցիչ

1858,

վարժապետի...,

Ստեփան

Մեսրոպյան

և թվարանոլթյան

մեջ...)),

տես.

բազմարդյուն

րերենր

ավարտելով

մասին

Զմյուռնիա».

Փափազյան օրինակ

րոպյան

հ ա и ա կ ին

1835

«ուսուցիչներ»,

այսինքն՝

«յաշակերտաց

վարժարանի

վարժարանին

5 Որպես

ոչ այն

ձմռանը:

4 Մեսրոպյան Ռոլբեն

մինչև

վարժարանը,

էին

էր

պաշտոնական կամ

ուսուցչին։

հրատարակած կամ՝

հետո

ցածր

հունվարին,

պարապող

որ րնդհուպ

դրանից

այդ

ճիշտ

էլ թ.

որպես

վարժարանի»

գային

1843

հետ

այլ՝

միայն

ավարտել

միաժամանակ,

հանդերձ,

ճակատագիրն

դպրոցի

Ոսկանյանի

որ Եզ֊

ավար-

մի

ոչ

համեմատաբար չնայած

այն

համարվել

սարանների

է մեզ

տալ,

համար

որի

նորաթուխ

աշակերտել

դպրոցում,

ժամանակ,

է,

նշում։

Մեսրոպյան

տվյալ

ուսուցչին,

ձևով,

թվալով

վարժարանր

այլև

աչքի Դրա

և

այդպիսի

էին

օգնում

շրջանը։

վարժապետներ»

անսովոր

նույն

այն

Այդպիսիները,

որովհետև

շարունակում

որևէ

էր ընդունվել

առանձնապես

օժանդակությամբ

նաև

ը

բացատրություն

ուսուցիչներ։

էին

«օգնական

էին

Ստեայն

Ո и կան յան ը

Ոսկանյանն

րնթացքոլմ,

որպես

տալիս։

որ

հաջորդ

«կատարելագործվել»,

էին

բնույթի

Ոսկանյանը,

փոքրիկ

որոնք

և նրա

էին

կոչվում

արարո-

այստեղ

վարժարանը,

ն ա վարժարան

կյանքի

կցվում

ներքո

թաղման

հունվարին

ճշգրտում

քանի

ուսումնասիրության

վճարելով,

նույն

ֆրանսերենից

ի դաղղիականե

այս

թ.

էլէ։

աշնանը4»

Ոսկանյանի

վարժարանում,

մար

«Չինացոց

Մ եսրոպյան

Ս տ ե վ։ ան

է մի

շրջանավարտները,

էին

կամ

կարևոր

ուրեմն

անհրաժեշտ

առարկայի

որը

էր

համաձայն՝

Այստեղ

այդպես

հետաքրքրողն

որ 1843

անելու։

Բնականաբար՝

ութ

կարգի

այս էլ

սովորում էր։

էր

և մեզ

իրեն՝

բնույթի ճշտում

դպրոց

է

«Թարդմանեաց

վարժարանի»

է ինքն

Եվ

դարձյալ

վարժարանը։

Կենսագրական կարևոր

ունի

Ուշագրավը

Մ եսրոպյան

պակաս

վարժարանը3: Արարատյանը»

հրատարակում

վերքում

նշումը։

«Աշակերտ

տել

լին ե ր Մ ե и րո ս) յան

2 . 9 ֊ ի ն , «Արշալույս

մեջ,— նաև.

ետև

Ս. իր

Շ.) 19

Հետո որ

Մ եսդեղեց

-

տարեկաԱ


80

Ս. Ա.

այն

դեպքում,

երբ

նա,

ինչպես

Շտիկյան

արդեն

ասացինք,

վաղուց

արդեն

աշակերսէ

չէր՛ Ի՞նչ 1843

էր

թ.

«Ս.

ավանդում

Մեսրոպյան

խորագիրը

սրան

էլ

ունն երը

նրա

ապա

շրջանավարտը

օգնական Իհարկե,

նույն

ուսուցչի

հետ

Ո սկան

չէ

ե ան,

գործերի

Անկե

որն

որ

որ

1859

պես

թ.

Ստեփան էլ

Ս.

Ո .»

հեղինակի

ունեն

Ս.

անսեթևեթ

ընկերությանը ու

հանդիսավորությամբ

հստակ

հետ

նվիրված

«Վարձատրության

ճառը

Հ.

մը

Հա

կարդաց

զ Ս տ ե փ ան է

.

վրիպել չկա

Ո и կան յան»

ր,

մեզ

ատակել,,

են

Ս.

Հայկ ամենևին

հետո

կտեսնենքг և

թարգմա-

և նույնիսկ Ոսկանյան»,

ուս ումն

թե՜րևս

նույն, որ

համար

ինքնուրույն

«Հ.

«Հ.

ա и ի րողն

ասելու,

ե րի

աղարտում

մի Ս.» ոլշա֊ է

րը։

հեղինակը

վերոհիշյալ

Ո и կան —

հիշ

Ս.

ինչպես շարք

յան»,

ուր է

կարդաց։

սլարոն

հ ան դե и ի վերջում՝

Ոսկանյանի

գրաբարով,

հանդեսի

վարժապետներէն,

ա քրքրո

ճշգրտում

գիմ ան կա

դրվատում՛

է.

Բավական

о ր են

ամբողջ

կարիք

գրական-ստեղծագործական

31-ը)

աշակերտներին

ստեղծագործություններ,

դրանք

այդ

ոտանավոր

կարող։

Այս

Ո սկան

որը,

Տալով

և

տարեկան

ընկած

հետևյալ

«Արևմուտք»

մի

և արձակ

հանգամանք,

չի

է։

(24

ուսումնական

որովհետև,

հաջորդում

«Հայկ

ը մեզ

« Խմ բ ա գի ր-տն ձևն

հետո

պատկանող

համարեցանք»:

լինել իր

ամիս

երևելի

արժան

պատճ՛առով,

են

չափածո

Մի

Սյունյաց

րոշ

այն

ստորագրությունները,

դրությունից։

ված

չէ

որոնք

պարզ֊

դրչին

հունվարին

ընկերությանը

Ո и կան յան

էր,

տաս

ավելացնում՛

դպրոցին

Սյունյաց

կրճատված

հոդվածներ,

պոեմ,

մըյ> գաղղիականե

աշակերտների

Փափազյան

հրատարակվող

իրար

թ.

աշակերտներէն

տարակույս

ստորագրում

սկսած,

դեմ

ա րա կե լու

Ստեփան

մասին

Ոսկանյանի

թ.

նական

«Հ.

Հայկ

երկրորդական

1844

«Արշա-

Առայժմ

նրա

աչքի

176)

Անդրեասը

ի նվեր

Փ ա րի զում

Ոսկանն

զբաղվել

ի

հ ան դե и ր ։

(№•

ա ռաջա

հ րսւտ

այդ

1844 հերթական՝

Մեսրոպյան

Ռուբեն

դպրատան

հիշյալ

է,—

էր

պատմություն

մոտ ունի

մասնակիցներին,

սուրբ

նմանապես

ենք

պարգևաբաշխության

Ո и կան յան,

Որ յանն

է իր

Սրարատյանը»

պարոն

Ստեփանը

ոչ

ֆրանսերեն

ապրիլին

նշումը։

հանդիպում

խնդրում։

թվարկելով

սկիզբը,

ետքը,

թ.

«Թարդմանեաց

նշանակություն

կատարում

ու ը,

«Արշալույս

պատվելի

նորից

բացահայտման

հարցաքննությունն

և այլն,

վարժարանի

շարունակում 1843

վարժարանիս»

վճռական

վարժարանը

հանդեսին

որ

է վարեր

է «Արտառոց

ունի

յաշակերտաց

արդեն

նկարագրություն

պնդ՛ել,

նույն

վերջում

Ո и կ ան յ ան ին

Մեսրոպյան

եկել ապացույց

հեղինակը։

հանդիպումը

նորանոր

էր

նույնպես

պետք

Ոսկանյանը

հրատարակում

որը

պատմվածքի

Ստեփան այս

135)

պատմվածքը,

Ստեփան ված

(№

գծով։

հանգես

ութ յո ւնն ե ր ը։

մեկտեղ,

գործունե՛ությամբ։

Արարատյանը»

գողտրիկ

որ կլի՚^ի

ընկնելը։

առարկայի

արդեն

վարժարանում

սլա րտ ական

աշխատե/ոլ

գրական֊թարգմանչական լույս

կարելի

այդ

շրջանա-

աչքի

լեզու»

մամուլում

է

հարցաքննությունը» բոլոր

գծով

«Գաղղիարեն

օգնում

հրատարակված

տարվա

առարկաների

նա

մեղ

125)

է այդ

թարգմանություններով,

ֆրանսագիտության,

լեզվի

(№

նշված

որ

է որ

կատարված

վաղուցվա

պատասխանել

տարեկան

ուր և

փայլել

ավելացնենք,

ֆրանսերենից էր

հոդվածը,

Ոսկանյանը

հարցին

Արարատյանում» աշակերտներուն

ընդարձակ

ան ոլն-ազգան

Ստեփան

Այս

«Արշալույս

վարժարանի

կրող

վարտների

Եթե

Ոսկանյանը։

փետրվարին

ստեղծագործությունը

գըր-

ներբողականներին ընկերության

ազգօգուտ

բնոև


4

յ

Ստեփան

ազգասեր նախ

Ոսկանյանի

գործունեությունը։

այն

պատճաով,

շալույս Ստեփան

առաջին

ինքնուրույն

անշուշտ,

արժանի

Է

երկու

նորից

ամիս

անց,

Է երևում

2 2 ֊ ի համարում

«Արշալույս և եթ

որ

ղիականէ ված

ղմի

Հայկ

Ս.

է գրաբարով,

մեկնելը,

գործերը

Ստեփան

վարժարանի

նշումը։

գրված

Ոսկանյանի,

են

որը

այսինքն՝ Է,

ֆրանսերեն

187)

որն

և

որպես

թայսինքն

նախորդի

մինչև կամ

հետագայում

ապրիլի Է'

«Վասն ի

պես,

գաղ-

թարգման-

Փարիզ

ուսումնա՛ռության

Ստեփան

թարգմանված

պետք

ուսու-

թ.

«Թարգմ՚աեեաց

հրատարակված

գրաբար,

լեզվի

1844

հրատարակում

ունի

Հոդվածը,

Արարատյանում»

կամ

«Ար-

բ ան ա и տ ե ղծ ո ւթ յ ո ւն ր

Էջերում։

(№

հ ո գվա ծ ր,

1846

Է

խո՚/քը

համարներում, այգ

Արարատյանի»

կեան...»

և մինչև

«Արշալույս

բոլոր

Մեսրոպյան

Ոսկանեան»

ուշագրավ

չափածո

ստեղծագործությունն

Արարատյանը»

օր

ուշադրության։

«Արշալույս

զեռնոց,

175

երկրորդ՝

վ

համար

Է առաջին

ամբողջ

Եվ

Ր и կան յան ի

յԴսւՒսՒ^> Մոտ

նախորդ

սկզբից։

՛ետքերս

մեզ

հանդիսանում

նրա

գոյության

ա

ց իչր

ժա ռան գ ո։ թ (ս՚ն

Բանաստեղծությունը

որովհետև

Արարատյանում»,

շաբաթաթերթի

գրական

են

է դառնար

Ոսկանյանի

գրաբարով,

այն

գրաբարի

կատաղի

հակառակորդը։ Այնուհետև, ղէն»

նույն

գաղղիականէ հուլիսի բար

15,

Ս.

№ 199)

կան

(ունի ու մրջիւն))

իրականության

մեջ

որ 1844

ժարանի

թ.

ֆրանսերեն

բեռնված

Ոչ երկու

Միայն

անգամ

ջանա 1845

թյունների

I՛ ունի

գրաբար

վյ ե տ ր վարի եզակի կան հանգես թյունն

Եվ գալ

№ էին

սկսում

գրա-

Ո

սկանեան,

և

վերջապես՝

( ունի

((թարգ-

ի գեպճ

հայկա-

աոաջին

վւորձր:

Դժվար

է եղել

համար,

էին

իր

ավելի

10,

համարում, բան

Մ ե и ր ո պ յան

վար-

որջ

գաս ե րով

ծանրա-

թվով

գործեր

հրատա-

Հ.

կարող յան ր

է

սկսվող

Արարատյանում)),

հայ եթե

գրաբար

Շաբաթաթերթի՝ է

իր

երն

էլ,

և ոչ նոր ծայր

նշումր.

որպես

պակաս

դրա կան ութ յան առած

((Առ

աւուրք))

դպրոցին))

ա ր գյ ո ւն ա վե տ ո ւթ յ ա մ բ էլ

րն թա ցք ր ։

((Գորտն Արարատ-

համարվել։

յուն ր և ((Բարեկեցիկ

կյանքում,

տ են ի

հագալիս

Ո и կան յան ի թ ա ր գմ ան ո ւ ֊

Հրատարակում

ս֊-գործությունն

((Արշալույս

Լաֆոն

է

((Արշալույս

Մեսրովպեան

այգ

գե պքե րի

նույն

գեպ,

հանգես

կատարված

նշումր.

ի

ք\ սկան ա и տե ղծութ

ձևավորվել

առաջինր՝

Ո.))

մեկր

Ո и կան յան ի դրական արդեն

Ա.

Ո и կան յան ր

նա

ֆրանսերենից

2 2 6 ) , որն

ստեղծ

ութ յուն ր

րնթացքում

Սրանցից առակի

աշակերտ

2 2 7 ) ։ Երկու

գո րծունե

ամսվա

հ ա վան ո ր են

ե ր ր չշրջեին

1гшрЬг 4 — 6

200)

թ.

204),

տարի

է մեկից

Ս.

գրաբարով 12,

ուսուցչի

((Թարգ.

Ոսկանեան,

24,

երևույթ

տանում։

(ունի

արձակ

Ս.

երևույթ

է

լավագույններից

հաջորգ

((Հայկ

ի

1844

հոգվածր

Հայկ

22,

տ են ի թարգմանության

գործերով։

փետրւէարի

մեջ

Վարգան))

օգոստոսի

մ ե ծ ո ւթ ե ա մ բ)) է

թ.

ան ւ) իջա սյ ե и

թարգմանված

կսւրողացել

անուն

գեղն

թարգմանությունն յան)),

հուլիսի

աուսկր

մ ե կճ փետրվար

և երեք

գլել

ծավալուն թարգ.

ր. Անգ,

գինե-

«թարգմանեաց

Արարատյան»,

բարոյական))

բեղմնավոր

«Աղքատ

(ունի

Արարատյանում)).։ բե ղմն աւէո ր

թ.։

հաջորդում

«Արշալույս

Անգ,

օգնական

հ ան գե րձ,

պակաս

1845

ր.

բ ա վա կ ան ին

((Արշալույս

ջորդ

Լաֆոն

լեզվի

լինելով

րակել

նշում

են

գաղղիականէ

նշում

Ս. Ո սկանեան))

չէ նկատել,

նշումը. ((Ի

վարժարանին»

Հ.

իրար

թարգմանությունը

У и Տ ր ա մ ա բ ան II ւթիւն

տ են ի ((ճպուոն

ման եաց

ընթացքում

Ոսկանեան»

թարգմանությամբ

Լաֆոն

թ.

գրաբար

Հայկ

յաշակերտաց

որ

1844

բանաստեղծության

նա ձախորդ

քաջն պոեմ

ր Անգ,

այգպիսիք, հետաքրքրաանդասկշարունակեր եղելու-


Ս. Ա.

Ամփոփենք, Ս՝ եսրոպյան վարից

մինչև

1845

դասավանդում

ու թարգմանական և որոնց

1835

ը, որը

թ.

ավարտում

հուլիսը,

մոտ

տասնմեկ մասին

է 1843

թ. ու

վարելով

այս

«Արշալույս

աշնանը

երկուս

վարժարանում,

Հիմնականում

$,մյոլռնիայի

կայացնում

թ.

նույն

նոլթյոլնները։ գալ

Ոսկանյանը

վա րժ արան

Շտիկյան

է 1843

կես

տարի,

օգնական

ժամանակաշրջանում

Արարատյանում», անուն առ

ընդունվում հոլնւէարին։

գործ,

այսօր

որոնք ոչ

մի

նա

էլ նա

մեծ

սկսում

հետաքրքրություն չի

թ.

փետրր.

ֆրանսերեն

ուսուցչի

հրատարակելով խոսք

Ձ.մ յո լոն ի ա յի է

։գարտակաէ

հանդես ինքնուրույն են

ներ-

ասվեր

ПО С Л Е Д А М Л И Т Е Р А Т У Р Н О Г О Н А С Л Е Д И Я СТ. В О С К А Н Я Н А С. А. ШТИКЯН

Р е з ю м е В статье исследуется первоначальный этап жизни и литературной деятельности армянского публициста и писателя Степана Восканяна. Д о к а з ы в а е т с я , что в эти годы, т. е. с начала 1843 г. до середины 1846 г. •он написал или перевел (с французского) одиннадцать художественных произведений (стихотворения, басни, новеллы и т. д.), которые бы.лн подписаны разными псевдонимами, и, следовательно, не включались .в литературное наследие Восканяна.


Դիտողություններ եվ ճշգրտումներ