หนังสือคุณแม่อัมพร ตันเจริญ-Final

คุณแม่อัมพร ตันเจริญ

ชาตะ: วันเสาร์ที่ 25 ตุลาคม พ.ศ. 2473 ขึ้น 4 ค�่ำ เดือน 12 ปีมะเมีย มรณะ: วันเสาร์ที่ ๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๖๔ สิริอายุรวม 91 ปี ๑๒ วัน

คุณแม่อัมพร ตันเจริญ เป็นบุตรของคุณยายยี้ ตันเจริญ และคุณตา ตง แซ่ฮุ้น เกิดที่ ต.คลองตาล อ.ศรีส�ำโรง จ.สุโขทัย เป็นบุตรคนสุดท้อง จากจ�ำนวนพี่น้องทั้งหมด 9 คน คุณแม่อัมพร ตันเจริญ สมรสกับคุณพ่อประพล ศรีสุโข และมีบุตร ธิดาด้วยกัน 5 คน คือ 1. นายพีระพันธ์ ศรีสุโข 2. น.พ.พัฒนัตถ์ ศรีสุโข 3. นางกรวรรณ ศรีสุโข 4. นางพิมพ์ประภัทร์ ลีลาสถาพรกิจ 5. นางโสธญา ศรีสุโข คุณแม่อัมพร เกิดในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง จากครอบครัวคน ค้าขาย คุณตาตงซึ่งเป็นชาวจีนไหหล�ำ อพยพมาจากแผ่นดินใหญ่ มาอยู่ที่ จ.ชุมพร และต่อมาได้ย้ายมาตั้งรกรากและครองคู่กับคุณยายยี้ สาวคนไทย ที่ ต.คลองตาล จ.สุโขทัย แต่คุณตาตงได้เสียชีวิตไปตั้งแต่คุณแม่อัมพรยังเด็ก ๆ คุณยายยี้จึงต้องเป็นหัวหน้าครอบครัว หาเลี้ยงดูลูกด้วยการออกเดินทาง ไปค้าขายใบยาสูบ ซึ่งเป็นพืชท้องถิ่นส�ำคัญในขณะนั้น ในจังหวัดใกล้เคียง และมอบหมายให้พี่ ๆ (คุณลุง คุณป้า) เป็นคนเลี้ยงดูคุณแม่

2

เมื่อส�ำเร็จการศึกษาในระดับมัธยม 3 แล้ว ด้วยข้อจ�ำกัดของฐานะ ทางบ้าน คุณแม่จึงตัดสินใจไม่ศึกษาต่อ และเริ่มต้นศึกษาฝึกวิชาชีพด้าน การตัดเสื้อผ้า ซึ่งเป็นความรัก ความถนัด ที่คุณแม่ใช้ประกอบอาชีพเลี้ยงดู ครอบครัวในเวลาต่อมา รวมถึงกลายเป็นงานอดิเรกทีท่ ำ� อย่างต่อเนือ่ งจวบจน สิ้นอายุขัย เมื่อเริ่มต้นมีครอบครัว คุณแม่ได้ย้ายไปอยู่ที่ จ.ชลบุรี ในช่วงแรก และต่อมาจึงย้ายมาอยู่ที่ จ.สมุทรปราการ จนเมื่อลูกเริ่มโตเข้าเรียนชั้น ประถม จึงตั้งรกรากถาวรที่กรุงเทพมหานคร พร้อมทั้งเปิดร้านตัดเย็บเสื้อผ้า สุภาพสตรี ในย่านประตูน�้ำ มีฝีมือเป็นที่กล่าวขานถึงความประณีตในการ ท�ำโครงเสื้อผ้า และความละเอียดในการตัดเย็บ มีลูกค้ามากมายจากหลาย แวดวง ทั้งข้าราชการผู้ใหญ่ นักธุรกิจ แม่บ้านผู้ทันสมัย และผู้มีเกียรติใน สังคม คุณแม่อัมพร เป็นคนใจเย็น มีความเมตตา เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ และ นอกเหนือจากฝีมือเป็นเลิศ ด้านการตัดเย็บเสื้อผ้าแล้ว ยังเป็นผู้มีความสามารถ อย่างมากในการท�ำกับข้าว เป็นทีถ่ กู อกถูกใจของลูกหลาน แม้ชว่ งหลัง ๆ ที่อายุมากแล้ว ก็ยังเพียรท�ำกับข้าวส่งให้ครอบครัวลูกชาย น.พ.พัฒนัตถ์ และ พ.ญ.ชัญวลี ซึ่งตั้งรกรากประกอบอาชีพที่ จ.พิจิตร อยู่เป็นประจ�ำ เพราะ รู้ว่าหลานชาย 3 คนชอบกับข้าวฝีมือคุณย่ามากแค่ไหน ด้วยเหตุทคี่ ณ ุ แม่อมั พรท�ำงานหนักมากมาตลอด เพือ่ หารายได้เลีย้ งดู และส่งเสริมลูกทุกคน ให้ได้รับการศึกษาอย่างดีที่สุด เมื่อลูกทุกคนส�ำเร็จ การศึกษา จึงได้ขอให้คุณแม่หยุดท�ำงานในราวปี พ.ศ.2525 ซึ่งเป็นปีที่ เกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งส�ำคัญอีกครั้งของครอบครัว ด้วยการโยกย้ายที่อยู่ จากประตูน�้ำ จนสุดท้ายมาปักหลักอยู่ที่ ซอยอารีย์สัมพันธ์ 2 เขตพญาไท ช่วงเวลานีเ้ องทีค่ ณ ุ แม่ได้ใช้เวลาอย่างมีความสุข นอกเหนือไปจากการตัดเย็บ เสื้อผ้าให้ลูก หลาน และญาติ ใส่แล้ว ยังช่วยเลี้ยงดูหลานทั้ง 10 คน ที่มา พักอยู่ที่บ้าน หรืออยู่บ้านติดกัน หรือเดินทางไปหาที่พิจิตร

3

ช่วง 2-3 ปีสุดท้ายของชีวิต คุณแม่อัมพรมีสุขภาพที่ถดถอยมากขึ้น ตามอายุ เข้าออกโรงพยาบาลบ่อยขึ้น แต่ไม่เคยที่จะละทิ้งความรักความ ห่วงใยลูกหลานที่มีอยู่ตลอดเวลา จนเมื่อถึงเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2564 สุขภาพของคุณแม่อัมพรทรุดลงมากอย่างเห็นได้ชัด ด้วยภาวะสมองฝ่อ ที่มี ผลกระทบอย่างหนักต่อระบบการท�ำงานของร่างกาย และความคิดการ จดจ�ำ ในวาระสุดท้ายของชีวิต คุณแม่อัมพร ได้รับการดูแลอย่างดียิ่งจาก ลูก ๆ ทุกคนและบุคคลใกล้ชิด จวบจนสิ้นลมหายใจสุดท้ายอย่างสงบ เมื่อ วันเสาร์ที่ ๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๖๔ เวลา ๒๐.๕๔ น. สิริอายุรวมทั้งสิ้น 91 ปี ๑๒ วัน

4

โดย คุณโสธญา ศรีสุโข (ต้อม)

“ตื่นได้แล้วหลาน เอาน�้ำราดหัวก็หายง่วงแล้ว” ประโยคสั้น ๆ จากผู้หญิงคนหนึ่งที่คอยปลุกผมครั้นเมื่อเยาว์วัยยังคงก้องอยู่ในหัวจนถึง ทุกวันนี้ มันคอยเตือนให้ผมระลึกเสมอว่า อดีตของเขายากล�ำบากเพียงใด การตื่นแต่หัวเช้าเริ่มต้นวันใหม่ เพื่อหาเลี้ยงชีพตัวเองและลูก ๆ 5 คน โดยล�ำพังนั้น มันไม่ง่ายเลย ชีวิตของเขาและผมในวันนี้มันช่างต่างกันราว ฟ้ากับเหว เขาไม่มีแม้กระทั่งเวลามานั่งคิดว่าความสุข แพชชั่นของตัวเอง คืออะไร มีเพียงแต่วันนี้ฉันจะต้องหาเงินอย่างไรเพื่อมาเลี้ยงดูลูก ๆ และจ่าย ค่าเช่าบ้าน เขาไม่มแี ม้แต่วนั หยุด วันพักผ่อนทีจ่ ะได้เดินเทีย่ วห้างสรรพสินค้า จิบกาแฟ ดูเน็ตฟิกเหมือนรุ่นหลาน ถึงแม้ว่าผมจะไม่ได้อยู่ใกล้ชิดกับคุณย่าเหมือนหลาน ๆ คนอื่น แต่ ผมสัมผัสถึงความหวังดีของคุณย่าได้เสมอ คุณย่าไม่ได้แค่อบรมสั่งสอน พวกเราแต่เพียงอย่างเดียว ในบางครั้งยังคงมาเล่นกับพวกเราด้วย ไม่ว่าจะ เป็นการถ่ายรูปท�ำหน้าท�ำตาเหมือนสัตว์ประหลาด หรือพูดจาภาษาวัยรุ่น ต่าง ๆ นานา มาจนถึงวันนี้ ผมคงไม่มีค�ำอื่นนอกจากค�ำว่า “ขอบคุณครับ” ขอบคุณ ส�ำหรับทุก ๆ อย่างที่คุณย่าท�ำ เพื่อลูก ๆ หลาน ๆ การจากลาที่ผมอาจ จะไม่ได้พบหน้าคุณย่าเป็นครั้งสุดท้าย มันช่างน่าเศร้าไม่ใช่น้อยเลยนะครับ หลับให้สบายนะครับคุณย่า ไม่มีอะไรต้องน่าเป็นห่วงแล้วนะครับ ลูกๆ หลานๆ ถึงฝั่งฝันกันทุกคนแล้ว ที่เหลือให้เป็นหน้าที่ของพวกผมนะครับ

รักและเคารพ

ก้องกฤษฎ ศรีสุโข (กอล์ฟ)

ตัวแทนครอบครัว คุณ พีระพันธ์ ศรีสุโข (ตั้ม)

เขียนขณะศึกษาต่อด้านกฎหมายอยู่ต่างประเทศ (ประเทศสกอตแลนด์)

5

การเกิด แก่ เจ็บ ตาย เป็น ธรรมดา ขอให้ แม่ ไป สู่ สัมปรายภพ ที่ดี น.พ.พัฒนัตถ์ ศรีสุโข (ตั้น)

6

แด่ ย่าอัมพร ตันเจริญ “แม่สามี” ผู้เป็นยิ่งกว่าแม่ของหวิวจริง ๆ ในปี พ.ศ. 2527 แรกพบหน้าแม่สามีฉันรู้สึกแปลกใจ เพราะท่าน ตัวสูงใหญ่ ผิวขาว ท่าทางใจดี แต่งตัวเรียบร้อย พูดน้อย ฉันรู้จากสามีแล้ว ว่าท่านเป็นช่างออกแบบและตัดเย็บเสื้อผ้า มีร้านอยู่แถวประตูน�้ำ ฉันจึง คิดเอาเองว่าคนกรุงคงแต่งตัวเปรี้ยว พูดเก่ง เดินตัวปลิวอะไรท�ำนองนี้ แม่สามีพูดก่อนฉันจะแต่งงานกับสามีแล้วว่า ลูกชายรักใครแม่ก็รัก คนนั้น แม่ไม่ได้ค�ำนึงว่าสะใภ้จะรวยหรือจนเป็นคนที่ไหน แต่ไม่นึกว่าต่อมา แม่สามีจะรักฉันยิ่งกว่าลูกชายตนเอง วันแต่งงานของฉันกับสามีในปี พ.ศ. 2527 พิธีตอนกลางวัน ฉัน สวมชุดผ้าไหมไทยสีชมพู ฝีมือออกแบบและตัดเย็บของแม่ สะสวยและ ทันสมัย พิธีฉลองแต่งงานในตอนกลางคืนเป็นชุดราตรีสั้นท�ำด้วยลูกไม้สีขาว แขนฟู คอประดับด้วยลูกไม้ สวยเหมือนชุดนางฟ้า หลังแต่งงาน ฉันไปเยี่ยมแม่สามีตามโอกาสจะอ�ำนวย จึงรู้ว่าแม่ ท�ำกับข้าวอร่อยมาก ไปหาแม่ทีไร แม่จะท�ำหมูโคะกับไก่โคะมาให้กล่องใหญ่ เก็บไว้กินได้นานๆ ตั้งแต่วันแรกที่เป็นลูกสะใภ้จนถึงปัจจุบัน แม่ตัดชุดสวยให้ฉันสวมใส่ นับพันชุด แต่ละชุดสวยจนใคร ๆ ทัก แม้แม่จะมีลูกสาวอีกสามคน มีลูกสะใภ้ อีก 1 คน แต่ฉันเป็นผู้เดียวที่แม่ตัดเสื้อผ้าให้มากที่สุด แม่บอกว่าจะได้ใส่ ไปท�ำงานให้ดูสวยสมกับเป็นคุณหมอ ฉันเป็นคนพูดมาก สังเกตว่าทางบ้านสามีนั้นพูดน้อย ฉันมักจะนั่ง คุยกับแม่เรื่องโน้นเรื่องนี้ ส่วนแม่จะเป็นผู้ฟังที่ดี คอยฟังและออกความเห็น ฉันจึงชอบคุยกับแม่มาก

7

ฉันท้องลูกชายตอนที่ไปเรียนเป็นแพทย์ประจ�ำบ้าน สูติ-นรีเวช ที่ โรงพยาบาลศิริราช ขณะที่สามีเป็นแพทย์ประจ�ำบ้านแผนกศัลย์ที่แห่งเดียวกัน เมื่อคลอดลูกชายคนแรกโดยการผ่าคลอด เพราะฉันมีภาวะแทรกซ้อนของ การคลอดมากมาย เช่น ครรภ์เป็นพิษ รกลอกตัว ลูกขาดอาหาร น�้ำคร�่ำ เขียวข้นปนขี้เทา ฯลฯ เมื่อลืมตาตื่นฟื้นจากยาสลบ คนแรกที่มาเฝ้าฉัน ที่ ฉันมองเห็นคือแม่สามี ประโยคแรกที่ฉันถามแม่สามี คือ “แม่ ลูกของหวิว (ชื่อเล่นของฉัน) น่ารักไหม” ฉันสังเกตว่าแม่สามีอึ้งไปนาน เพราะแม่เป็น คนตรงโกหกใครไม่เป็น แล้วแม่ก็บอกฉันว่า “ตาเขาโตดี” ฉันไม่ได้แปลก ใจในค�ำพูดแม่ เพราะตาฉันก็โต ตาสามีก็โต แต่เมื่อไปเห็นสภาพของกล้า ลูกชายคนโต ฉันถึงกับอึ้งกิมกี่ เขาเป็นเด็กขาดอาหาร (IUGR) อย่างรุนแรง หัวโต ตัวลีบเล็ก ล�ำตัวผอม ลอกเป็นปล้อง ๆ ตอนนั้นฉันคิดว่าลูกเหมือน แมลงสาปก�ำลังลอกคราบ ขณะที่น�้ำหนักตัวอยู่ที่ 5 เปอร์เซ็นต์ไทล์ของ เด็กทารกอายุเท่ากัน แต่รอบหัวอยู่ที่ 95 เปอร์เซ็นต์ไทล์ นอกจากหัวโต ตาโต ดวงตาเขายังเบิกตาเหลือบไปมาจ้องมองโลกอย่างสงสัย เหมือนเด็ก ขาดอาหารทั่วไป เหตุที่ตาโตนั้นนอกจากเป็นกรรมพันธุ์แล้ว เขาผอมมาก ตาจึงดูเด่นกว่าทุกสิ่งบนใบหน้า แม่จึงเป็นคนเลี้ยงเจ้ากล้าตั้งแต่สามวันหลังคลอด เพราะฉันไป ปฏิบัติงานเป็นแพทย์ประจ�ำบ้าน สูติ-นรีเวชปีที่ 2 ต่อ เจ้ากล้าน�้ำหนัก เหลือ 1,900 กรัม ตอนแม่เลี้ยง ตัวของเขาเล็กกว่าแขนของแม่ เวลาแม่ สระผมให้กล้า แม่จะกลัวกล้าร่วงลงจากแขน เวลาอาบน�้ำแม่จึงวางกล้าไว้ ที่สองขาของแม่ อาบน�้ำให้หลานแบบโบราณ แม่รักกล้ามาก สังเกตกล้าอย่างละเอียดถี่ถ้วน ครั้งหนึ่งตอนกล้า อายุได้ไม่กี่เดือน แม่โทรศัพท์มาหาฉันและสามีที่โรงพยาบาลศิริราช แม่ คิดว่ากล้าชัก เมื่อฉันกับสามีรีบไปดู พบว่ากล้าท�ำเสียงครืด ๆ ในคอ และ ท�ำตาเหลือกเหลือบมองอะไรด้านบน ฉันกับสามีรีบพาเขาไปหาอาจารย์

8

กุมารแพทย์ที่เปิดคลินิกที่ฝั่งธนบุรี เพราะความตกใจ กว่าจะหาคลินิก อาจารย์เจอก็เป็นเวลานาน ไปถึงพบว่าคนไข้รออยู่เต็ม เมื่ออาจารย์เหลือบ มาเห็น ก็ขออนุญาตคนไข้อื่น ๆ แซงคิว อาจารย์บอกว่าที่เจ้ากล้าเป็นอย่าง นีก้ ็เพราะเป็นภูมิแพ้ จากบรรดาน�้ำมันหอมระเหยยูคาลิปตัส และวิกส์ ที่ ฉันสั่งให้แม่ทาให้กล้าทุกวันทุกคืน เพราะฉันว่ามันหอมดี ท�ำให้จมูกโล่งดี แม่เลี้ยงกล้าจนกล้าอายุหนึ่งขวบ กล้าเดินได้ แม่เดิน (วิ่ง) ตามกล้า แม่ล้มกระดูกขาหัก ต้องใส่เฝือก แม่เลี้ยงกล้าต่อโดยขาข้างหนึ่งใส่เฝือก ใช้ไม้เท้าค�้ำยันตัว รูปภาพถ่ายกล้านั่งอึในกระโถนโดยมีแม่นั่งเฝ้า ขาที่ใส่เฝือก เหยียดตรงเป็นประจักษ์พยานได้ดี เมื่อฉันกับสามีจบจากเทรนนิ่ง มาท�ำงานที่พิจิตร แม่มาอยู่เป็นเพื่อน ท�ำกับข้าวให้กิน แม่บอกว่า หวิวกับตั้น (สามี) ท�ำงานเหนื่อยต้องได้กิน ของดี ๆ แม่สอนพี่เลี้ยงให้ท�ำงานท�ำกับข้าว เมื่อแม่ว่าง แม่ปลูกต้นไม้รอบ บ้านพักในโรงพยาบาล มะม่วงที่แม่ปลูกทุกต้นเติบโตมีลูกดก ด้วยแม่รดน�้ำ พรวนดินใส่ปุ๋ยเอง เมื่อฉันคลอดลูกคนที่สอง กลาง ซึ่งเลี้ยงยากมาก ต้องอุ้ม วิ่งทุกคืนจนฉันน�้ำหนักลดไปมาก แม่จัดระเบียบใหม่ โดยให้พี่เลี้ยงสองคน ผลัดกันอุ้มกลางคนล่ะครึ่งคืน เพื่อให้ฉันได้พัก เมื่อฉันมีลูกคนที่สาม เกน นอกจากแม่มาช่วยดูเกน แม่ยังรับกลางไปเลี้ยงที่กรุงเทพฯ เพื่อให้ฉันมีเวลา เมื่อเกนโต แม่พากลางมาส่งและมาอยู่ด้วยเป็นช่วงๆ แม่มักจะชมหลานว่า หล่อมากทุกคน อาหารที่แม่ท�ำทุกอย่างทุกคนชอบ แต่กลางชอบมากที่สุด ตอนเขา เล็กๆ เขาจะนั่งดู รอแม่ท�ำกับข้าว หากแม่ท�ำขนมจีนน�้ำยา เขาจะคอยดู ว่าใครตักมาก เพราะเขาจะชอบกินมาก เขากลัวหมด เมื่อฉันประสบมรสุมของชีวิต มีเรื่องขัดแย้งกับสามีอย่างรุนแรง แทบเลิกรากัน หลังคลอดเกนลูกชายคนที่สามไม่นาน แม่สามีเข้าข้างฉัน

9

ตลอด คอยว่าลูกชายว่าเป็นฝ่ายผิด เพราะไม่มีใครเข้าข้างสามีเลย ยิ่งท�ำให้ เหตุการณ์บานปลาย แต่ทุกอย่างก็ลงเอยด้วยดี มรสุมของชีวิตผ่านไปโดยดี ฉันป่วยหนักเมื่อปี พ.ศ. 2541 ตอนเกนอายุ 6 ขวบ แม่ทุกข์มาก เที่ยวสวดมนต์ท�ำบุญให้ฉันรอดชีวิต เมื่อฉันรอดชีวิต สามีบอกว่า ฉันต้อง จัดระเบียบชีวิตใหม่ เพราะท�ำงานมากไป สามีขอร้องให้เลิกเขียนหนังสือ ซึ่งสมัยนั้นก็ไม่ได้เขียนมากมายอะไร แต่เพราะสนุก ฉันจึงใช้เวลาในการ เขียนมาก สามีพยายามโน้มน้าวฉันโดยบอกว่า คุณเขียนหนังสือไปมีใคร สักกี่คนที่อยากจะอ่าน เมื่อแม่ได้ยิน แม่พูดกับลูกชายของตนเอง (สามี ของฉัน) ว่า “ตั้น หวิวเขามีความสุขกับการเขียนหนังสือ ตั้นอย่าไปห้ามเขา เลย แม่ขอร้องล่ะ ให้เขาได้เขียนหนังสือเถอะ” หนังสือที่ฉันเขียนแม่จะเก็บ มาอ่าน เพราะแม่เป็นนักอ่าน อ่านหนังสือได้ทุกประเภท แต่แม่ก็ถ่อมตน ว่าก็อ่านไปอย่างนั้นแหละ ฉันจึงไม่เคยคิดว่าแม่สามีเป็นแม่สามี แต่ซาบซึ้งว่า อันที่จริงท่าน เป็นยิ่งกว่าแม่แท้ ๆ ของฉัน

10

โดย พ.ญ.ชัญวลี ศรีสุโข

ต�ำนาน คุณย่า อัมพร เขียนครั้งแรก ๑๙ ตุลาคม ๒๕๖๓ ตอนป่วยหนักเข้าศิริราชพยาบาล แก้ไข ปรับปรุง ๓๐ ตุลาคม ๒๕๖๔ ตอนย่ากลับมาอยู่บ้านหลังป่วยหนักแล้วอาการ ดีขึ้น ออกจากโรงพยาบาลพิจิตรมาอยู่บ้านไม่นาน และได้จากไปอย่างสงบ มีเกียรติภูมิ เป็นการตายดี (Good Death)

โดย น.พ.ชเนษฎ์ ศรีสุโข

ในสมัย ลูกหลานเป็นเด็ก มีการแต่งเพลงให้กับคุณย่าอัมพร โดยมี เนื้อหาดังนี้

“คุณผู้หญิงอัมพร อมรมาดแม้น แม้นยามแร้นแค้น ท่านยังแสนกรุณา ทั้งท�ำอาหารและตัดเย็บเสื้อผ้า ท่านเมตตาแม้แต่แมวจรจัด (ก�ำไร) แม้นยามผู้ใดอัตคัด ท่านก�ำจัดความยากไร้ให้สิ้น ท่านท�ำบุญเป็นอาจินต์ คุณผู้หญิงอัมพร ตันเจริญ”

คุณย่ามีอาชีพเป็นช่างตัดเย็บเสื้อผ้า และแม้ว่าชีวิตคู่จะไม่ประสบ ความส�ำเร็จเท่าใดนัก ท่านก็เป็นมารดาของบุตร ทั้งชายและหญิง ๕ คน ภาษาของสมัยนิยม ก็คือ ซิงเกิ้ลมัม (Single Mom) เคยได้ต่อสู้ชีวิตอัน ล�ำบากยากแค้น ย้ายถิ่นอยู่อาศัย จนมาเป็นคุณย่า คุณยายของลูกหลาน อีกจ�ำนวนมาก ลูกหลานคุณย่าก็ได้ดี มีความสุข ทุกคน ท่านเป็นตัวอย่างที่ดีที่คอยสอนลูกหลานให้รัก สามัคคีกัน และ เอื้อเฟือ้ เผื่อแผ่กัน ในฐานะของคุณย่าตัวอย่าง ผมได้มีโอกาสเห็นคุณย่ามาอย่าง ยาวนาน เพราะตั้งแต่ผมเกิดเป็นเด็กด้อยพัฒนาในครรภ์ ตัวเล็กเท่าแมลงสาบ และหัวโตมากๆนั้น (เป็นค�ำพูดของท่าน) คุณย่าและอาต้อม ลูกสาวคนสุดท้อง ก็เมตตาดูแลผม ในช่วงที่คุณพ่อคุณแม่ท�ำงานหนักเป็นแพทย์ประจ�ำบ้าน

11

ชั้นปีสุดท้ายที่ ศิริราชพยาบาล ย่ามักเล่าเสมอว่าตอนแรกเกิด ขนาดเวลา อาบน�้ำผมยังต้องระวังว่าผมจะหลุดหล่นไประหว่างซอกนิ้วของท่าน และ ทุกครั้งที่คนถาม ท่านจะเล่าเรื่องนี้ซ�้ำได้นับร้อยนับพันครั้ง อย่างมีความสุข ในช่วงตอนผมเป็นเด็ก คุณย่าในอายุช่วงวัยหกสิบกว่าๆ มักจะมา เยี่ยมหลาน ๆ คือ ลูก ๆ ของ หมอตั้น หมอหวิว ที่จังหวัดพิจิตร มาท�ำสวน ปลูกต้นไม้ให้ ย่าสนิทกับพี่หลอมพี่เลี้ยงเด็ก และสอนวิธีท�ำอาหาร ย่าดูแล คนได้เป็นอย่างดี ไม่เคยให้ใครอดอยาก หรือหิว ย่ามักชอบท�ำหมูโค๊ะ ไก่โค๊ะ ส่งมาพิจิตร ตอนผมเรียน ม.ปลาย รวมถึง สมัยมหาวิทยาลัย หรือตอน เรียนปริญญาโทผิวหนัง ก็มาพักที่บ้านคุณย่าบ่อย ก็ได้รับการดูแล ทั้งอาหาร การกิน ความเป็นอยู่ และมีบางครั้งในชีวิตที่ผมตกอับ ก็เป็นคุณย่าและ ลูกๆ ลูกเขย ลูกสะใภ้ ตลอดจน ลูกพี่ลูกน้อง ป้าน้อย ป้ามณ ป้าภา ตลอดจนเครือญาติ ลูกหลานยายปานกงเด้ง ที่มาจากสุโขทัย อันจะกล่าวชื่อ ได้ไม่ครบทุกท่านที่คอยช่วยกันดูแล เกื้อกูลกัน ท�ำให้เข้าใจความหมายของ ค�ำว่า “ญาติพี่น้อง” เป็นอย่างดี เมื่อผมโตขึ้นมาอีกช่วงหนึ่ง คุณย่าดูแลผมในฐานะหลาน เวลามา เรียนพิเศษ ตลอดจนเรียนหนังสือที่กรุงเทพฯ ได้อย่างไม่ขาดตกบกพร่อง ทั้งอาหารการกิน มีกุ้งทอดกระเทียมพริกไทยราดข้าวและถั่วแดงต้มที่มัก อยู่ในความทรงจ�ำ ท่านท�ำให้ความเป็นอยู่และคุณภาพชีวิตผมดีมาก เคยมี สมัยผมเป็นเด็กมัธยมปลายลืมมือถือ คุณย่าขึ้นรถเมล์จากอนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ เพื่อน�ำมือถือไปให้ถึงโรงเรียนมหิดลวิทยานุสรณ์ ที่จังหวัดนครปฐม นอกจาก คุณย่าก็มีพี่ป้อม อาต้อม อาชาติ พี่แบก ที่อยู่ในความทรงจ�ำ เป็นครอบครัว เครือญาติ ที่อบอุ่น เกื้อกูลกัน ความเข้มแข็งของคุณย่าแม้นในยามบั้นปลายชีวิต ไม่ได้อยู่ที่สังขาร แต่อยู่ที่จิตใจ ด้านที่เผื่อแผ่ความเมตตาต่อทุกคน ผมจ�ำภาพความเข้มแข็ง ของย่าได้ดี คือ สมัยก่อนย่าจะนัดเลี้ยงญาติพี่น้องทุกปี ท่านจะยืนบัญชาการ

12

สั่งการท�ำการเลี้ยงอาหาร เลี้ยงเครือญาติที่มางาน ภาพที่ติดตา คือ ในงาน มีการเลี้ยงอาหาร ก๋วยเตี๋ยวสุโขทัย ขนมจีนไหหล�ำ และขนมไทย อุดมสมบูรณ์ และย่าคอยเจ้ากี้เจ้าการ ดูแลความเรียบร้อยของการท�ำอาหารมิให้ขาดตก บกพร่อง เรื่องราวการเลี้ยงอาหารนี้ มีมาตั้งแต่ สมัยบ้านคุณปู่เฮง คุณพ่อ บุญธรรมของพ่อผม (คุณธ�ำรงศักดิ์ ธรรมเจริญ) ยังมีชีวิตอยู่ จนมาถึงบ้าน คุณย่า หมู่บ้านกรีนพีซ ในซอยอารีย์สัมพันธ์ ๒ ที่แม้ว่าตอนหลังสังขารไม่เอื้อ ท่านก็จะคอยจัดแจงให้ทุกคนได้มีความสุขในวันจัดเลี้ยง เป็นการรวมญาติ ที่มีความสุขมาก และผมก็มักเชิญเพื่อนสนิทหลายคนมาร่วมงาน ย่าจะยืน และสั่งการตลอด ไม่หยุดหย่อน นอกจากงานเลี้ยงดังกล่าวแล้ว ทุกครั้งที่ ย่าต้อนรับลูกหลาน จะมักถามว่า กินอะไรหรือยัง และให้ทีมงานช่วยหา ของกินมาให้ ช่วงโลกยุคหลังโควิด ท่านก็จะเปลี่ยนเป็นถามว่า สั่งอะไรมา กินรึยัง กินเยอะ ๆ นะ จะกลับเมื่อไร เราจะเห็นความเข้มแข็ง ของสุภาพสตรีคนหนึ่ง ไม่ใช่เรื่องของ การก่อสงคราม ไม่ใช่เรื่องของการทะเลาะ เบียดเบียนใคร แต่คือ การ ส่งต่อความรัก ความเมตตาให้เพื่อนมนุษย์ การมีน�้ำใจให้แก่กัน แม้กระทั่งการอยู่ในโรงพยาบาลด้วยภาวะระบบทางเดินหายใจ ระบบหัวใจและการไหลเวียนเลือด ระบบไตและการขับถ่าย ล้มเหลว คุณย่า เห็นผมก็จะถามว่า “กินอะไรมารึยัง?” สะท้อนความห่วงใยที่มีกับหลาน และ ตอนนั้นเมื่อท่านอาการดีขึ้น ท่านก็ออกจากโรงพยาบาล มาอยู่บ้านได้ อีกนานเป็นปี เป็นคนชราที่ชีวิตสมบูรณ์แวดล้อมด้วยคนรอบข้าง แต่ใน ภายหลังเราก็เริ่มเห็นว่าเป็นช่วงบั้นปลายของชีวิตท่านแล้ว คือ ร่างกาย ค่อย ๆ ทรุดโทรมลง สมองเสื่อมลง ไม่ค่อยรับรู้ กินน้อยลง ญาติพี่น้องก็ได้ ช่วยกันในกระบวนการดูแลท่านระยะสุดท้าย ให้มีเกียรติ มีศักดิ์ศรี ได้มาก ที่สุด เท่าที่เคยได้ประสบเห็นมา เป็นการจากที่ดี สงบ เรียบร้อย ไม่มี กระบวนการยื้อหรือท�ำให้ทรมานโดยไม่จ�ำเป็น

13

ที่ผ่านมา คุณพ่อ คุณแม่ คุณอา คุณลุง คุณป้า และลูกหลาน ต่างก็ ดูแลคุณย่า (หรือคุณยาย) เป็นอย่างดี ผมรู้สึกว่าคุณย่าเป็นคนชรา ที่มี คุณภาพชีวิตดีมาก ๆ คนหนึ่ง มี พี่ป้อม พี่แบก พี่หนึ่ง เป็นผู้ดูแลถึง ๓ คน อย่างใกล้ชิด เวลาเจ็บป่วย ลูกหลานก็ช่วยกันดูแล คุณพ่อคุณแม่ผมบอก ท่านให้คอยตัดเย็บเสื้อผ้า มาตลอด มากกว่า สามสิบปี เพื่อให้เป็นการ บริหารร่างกาย และสมอง ตามหลักวิทยาศาสตร์ ท�ำให้ ย่าแก่ช้า ไม่ทรุดไว คุณแม่คุณพ่อผมยังเป็นเบื้องหลังการสนับสนุนด้านยารักษาโรค และวิตามิน เสริม กับคุณย่ามาตลอดชีวิต คอยเบิกยาให้ย่า และวางแผนการรักษาให้ ตลอดทุกครั้งที่ย่าป่วย คุณหมอเกน (น.พ.นิรทร ศรีสุโข) ยังเป็นอีกคนที่ รับราชการและช่วยพาย่าเข้าโรงพยาบาลในช่วงบั้นปลาย ทั้งศิริราชพยาบาล และโรงพยาบาลพิจิตร อาต้อม ลุงตั้ม อาตุ้ม อาต้อย ก็ต่างช่วยดูแลย่าเสมอ แต่หลังจากช่วงการระบาดของโรคโควิด ปี พ.ศ. ๒๕๖๓ เป็นต้นมา เป็น ช่วงที่คุณย่าทรุดลงมาก เพราะ ลูกหลานไม่สามารถไปเยี่ยมบ่อย ๆ ด้วย มาตรการการป้องกันการแพร่ระบาดของเชื้อโรค และก็เป็นการห้ามไม่ให้ ย่าไปเที่ยวไหนได้สะดวกเท่าไรนัก เราจะเห็นว่า มนุษย์เป็นสัตว์สังคม การ ไม่ได้พบปะใคร ท�ำให้เหี่ยวเฉาไป ทั้งร่างกายและจิตใจ แต่กระนั้น เมื่อเรา ส่งข่าวให้ญาติ ๆ คนที่รู้จักคุณย่าในอดีตมาเยี่ยมเยียน ก็ท�ำให้ท่านดีขึ้นบ้าง พี่หลอม และญาติ ๆ หลายท่านก็มา เช่น ป้ามณฑิรา คนที่รู้จัก คุณย่าอัมพร ตันเจริญ ล้วนรักและเคารพย่า และย่ายังเป็น แบบอย่างว่า การด�ำรงชีวิตให้อายุยืน เป็นประโยชน์กับครอบครัว เครือญาติ เพราะเป็นศูนย์รวมจิตใจของตระกูล ย่ามีโอกาสได้ไปงานบวชหมอกล้า หมอกลาง หมอเกน ครบทุกคน ทั้งที่จังหวัดชัยภูมิ กรุงเทพ และ พิจิตร คุณย่ายังได้มาร่วมงานแซยิดคุณพ่อคุณแม่ที่จังหวัดพิจิตร ตอนคุณพ่อคุณแม่ วัย ๖๐ ปี ด้วย ย่าได้กล่าวขอบคุณแขกโดยมีหมอเกน และลูกหลานทัง้ สองฝั่งของพ่อแม่คอยประคอง คุณย่าท�ำหน้าที่ของคุณย่าได้ดี และมาก ยิ่งไปกว่า ในการเป็น ผู้ชรา ที่มีคุณค่ากับครอบครัว เครือญาติ สังคม บางเรื่อง

14

ย่าชอบมาก อาทิเช่น เรื่องหน้าที่พลเมือง การเลือกตั้งคุณย่าไม่เคยขาดเลย ไปลงคะแนนทุกครั้ง แม้ว่าจะต้องนั่งรถเข็นไปก็ตาม ย่ายังชอบอ่านหนังสือพิมพ์ และติดตามข่าวการเมือง ตลอดเวลา ท�ำให้ย่ารู้เรื่องราวต่าง ๆ เยอะ ทุกครั้ง ที่ผมพูดถึงบุคคลส�ำคัญในประวัติศาสตร์ การเมือง สังคมไทย ย่ามักจะ รู้จักและเล่าเกร็ดเล็กเกร็ดน้อยของคนนั้น คนนี้ให้ฟัง ย่ามีความยึดโยงกับ สถาบันพระมหากษัตริย์ และชอบเล่าเรื่องอดีต ตั้งแต่สมัยสงครามโลก ตอนย่าเด็กๆ จนมาถึงยุคในหลวง ร.๙ ทรงพัฒนาประเทศ ส�ำหรับก�ำไรที่เอ่ยถึงในเพลงนั้น เป็นแมวจรจัดที่อายุยืน กว่า ๒๔ ปีขึ้นไป ในระหว่างเขียนบทความนี้ ก�ำไรก็ยังมีชีวิตอยู่ เพราะคุณย่า เมตตาดูแลมัน แม้ว่าในสมัยเด็กมันจะก้าวร้าวและท�ำร้ายคุณย่าหลายครั้ง ข่วนจนคุณย่าติดเชื้อในกระแสเลือดหรือเข่าอักเสบ ย่าก็ไม่เคยคิดร้ายต่อมัน ตอนหลังมันชรามาก ไม่ค่อยเคลื่อนไหว แต่ก็จะอยู่ใกล้ชิดย่าตลอดไม่ห่าง พออยู่กับย่านาน ๆ เข้าใจว่าซึมซับความรักความเมตตา และมันแก่มาก จึงกลายเป็นแมวใจดีไป หากท่านเคยรู้จัก คุณย่าอัมพร ตันเจริญ หรือรู้จักผ่านบทความนี้ หวังว่าท่านจะได้รับความรู้สึกและพลังด้านบวกอันดีที่คุณย่าส่งต่อให้กับ ลูกหลาน และ ท�ำให้เราเชือ่ มัน่ กันในพลังแห่งความรัก ความเมตตา ทีย่ งิ่ ใหญ่ จะท�ำให้สังคมมีความสงบสุข ความเมตตานั้น หมายถึง ความรักและ เอ็นดู ความปรารถนาจะให้ผู้อื่นได้สุข เป็นข้อ ๑ ในพรหมวิหาร ๔ คือ เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา” และท�ำให้เกิดค�ำบาลีที่ว่า “โลโกปตฺ ถมฺภิกา เมตฺตา” เมตตาธรรม เป็นเครื่อง ค�้ำจุนโลก

15

คุณย่ายังคงอยู่ในหัวใจของพวกเราเสมอ คุณย่าเป็นครู / อาจารย์ และแบบอย่างที่ดีที่สุดในชีวิต ในการสอน ให้รู้จักความรัก การเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ และความเมตตากรุณา ที่ยิ่งใหญ่ ไม่มีใครที่เหมือนคุณย่าอีกแล้ว เป็นผู้สูงอายุที่ทันสมัย เป็นนักปราชญ์ ที่ถ่อมตน ชอบอ่านหนังสือ และติดตามข่าวสารบ้านเมืองตลอด ใช้ชีวิต ได้อย่างมีความสุข สง่า คุ้มค่า เป็นร่มโพธิ์ร่มไทรของลูกหลาน และในช่วง บั้นปลายของท่าน ท่านฝึกเล่นไลน์ในไอแพดเพื่อติดต่อสื่อสาร ไถ่ถาม สารทุกข์สุกดิบกับลูกหลานและญาติๆ ลูกหลานทุกๆ คน ดีใจและภูมิใจที่มีคุณย่าอัมพรเป็นคุณย่า/คุณยาย ของพวกเรา หลับให้สบายนะครับคุณย่า

16

ด้วยรักอย่างสุดซึ้ง เกน และ อาย (น.พ.นิรทร ศรีสุโข และ ภริยา)

แด่แม่อมั พร ตันเจริญ...จากครอบครัวศรีสโุ ขพิจติ ร เมื่อถึงกาลต้นไม้ได้โค่นหัก เลี้ยงลูกหลานจนเติบใหญ่ได้ทั้งปวง เป็นช่างตัดเสื้อประตูน�้ำ สองแขนโอบลูกไว้ไม่เปลี่ยนแปร ยอมท�ำงานอาบเหงื่อเพื่อลูกรัก จนจบปริญญาทุกคนพ้นอกเอย เมื่อมีหลานแม่เลี้ยงช่วยด้วยรักหลาน อาหารอร่อยล�้ำแม่ท�ำเป็น เป็นนักจัดการงานปกครอง เป็นนักปลูกต้นไม้ให้โลกา เป็นนักอ่านนิยายหลายหลายเรื่อง เคารพรักชาติศาสน์กษัตริย์ไทย แม่ท�ำบุญมามากแล้วแก้วตาพี่ สง่างามมีศักดิ์ศรีมีศรัทธา แม่ตัดชุดชมพูขาวราวกันยา บอกเป็นชุดสุดท้ายหมายเป็นลาง แม่เหน็ดเหนื่อยไม่น้อยมาเนิ่นนาน ทุกส�ำเร็จสมใจที่ได้มา เมื่อถึงกาลต้นไม้ใหญ่ได้โค่นหัก แม้เข้าใจธรรมดายังอาวรณ์ ขอแม่สู่สุคตินิรทุกข์ เป็นทวยเทพคุ้มครองผองไผท

หลังเป็นหลักร่มโพธิ์ไทรอันใหญ่หลวง ราวรุ้งร่วงจากไปอาลัยแด เช้ายันค�่ำเหนื่อยเพียงใดไม่แยแส ความเป็นแม่หนักเพียงใดไม่ท้อเลย ภาระหนักเพียงใดไม่เฉลย แม่ไม่เคยบ่นพร�่ำตนล�ำเค็ญ ในดวงมานเพียบพร้อมยอมทุกข์เข็ญ เช้าตกเย็นเย็บชุดสุดโสภา ให้ปรองดองครอบครัวถ้วนทั่วหนัา ชอุ่มตาดอกผลล้นกิ่งใบ แม่ปราดเปรื่องการเมืองเรื่องไหนไหน แกร่งเกินใครจนบั้นปลายท้ายชีวา แข็งแรงดีจนจากไปไกลโลกหล้า สร้างคุณค่ามากมายไม่วายวาง งามล�้ำค่าฝีมือคือเชิงช่าง ก่อนจากจางให้จดจ�ำแม่ร�่ำลา แต่เบิกบานยิ่งใหญ่ในคุณค่า ย่อมรู้ว่าแม่ช่วยเหลือเอื้ออาทร ซึ้งตระหนักรักไซร้ไม่ถ่ายถอน ใจขาดรอนอาลัยรักสุดหักใจ เสวยสุขสรวงสวรรค์อันสดใส น�้ำตาไหลส่งแม่มาครานี้เทอญ

ตั้น หวิว กล้า กลาง เกน หวิวเขียนส่งแม่ (พ.ญ.ชัญวลี ศรีสุโข) 6 พ.ย. 64

17

ข้อความ ของ อาตุ้ม (พิมพ์ประภัทร์ ลีลาสถาพรกิจ) แม่เป็นคนฉลาด มีความขยันขันแข็ง มีศิลปะงดงามในตัวเอง จึงได้ กลายเป็นผู้เก่งกาจด้านการตัดเย็บเสื้อผ้า เป็นที่ชื่นชมไปทั่ว อีกทั้งพยายาม เอาชนะอุปสรรคในชีวิตของตนเองมาโดยตลอด สิ่งเหล่านี้ถ่ายทอดมาถึง ลูกและหลาน จวบจนสิ้นอายุขัย ยังแวดล้อมด้วยหน่อเนื้อเชื้อไขดูแลด้วย ความรักและห่วงใย ขอบุญกุศลที่สร้างไว้ น�ำพาแม่สู่สวรรค์ชั้นทิพย์วิมานเทอญ

ตั้งแต่จ�ำความได้ ก็มีคุณยายอยู่ในความทรงจ�ำมาโดยตลอด ตั้งแต่เล็กจนโต คุณยายอยู่ในทุก ๆ การเติบโตของเอิน ตอนที่เกิด ตอนที่ เข้าโรงเรียนครั้งแรก ตอนที่ไปเรียนพิเศษตอนปิดเทอม ตอนที่สอบเข้ามหาลัย ตอนที่เรียนมหาลัย หรือแม้กระทั่งในวันที่เรียนจบ คุณยายให้ความรัก ความห่วงใยเสมอ เป็นบุคคลส�ำคัญในชีวิต ที่มีอิทธิพลและส่งเสริมให้เอิน โตมาเป็นเอินในทุกวันนี้ ไม่เคยคิดว่าวันนี้จะมาถึง ในวันที่มีความสุขหรือ ความทุกข์ คุณยายจะเหมือนเป็นคนที่ไม่ว่าจะหันกลับไปมองกี่ครั้ง คุณยาย ก็จะอยู่ตรงนี้เสมอ เป็นก�ำลังใจที่ไม่รู้ตัว เหมือนกับว่าคุณยายจะอยู่ด้วยกัน ที่ตรงนี้ตลอดไป ถึงแม้ว่าวันนี้ โอกาสที่จะได้ใช้เวลาร่วมกับคุณยายจะหมดลง แต่ คุณยายจะอยู่ในใจของเอินเสมอ ตราบนานเท่านาน รักคุณยายนะคะ

18

กฤศนิน ลีลาสถาพรกิจ (เอิน)

Grandma I never thought this day would come.

Ever since I was a child, still remember the warm, cozy, and welcome feeling that grandma give to everyone who came to this house. The gentleness she gives would heal me from the pain I get from this world. I will cherish those feelings you gave and share it to others like you always did.

Thank you for everything.

I know you will always be here with me. เอนกวิทย์ ลีลาสถาพรกิจ (โอ็ค) Anekwit Leelasathapornkij

19

จากค�ำบอกเล่าของแม่ (นางอัมพร ตันเจริญ) แม่ เกิดที่บ้านคลองตาล อ�ำเภอศรีส�ำโรง จังหวัดสุโขทัย รู้จักท�ำ กับข้าวหุงข้าว (เตาถ่าน) กินเองเป็นตั้งแต่อายุ 12 ขวบ เวลาที่คุณยาย และพี่สาวของแม่ ออกไปท�ำงานบ้านไร่ปลายนาเป็นเวลาหลายวัน เป็นคน ชอบอ่านหนังสือมาตั้งแต่เด็ก อ่านได้ทุกเล่มที่หามาอ่านได้ และชอบเรียน หนังสือมาก ได้เรียนถึงมัธยม 3 ในสมัยนั้นส�ำหรับผู้หญิงถือว่าเรียนสูง พอควร เมื่อตัดสินใจมีครอบครัว ก็เดินทางลงมาพร้อมกับพ่อ (ประพล ศรีสุโข) ย้ายมาอยู่ชลบุรี ไม่นานก็มีลูกคนแรก จึงย้ายมาอยู่สมุทรปราการ และเข้า กรุงเทพฯ เพื่อมาเรียนออกแบบตัดเย็บเสื้อผ้า กับคุณสปัน เธียรประสิทธิ์ แม่จึงมีอาชีพออกแบบตัดเย็บเสื้อผ้าเป็นตั้งแต่นั้นมา การเรียนออกแบบ ตัดเย็บเสื้อผ้าที่นี่ท�ำให้แม่ได้พบเพื่อนที่ดีที่สุด ช่วยเหลือเกื้อกูลกันมา คือ ป้านา (นางอังคณา ศรีคูหา) ได้ติดต่อไปมาหาสู่เยี่ยมเยียนกัน จนเหมือน ญาติสนิท จนถึงรุ่นลูกรุ่นหลาน แม่จะเล่าให้ฉันฟังบ่อย ๆ ในความรัก ความดีช่วยเหลือกัน ที่มอบให้กันระหว่างแม่กับป้านาที่มีมากกว่า 50 ปี ด้วยความที่มีลูก 5 คน ท�ำให้แม่ต้องคิดหารายได้เพิ่ม จึงเริ่ม ปรับปรุงอาคารพาณิชย์ตึกแถวใกล้บ้านย่านประตูน�้ำกลายเป็นหอพัก หญิง และขายอาหารหน้าร้านเสื้อผ้า มานานนับสิบปี หอพักหญิงที่ท�ำจึง เป็นรุ่นแรก ๆ ในสมัยนั้นเลยทีเดียว แม่เป็นคนจิตใจโอบอ้อมอารี ช่วยเหลือคนอื่นเสมอ และรักลูกน้อง ทุกคนเสมือนคนในครอบครัว เมื่อลูกโตแยกย้ายกันไปท�ำงานมีครอบครัว แม่จึงสบายขึ้น ได้ใช้ชีวิตอย่างมีความสุข อยู่กับลูกหลาน และญาติพี่น้อง มีโอกาสก็ไปมาหาสู่ญาติพี่น้อง มาโดยตลอด

20

แม่เป็นลูกคนสุดท้องในจ�ำนวนพี่น้อง 9 คนของยายยี้ ตันเจริญ พี่ ๆ ต่างก็ทยอยจากไปก่อน สิริรวมอายุปัจจุบัน 92 ปี คนรุ่นเก่าก็ถึง เวลาที่ต้องจากไปตามกาลเวลา คงเหลือแต่ ความดีงาม ความรัก ความหลัง ไว้ให้ลูกหลานได้จดจ�ำ แม่จะอยู่ในใจของลูกตลอดไป ขอให้คุณยายอัมพรตันเจริญ ผู้สร้างสมความดี สะสมบุญกุศลมา โดยตลอด น�ำคุณยายไปสู่ ทางสว่าง สุขสงบในสรวงสวรรค์ และจะอยู่ใน ความทรงจ�ำของลูกหลานตลอดไป

นางกรวรรณ ศรีสุโข (ต้อย)

ยายอัมพรเป็นยายที่เฟี้ยวที่สุด ไปรับไปส่งตั้งแต่ประถม อีกทั้งยัง มีฝีมือตัดเย็บขั้นศาสตราจารย์ ผู้บุกเบิกการกินสเต็กเนื้อให้กับกาย ยายอัมพร มียายก�ำไรเป็นเพื่อน จ�ำได้ว่ายายอัมพรป่วย แต่มือหนึ่งข้างก็ลูบยายก�ำไร ไปด้วย ยายอัมพรเรียกพี่ลัคกี้ว่าไอ้น่ารัก เรียกเมเปิ้ลว่าไอ้หนวกหู อีกทั้ง ยายอัมพร ชอบอยู่กับหลาน ๆ ยายชอบไปข้างนอกกับทุกคน แต่ยาย ไม่ชอบถ่ายรูป ทั้งๆ ที่ยายยังสวยเช้ง ยายชอบเย็บเสื้อให้ทุกคนมีเสื้อผ้า สวยๆ ใส่ ยายเป็นผู้ส่งมอบความรักต่อน้องๆ สัตว์ จนถึงหลานๆ ยายเป็น ตัวอย่างที่ดี ด้านการให้ความรักต่อทุกคน ยายอัมพร is a legend.

คุณัชญ์กร จิระสมรรถกิจ (กาย)

หมายเหตุ ลัคกี้ กับ เมเปิ้ล เป็นสุนัข

21

การมี อ ยู ่ ข องสิ่ ง สิ่ ง หนึ่ ง ส่ ง ผลกระทบเป็ น วงจรของสิ่ ง อื่ น ๆ รอบข้าง การมีอยู่ของคุณยายกลายเป็นความสุขความอบอุ่นของอีกหลาย ชีวิต ผ่านความยากง่ายแห่งการเวลา แต่พากันมาที่จุดจุดนี้ ปฏิเสธไม่ได้ เลยว่าเพราะการเดินทางทั้งหมดของชีวิตหนึ่งน�ำพาอีกหลายไปข้างหน้า รอยยิ้มและเสียงหัวเราะจะคาค้างอยู่ในทรงจ�ำ การจากลาไม่นิรันดร์เพราะ จะคงอยู่อย่างนั้นในห้วงทรงจ�ำของทุกคนเสมอไป ไม่ใช่ตั้งค่าที่จะขอมาได้ แต่เสมอไปในใจเราทุกคนยังอนุญาต คุณยายจะอยู่เสมอไปในใจเราทุกคน

คุณัญญาพร จิระสมรรถกิจ (กิ๊ฐ)

การได้เกิดมาเป็นหลานคุณยาย เหมือนเป็นของขวัญในชีวิตตั้งแต่ แรกเกิด คุณยายเป็นผู้ให้ความรักความอบอุ่นแก่หลาน ๆ คอยให้ก�ำลังใจ เป็นแรงผลักดันในการใช้ชีวิตและคอยขับเคลื่อนให้ทุก ๆ วันผ่านไปได้ เมื่อ รู้สึกเหนื่อยล้า การได้กอดคุณยายเป็นการเพิ่มพลังให้มีแรงสู้ต่อไปเสมอ คุณยายเป็นผู้สอนทั้งความรู้และการใช้ชีวิต ในบทเรียนสุดท้ายนี้ คุณยาย ได้สอนว่า มีพบก็ย่อมมีจาก และบทเรียนนี้คงเป็นบทเรียนที่ใหญ่ที่สุดที่หลาน ได้เรียนรู้ จากนี้ขอให้คุณยายพักผ่อนให้สบาย มีความสุขไม่ว่าจะอยู่ที่ใด สักวันหนึ่งเราคงได้พบกันอีก ขอบคุณที่เลี้ยงดูหลานจนเติบโตมาเป็นผู้ใหญ่ ในทุกวันนี้ .. จนกว่าจะพบกันใหม่

22

จากหลานคนเล็กที่รักคุณยายเสมอ ภัทรศรณ์ จิระสมรรถกิจ (เก็ท)

เมือ่ วันนัน้ มาถึง… เมื่อวันนั้นมาถึง วันที่ท�ำให้ช่วงเวลาของฟ้าหม่นอึมครึมสิ้นสุดลง วันที่ “แม่” ได้หลับสนิท ไม่ต้องต่อสู้กับความเจ็บปวด จากความเสื่อมของ สังขารอีกต่อไป วันที่ร่างกายของแม่ได้บอกลาลูกหลาน เหลือไว้แต่ภาพ ความทรงจ�ำของความรัก ความห่วงใย ที่ตรึงแน่นอยู่ในใจพวกเราตลอดกาล บทความนี้ ไม่ได้เป็นเพียงแค่ค�ำกล่าวลานะคะแม่ แต่ต้อมตั้งใจ อยากให้เป็นเครื่องเตือนความทรงจ�ำของลูกหลาน และให้ผู้อื่นรู้จักแม่มากขึ้น ว่าแม่มีความหมายกับพวกเรามากเพียงใด “แม่” “คุณยาย” “คุณย่า” คือค�ำเรียกขานแม่อัมพร ตันเจริญ ที่ลูก หลานใช้กันมาตลอด เพิ่มเติมด้วย “ม่าม้า” หรือ “คุณอัมพร” ที่ต้อมใช้ เรียกล้อเล่นแม่แบบข�ำ ๆ ในบางครัง้ ภาพของแม่ทตี่ ดิ ตามาตลอดจนถึงวันที่ เรียนจบมหาวิทยาลัยคือ ผู้หญิงคนหนึ่งที่ต่อสู้ ยอมเหนื่อย อดทน ไม่บ่น แต่เข้มแข็งในการเป็นเสาหลัก หารายได้เลี้ยงลูก 5 ต. (ตั้ม ตั้น ตุ้ม ต้อย ต้อม) ภายใต้ความไม่สมบูรณ์ของชีวิตคู่ ผู้หญิงที่เรียนจบมัธยม 3 แต่เป็น เจ้าของร้านตัดเสื้อฝีมือเยี่ยม บริการลูกค้าระดับคุณหญิง คุณนาย ไฮโซ พร้อมจัดลานจอดรถหน้าร้านขายข้าวแกง ก๋วยเตี๋ยว ไม่นับรวมการท�ำหอพัก 2 แห่งในบริเวณใกล้ ๆ กัน เพื่อให้มีรายได้มากพอที่จะส่งเสียให้ลูกได้เรียน ส�ำเร็จ ด้วยภาพทีเ่ ห็นนัน้ และเพราะความเป็นลูกคนเล็กทีเ่ มือ่ ยังเด็ก ใช้สทิ ธิ น้องเล็กนอนใกล้ชดิ ติดแม่ พร้อมเอาขาสองข้างพาดทีช่ ว่ งเอวแม่เกือบทุกวัน จนหลับ ท�ำให้ต้อมรู้สึกลึก ๆ ได้ว่า ความส�ำเร็จของลูกแม้เพียงเล็กน้อย ก็ เป็นความสุขท�ำให้แม่ยิ้มและหัวเราะได้ ซึ่งต้อมเชื่อว่าเป็นแรงผลักดันให้ ลูกทุกคนรวมถึงตัวต้อมเอง ใช้ในการขับเคลื่อนชีวิตของเราให้เติบโต และ มีโอกาสกลับมาดูแลแม่ตามก�ำลัง แม่เคยพูดหลายครั้งว่า แม่ภูมิใจที่ลูกแม่ ทุกคนเป็นคนดี และแม่ก็รู้ว่าลูกแม่ทุกคนเป็นคนไม่ค่อยพูด แต่ใช้การกระท�ำ เป็นเครื่องบอกเจตนา และคงเป็นความโชคดีของชีวิต ที่ต้อมได้มีโอกาส อยู่ใกล้แม่มากกว่าพี่ ๆ คนอื่น จึงท�ำให้ต้อมกับแม่ได้ใช้เวลาแห่งความสุข

23

และสนุกด้วยกันหลายครั้งหลายหน ทั้งการไปกินข้าว ซื้อของใช้ตามปกติ ไปดูหนัง ดูคอนเสิร์ต รวมถึงการไปเที่ยวทั้งในประเทศและต่างประเทศ (ภาพแม่อายุ 60 เศษ เดินลงตัวปลิว ชิล ๆ จากเครื่องบินเล็กชมแกรนด์ แคนย่อนที่อเมริกา ในขณะที่หนุ่มสาวอายุน้อย เดินโซซัดโซเซ หน้าซีดลง มาเพราะเมาเครื่องบิน ยังเป็นที่หัวเราะ จดจ�ำเล่าขาน ของเพื่อนร่วมงาน ต้อมได้ไม่รู้ลืม ) แม่เป็นคนซื่อ และซื่อสัตย์ คิดดี มีน�้ำใจเผื่อแผ่ไปถึงผู้อื่นอยู่เสมอ แม่จึงเป็นที่รักและเคารพของญาติพี่น้อง และผู้คนใกล้ชิด ไม่นับรวมกับ ความรักของหลาน ๆ ที่มีต่อคุณย่า/คุณยาย อย่างล้นเหลือ เพราะคุณย่า/ คุณยายจะเป็นบุคคลส�ำคัญที่คอยเลี้ยงดู และอยู่ในช่วงชีวิตการเติบโตของ ทุกคนไม่มากก็น้อย ความรักของแม่มีเผื่อแผ่ไปมากจริงๆ ขนาดที่ท�ำให้ ต้อมเอามาหยอกล้อ หัวเราะกับแม่และพี่น้องกันหลายครั้ง ว่าแม่ตัดเย็บ เสื้อผ้าให้ลูกสะใภ้มากกว่าลูกตัวเองเสียอีก เพราะแม่เป็นห่วงพี่สะใภ้คนที่สอง ที่หน้าที่การงานต้องพบปะผู้ใหญ่และออกงาน ออกรายการโทรทัศน์เป็น ระยะ ๆ เวลาว่างของแม่โดยเฉพาะในช่วง 30 กว่าปีหลังนี้ จึงเป็นภาพที่เรา คุ้นตาว่าแม่จะนั่งเย็บเสื้อผ้า ปักร้อยดอกไม้เลื่อมลายสวยงามให้พี่สะใภ้เป็น พันชุด แม้วา่ ช่วงหลัง ๆ ทีแ่ ม่มปี ญ ั หาเรือ่ งการเดิน ก็จะเป็นหน้าทีข่ องพวกเรา ที่ต้องพาแม่ไปพาหุรัด นั่งรถวีลแชร์เข็นเข้าออกร้านผ้าจากร้านโน้นไปร้านนี้ อยู่เสมอ แต่นั่นคือสิ่งที่ลูก ๆ ทุกคนมีความสุข สนับสนุนให้แม่ท�ำงานที่ ตัวเองรัก ได้เห็นรอยยิ้มของแม่เมื่อเสื้อผ้าเหล่านั้นเสร็จออกมาอย่างสวยงาม ช่วง 2-3 ปีหลังมานี้ ร่างกายแม่ส่งสัญญานของความเสื่อมถอยอย่างเห็น ได้ชัด แม่มีปัญหาหูดับไม่ยินเสียงมานานนับสิบปี การสื่อสารท�ำได้ด้วย การอ่านปาก และเขียนลงกระดานหรือสมุด พร้อมกับโรคผู้สูงอายุตาม ธรรมชาติ ลูก ๆ ทุกคนไม่ว่าจะเป็นลุงตั้ม ลุงตั้น ป้าตุ้ม ป้าต้อย แต่ละคน ช่วยกันดูแลอย่างเต็มที่ ต้อมเองก็เป็นกองเสริมในการดูแลชีวิตประจ�ำวัน ของแม่ให้มีความสุขตามอัตภาพ และเพราะความเป็นคนดีของแม่ เราจึง โชคดีได้ ป้อม แบก หนึ่ง ที่อยู่กับบ้านเราแบบลูกหลานมากว่า 20 ปีแล้ว เป็นผู้ดูแลแม่ในทุก ๆ เรื่องเป็นอย่างดี ส่วนหนึ่งของชีวิตประจ�ำวันของต้อม

24

จึงเป็นการไปดูแม่ว่าท�ำอะไรอยู่ เป็นอย่างไรบ้าง แม้ด้วยภารกิจการงานที่ ท�ำให้กลับบ้านค�่ำมืดดึกดื่นบ่อยครั้ง ก็ขอแค่ชะโงกหน้าดูว่าแม่นอนหรือยัง บางครั้งแม่ยังไม่นอนก็ได้มีโอกาสยิ้มให้กัน โดยเฉพาะตั้งแต่ปี 2563 ที่ ได้มีโอกาสท�ำงานที่บ้านเป็นหลัก การไปดูแม่ทั้งเช้า กลางวัน เย็น แม้แว๊บ เดียวก็ดี จึงเป็นความคุ้นเคย ปี 2563 แม่เริ่มเข้าโรงพยาบาลบ่อยครั้งขึ้น แต่ละครั้งก็หนักหนา มากถึงขนาดที่ต้องคิดเตรียมการเรื่องงานพิธีต่าง ๆ แต่แม่ก็ผ่านพ้นมาได้ ทุกครั้ง แม่ต้องไปหาหมอถี่มากขึ้น จนถึงต้นเดือนสิงหาคม 2564 ต้อม สังเกตุเห็นว่าแม่มีการเสื่อมถอยทั้งทางร่างกายและจิตใจอย่างรวดเร็วจน น่าใจหาย แต่ละวันจะมีการเปลี่ยนแปลงอย่างเห็นได้ชัด พวกเราลูก ๆ จึง ปรึกษาปรับเปลี่ยนหาวิธีดูแลกันเป็นรายวัน แม่ไม่สามารถเข้ารับการแอดมิท ในโรงพยาบาลที่รักษาประจ�ำได้ เพราะสถานการณ์รุนแรงของโรคโควิด ในโรงพยาบาล แต่ครอบครัวหมอของลุงตั้นทุกคน ช่วยกันอย่างเต็มที่ให้ ข้อแนะน�ำเรื่องแนวทางการดูแล ส่งยาที่ต้องใช้ รวมถึงเข้ามาดูอาการแม่ เป็นระยะ ๆ ส�ำหรับต้อมเอง เริ่มรู้สึกถึงใจที่เหมือนถูกบีบทีละนิด ๆ เหมือนโดน ใครสักคนมายืนพูดอยู่ตรงหน้าซ�้ำ ๆ ว่า พร้อมหรือยัง เตรียมใจหรือยัง ทุก ๆ วัน แม่เริ่มมีปัญหาการเคลื่อนไหวที่ช้าลง แต่อาการเปลี่ยนแปลง ด้านจิตใจกลับเห็นเด่นชัด เนื้อสมองที่ฝ่อมากขึ้น ท�ำให้แม่มีทุกข์จากความ เจ็บปวดทางร่างกายอย่างมากที่สุด การรับรู้เรื่องราวต่าง ๆ ของแม่น้อยลง จะจ�ำได้แต่คนใกล้ชิด และร้องครวญครางด้วยความเจ็บปวดกระดูกสะโพก ขา ไม่นอน ผุดลุกผุดนั่งทุกนาที รับประทานอาหารได้น้อยลง น�้ำหนักลดลง อย่างรวดเร็ว จนถึงระดับที่อาการด้านสมองท�ำให้ซึมไม่ค่อยรับรู้ แต่ร่างกาย ยังฝืนไม่นอน และไม่อยู่นิ่ง นับแต่วันที่ 1 กันยายน พ.ศ. 2564 เราตระหนักชัดว่านี่คือช่วง สุดท้ายของแม่แล้ว ด้วยความเมตตาของหลายท่านหลายฝ่าย พวกเรา ตัดสินใจพาแม่ไปที่พิจิตร เพื่อให้แม่ได้รับการดูแลอย่างดีที่สุด เจ็บปวดน้อย

25

ที่สุด และสุดท้ายคือ....ให้แม่ได้หลับสนิทอย่างสงบที่สุด....... แต่น่าแปลก ที่แม่กลับมีอาการดีขึ้น ได้กลับมาบ้าน และได้ฉลองวันเกิดครั้งสุดท้ายของ แม่เมื่อวันที่ 25 ตุลาคม พ.ศ. 2564 วันที่แม่มีอายุครบ 91 ปีเต็ม หลังจากวันเกิด ร่างกายแม่เริ่มปฏิเสธอาหาร ที่ ณ ตอนนั้นก็เหลือ เพียงน�้ำซุป นม น�้ำเปล่า ที่แม่ยอมกลืน แต่สุดท้ายแม้กระทั่งน�้ำเปล่า แม่ ก็แทบจะไม่รับแล้ว... แม่คะ วันนี้แม่หลับสนิทแล้ว .....น�้ำตาต้อมไหลตั้งแต่วันที่รถพยาบาล พาแม่ออกจากบ้าน ไปเข้าโรงพยาบาลพิจิตร แม้กลับมาบ้านแล้ว ก็ยังไม่ พร้อมที่จะนั่งดูแม่ได้นาน ๆ เพราะน�้ำตาไม่เคยหมด และยังไหลอยู่ทุกวัน ไม่รู้หรอกว่าน�้ำตาจะหยุดไหลวันไหน แต่รู้แน่ ๆ ว่าไม่มีวันที่จะหยุดรักและ คิดถึงแม่ หลับให้สบายนะคะ ไม่มีอะไรที่แม่ต้องห่วงกังวลอีกต่อไปแล้ว ต้อม เชื่อว่าการเดินทางครั้งใหม่ของแม่นี้ จะมีแต่ความสุข ถ้าแม่มีโอกาสรับรู้ได้ ขอเพียงแค่จดจ�ำค�ำที่ต้อมเคยบอกว่า ดีใจและภูมิใจที่ได้เกิดมาเป็นลูกแม่ เรื่องราวของแม่เต็มไปด้วยความหมายแม้จนสุดท้ายของลมหายใจ น้องกาย น้องกิ๊ฐ น้องเก็ท น�้ำตาไหลและบอกว่ารักคุณยาย เขาเพิ่งตระหนักว่าคุณยาย อยู่ในทุกเรื่องราวของชีวิตต้อมและชีวิตเขา พวกเขากอดและปลอบต้อม พร้อมบอกว่าเราจะผ่านเรื่องยาก ๆ เหล่านี้ไปด้วยกัน เราจากกันแค่ร่างกายนะคะแม่ .....ต้อมคงต้องปรับตัวปรับใจให้ ชินว่า...ไม่มีแม่ที่ต้องไปหาทุกวันแล้ว...ไม่มีแม่ที่นั่งอยู่บนเก้าอี้ นอนบนเตียง ออกมานั่งเล่นชื่นชมดอกไม้ ต้นไม้ อีกต่อไป... ไม่รู้ว่าจะใช้เวลานานแค่ไหน น�้ำตายังไหลอยู่นะคะแม่ แต่ไม่ต้องห่วงค่ะ วันหนึ่งต้อมก็จะกลับมา เป็น “โป๊ยก่ายจอมทะเล้น” ของแม่ ให้แม่มองมาจากบนฟ้า และหัวเราะ กับลูกคนนี้ของแม่ต่อไป รักแม่และขอกราบลาแม่ตรงนี้อีกครั้งนะคะ ต้อม และด้วยความรักจาก น้องกาย, น้องกิ๊ฐ, น้องเก็ท

26

จากปากค�ำผู้ดูแล และคนที่รู้จักคุณย่า/คุณยายอัมพร ตั้งแต่ ช่วง พ.ศ.2530 เป็นต้นมา “ใจหาย... พี่ป้อมรักคุณย่า... สิ่งที่คุณย่าสอนพี่ป้อมจะน�ำมาด�ำเนิน ในชีวิต...บอกให้คุณย่าพักผ่อน...ไม่ต้องเป็นห่วงลูกหลานแล้วค่ะ”

พี่ป้อม รัตนา พุ่มน่วม

“เราขอสวดมนต์ให้คุณย่า”

พี่หลอม ฉลอม แท่งทอง

(พี่เลี้ยง กล้า กลาง เกน ที่สนิทกับคุณย่าสมัยก่อน)

การสัมภาษณ์ พี่แบก พี่หนึ่ง (ชาวเมียนมาร์) ที่ช่วยดูแลคุณย่า/ คุณยาย มานาน ในช่วงระยะสุดท้าย: พี่แบกดูแลคุณย่า มาประมาณ 25 ปี มาก่อนแมวก�ำไรแป๊บหนึ่ง มาก่อน กาย กิ๊ฐ เกิด ส่วนพี่หนึ่งมาประมาณ ๑๐ ปี พี่เลี้ยง/ผู้ดูแล ได้เป็น ก�ำลังส�ำคัญในการดูแลคุณย่า/ยาย จัดการเรื่องยาประจ�ำตัว ท�ำให้มีสุขภาพ กายที่ดี อายุยืนยาว และสุขภาพใจที่เข้มแข็ง มีความสบายตัวมากที่สุด (โดย ผู้ดูแลได้รับทราบแผนการรักษาในระยะสุดท้ายร่วมกัน ว่าเป็นการ จากลา ที่มีเกียรติ สบายที่สุด และทุกข์ทรมานน้อยที่สุด)

27

Special Thanks

ค�ำขอบคุณพิเศษส�ำหรับพี่ ๆ ที่ดูแลคุณยายมาตลอด: ตั้งแต่เด็กเราจะเคยชินกับภาพที่บางครั้งคุณยายก็ไปรับหลานๆ ที่ โรงเรียน ดูแลเด็กคนนั้นคนนี้ โดยบุคคลที่อยู่ข้างคุณยายและคอยดูแลทุกคน อีกทอดหนึ่งก็จะเป็นพี่ ๆ พี่ป้อม พี่แบก พี่หนึ่ง คอยหากับข้าวอร่อย ๆ ให้กนิ คอยดูแลเวลาเด็ก ๆเจ็บป่วย ในช่วงหลังมานี้ พี่ป้อม พี่แบก พี่หนึ่ง ทุ่มเท แรงกายแรงใจอย่างมากในการดูแลคุณยายอย่างดีที่สุด อดหลับอดนอน หลายครั้ง คุณยายกินอะไรไม่ได้ก็คอยเปลี่ยนเมนู คอยดูแลสุขภาพ ส่งข่าว เมื่อต้องพาคุณยายไปหาหมอท�ำนั่นท�ำนี่เสมอ คุณยายเคยพูดไว้เลยว่า เป็นสุดยอดนางพยาบาล ขอบคุณส�ำหรับทุกอย่างจริง ๆ ที่พี่ ๆ พยายาม ดูแลคุณยายอย่างดีที่สุด เต็มความสามารถมาตลอด พี่ ๆ เป็นส่วนหนึ่ง ของความทรงจ�ำดี ๆ ทั้งหมดที่เรามีร่วมกับคุณยายเช่นกัน

28

เขียนโดย กิ๊ฐ

29

30

31

32

33

34

35

36