ΝΑΥΤΙΚΟΝ ΜΟΥΣΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
Hellenic Maritime Museum Zea Harbour Project
Πειραιας Το λιμανι των τριηρων
Piraeus The Port of Triremes
Ναυμαχια της Σαλαμινας: Το σημειο καμπης της παγκοσμιας ιστοριας
The Battle of Salamis: a turning point in world history Εισαγωγη
Introduction
Στα τέλη Αυγούστου του 480 π.Χ. μετά την προδοσία του Εφιάλτη, κατέρρευσε η ελληνική άμυνα στις Θερμοπύλες και ο στρατός του Ξέρξη (400.000 περίπου άνδρες) ξεχύθηκε στη Βοιωτία. Στα μέσα Σεπτεμβρίου η Περσική πλημμυρίδα έφτασε στις βόρειες παρυφές της Αττικής.
In late August 480 BC, shortly after Ephialte’s treason and the heroic last stand of Leonidas at Thermopylae, Xerxes’ army (around 400,000 men) marched into Boeotia. By mid-September, the Persian army had swarmed the northern foothills of Attica.
Η Αθήνα ήταν σχεδόν έρημη καθώς περισσότεροι από 200.000 κάτοικοι την είχαν εγκαταλείψει για να βρουν καταφύγιο στα πλησίον νησιά του Σαρωνικού στη Σαλαμίνα, στην Αίγινα, στον Πόρο και σε τόπους της Πελοποννήσου νοτιότερα από τον Ισθμό της Κορίνθου.
Athens was left deserted, as more than 200,000 inhabitants abandoned the city to seek shelter, some on the nearby islands of the Saronic Gulf, such as Salamis, Aegina, and Poros, others south of the Isthmus of Corinth, in the Peloponnese.
Στην πόλη παρέμειναν μόνο οι ανίκανοι να μετακινηθούν και ορισμένοι λίγοι που παρερμήνευσαν τον χρησμό της Πυθίας περί «ξυλίνων τειχών» και οχυρώθηκαν στην Ακρόπολη πίσω από ξύλινους φράχτες. Οι Πέρσες σφαγίασαν όλους όσους βρήκαν και πυρπόλησαν την πόλη.
Only very few Athenians, unable to evacuate, remained in the city, together with those who misinterpreted the Pythia’s Oracle about the “Wooden Walls” and decided to fortify themselves on the Acropolis, protected by wooden fences. The Persians slaughtered these remaining inhabitants and set the city of Athens on fire.
Προκαταρκτικες ενεργειες και διαβουλευσεις
Preliminary Actions and Deliberations
Οι καπνοί από την καιόμενη Αθήνα ήταν ορατοί από τη νότια πλευρά του κόλπου της Σαλαμίνας όπου ναυλοχούσαν τα 382 περίπου πλοία του ελληνικού στόλου (Ηρόδοτος 368 τριήρεις και 14 πεντηκόντοροι). Ο στόλος του Ξέρξη περίπου 700 πλοία (η καλύτερη προσέγγιση από τις αρχαίες πηγές) ναυλοχούσε στο Φάληρο αναμένοντας τον ελληνικό στόλο να βγει στο ανοιχτό πέλαγος όπου το αριθμητικό του πλεονέκτημα θα του εξασφάλιζε τη νίκη.
The smoke of the burning city of Athens was visible from the south side of the Bay of Salamis, where, according to Herodotus, the 382 ships of the Hellenic fleet lay in wait were laid (368 triremes and 14 pentecontors). Based on estimates from ancient sources, Xerxes’ fleet numbered approximately 700 ships. This fleet moored at Phaleron Bay, east of the Piraeus, and waited to attack the Hellenic fleet when it moved out of the channel and into the open sea, thus acquiring an easy victory based on the sheer strength and numbers of the Persian forces.
Στο ελληνικό στρατόπεδο εκφράστηκε η άποψη πως θα έπρεπε ο στόλος να αποπλεύσει από τη Σαλαμίνα και να παραταχθεί για την τελική αναμέτρηση μπροστά από τον Ισθμό της Κορίνθου, στον οποίο ήδη οι Σπαρτιάτες προετοίμαζαν τείχος για να συγκρατήσουν τους Πέρσες. Πολλοί υπεστήριξαν αυτή τη γνώμη με πρώτο τον Κορίνθιο Αδείμαντο, ναύαρχο της δεύτερης ναυτικής δύναμης μετά την Αθήνα. Μόνο ο Θεμιστοκλής επέμενε ότι στον κλειστό χώρο των στενών της Σαλαμίνας το αριθμητικό πλεονέκτημα των Περσών δεν θα ήταν αποφασιστικό, ενώ αντίθετα οι ελαφρότερες ελληνικές τριήρεις θα είχαν το πλεονέκτημα ελιγμών. Οι περσικές τριήρεις ήταν κατάφρακτες, είχαν δηλαδή πλήρες κατάστρωμα και υπερυψωμένες πλώρες και πρύμνες, μετέφεραν δε 30 – 40 πολεμιστές ναυτικούς. Οι ελληνικές ήταν χαμηλότερες με μικρό κατάστρωμα μόνο στην πλώρη και στην πρύμνη και ένα
On the Greek side, an intense debate was unfolding, whether the fleet should retreat and sail toward the Isthmus of Corinth, where the Spartans had already begun building a wall to hold back the Persians. Many among the Greeks supported this plan, led by the Corinthian Admiral Adeimantos, commander of the second largest Greek naval force at the time. However, Themistocles insisted on confronting the Persians in the enclosed area of the Straits of Salamis, where the numerical advantage of the Persian fleet would have been diminished. Persian triremes were built with a full deck and elongated bows and sterns, and each carried 30–40 marine warriors. Greek ships were smaller, partially decked only in the bow and stern, and could carry only 14 marine warriors.
διάδρομο που συνέδεε τα δύο άκρα, μετέφεραν δε μόνο 14 ναυτικούς. Ο Θεμιστοκλής βέβαιος για την ορθότητα της απόψεώς του ότι το ελληνικό συμφέρον επέβαλε η αναμέτρηση να διεξαχθεί στο στενό της Σαλαμίνας και φοβούμενος ότι θα μπορούσε να ληφθεί μια λανθασμένη απόφαση από τους Έλληνες στρατηγούς έστειλε κρυφά τον υπηρέτη του Σίκκινο στην αυλή του Ξέρξη να μεταφέρει την πληροφορία ότι οι Έλληνες ετοιμάζονται να αναχωρήσουν για την Πελοπόννησο. Αυτή η αναγγελία συνετέλεσε, ώστε οι Πέρσες, θεωρώντας ότι οι Έλληνες είχαν πεσμένο ηθικό, να λάβουν την απόφαση να σπεύσουν να προλάβουν τον ελληνικό στόλο και να τον καταναυμαχήσουν στη Σαλαμίνα.
Η συγκρουση Η Αιγυπτιακή μοίρα (100 περίπου πλοία) έπλευσε γύρω από τη Σαλαμίνα και απέκλεισε την έξοδο του στενού των Μεγάρων. Φρουρά 4.000 επιλέκτων ανδρών αποβιβάστηκε στη νήσο Ψυττάλεια για να βοηθήσει στις φάσεις της ναυμαχίας. Νωρίς το πρωί της επομένης 28 ή 29 Σεπτεμβρίου, 600 περίπου περσικές τριήρεις συνωθούντο κατά μήκος της ακτής της Αττικής προσπαθώντας να σχηματίσουν γραμμή προς Βόρειο-Δυτικά εναντίον των ελληνικών πλοίων. Από τακτικής πλευράς οι περσικές τριήρεις βασίζονταν κυρίως στην πεζομαχία των επιβατών τους. Αντίθετα οι ελληνικές επειδή ήταν ελαφρότερες και διέθεταν καλύτερα εκπαιδευμένα πληρώματα, βασίζονταν στην ικανότητα ελιγμών και τη χρήση του εμβόλου. Συγκεκριμένα χρησιμοποιούσαν τον ελιγμό του «διέκπλου και αναστροφής» που τους έδινε πλεονέκτημα στον εμβολισμό του αντιπάλου σκάφους. Αμέσως μόλις δόθηκε το σύνθημα της μάχης ολόκληρος ο ελληνικός στόλος κατευθύνθηκε προς τον αντίπαλο. Με στόχο να υποχρεώσουν τις περσικές τριήρεις να απομακρυνθούν από την ακτή, όπου τα φίλια προς αυτές στρατεύματα τις υπεστήριζαν με τοξοβολίες, στη μέση του στενού σταμάτησαν και άρχισαν να ανακρούουν πρύμνα, χωρίς να αλλάξουν μέτωπο.
Themistocles was certain of the rectitude of his plan. Dreading that his fellow Greeks may make a wrong decision, he secretly sent his servant Sikkinos to Xerxes to inform the Persians of the impending departure of the Greek fleet. The Persians thus assumed that the Greeks were too afraid to meet them in battle and decided to capture the Greek fleet at once in the Straits of Salamis.
The Battle Xerxes’ Egyptian squadron (around 100 ships) sailed around Salamis and blocked the exit towards the Megarian channel. In addition, a battalion of 4,000 elite Persians disembarked on the islet of Psyttaleia in order to assist when necessary. Early the next morning, on the 28th or 29th of September, 600 Persian triremes were deployed along the coast of Attica, forming a line to the northwest against the Greek ships. The Persian triremes relied mainly on their on-board warriors during naval battles. On the contrary, the Greek triremes were lighter, were manned with highly trained crews, and relied primarily on their agility in manoeuvring and the effective use of the naval ram. In particular they used the breakthrough battle manoeuver known as diekplous, which granted them an advantage during ramming. Immediately after the signal for battle, the Greek fleet headed straight towards their opponent. Intending to force the Persian triremes away from the shore and separate them from the land-based archers, they stopped midway and began sailing backwards. Xerxes, observing the battle from the top of Mount Aigaleo, was convinced that the Greek manoeuver was a sign of poor morale, and he thus signaled that a full attack commence. On the northern end of the fighting, the Athenians (180 triremes) engaged in battle with the Phoenicians (220– 250 triremes). It was this particular confrontation that proved crucial to the final outcome.
Ο Ξέρξης παρακολουθούσε την εξέλιξη των επιχειρήσεων από θέση με πανοραμική θέα στο όρος Αιγάλεω. Πεπεισμένος ότι ο ελληνικός ελιγμός προερχόταν από έλλειψη ηθικού εκ μέρους των Ελλήνων έδωσε την εντολή για γενική επίθεση.
As the battle progressed, the prevailing northwesterly winds adversely affected the Persian ships, which were turned sideways. This made them easier targets for the Greek warships. Under pressure from the Athenians, the Phoenicians were forced to sail southwards along the coast to escape; dragging what remained of the Persian fleet with them.
Στο βόρειο άκρο των δύο αντιπάλων γραμμών (αριστερό των Ελλήνων, δεξιό των Περσών) συνεπλάκησαν οι Αθηναίοι (180 τριήρεις) με τους Φοίνικες (220 -250 τριήρεις). Η μεταξύ τους σύγκρουση έκρινε και την έκβαση της ναυμαχίας.
At sunset, the remaining Persian ships took refuge at Phaleron Bay while the Greek ships remained at the site of the battle. A detachment under the Athenian Aristeides landed on the islet of Psyttaleia and slaughtered the Persian garrison. Themistocles’ plan had succeeded.
Όσο προχωρούσε ο χρόνος άρχισε να σηκώνεται ένας πολύ γνωστός στην περιοχή βορειο-δυτικός άνεμος, ο οποίος επηρέασε περισσότερο τα περσικά πλοία πολλά από τα οποία πλάγιασαν στον καιρό και εμβολίζονταν από τους Έλληνες.
Losses Written sources tend to exaggerate the losses of the two fleets during the Naval Battle of Salamis. Rational estimates suggest that approximately 200 Persian vessels
Όταν οι Φοίνικες υπό την πίεση των Αθηναίων άρχισαν να κινούνται προς νότον κατά μήκος της αττικής ακτής για να διαφύγουν, συμπαρέσυραν μαζί τους σε πλήρη αταξία ολόκληρο τον περσικό στόλο. Με τη δύση του ηλίου η φυγή στο Φάληρο όσων περσικών πλοίων είχαν διασωθεί και η παραμονή στο πεδίο της ναυμαχίας των ελληνικών πλοίων σήμανε το τέλος της κοσμοϊστορικής σύγκρουσης. Απόσπασμα υπό τον Αθηναίο Αριστείδη εξόντωσε την περσική φρουρά της Ψυττάλειας.Το σχέδιο του Θεμιστοκλή είχε επιτύχει.
Απωλειες Οι απώλειες των δύο στόλων στη Σαλαμίνα περιγράφηκαν σε πολλές πηγές με σημαντικές υπερβολές. Με κάποια λογική προσέγγιση θα μπορούσε κανείς να μιλήσει για 200 περίπου βυθισμένα περσικά πλοία έναντι 40 ελληνικών. Όσον αφορά τις απώλειες του ανθρώπινου δυναμικού θα πρέπει να υπολογίσουμε ότι από το ελληνικό στρατόπεδο βρέθηκαν στη θάλασσα 8.000 άνδρες (40 πλοία επί 200 άτομα) και θα πνίγηκαν περίπου οι μισοί, ήτοι 4.000 άνδρες. Από το περσικό στρατόπεδο αντίστοιχα βρέθηκαν στη θάλασσα 44.000 άνδρες (200 πλοία επί 220 άτομα) εκ των οποίων περισσότεροι από τους μισούς πνίγηκαν, δεδομένου ό,τι τα ασιατικά πληρώματα στην πλειονότητά τους δεν γνώριζαν να κολυμπούν. Συνυπολογίζοντας και τη φρουρά της Ψυττάλειας περισσότεροι από 30.000 – 35.000 άνδρες χάθηκαν.
Παραγοντες της νικης Οι παράγοντες που συνετέλεσαν στην ελληνική νίκη στη Σαλαμίνα ήταν: • Η επιλογή του χώρου της ναυμαχίας. Η στενότητα της θαλάσσιας περιοχής εξουδετέρωσε την αριθμητική υπεροχή των Περσών και τη μετέτρεψε σε μειονέκτημα. • Η άγνοια των Περσών όσον αφορά τον χώρο της ναυμαχίας και τα μετεωρολογικά φαινόμενα της περιοχής, που μαρτυρεί υποτίμηση του αντιπάλου και εσφαλμένη εκτίμηση των μαχητικών δυνατοτήτων και προθέσεών του. • Η ανώτερη τακτική των Ελλήνων που βασιζόταν στην ελικτικότητα των ελαφρότερων τριήρων. • Ο ζήλος και η ανδρεία όλων των Ελλήνων που αγωνίσθηκαν.
Το τελος της εκστρατειας Η ναυμαχία της Σαλαμίνας έκρινε τον πόλεμο στη θάλασσα. Φοβούμενος ο Ξέρξης ότι θα εγκλωβιζόταν στην Ελλάδα και θα αποκόπτονταν οι ζωτικές γραμμές ανεφοδιασμού του έσπευσε να επιστρέψει στην Ασία και άφησε στην Ελλάδα τον Μαρδόνιο με μια δύναμη περίπου 300.000 ανδρών. Το εκστρατευτικό αυτό σώμα θα εξοντωθεί τον επόμενο χρόνο 479 π.Χ. στις Πλαταιές από τον ελληνικό στρατό (110.000 άνδρες) παρά τη συντριπτική αριθμητική υπεροχή του.
were destroyed while the Greeks lost around 40 ships. Based on a trireme crew of 200 men, more than 8,000 Greek men were fallen at sea, nearly half of which would probably drown. The Persian side probably suffered greater losses. More than 44,000 men would have been fallen at sea (200 ships times 220 crew); since most of the Asian crews could not swim, the majority of these likely drowned. Including the men of the Psyttaleia garrison, the total losses of the Persians must have been around 30,000–35,000 men.
Factors Contributing to a Greek Victory The factors that contributed to the victorious outcome at the Battle of Salamis include the following: • The choice of the battlefield space. The narrow width of the area helped nullify the numerical superiority of the Persian fleet.
Αποτιμηση Η νίκη στη Σαλαμίνα ουσιαστικά τερμάτισε τις προσπάθειες των Ασιατικών δυνάμεων να υποτάξουν τους Έλληνες και να εξαπλωθούν στην Ευρώπη ανεμπόδιστα. Δεν είναι έργο της ιστορίας να υιοθετεί υποθέσεις. Βέβαιο ωστόσο θα πρέπει να θεωρείται ότι αν οι Έλληνες δεν είχαν επικρατήσει των Περσών, δεν θα έβρισκαν χώρο να αναπτυχθούν συγκεκριμένες πολιτιστικές εκφάνσεις των Ελλήνων όπως η δημοκρατία του 5ου π.Χ. αιώνα, με ανάλογες επιπτώσεις στον δυτικο-ευρωπαϊκό πολιτισμό που γνωρίζουμε σήμερα.
• The Persians’ lack of knowledge regarding the region and the climate. The Persians underestimated their opponents and overvalued their own fighting skills. • The superior naval skills of the Greeks combined with the manoeuvrability and lightness of their triremes. • The fervency and valor of the Greek crews, fighting to defend their homeland.
The End of the Campaign The Naval Battle of Salamis was pivotal for the course of the war against the Persians. Xerxes feared that being caged in Greece would jeopardize his supply lines, so he returned to Asia, leaving his general Mardonius in Greece with a force of 300,000 men. Despite their distinctive numerical advantage, Mardonius’ forces would eventually be obliterated by the Greek army (110,000 men) in the following year, 479 BC, at the Battle of Plataea.
Assessment The victory at Salamis brought an end to Persian attempts to overcome the Greeks and expand into Europe unhindered. History is not based on hypothetical assumptions. However, if the Greeks had not prevailed over the Persians at Salamis, certain cultural achievements, including the development of democracy in the 5th century BC, would have been lost, thus altering the course of western European civilization as it is known today.