ΠΕΡΙΠΛΟΥΣ_ΤΕΥΧΟΣ 83 by Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος

ΤΕΥΧΟΣ 83 • ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΜΑΪΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2013

ΜΑΡΙΝΑ ΖΕΑΣ - ΠΕΙΡΑΙΑΣ 185 37 Επιχορηγείται από ΥΠ.ΠΟ. - YEN - ΥΕΘΑ/ΓΕΝ-ΝΑΤ

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΑΠΡΙΛΙΟΣ // ΜΑΪΟΣ // ΙΟΥΝΙΟΣ 2013

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 02

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΤΗ

ΣΤΑΥΡΟΣ ΝΙΑΡΧΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΛΗΡΟΔΟΤΗΜΑ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Του Ιωάννη Παλούμπη, Αντιναυάρχου ΠΝ εα

Hellas Liberty Του Ιωάννη Παλούμπη, Αντιναυάρχου ΠΝ εα

Γ΄ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ «ΕΤΗΣΙΕΣ» - Vaporia Marine 13 &14 Ιουνίου 2013. Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος, Πειραιάς

ΑΓΩΝΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ Του Γεωργίου Δεσποτόπουλου

Από την ιστορία του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος Της Αναστασίας Αναγνωστοπούλου-Παλούμπη, Προέδρου ΝΜΕ

Το Κίνημα του Ναυτικού 1973 Του Ιωάννη Παλούμπη, Αντιναυάρχου ΠΝ εα Χαιρετισμός του Αντιναυάρχου ΠΝ εα Κώστα Γκορτζή

Εκδότης - Διευθυντής: Αναστασία Αναγνωστοπούλου-Παλούμπη Πρόεδρος του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ: Από οικονομική ευκαιρία να γίνει εθνικό κεφαλαιο Της Ρόδης Κράτσα, Ευρωβουλευτού, Αντιπροέδρου ΕΚ 2007-2012

Συμβολή του Βασιλικού Ναυτικού στους Βαλκανικούς Πολέμους Του Παναγιώτη Γέροντα, Ανθυποπλοιάρχου (ΕΦ-Ο) Π.Ν.

Διεύθυνση Σύνταξης: Γιάννης Παλούμπης

Θερινή εκστρατεία ενημέρωσης της HELMEPA για Καθαρές Θάλασσες και Ακτές

Ημερολόγιο

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ. Ελληνική Εθνική Στρατηγική.

λογοτεχνια & θαλασσα

ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ Αριστείδης Πετρόπουλος

Βαρόμετρο. Γράφει ο Σκάπουλος

ΤΕΥΧΟΣ 83 • ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΜΑΪΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2013

ΜΑΡΙΝΑ ΖΕΑΣ - ΠΕΙΡΑΙΑΣ 185 37 Επιχορηγείται από ΥΠ.ΠΟ. - YEN - ΥΕΘΑ/ΓΕΝ-ΝΑΤ

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ

Εξώφυλλο Robert Macgregor (1847-1922), Clipper “The Star of Greece”. Υδατογραφία, 48,5x31 εκ. Δωρεά Ιωάννη Κωστόπουλου.

Τριμηνιαία Έκδοση του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος Κωδ. 2528 Ιδιοκτήτης: Ναυτικόν Μουσείον της Ελλάδος Μαρίνα Ζέας, Πειραιάς 185 37 Τηλ.: 210 45 16 264 • Fax: 210 45 12 277 E-mail: nme@ath.forthnet.gr Website: www.hmmuseum.gr

Επιμέλεια Έκδοσης: Αναστασία Αναγνωστοπούλου-Παλούμπη

Πηνελόπη Βουγιουκλάκη Αρχαιόλογος Μ.Δ.Ε. Βυζαντινής Αρχαιολογίας Ιωάννα Μπερμπίλη Αρχαιόλογος Μ.Δ.Ε. Βυζαντινής Αρχαιολογίας Διαφημίσεις: Ν. Νικολαϊδης Τηλ./Fax: 210 24 35 075

Γραμματεία: Κλεοπάτρα Ρηγάκη Εκτύπωση: Χ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ Ε.Ε. Στα μέλη του Μουσείου διανέμεται Δωρεάν Οι απόψεις που εκφράζονται στον ΠΕΡΙΠΛΟΥ είναι προσωπικές των συγγραφέων και δε δεσμεύουν το ΝΜΕ, ούτε ερμηνεύουν την πολιτική ή τις αποφάσεις του.

56 58

ΛΕΖΑΝΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ Robert Macgregor (1847-1922), Clipper “The Star of Greece”. Υδατογραφία, 48,5x31 εκ. Το “Star of Greece” ήταν ένα από τα 11 clippers τα οποία κατασκευάστηκαν στο ναυπηγείο Harland & Wolff στο Belfast και έμειναν να αποκαλούνται “Irish Stars” (Ιρλανδικά Αστέρια). Έγιναν γνωστά για τις διαδοχικές καταρρίψεις των ρεκόρ ταχύτητας σε ωκεάνια ταξίδια. Καθελκύστηκε το 1868 και μετά τέσσερα ταξίδια μετ΄επιστροφής μεταξύ Λονδίνου Καλκούτας το 1888 έπλευσε στην Αδελαΐδα της Νοτίου Αυστραλίας. Αποπλέοντας από Αδελαΐδα την 13η Ιουλίου 1888 ναυάγησε έξω από το Port Willunga καθώς έπλεε πολύ κοντά στις ακτές και παρασύρθηκε από ισχυρό τυφώνα στα βράχια. Τουλάχιστον 18 άτομα απωλέσθηκαν. Σήμερα ακόμα υπάρχουν προεξέχοντα τμήματα του πλέον διάσημου ναυαγίου της Νοτίου Αυστραλίας που φαίνονται σε περιόδους ρηχίας. Ο πίνακας δωρήθηκε στο Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος από το μέλος του κ. Ιωάννη Κωστόπουλου Πρόεδρο της ALPHA BANK.

Βασιλική Λευκάδος. Φωτογραφία Anag

ίλες και φίλοι, Από την εποχή της ίδρυσης του νέου ελληνικού κράτους, οι δωρέες, έργα ανθρωπιάς, πολιτισμού και παιδείας των ευπόρων Ελλήνων «σφραγίζουν» και σηματοδοτούν την εθνική μας πορεία προς τον εκσυγχρονισμό και την πρόοδο. Ονόματα όπως Συγγρός, Ριζάρης, Τοσίτσας, Αβέρωφ, Σίνας, Αρσάκης, Στουρνάρης, Βαρβάκης, Βαλιάνος, Μπενάκης, Ωνάσης ηχούν τόσο οικεία στους σύγχρονους Έλληνες που πολλές φορές δεν είναι επακριβώς γνωστό το έργο του καθενός. Απλά αναφέρονται σαν μυθικά σύμβολα πατριωτισμού και γενναιοδωρίας που άφησαν παρακαταθήκες τις δωρεές τους για κοινωνικές υποδομές σε Παιδεία, Υγεία, Διοίκηση, Πολιτισμό, Συγκοινωνίες, Αθλητισμό ακόμα και Εθνική Άμυνα. Σ’ αυτούς τους Έλληνες συγκαταλέγεται κι ο Σταύρος Νιάρχος, ο οποίος με τη διαθήκη του προικοδότησε το ομώνυμο Ίδρυμα που διευθύνουν οι απόγονοι του και το οποίο , εκτελώντας τις εντολές της διαθήκης του μεγάλου Έλληνα, ενισχύει παντοιοτρόπως τους τομείς της φιλανθρωπίας των τεχνών και του πολιτισμού στον ελληνικό χώρο, αλλά και στο εξωτερικό. Υπάρχουν σήμερα εθνικοί ευεργέτες;;; Να ένα ερώτημα που απαιτεί εκτεταμένη ανάλυση για την απάντησή του. Ανάλυση την οποία δεν είμαστε εμείς οι ενδεδειγμένοι να επιχειρήσουμε, ούτε φυσικά ο χώρος του σημειώματος είναι επαρκής για μιά τέτοια διεργασία. Μια πρόχειρη πάντως έμμεση απάντηση είναι ότι «οι σημερινές κοινωνικές συνθήκες δεν είναι κατάλληλες για την ανάδειξη κλασικού τύπου ευεργετών».

Υπάρχουν πολλοί στις μέρες μας Έλληνες της Επικράτειας αλλά και του Οικουμενικού Ελληνισμού που συμβάλλουν με την οικονομική τους ενίσχυση σε διάφορες κοινωνικές λειτουργίες, πρωτεύουσα θέση στις οποίες κατέχει ιδιαίτερα η φιλανθρωπία. Και είναι αυτοί οι επώνυμοι, αλλά και πολλοί ανώνυμοι που αξίζουν της καθολικής κοινωνικής τιμής που συνεχίζουν σήμερα σε χαμηλότερη κλίμακα την παράδοση των μεγάλων Ελλήνων της ευεργεσίας. Παραδείγματα όμως, όπως των ονομάτων που αναφέραμε, είναι σπάνια σήμερα και συναντώνται μόνο από ανθρώπους στους οποίους δεν προξένησε ίλιγγο ο πλούτος και η κατακόρυφη κοινωνική ανέλιξη που αναπόφευκτα ακολουθεί, αλλά παρέμειναν προσγειωμένοι και έτοιμοι να ακούσουν την αδύνατη κοινωνική φωνή. Είναι εκείνοι που έχουν περίσσευμα αγάπης για την πατρίδα, για τους αδυνάτους, για τον άνθρωπο. Με αυτές τις σκέψεις παρουσιάζουμε στο ανα χείρας τεύχος ένα αφιέρωμα στον μεγάλο πατριώτη, τον εθνικό ευεργέτη Σταύρο Νιάρχο που συνέχισε την παράδοση των φωτισμένων εκείνων Ελλήνων, οι οποίοι χαρίζοντας τις αμύθητες περιουσίες του στην πατρίδα, άφησαν ανεξίτηλα τα ονόματά τους στη συλλογική κοινωνική μνήμη. Εύχομαι σε όλες και όλους καλό καλοκαίρι. Αναστασία Αναγνωστοπούλου-Παλούμπη Πρόεδρος ΝΜΕ Περιπλους 3

ΣΤΑΥΡΟΣ ΝΙΑΡΧΟΣ KAI το κληροδότημα του στην ελληνική ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Σταύρος Νιάρχος

Θρύλος της ελληνικής & παγκόσμιας ναυτιλίας Του Ιωάννη Παλούμπη, Αντιναυάρχου ΠΝ εα

Σταύρος Νιάρχος (1909-1996). Συλλογή Ιδρύματος Σταύρος Σ. Νιάρχος.

4 Περιπλους

Εξέχουσα προσωπικότητα του ελληνικού εφοπλισμού, ο Σταύρος Νιάρχος κατόρθωσε να φτάσει τις παγκόσμιες κορυφές επιχειρηματικότητας και αναγνώρισης στη διάρκεια του 20ού αιώνα. Το επιχειρηματικό του ένστικτο καθόρισε την πορεία όχι μόνο της ελληνικής αλλά και της διεθνούς ναυτιλίας στον τομέα των δεξαμενοπλοίων. Από τους δυναμικότερους και πλέον επιτυχημένους επιχειρηματίες, ένας εκ των θεμελιωτών του μεταπολεμικού ελληνικού θαύματος στην ναυτιλία. Ο ανταγωνισμός του σε προσωπικό και επιχειρηματικό επίπεδο με τον Αριστοτέλη Ωνάση τροφοδότησε τις στήλες των εφημερίδων όλου του κόσμου και διαμόρφωσε μέρος του προσωπικού του μύθου. Θα πρέπει εξ αρχής να τονισθεί ότι ο Σταύρος Νιάρχος δεν είχε οικογενειακή παράδοση στη ναυτιλία. Μόνος του αντελήφθη τις δυνατότητες που ανοίγονταν με αυτή την επιχειρηματική ενασχόληση, επιδόθηκε σ’ αυτήν, διαμόρφωσε το δικό του δόγμα, δημιούργησε μια αμύθητη περιουσία και περί το τέλος της ζωής του ελάττωσε την έκθεσή του σ’ αυτό το ευμετάβλητο πεδίο, έχοντας επενδύσει σε άλλους λιγότερο επικίνδυνους τομείς της οικονομίας.

Θρύλος της ελληνικής & παγκόσμιας ναυτιλίας

Εξέχουσα προσωπικότητα του ελληνικού εφοπλισμού, ο Σταύρος Νιάρχος κατόρθωσε να φτάσει τις παγκόσμιες κορυφές επιχειρηματικότητας και αναγνώρισης στη διάρκεια του 20ού αιώνα. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1909 και η καταγωγή του ήταν από την Λακωνία. Ήταν γιος του Σπύρου Νιάρχου και της Ευγενίας Κουμάνταρου. Αποφοίτησε από το Δημόσιο Βαρβάκειο Γυμνάσιο και στη συνέχεια φοίτησε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του, το 1929, ξεκίνησε την επαγγελματική του σταδιοδρομία στην οικογενειακή επιχείρηση αλευρόμυλων «Ευρώτας». Η εταιρεία, που έδρευε στον Πειραιά, είχε ιδρυθεί από τον πατέρα του Σπύρο, ύστερα από την επιστροφή του από την Αμερική, όπου είχε μεταναστεύσει, και στη συνέχεια είχε πωληθεί στην οικογένεια της γυναίκας του. Με την επιχειρηματική του ευφυΐα ο Νιάρχος κατόρθωσε να κλείσει επωφελείς για την επιχείρηση των θείων του συμβάσεις και εξασφάλισε σιτάρι από τη Ρωσία σε πολύ χαμηλές τιμές, γεγονός που επέτρεψε την απρόσκοπτη λειτουργία του αλευρόμυλου στην περίοδο της κρίσεως που είχε δημιουργηθεί στις αρχές της δεκαετίας του 1930. Παράλληλα, έπεισε τους θείους του να επενδύσουν στην αγορά φορτηγών ατμόπλοιων για τη μεταφορά του σταριού επωφελούμενοι από τα έξοδα των κομίστρων. Στο τέλος της δεκαετίας του ’30 είχε κατορθώσει να αποκτήσει το 60% ενός των πλοίων των θείων του, του φορτηγού πλοίου «Μαλέας» και είχε, ήδη, ανοίξει γραφείο για τη διαχείρισή του. Λίγο πριν την είσοδο της Ελλάδας στον πόλεμο, τον Σεπτέμβριο του 1939, ο Σταύρος Νιάρχος αποχώρησε από την οι-

κογενειακή επιχείρηση και εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο. Εκεί αγόρασε δύο πλοία, το φορτηγό SS Bayou 2.605 grt, κατασκευής 1919 και το δεξαμενόπλοιο Olympic grt, κατασκευής του 1907, στα οποία ύψωσε παναμαϊκή σημαία. Με την είσοδο της Ελλάδας στον πόλεμο ο Σταύρος Νιάρχος διέκοψε την επιχειρηματική του δραστηριότητα, επέστρεψε στην Ελλάδα και κατατάχθηκε στο Πολεμικό Ναυτικό, στο οποίο υπηρέτησε μέχρι τη λήξη του πολέμου. Η πτυχή αυτή της προσωπικότητας του Σταύρου Νιάρχου, το γεγονός δηλαδή, ότι έσπευσε να καταταγεί στο Ναυτικό με την έκρηξη του πολέμου, ενώ θα μπορούσε να το είχε αποφύγει, δεν έχει επαρκώς τονισθεί και δεν έχει αξιολογηθεί από τους αναρίθμητους βιογράφους του. Υπηρέτησε ως επίκουρος σημαιοφόρος στις ελληνικές κορβέτες, συγκεκριμένα στον «Κριεζή», σ’ ένα από τα σκληρότερα μέτωπα του ναυτικού πολέμου, αυτό του Ατλαντικού, συνοδεύοντας νηοπομπές, παρέχοντας προστασία από γερμανικά επιδρομικά επιφανείας, αεροπλάνα και υποβρύχια και λαμβάνοντας μέρος στην τελική φάση της απόβασης της Νορμανδίας τον Ιούνιο του 1944. Για την πολεμική του υπηρεσία ο Σταύρος Νιάρχος τιμήθηκε με τον «Ταξιάρχη του Τάγματος του Φοίνικος», με τον «Ταξιάρχη του Τάγματος του Γεωργίου του Α’» και με τον Ταξιάρχη του Τάγματος των «Αγίων Γεωργίου και Κωνσταντίνου». Τα πλοία του κατά τη διάρκεια του πολέμου επιτάχθηκαν και έλαβαν μέρος στο ρεύμα των εμπορικών πλοίων που τροφοΠεριπλους 5

ΣΤΑΥΡΟΣ ΝΙΑΡΧΟΣ KAI το κληροδότημα του στην ελληνική ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Με την είσοδο της Ελλάδας στον πόλεμο ο Σταύρος Νιάρχος διέκοψε την επιχειρηματική του δραστηριότητα, επέστρεψε στην Ελλάδα και κατατάχθηκε στο Πολεμικό Ναυτικό, στο οποίο υπηρέτησε μέχρι τη λήξη του πολέμου. Η πτυχή αυτή της προσωπικότητας του Σταύρου Νιάρχου, το γεγονός δηλαδή, ότι έσπευσε να καταταγεί στο Ναυτικό με την έκρηξη του πολέμου, ενώ θα μπορούσε να το είχε αποφύγει, δεν έχει επαρκώς τονισθεί και δεν έχει αξιολογηθεί από τους αναρίθμητους βιογράφους του.

δοτούσαν με παντοειδή υλικά τη Μεγάλη Βρετανία. Βυθίστηκαν και τα δύο το 1942 από γερμανικά υποβρύχια. Διεσώθη μόνο το Atlantic, το οποίο είχε αγοράσει το 1941. Μετά τον πόλεμο διορίσθηκε επίτιμος ναυτικός ακόλουθος στην ελληνική πρεσβεία της Ουάσινγκτον και συγχρόνως μετέφερε τη βάση των επιχειρήσεών του στη Νέα Υόρκη, όπου παρέμεινε μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1950, οπότε και μεταφέρθηκε στο Λονδίνο. Με τις ασφαλιστικές αποζημιώσεις για τα πλοία του που χάθηκαν στον πόλεμο αγόρασε τέσσερα φορτηγά υπό παναμαϊκή σημαία. Από τα 100 liberties που παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα από την αμερικάνικη κυβέρνηση με χαμηλότοκα δάνεια ως αναγνώριση των θυσιών και της προσφοράς της ελληνικής εμπορικής ναυτιλίας στο συμμαχικό αγώνα, ο Νιάρχος αγόρασε δύο στα οποία έδωσε και τα ονόματα των πλοιάρχων που χάθηκαν στον πόλεμο μαζί με τα πλοία του, «Καπετάν Ι. Ματαράγκας» και «Καπετάν Ι. Παπάζογλου». Αργότερα, αγόρασε κι άλλα liberties από την αμερικανική αγορά. Η δεκαετία 1947-1958 στάθηκε η πλέον αποφασιστική για την προσωπική του ζωή αλλά και για τη δημιουργία της επιχειρηματικής του αυτοκρατορίας. Σ’αυτό συνετέλεσε πρώτον, ο γάμος του το 1947 με την Ευγενία Λιβανού, τη μεγάλη κόρη του Χιώτη μεγαλοεφοπλιστή Σταύρου Λιβανού. Ο γάμος αυτός τον καθιέρωσε ως μέλος της κοινότητας των «παραδοσιακών» Ελλήνων εφοπλιστών και του έδωσε τη δυνατότητα να υλοποιήσει τα σχέδια που του υπαγόρευε η επιχειρηματική του μεγαλοφυΐα. Με την Ευγενία απέκτησε τέσσερα παιδιά, τον Φίλιππo, τον Σπύρο, τον Κωνσταντίνο και την Μαρία. Δεύτερον, η παραμονή του στη Νέα Υόρκη μετά τον πόλεμο, την εποχή της κάθετης ανόδου της τιμής του πετρελαίου, η 6 Περιπλους

οποία απεδείχθη ιδιαίτερα σημαντική για την μετέπειτα επιχειρηματική του ανέλιξη. Ο Νιάρχος αντελήφθη πολύ γρήγορα την ανάγκη της αγοράς για δεξαμενόπλοια και εισήλθε άμεσα σ’ αυτή την αγορά με παραγγελίες σε αμερικανικά και ευρωπαϊκά ναυπηγεία. Η στρατηγική του στις προσκτήσεις πλοίων εφαρμόσθηκε σε δύο τομείς. Η χρηματοδότηση των ναυπηγήσεων εξασφαλιζόταν με εγγύηση από χρονοναυλώσεις που παρουσιάζονταν σε κλεισμένα συμβόλαια από μεγάλες και καθιερωμένες εταιρείες πετρελαίου. Ο δεύτερος τομέας ήταν η κατανόηση της σημασίας του μεγέθους των δεξαμενοπολοίων στη μείωση του λειτουργικού κόστους ανά μονάδα όγκου μεταφερομένου πετρελαίου. Ο Νιάρχος άρχισε να ναυπηγεί όλο και μεγαλύτερα δεξαμενόπλοια και να εξυπηρετεί κατά τον καλύτερο τρόπο τις ανάγκες ζήτησης της αγοράς για όλο και μεγαλύτερους όγκους μεταφερομένων καυσίμων. Ήταν η εποχή της ανασυγκρότησης από τον πόλεμο των χωρών της Ευρώπης και της Αμερικής και η αγορά αναζητούσε τεράστιες ποσότητες καυσίμων για να ανταποκριθεί στην τάση των λαών να κλείσουν τις πληγές του πολέμου και να αντικρίσουν το μέλλον. Ο επιχειρηματικός οργασμός αυτής της δεκαετίας ανεβάζει τον στόλο του από δύο πλοία των 14.480 κοχ. το 1947, σε 64 πλοία των 1.023.255 κοχ το 1958 από τα οποία τα 56 δεξαμενόπλοια και τα 8 φορτηγά. Έτσι, το 1958 γίνεται ο μεγαλύτερος εφοπλιστής ελληνόκτητου στόλου και ένας από τους μεγαλύτερους παγκοσμίως. Στα ονόματα των πλοίων του έδινε ως πρώτο συνθετικό το επίθετο “παγκόσμιος” (world). Η τεράστια αυτή εκτίναξη τον καθιέρωσε ως παράγοντα της ανασυγκρότησης των ευρωπαϊκών ναυπηγείων και συγχρόνως της ανάπτυξης των ιαπωνικών. Η τάση γιγαντισμού των δεξαμενοπλοίων συνεχίστηκε και κατά τις επόμενες δεκαετίες ώστε να επιτυγχάνονται οικονομίες κλίμακος, τόσο κατά τη ναυπήγηση όσο και κατά τη λειτουργία, στη διάρκεια της ζωής των πλοίων. Πολύ γρήγορα μέσα στη δεκαετία του 1960 ο στόλος του αυξήθηκε σε 70 πλοία εκ των οποίων 55 δεξαμενόπλοια και 15 φορτηγά ανεβάζοντας τη χωρητικότητα σε 1,4 εκατομμύρια κοχ. Παραμένει σ’ αυτό το διάστημα αναμφισβήτητα ο πρώτος σε χωρητικότητα Έλληνας εφοπλιστής. Η ανοδική πορεία της ναυτιλιακής επιχείρησης συνεχίστηκε μέχρι περίπου τα μέσα της δεκαετίας του 1970. Το 1975 διέθετε 31 δεξαμενόπλοια και 15 bulk carriers. Παρά την μείωση του αριθμού των πλοίων του, η χωρητικότητα ήταν σαφώς μεγαλύτερη και ο μικρότερος αριθμός πλοίων επέτρεπε την ευκολότερη διαχείριση του στόλου.

Θρύλος της ελληνικής & παγκόσμιας ναυτιλίας

Ο Σταύρος Νιάρχος ήταν ένας από τους Έλληνες εφοπλιστές που πολέμησαν στις τάξεις του Πολεμικού Ναυτικού. Ο Νιάρχος δεν δίστασε, ενώ θα μπορούσε να το αποφύγει, να διακόψει την επιχειρηματική του δραστηριότητα και να καταταχθεί στο Π.Ν., θέτοντας τη ζωή του πολλές φορές σε κίνδυνο καθώς υπηρέτησε σ’ ένα από τα σκληρότερα μέτωπα του ναυτικού πολέμου, αυτό του Ατλαντικού Στη φωτογραφία ως Επίκουρος Σημαιοφόρος. Αρχείο Δημητρίου Αδριάνα. Στην απέναντι σελίδα: Η κορβέτα «Κριεζής». Φωτογραφικό Αρχείο Ν.Μ.Ε. Περιπλους 7

ΣΤΑΥΡΟΣ ΝΙΑΡΧΟΣ KAI το κληροδότημα του στην ελληνική ΚΟΙΝΩΝΙΑ Ομοίωμα του πετρελαιοφόρου Saxonsea ιδιοκτησίας Εταιρείας Νιάρχου (ΕΛΛΑΣ). Κατασκευάστηκε από τα ναυπηγεία Kockums στο Malmo της Σουηδίας το 1953. Είχε χωρητικότητα 20.200 τόνους και ταχύτητα 15 κόμβους. Συλλογή Ν.Μ.Ε. Δωρεά Σταύρου Νιάρχου.

Κάτω: Ο Σταύρος Νιάρχος συζητά με τον Αντώνη Χανδρή και τον Γιάννη Κουλουκουντή στην Ένωση Ελλήνων Εφοπλιστών, σε μία από τις σπάνιες επισκέψεις του σ’ αυτήν. [πηγή: Γιάννης Κ. Φραγκούλης, Ο Σταύρος Νιάρχος όπως τον έζησα, Εκδόσεις Φερενίκη, 2001.] Δεξιά: Ο Σταύρος Νιάρχος στο δεξαμενόπλοιο «Παγκόσμιος Αρμονία». Στη φωτογραφία, πίσω από τον Νιάρχο, διακρίνεται ο Γιώργος Θεοτόκης ενώ πιο πίσω ακολουθεί ο πλοίαρχος Χ. Παπαγιάννης, απόστρατος του Π.Ν. Το πλοίο ήταν αγκυροβολημένο στο Φαληρικό Όρμο για να εγγραφεί στα ελληνικά νηολόγια. Η φωτογραφία έχει ληφθεί λίγο πριν την τελετή υψώσεως της ελληνικής σημαίας. [πηγή: Γιάννης Κ. Φραγκούλης, Ο Σταύρος Νιάρχος όπως τον έζησα, Εκδόσεις Φερενίκη, 2001.]

Ομοίωμα του δεξαμενόπλοιου “World Enterprise” ιδιοκτησίας της εταιρείας Niarchos London Ltd. Κατασκευάστηκε από τα ναυπηγεία Vickers Armstrong στο Newcastle το 1954. Είχε χωρητικότητα 21.064 τόνους. Συλλογή Ν.Μ.Ε. Δωρεά Πέτρου Αγγελάκου.

8 Περιπλους

Θρύλος της ελληνικής & παγκόσμιας ναυτιλίας

Πάνω: Ο Σταύρος Νιάρχος με τη συζυγό του Ευγενία σε μία δεξίωση του βασιλικού ζεύγους στα ανάκτορα της Κέρκυρας. [πηγή: Γιάννης Κ. Φραγκούλης, Ο Σταύρος Νιάρχος όπως τον έζησα, Εκδόσεις Φερενίκη, 2001.] Δεξιά: Η Ευγενία με τα δύο μεγαλύτερά της παιδιά, τον Φίλιππο και στον Σπύρο, στην «Κρεολή». [πηγή: Γιάννης Κ. Φραγκούλης, Ο Σταύρος Νιάρχος όπως τον έζησα, Εκδόσεις Φερενίκη, 2001.]

Τη δεκαετία του 1980, την περίοδο της διεθνούς κρίσης στη ναυτιλία, ο Έλληνας εφοπλιστής στράφηκε στα bulk carriers, τα οποία θα αποτελέσουν τα δύο τρίτα του στόλου του. Έτσι, ο στόλος του το 1985 αριθμούσε 31 πλοία συνολικής χωρητικότητας 1,9 εκ. κ.ο.χ. (8 δεξαμενόπλοια, 2 πλοία μικτού φορτίου και 21 bulk carriers). Στα χρόνια που ακολούθησαν ο αριθμός των πλοίων του μειώθηκε περαιτέρω. Τη δεκαετία του 1990 η διαχείριση του Ομίλου πέρασε στα χέρια των δύο γιων του Νιάρχου, Φίλιππου και Σπύρου και στον ανιψιό του Κωνσταντίνο Δρακόπουλο1, ο οποίος εργαζόταν στις επιχειρήσεις του θείου, ήδη, από το 1953. Οι ναυτιλιακές δραστηριότητες του ομίλου μειώθηκαν αισθητά, ενώ παρατηρήθηκε μία στροφή και πάλι προς την κατεύθυνση των δεξαμενοπλοίων. Το 2000 ο στόλος αποτελούνταν από 2 bulk carriers, 4 δεξαμενόπλοια αργού πετρελαίου και 5 μεταφοράς παραγώγων πετρελαίου. Αργότερα ο Όμιλος Νιάρχου αποφάσισε να αποχωρήσει οριστικά από τις ναυτιλιακές δραστηριότητες. Την περίοδο εκείνη από το σύνολο των επενδύσεων του ιδρύματος μόλις το 5% είχε σχέση με τη ναυτιλία, ενώ το υπόλοιπο 95% αφορούσε άλλου είδους δρα1 Ο Κωνσταντίνος Δρακόπουλος ξεκίνησε την πολύχρονη σταδιοδρομία του στον τομέα της ναυτιλίας μετά την αποφοίτησή του από τη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων και εργάστηκε σε διάφορες επιχειρήσεις με έδρα τη Νέα Υόρκη, προτού προσχωρήσει στη Niarchos London Ltd. το 1953 αναλαμβάνοντας τη θέση του Διευθυντή Ναυτιλίας. Διετέλεσε Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου και Διευθύνων Σύμβουλος των «Ελληνικών Ναυπηγείων Α.Ε.» για τριάντα περίπου χρόνια. Ο κ. Δρακόπουλος υπήρξε, επίσης, Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της εταιρείας «Διεθνή Ναυτιλιακά Πρακτορεία Α.Ε.» για σχεδόν είκοσι χρόνια. Κατείχε τη θέση του Προέδρου της Ελληνικής Συμβουλευτικής Επιτροπής του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος» από το 1996 έως το 2004. Έκτοτε, κατέχει τη θέση του Συμβούλου του Διοικητικού Συμβουλίου του Ιδρύματος Στ. Νιάρχου.

Το 1958 γίνεται ο μεγαλύτερος εφοπλιστής ελληνόκτητου στόλου και ένας από τους μεγαλύτερους παγκοσμίως. Πολύ γρήγορα μέσα στη δεκαετία του 1960 ο στόλος του αυξήθηκε σε 70 πλοία εκ των οποίων 55 δεξαμενόπλοια και 15 φορτηγά ανεβάζοντας τη χωρητικότητα σε 1,4 εκατομμύρια κοχ. Παραμένει σ’ αυτό το διάστημα αναμφισβήτητα ο πρώτος σε χωρητικότητα Έλληνας εφοπλιστής. Περιπλους 9

ΣΤΑΥΡΟΣ ΝΙΑΡΧΟΣ KAI το κληροδότημα του στην ελληνική ΚΟΙΝΩΝΙΑ

6 1. Το δεξαμενόπλοιο “Princess Sophie” ναυπηγημένο το 1959, 43.373 κοχ και 71.282 τνβ. Συλλογή Ιδρύματος Σταύρος Σ. Νιάρχος. 2.-3. Τα bulk carriers World Nobility και World Nature που ναυπήγησε ο Όμιλος Νιάρχου στην Ιαπωνία. [πηγή: περιοδικό Αργώ, τεύχος 4-6, Οκτώβριος 1999, 36]. 4. Το δεξαμενόπλοιο “World Prologue” ναυπηγημένο το 1985, 17.277 κοχ και 29.920 τνβ. Συλλογή Ιδρύματος Σταύρος Σ. Νιάρχος. 5. Το πλοίο “World Kronos”. Συλλογή Ιδρύματος Σταύρος Σ. Νιάρχος. 6. Το φορτηγό “World Achilles II”, ναυπηγημένο το 1975, 20.905 κοχ και 37.388 τνβ. Συλλογή Ιδρύματος Σταύρος Σ. Νιάρχος.

10 Περιπλους

στηριότητες και αξίες. Ο κίνδυνος, λοιπόν, το 5% να συμπαρασύρει σε προβλήματα τις άλλες επενδύσεις του Ομίλου ήταν μεγάλος και οδήγησε τους διαχειριστές στην πώληση του εναπομείναντος στόλου. Ο Νιάρχος παράλληλα με τις ναυτιλιακές του δραστηριότητες στο διεθνή χώρο ανέπτυξε επιχειρηματική δραστηριότητα και σε άλλους τομείς. Η επενδυτική του δραστηριότητα στην Ελλάδα από το 1945 έως το 1975 επηρέασε ευεργετικά την ελληνική οικονομία καθώς αποτέλεσε ένα πυλώνα οικονομικής ενίσχυσης και συνεχούς χρηματοδότησης της αγοράς. Εκτός από τους χιλιάδες ναυτικούς που εργάζονταν στα πλοία και στις παραναυτιλιακές επιχειρήσεις υποστήριξης, το 1957 ίδρυσε τα ελληνικά Ναυπηγεία Σκαραμαγκά. Η επένδυση αυτή είχε σημαντική συμβολή στη ναυτιλιακή υποδομή της χώρας καθώς τα ναυπηγεία με την πάροδο του χρόνου και υπό τη στιβαρή διοίκηση του Νιάρχου έφτασαν να είναι τα μεγαλύτερα της Μεσογείου, απασχολώντας μέχρι και 6.000 εργαζόμενους στην περίοδο της ακμής τους. Τη δεκαετία του ’60 τα Ναυπηγεία κατασκεύασαν 27 SD-14, φορτηγά πλοία που αντικατέστησαν τα Liberties τα οποία έβγαιναν εκτός αγοράς λόγω παλαιότητας. Τη δεκαετία του ’70 ξεκίνησαν τη ναυπήγηση μιας σειράς 12 φορτηγών bulk carriers των 37.000 τόνων. Το πρώτο αυτής της σειράς παραδόθηκε τον Δεκέμβριο του 1972. Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 ναυπήγησαν μια σειρά 6 πυραυλακάτων για το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό. Το 1985 τα Ναυπηγεία κρατικοποιήθηκαν. Το 1958 μαζί με τη διεθνή εταιρεία Mobil ανέλαβε τη διαχείριση των Διυλιστηρίων Ασπροπύργου. Η επιχείρηση κρατικοποιήθηκε το 1976. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 συμμετέσχε ως σημαντικός μέτοχος της εταιρείας “Αλουμίνιον Ελλάδος”, την οποία ίδρυσε η γαλλική εταιρεία Pechiney. Η περίοδος του τέλους της δεκαετίας του ’50 ήταν ασφαλώς η γονιμότερη στην επίδειξη του επιχειρηματικού του ταλέντου. Το 1958 αγόρασε τη Σπετσοπούλα και εγκατέστησε εκεί το προσωπικό του κατάλυμα για τον χρόνο που βρισκόταν στην Ελλάδα. Ιδιωτικά ελικόπτερα και αεροπλάνα μετέφεραν αυτόν και την οικογένειά του στα δρομολόγια του εσωτερικού και του εξωτερικού. Την ίδια εποχή κατασκεύασε την προσωπική του θαλαμηγό «Κρεολή» ένα εκπληκτικό τρικάταρτο σκαρί το οποίο διακόσμησε ο περίφημος Ισπανός ζωγράφος Σαλβαντόρ Νταλί. Σε μεταγενέστερο χρόνο το πούλησε στη Σχολή Δοκίμων της Δανίας για να χρησιμοποιηθεί, κατόπιν μετασκευής, ως εκπαιδευτικό. Ο ίδιος κατασκεύασε τη θαλαμηγό «Ατλαντίς Ι» την οποία αργότερα πούλησε στον Άραβα επιχειρηματία Αμπντουλαζίζ, ενώ ο ίδιος κατασκεύασε τη νέα θαλαμηγό «Ατλαντίς ΙΙ». Εκτός από τις μόνιμα νοικιασμένες σουίτες σε πολυτελή ξενοδοχεία, ο Νιάρχος διέθετε 16 ιδιόκτητες κατοικίες στην Ευρώπη και στην Αμερική. Στην Ελλάδα είχε μία έκταση 330 στρεμμάτων στις Σπέτσες, ακριβώς απέναντι από τη Σπετσοπούλα και ακόμη μία, περίπου 2.000 στρεμμάτων στη Δυτική ακτή των Σπετσών. Στη Γαλλία αξίζει να αναφερθούν ένα ιστορικό κτίριο στο Παρίσι, το «Hotel de Chanaleilles» το οποίο ανακαίνισε με την εποπτεία του Γαλλικού Υπουργείου Πολιτισμού, ένα αληθινό μουσείο με παλαιά έπιπλα, πίνακες και μοναδικά έργα τέχνης αμύθητης αξίας και το αρχοντικό του 17ου αιώνα “Le Manoir de Douville” στη Νορμανδία. Τους χειμερινούς μήνες τους περνούσε στο Σαιντ Μόριτζ της Ελβετίας και έμενε στη “Villa Marguns”. Ήταν όμως ιδιοκτήτης

Θρύλος της ελληνικής & παγκόσμιας ναυτιλίας

Η επενδυτική του δραστηριότητα στην Ελλάδα από το 1945 έως το 1975 επηρέασε ευεργετικά την ελληνική οικονομία καθώς αποτέλεσε ένα πυλώνα οικονομικής ενίσχυσης και συνεχούς χρηματοδότησης της αγοράς. Εκτός από τους χιλιάδες ναυτικούς που εργάζονταν στα πλοία και στις παραναυτιλιακές επιχειρήσεις υποστήριξης, το 1957 ίδρυσε τα ελληνικά Ναυπηγεία Σκαραμαγκά. Η επένδυση αυτή είχε σημαντική συμβολή στη ναυτιλιακή υποδομή της χώρας καθώς τα ναυπηγεία με την πάροδο του χρόνου και υπό τη στιβαρή διοίκηση του Νιάρχου έφτασαν να είναι τα μεγαλύτερα της Μεσογείου.

Πάνω: Ο Σταύρος Νιάρχος (στο κέντρο) με τον Υπουργό Εξωτερικών της Κίνας και τον Κ. Δρακόπουλο. Ο Κωνσταντίνος Δρακόπουλος ήταν ο αγαπημένος ανιψιός του Νιάρχου, τον οποίο είχε εμπιστευθεί από πολύς νωρίς, τοποθετώντας τον σε σημαντικές θέσεις του Ομίλου. Συλλογή Ιδρύματος Σταύρος Σ. Νιάρχος. Κάτω, αριστερά: Ο Σταύρος Νιάρχος με φόντο το στόλο του γίνεται εξώφυλλο στο περιοδικό Times, τεύχος 6ης Αυγούστου 1956. Συλλογή Ιδρύματος Σταύρος Σ. Νιάρχος. Δεξιά: Εξώφυλλο του περιοδικού Sports Illustrated. Τεύχος 24 Αυγούστου 1959. Συλλογή Ιδρύματος Σταύρος Σ. Νιάρχος.

και άλλων τριών Chalets. Στην ακίνητη περιουσία του περιλαμβάνονταν επίσης διαμερίσματα στο Παρίσι, στο Λονδίνο και στη Νέα Υόρκη και μία έπαυλη στις Μπαχάμες. Όποτε βρισκόταν στο Μόντε Κάρλο χρησιμοποιούσε για κατοικία την θαλαμηγό του «Ατλαντίς ΙΙ» στην οποία διέθεταν μόνιμο αγκυροβόλιο. Η εκρηκτική προσωπικότητα του Νιάρχου δε σταμάτησε να μελετά, να σχεδιάζει και να υλοποιεί πολλαπλές επενδύσεις σε μετοχές, ακίνητα, έργα τέχνης και να εξαπλώνεται όλο και περισσότερο σε πολυσχιδείς δραστηριότητες, καθιστώντας τον έναν από τους πλουσιότερους ανθρώπους του κόσμου. Οι πολλαπλές και διαφορετικές επιχειρηματικές του δραστηριότητες βρέθηκαν στο επίκεντρο της παγκόσμιας οικονομίας από την εποχή της σύστασης του «Ομίλου Νιάρχου», το 1939. Ο Σταύρος Νιάρχος αναγνωρίστηκε ως ένας από τους πιο καινοτόμους και επιτυχημένους επιχειρηματίες του 20ού αιώνα. Μετά την πετρελαϊκή κρίση του 1973 ο Νιάρχος πούλησε κάποιες από τις ναυτιλιακές του επιχειρήσεις και επεκτάθηκε στο εμπόριο διαμαντιών και τα χρηματοοικονομικά. Έφτασε να κατέχει το 2% της μεγαλύτερης τράπεζας του κόσμου, της Citibank. Επένδυσε σε άλογα κούρσας με εκτροφεία στη Γαλλία και στις ΗΠΑ. Συνέχισε να εμπλουτίζει τη συλλογή του έργων τέχνης με έργα Βαν Γκογκ, Γκόγια, Ελ Γκρέκο, Ρούμπενς και Πικάσο. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’80 συνέχισε να παραμένει στην κορυφή και συμπεριλαμβανόταν στους 100 πλουσιότερους ανθρώπους του κόσμου, σύμφωνα με τη λίστα του περιοδικού «Fortune».

Ο Σταύρος Νιάρχος απεβίωσε στις 15 Απριλίου 1996 αφήνοντας μια τεράστια περιουσία στους απογόνους του, ενώ κληροδότησε το 20% των περιουσιακών του στοιχείων για τη σύσταση ενός ιδρύματος που φέρει το όνομά του και έχει ως σκοπό την πραγματοποίηση δωρεών στους τομείς της τέχνης και του πολιτισμού, της παιδείας, της υγείας και της κοινωνικής πρόνοιας. Έτσι ένας μεγάλος ναυτιλιακός μύθος, που γεννήθηκε από έναν από τους αποκαλούμενους «χρυσούς» Έλληνες, περνά σαν διάττοντας αστέρας από το ελληνικό ναυτιλιακό στερέωμα, διαμορφώνει τη δική του διαδρομή, φτάνει στο ζενίθ της επιχειρηματικής του σταδιοδρομίας, αφήνει πίσω τα δικά του ίχνη και χάνεται. Περιπλους 11

ΣΤΑΥΡΟΣ ΝΙΑΡΧΟΣ KAI το κληροδότημα του στην ελληνική ΚΟΙΝΩΝΙΑ

1. Το δεξαμενόπλοιο “World Produce” ναυπηγημένο το 1984, 17.277 κοχ και 29.900 τνβ. Συλλογή Ιδρύματος Σταύρος Σ. Νιάρχος. 2. Το vlcc “World Crest” ναυπηγημένο το 2002. Συλλογή Ιδρύματος Σταύρος Σ. Νιάρχος. 3. Το “Ocean Guardian”, 300.000 DWT. [πηγή: Γιάννης Κ. Φραγκούλης, Ο Σταύρος Νιάρχος όπως τον έζησα, Εκδόσεις Φερενίκη, 2001.]

4. Ο Σταύρος Νιάρχος και ο υπουργός Οικονομικών Δ. Χέλμης δίνουν τα χέρια μετά την υπογραφή της σύμβασης αγοράς των ναυπηγείων Σκαραμαγκά, τον Σεπτέμβριο του 1956. [πηγή: Γιάννης Κ. Φραγκούλης, Ο Σταύρος Νιάρχος όπως τον έζησα, Εκδόσεις Φερενίκη, 2001.] 5. Ο Σταύρος Νιάρχος μαζί με τον πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή μετά την υπογραφή της συμβάσεως για τη διαχείριση των κρατικών Διυλιστηρίων Ασπροπύργου. [πηγή: Γιάννης Κ. Φραγκούλης, Ο Σταύρος Νιάρχος όπως τον έζησα, Εκδόσεις Φερενίκη, 2001.]

6 6. Το «Παγκόσμιο Ελπίς», το πρώτο δεξαμενόπλοιο 26.000 τόνων, που κατασκεύασαν τα Ελληνικά Ναυπηγεία Σκαραμαγκά. Καθελκύστηκε στις 22/12/1960. [πηγή: Γιάννης Κ. Φραγκούλης, Ο Σταύρος Νιάρχος όπως τον έζησα, Εκδόσεις Φερενίκη, 2001.] 7. Τα Ελληνικά Ναυπηγεία Α.Ε., το 1974. Συλλογή Ιδρύματος Σταύρος Σ. Νιάρχος. 7. Άποψη των αποθηκευτικών χώρων των Διυλιστηρίων Ασπροπύργου όπως ήταν τότε. [πηγή: Γιάννης Κ. Φραγκούλης, Ο Σταύρος Νιάρχος όπως τον έζησα, Εκδόσεις Φερενίκη, 2001.]

12 Περιπλους

Θρύλος της ελληνικής & παγκόσμιας ναυτιλίας 1

1. Η “Κρεολή”, η προσωπική θαλαμηγός του Σταύρου Νιάρχου, ήταν το μεγαλύτερο ιδιωτικό ιστοπλοϊκό της εποχής του. [πηγή: Γιάννης Κ. Φραγκούλης, Ο Σταύρος Νιάρχος όπως τον έζησα, Εκδόσεις Φερενίκη, 2001.] 2. Ο Σταύρος Νιάρχος σε στιγμές χαλάρωσης, στο μπαρ της πλαζ της Σπετσοπούλας. [πηγή: Γιάννης Κ. Φραγκούλης, Ο Σταύρος Νιάρχος όπως τον έζησα, Εκδόσεις Φερενίκη, 2001.] 3. Ο Σταύρος Νιάρχος στο Παρίσι τον Ιούνιο του 1971. [πηγή: Γιάννης Κ. Φραγκούλης, Ο Σταύρος Νιάρχος όπως τον έζησα, Εκδόσεις Φερενίκη, 2001.]

Η εκρηκτική προσωπικότητα του Νιάρχου δε σταμάτησε να μελετά, να σχεδιάζει και να υλοποιεί πολλαπλές επενδύσεις σε μετοχές, ακίνητα, έργα τέχνης και να εξαπλώνεται όλο και περισσότερο σε πολυσχιδείς δραστηριότητες, καθιστώντας τον έναν από τους πλουσιότερους ανθρώπους του κόσμου. Οι πολλαπλές και διαφορετικές επιχειρηματικές του δραστηριότητες βρέθηκαν στο επίκεντρο της παγκόσμιας οικονομίας από την εποχή της σύστασης του «Ομίλου Νιάρχου», το 1939. 3

Βιβλιογραφία - Αδριάνας, Δ., Η ναυτοσύνη της νήσου Ψαρών στα πλοία του Σταύρου Νιάρχου, Ψαρά 2010. - Αντωνίου, Α., «Η ανάπτυξη της ναυπηγικής βιομηχανίας στην Ελλάδα και η συμβολή του Πολυτεχνείου στην παραγωγική διαδικασία», Πρακτικά Συνεδρίου 170 χρόνια Πολυτεχνείο. Οι μηχανικοί και η τεχνολογία, τόμος Β’, Αθήνα 2012. - Θεοτοκάς, Γ. –Χαρλαύτη, Τζ. , Ευπόμπη. Ελληνικές ναυτιλιακές επιχειρήσεις, 1945-2000. Οργάνωση, διοίκηση και στρατηγικές, Ελληνικό Λογοτενικό και Ιστορικό Αρχείο, Αθήνα 2004. - Harlaftis G. – Haritatos Μ.- Beneki Η., Ploto. Greek ship owners from the late 18th century to the eve of World War II, Hellenic Literary and Historical Archive, Athens, 2003. - Harlaftis, G., Greek Shipowners & Greece 1945-1975. From Separate Development to Mutual Interdependence, London 1993. - Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Χορηγίες 1996-2003. - Φραγκούλης, Γ., Ο Σταύρος Νιάρχος όπως τον έζησα, Αθήνα 2011. Περιπλους 13

ΣΤΑΥΡΟΣ ΝΙΑΡΧΟΣ KAI το κληροδότημα του στην ελληνική ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Ίδρυμα «Σταύρος Νιάρχος»

Το Ίδρυμα «Σταύρος Νιάρχος» είναι ένας από τους μεγαλύτερους φιλανθρωπικούς οργανισμούς στον κόσμο και πραγματοποιεί δωρεές στους τομείς της τέχνης και του πολιτισμού, της παιδείας, της υγείας, και της κοινωνικής πρόνοιας.

υνεχίζοντας την παράδοση των μεγάλων Ελλήνων ευεργετών ο Σταύρος Νιάρχος μερίμνησε με τη διαθήκη του για τη δημιουργία μετά τον θάνατό του ιδρύματος που φέρει το όνομά του. Με δράση τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό, το Ίδρυμα ξεκίνησε την κοινωφελή του δράση το 1996, αντλώντας έμπνευση από την αφοσίωση του Νιάρχου προς την Ελλάδα και τον Ελληνισμό, καθώς και την ιδιαίτερη ευαισθησία που επεδείκνυε στους τομείς της φιλανθρωπίας, των τεχνών και του πολιτισμού. Έχοντας διαθέσει ένα σημαντικό μέρος της περιουσίας του για τη δημιουργία του Ιδρύματος, ο Σταύρος Νιάρχος κληροδότησε στην Ελλάδα και στην ανθρωπότητα γενικότερα μια υπόσχεση για διαρκή προσπάθεια βελτίωσης της ζωής όλων. Το Ίδρυμα «Σταύρος Νιάρχος» είναι ένας από τους μεγαλύτερους φιλανθρωπικούς οργανισμούς στον κόσμο και πραγματοποιεί δωρεές στους τομείς της τέχνης και του πολιτισμού, της παιδείας, της υγείας, και της κοινωνικής πρόνοιας. Το Ίδρυμα ενισχύει με δωρεές οργανισμούς που επιδεικνύουν αποτελεσματική διοίκηση και σωστή διαχείριση και αναμένεται να επιφέρουν αισθητές και διαχρονικές κοινωνικές επιρροές. Επίσης, στηρίζει ενεργά προγράμματα που συμβάλλουν στη σύμπραξη φορέων δημοσίου και ιδιωτικού τομέα ως αποτελεσματικά μέσα υποστήριξης του κοινού καλού. Το Ίδρυμα διοικείται από Διοικητικό Συμβούλιο στο οποίο

μετέχουν οι δύο γιοι του Σταύρου Νιάρχου, Φίλιππος και Σπύρος, καθώς και ο γιος του Κων/ νου Δρακόπουλου, Ανδρέας. Στην Ελλάδα που είναι ο κύριος χώρος δραστηριοποίησης του Ιδρύματος έχει συσταθεί από της συστάσεως του Ιδρύματος το 1996, Συμβουλευτική Επιτροπή που σκοπό έχει να ερευνά ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο και να προτείνει προς χρηματοδότηση φορείς με μακρόχρονη υπηρεσία στους τομείς ενδιαφέροντος του Ιδρύματος. Η Επιτροπή αποτελείται από διακεκριμένες προσωπικότητες της ελληνικής κοινωνίας. Από το 1996 μέχρι σήμερα έχει εγκρίνει συνολικά τη διάθεση 1,04 δισεκατομμυρίων ευρώ μέσω 2.475 δωρεών σε μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς σε 109 κράτη ανά τον κόσμο. Από το σύνολο των δωρεών άνω του 80% του συνολικού ποσού έχει διατεθεί σε οργανισμούς και πρωτοβουλίες στην Ελλάδα. Στο πλαίσιο αυτό, και λαμβάνοντας υπόψη τη συνεχώς επιδεινούμενη κρίση στην Ελλάδα, το Ίδρυμα αποφάσισε, πριν ένα χρόνο, να αναλάβει συγκεκριμένες δράσεις, πέρα από τις συνήθεις προγραμματικές του δραστηριότητες, με σκοπό την αμεσότερη παροχή στήριξης και την ανάκαμψη ατόμων και κοινοτήτων που έχουν πληγεί από την οικονομική κρίση. Από την αρχή του 2012, το Ίδρυμα έχει ήδη διαθέσει συνολικά €54 εκατομμύρια μέσω 157 δωρεών σε όλη τη χώρα, ενώ συνεχίζεται η αξιολόγηση νέων προγραμμάτων και οργανισμών προκειμένου να ενισχυθεί περαιτέρω η δυναμική αυτής της πρωτοβουλίας.

Αριστερά: Ανδρέας Δρακόπουλος, Πρόεδρος του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος». Δεξιά: Σπύρος και Φίλιππος Νιάρχος, Πρόεδροι του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος» και διαχειριστές του Ομίλου.

14 Περιπλους

Θρύλος της ελληνικής & παγκόσμιας ναυτιλίας

Από το 1996 μέχρι σήμερα έχει εγκρίνει συνολικά τη διάθεση 1,04 δισεκατομμυρίων ευρώ μέσω 2.475 δωρεών σε μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς σε 109 κράτη ανά τον κόσμο. Παγκόσμιος Χάρτης, στον οποίο αποτυπώνονται οι δωρεές του Ιδρύματος.

Λαμβάνοντας υπόψη τη συνεχώς επιδεινούμενη κρίση στην Ελλάδα, το Ίδρυμα αποφάσισε, πριν ένα χρόνο, να αναλάβει συγκεκριμένες δράσεις, πέρα από τις συνήθεις προγραμματικές του δραστηριότητες, με σκοπό την αμεσότερη παροχή στήριξης και την ανάκαμψη ατόμων και κοινοτήτων που έχουν πληγεί από την οικονομική κρίση.

Από το σύνολο των δωρεών του Ιδρύματος άνω του 80% του συνολικού ποσού έχει διατεθεί σε οργανισμούς και πρωτοβουλίες στην Ελλάδα. Χάρτης της Ελλάδος, στον οποίο αποτυπώνονται οι δωρεές του Ιδρύματος.

Tα κείμενα και οι φωτογραφίες προέρχονται από την ιστοσελίδα του Ιδρύματος.

Περιπλους 15

ΣΤΑΥΡΟΣ ΝΙΑΡΧΟΣ KAI το κληροδότημα του στην ελληνική ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Κέντρο Πολιτισμού | Ίδρυμα «Σταύρος Νιάρχος»

δημιουργία του ΚΠΙΣΝ, προϋπολογιζόμενου ύψους 566 εκατομμυρίων ευρώ, στο χώρο του Δέλτα Φαλήρου, θεωρείται η μεγαλύτερη δωρεά του αιώνα, όπως εκείνη των αδελφών Βαλλιάνου για την ίδρυση του Μεγάρου της Εθνικής Βιβλιοθήκης το 1888. Θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως η ναυαρχίδα των υπό κατασκευή έργων του Ιδρύματος. Οι κατασκευαστικές εργασίες έχουν ήδη ξεκινήσει. Πρόκειται για ένα έργο μεγάλης εθνικής σημασίας ειδικά υπό τις συνθήκες που επικρατούν σήμερα στη χώρα. Παραμένει όχι μόνο ψήφος εμπιστοσύνης για το μέλλον της χώρας, αλλά συγχρόνως αποτελεί μοχλό βραχυπρόθεσμης και μεσοπρόθεσμης οικονομικής ανάπτυξης γεγονός πολύ σημαντικό στις παρούσες συνθήκες της ελληνικής κοινωνίας. Το Ίδρυμα ανακοίνωσε τα σχέδιά του για τη χρηματοδότηση της δημιουργίας του Κέντρου Πολιτισμού στο Φάληρο, το 2006. Το έργο περιλαμβάνει την κατασκευή και τον πλήρη εξοπλισμό νέων κτιριακών εγκαταστάσεων για την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος (ΕΒΕ), την Εθνική Λυρική Σκηνή (ΕΛΣ), καθώς και τη δημιουργία Πάρκου συνολικής έκτασης 170.000 μ². Χρηματοδοτώντας το ΚΠΙΣΝ το όραμα του Ιδρύματος είναι να προσφέρει στη χώρα και την πόλη το απαραίτητο εκείνο υπόβαθρο παιδείας και πολιτισμού για την ενσωμάτωσή τους στον εικοστό πρώτο αιώνα και σε ένα παγκόσμιο πλαίσιο. Το ΚΠΙΣΝ σχεδιάζεται ως πολυλειτουργικός χώρος παιδείας, πολιτισμού και ψυχαγωγίας. Όταν το έργο ολοκληρωθεί η πλήρης διαχείριση και ο πλήρης έλεγχος θα περιέλθουν στο ελληνικό Δημόσιο. Η ιδέα για το ΚΠΙΣΝ άρχισε να διαμορφώνεται το 1998 με την απόφαση του Ιδρύματος να χρηματοδοτήσει την κατασκευή νέων εγκαταστάσεων για την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος(ΕΒΕ). Η αρχική ιδέα ήταν να μην περιοριστεί το έργο στη συγχώνευση των συλλογών της Βιβλιοθήκης, αλλά να γίνει εκτεταμένη αναβάθμιση των εγκαταστάσεών της και κατά συνέπεια να αναδειχθεί η παρουσία της. Σύμφωνα με το όραμα του Ιδρύματος θα πρόκειται για μια δημόσια βιβλιοθήκη που θα παρέχει πρόσβαση στον κόσμο της γνώσης και της πληροφορίας σε κοινό όλων των ηλικιών και θα προσφέρει ένα ευρύ φάσμα ερευνητικών και ενημερωτικών πηγών και θα συνδέεται με άλλες ελληνικές αλλά και ξένες βιβλιοθήκες. Παράλληλα και ανεξάρτητα από την παραπάνω πρωτοβουλία στο Ίδρυμα υπεβλήθη η πρόταση ενίσχυσης της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, ενός οργανισμού στον οποίον ήταν απαραίτητη η φυσική και οργανωτική αναβάθμιση. Τα δύο αυτά σχέδια έδωσαν μια συναρπαστική προοπτική της σύνθεσης των δύο έργων στο πλαίσιο ενός πολιτιστικού πάρκου σε έναν ενιαίο χώρο δημιουργώντας έτσι ένα πολύ σημαντικό πολιτιστικό και εκπαιδευτικό σημείο αναφοράς του Αττικού λεκανοπεδίου, αλλά και όλης της χώρας. Έτσι, το 2006, δέκα χρόνια μετά την έναρξη της λειτουργίας του το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος ανακοίνωσε την πρόθεσή του να χρηματοδοτήσει τη δημιουργία του ομώνυμου Κέντρου Πολιτισμού. Το 2007 μετά την εκπόνηση των προκαταρκτικών μελετών, οι οποίες κατέδειξαν τη βιωσιμότητα του έργου, το Ίδρυμα και το Ελληνικό Δημόσιο υπέγραψαν Μνημόνιο Συνεργασίας και τον Μάρτιο του 2009 το Ίδρυμα υπέγραψε σύμβαση με το Ελληνικό Δημόσιο για την κατασκευή. Τέσσερις μήνες αργότερα η σύμβαση κυρώθηκε από την Ελληνική Βουλή.

Η μεγαλύτερη μεμονωμένη δωρεά του Ιδρύματος ύψους 566 εκατομμυρίων ευρώ είναι το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΣΙΝ) στην Αθήνα. Πρόκειται για ένα έργο μεγάλης εθνικής σημασίας ειδικά υπό τις συνθήκες που επικρατούν σήμερα στη χώρα.

3 1. Τοποθεσία του έργου. 2. Άποψη του έργου από τη βόρεια πλευρά του πάρκου. 3. Όψη από την Εσπλανάδα.

Χρηματοδοτώντας το ΚΠΙΣΝ το όραμα του Ιδρύματος είναι να προσφέρει στη χώρα και την πόλη το απαραίτητο εκείνο υπόβαθρο παιδείας και πολιτισμού για την ενσωμάτωσή τους στον εικοστό πρώτο αιώνα και σε ένα παγκόσμιο πλαίσιο. 16 Περιπλους

Θρύλος της ελληνικής & παγκόσμιας ναυτιλίας

Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος

ο νέο κτίριο της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, 22.000 τμ., θα εκσυγχρονίσει ένα θεσμό, που χρονολογείται από το 1832, δίνοντάς του τη δυνατότητα να ενισχύσει το ερευνητικό του τμήμα και ταυτόχρονα να επεκτείνει τη δράση του ως δημόσιο μέσο χωρίς περιορισμούς χρήσης. Η βιβλιοθήκη θα εξυπηρετεί επισκέπτες όλων των ηλικιών και μορφωτικών επιπέδων από ακαδημαϊκούς ερευνητές έως παιδιά και νεαρούς ενήλικες που θα αποτελέσουν τη νέα γενιά χρηστών. Η είσοδος της Βιβλιοθήκης θα οδηγεί στο μεγάλο ανοιχτό χώρο της υποδοχής, ο οποίος θα παρέχει άμεσο οπτικό προσανατολισμό προς όλες τις λειτουργίες της Βιβλιοθήκης. Ξεχωριστοί χώροι θα διαμορφωθούν για ενήλικες, εφήβους και παιδιά, στους οποίους θα πραγματοποιούνται, επίσης, εκπαιδευτικά και πολιτιστικά προγράμματα. Το νέο υπερσύγχρονο κτίριο θα προσφέρει, επίσης, τη δυνατότητα να στεγασθούν όλες οι υπάρχουσες ερευνητικές συλλογές, οι οποίες βρίσκονται σήμερα σε τρία διαφορετικά κτίρια. Στις συλλογές της περιλαμβάνονται πάνω από 4.500 χειρόγραφοι κώδικες από τον 9ο έως τον 19ο αιώνα και μεγάλος αριθμός σημαντικών ιστορικών εγγράφων και αρχείων. Η διαθεσιμότητα της συλλογής σπάνιων χειρογράφων στις μελλοντικές γενιές μελετητών θα διασφαλιστεί με την εγκατάσταση προηγμένων συστημάτων κλιματικού ελέγχου και μέσων συντήρησης και ψηφιοποίησης. Ήδη, η Εθνική Βιβλιοθήκη επεξεργάζεται τη δημιουργία σχεδίου για ένα πανεθνικό έργο ψηφιοποίησης που θα προσφέρει ευρεία πρόσβαση στους αναγνώστες. Επιπλέον, η σύνδεση με άλλες βιβλιοθήκες στην ελλάδα και στο εξωτερικό θα επιτρέψει στους χρήστες να αποκτήσουν πρόσβαση σε υλικό σχετικά με την Ελλάδα και τον Ελληνισμό. Στους χώρους της Βιβλιοθήκης θα υπάρχει, επίσης, η δυνατότητα περιοδικών εκθέσεων με υλικό από τις συλλογές της.

Το νέο κτίριο της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, 22.000 τμ., θα εκσυγχρονίσει ένα θεσμό, που χρονολογείται από το 1832, δίνοντάς του τη δυνατότητα να ενισχύσει το ερευνητικό του τμήμα και ταυτόχρονα να επεκτείνει τη δράση του ως δημόσιο μέσο χωρίς περιορισμούς χρήσης.

1. Χώρος υποδοχής βιβλιοθήκης. 2. Χώρος υποδοχής βιβλιοθήκης, μακέτα εργασίας. 3. Σύστημα βιβλιοστασίων. 4. Αναγνωστήριο, μακέτα.. 5. Κάτοψη Εθνικής Βιβλιοθήκης και Εθνικής Λυρικής Σκηνής.

Tα κείμενα και οι φωτογραφίες προέρχονται από την ιστοσελίδα του Ιδρύματος.

Περιπλους 17

ΣΤΑΥΡΟΣ ΝΙΑΡΧΟΣ KAI το κληροδότημα του στην ελληνική ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Η Εθνική Λυρική Σχολή

ο νέο κτίριο της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, έκτασης 28.000 τμ., θα είναι ένας πολυλειτουργικός χώρος, στον οποίο θα μπορούν να φιλοξενηθούν παραγωγές όπερας, μπαλέτου, παιδικές παραστάσεις, συναυλίες, θεατρικές παραστάσεις καθώς και πολυμεσικά προγράμματα τέχνης. Η νέα Λυρική Σκηνή θα αποτελεί ένα αρχιτεκτονικό κόσμημα. Τοίχοι από σκυρόδεμα, ύψους έξι ορόφων, θα δεσπόζουν στο χώρο υποδοχής, ενώ ο κύριος όγκος περιβάλλεται από σειρά αιωρούμενων εξωστών με εισόδους που οδηγούν στην αίθουσα και τους προθαλάμους των θεωρείων προσφέροντας στους θεατές την ευκαιρία να απολαύσουν το εντυπωσιακό σκηνικό από κοντά. Η διαμόρφωσή της κύριας αίθουσας με πολλαπλές σκηνές θα διευκολύνει την αποτελεσματική αλλαγή σκηνικών, καθώς και τη φιλοξενία πολύπλοκων παραγωγών. Η κορυφαία της ακουστική, οι τεχνολογικές δυνατότητες, η ευελιξία στην εναλλαγή σκηνικών και η αισθητική της, θα την καθιστούν ικανή να ανταποκριθεί ακόμα και στις πλέον τεχνολογικά απαιτητικές παραστάσεις. Το νέο κτίριο θα έχει, επίσης, υπερσύγχρονα καμαρίνια, χώρους για δοκιμές, αίθουσες εκγύμνασης και εργαστήρια ενδυμασιών. Η Εθνική Λυρική Σκηνή, αξιοποιώντας τις νέες τεχνολογίες θα έχει τη δυνατότητα να παρουσιάζει παραγωγές σε άλλες πόλεις της Ελλάδας μέσω του διαδικτύου, ενώ, παράλληλα, θα χρησιμοποιεί το Πάρκο Σταύρος Νιάρχος ως υπαίθριο χώρο διεξαγωγής επιλεγμένων τηλεπαραστάσεων, καθώς και ζωντανών παραστάσεων. Η Παιδική Σκηνή θα προσφέρει διευρυμένα προγράμματα για παιδιά, όπως παιδική όπερα, εκπαιδευτικά προγράμματα, σεμινάρια που απευθύνονται σε συγκεκριμένες ηλικιακές ομάδες και καινοτόμες δραστηριότητες. Τέλος, ένα μικρότερο πειραματικό θέατρο, 500 θέσεων, θα φιλοξενεί εκδηλώσεις μικρότερης κλίμακας, όπως παραγωγές της Πειραματικής Σκηνής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής αλλά και παραστάσεις σύγχρονης ελληνικής μουσικής και χορού, δραματικές αναγνώσεις και θεατρικές παραγωγές.

1. Τομή της κεντρικής αίθουσας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. 2. Τομή της κεντρικής αίθουσας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. (λεπτομέρεια). 3. Κεντρική σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. 4. Πειραματική σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Μακέτα. 5. Χώρος υποδοχής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής.

18 Περιπλους

Η κορυφαία της ακουστική, οι τεχνολογικές δυνατότητες, η ευελιξία στην εναλλαγή σκηνικών και η αισθητική της, την καθιστούν ικανή να ανταποκριθεί ακόμα και στις πλέον τεχνολογικά απαιτητικές παραστάσεις.

Θρύλος της ελληνικής & παγκόσμιας ναυτιλίας

Πάρκο Σταύρος Νιάρχος

υνδεδεμένο εννοιολογικά, λειτουργικά και τοπογραφικά με τη Λυρική Σκήνη και την Εθνική Βιβλιοθήκη, το Πάρκο Σταύρος Νιάρχος θα αποτελέσει ένα ζωντανό και ζωτικό πνεύμονα πρασίνου, μία ανάσα ζωής για την Αθήνα και μια σημαντική προσθήκη σε μία πόλη με τους λιγότερους κατά κεφαλήν χώρους πρασίνου στην Ευρώπη. Ένα καταπράσινο τοπίο από κήπους, με μια μεγάλη ποικιλία από δέντρα, φυτά, συντριβάνια, αλέες, μονοπάτια, παιδικές χαρές και ανοιχτούς χώρους θα καθιστά την κάθε επίσκεψη μοναδική. Ερχόμενοι οι επισκέπτες από την βόρεια πλευρά του πάρκου θα συναντούν τους ήχους και την κίνηση των συντριβανιών, όπου θα μπορούν να ξαποστάσουν σε ειδικά διαμορφωμένους χώρους ή να εξερευνήσουν τον παρακείμενο κυκλικό λαβύρινθο. Προηγμένες παιδικές χαρές θα διαμορφωθούν στο χώρο για τους μικρούς επισκέπτες. Αλέες θα οδηγούν τους επισκέπτες στο εσωτερικό του Πάρκου, όπου θα διαμορφωθεί ένας ανοιχτός χώρος πρασίνου, ένας τόπος για συγκεντρώσεις, διοργάνωση συναυλιών και φεστιβάλ καθώς και προβολή ταινιών. Ο ανοιχτός ηλιόλουστος Μεσογειακός Κήπος θα παρουσιάζει τη φυτοκομική παράδοση της Ελλάδας με μια ποικιλία φυτών, αιθαλών και ενδημικών. Από τον Μεσογειακό Κήπο ελικοειδή μονοπάτια θα οδηγούν σε μία ήπια ανηφορική κλίση σε κορυφή ύψους 32μ., όπου ο επισκέπτης θα έχει πανοραμική θέα της θάλασσας στα νοτιοδυτικά, της Ακρόπολης στα βορειοανατολικά καθώς και του πολιτιστικού και εκπαιδευτικού πάρκου και της «Αγοράς» ανάμεσα στη Βιβλιοθήκη και τη Λυρική Σκηνή.

Το Πάρκο «Σταύρος Νιάρχος».

Tο Πάρκο Σταύρος Νιάρχος θα αποτελέσει ένα ζωντανό και ζωτικό πνεύμονα πρασίνου, μία ανάσα ζωής για την Αθήνα και μια σημαντική προσθήκη σε μία πόλη με τους λιγότερους κατά κεφαλήν χώρους πρασίνου στην Ευρώπη. Στο υψηλότερο σημείο του Πάρκου οι επισκέπτες θα συναντούν το Αναγνωστήριο, ένα χώρο 900τμ με γυάλινους τοίχους για όσους αναζητούν ένα ήσυχο μέρος για ανάγνωση και περισυλλογή ή για να απολαύσουν τη θέα. Ο ίδιος ο χώρος θα χρησιμοποιείται για τη διοργάνωση πολιτιστικών και εκπαιδευτικών εκδηλώσεων. Τα ελκυστικά στοιχεία που χαρακτηρίζουν το Πάρκο Σταύρος Νιάρχος δεν περιορίζονται στο έδαφος. Οι ενεργειακές ανάγκες του κτιρίου θα καλύπτονται από ένα μεταλλικό στέγαστρο 100 μ x 100 μ, αποτελούμενο από φωτοβολταϊκά πάνελ. Το στέγαστρο δεσπόζει 14 μέτρα πάνω από την κορυφή του λόφου και εκτείνεται πέρα από την περίμετρό του. Αποτελεί κατασκευαστικό και μηχανικό επίτευγμα, στηρίζεται από 40 μεταλλικούς στύλους και η παρουσία του θα αποτελέσει συναρπαστική προσθήκη στον ορίζοντα της πόλης. Σε συνδυασμό με άλλα περιβαλλοντικά καινοτόμα σχέδια και πρακτικές, το έργο αποσκοπεί να κατακτήσει την Πλατινένια ή Χρυσή πιστοποίηση LEED (Leadership in Energy and Environmental Design), την πρώτη διάκριση αυτού του είδους στην Ελλάδα, καθώς και την πρώτη για έργο αυτής της κλίμακας στην Ευρώπη. Η παρακείμενη Εσπλανάδα, με τις χαρακτηριστικές δενδροστοιχίες, αναπτύσσεται παράλληλα με τη γυάλινη όψη του κτίσματος. Παράλληλα με την Εσπλανάδα, βρίσκεται ένα πλατύ κανάλι, το οποίο αποτελεί μεταφορική συνέχεια της θάλασσας. Το Πάρκο Σταύρος Νιάρχος έχει σχεδιαστεί με γνώμονα την ευελιξία. Καθώς οι επισκέπτες θα εξοικειώνονται με τις χρήσεις του, η δομή του Πάρκου θα εξελίσσεται για να υποστηρίζει τις νέες ανάγκες και προτιμήσεις του κοινού.

Μονοπάτια που οδηγούν στην κορυφή του πάρκου.

Tα κείμενα και οι φωτογραφίες προέρχονται από την ιστοσελίδα του Ιδρύματος.

Περιπλους 19

Hellas Liberty Του Ιωάννη Παλούμπη, Αντιναυάρχου ΠΝ εα

Το μεσημέρι της Τρίτης 25ης Ιουνίου επισκεφτήκαμε το ολοκληρωμένο από καιρό, άψογα βαμμένο και καλοσυντηρημένο “Hellas Liberty” που το λίκνιζε στο κρηπίδωμα μπροστά από το κτίριο του σιλό η πνοή της μεσημεριάτικης καλοκαιρινής μπουκαδούρας. Ήταν χαρά και τιμή μας, που μας υποδέχτηκε και μας ξενάγησε ο καπετάν Βαγγέλης Κούζιλος, διαρκής και άγρυπνος βατσιμάνης και η ψυχή της μετασκευής και της αξιοποίησης του ιστορικού αυτού πλοίου. Βετεράνος ναυτικός ο ίδιος, των «ευλογημένων» αυτών πλοίων είχε τόσα πολλά να πει και να διηγηθεί από τα πρώτα βήματα της ναυτικής του καριέρας πάνω στα βραδυκίνητα αυτά φορτηγά, στα οποία στηρίχτηκε η εκρηκτική ανάπτυξη της ελληνικής εμπορικής ναυτιλίας της δεκαετία του ’50.

Περιπλους 21

1 1. Άποψη του καταστρώματος της πρύμνης. 2. Μηχανοστάσιο. 3. Η γέφυρα. 4. Διάδρομος δίπλα στην κουπαστή. Φωτογραφίες Ιωάννα Μπερμπίλη.

22 Περιπλους

Χάριν της γενναίας χορηγίας του αειμνήστου εφοπλιστή Βασιλείου Κωνσταντακόπουλου, πήρε σάρκα και οστά το όνειρο της μεταφοράς του τελευταίου διαθέσιμου λίμπερτυ στην Ελλάδα. Τα πλοία της «ελευθερίας» του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου

Βασίλης Κωνσταντακόπουλος

Σπύρος Πολέμης

Λεωνίδας Ραπτάκης

Η ιστορία των Liberties ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 1940, όταν το Αγγλικό Υπουργείο Πολέμου διαπίστωσε ότι η ταχύτητα αυξήσεως των απωλειών των εμπορικών πλοίων που κατευθύνονταν προς την Αγγλία, υπερέβαινε την ταχύτητα ναυπηγήσεων που θα μπορούσαν να υποστηρίξουν τα αγγλικά ναυπηγεία, τα οποία είχαν πρόσθετα να αντιμετωπίσουν και τις ανάγκες των πολεμικών πλοίων του Βρετανικού Βασιλικού Ναυτικού. Πολλές ήταν οι αιτίες γι αυτή την εξέλιξη, με κυριότερη την τελειοποίηση των τεχνικών χαρακτηριστικών των γερμανικών υποβρυχίων, αλλά και των μεθόδων της τακτικής των χρησιμοποιήσεως. Έτσι το στρατηγικό σχέδιο του Γερμανικού Ναυτικού που απέβλεπε στην πλήρη απομόνωση της νησιωτικής αντιπάλου Βρετανίας και τον στραγγαλισμό μέχρις ασφυξίας των ναυτικών γραμμών επικοινωνιών, που τροφοδοτούσαν τον πόλεμο με πρώτες ύλες από όλο τον κόσμο και κατευθύνονταν προς αυτήν, φαινόταν να επιτυγχάνει. Ήταν το ίδιο σχέδιο που είχε εφαρμοσθεί και στον Α΄ ΠΠ αλλά τώρα χάρις στην εκπληκτική ανάπτυξη του υποβρύχιου όπλου εμφανιζόταν να διαθέτει πολύ περισσότερες πιθανότητες επιτυχίας. Πράγματι του πρώτους εννέα μήνες του πολέμου βυθίστηκαν από τη δράση των γερμανικών υποβρυχίων 150 Αγγλικά ή συμμαχικά εμπορικά πλοία με τονάζ 1 εκατομμυρίου τόνων περίπου. Στην πρώτη φάση λοιπόν φαινόταν ότι ο υποβρύχιος πόλεμος είχε κυριολεκτικά παραλύσει τις θαλάσσιες μεταφορές των πολύτιμων εφοδίων και υλικών που τόση ανάγκη είχε η νησιωτική Αγγλία για να διατηρήσει τη μαχητική της ικανότητα. Η λύση που αναζητείτο από το Βρετανικό Υπουργείο Πολέμου ήταν η επείγουσα ναυπήγηση πλοίων σε ναυπηγεία που να βρίσκονταν μακριά από το θέατρο των επιχειρήσεων και ο μοναδικός χώρος που προσφερόταν ήταν οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Έτσι ξεκίνησε η συναρπαστική περιπέτεια κατασκευής των Liberties, που πήραν το συμβολικό τους όνομα από τον Ναύαρχο των ΗΠΑ Land, για τον σκοπό τον οποίο εξυπηρέτησαν, τη διατήρηση της Ελευθερίας. Το ερώτημα ήταν ποιο πλοίο. Το 1939 στα ναυπηγεία J. L. Thompson and Sons Ltd του Σάντερλαντ είχε καθελκυστεί ένα Τραμπ με καθόλου ελκυστικά χαρακτηριστικά. Επρόκειτο για ένα φορτηγό νεκρού βάρους 10,000 τόνων, ολικής χωρητικότητας 5.281 κόρων. Είχε παλινδρομική μηχανή 2.500 ίππων και ανέπτυσσε ταχύτητα 11 κόμβων. Οι διαστάσεις του ήταν μήκος 426 πλάτος 59 και βύθισμα 25,5 πόδια. Τον Σεπτέμβριο του 1940 καταρτίσθηκε επιτροπή έχοντας επικεφαλής τον ναυπηγό Thompson, σχεδιαστή του Τραμπ, με σκοπό τη ναυπήγηση εμπορικών πλοίων. Η επιτροπή ταξίδεψε στις ΗΠΑ να διαπραγματευτεί και να διαπιστώσει την δυνατότητα παράδοσης 60 περίπου πλοίων το χρόνο. Η επιτροπή είχε μαζί της τα σχέδια του παλαιού Τραμπ. Το σχέδιο ήταν πολύ απλό και η επιτροπή προσανατολιζόταν σ’ αυτό πιστεύοντας ότι η απλότητα του σχεδίου θα διευκόλυνε την ταχύτητα της παραγωγής. Στις Η.Π.Α. η υλοποίηση της κρατικής πολιτικής ναυπηγήσεων εμπορικών ή πολεμικών πλοίων διευθυνόταν από την Ναυτιλιακή Επιτροπή. Η Βρετανική επιτροπή συνάντησε πολλές δυσχέρειες στις αρχικές συνεννοήσεις και επαφές της με την Αμερικανική Ναυτιλιακή Επιτροπή. Κατ’ αρχάς δεν υπήρχαν ελεύθερες ναυπηγικές σχάρες, ήταν όλες κλεισμένες από παραγγελίες πολεμικών ή εμπορικών πλοίων διαφορετικών τύπων. Στη συνέχεια οι Αμερικανοί με κανένα τρόπο δεν συμφωνούσαν με την κατασκευή ενός τόσο βραδυκίνητου σκάφους. Έβλεπαν το μέλλον της Αμερικανικής ναυτιλίας σε σχέδια σκαφών ταχύτητας 17 και πλέον κόμβων. Από την άλλη πλευρά οι Βρετανοί δεν ήταν έτοιμοι να δεχτούν την ηλεκτροσυγκόλληση σαν τεχνική κατασκευής πλοίων. Ιδιαίτερα οι Βρετανικές συνδικαλιστικές ενώσεις των Ναυτικών δεν συμφωνούσαν να ταξιδεύουν τα μέλη τους σε πλοία που δεν είχαν κατασκευαστεί με τον παραδοσιακό τρόπο του καρφώματος. Από την άλλη πλευρά τα Αμερικανικά ναυπηγεία έκαναν ευρεία χρήση ηλεκτροσυγκόλλησης γιατί είχε πολλά πλεονεκτήματα. Μικρότερο βάρος σκάφους, απαιτούσε πολύ λιγότερη εμπειρία τεχνιτών, απαιτούσε λιγότερη μυϊκή δύναμη από τους εργάτες, ήταν πολύ ταχύτερη μέθοδος κλπ. Εκεί λοιπόν που όλα δείχνανε πως η επιτροπή Thompson δεν θα επετύγχανε στην αποστολή της, να αναθέσει παραγγελία για εμπορικά πλοία, συναντήθηκε με έναν επιχειρηματία «ένα κάποιον κύριο Henry Kaiser» όπως τον χαρακτήρισε ο Thompson στην έκθεση που υπέβαλε στην Βρετανική Κυβέρνηση.

Η πρωτοβουλία επιστροφής του εν λόγω λίμπερτυ στην Ελλάδα ανήκει στον Έλληνα εφοπλιστή κ. Σπύρο Πολέμη, που σε συνεργασία με τον Λεωνίδα Ραπτάκη State Senator της Πολιτείας Rhode Island των ΗΠΑ, καταγόμενο από τη ναυτομάνα Άνδρο, έφεραν εις πέρας τις ατέλειωτες γραφειοκρατικές διαδικασίες, με τελικό αποτέλεσμα την μεταφορά του πλοίου στην Ελλάδα. Περιπλους 23

4 1. Άποψη του εκθεσιακού χώρου. Φωτογραφία Αντώνη Δρακάκη. 2. Δωμάτιο ασυρμάτου. 3. Μονή καμπίνα. 4. Ο καπετάν Βασίλης Κούζιλος στο μεσόδομο των αξιωματικών που έχει διαμορφωθεί σε χώρο υποδοχής. 5. Η τσιμινιέρα του Hellas Liberty. Φωτογραφίες Ιωάννα Μπερμπίλη.

24 Περιπλους

Συλλογή μοντέλων πλοίων. Φωτογραφία Αντώνη Δρακάκη.

Ο Kaiser δεν είχε καμιά σχέση με ναυπηγικές ή άλλες ναυτικές δραστηριότητες και ήταν εργολάβος μεγάλων τεχνικών έργων, όπως θα λέγαμε σήμερα. Ο Kaiser είχε εκπληκτικές οργανωτικές ικανότητες, οι βοηθοί του ήταν από τους καλύτερους μηχανικούς των ΗΠΑ και όπως έλεγαν οι ίδιοι, αποστολή τους ήταν «να πραγματοποιούν τις υποσχέσεις του κ. Kaiser». To δόγμα της επιχείρησης του Kaiser ήταν πως «μπορούσε να κάνει το αδύνατο αμέσως, ενώ για τα θαύματα θα χρειαζόταν κάπως περισσότερο χρόνο». Ο Kaiser συμπάθησε αμέσως τον απελπισμένο Thompson και παρακινούμενος, όπως ήταν φυσικό, από το μέγεθος της παραγγελίας, δέχτηκε να αναλάβει το έργο. Έτσι στις 20 Δεκεμβρίου 1940 η επιτροπή του Thompson υπέγραψε με το συγκρότημα του Kaiser δύο συμβόλαια για την ναυπήγηση 30 πλοίων το καθένα. Ήταν μόνο η αρχή. Για να γίνει αντιληπτή η μέθοδος οργάνωσης του Kaiser θα αναφερθεί μόνο η περίπτωση του ναυπηγείου του Ρίτσμοντ της Καλλιφόρνιας. Παράλληλα με τις διαπραγματεύσεις των συμβολαίων το συγκρότημα Kaiser άρχισε να παίρνει αεροφωτογραφίες από διάφορες παράκτιες περιοχές στις Ανατολικές και Δυτικές ακτές των ΗΠΑ, με σκοπό να επιλεγούν οι προσφορότερες θέσεις για την ανάπτυξη των ναυπηγείων που θα υλοποιούσαν την Αγγλική παραγγελία. Στο Ρίτσμοντ υπήρχε μια χαμηλή αμμώδης παραλία η οποία τρομοκράτησε στην κυριολεξία τους Βρετανούς, που περίμεναν σ’ αυτό το μέρος να ναυπηγηθούν 30 πλοία μέσα στο 1942. Ο Kaiser όμως δεν οπισθοχωρούσε σε τίποτε. Ολόκληρο το ναυπηγείο θεμελιώθηκε πάνω σε 25.000 πασσάλους μήκους 70 ποδών που μπήγονταν στη γη για να συναντήσουν στέρεο έδαφος. Ο ρυθμός ήταν 700 πάσσαλοι την ημέρα. Μέσα σε τέσσερις μήνες η έρημη παραλία είχε μεταμορφωθεί σε ένα υπερσύγχρονο ναυπηγείο με εφτά ναυπηγικές σχάρες. Ο Kaiser ξεκίνησε τη ναυπηγική του προσπάθεια με τους ίδιους τεχνικούς που είχαν ασχοληθεί με την κατασκευή ενός φράγματος και μιας γέφυρας που συνέδεσε το San Francisco με το Aucland.

Τα σχέδια του φορτηγού του Thompson πέρασαν βέβαια από το σχεδιαστικό γραφείο της Gibbs & Cox της Νέας Υόρκης, τους έγινε επεξεργασία, βελτιώθηκαν και προετοιμάσθηκαν τα λεπτομερή κατασκευαστικά σχέδια. Τα 60 πλοία παραδόθηκαν σε 12 μήνες από την υπογραφή των συμβολαίων τον Ιανουάριο του 1941. Τοποθεσίες κατάλληλες για την ναυπήγηση βρέθηκαν και στον Καναδά, ενώ και στην Αγγλία στα ναυπηγεία North Sands του Σάντερλαντ ναυπηγούνταν τα ίδια πλοία. Συνολικά 18 ναυπηγεία μόνο μέσα στις ΗΠΑ κατασκεύαζαν με φρενήρεις ρυθμούς πλοία Liberty με αποτέλεσμα στο τέλος του πολέμου να έχουν ναυπηγηθεί συνολικά 2.742 πλοία αυτού του τύπου. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της προσπάθειας αξίζει να υπολογίσουμε από τον Δεκέμβριο του 1940 μέχρι τους πρώτους έξι μήνες του 1945 σε ένα σύνολο 1.640 ημερών ναυπηγήθηκαν 2.742 Liberties γεγονός που αντιστοιχεί σε 1,67 πλοία ανά ημέρα. Αποτελούσε τον μεγαλύτερο στόλο τυποποιημένων πλοίων που γνώρισε ποτέ ο κόσμος. Τα πλοία αυτά κράτησαν σχεδόν ολόκληρο το βάρος των θαλάσσιων μεταφορών των συμμάχων παρόλον ό,τι στην αρχή χαρακτηρίσθηκαν προχειροφτιαγμένα και για την όψη τους «ασχημόπαπα».

Το “Arthur M. Huddell”

Το “Arthur M. Huddell” κατασκευάστηκε στο ναυπηγείο St John’s River Shipbuilding στο νότιο άκρο του Jacksonville Florida. Η τρόπιδα τοποθετήθηκε στις 25 Οκτωβρίου 1943 και ήταν το 23ο πλοίο Liberty του ναυπηγείου. Η προγραμματισμένη καθέλκυση ήταν για τις 10 Δεκεμβρίου του 1943 αλλά λόγω της πρώτης επετείου από την επίθεση στο Pearl Harbor επισπεύσθηκε η καθέλκυσή του για τις 7 Δεκεμβρίου ώστε να πάρει πανηγυρικό χαρακτήρα. Στη σειρά δίδονταν ονόματα επιφανών Αμερικανών που είχαν πεθάνει. Ο Arthur M. Huddell (1869-1931) διετέλεσε συνδικαλιστής σε πολλά Unions και στο τέλος της ζωής του ήταν επικεφαλής του ΔιεΠεριπλους 25

26 Περιπλους

1. Η αρχική πινακίδα με το όνομα του πλοίου στον εκθεσιακό χώρο. 2. Εσωτερικός διάδρομος 3. Σωστική λέμβος Hellas Liberty. Φωτογραφίες Ιωάννα Μπερμπίλη.

Ο συνεδριακός χώρος.

θνούς Συνδικάτου Χειριστών Μηχανικών (International Union of Operating Engineers, IUOE). Προς τιμήν του ονομάσθηκε το πλοίο. Το καλοκαίρι του 1944 η Ναυτιλιακή Επιτροπή των ΗΠΑ μετασκεύασε το Huddell να μπορεί να μεταφέρει σωλήνα/αγωγό μεταφοράς πετρελαίου μέσα στα δύο αμπάρια του προς υλοποίηση της επιχείρησης PLUTO (Pipeline – Under – The – Ocean(Sea)) επί μέρους σχεδίου της επιχείρησης (Overlord) απόβασης στη Νορμανδία. Μετά την εισβολή των συμμάχων στη Νορμανδία τον Ιούνιο του 1944, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις χρειάζονταν ένα σύστημα μεταφοράς πετρελαίου από την Αγγλία προς τη Γαλλία. Η απειλή των Γερμανικών υποβρυχίων υποχρέωσε τους Βρετανούς να χρησιμοποιήσουν υποβρύχια σωλήνα που συνέδεε τη νότια ακτή της Αγγλίας με την περιοχή απόβασης στη Νορμανδία, αντί να χρησιμοποιήσουν παραδοσιακά πετρελαιοφόρα δεξαμενόπλοια. Στα αμπάρια Νο 4 και 5 του Huddell τυλίχτηκε η σωλήνα που είχε προς τούτο κατασκευαστεί. Το πλοίο έλαβε το χαρακτηρισμό “pipeline carrier”. Στις 22 Σεπτεμβρίου του 1944 το Huddell εντάχθηκε σε νηοπομπή από τη Νέα Υόρκη μεταφέροντας 70 μίλια(!!) σωλήνα και γενικό φορτίο. Το πλοίο παρέμεινε 84 ημέρες στο Λονδίνο για να ξεφορτώσει 17 μίλια σωλήνα σε ένα πλοίο ποντίσεως καλωδίων και τα υπόλοιπα 53 μίλια στο κρηπίδωμα του λιμανιού. Η πειραματική αυτή χρήση του Huddell της μεταφοράς σωλήνας στο πλαίσιο της επιχείρησης PLUTO ήταν η πρώτη και τελευταία αποστολή αυτού του είδους. Για το υπόλοιπο του πολέμου και μετά τον πόλεμο το Huddell μετέφερε κάρβουνο, γενικό φορτίο και προσωπικό όπως οι ανάγκες το απαιτούσαν. Το 1956 η Αμερικανική Τηλεφωνική και Τηλεγραφική εταιρεία (AT&T) ναύλωσε το πλοίο να ποντίσει καλώδιο από τη Δυτική ακτή μέσω της Χαβάης προς την Αρκτική, όπου οι ΗΠΑ κατασκεύαζαν σταθμούς RADAR και τους ενέτασσαν στο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης (Distant Early Warning DEW). Με την ανάπτυξη των διηπειρωτικών βαλιστικών βλημάτων (ICBM)

και των υποβρυχίων με βαλιστικά βλήματα, η γραμμή έγκαιρης προειδοποίησης έχασε τη σημαντικότητά της, αλλά το Ναυτικό των ΗΠΑ βρήκε στο Huddell μια εξαιρετική πλατφόρμα για άλλη εφαρμογή των επιχειρήσεων του Ψυχρού Πολέμου και πλέον συγκεκριμένα τον εντοπισμό και την παρακολούθηση των Σοβιετικών υποβρυχίων με το Ηχητικό Σύστημα Επιτήρησης (Sound Surveillance System SOCUS). Έτσι το Huddell κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου μετέφερε μια ποικιλία φορτίων, όπως κάρβουνο, εκρηκτικές ύλες, γενικό φορτίο, σωλήνα πετρελαίου και προσωπικό και έπλευσε από όλη την ανατολική ακτή των ΗΠΑ σε λιμάνια της Αγγλίας της Γαλλία και της Μεσογείου. Η υπηρεσία του συνεχίστηκε μετά τον Β΄ ΠΠ στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου. Όσο προχωρούσαν οι τεχνολογικές εξελίξεις το απαρχαιωμένο πλοίο χρησίμευε ως πλατφόρμα που συνέδεε αμυντικές τοποθεσίες (DEW, SOCUS) κατά των επιθετικών Σοβιετικών συστημάτων. Μετά 40 χρόνια ευδόκιμης υπηρεσίας το πλοίο αποσύρθηκε στον Εφεδρικό Στόλο Εθνικής Άμυνας των ΗΠΑ (National Defense Reserve Fleet) στον ποταμό James της Virginia.

Tα μεταπολεμικά “ευλογημένα πλοία” των Ελλήνων.

Η Ελληνική Εμπορική Ναυτιλία βγήκε από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο έχοντας πληρώσει τον δικό της φόρο αίματος δυσανάλογα μεγάλο. Τριακόσια πέντε μεγάλα, για την εποχή τους φορτηγά πλοία και σαράντα έξι επιβατικά, δηλαδή ένα σύνολο 351 πλοίων ήταν οι απώλειές της σε υλικό μόνο. Έχασε δηλαδή το 77% των πλοίων της και το 70% της χωρητικότητας που είχε ο προπολεμικός της εμπορικός στόλος, χώρια από τους 2.500 νεκρούς και αγνοούμενους ναυτικούς και τους πολλούς, μη καταγεγραμμένους, ψυχικά διαταραγμένους από τις κακουχίες και τα ναυάγια τα οποία υπέστησαν. Μετά τον πόλεμο, στα γραφεία του Πειραιά, του Λονδίνου και της Νέας Υόρκης, οι εφοπλιστές αδρανούσαν, ενώ οι ναυτικοί παρέμεναν αργοί στη στεριά γιατί δεν εύρισκαν «μπάρκο» να ταξιδέψουν. Σε αναγνώριση των θυσιών της εμπορικής μας ναυτιλίας οι ΗΠΑ αποΠεριπλους 27

φάσισαν να παραχωρήσουν, στους Έλληνες πλοιοκτήτες με χαμηλότοκο δανεισμό, εκατό φορτηγά πλοία τύπου Liberty και επτά πετρελαιοφόρα του ίδιου τύπου, με την εγγύηση του ελληνικού κράτους. Ήταν χειροπιαστή έκφραση ευγνωμοσύνης της διεθνούς κοινότητας για την ανεπανάληπτη συνεισφορά της μικρής Ελλάδας στην υπόθεση της ειρήνης και της ελευθερίας. Κατ’ αυτόν τον τρόπο η Ελλάδα μπορούσε πλέον να πάρει μέρος στο μεταφορικό έργο της παγκόσμιας ανασυγκρότησης. Η συμφωνία έκλεισε στις 7 Ιανουαρίου 1947. Ο ιστορικός της εμπορικής μας Ναυτιλίας, ο αξέχαστος καπετάν Τάσος Τζαμτζής, παραλληλίζει και θεωρεί, της ίδιας σημασίας για την ελληνική ναυτιλία την 7η Ιανουαρίου 1947 με την 10η Ιουλίου 1774, που υπογράφηκε η Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή. Με τα πλοία αυτά, 100 φορτηγά και 7 δεξαμενόπλοια, σαν βατήρα και με κύρια χαρακτηριστικά, την αγαθή, με την αρχαιοελληνική σημασία του όρου, διοίκηση των ελλήνων πλοιοκτητών και τη ναυτοσύνη των πληρωμάτων, χαρακτηριστικά κληρονομημένα και τα δύο από μια θαλασσινή παράδοση του έθνους 100 και πλέον αιώνων, η ελληνική ναυτιλία ξεκίνησε τον ανηφορικό της δρόμο προς την κορυφή της παγκόσμιας κατάταξης, στην οποία βρίσκεται σήμερα. Αποτελούσε όνειρο γενιών βετεράνων ναυτικών που ξεκίνησαν τη ζωή τους πάνω στα Liberties τις δεκαετίες του ’40 και του ’50 η απόκτηση ενός τέτοιου πλοίου, που αφού συντηρηθεί και λάβει την όψη του Μουσείου, να θυμίζει στους παλιότερους τις μέρες της νιότης τους, τότε που πρωταγωνιστούσαν στη δημιουργία του ελληνικού μεταπολεμικού θαύματος της εμπορικής μας ναυτιλίας. Παράλληλα οι νεώτεροι θα μπορούσαν να εκτιμήσουν καλύτερα τις συνθήκες κάτω από τις οποίες ξεκίνησε όλη αυτή η εκπληκτική διαδρομή που μας έφερε στην κορυφή. Ως κύριος συντελεστής της απόκτησης του τελευταίου εναπομείναντος στον κόσμο διαθέσιμου Liberty, του Arthur M. Huddell, θα πρέπει να αναφερθεί, ο αείμνηστος Καπετάν Βασίλης Κωνσταντακόπουλος, ο οποίος κάλυψε το μεγαλύτερο μέρος της δαπάνης που

χρειαζόταν. Τα παιδιά του σήμερα, εν προκειμένω ο Κωστής, εξακολουθεί να καλύπτει τη δαπάνη που συνεπάγεται η φύλαξη και η συντήρηση του πλοίου. Ο Λεωνίδας Ραπτάκης State Senator της Πολιτείας Rhode Island των ΗΠΑ, καταγόμενος από την ναυτομάνα Άνδρο, ήταν αυτός που έφερε εις πέρας τις ατέλειωτες γραφειοκρατικές διαδικασίες μέσα στο Administration των Ηνωμένων Πολιτειών. Τέλος ένας αριθμός εφοπλιστών συμμετείχαν με μικρότερες συνεισφορές στην όλη δαπάνη που απαιτούσε η προετοιμασία του πλοίου για ταξίδι, η ρυμούλκηση στην Ελλάδα και κυρίως η συντήρηση και η μετατροπή του στον εκπληκτικό εκθεσιακό χώρο και διεξαγωγής συνεδρίων που αποτελεί σήμερα. Συντονιστής ο επίσης από την Άνδρο καταγόμενος εφοπλιστής Σπύρος Πολέμης. Παγκοσμίως τρία είναι τα εναπομένοντα Liberties διατηρούμενα για Μουσειακούς λόγους: • Το SS Jeremian O’ Brien στη Δυτική ακτή των ΗΠΑ. • Το SS John W. Brown στην Ανατολική ακτή των ΗΠΑ. • Το Hellas Liberty στον Πειραιά. Ήταν μια επίσκεψη που τη σχεδιάζαμε από καιρό. Μείναμε άφωνοι από τη μετασκευή των αμπαριών σε πολυτελέστατους χώρους συνεδρίων και εκθέσεων, που έχουν ενσωματώσει την τελευταία λέξη της τεχνολογίας σε συστήματα ήχου, φωτός και πολυμέσων. Θα ήταν ευχής έργο, κατά τη γνώμη μας, αντί των ολίγων ναυτιλιακών αντικειμένων και μοντέλων πλοίων που προσδίδουν την όψη ημιτελούς Ναυτικού Μουσείου, να σχεδιασθεί από ειδικούς μια μόνιμη φωτογραφική έκθεση που να προβάλλει : • Την ιστορία των Liberties • Την Ιστορία του Arthur M. Huddell • Την παραλαβή των 100 ελληνικών Liberties και των 7 Τ2 • Τη μετασκευή του Arthur M. Huddell σε Hellas Liberty • Και πάνω απ’ όλα τη συμβολή της ελληνικής εμπορικής Ναυτιλίας στον Β΄ ΠΠ με τους πλέον των 2.500 νεκρών και αγνοουμένων.

Άποψη εσωτερικού αμπαριού.

28 Περιπλους

GREEK

GROUND IS STABLE. GREEK

In difficult times, you know where to find reliability. We successfully operate in the bunkering business since 1970, having developed longstanding strong relationships with suppliers, major foreign and domestic ship-owners, charterers, traders, brokers and industry organizations. (+30) 210 87 63 140 bunkering@jetoil.gr www.jetoil.gr

SEA IS EVEN MORE STABLE.

Γ΄ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ «ΕΤΗΣΙΕΣ» - Vaporia Marine 13 &14 Ιουνίου 2013. Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος, Πειραιάς.

ην Πέμπτη 13η και Παρασκευή 14η Ιουνίου 2013 πραγματοποιήθηκαν οι εργασίες του Γ΄Ναυτιλιακού Συνεδρίου «ΕΤΗΣΙΕΣ» που διοργάνωσε η Vaporia Marine στον φιλόξενο χώρο του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος. Το φετινό συνέδριο έθεσαν υπό την αιγίδα τους το Υπουργείο Ναυτιλίας και ο Δήμος Κηφισιάς. Την πρώτη ημέρα χαιρετισμό απηύθυναν η Πρόεδρος του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος κα Αναστασία Αναγνωστοπούλου-Παλούμπη και ο κος Παναγιώτης Σπυρόπουλος της Vaporia Marine, και συμμετείχαν με εισηγήσεις οι: - Αντώνης Βενέτης, δικηγόρος με θέμα: «Ελληνικός εφοπλισμός και Εθνικοί Ευεργέτες» - Ευάγγελος Ι. Λαζαρίδης, Υφηγητής Πολιτικής Οικονομίας με θέμα: «Η ανάπτυξη της οικονομίας δεν συνδέεται με την εποχικότητα, είναι αγαθό στο διηνεκές» - Ηλίας Μπόμπολος - Οικονομικός Διευθυντής της HELLENIC HULL MANAGEMENT με θέμα: «Σύγχρονη Εμπορική Ναυτιλία» - Χρίστος Κατηφόρης, Οικονομολόγος - Ερευνητής με θέμα: «Προοπτικές της Ελληνικής Οικονομίας - Θα ξεπεράσουμε την κρίση;» Τις εργασίες της πρώτης μέρας έκλεισε με παρέμβασή του ο κος Γιάννης Μπράτης Πρόεδρος του Πανανδριακού Συλλόγου Ναυτικών. Τον συντονισμό έκανε ο δικηγόρος κος Κωνσταντίνος Τατάκης.

Χαιρετισμός Προέδρου Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος κας Αναστασίας Αναγνωστοπούλου-Παλούμπη

Την δεύτερη ημέρα, με συντονιστή τον κο Βασίλειο Τσεμάνη Επιτ. Διευθυντή Ορθοπεδικής Κλινικής «ΥΓΕΙΑ», ακούστηκαν οι εισηγητές: -Ε λευθέριος Γείτονας - Εκπαιδευτικός, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος Εκπαιδευτηρίων ΓΕΙΤΟΝΑ με θέμα: «Από τη Ναυτική Σχολή της Ύδρας στη σύγχρονη Ελληνική Ναυτική εκπαίδευση» - Λία Μιχαηλίδου - Ακαδημαϊκή Διευθύντρια ΙΕΚ ΞΥΝΗ με θέμα: «Προβλήματα στην Ναυτική εκπαίδευση» Οι εργασίες έκλεισαν με ερωτήσεις που υπέβαλαν οι σπουδαστές Ναυτιλιακών Σπουδών του ομιλού Ξυνή. Παράλληλα με τις εργασίες του συνεδρίου, το βράδυ της Πέμπτης 13ης Ιουνίου στο αίθριο του Δήμου Κηφισιάς οι τελειόφοιτοι μαθητές του εκπαιδευτικού ομίλου Ξυνή παρουσίασαν τα λευκώματα «Η Ναυτιλία των Καρδαμύλων» και «Νοσταλγία: Εικόνες Ναυτιλίας 1950-1964». Την εκδήλωση συντόνισε η κα Φωτεινή Ξυλά- Φαφαλιού Ιστορικός Τέχνης, συντονίστρια της δημιουργίας του Ναυτικού Μουσείου Καρδαμύλων. Για την καλύτερη ενημέρωσή σας δημοσιεύονται ο χαιρετισμός της Προέδρου του ΝΜΕ, ένα μικρό φωτογραφικό ρεπορτάζ και, καθώς ο χώρος του παρόντος τεύχους δεν το επιτρέπει, μόνο τρεις, από τις πολύ αξιόλογες, ομιλίες που ακούστηκαν στο ναυτιλιακό συνέδριο.

Η Πρόεδρος του ΝΜΕ κα Αναστασία Αναγνωστοπούλου-Παλούμπη.

υρίες και κύριοι, Το Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος υποδέχεται με ιδιαίτερη χαρά στις αίθουσές του τη διεξαγωγή του Γ’ Ναυτιλιακού Συνεδρίου «Ετησίες» το οποίο διοργανώνει η «Βαπόρια Εκδοτική» και έχει γίνει πλέον σημαντικός θεσμός τα τελευταία χρόνια, με απήχηση σε όλη την ελληνική ναυτιλιακή κοινότητα. Από τη φύση της αποστολής του το Μουσείο ενδιαφέρεται για τα θέματα που θα αναπτυχθούν στη διάρκεια του Συνεδρίου και θα περιμένει να επωφεληθεί κι αυτό όπως και όλη η κοινότητα της ναυτιλίας από τα συμπεράσματα που θα εξαχθούν. Είναι γεγονός ότι ο Πρόεδρος της «Βαπόρια Εκδοτική» αγαπητός φίλος του Μουσείου κ. Παναγιώτης Σπυρόπουλος, που εγκαινίασε και συνεχίζει τρία χρόνια τώρα το θεσμό των ετησίων Ναυτιλιακών Συνεδρίων, είναι γνώστης και της παραμικρής πτυχής της ναυτιλιακής ζωής της χώρας και επομένως γνωρίζει άριστα να σχεδιάζει και να συντονίζει τη διεξαγωγή των ομιλιών και να στοχεύει στη βέλτιστη εξαγωγή συμπερασμάτων. Παράλληλα η συμμετοχή εξαιρέτων εισηγητών, κορυφαίων προσωπικοτήτων στο τομέα τους, είναι βέβαιο, όπως συμβαίνει κάθε χρόνο στα Ναυτιλιακά Συνέδρια της «Βαπόρια», ότι θα συμβάλλει στο να ακουστούν πρακτικές και εφαρμόσιμες σκέψεις και να ανταλλαγούν γνώσεις και εμπειρίες. Πλεόν του συνεδρίου έχουμε την βεβαιότητα ότι οι σύνεδροι που συμμετέχουν, θα θελήσουν να γνωρίσουν το Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος, να δουν απο κοντά τις συλλογές του και να αναγνωρίσουν

30 Περιπλους

το έργο που επιτελείται εδώ. Έργο παιδευτικό, έργο κοινωνικό, έργο εθνικό πάνω απ’ όλα, με στόχο τη διατήρηση και την ανάδειξη της ναυτικής κληρονομιάς και παράδοσης του έθνους μας. Ελπίζουμε λοιπόν ότι οι σύνεδροι, εξέχοντα μέλη και στελέχη της ναυτικής κοινότητας της χώρας μας, να εκτιμήσουν το Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος και να θελήσουν να συμμετάσχουν στον εμπλουτισμό των συλλογών του και στη διευκόλυνση της λειτουργίας του. Με τις σκέψεις αυτές σας καλωσορίζω στους χώρους μας και εύχομαι καλή και επιτυχημένη ολοκλήρωση των εργασιών του Συνεδρίου. Θα είμαστε κοντά σας σ’ όλη τη διάρκεια της φιλοξενίας και θα προσπαθήσουμε να βοηθήσουμε στην επίλυση όποιων προβληματικών καταστάσεων τυχόν παρουσιασθούν. Καλή επιτυχία στις εργασίες σας.

Σύγχρονη Εμπορική Ναυτιλία

Εισήγηση κ. Ηλία Μπόμπολου Οικονομικού Διευθυντή της Hellenic Hull Management

Ο κος Ηλίας Μπόμπολος της Hellenic Hull Management.

υρίες και κύριοι, Αποτελεί για τη HELLENIC HULL MANAGEMENT μεγάλη τιμή, η πρόσκλησή του να βρεθεί σήμερα εδώ. Για μας είναι μια ευκαιρία να παρουσιάσουμε την πρότασή μας για ένα σχέδιο ένταξης του ευρύτερου ελληνικού ναυτιλιακού κλάδου στο στρατηγικό σχέδιο ανάκαμψης και ανάπτυξης της νέας ελληνικής οικονομίας. Μιας οικονομίας που βρίσκεται, ήδη, σε φάση εξυγίανσης και αναδιάρθρωσης, διαδικασία που περνά μέσα από την αυτοκάθαρση της χώρας σε κοινωνικό και -κυρίως- πολιτικό επίπεδο. Λένε πολλοί, γιατί οι Έλληνες εφοπλιστές λείπουν απ’ τη χώρα. Γιατί μιας και τώρα που η χώρα τους καλεί να πληρώσουν φόρο ή / και πρόσθετο θα πληρώσουν, αλλά και πάλι δεν έρχονται. Απαντούν, θα πληρώσουν φόρο, αλλά γιατί να πληρώσουν; Και πολύ περισσότερο γιατί να έρθουν; Όλοι, σε όλα τα κράτη στον κόσμο, πληρώνουν φόρους για τη διασφάλιση συγκεκριμένων ανταποδοτικών ωφελημάτων. Παιδεία, Υγεία, Ασφάλεια, Κοινή Ωφέλεια, Αξιοκρατικές Ευκαιρίες. Τι απ’ όλα αυτά διασφαλίζεται στη χώρα μας για τους Έλληνες πολίτες; Τι απ’ όλα αυτά διασφαλίζεται για το ναυτιλιακό μας κλάδο; Εμείς, το Hellenic, γεννηθήκαμε από την ελληνική ναυτιλία πριν είκοσι χρόνια και υπάρχουμε γι’ αυτήν. Έχουμε γραφεία στον Πειραιά, αλλά

δεν εδρεύουμε στον Πειραιά. Έχουμε τζιράρει μισό δισεκατομμύριο δολάρια. Θα ήμασταν πολύ περήφανοι εάν είχαμε την ευκαιρία αυτά τα κεφάλαια να ήταν εξολοκλήρου μέρος του ελληνικού τραπεζικού συστήματος, της ελληνικής αγοράς, του ελληνικού ΑΕΠ. Όμως αυτό θα γίνει μόνον όταν ολοκληρωθεί η αναδιάρθρωση και η εξυγίανση της χώρας. Το ύψος και η ποιότητα των επενδύσεων που έχουν γίνει από τους έλληνες εφοπλιστές στον κλάδο είναι τέτοιο και ο βαθμός εξάρτησης της παγκόσμιας οικονομίας από τις εργασίες των ελλήνων εφοπλιστών είναι τέτοιες που απαγορεύεται ρητά και από κάθε αρχή επιχειρηματικότητας να διακινδυνευτεί το σύνολο αυτού του οικονομικού κυκλώματος σ’ ένα τέτοιο ασταθές πλαίσιο υποδομών και επιχειρηματικών κανόνων όπως αυτό που έχει η χώρα αυτή τη στιγμή. Θα ήταν καθαρός τζόγος. Και η χώρα και ο κλάδος θα έβγαιναν χαμένοι. Για να αντιληφθούμε τις επενδύσεις για τις οποίες μιλάμε, να δούμε λίγο τα σημερινά δεδομένα του κλάδου: Οι έλληνες εφοπλιστές είναι και φέτος, το 2013, οι απόλυτοι πρωταγωνιστές. Μέχρι το τέλος του Μαΐου είναι πρώτοι στους καταλόγους όλων των ναυλομεσιτικών οίκων. Σύμφωνα με την Clarkson Research Services Limited, οι έλληνες εφοπλιστές ξεχωρίζουν για την ένταση και το εύρος της δραστηριότητάς τους στην δευτερογενή αγορά πλοίων και τις ναυπηγήσεις. Με βάση τα στοιχεία της Intermodal Research & Valuations οι Έλληνες εφοπλιστές το πρώτο πεντάμηνο του 2013 πούλησαν στη δευτερογενή αγορά 27 πλοία έναντι 350 εκατ. δολ και αγόρασαν 140 ποντοπόρα επενδύοντας 1,9 δισ. δολ. Έχουν παραγγείλει 48 νεότευκτα έναντι 357 εκατ. δολ. Δρομολόγησαν, δηλαδή, επενδύσεις 2,2 δισ. δολ. Πέρυσι επένδυσαν 8 δισ. δολ. Επιπλέον, μεγάλος αριθμός παραγγελιών από το ευρισκόμενο στην κορυφή πριγκιπάτο του Μονακό αποδίδεται σε ελληνικά συμφέροντα που λειτουργούν από εκεί. Την ίδια ώρα, στον ελληνικό ναυτιλιακό κλάδο εντείνεται η «διαφοροποίηση». Είναι πλέον, ξεκάθαρη τάση: Ονόματα που παραδοσιακά δραστηριοποιούνταν αυστηρά σε έναν κλάδο, όπως τα τάνκερ ή τα φορτηγά μπαίνουν τώρα και σε άλλους κλάδους, όπως τα containers. Υπάρχει σωρευμένη ρευστότητα στον κλάδο μας. Υπάρχει όμως και η απόλυτη εμπιστοσύνη από πλευράς ξένων τραπεζών, funds αλλά και κρατικών οργανισμών από την Ασία στο ελληνικό ναυτιλιακό managemenet.

Τις εργασίες του συνεδρίου παρακολούθησαν αρκετοί νέοι άνθρωποι του τομέα των ναυτιλιακών σπουδών.

Περιπλους 31

Η επιθετικότητα αγορών από τους Έλληνες λαμβάνει χώρα την ώρα που ο έτερος μεγαλύτερος εθνικός εφοπλισμός, ο Ιαπωνικός εμφανίζεται να είναι ο μεγαλύτερος πωλητής. Δεδομένου ότι οι δύο αυτές εθνικές πλοιοκτησίες ελέγχουν το 40% της παγκόσμιας μεταφορικής δυναμικότητας γίνεται εύκολα κατανοητή η αναδιάταξη των ισορροπιών προς όφελος της Ελλάδας στο παγκόσμιο διαμετακομιστικό εμπόριο. Αυτή τη στιγμή οι θαλάσσιες μεταφορές σ’ όλο τον κόσμο έχουν μία σημαία και αυτή είναι η γαλανόλευκη. Αυτά είναι κεκτημένα. Κεκτημένα με σχέδιο, μόχθο ετών, με οξυδερκή και διαρκή δράση. Αυτά δεν γίνεται να ρισκαριστούν τώρα. Είναι εντελώς αντι-επιχειρηματικό, αλλά προπάντων άδικο. Επειδή όμως πιστεύουμε ότι η αναδιάρθρωση και εξυγίανση γίνεται ήδη πραγματικότητα, είμαστε βέβαιοι ότι σταδιακά διαμορφώνεται το απαραίτητο πλαίσιο προσέγγισης και αποτελεσματικής προσέλκυσης της ελληνικής ναυτιλίας πίσω, στην πατρίδα. Εκπροσωπώντας 1000 ελληνικά πλοία για την ασφάλεια των οποίων ευθυνόμαστε -και εγγυόμαστε- θέλουμε να σας μιλήσουμε πιο συγκεκριμένα για το πώς οραματιζόμαστε τον ελληνικό ναυτιλιακό τομέα μέσα στα ελληνικά σύνορα. Τι θα μας ικανοποιούσε; Μια εθνική στρατηγική οριζόντιας και κάθετης ανάπτυξης, μια στρατηγική που θα στοχεύει με αποφασιστικότητα και σοβαρή δουλειά η ελληνική οικονομία να προβεί σε σημαντικές κατακτήσεις. Θέλουμε συντονισμένη ανάπτυξη στο πεδίο της βιομηχανικής υποστήριξης του ναυτιλιακού κλάδου. Θέλουμε επαναπατρισμό του κλάδου σε επίπεδο διαχείρισης στόλων και παροχής όλου του φάσματος των παρεχόμενων υπηρεσιών. Θέλουμε έλληνες στα ελληνικά πλοία, αλλά δεν βρίσκονται έλληνες και δεν είναι ανταγωνιστικοί όταν βρίσκονται. Θέλουμε σύγχρονη Ναυτική Εκπαίδευση. Θέλουμε τα ελληνικά πλοία να κατασκευάζονται, να διαλύονται και να επισκευάζονται στην πατρίδα μας. Θέλουμε τα ελληνικά πλοία να τεθούν κάτω από την ελληνική σημαία. Θέλουμε υποδομές γιατί η χωρητικότητα των ελληνικών ναυπηγείων δεν επαρκεί για να στηρίξει ένα τέτοιο εγχείρημα βιομηχανικής προσέλκυσης της ελληνικής ναυτιλίας. Θέλουμε όμως εγγυήσεις ποιοτικής κατασκευής, ανταγωνιστικών τιμών και ακρίβειας στους χρόνους παράδοσης.

Θέλουμε εγγυήσεις εργασιακής ειρήνης από τους συνδικαλιστές. Θέλουμε σοβαρή αναβάθμιση της Ακτής Μιαούλη σε όλα τα επίπεδα. Ποια θα ήταν τα οφέλη από την υλοποίηση των παραπάνω Περιορισμός της εξαγωγής συναλλάγματος και ενίσχυση του ισοζυγίου πληρωμών. Ενίσχυση του ΑΕΠ και περιορισμός του ποσοστιαίου συντελεστή ελλείμματος. Επαναπατρισμός κεφαλαίων. Περιορισμός της ανεργίας - αύξηση της απασχόλησης. Συνέργιες από τη χρήση των ναυπηγείων στην ευρύτερη βαριά βιομηχανία και στην αμυντική βιομηχανία. Εκμετάλλευση εγχώριων μεταλλευμάτων για την κατασκευή των πλοίων. Δημιουργία μονάδων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στους χώρους πέριξ των ναυπηγείων ώστε να περιορισθεί η εξάρτηση από το πετρέλαιο. Ίδρυση νέων πανεπιστημιακών και πολυτεχνικών τμημάτων και αναβάθμιση των υφιστάμενων, με αντικείμενο τη ναυπήγηση πλοίων, το ναυτιλιακό management, τις μεταφορές, τις Ανανεώσιμες και εναλλακτικές πηγές και μορφές ενέργειας. Αυτό θα αναχαιτίσει τη φοιτητική μετανάστευση. Τόνωση της εγχώριας αγοράς γραφειακών χώρων, ιδιαίτερα στον Πειραιά. Τόνωση του εγχώριου τραπεζικού συστήματος. Συντονισμένη ανάπτυξη όλων των εμπορικών λιμανιών της χώρας: όχι μόνον Πειραιάς, αλλά και Λαύριο, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Βόλος, Καλαμάτα, Καβάλα, Αλεξανδρούπολη. Αυτό σημαίνει εκρηκτική αποκεντρωτική ανάπτυξη με ιδιαίτερα θετικές οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις για τη χώρα. Η Ελλάδα μπορεί και πρέπει να μετατραπεί στον μεγαλύτερο διαμετακομιστικό κόμβο της Ευρώπης. Η υλοποίηση ενός τέτοιου σχεδίου οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε πολλαπλάσια δημιουργία πλούτου. Πρόσφατα στο Hellenic Hull διαπιστώσαμε ιδίοις όμασι την ισχύ και τη στήριξη που μπορεί να παρέχει η ελληνική ναυτιλία εφόσον της ζητηθεί και αισθανθεί τη χρησιμότητα και την αναγκαιότητα να το πράξει. Είναι έτοιμη να σταθεί πλάι σε κάθε τι ελληνικό, αρκεί αυτό να αναδεικνύει την έννοια του όρου «ελληνικό» όπως ακριβώς την αντιλαμβάνεται και την αναδεικνύει η ελληνική ναυτιλία. Σας ευχαριστώ.

Στιγμιότυπο από την πρώτη ημέρα του συνεδρίου.

32 Περιπλους

25 % savings on service costs with the A200-L? Absolutely.

With our new A200-L generation of single-stage turbochargers for low-speed two-stroke engines, we’ve created a product with a better compressor stage that increases volume flow and pressure ratio. With A200-L’s compact, efficient design, a smaller turbocharger can be used on a wide range of two-stroke engines, which means a potential savings of 25 % on service costs. And this next generation is just as reliable as previous generations. Add to these immediate savings more long-term benefits, such as greater savings on fuel and total cost of ownership, and you have the kind of cutting-edge turbocharger that you as ABB customers have come to expect. www.abb.com/turbocharging

ABB SA Marine & Turbocharging 13th km Athens-Korinth National Road 12462 Skaramagkas Phone: +30 210 42 12 600 E-mail: turbo@gr.abb.com

Προοπτικές της Ελληνικής Οικονομίας - Θα ξεπεράσουμε την κρίση; Εισήγηση Χρίστου Κατηφόρη, οικονομολόγου ερευνητή

ξιότιμε Κε Πρόεδρε του Συνεδρίου, αγαπητές φίλες και φίλοι, Καλό απόγευμα και από εμένα! Να ευχαριστήσω θερμά τους διοργανωτές για την τιμητική πρόσκληση να συμμετάσχω στις εργασίες του πολύ ενδιαφέροντος αυτού Συνεδρίου. Η ώρα είναι δύσκολη και έχουν προηγηθεί τόσα πολλά και ενδιαφέροντα από όλους τους προλαλήσαντες… Γι αυτό θα προσπαθήσω να είμαι σύντομος και περιεκτικός και ίσως λίγο προκλητικός – provocative που λένε εις την Εσπερίαν και μακάρι να προκληθούν ενδιαφέρουσες ερωτήσεις και συζήτηση μετά…

Εισαγωγή Οφείλω να ομολογήσω ότι το θέμα που μου ανετέθη, του «πότε και πως θα βγούμε από την κρίση», είναι το πιο άχαρο όλων της ημερίδας: α) άχαρο διότι περισσότερο από τρία χρόνια τώρα έχουμε βαρεθεί να διαβάζουμε και να ακούμε βαθυστόχαστες σχετικές αναλύσεις σοφών, ελλήνων και ξένων, οι οποίες όμως συχνά εξάγουν εκνευριστικά διαφορετικές ή απελπιστικά αντίθετες συνταγές β) άχαρο διότι το ζήτημα περιβάλλεται από υπερβολικό υποκειμενισμό, συναισθηματική φόρτιση και φρικτές παρανοήσεις και διαστρεβλώσεις, που τροφοδοτούνται τόσο από την οργή για το παρελθόν όσο και από την απελπισία για το παρόν και την δικαιολογημένη αβεβαιότητα για το μέλλον γ) άχαρο επίσης διότι ο αντικειμενικός αναλυτής πρέπει να διαπλεύσει με επιτυχία τα άγρια στενά της αναβίωσης της ιδεολογικοπολιτικής αντιπαράθεσης επί του οικονομικού συστήματος (μεταξύ καπιταλιστών και νεομαρξιστών), αντιπαράθεσης που μετά την κατάρρευση του λεγομένου «υπαρκτού σοσιαλισμού» του ανατολικού μπλοκ το 1989-90, ουσιαστικά δεν είχε αντικείμενο μέχρι που ξέσπασε η διεθνής κρίση το 2007-2008. Ταυτόχρονα όμως το θέμα παραμένει και εξαιρετικά συναρπαστικό αφού συνεχίζει να αποτελεί το επίκεντρο της ελπίδας και των προσδοκιών μιας ολόκληρης κοινωνίας που ναι μεν έσφαλε, αλλά και πόνεσε και πληρώνει και ζητά τρόπους να επανορθώσει και να προκόψει ξανά. Προκαταβολικώς θα ήθελα να υπογραμμίσω ότι οι απόψεις που θα ακουστούν στη συνέχεια, ασφαλώς είναι προσωπικές και προφανώς δεν απηχούν κατ’ ανάγκη τις απόψεις της Τραπέζης της Ελλάδος. Ξεκινάω από το τέλος απαντώντας σύντομα στο ερώτημα «θα ξεπεράσει η Ελληνική οικονομία την Κρίση;» Απάντηση: Ασφαλώς ΝΑΙ, υπό προϋποθέσεις! Οι οικονομικές προβλέψεις, σε αντίθεση με αυτά που πολλοί ημιμαθείς νομίζουν, δεν είναι προφητείες, δεν είναι εξωγενείς υπολογισμοί. Εξαρτώνται από κυρίως τρία πράγματα: α) από τα συγκεκριμένα μέτρα που εφαρμόζεις, αν, όποτε και όπως τα εφαρμόζεις (βλ. την αφελή στην περίπτωση της Ελλάδος συζήτηση περί δημοσιονομικών πολλαπλασιαστών), β) από εξωγενείς διεθνείς ή εγχώριες εξελίξεις που δεν επηρεάζεις και κυρίως γ) από τις πρωτοβουλίες και τις συμπεριφορές όλων των δρώντων στις αγορές (προϊόντων, εργασίας, χρηματοπιστωτικές αγορές) που είναι άνθρωποι ή σύνολα ανθρώπων που δεν έχουν πάντοτε ορθολογική ή χρονικά συνεπή συμπεριφορά. Το σωστότερο όμως ερώτημα-θέμα που ίσως θα έπρεπε να θέσουμε είναι όχι αν θα ξεπεράσουμε την κρίση αλλά: «Με τι προϋποθέσεις, ποια ταχύτητα και τι δυναμισμό θα ξεπεράσουμε την κρίση;» Ποιο είναι το αναπτυξιακό μας όραμα για τη μετα-υφεσιακή, μεταμνημονιακή Ελλάδα; Μεγάλο τμήμα της κοινωνίας ονειρεύεται απλώς να επιστρέψουμε εκεί που ήμασταν μέχρι το 2008 με την επίπλαστη ευημερία, τη 34 Περιπλους

O κος Χρίστος Κατηφόρης.

δανεική από τους ξένους και από την επόμενη γενιά. Άλλο τμήμα της κοινωνίας θέλει να γίνουμε σοσιαλιστική χώρα, χωρίς ιδιωτική πρωτοβουλία, που όλα θα είναι κρατικά, ακόμη και αν τέτοια χώρα δεν υπάρχει πια στον πλανήτη πλην της Βόρειας Κορέας. Άλλο τμήμα της κοινωνίας ονειρεύεται πιο ρεαλιστικά να μιμηθούμε κάποια συγκεκριμένη άλλη σοβαρή και ευημερούσα χώρα, όπως τη Δανία, τη Φινλανδία κλπ. Τελικά όμως μήπως θα πρέπει να τολμήσουμε να ονειρευτούμε και να οικοδομήσουμε με μεθοδικότητα κάτι τελείως δικό μας και γιατί όχι ακόμη πιο δυναμικό από τις συγκεκριμένες αυτές προηγμένες χώρες; Έχει σημασία η απάντηση στο ερώτημα του τι συγκεκριμένο όραμα έχουμε για την επόμενη μέρα, διότι η τρέχουσα δεινή κατάσταση που όλοι βιώνουμε, όπου η σωρευτική μείωση του ΑΕΠ θα φθάσει το 21% μέσα σε 5 μόλις χρόνια (233 δισ το 2008 σε 183 το 2013, όσο και το 2004)1 έχει τελείως διαφορετική βαρύτητα ανάλογα με την απάντηση. Άλλη βαρύτητα έχει εάν αυτό που προσδοκούμε και αυτό για το οποίο δουλεύουμε ως κράτος, θεσμοί και επιχειρήσεις είναι να γίνουμε μια οικονομία που μετά την κρίση θα αναπτύσσεται λ.χ. μέτρια με 2% ετησίως και τελείως άλλο αν θα αναπτύσσεται με 5% ετησίως. Στην πρώτη περίπτωση θα χρειαστούν άλλα 12 χρόνια να ανακτήσουμε το επίπεδο ευημερίας του 2008, στη δεύτερη όμως θα χρειαστούν μόλις 5 έτη. Ας πάρουμε τα πράγματα όμως με τη σειρά: Πρώτα θα αναφερθούμε στις μορφές και τα αίτια της κρίσης Δεύτερον θα εξετάσουμε το που βρισκόμαστε σήμερα Και τρίτον θα δούμε τις προϋποθέσεις για μια δυναμική και όχι απλώς ήπια έξοδο από την κρίση. Αίτια Κρίσης Η Διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση που ξεκίνησε από την Αγγλία και τις ΗΠΑ υπήρξε μόνο η αφορμή της ελληνικής κρίσης, όχι όμως η αιτία της. Θυμίζουμε ότι η διεθνής κρίση ξέσπασε το 2007-2008 όταν έσκασε η φούσκα στην αγορά ακινήτων παρασέρνοντας σε χρεοκοπία πολλές μεγάλες επενδυτικές τράπεζες που είχαν προβεί σε υπερβολική μόχλευση (δανεισμό) των κεφαλαίων τους και υπερβολική έκθεση σε σύνθετα «τοξικά» προϊόντα. Στην Ελλάδα η κρίση έγινε αισθητή το 2009 και είχε αντίστροφη αιτιότητα. Δεν είχε αρχική αιτία τις άφρονες τράπεζες και θύμα τους το Δημόσιο που υπερχρεώθηκε προκειμένου να διασώσει τους καταθέτες τους, όπως συνέβη σχεδόν παντού αλλού στον κό1 European Commission, Statistical Annex to European Economy, May 2013.

Οι ομιλητές της πρώτης ημέρας. Διακρίνονται από αριστερά: ο κος Γιάννης Μπράτης, ο κος Ηλίας Μπόμπολος, ο κος Ευάγγελος Λαζαρίδης και ο κος Αντώνιος Βενέτης.

σμο (ΗΠΑ, Αγγλία, Ισλανδία, Ιρλανδία, Ισπανία κλπ), αλλά είχε ένοχο το ήδη υπερχρεωμένο Ελληνικό Δημόσιο και θύμα του τις τράπεζες και μέσω αυτών, είχε θύματα τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά. Η Κρίση του 2007-2009 υπήρξε η σοβαρότερη παγκοσμίως μετά την Κρίση που ακολούθησε το Κραχ του 1929. Η τότε Κρίση μπορεί να χαρακτηριστεί ως κρίση υπερ-προσφοράς, ενώ η Κρίση που διανύουμε σήμερα είναι Κρίση υπερβολικής ζήτησης. Σε όρους πολιτικής οικονομίας μπορούμε να πούμε ότι η Κρίση τότε αντιμετωπίστηκε με νεοφιλελεύθερο τρόπο (αφέθηκαν να χρεοκοπήσουν χιλιάδες τράπεζες, επιχειρήσεις και αποταμιευτές), ενώ σήμερα –σε αντίθεση με όσα καταγγέλουν οι νέο-μαρξιστές εδώ και αλλού– γενικά αντιμετωπίζεται κεϋνσιανά-κρατικιστικά, αφού το κράτος και οι φορολογούμενοι Αμερικής και Ευρώπης πληρώνοντας τις δαπανηρές «διασώσεις» τραπεζών και επιχειρήσεων, επωμίζονται τις συνέπειες από τα λάθη των ιδιωτών. Κοινό χαρακτηριστικό της ελληνικής και διεθνούς κρίσης ήταν η αγελαία συμπεριφορά (herd behaviour) αποταμιευτών και επενδυτών που οδηγό της είχε την Μυωπική, δηλ. κοντόφθαλμη συμπεριφορά και την Απληστία. Απληστία για περισσότερες αποδόσεις, εισοδήματα και κέρδη στο σήμερα έναντι του αύριο. Λιγότερη επένδυση και περισσότερη κατανάλωση στο σήμερα και για το αύριο... βλέπουμε! Στην περίπτωση της Ελλάδος η μυωπική συμπεριφορά και η απληστία υπήρξαν ιδιαίτερα ισχυρές την περίοδο μετά την ένταξη στο ευρώ όπου τα επιτόκια δανεισμού έπεσαν πολύ χαμηλά και πήραν χαρακτήρα επιδημίας από την οποία ελάχιστοι ξέφυγαν, ενώ εμφανίστηκε σε όλα τα επίπεδα: Στους πολιτικούς, στις συνδικαλιστικές ελίτ του δημοσίου και στις συντεχνίες δημοσίου και ιδιωτικού τομέα, στα ασφαλιστικά ταμεία, στα νοικοκυριά και στις τράπεζες. Στην περίπτωση της Ελλάδος η απληστία και η κοντόφθαλμη συμπεριφορά των πολιτικών υπήρξε η σοβαρότερη αιτία πνιγμού της οικονομίας. Η διαιώνιση του πελατειακού συστήματος, όπου οι ψήφοι ανταλλάσσονταν με διορισμούς και αργομισθία, επιδοτήσεις, αναθέσεις υπερ-τιμολογημένων έργων και μίζες, επιδόματα και αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις μεγαλύτερες των δυνατο36 Περιπλους

τήτων της οικονομίας και συγκάλυψη της φοροδιαφυγής. Αποτέλεσμα: δημοσιονομικά ελλείμματα συνεχώς από το 1980 και μετά και συσσώρευση δημοσίου χρέους που εκτοξεύτηκε από το 25% του εθνικού εισοδήματος το 1980 στο 110% τη δεκαετία του ‘90 και στο 130% το 2009, τη χρονιά που ξέσπασε δηλ. η κρίση εδώ. Αποτέλεσμα όλων αυτών, δηλ. της υπερχρέωσης του κράτους, των ασφαλιστικών ταμείων, πολλών επιχειρήσεων και νοικοκυριών υπήρξε τελικά: α) η συνολική οικονομική κατάρρευση που ζούμε λόγω αδυναμίας εξασφάλισης πόρων με τις δικές μας δυνάμεις και η εξάρτησή μας από το δημόσιο κορβανά των υπολοίπων χωρών-μελών της ευρωζώνης. β) η δημιουργία μια πολύ σοβαρής διαγενεακής ανισότητας, ενός σιωπηρού εγκλήματος των γονέων προς τα τέκνα, το οποίο ήδη βιώνουμε, αφού η προηγούμενη γενιά δανειζόμενη έζησε πλουσιότερα από όσο παρήγαγε, στερώντας όμως έτσι πόρους, ευημερία και προοπτικές από την επόμενη γενιά2 Μέσα στο σύνθετο αυτό και νοσηρό περιβάλλον όλοι πλέον καταλαβαίνουμε ότι μπήκαμε στον κυκλώνα της διεθνούς κρίσης του 2007-2008 αμέριμνοι… υποδεχθήκαμε στην Ελλάδα την κρίση δημοσίου χρέους το 2009-2010 τελείως χαλαρά, χωρίς σοβαρότητα, επίγνωση και πρόγραμμα, ενώ κουτοπόνηρα πιστέψαμε ότι το ΔΝΤ και η Ευρωπαϊκή Ένωση θα επιλύσουν αναγκαστικά και εκβιαστικά τα δικά μας θέματα, προσφέροντάς μας ανεξέλεγκτα και δίχως ανταλλάγματα τα αναγκαία κεφάλαια για να συνεχίζει το κράτος να δαπανά πολλά περισσότερα από όσα εισπράττει. Επιπλέον, επί μακρόν πολλοί υποτιμούσαν το μέγεθος του παγόβουνου, θεωρώντας την κρίση είτε τυπικού χαρακτήρα ύφεση, είτε τεχνητή, υστερόβουλη και ψεύτικη, είτε αποτέλεσμα απλώς κακοδιαχείρισης και σπατάλης των τελευταίων ετών λόγω λ.χ. Ολυμπιακών αγώνων, ή σκανδάλων (I.M. Βατοπεδίου, Siemens κλπ). Τώρα πια ξέρουμε ότι όλα αυτά ήταν απλώς συμπτώματα μιας πολύ βαρύτερης και πολύ πιο χρόνιας ασθένειας της ελληνικής οικονομίας.Οι 4 δε2 Ιάσωνα Μανωλόπουλου, «Οι νέοι βιώνουν χειρότερα την κρίση», Εφημ. Καθημερινή, 26-8-2012.

καετίες απληστίας και μυωπικής δηλ. κοντόφθαλμης συμπεριφοράς πολιτικών, συνδικαλιστικών, δημοσιογραφικών και συντεχνιακών ελίτ που έφτιαξαν ένα πελατειακό – κομματικό κράτους, παρασιτοκρατίας, μίζας, αργομισθίας, ανομίας, φαυλότητας, ατιμωρησίας, γραφειοκρατίας, προχειρότητας, ερασιτεχνισμού, αδιαφορίας, ανικανότητας, κλπ, αναμείχθηκαν με την απίστευτη σύγχυση, κουτοπονηριά και επιπολαιότητα των 4 τελευταίων ετών, εσκεμμένως ή όχι ελάχιστη έχει πια σημασία, φτιάχνοντας αυτό το θανατηφόρο κοκτέιλ που όλοι μας, νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις πίνουμε βασανιστικά εδώ και ατέλειωτους μήνες... Μέσα από φρικτά λάθη, εγκληματικές ολιγωρίες και παλινωδίες, κάναμε τα πάντα ώστε η αναπόφευκτη διόρθωση της παραγωγικής φούσκας και της δημοσιονομικής εκτροπής μας εν μέσω της διεθνούς χρηματοπιστωτικής κρίσης, να μας οδηγήσει σε μια πρωτόγνωρη διεθνώς –σε βάθος και διάρκεια– οικονομική ύφεση. Η αναγκαία αυτή διόρθωση και προσαρμογή της ελληνικής οικονομίας φυσικά και μπορούσε να γίνει αλλιώς. Αν έχουμε χρόνο αργότερα, θα σας διηγηθώ ένα ή περισσότερα ενδιαφέροντα ευρωπαϊκά παραμύθια... Τρέχουσα Μακροοικονομική κατάσταση Ας δούμε όμως τώρα, τελείως επιγραμματικά που βρισκόμαστε σήμερα μακροοικονομικά: Τα θετικά πρώτα: Τους τελευταίους μήνες πράγματι ενισχύονται οι ενδείξεις ότι η οικονομία έχει εισέλθει σε τροχιά εξισορρόπησης. Οι ενδείξεις αυτές συνοψίζονται στα ακόλουθα: 1) O κίνδυνος εξόδου της Ελλάδος από τη ζώνη του ευρώ έχει απομακρυνθεί, όπως αναγνωρίζουν το σύνολο των αναλυτών και οι διεθνείς οργανισμοί, κίνδυνος που ενώ αποτελούσε αφελές ανέκδοτο μέχρι το Νοέμβριο του 2011, έκτοτε και μέχρι το καλοκαίρι του 2012 ήταν υπαρκτός, είτε από «ατύχημα» είτε από πρόθεση πολιτικών, ντόπιων ή/και ευρωπαίων... Οι νομπελίστες και άλλοι κυρίως αμερικανοί και άγγλοι ειδήμονες που προέβλεπαν Grexit και ακολούθως πιθανή διάλυση της ευρωζώνης, διαψεύστηκαν. Ομολογούν τώρα ότι δεν εκτίμησαν σωστά τη βούληση των Ευρωπαίων για επιβίωση της ΟΝΕ3. Εμείς απλώς υπογραμμίζουμε ότι η ζώνη του ευρώ αποτελεί την μεγαλύτερη μεταπολεμικά οικονομική και πολιτική επένδυση που έχει πραγματοποιηθεί παγκοσμίως και ουδείς ευρωπαίος θα τολμούσε να την ακυρώσει έτσι πρόχειρα επειδή οι αγορές «διψούσαν για αίμα» 2) Αποκαθίσταται σταδιακά η εμπιστοσύνη στις προοπτικές της οικονομίας, όπως προκύπτει από τη ραγδαία αποκλιμάκωση του επιτοκίου μακροπρόθεσμου δανεισμού του ελληνικού δημοσίου μετά το καλοκαίρι του 2012. Στα τέλη Ιουλίου του 2012 το επιτόκιο του 10ετούς κρατικού ομολόγου ήταν 27% ενώ τώρα βρίσκεται στο 10,6%. 3) Τρίτον, τα δίδυμα ελλείμματα, το δημοσιονομικό και το εξωτερικό, έχουν περιοριστεί σημαντικά: Η αιματηρή δημοσιονομική προσαρμογή φαίνεται ότι το 2013 μπορεί να επιτύχει τη δημιουργία πρωτογενούς πλεονάσματος, ενώ το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών από -16% του ΑΕΠ που ήταν το 2008 υποχωρεί στο -2% το 2013 . 4) Tέταρτον, η πορεία εφαρμογής του προγράμματος σταθεροποίησης, παρά τα προφανή λάθη στο σχεδιασμό, τις ολιγωρίες ή αστοχίες του, επέτρεψε την συνέχιση της εισροής των δόσεων των δανειακών κεφαλαίων του ΔΝΤ και των κρατών της ευρωζώνης που προβλέπονται από τη δανειακή σύμβαση. Δίχως τα κεφάλαια αυτά, η ούτως ή άλλως αναγκαία δημοσιονομική προσαρμογή από το 2010 και μετά, θα ήταν περισσότερο απότομη και η ύφεση και η ανεργία ακόμη μεγαλύτερη (ας θυμηθούμε μόνο ότι το 2010 το πρωτογενές έλλειμμα ήταν περί τα 24 δις!). 5) Το τραπεζικό σύστημα, απέφυγε το «ατύχημα» μια πιθανής «επιδρομής» (bank-run) παρά την κορύφωση της αβεβαιότητας το 2012 αλλά και την πρόσφατη τραπεζική κρίση στην Κύπρο και οδεύει αν και με δυσκολίες προς την ανακεφαλαιο3 Καθημερινή, «Απέτυχαν οι προβλέψεις για την Ελλάδα», 2 Ιουνίου 2013, σελ. 11.

ποίηση και αναδιάρθρωσή του. Χωρίς την αποκατάσταση της ευρωστίας του τραπεζικού συστήματος (το οποίο σε αντίθεση με όσα ανεύθυνα λέγονται, δεν ευθύνεται για την κρίση στην Ελλάδα4, αντιθέτως επλήγη από το κούρεμα χρέους PSI το 2012 κατά 38 δις), είναι ουτοπικό να προσδοκά κανείς αύξηση των πιστώσεων και ανάκαμψη της πραγματικής οικονομίας. 6) Α πό τον περασμένο Ιούνιο, όπου οριστικά αποφασίστηκε η παραμονή της Ελλάδος στο ευρώ, σταμάτησαν οι μαζικές εκροές καταθέσεων από τις ελληνικές τράπεζες λόγω έξαρσης της αβεβαιότητας, έχουν επιστρέψει περίπου 14 δισ. ευρώ. από τα περίπου 80 που αποσύρθηκαν συνολικά από την αρχή της κρίσης. Η εξέλιξη αυτή είναι επιθυμητή αφού έχει ως αποτέλεσμα να περιοριστεί το χρηματοδοτικό κενό των ελληνικών τραπεζών και συνακόλουθα η εξάρτησή τους από την έκτακτη ρευστότητα που παρέχει η ΕΚΤ και το Ευρωσύστημα. Τα αρνητικά τώρα Σε όρους παραγωγής, απασχόλησης και διαθέσιμου εισοδήματος το τίμημα της προσαρμογής υπήρξε βαρύ, καθώς μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα έπρεπε να αντιμετωπιστούν συσσωρευμένα χρόνια προβλήματα και να θεραπευθούν ανισορροπίες που οδηγούσαν, αν δεν ελέγχονταν, με βεβαιότητα σε χρεοκοπία και έξοδο από το ευρώ. Η πορεία προς τη χρεοκοπία αποφεύχθηκε τελικώς χάρη στη σοβαρή πρόοδο της δημοσιονομικής προσαρμογής, που επέτρεψε τη συνέχιση της οικονομικής συνδρομής των εταίρων. Το εύρος ωστόσο και η διάρκεια της ύφεσης θα μπορούσαν να περιοριστούν αν α) είχαν προωθηθεί με μεγαλύτερo ζήλο οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στη λειτουργία του κράτους και των αγορών, β) αν υπήρχε σοβαρότερη πολιτική και συνδικαλιστική συνεννόηση. Για το δεύτερο απλώς θα σημειώσουμε ότι ενώ από το Μάιο του 2010, όταν η Ελλάδα μπήκε στο πρόγραμμα προσαρμογής, έως σήμερα, στη χώρα μας έγιναν δεκαέξι 24ωρες γενικές απεργίες και τέσσερις 48ωρες, στην Ιρλανδία, επίσης χώρα του Μνημονίου η οποία και αυτή αναγκάζεται να εφαρμόσει σκληρή λιτότητα από το 2010, δεν έγινε ούτε μία μέχρι σήμερα5. Θυμίζουμε και ίσως δεν είναι άσχετο το γεγονός ότι η Ιρλανδία τον Ιανουάριο του 2013, μετά από συνειδητές θυσίες και σοβαρά μέτρα χωρίς χρονοτριβές, με μόλις 2 έτη και 2 μήνες Μνημονίου, «βγήκε» στις αγορές και δανείστηκε μεσοπρόθεσμα με πολύ χαμηλό επιτόκιο 3,4%. Συνοψίζουμε λοιπόν το κόστος της «ελληνικού τύπου» προσαρμογής μας ή μη-προσαρμογής μας: 1) Συνεχίζεται για 6ο έτος η ύφεση, διάρκεια που αποτελεί ρεκόρ για προηγμένη χώρα. 2) Η ανεργία από 7,7% που ήταν το 2008, εκτοξεύτηκε στο 27% το 2013 3) Οι αποδοχές των εργαζομένων δημοσίου και ιδιωτικού τομέα, λόγω περιορισμού των δημοσίων δαπανών, λόγω ύφεσης και συνακόλουθων αρνητικών περιθωρίων κέρδους πολλών επιχειρήσεων και λόγω θεσμικών παρεμβάσεων στην αγορά εργασίας υποχώρησαν σημαντικά. 4) Το διαθέσιμο εισόδημα, λόγω έκτακτων εισφορών και φόρων μειώθηκε περαιτέρω, ασκώντας ακόμη περισσότερο υφεσιακές πιέσεις 5) Η δημοσιονομική σταθεροποίηση στηρίχθηκε εν μέρει στην αύξηση των ληξιπρόθεσμων οφειλών του Δημοσίου που άγγιξαν φέτος τα 9 δισεκ. 6) Αύξηση νεόπτωχων κατά 400.000, δηλ. με ετήσιο εισόδημα κάτω των 5.900€, που προστέθηκαν στα ήδη υπάρχοντα 3 εκατ6 4 Χρίστου Κατηφόρη, «Προκάλεσαν οι Τράπεζες την Κρίση στην Ελλάδα: Μυθολογία και στοιχεία» 10 Δεκ. 2012 http://www.tet-a-tet. gr/%CE%AC%CF%81%CE%B8%CF%81%CE%B1/%CF%80%CF%8 1%CE%BF%CE%BA%CE%AC%CE%BB%CE%B5%CF%83%CE%B1 %CE%BD-%CE%BF%CE%B9-%CF%84%CF%81%CE%AC%CF%80 %CE%B5%CE%B6%CE%B5%CF%82-%CF%84%CE%B7%CE%BD%CE%BA%CF%81%CE%AF%CF%83%CE%B7%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD 5 Καθημερινή, «Γιατί δεν απεργούν οι Ιρλανδοί;», 17 Μαίου 2013 6 Στοιχεία ΕΛΣΤΑΤ, Καθημερινή 9/1/2013. Περιπλους 37

Προϋποθέσεις δυναμικής και όχι ήπιας εξόδου από την κρίση Πιστεύομε ότι η οικονομία θα ανακάμψει δειλά το 2014, αν παγιωθεί το κλίμα εμπιστοσύνης και επισπευσθούν οι ως άνω διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις πριν αυξηθεί περαιτέρω ο αριθμός των –βιώσιμων κατά βάση– επιχειρήσεων που αναγκάζονται να διακόψουν τη λειτουργία τους… Τι εννοούμε όμως διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις; Δυστυχώς και τον ότρο αυτό τον «κάψαμε» (εκσυγχρονισμός, επανίδρυση κλπ). Παραθέτουμε κάποια στοιχεία: Η διεθνής ανταγωνιστικότητα της χώρας παρά τη μικρή της βελτίωση προσφάτως, παραμένει απελπιστικά χαμηλή. Η Ελλάδα σύμφωνα με όλους τους σχετικούς σύνθετους δείκτες του (WEF, IMD, World Bank), βρίσκεται στην τελευταία θέση μεταξύ των προηγμένων κρατών και σε συγκριτικά χειρότερη θέση από χώρες όπως η Τουρκία, η Αλβανία, η Μογγολία και η Κολομβία7. Σύμφωνα με τη Διεθνή Διαφάνεια ο δείκτης διαφθοράς της Ελλάδος την κατατάσσει στην 94η θέση σε σύνολο 174 χωρών, πίσω από χώρες όπως η Γκάνα (64η) η Λιβερία (75η) και ο Παναμάς (83η)! 8 Για να αλλάξει η εξευτελιστική αυτή εικόνα χρειάζονται 4 πράγματα, τα οποία ταυτοχρόνως αποτελούν και θεμελιώδεις προϋποθέσεις δυναμικής εξόδου από την κρίση: 1) Ασφάλεια Δικαίου και γρήγορη απονομή δικαιοσύνης α) σε αποδεδειγμένη υπόθεση φοροδιαφυγής, το κράτος θέλει 7-10 χρόνια να δικαιωθεί. β) 2000 υποθέσεις έχει στείλει ο Γεν. Επιθ Δημ. Διοίκησης και καμία δεν έχει τελεσιδικίσει) 2) Φορολογική Ασφάλεια και σταθερότητα. Έχουν ειπωθεί τα πάντα γι αυτό. 3) Καταπολέμηση της γραφειοκρατίας και της διαφθοράς η οποία στοιχίζει στην οικονομία περί τα 35 δισεκ ευρώ ετησίως!9 Προχθές διαβάσαμε και μείναμε με ανοικτό το στόμα: Χρειάστηκαν 23 χρόνια και 184 εκ. ευρώ για να φτιαχτούν 11,2 χιλιόμετρα δρόμου στο τμήμα Παραδεισίων-Τσακώνας…10 4) Να καλύψουμε άμεσα το χαμηλό κατά κεφαλήν επίπεδο καλλιέργειας του λαού (Γιανναράς) αλλά και το χαμηλό κατά κεφαλήν επίπεδο σοβαρότητας και αξιοπιστίας, στην πολιτική ζωή, στη δημόσια διοίκηση, στα Πανεπιστήμια. Στο χέρι μας είναι λοιπόν να αντιστραφεί η εικόνα, και μάλιστα συντομότερα από όσα προέβλεπαν ορισμένοι επαγγελματίες καταστροφολόγοι εδώ και στο εξωτερικό. Η Ελλάδα συνεχίζει να διαθέτει υγιείς πνευματικές και παραγωγικές δυνάμεις. Συνεχίζει να διαθέτει τεράστια αναξιοποίητη περιουσία, φυσικό πλούτο και φυσικά πλεονεκτήματα. Οι ευρωπαίοι σύμμαχοι έχουν αποφασίσει από το καλοκαίρι του 2012 ότι μας θέλουν «μέσα και όχι απ έξω». Φυσικά από συμφέρον. Αυτό πρέπει να το αξιοποιήσουμε! Χρειαζόμαστε οπωσδήποτε: Θωράκιση της πολιτικής μας ζωής με ριζική πολιτική μεταρρύθμιση με πλήρη διαχωρισμό των 3 εξουσιών και ασυμβίβαστο μεταξύ υπουργικού και βουλευτικού αξιώματος. Χρειαζόμαστε όμως και: Εντίμους στο τιμόνι, ομόνοια όλων (όπως τότε το 1912), επιστροφή στις αξίες που λοιδορήσαμε (φιλοπατρία, εργατικότητα, τιμιότητα), απελευθέρωση της δημιουργικότητας και επινοητικότητας του Έλληνα, απενοχοποίηση της επιχειρηματικότητας (της υγιούς όχι της διαπλεκόμενης κρατικοδίαιτης) και διδασκαλία της στα σχολεία όπως έκανε η Φινλανδία πριν πολλά έτη, μεταρρύθμιση όπου τελικά συνέβαλε στο θαύμα της γνωστής εταιρίας κινητής τηλεφωνίας. Χρειαζόμαστε Αισιοδοξία και Δουλειά! Με εύπεπτους απενοχοποιητικούς μύθους και μόνιμη μετακύλιση των ευθυνών μας στους ξένους (περί τοκογλυφίας, περί στοχοποίησης, περί λανθασμένων πολλαπλασιαστών κλπ), η οποία είναι μεν ανακουφιστική αλλά πλήρως ατελέσφορη παλαιά μας συνήθεια, με 7 World Economic Forum, The Global Competitiveness Report 2012-2013, 5 Σεπτ. 2012. 8 Transparency International, Corruption Perception Index 2012, 5 Δεκ. 2012 9 Συνέντευξη με Γενικό Επιθεωρητή Δημόσιας Διοίκησης, Λέανδρο Ρακιντζής. 4 Φεβρ. 2013 http://www.euro2day.gr/specialsinterviews/133/ articles/755460/Article.aspx 10 Καθημερινή, 9 Ιουνίου 2013.

38 Περιπλους

3 1. Ο κος Παναγιώτης Σπυρόπουλος της VAPORIA MARINE. 2. Ο κος Κωνσταντίνος Τατάκης. 3. Η κα Λία Μιχαηλίδου Ακαδημαϊκή Διευθύντρια των ΙΕΚ ΞΥΝΗ στο βήμα και ο συντονιστής των εργασιών της 2η ημέρας κος Βασίλειος Τσεμάνης.

διχόνοια «δολερή» στο εσωτερικό, με κηρύγματα ανυπακοής στο νόμο, με καλέσματα για διεθνή απομόνωση από την Ευρώπη, αλλά και με απελπισία και απογοήτευση, δεν οδηγούμαστε πουθενά. Στο σύγχρονη παγκοσμιοποιημένη οικονομία δεν ισχύει για τις χώρες το παλαιό «ο Θάνατος σου η ζωή μου», αλλά το «I go down, we all go down», ή το αντίστροφο «τράβα με να σε τραβώ, ν ανεβούμε το βουνό». Ουδείς σοβαρός πολιτικός, επιχειρηματίας, τραπεζίτης ή διεθνής θεσμός έχει συμφέρον να παραμένει η Ελλάδα ή οποιαδήποτε άλλη προηγμένη οικονομία σε ύφεση ή φτώχια... Απαιτείται πρώτα ένα εγερτήριο κοινωνικής ευαισθησίας και ένα εθνικό σχέδιο αλληλεγγύης και αλληλοβοήθειας προς τον συνάνθρωπό μας όσο θα διαρκεί η κρίση. Παράλληλα όμως απαιτείται και η παραγωγή νέου εισοδήματος και πλούτου, με αλλαγή νοοτροπίας και στερεοτύπων, με ενότητα, ομοψυχία και αρμονική συνεργασία και όχι σύγκρουση όλων των τμημάτων της κοινωνίας και του κεφαλαίου και της εργασίας και της επιχειρηματικότητας και των θεσμών, προκειμένου η Ελλάδα να ξαναγίνει και πάλι ένα κανονικό και σοβαρό κράτος, ένα κράτος με αξίες, φιλοπατρία, οργάνωση, αξιοκρατία, σεβασμό στον ιδρώτα και την ποιότητα, με επιβράβευση και τιμωρία, με αληθινή ανάπτυξη, χωρίς δανεικά και χρέη, μια Ελλάδα που συμμετέχει ισότιμα στην Ευρώπη «ως εταίρος και όχι ως εταίρα» (Σ. Καργάκος).

Ομιλία Ελευθερίου Γείτονα- Εκπαιδευτικού, Προέδρου & Διευθύνοντος Συμβούλου Εκπαιδευτηρίων ΓΕΙΤΟΝΑ

Ο κος Ελευθέριος Γείτονας των Εκπαιδευτηρίων ΓΕΙΤΟΝΑ.

υρίες και Κύριοι, Επιτρέψτε μου πρώτα να ευχαριστήσω την Vaporia Marine για την πρόσκληση συμμετοχής στο Ναυτιλιακό Συνέδριο «ΕΤΗΣΙΕΣ». Ειλικρινά θα ήθελα να δηλώσω πως «μετά φόβου Θεού» απάντησα καταφατικά. Ο φόβος μου εκπορεύεται από το δυσθεώρητον βάθος της αγνοίας μου γύρω από τα θέματα της ναυτιλίας. Κι αυτό παρά το γεγονός ότι από μικρός υποπτευόμενος που οδηγεί ο παρακείμενος στο καλυβάκι που γεννήθηκα ποταμός Λούρος, άρχισα να ταξιδεύω με τα πανιά του Οδυσσέα και να φτάνω μέχρι το μεγάλο ωκεανό και μέχρι το νησί των λωτοφάγων. Αυτή η κρυφή λαχτάρα να γίνω, όταν ανδρωθώ, ναυτικός με οδήγησε στα δέκα μου χρόνια να παραβώ την πατρική εντολή, όταν στο παρακείμενο του χωριού μου βουνό, τον Αηλιά του νομού Πρεβέζης, πήγαμε κατά τη διάρκεια των αλκυονίδων ημερών να μαζέψουμε ξύλα για το τζάκι και το φούρνο. Ο πατέρας μου είχε ως όριο μια βελανιδιά. Μέχρι εκεί έπρεπε να φτάσω. Όμως φτάνοντας εκεί, αγνάντεψα νότια στο βάθος του ορίζοντα και είδα τη μαρμαρυγή του Ιονίου Πελάγους. Έτσι παρέβην την πατρική εντολή και μπροστά μου απλώθηκε ολόκληρη η θάλασσα. Ήταν τόσο ήρεμη που άρχιζα να αναρωτιέμαι: Αλήθεια πως τους θαλασσοδέρνει τους θαλασσινούς; Μεγάλωσα και στα δεκαπέντε μου για πρώτη φορά πέρασα από το Αντίρριο στο Ρίο. Μεγάλη εμπειρία θαλασσινή για μένα το παιδί του βουνού και της στάνης. Και σήμερα 58 χρόνια μετά, απάντησα «χωρίς αιδώ» ότι αναλαμβάνω να μιλήσω για την ναυτική εκπαίδευση στην Ελλάδα του 21ου αιώνα. Αλήθεια από πού άντλησα το ακαδημαϊκό αυτό θράσος; Πως έφτασα στην ακαδημαϊκή υπέρβαση. Γι’ αυτό «ευθύνονται» σε εισαγωγικά η λέξη παρακαλώ, φίλοι μου καπεταναίοι από την Άνδρο, τη Χίο, το Μεγανήσι Λευκάδας, τον Κάλαμο, το Θιάκι, την Κρήτη κι απ’ όλα τα Ελληνικά Παράλια. Όταν λοιπόν γνώρισα και πολύ γρήγορα γίναμε φίλοι, το Γιάννη Παλαιοκρασσά μου έλεγε πως από 3 ετών ταξίδευε με τον Καπετάν Δημήτρη τον πατέρα του και τη μητέρα του Νομική. Μέσα μου στην ανάλυση που έκανα έλεγα: Γι’ αυτό είναι κοσμοπολίτης, τόσο ανοιχτός, τόσο δημιουργικός. Κι όλους τους καπεταναίους που κατά καιρούς μου εμπιστεύτηκαν τα παιδιά τους και για την εμπιστοσύνη αυτή τους ευχαριστώ και τους ευγνωμονώ, τους έβλεπα να νιώθουν περήφανα που ήταν καπεταναίοι. Κι ακόμη ένοιωθαν ευγνώμονες που με σκληρή δουλειά στη θάλασσα με την οποία είχαν ερωτική σχέση, κατάφεραν να γίνουν δημιουργικοί και να χτίσουν δικά τους βαπόρια. Μέσα σ’ αυτή την ευχαριστηριακή δυναμική που χαρακτηρίζει του ναυτικούς μας για την ευλογία που λέγεται ναυτιλία και ναυτοσύνη θα ήθελα να ξεχωρίσω μερικές φράσεις ή μερικές κορυφαίες στιγμές, δηλωτικές της μεγάλης αξιοσύνης που χαρακτηρίζει τους Έλληνες καπεταναίους. Σε μια εκ βαθέων εξομολόγηση της συζύγου του φίλου μου καπε-

τάν Γιάννη Καρασταμάτη, άκουσα το μεγαλύτερο διθύραμβο και την ωραιότερη και μελωδικότερη συμφωνία για τον πατέρα, των δύο θυγατέρων τους Λασκαρίνας και Νένης και σύζυγο της. Ερατώ μου, πες μου ειλικρινά πόσο υπερήφανη νιώθεις για την δημιουργικότητα του Γιάννη; Και η απάντηση ήρθε ως Πανύχιος Δοξολογία. «Είμαι υπερήφανη για τον καπετάν Γιάννη τον Καρασταμάτη και όχι για τον πλοιοκτήτη. Η αγάπη, η βαθιά γνώση που είχε για το πλοίο και το πλήρωμά του σε συνδυασμό με το σεβασμό και τη βαθιά γνώση που διαλέγονταν με την θάλασσα έφτιαξαν τον εφοπλιστή». Αυτοί οι άνθρωποι, αυτοί οι καπεταναίοι έχοντας στο DNA θάλασσα και αλμυρό νερό, και με νου και λογισμό κατάφεραν αυτοί πρώτοι στις θάλασσες του κόσμου και στους ατελείωτους δρόμους των πλοίων να κυβερνήσουν το πρώτο super tanker. Σας διαβάζω απόσπασμα από το βιβλίο του Καπετάν Απόστολου Χατζηελευθεριάδη «Θαλασσινές Ιστορίες, Πειραιάς 1998». Πρωτόμπαρκος ναυτικός, που να φανταστεί ότι εκεί κάπου, που από την πλευρά της πρύμνης, σε λίγες ώρες, θα ξεπρόβαλε η εντυπωσιακή «φιγούρα» του μεγαλυτέρου εκείνης της εποχής VLCC “Nicolas G. Goulandris” με τον πελώριο όγκο του στο βάθος του ορίζοντα, στο γκρίζο πέπλο της αλαφριάς ομίχλης. Το 230.000 τόνων d.w. super tanker, μποτζάροντας ολόκληρο, μια να δείχνει την πράσινη κουβέρτα του σαν γήπεδο αεροδρομίου, να μπατάρει στα δεξιά, μια να γυρίζει ανάποδα, δείχνοντας την κόκκινη μπάντα των βρεχάμενών του. Απίστευτο Στέλιο, το βλέπεις; Αυτό είναι το καράβι που κουμαντάρει ο μπατζανάκης σου ο Γιάννης ο Ανδριώτης από τα Αποίκια της Άνδρου. Ο Καρασταμάτης ο Γιάννης, ο άνδρας της Ερατώς. Κουμαντάρει το μεγαλύτερο καράβι της οικουμένης. Πάνω στο κύμα. Αυτοί οι ναυτικοί πιστεύω ότι είχαν σμιλευτεί από την αλάθητη, ευαίσθητη καλλιγόνο σμίλη της αποτελεσματικότερης Σχολής Εμποροπλοιάρχων του κόσμου. Και το σμίλευμα αυτό γίνονταν από την εποχή που η μάνα τους στην ώρα του θηλασμού τους τραγουδούσε της θάλασσας, τις πίκρες και τους θησαυρούς. Από τότε όπως λέει και ο ψαλμωδός γινόνταν η ύφανση και καταρτίζονταν το δοξαστικόν της θάλασσας. Και προς επίρρωσιν αυτής της θέσης θα μου επιτρέψετε να αναφερθώ σε πρόσφατη συζήτηση που είχα με μαθητή της Στ’ Δημοτικού αναφορικά με το πώς θα περάσει το καλοκαίρι του. «Θα βοηθάω τον πατέρα μου στην δουλειά του. Έχει την εταιρεία Cosmos Yachting». Μην μου πεις του λέω χαριτολογώντας ότι θα κάνεις και τον καπετάνιο; Όχι μου απαντά. Μόνο θα καθαρίζω. Αυτή τη δουλειά μπορώ και ξέρω να κάνω τέλεια τώρα. Για να γίνω καπετάνιος πρέπει να μεγαλώσω, να σπουδάσω και πρέπει να αποκτήσω ειδικές και πολλές γνώσεις και να μάθω καλά τα μυστικά της θάλασσας. Στην ερώτησή μου ποιος είναι ο καλός καπετάνιος κατά τη δική του γνώμη μου απάντησε: Αυτός που ξέρει τις δυνατότητες του πλοίου και τους κινδύνους της θάλασσας. Όταν πέσουμε σε κακό καιρό να ανταποκριθεί στις δυσκολίες χωρίς να φοβίσει τους επιβάτες. Είναι πολύ σημαντικό να φροντίζει για την ασφάλειά τους. Να είναι ευγενικός, καλόψυχος και να έχει καλή επικοινωνία με τους συνεργάτες του και τους επιβάτες. Να ελέγχει την ταχύτητα ανάλογα με τον καιρό και να κάνει οικονομία στα καύσιμα. Αφού ολοκληρώσαμε την συζήτηση που είχαμε, συζήτηση στην οποία έδειξε μια μοναδική μεγαλοψυχία τον ευχαρίστησα για το μάθημα ναυτικής δεοντολογίας που μου πρόσφερε και υποκλίθηκα ελαφρά. Το ίδιο έκανε και ο Οδυσσέας. Φεύγοντας σκέφτηκα! Καλό σκαρί, για να οργώσει τις θάλασσες του κόσμου ο ΟΔΥΣΣΕΑΣ Στην προσπάθειά μου να έχω όσο γίνεται μεγαλύτερη πρόσβαση στο προβληματισμό και τις δυνατότητες βελτίωσης των παρεχόμενων υπηρεσιών στις Ακαδημίες του Εμπορικού Ναυτικού συζήτησα με πρώην και νυν καπεταναίους και μηχανικούς και μελέτησα διάφορα άρθρα και εισηγήσεις. Περιπλους 39

Αναφέρομαι σε μια συνοπτική κριτική που μου παρέδωσε ο έμπειρος καπετάνιος Νικόλαος Λιαδής τον οποίο ευχαριστώ εκ βαθέων για τη βοήθειά του. «Σε πολύ χαμηλά επίπεδα είναι ο βαθμός ικανοποίησης που αποκομίζουν οι σπουδαστές των Ακαδημιών Εμπορικού Ναυτικού από τις μέχρι τώρα σπουδές στις σχολές τους. Αυτά που χρήζουν άμεσης βελτίωσης, σύμφωνα με τα σημερινά δεδομένα, είναι οι κτιριακές και τεχνολογικές υποδομές, αλλά και η διδασκαλία, ενώ τα βιβλία κρίνονται γενικά κατάλληλα από τους σπουδαστές. Για το θέμα των προγραμμάτων σπουδών και των τεχνολογικών υποδομών, είναι γνωστό, ότι η ελληνική ναυτική εκπαίδευση διατηρεί σταθερά τη μορφή της για αρκετά χρονικό διάστημα χωρίς να προσαρμόζεται στις τεχνολογικές αλλαγές. Τονίζεται δε, ότι οι ΑΕΝ θα πρέπει να προχωρήσουν σε στρατηγικές επενδύσεων σε νέες τεχνολογίες με σκοπό την εκπαίδευση των σπουδαστών οι οποίες θα βελτιώσουν την ποιότητα της μάθησης, το κόστος της εκπαίδευσης και την ποιότητα του εκπαιδευτικού προσωπικού. Όσον αφορά το θέμα των κτιριακών εγκαταστάσεων, υπογραμμίζεται, ότι αν στόχος της μεταρρύθμισης της ναυτικής εκπαίδευσης είναι να βελτιώσει την ποιότητα των παρεχόμενων εκπαιδευτικών υπηρεσιών αλλά και την επίδοση των σπουδαστών, τότε θα πρέπει οπωσδήποτε να βελτιώσει και το μαθησιακό περιβάλλον. Οι διαρροές των σπουδαστών στη μη συνέχιση των σπουδών στις ΑΕΝ: Γνωρίζουμε ότι περίπου 2 στους 10 σπουδαστές έχουν σκεφτεί να μην ολοκληρώσουν τις σπουδές τους και δεν τις ολοκλήρωσαν. Το θέμα της ιδιωτικής ναυτικής εκπαίδευσης: Για να είναι καλή και ποιοτική θα πρέπει πρώτα από όλα να μην είναι κερδοσκοπική και δεύτερον να μπορεί να καλύπτει όλες τις ειδικότητες των ναυτικών. Το κόστος για τη δημιουργία μιας ιδιωτικής σχολής είναι μεγάλο καθώς χρειάζεται τεχνολογικές υποδομές και καθηγητές με υψηλά στάνταρς ενώ θα είναι ακριβό και το κόστος για το σπουδαστή που θα πρέπει να είναι ανταγωνιστικός στο διεθνές περιβάλλον. Τα εκπαιδευτικά ταξίδια των σπουδαστών και τις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν έως σήμερα προκειμένου να βρουν πλοίο για τα εκπαιδευτικά τους ταξίδια, με βάση και την τελευταία συμφωνία στο υπουργείο Ναυτιλίας, είναι υποχρέωση της ποντοπόρου να μπορέσει όσον το δυνατόν να απορροφήσει περισσότερους σπουδαστές. Ο Δρ. Γεώργιος Α. Γράτσιος, Πρόεδρος του Ναυτιλιακού Επιμελητήριου Ελλάδος σε εκδήλωση για την Ημέρα της θάλασσας, 20 Μαΐου 2013, στην ενότητα «Η ανάπτυξη αλλά και ο μαρασμός είναι προϊόντα ανθρώπινης σκέψης», αναφέρει: Η Ελληνόκτητη ποντοπόρος ναυτιλία είναι πρώτη στον κόσμο επειδή είναι ανταγωνιστική και προσαρμόζεται, εφαρμόζει διεθνείς κανονισμούς μακριά από κρατικό παρεμβατισμό. Και παρακάτω: «Οι Έλληνες ελέγχουν το μεγαλύτερο στόλο σε μεταφορική ικανότητα που αντιπροσωπεύει το 16% περίπου της παγκόσμιας χωρητικότητας. Είναι επίσης ο νεότερος. Έχουμε επιτύχει να προσφέρουμε ανταγωνιστικές μεταφορικές υπηρεσίες για τα εμπορεύματα των άλλων». Η ΠΕΠΕΝ (Πανελλήνια Ένωση Πλοιάρχων Εμπορικού Ναυτικού) επισημαίνει ότι «ουδέποτε στην χώρα μας υπήρξε ένα κοινά αποδεκτό και μακροχρόνιο πρόγραμμα στην Ναυτική Εκπαίδευση. Τις ίδιες περίπου επισημάνσεις κάνει και το Κέντρο Επιμόρφωσης, Στελεχών Εμπορικού Ναυτικού. Στην ίδια αξιολογική δυναμική κινούνται ο Μιχάλης Νιβολιανίτης σε άρθρο του στο ΕΘΝΟΣ με τίτλο «Σε ...ρότα αναβάθμισης η ναυτική εκπαίδευση». Ο πλοίαρχος Β Εμπορικού Ναυτικού Νικόλαος Κ. Καλλέργης με MSc θίγει ένα άλλο υψίστης και ζωτικής σημασίας με θέμα: «Σήμερα στις Ακαδημίες υπάρχουν αρκετά καλοί ναυτοδιδάσκαλοι, οι οποίοι όμως λόγω της μακροχρόνιας αποχής από το ναυτικό επάγγελμα πρεσβεύουν παλιότερες εποχές, ίσως πιο όμορφες, αλλά εντελώς διαφορετικές σε νοοτροπία και απαιτήσεις από τις σημερινές. • Στο σύνολο αυτών των παρατηρήσεων επισημάνσεων έρχονται σαν βάλσαμο 2 τόμοι που εκπόνησε το ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ το 2012 και το 2013. Οι τόμοι αυτοί, είναι μια ολοκληρωμένη μελέτη για τους δυο άξονες της Ναυτικής Εκπαίδευσης. • Α. ΩΡΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΧΟΛΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ προσαρμοσμένων στη Νέα Διεθνή Σύμβαση (Manila STCIN 2012). • Β. ΑΚΑΔΗΜΙΕΣ ΕΜΠΟΡΙΚΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ – ΣΧΟΛΕΣ ΠΛΟΙΑΡΧΩΝ – ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 40 Περιπλους

Και έρχομαι τώρα στα δέοντα. Προτείνω στον Πρόεδρο της Ένωσης Εφοπλιστών και στον Πρόεδρο του Ιδρύματος Ευγενίδου αγαπητούς μου κ. Θεόδωρο Βενιάμη και κ. Λεωνίδα Δημητριάδη – Ευγενίδη, στο Ναυτικό Επιμελητήριο Ελλάδος, στην ΠΕΠΕΝ και στην ΚΕΣΕΝ να συστήσουν μια 5μελή επιτροπή με στόχο την Ίδρυση και λειτουργία μιας ΑΕΝ στον Πειραιά, η οποία θα ακουμπά σε μια εταιρία μη Κερδοσκοπικού Χαρακτήρα. Αφού μελετήσουν ενδελεχώς την ακαδημαϊκή παροχή Ναυτικών Υπηρεσιών στον κόσμο θα μπορέσουν να συγκρίνουν, αν και κατά πόσο το Αναλυτικό Πρόγραμμα που έχει συντάξει η ομάδα του Ιδρύματος Ευγενίδου ανταποκρίνεται σε ό,τι πιο αποτελεσματικό και σύγχρονο υπάρχει σήμερα στα μεγάλα ακαδημαϊκά κέντρα Ευρώπης, ΗΠΑ, Κίνας, Ιαπωνίας και Ρωσίας. Σε περίπτωση που χρειαστεί μπορούμε να δανειστούμε ένα πιο βελτιωμένο Αναλυτικό Πρόγραμμα. Υπάρχουν δρόμοι και φόρμες συνεργασίας. Είμαι στη διάθεσή σας να σας μεταφέρω πολιτικές που έχω επιχειρήσει ως εκπρόσωπος των Εκπαιδευτηρίων ΓΕΙΤΟΝΑ για άλλους γνωστικούς και επιστημονικούς τομείς. Αφού καταλήξουμε στο περιεχόμενο του Αναλυτικού Προγράμματος θα αναλύσουμε το κτιριολογικό, τον εξοπλισμό και τα έξοδα λειτουργίας. Στους στρατηγικούς μας στόχους θα αναδειχθούν από το αναλυτικό πρόγραμμα το πνευματικό και γνωστικό επίπεδο των υποψηφίων, το ωρολόγιο πρόγραμμα και το ακαδημαϊκό επίπεδο των διδασκόντων. Εξεύρεση Πόρων Για τις εγκαταστάσεις, τον εξοπλισμό και τα λειτουργικά έξοδα, θα πρότεινα να υπάρχουν εσωτερικοί και εξωτερικοί φοιτητές και φοιτητές με χαμηλά οικογενειακά εισοδήματα χωρίς καταβολή διδάκτρων όπως και φοιτητές που θα καταβάλλουν δίδακτρα αν το οικογενειακό εισόδημα ξεπερνά τις 30.000€. Και η καταβολή διδάκτρων να είναι κλιμακωτή και ανάλογη του εισοδήματος της κάθε οικογένειας. Για παράδειγμα Εισοδήματα μέχρι 25.000€ δωρεάν. Από 30.000€ – 34.000€ 2.000€ Από 35.000€ - 40.0000€ 3.000€ Από πού θα αντλήσουμε τα πρώτα μας χρήματα; Οι Έλληνες πλοιοκτήτες και πολλοί άλλοι Έλληνες επιχειρηματίες και οι ελληνικές τράπεζες θα μπορούσαν να συνεισφέρουν ανάλογα με τον αριθμό των πλοίων από 5.000 – 10.000€ για κάθε πλοίο. Οι άλλοι Έλληνες επιχειρηματίες θα συνεισφέρουν ό,τι προαιρούνται. Υπολογίζω ότι με τον τρόπο αυτό θα συγκεντρωθούν γύρω στα 25.000.000€. Ανάλογα με τα χρήματα που θα συγκεντρωθούν θα προχωρήσουμε στη μελέτη του κτιριολογικού, των εξοπλιστικών συστημάτων και του λειτουργικού προγράμματος. Το λειτουργικό πρόγραμμα θα πρέπει να είναι κοστολογημένο για 5 χρόνια τουλάχιστον. Ο κάθε απόφοιτος μετά από την ανάληψη υπηρεσίας σε πλοίο με βάση συμβόλαιο που θα έχει υπογράψει, με την εγγραφή του στην ΑΕΝ θα επιστρέφει στο ταμείο του Σχολείου του το 10% των αποδοχών του για 4 χρόνια. Στον κατασκευαστικό, τον εξοπλισμό και τις δαπάνες για εκπαιδευτικούς και άλλες θέσεις εργασίας μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε και χρήματα του ΕΣΠΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ακόμη θα μπορούσαν οι φοιτητές που θα είναι υπότροφοι να έχουν δύο δεσμεύσεις ακόμα. Πρώτον να συνεισφέρουν εργασία στο σύστημα κοινής συμβίωσης και δεύτερον αν η βαθμολογία τους πέσει κάτω από ορισμένα στάνταρς να χάνουν την υποτροφία τους. Κυρίες και Κύριοι, Έχω πάρει το πτυχίο του Δασκάλου ζώντας από τα 15 όχι σε ένα μεγάλο πολυτάξιδο καράβι αλλά σε ένα μεγάλο και με αρχές οργανωμένο Σχολείο, σε μοναστήρι. Όλα σ’ αυτόν τον τόπο είναι δυνατά αρκεί να οραματιζόμαστε, να στοχαζόμαστε και να πιστεύουμε στη συνεργασία. Ο Θεός της Ελλάδας είναι μεγάλος και μάλιστα ο Θεός της ναυτικής Ελλάδας ακόμα μεγαλύτερος. Γι’ αυτό μια χούφτα Ελλήνων είστε παγκόσμια ναυτική δύναμη

ΑΓΩΝΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ Του Γεωργίου Δεσποτόπουλου Μέλους του Δ.Σ. του ΝΜΕ

Αλήθεια, πόσες φορές βλέποντας ένα ωραίο παλιό ιστιοπλοϊκό σκάφος δεν παραδεχθήκαμε είτε φωναχτά, είτε ενδόμυχα μέσα μας ότι «παλιά φτιάχνανε τα σκάφη με μεράκι, κέφι και αγάπη»! Επ’ ουδενί δεν ισχυρίζομαι ότι σήμερα –με τόσα μέσα στην τεχνολογία- δεν κατασκευάζονται θαυμάσια σκάφη... Αλλά τα παλιά, τα κλασσικά, είναι άλλο πράγμα!!!!!!!!!! Οι γραμμές τους, οι καμπύλες, το ξύλο, ο μπρούτζος, προσθέτουν μία αρχοντιά, που πολλά σύγχρονα πανάκριβα σκάφη ποτέ δεν αποκτούν! Αν είσαι δε τυχερός και επισκεφτείς ένα, τότε μόνο η μυρωδιά του βερνικωμένου ξύλου τικ και μαονιού -που κυριαρχεί τόσο στους εξωτερικούς, όσο και στους εσωτερικούς χώρους- σε κάνει αμέσως φαν και λάτρη των φανταστικών μα και μοναδικών σήμερα Κλασσικών σκαφών. Και όταν λέμε ότι ένα σκάφος είναι κλασσικό τότε εννοούμε ότι κατασκευάστηκε πριν το 1975 και είναι ξύλινο ή μεταλλικό. Ασφαλώς και υπάρχουν σύγχρονες κατασκευές που αντιγράφουν πιστά ένα κλασσικό σκάφος( replicas), μα σε αυτή την περίπτωση δεν ονομάζονται «κλασσικά». Μερικά από αυτά τα θαυμάσια σκαριά, τα μέλη του Ναυτικού Μουσείου Ελλάδος μαζί με τους φίλους τους, θα έχουν την ευκαιρία να θαυμάσουν όταν θα αγωνίζονται την Κυριακή στις 13 Οκτωβρίου του 2013!! Και αυτό γιατί είναι μία πρωτοβουλία του Ν.Μ.Ε. και της Ελληνικής κλάσεως Dragon οι οποίοι από κοινού θα διοργανώσουν τον 1ο αγώνα Κυπέλλου «ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ». Ο αγώνας θα διεξαχθεί στον Όρμο του Φαλήρου και γίνεται προς τιμή της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ. Το εγχείρημα αυτό, αρκετά δύσκολο, δεν θα ήταν δυνατόν να πραγματοποιηθεί χωρίς την συνδρομή τριών εκ των μεγαλυτέρων Ναυτικών Ομίλων της χώρας μας. Του Ναυτικού Ομίλου Ελλάδος, του Ναυτικού Ομίλου Παλαιού Φαλήρου και του Ναυτικού Ομίλου Πειραιώς. Ένα μεγάλο μπράβο και συγχαρητήρια αξίζουν στους ιδιοκτήτες και τα πληρώματα αυτών των καταπληκτικών σκαφών, οι οποίοι ανταποκρινόμενοι στην πρόσκληση των διοργανωτών, θα συμμετάσχουν σε ένα ακόμα αγώνα με σκοπό την προβολή του και την ενίσχυση του Ναυτικού Μουσείου Ελλάδος. 42 Περιπλους

www.sailingphoto.gr

Οι διοργανωτές οφείλουν να ευχαριστήσουν δημόσια, την κυρία Isabelle Ποτηριάδη-Gilmartin, η οποία πρώτη αγκάλιασε αυτή την σκέψη, αθλοθέτησε τα κύπελλα του αγώνα, και επιχορήγησε το Ν.Μ.Ε. στην μνήμη του συζύγου της, Μάρκου Ποτηριάδη. Στον μοναδικό αυτό αγώνα που συμβολίζει την αξία της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ θα παραστούν εκπρόσωποι Ελληνικών Ναυτιλιακών Εταιρειών, πρέσβεις ξένων χωρών στην Ελλάδα, παράγοντες του Αθλητισμού, της Οικονομίας και της Πολιτικής. Η εκκίνηση του αγώνα θα γίνει στις 12 το μεσημέρι της 13ης Οκτωβρίου 2013 από το Φαληρικό Όρμο και ο τερματισμός στο θαλάσσιο χώρο μπροστά από τον Ναυτικό Όμιλο Ελλάδος. Προς τιμήν της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ, το ΝΜΕ θα αθλοθετήσει ιστορικό Κύπελλο και αυτό θα παραμείνει στο ΝΜΕ, ως ΔΙΑΡΚΩΣ ΕΠΑΜΕΙΒΟΜΕΝΟ, δηλαδή αναγράφοντας κάθε χρόνο το όνομα του νικητή. Θέλουμε να πληροφορήσουμε τα μέλη μας αλλά και όλους τους φίλους του Ναυτικού Μουσείου Ελλάδος, ότι και αυτόν τον αγώνα μπορούν να τον παρακολουθήσουν από τις φιλόξενες βεράντες του Ναυτικού Ομίλου Ελλάδος γευματίζοντας με προσιτές τιμές, ως μια ιδιαίτερη προσφορά του ΝΟΕ. Όποιες άλλες πληροφορίες ακολουθήσουν στο μέλλον, θα ανακοινωθούν μέσω της ιστοσελίδας του Μουσείου μας. Περιπλους 43

Από την ιστορία

του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος

Της Αναστασίας Αναγνωστοπούλου-Παλούμπη | Προέδρου του Ν.Μ.Ε.

ην Πέμπτη 7 Απριλίου 1949 στο γραφείο του Υπουργού Ναυτικών Γεράσιμου Βασιλειάδη υπογράφηκε η ιδρυτική πράξη του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος, όπου ως έδρα του οριζόταν ο Πειραιάς. Ανάμεσα στους πρωτεργάτες της ίδρυσής του ήταν ο καταξιωμένος επιχειρηματίας και με σημαντική δραστηριότητα στο δημόσιο βίο της χώρας Γεώργιος Κ. Στρίγκος, ο οποίος διετέλεσε και πρώτος Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Μουσείου την περίοδο 1949-1953. Ο κος Γεώργιος Δ. Στρίγκος, εγγονός του πρώτου Προέδρου του ΝΜΕ και επίτιμο μέλος μας, αναδιφώντας το οικογενειακό αρχείο, ανέσυρε ένα ντοκουμέντο για την ιστορία του Μουσείου, το οποίο έθεσε υπόψη μας και δημοσιεύουμε στο ανα χείρας τεύχος. Πρόκειται για ένα άρθρο από παλαιά πειραϊκή εφημερίδα, όπου δημοσιεύεται ο λόγος του Γεωργίου Κ. Στρίγκου κατά την πανηγυρική συνέλευση της υπογραφής της ιδρυτικής πράξης του Ναυτικού Μουσείου. Η κλονισμένη υγεία του Γεώργιου Στρίγκου είχε κάμψει την κοινωνική του δραστηριότητα και δεν επέτρεψε την περαιτέρω συμμετοχή

του στα κρίσιμα ζητήματα της οργάνωσης του νεόδμητου πολιτιστικού φορέα. Ωστόσο μέσα από τα λόγια του στην πανηγυρική ομιλία επ’ ευκαιρίας της ιδρύσεως της Εταιρείας του Ναυτικού Μουσείου, η οποία ομιλία παρατίθεται κατωτέρω, διαφαίνεται ότι ήταν ένθερμος κοινωνός του οράματος της δημιουργίας ενός ναυτικού μουσείου αντάξιου της μακραίωνης ναυτικής ιστορίας των Ελλήνων , θεωρώντας μάλιστα τη λειτουργία ενός τέτοιου πολιτιστικού ιδρύματος εθνική αναγκαιότητα τους χαλεπούς εκείνους πρώτους μεταπολεμικούς χρόνους. Χαρακτηριστικά αναφέρει πως ο σημαντικότερος σκοπός που θα εκπληρώσει η ύπαρξη του Ναυτικού Μουσείου είναι ο παιδευτικός και καθορίζει την αποστολή του ως ακολούθως: «Η αγάπη προς την θάλασσαν που μας περιτριγυρίζει, η ανάτασις της νεολαίας προς τα ανώτερα ιδανικά και η καλλιέργεια προς επίδοσιν εις το ναυτικόν επάγγελμα». Αποστολή που παραμένει έκτοτε επίκαιρη και αποτελεί την ιθυντήρια κατεύθυνση στη ρότα της οποίας κινείται πάντοτε το Ναυτικό Μουσείο. Το Μουσείο πήρε σάρκα και οστά 6 χρόνια μετά, στις 27 Ιουνίου 1955, όταν εγκαινιάσθηκε η λειτουργία του σε ένα διώροφο κτίριο στην Ακτή Μουτσοπούλου 18 στο λιμάνι της Ζέας.

Κάτω: Η οικία Πιπινέλη στην ακτή Μουτσοπούλου 18, όπου στεγάστηκε αρχικά το Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος. Στην απέναντι σελίδα: Πορτραίτο του Γεώργιου Στρίγκου, ζωγραφισμένο απο τον Ιωάννη Σκαρλάτο το 1941. Συλλογή ΝΜΕ.

Λίγα λόγια για τον Γεώργιο Κ. Στρίγκο

εννήθηκε στο Κρανίδι της Αργολίδος στις 12 Οκτωβρίου 1878. Η οικογένειά του εγκαταστάθηκε στον Πειραιά όταν ο ίδιος ήταν 10 χρονών, εποχή ακμής της βιομηχανικής και εμπορικής ζωής της πόλης. Ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του στο Α΄Γυμνάσιο Πειραιώς και γράφτηκε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Οι οικονομικές δυνατότητες της οικογένειάς του δεν του επέτρεψαν να ολοκληρώσει τις σπουδές του και οδηγήθηκε στο να αναζητήσει άμεση επαγγελματική διέξοδο. Ύστερα από διαγωνισμό προσελήφθη στην Τράπεζα Αθηνών και εργάσθηκε στο υποκατάστημα του Πειραιά, όπου διακρίθηκε για τις γνώσεις, τη φιλομάθεια και την εργατικότητά του. Η θητεία του στη τράπεζα τον εξοικείωσε με το τραπεζικό σύστημα, γνώρισε από κοντά τους νόμους της αγοράς και της οικονομίας και κυρίως μυήθηκε στις λειτουργίες του εισαγωγικού και εξαγωγικού εμπορίου. Παράλληλα, λόγω της εργασίας του, ήρθε σε επαφή και απέκτησε προσωπικές γνωριμίες με παράγοντες της οικονομικής και εμπορικής ζωής της πόλης. Όλη αυτή την εμπειρία, την αξιοποίησε για την δημιουργία μιας νέας, δικής του πλέον, επιχείρησης σε ηλικία μόλις 24 χρονών. Έκτοτε ο Γεώργιος Στρίγκος διήλθε μια μεγάλη γκάμα επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Υπήρξε έμπορος, τραπεζίτης, ναυλομεσίτης, βιομήχανος και εφοπλιστής. Ήταν στέλεχος και ιθύνων νους πολλών ανώνυμων εταιριών που δημιουργήθηκαν στις αρχές του 20ού αιώνα. Άφησε ανεξίτηλα ίχνη στην οργάνωση των εργοδοτικών τάξεων του Πειραιά κατά τη θητεία του ως Πρόεδρος του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Πειραιώς. Παράλληλα ασχολήθηκε με τα κοινά. Το 1914 εκλέχθηκε Δημοτικός Σύμβουλος Πειραιά, το 1926 Βουλευτής και το 1928 Γερουσιαστής, θεσμός που υπήρχε την εποχή εκείνη, ως εκπρόσωπος των Εμπορικών και Βιομηχανικών Επιμελητηρίων. Μία άλλη σημαντική πτυχή της πολισχυδούς προσωπικότητάς του ήταν η αγάπη του για την τέχνη και τα ταξίδια που οδήγησαν στην δημιουργία μιας εξαιρετικής συλλογής έργων τέχνης.

Βιβλιογραφία: Ευαγγελία Μπαφούνη-Νίκος Μέλιος, «Γεώργιος Στρίγκος», Πειραιάς 2006. Περιπλους 45

Το Κίνημα του Ναυτικού 1973

άθε χρόνο στις 22 Μαΐου παρουσία της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας του ΥΕΘΑ και φυσικά σύσσωμου του Ναυτικού έχει καθιερωθεί να γιορτάζεται η ημέρα της αντίστασης των στελεχών των Ενόπλων Δυνάμεων κατά της δικτατορίας που κατέλαβε την κυβέρνηση της χώρας στις 21 Απριλίου 1967. • Η μικρή, σεμνή τελετή λαμβάνει χώρα στο χώρο του Άλσους Ναυτικής Παράδοσης, στον Φλοίσβο του Παλαιού

Φαλήρου εκεί που ελλιμενίζονται εκείνα τα πλοία που έχει κριθεί ότι πρέπει να συντηρούνται για να θυμίζουν στις νεώτερες γενιές τις θαλασσινές παραδόσεις της φυλής μας. Μεταξύ αυτών πρωτεύουσα θέση έχει ο γέρικος «Αβέρωφ», ο θρύλος των θαλασσών του άλλοτε και το Αντιτορπιλικό «Βέλος», το πλοίο που πρωταγωνίστησε στο Κίνημα του Ναυτικού του 1973. Στις 22 Μαΐου 1973 οι αρχές της δικτατορίας, που είχαν καταλύσει την έννομη τάξη

από την 21η Απριλίου 1967, εξάρθρωσαν κίνημα των αξιωματικών του Ναυτικού με συμμετοχή αξιωματικών και από τους άλλους κλάδους των Ενόπλων Δυνάμεων, που στόχευε στην ανατροπή τους. Στους νεώτερους αξιωματικούς των σημερινών ενόπλων δυνάμεων ακούγεται αδιανόητο να συνωμοτούν αξιωματικοί, πρώτα για να καταλύσουν το Σύνταγμα τον Απρίλιο του ’67 και μετά έξι χρόνια άλλοι για να ανατρέψουν τη χούντα που είχε εδραιωθεί ως παράνομη κυβέρνηση με τη δύναμη μόνο των όπλων και τον τρόμο που εξέπεμπαν προς τον ελληνικό λαό τα ανακριτικά της όργανα με τα βασανιστήρια των αντιφρονούντων στα κολαστήρια της ΕΣΑ και της Ασφάλειας. Το Κίνημα των αξιωματικών των Ε.Δ. κατά της χούντας, με πυρήνα τους αξιωματικούς

Οι Μάχιμοι Αξιωματικοί που συμμετείχαν στο κίνημα του Ναυτικού. Η φωτογραφία ελήφθη μπροστά στη Σχολή Πολέμου Ναυτικού στην Δ/ΒΟΤ όπου έλαβε χώρα το πειθαρχικό συμβούλιο που τους απέταξε. Διακρίνονται: Κάτω σειρά εξ αριστερών: Μανώλης Μπουζάκης, Γιάννης Βουραζέρης, Βασίλης Γιαννακάκος, Νίκος Ηλιόπουλος, Γιάννης Ζωγράφος (†), Νίκος Βασιλείου, Μιχάλης Μανουσόπουλος (†). Πρώτη σειρά ορθίων: Γιάννης Στάγκας, Θανάσης Βένης, Κωστής Δημητριάδης, Γιώργος Καραμήτσος(†), Θανάσης Γκιογκέζας, Γιώργος Γκίνης (†), Γιάννης Παλούμπης, Κώστας Κουσουρής, Γιάννης Σταθόπουλος, Αριστείδης Κολλιγιάννης (†), Μανώλης Ζαρόκωστας. Δεύτερη σειρά ορθίων: Βαγγέλης Λαγάρας, Αντώνης Θεοχάρης, Χριστόδουλος Τουρβάς (†), Γιώργος Σίδερης, Γρηγόρης Δεμέστιχας. Τρίτη-έταρτη σειρά ορθίων: Βαγγέλης Σακελλαρίου, Βασίλης Στεργίου (†), Χρήστος Λυμπέρης, Απόστολος Βασιλειάδης(†), Κώστας Καταγάς, Σωτήρης Σωτηρόπουλος, Βαγγέλης Καναβαριώτης, Σταύρος Αργυρίου (†), Γιάννης Θεοφιλόπουλος, Γιάννης Λαφογιάννης(†), Γιάννης Μανιάτης, Αλέκος Παπαδόγκωνας, Νίκος Θεμελίδης, Άγγελος Χρυσικόπουλος, Νίκος Μανταδάκης, Τάσος Τριανταφυλλίδης, Μιχάλης Σταυριανάκης. Απόντες από τη φωτογραφία οι: Τιμόθεος Μασούρας και Ηρακλής Δρίκος.

46 Περιπλους

του Ναυτικού, έχει σχεδόν ξεχαστεί από την ελληνική κοινωνία. Παραμένει κρυμμένο πίσω από τα σημαντικά ιστορικά γεγονότα που το ακολούθησαν: • Τη μεγάλη συμφορά του Ελληνισμού στην Κύπρο. • Την κατάρρευση της χούντας υπό το βάρος των καταστάσεων που δημιούργησε και την αδυναμία της να τις διαχειρισθεί. • Την αποκατάσταση της Δημοκρατίας. • Τις τιμωρίες των πρωταιτίων της εκτροπής και της Κυπριακής τραγωδίας. • Τέλος τη συστηματική υποβάθμισή του από τις πολιτικές παρατάξεις όλων των αποχρώσεων που προέκυψαν μετά τη μεταπολίτευση. Οι λόγοι της συνειδητής αφωνίας των πολιτικών (πλην ελαχίστων εξαιρέσεων) μετά το ’74 για το Κίνημα του Ναυτικού θα πρέπει να αναζητηθούν στην ανιδιοτελή ιδιαιτερότητά του. Πλέον συγκεκριμένα: • Οι κινηματίες αξιωματικοί δεν απέβλεπαν στην κατάληψη της εξουσίας από τους ίδιους μετά την ανατροπή της χούντας. • Σκοπός τους ήταν η επαναφορά της Συνταγματικής ομαλότητας στη διακυβέρνηση της χώρας. Αυτή η επιθυμία αποδεικνυόταν από όλα τα έγγραφα που είχαν συνταχθεί για το Κίνημα. • Η κίνηση παρά το γεγονός ότι δεν πρόφθασε να εκδηλωθεί στο σύνολό της και μόνο η συνιστώσα του Αντιτορπιλικού «Βέλους» υλοποιήθηκε, κλόνισε το καθεστώς όσο καμία άλλη αντιστασιακή κίνηση της επταετίας, γιατί κατέστησε φανερό στη διεθνή κοινότητα και τον ελληνικό λαό ότι οι ένοπλες δυνάμεις δεν στήριζαν τη χούντα, όπως αυτή τουλάχιστον ισχυριζόταν. • Τέλος η κίνηση των αξιωματικών δεν συνδεόταν με καμία Πολιτειακή ή Πολιτική παράταξη και πολύ περισσότερο δεν συνηγορούσε υπέρ των επιδιώξεων καμίας από αυτές. Τα στελέχη, Αξιωματικοί και Υπαξιωματικοί των Ενόπλων Δυνάμεων που συμμετείχαν στο Κίνημα του Ναυτικού του 1973 συνελήφθησαν, σύρθηκαν στις φυλακές, πολλοί υπέστησαν βασανιστήρια και κάποιοι έχασαν την αρτιμέλειά τους και τη ζωή τους. Αποτάχθηκαν από τις Ένοπλες Δυνάμεις και αναγκάσθηκαν να αναζητήσουν εργασίες για να συντηρήσουν τις οικογένειές τους. Σήμερα όσοι έχουν απομείνει από την αναπόφευκτη φθορά του χρόνου, αισθάνονται υπερηφάνεια γιατί θεωρούν ότι με τη συμμετοχή τους στο Κίνημα του Ναυτικού εξετέλεσαν το καθήκον τους προς την πατρίδα και άφησαν παρακαταθήκες πατριωτισμού στις μελλοντικές γενιές. Ακολουθεί η ομιλία του Ναυάρχου Κωστή Γκορτζή που εκφωνήθηκε την 21η Μαΐου κατά την τελετή εορτασμού της επετείου του Κινήματος. Γιάννης Παλούμπης

Χαιρετισμός του Αντιναυάρχου ΠΝ εα Κώστα Γκορτζή

υρίες και κύριοι Από τα ...πολύ νιάτα μου, μέχρι τα σημερινά ασπρισμένα, όλες οι επετειακές ομιλίες και οι χαιρετισμοί που ακούω ξεκινούν συνήθως με τη φράση «στις κρίσιμες στιγμές που διανύει η Πατρίδα μας». Λέω να πρωτοτυπήσω και να μην ξεκινήσω κι εγώ έτσι αλλά να αφήσω τη φράση αυτή για το τέλος. Ξεκινώ τιμώντας, ως οφείλω, όλους τους απόντες συναδέλφους που είναι αρκετοί μετά από 40 χρόνια. Πρόσφατες απώλειες, σημαντικές όπως όλες, αυτές του Αντιπλοιάρχου Θανάση Μαυροβουνιώτη, βασανισμένου για τη συμμετοχή του στη Δημοκρατική Άμυνα, των Κινηματιών Ναυάρχων Απόστολου Βασιλειάδη και Διονυσίου Τρουπάκη και του πρώτου κυβερνήτη μου, Ναυάρχου Νίκου Παππά. Είναι πια ιστορικά βεβαιωμένο ότι η δικτατορία επιβλήθηκε για την διασφάλιση της θέσης της Ελλάδας και της Κύπρου στα συμφωνημένα των Μεγάλων Δυνάμεων, εν όψει και του πρώτου αραβοϊσραηλινού πολέμου. Η επιβολής της και η αρχική αποδοχή της από μεγάλο τμήμα του λαού, διευκολύνθηκαν από τη ρευστή πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα, αποτέλεσμα του διχασμού της κοινωνίας σε νικητές και ηττημένους του εμφύλιου και της αδυναμίας του πολιτικού συστήματος να εμπνεύσει εμπιστοσύνη και να διατηρήσει την εσωτερική σταθερότητα. Η δικτατορία εξυπηρέτησε τα γεωστρατηγικά συμφέροντα των Μεγάλων, αλλά άφησε χαίνουσες πληγές στο σώμα της κοινωνίας. Κάθε πραξικόπημα, εμπεριέχει βίαιη ανατροπή της ιεραρχικής δομής της κοινωνίας. Στο πραξικόπημα του ‘67, η ανατροπή αυτή της ιεραρχίας ξεκίνησε στο πιο πειθαρχημένο κοινωνικό σώμα. Συνταγματάρχες έκριναν στρατηγούς, Ανώτατοι υπέβαλαν τα σέβη τους σε Κατώτερους, θεματοφύλακες του Συντάγματος

προσκύνησαν τους πραξικοπηματίες που το κατέλυσαν…. Η διατήρηση, διαχείριση και νομή της εξουσίας παραδόθηκε στους κάθε λογής ετερόφωτους δικτατορίσκους/επιτρόπους εγκατεστημένους σε όλες τις δημόσιες θεσμικές λειτουργίες και συλλογικές δραστηριότητες. Με την ανοχή, δυστυχώς, των θεσμικών λειτουργών αλλά και τη συνεργασία πολλών από αυτούς. Δημιουργήθηκε, έτσι, μια τεράστια πληγή στο ήθος της δημόσιας λειτουργίας, πληγή που ταλαιπώρησε για πολλά χρόνια τη χώρα και την ταλαιπωρεί, ας μη γελιόμαστε, μέχρι σήμερα με ίδιας ποιότητας ανθρώπους που φορούν, «δημοκρατικής υφής και πλέξης» σακάκια, χρώματος κατά την περίσταση ... Πρώτοι υπέστησαν τις συνέπειες του πραξικοπήματος οι αντίθετοι ιδεολογικά στη διατήρηση της χώρας στο ορισμένο με τη λήξη του πολέμου στρατόπεδο. Το Καθεστώς συνέλαβε, εξόρισε, βασάνισε, δολοφόνησε, για να αποδείξει πλαστές συνωμοσίες και δολοπλοκίες. Αυτό είναι γνωστό και διαχρονικά προβεβλημένο. Bαρύ όμως ήταν και το πλήγμα από την πρώτη στιγμή, και καθ’ όλη τη διάρκεια της δικτατορίας, στις Ένοπλες Δυνάμεις. Στελέχη –και των τριών Όπλων- αποτάχτηκαν ή αποστρατεύτηκαν κατά εκατοντάδες, άλλοι φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν ή εξορίστηκαν. Αυτά, όπως και η αντιστασιακή δράση πολλών στρατιωτικών, δεν είναι ευρέως γνωστά ούτε προβεβλημένα. Μεταπολιτευτικά δε, καλλιεργήθηκε συστηματικά η απόδοση της αποκλειστικής ευθύνης για τη δικτατορία στις Ένοπλες Δυνάμεις και μόνο. Με την κοινωνικοοικονομική υποβάθμισή τους, με αποκορύφωμα τη σημερινή άδικη και άνιση οικονομική εξουθένωση των στελεχών τους χωρίς να έχουν καν δικαίωμα –μόνο αυτοί- να διεκδικήσουν την αξιοπρέπειά τους με τον τρόπο που επιτρέπεται σε όλες τις άλλες κοινωνικές ομάδες. Με απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς, με άκριτη κινδυνολογία για δήθεν πραξικοπήματα, με σκόπιμη παράβλεψη ότι το χουντικό καθεστώς περιείχε ενεργές και όλες τις κρατικές και κοινωνικές μη στρατιωτικές λειτουργίες. Πρακτική κατάφωρα άδικη προς τα στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων του τότε, αλλά κυρίως και του σήμερα, που διαχωρίζονται και περιθωριοποιούνται έτσι από τον υπόλοιπο λαό. Πρακτική που δεν μπορεί να καλυφθεί από πρόσκαιρα καλά λόγια «επαινετικής παρηγοριάς» και αόριστες υποσχέσεις βελτίωσης. Η πρακτική αυτή όμως είναι και επικίνδυνη, γιατί το κύρος, η αξιοπρέπεια, η αξιοπιστία, το ηθικό και η προβολή του επιπέδου των Ενόπλων Δυνάμεων, αποτελούν βασικό παράγοντα της Εθνικής Ισχύος κάθε χώρας και του ηθικού όλης της κοινωνίας. Περιπλους 47

1. Αντιπλοίαρχος Παππάς Νικόλαος Κυβερνήτης πέθανε τον Απρίλιο του 2013 2. Σημαιοφόρος Ζησιμόπουλος Νικόλαος, Μηχανικός, σκοτώθηκε τον Μάρτιο του 1977 στην προσπάθειά του να σώσει το προσωπικό του λεβητοστασίου στο Α/Τ ΘΥΕΛΛΑ μετά από έκρηξη σε ασφαλιστικά των λεβήτων. Ήταν, τότε, Υποπλοίαρχος. 3. Σημαιοφόρος Προκοπάκης Ηρακλής, Μηχανικός. 4. Σημαιοφόρος Ματαράγκας Κωνσταντίνος. 5. Σημαιοφόρος Γκορτζής Κωνσταντίνος. 6. Σημαιοφόρος Στράτος Γεώργιος. 7. Σημαιοφόρος Χατζηπέρος Παναγιώτης, Μηχανικός. 8. Αρχικελευστής Καραμίχας Κωνσταντίνος. 9. Αρχικελευστής Κωνσταντινίδης Κωνσταντίνος. 10. Αρχικελευστής Σαραφιανός Γεώργιος. 11. Αρχικελευστής Καλλίνος Παναγιώτης. 12. Αρχικελευστής Πανούσης Διονύσιος. 13. Αρχικελευστής Ρουσσόπουλος Δημήτριος. 14. Αρχικελευστής Ρετζής Ευάγγελος. 15. Αρχικελευστής Κιμιγκέλης Γιώργος, πέθανε το 2003. 16. Επικελευστής Μηλιώτης Σπύρος, πέθανε το 2006. 17. Κελευστής Βιτάλης Ανδρέας. 18. Κελευστής Αυγερινός Αριστείδης. 19. Κελευστής Γούτσος Γεώργιος, σκοτώθηκε από το στροφείο του Ελικοπτέρου του Νιάρχου πάνω στη θαλαμηγό όπου εργαζόταν, το 1993. 20. Κελευστής Σπυριδάκης Εμμανουήλ. 21. Κελευστής Σαμψών Μιχαήλ. 22. Κελευστής Μυτακάκης Δημήτριος. 23. Δόκιμος Κελευστής Αλοΐζος Νικόλαος, πέθανε το 2010. 24. Δόκιμος Κελευστής Γκαρούτσος Ιωάννης. 25. Δόκιμος Κελευστής Αντωνίου Γεώργιος. 26. Δόκιμος Κελευστής Αγγελής Παναγιώτης. 27. Δόκιμος Κελευστής Ελευθεριάδης Ιωάννης. 28. Δόκιμος Κελευστής Θεοδωρίδης Γεώργιος. 29. Δόκιμος Κελευστής Αβραάμ Αλέξανδρος. 30. Δόκιμος Κελευστής Ασημίνας Γεώργιος, πέθανε το 2008. 31. Ναύτης Πρότακτος Ματζάνας Γεώργιος. 32. Κελευστής Κωστάκης Κωνσταντίνος, που ήρθε στην "ομάδα" στη Ρώμη από άλλο πλοίο.

Το Πολεμικό Ναυτικό ουδέποτε ομογενοποιήθηκε με τη χούντα. Γιατί; Πλήρως αντικρουόμενα, ακούγονται και γράφονται από όσους νομίζουν ότι κατέχουν την απόλυτη αλήθεια ότι το Ναυτικό αντέδρασε γιατί ήταν ανέκαθεν Βασιλικό ή γιατί ήταν ανέκαθεν Δημοκρατικό ή γιατί δεν το συμπεριέλαβαν ενεργά στο πραξικόπημα! Τα πράγματα, όμως, μπορεί να είναι πολύ πιο απλά. Και διδακτικά. Τα στελέχη του Πολεμικού Ναυτικού, οποιασδήποτε...κληρονομικής ή επίκτητης πολιτικής ιδεολογίας, τηρούν τις υποχρεώσεις τους, απαιτούν να απολαμβάνουν τα δικαιώματά τους και σέβονται την ιεραρχία της κοινωνίας τους. Όχι ως ιδεολογική επιλογή αλλά, ως ανάγκη για την επιβίωση και επίτευξη των στόχων της –πλωτής- κοινωνίας τους. (και θα επανέλθω σ’ αυτό) Πώς, λοιπόν, να συμφωνήσουν με ένα επίορκο καθεστώς που, δεν αναγνώριζε κανένα ατομικό δικαίωμα και κατέλυε κάθε έννοια κοινωνικής και επαγγελματικής ιεραρχίας; Το Κίνημα του Ναυτικού άρχισε να οργανώνεται από το 1968 με συνεχείς μυήσεις στελεχών και προσπάθεια τοποθέτησής τους σε καίριες θέσεις ώστε να γίνει εφικτή η απαραίτητη μαζικότητα και αποτελεσματικότητα της κίνησης. Προσεγγίζονται 48 Περιπλους

πολιτικοί που προσπαθούν (όχι επιτυχώς, είναι αλήθεια) να βοηθήσουν εξασφαλίζοντας σοβαρή και ευρύτερη πολιτική συμπαράσταση στο Κίνημα. Διαμορφώνονται επιχειρησιακά σχέδια και αναζητείται η κατάλληλη συγκυρία. Προσωπικοί προβληματισμοί, έλλειψη συνωμοτικής νοοτροπίας, αναζήτηση αρχηγού. Απαίτηση για ξεκάθαρη πολιτική κάλυψη, εξασφάλιση εκ των προτέρων και της παραμικρής επιχειρησιακής λεπτομέρειας, διασφάλιση συμμετοχής μονάδων του Στρατού Ξηράς και της Πολεμικής Αεροπορίας, συνδυασμός της κίνησης με εξέγερση της νεολαίας. Είναι μερικά χαρακτηριστικά του σχεδιασμού που μπορεί, σε πρώτη ανάγνωση των αρχείων, να εκτιμηθούν ως ανασχετικά στην έγκαιρη εκδήλωση του Κινήματος. Είναι, όμως, αρνητικά; Τα στοιχεία αυτά είναι ενδεικτικά του πολιτισμού της θαλασσινής κοινωνίας στον οποίον και γαλουχούνται τα στελέχη του Ναυτικού. Τον πολιτισμό που υπάρχει σε κάθε είδους πλοίο, πολεμικό, εμπορικό ή αλιευτικό, μεγάλο ή μικρό από την εποχή της τριήρους. Τον πολιτισμό, όχι ως καλλιέργεια αλλά με την έννοια που έδωσε ο Κοραής ως απόδοση του civilization, ως σύστημα κοινωνικής οργάνωσης, ως το

σύνολο νόμων, κανονισμών, αρχών και παραδόσεων που μετατρέπουν το άτομο σε συνειδητοποιημένο πολίτη (civilian) σε μια οργανωμένη κοινωνία πολιτών. Η ιεραρχία στο πλοίο προσδιορίζεται αναλόγως της εμπειρίας, των καθηκόντων και των ευθυνών του καθενός. Η μη τήρηση ή η ανεπαρκής τήρηση των υποχρεώσεων οποιουδήποτε σε οποιοδήποτε ιεραρχικό επίπεδο, θέτει σε ορατό κίνδυνο την ασφάλεια και την αποστολή της κοινωνίας. Αλλά και η στέρηση των δικαιωμάτων οποιουδήποτε προκαλεί το ίδιο. Ο καπετάνιος είναι ο απόλυτος άρχοντας. Αλλά είναι υποχρεωμένος να διαχειρίζεται την εξουσία του έτσι ώστε να εξασφαλίζει το ευ ζην και τα δικαιώματα και του τελευταίου στην ιεραρχία, αλλιώς η τύχη του θα είναι ίδια με αυτόν. Στον πάτο της θάλασσας… Πρέπει να εμπιστεύεται το πλήρωμά του, να κερδίζει, με τον επαγγελματισμό και το προσωπικό παράδειγμα, τον σεβασμό, την αναγνώριση, την εμπιστοσύνη, την πίστη δηλαδή, σε βαθμό που οι εντολές την ώρα του πλου να μην επιδέχονται αμφισβήτησης. Το πλοίο κοινωνία δεν μπορεί να κυβερνηθεί από «ηγετικές ομάδες» ή επιτροπές που συνέρχονται κατά περίπτωση. Είναι, πάλι, αδιανόητο, παράλογο, το να τοποθετήσει κάποιος, επειδή διαφωνεί με τον τρόπο λειτουργίας του πλοίου, βόμβα στο μηχανοστάσιο. Ή να κλείσει το δεξί κατάστρωμα και να πει «από εδώ δεν περνάει κανείς». Ή να κατεβάσει τους διακόπτες της ηλεκτροδότησης. Και είναι αδιανόητο γιατί ξέρει, το βλέπει, το νοιώθει ότι, αν δεν λειτουργήσει η κοινωνία, κινδυνεύει και ο ίδιος να βρεθεί στον βυθό μαζί της. Τα εφόδια της κοινωνίας (τρόφιμα, νερό κλπ) είναι συγκεκριμένα και ανήκουν σε όλους τους πολίτες ισομερώς. Δεν τα νέμονται λίγοι. Κάθε παρέκκλιση από αυτό έχει μεγάλες συνέπειες στην συνοχή και ασφάλειά της. Το πλαίσιο, δηλαδή, της κοινωνίας υποχρεώνει στη διαμόρφωση του πολιτισμού της έτσι ώστε όλα τα μέλη να πειθαναγκάζονται από αυτό στον σεβασμό της ιεραρχίας, στην εκτέλεση των υποχρεώσεων τους, στην δίκαιη κατανομή του πλούτου και στην εξασφάλιση των δικαιωμάτων καθενός. Γι αυτό εξ άλλου εμείς, (αγαπητοί Ναυτικοί Δόκιμοι) δεν «λαμβάνουμε την τιμή ν’ αναφέρουμε» αλλά «ευπειθώς αναφέρουμε». Αποδεχόμαστε έτσι ότι το ολοκληρωτικό υπερεγώ και το ατομικό συμφέρον που καταδυναστεύουν και αποσυνθέτουν την κοινωνία δεν έχουν θέση στο πλοίο. Για κανέναν. Και αυτό εξηγεί το γιατί τα στελέχη του Ναυτικού ζητούσαν από την αρχή τον καθορισμό αρχηγού, αρχαιότερου όλων των κινηματιών, και πολιτική κάλυψη. Γιατί γαλουχημένα στη δημοκρατία του θαλασσινού πολιτισμού, η ανατροπή της ιεραρχίας ήταν γι αυτούς αδιανόητη και γιατί η κίνησή τους σε καμιά περίπτωση δεν ήθελαν να εμφανιστεί ως εγωκεντρική, ιδιοτελής και ανάλογη αυτής των συνταγματαρχών. Από τον Σεπτέμβριο του 72, το Ναυτικό ήταν έτοιμο με εξασφαλισμένη την συμπαράσταση στελεχών της Πολεμικής Αερο-

DISCOVER THE ROUTE THAT IS BOTH SAFE AND EFFICIENT

THE FULL PICTURE

MARINE TRANSPORTATION SCALABLE SOLUTIONS ENABLE YOU TO GET THE MOST FROM EVERY VOYAGE Kongsberg gives you control of marine transportation, on vessels of all purposes and sizes. Scalable solutions with smart functionality enable you to increase efficiency, without ever compromising

KONGSBERG MARITIME HELLAS SA

passenger safety, comfort or cargo condition. These solutions evolve over your vessel’s lifetime, ensuring that you can always get the

7, Gravias str., 185 45 Piraeus - Greece

most from investment, time and conditions. Utilizing experience

Support +30 2104222977

from all forms of sea operations, we provide you with certainty in all

km.support.hellas@kongsberg.com

circumstances. For every aspect of every voyage, we provide you

Sales + 30 2104117200 km.sales.hellas@kongsberg.com

with THE FULL PICTURE.

www.km.kongsberg.com

πορίας και του Στρατού Ξηράς, διασυνδέσεις με αντιστασιακές ομάδες πολιτών αλλά και με τη στήριξη ισχυρών οικονομικών παραγόντων της εποχής. Καθυστερούσε όμως στην προσπάθεια εξασφάλισης και ενός πολιτικού σχήματος εθνικής ενότητας που θα επανέφερε τη συνταγματική νομιμότητα. Τον Φεβρουάριο του 73 έγινε η πρώτη εξέγερση των φοιτητών στη Νομική Σχολή Θεσσαλονίκης και Αθηνών και η βίαιη καταστολή της από τη χούντα. Οι κινηματίες του Ναυτικού κατάλαβαν ότι «δεν πάει άλλο» και περιορίζοντας πισωγυρίσματα, προϋποθέσεις και συντονιστικά μικροπροβλήματα, αποφάσισαν την εκδήλωση του Κινήματος στις 22 Μαΐου 1973. Πλησίαζε άλλωστε και ο κύκλος των θερινών μεταθέσεων που θα σκόρπιζε τους μυημένους σε άλλες θέσεις και υπηρεσίες αποσυντονίζοντας την οργάνωση. Η προδοσία του Κινήματος και η άμεση αντίδραση της χούντας με τη σύλληψη των πρώτων κινηματιών απέτρεψε την εκδήλωσή του. Δεν απέτρεψε όμως την εκπλήρωση του σκοπού του. Το συντριπτικό κτύπημα κατά της δικτατορίας. Η χούντα προσπάθησε να απαξιώσει το Κίνημα. Ο εκπρόσωπός της ανακοίνωνε μια κίνηση «ελάχιστων απόστρατων και λίγων εν ενεργεία αξιωματικών του Ναυτικού», μετρημένων στα δάχτυλα του ενός χεριού, μια «κίνηση οπερέτα». Και θα κατόρθωνε να περάσει αυτήν την εντύπωση στην εσωτερική και διεθνή κοινή γνώμη αν το Α/Τ ΒΕΛΟΣ δεν βρισκόταν εν πλω σε Νατοϊκή άσκηση. Ο Κυβερνήτης του, Αντιπλοίαρχος Νίκος Παππάς, αντιλαμβανόμενος την κρισιμότητα της κατάστασης, τη μακρόχρονη προσπάθεια να πηγαίνει χαμένη, την προοπτική μιας ευκαιρίας για νέο Κίνημα αδύνατη και τον κίνδυνο ακόμα και εκτέλεσης συναδέλφων του με συνοπτικές διαδικασίες Στρατοδικείων, αποσχίστηκε από την δύναμη του ΝΑΤΟ και ζήτησε πολιτικό άσυλο στην Ιταλία. Ο Κυβερνήτης του ΒΕΛΟΣ, από τους πρωτεργάτες του Κινήματος, έχοντας και το σύνολο των γραπτών όρκων στην κατοχή του, σφυροκόπησε με ντοκουμέντα τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Κοπεγχάγη τον Ιούνιο του ΄73. Με συνεχείς συνεντεύξεις και καταιγισμό μηνυμάτων στα ΜΜΕ του εξωτερικού, και με συντονισμένη δραστηριότητα όλων όσων τον ακολούθησαν, αποδόμησε τον μύθο ότι οι Ένοπλες Δυνάμεις στηρίζουν την δικτατορία. Η αλήθεια αποκαλύφθηκε παγκοσμίως με εκτενή συνεχή, επί μήνες, δημοσιεύματα από την Ιαπωνία μέχρι την Αλάσκα και από τη Νότιο Αμερική μέχρι τη Σκανδιναβία. Παράλληλα, οι συλληφθέντες στην Ελλάδα αξιωματικοί, αποκάλυπταν εσκεμμένα στις απολογίες τους πρόσωπα και δεδομένα του Κινήματος σε όλη την έκτασή τους, φέρνοντας σε αδιέξοδο το καθεστώς. Δεν μπορούσε να σύρει σε δίκη και να φυλακίσει το σύνολο των κυβερνητών του Στόλου, Διευθυντών των κυριότερων Υπηρεσιών και δεκάδων άλλων αξιωματικών και υπαξιωματικών, την αφρόκρεμα των στε50 Περιπλους

λεχών, διαλύοντας στην ουσία το Πολεμικό Ναυτικό. Παράλληλα, οι πιέσεις από την διεθνή κοινή γνώμη και τους κρυφούς ή φανερούς πάτρωνές του αυξάνονταν με ραγδαίο ρυθμό. Οι πολιτικές εξελίξεις που προκάλεσε η αποκάλυψη του Κινήματος του Ναυτικού ήταν καταλυτικές. Η χούντα αποφάσισε τη δημοκρατικοποίηση της εικόνας της με την κατάργηση της Βασιλείας και τον σχηματισμό πολιτικής κυβέρνησης υπό τον Μαρκεζίνη εξαγγέλλοντας ελεύθερες εκλογές σε αόριστο, βεβαίως, χρόνο. Ο δικτάτορας αποφυλάκισε και απέδωσε Γενική Αμνηστία σε όλους τους πολιτικούς κρατούμενους, εξόριστους, φυλακισμένους και υπόδικους, με μοναδική εξαίρεση τον Αντιπλοίαρχο Παππά και όσους τον ακολουθήσαμε, ένδειξη του μεγέθους της «ζημιάς» που υπέστη από αυτόν. Η χαλάρωση του ολοκληρωτισμού του καθεστώτος αναζωπύρωσε τη νεανική φωτιά της Νομικής και οδήγησε τους ίδιους νέους αναθαρρυμένους και από το Κίνημα, λίγους μήνες μετά, στην εξέγερση του Πολυτεχνείου και στην αρχή του τέλους της δικτατορίας. Τέλος που ήρθε με την εθνική καταστροφή της Κύπρου κατά τα σχεδιασθέντα αλλαχού που εξυπηρέτησε η ...μεταλλαγμένη χούντα του Ιωαννίδη και ολοκληρώθηκε στις πρώτες μέρες της μεταπολίτευσης λόγω της ανύπαρκτης Εθνικής Ισχύος της χώρας. Οι ανιδιοτελείς αγώνες όμως των στελεχών του Ναυτικού και των Ενόπλων Δυνάμεων, όπως και αυτοί των νέων, όλου του ιδεολογικού φάσματος, κόντρα στον ολοκληρωτισμό, είτε αποσιωπήθηκαν είτε απαξιώθηκαν από τη γενιά μας σε τυποποιημένες επετειακές εκδηλώσεις, διχαστικές γιορτές κομματικής υιοθεσίας τους και, δυστυχώς από αρκετούς, με ιδιοτελή εξαργύρωσή τους. Κι αυτά εν μέσω θαλασσοταραχής μικροτήτων που υπερμεγεθύνονται με παταγώδη θόρυβο και τσιρίδες καθημερινά στις τηλεοθόνες από «κύμβαλα αλαλάζοντα». Οι ευθύνες της γενιάς μας για τον εκφυλισμό των κοινωνικών αξιών είναι μεγάλες. Η χουντική προπαγάνδα χύνει ακόμα και σήμερα τη χολή της για να απαξιώσει το Κίνημα του Ναυτικού και την ανταρσία του ΒΕΛΟΣ. Ο Παττακός επιχαίρει δημόσια για την αναπηρία του αείμνηστου Σπύρου Μουστακλή από τα βασανιστήρια, κατηγορεί τον αείμνηστο Νίκο Παππά ως προδότη που παρέδωσε το πλοίο στον … ιστορικό εχθρό (λες και δεν ήταν αυτός ο Παττακός που διέταξε το ΒΕΛΟΣ να ασκείται με τους Ιταλούς…). Όπως ξέρει καλά και ότι ο Παππάς το μόνο που παρέδωσε ήταν τα καθήκοντα του Κυβερνήτη, σύμφωνα με τους Νόμους και τις Διατάξεις, στον καθ’ όλα άξιο Ύπαρχό του Μανώλη Ξενάκη και αποβιβάστηκε στην Ιταλία (χωρίς βεβαίως να πάρει μαζί του το πλοίο ή να το παραδώσει στον …εχθρό). Είναι ανάγκη να περάσει η αλήθεια στις νέες γενιές που οι σημερινές κοινωνικοοικονομικές συνθήκες και η αβελτηρία της δικής μας γενιάς σπρώχνουν στα άκρα του πολιτικού περιθωρίου και στα πέταλα των γηπέδων με τον φανατισμό του αμαθούς.

Είναι ανάγκη χώροι σαν κι αυτόν (Πάρκο Ναυτικής Παράδοσης) να αποκτήσουν κατάλληλη υποδομή για την ανάδειξη και προβολή της ιστορίας στις πραγματικές της διαστάσεις, για την ανάδειξη και προβολή ανιδιοτελών αγώνων για το κοινό καλό, παραδειγμάτων κοινωνικής συνοχής και αποτελεσματικότητας. Για να αναδειχθεί ο θαλασσινός πολιτισμός ως υπόδειγμα κοινωνικής οργάνωσης και στη στεριά. Τρείς χιλιάδες χρόνια η Πατρίδα ζει και βασιλεύει ελεύθερη στη θάλασσα, σκλαβωμένη τα περισσότερα στη στεριά. Ας αναρωτηθούμε γιατί. Ελλάδα δεν είναι ο Τιτανικός. Είναι η ΟΛΥΜΠΙΑΣ, ο ΑΒΕΡΩΦ, το ΒΕΛΟΣ, η ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑ, ο ΘΑΛΗΣ Ο ΜΙΛΗΣΙΟΣ, ο ΕΥΓΕΝΙΟΣ ΕΥΓΕΝΙΔΗΣ, το Αρματαγωγό ΛΕΣΒΟΣ που θα έπρεπε κι αυτό να είναι εδώ (ως το μόνο πλοίο, με Κυβερνήτη τον αείμνηστο Πλωτάρχη Λευτέρη Χανδρινό, που πολέμησε την εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο). Πολλοί πολίτες, οργισμένοι από τη συγκυρία, ρωτούν δημόσια, αρκετοί από αυτούς ειρωνικά, «αισθάνονται οι Κινηματίες του Ναυτικού δικαιωμένοι από την ποιότητα, σήμερα, της Δημοκρατίας για την οποία κι αυτοί αγωνίστηκαν;» Τους απαντούμε ότι «ο εκφυλισμός αρχών και αξιών του πολιτισμού μας από κάποιους ιδιοτελείς, ούτε κατ’ ελάχιστο απαξιώνει τους ανιδιοτελείς αγώνες που πρέπει να υπενθυμίζονται και να αναδεικνύονται ως μαγιά για νέους τέτοιους αγώνες στη διαρκή διαπάλη του καλού με το κακό.» Τέτοιοι ανιδιοτελείς αγώνες για τη δημοκρατία, όπως το Κίνημα των άξιων στελεχών του Ναυτικού και η ανταρσία του ΒΕΛΟΣ, είναι ακόμα πιο σημαντικό να υπενθυμίζονται και να προβάλλονται σήμερα, «στις κρίσιμες στιγμές που διανύει η Πατρίδα μας» (σας υποσχέθηκα ότι θα το πω κι εγώ…). Είναι σημαντικό να προβάλλονται σήμερα ουσιαστικά γιατί από τη συνεχή τυπική επανάληψη της «κρισιμότητας των στιγμών» επί δεκαετίες, την πατήσαμε σαν τους χωριάτες που δεν πίστευαν τον βοσκό που φώναζε συνεχώς «Βοήθεια ο Λύκος». Και ούτε πήραμε χαμπάρι το πώς, όχι ένας αλλά, αγέλη λύκων –ντόπιων και ξένων– έχει μπει από καιρό στο χωριό και κατατρώει το βιός μας, την αξιοπρέπειά μας, την Δημοκρατία, την Ελευθερία, την Πατρίδα μας. Καιρός είναι να ξαναδιαβάσουμε όλοι οι ηγούμενοι της κοινωνίας και όλοι οι πολίτες το ακροτελεύτιο άρθρο του Συντάγματος και να πράξουμε κατά συνείδηση με ομόνοια και κοινωνική αλληλεγγύη όπως έπραξαν τότε οι άξιοι προϊστάμενοι και συνάδελφοί μας. «Γνώμες, καρδιές, όσοι Έλληνες, ό,τι είστε, μην ξεχνάτε! Δεν είστε από τα χέρια σας μονάχα. Όχι, Χρωστάτε και σ’ όσους ήρθαν, πέρασαν, θα ρθουνε, θα περάσουν. Κριτές θα μας δικάσουν οι αγέννητοι, οι νεκροί». Κωστής Παλαμάς Με τις σκέψεις αυτές αφιερωμένες στον αναχωρήσαντα Κυβερνήτη μου Ναύαρχο Νίκο Παππά και στους νεαρούς Ναυτικούς Δοκίμους, ευπειθώς αναφέρω, πέρας του χαιρετισμού μου.

Τουρισμός: Από οικονομική ευκαιρία να γίνει εθνικό κεφάλαιο

Της Ρόδης Κράτσα Ευρωβουλευτού, Αντιπροέδρου ΕΚ 2007-2012

ι θετικές εκτιμήσεις για τη φετινή τουριστική περίοδο αποτελούν αισιόδοξα μηνύματα για τη χώρα μας και αποκτούν ιδιαίτερη αξία σε μία τόσο δύσκολη συγκυρία. Μέσα στο θετικό αυτό περιβάλλον, η χώρα μας πρέπει να δείξει τον καλύτερο εαυτό της αλλά και να προχωρήσει στη διαμόρφωση ενός επικαιροποιημένου και ολοκληρωμένου μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης που θα ανταποκρίνεται στις σημερινές και αυριανές ανάγκες, προκλήσεις και ιδιαιτερότητες του τουριστικού μοντέλου. Πρέπει η χώρα μας να επαναπροσδιορίσει την τουριστική της ταυτότητα για να μεγιστοποιήσει τα συγκριτικά της τουριστικά πλεονεκτήματα. Γιατί ο τουρισμός είναι ο κατεξοχήν τομέας που μπορεί να συμβάλλει στην μεγέθυνση της οικονομίας καθώς και την περιφερειακή ανάπτυξη και συνοχή. Ο τουρισμός παρέχει απασχόληση σε 2,35 εκατομμύρια άτομα σε κάθε γωνιά της Ελλάδας και παράγει κάθε χρόνο προστιθέμενη αξία στην οικονομία της ΕΕ πάνω από 100 δισεκατομμύρια ευρώ για τις ελληνικές περιφέρειες, πολλές από τις οποίες είναι συχνά απομονωμένες και δεν έχουν οικονομικές δραστηριότητες σε άλλους τομείς. Όμως ο εποχιακός χαρακτήρας του τουρισμού, η έλλειψη νέων καινοτόμων ιδεών αλλά και κατάλληλων υποδομών εμποδίζουν τον τομέα να αξιοποιήσει με τον μέγιστο δυνατό τρόπο το πλήρες δυναμικό του. Η θάλασσα είναι το μεγάλο πλεονέκτημα του ελληνικού τουρισμού, το οποίο πρέπει να μετατραπεί σε ραχοκοκαλιά της τουριστικής ανάπτυξης. Η Ελλάδα είναι ακτογραμμή που εκτείνεται σε μήκος 15.000 χλμ, με ναυτική παράδοση χιλιετηρίδων, που ξεπερνά τα όρια της χώρας μας. Η θάλασσα αποτελεί ένα μεγάλο τμήμα της τουριστικής βιομηχανίας και λειτουργεί αλληλεπιδραστικά ως τροφοδότης σε άλλους κλάδους ενώ ο νησιώτικος χώρος είναι ένα από τα πλέον δυνατά πλεονεκτήματα του ελληνικού τουρισμού. Στις σημερινές εξαιρετικά δυσμενείς συγκυρίες για την ελληνική οικονομία πρέπει να καταβληθεί λοιπόν κάθε δυνατή προσπάθεια για να αξιοποιήσουμε το πολύτιμο κεφάλαιο της θάλασσας τόσο στο πλαίσιο των μεταφορών όσο και των ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων. Το θέμα αυτό συνδέεται με την αναζήτηση της βέλτιστης λύσης εξυπηρέτησης των μετακινήσεων μέσα από μια εθνική πολιτική μεταφορών, τη δημιουργία σύγχρονων λιμένων και μαρίνων, τη διευκόλυνση και τη στήριξη της κρουαζιέρας, την ανάπτυξη των θαλάσσιων σπορ και την προβολή της ναυτικής μας παράδοσης και πολιτισμού. Άλλωστε ανταγωνιστική και ευημερούσα είναι η χώρα που μετατρέπει τις δυνατότητες της σε μετρήσιμα μεγέθη προστιθέμενης αξίας. Η σημασία της θάλασσας αναδεικνύεται και στην αναπτυξιακή Ατζέντα Ευρώπη 2020. Αυτό τον στόχο είχε και η σχετική πρωτοβουλία μου η οποία κατέληξε στην υιοθέτηση της 20ης Μαΐου ως Ευρωπαϊκής Ημέρας Θάλασσας. Χάρη στη θάλασσα, περίπου 5 εκατομμύρια άνθρωποι εργάζονται σήμερα στην Ευρώπη. Η αλιεία, ο τουρισμός και οι μεταφορές δημιουργούν πάνω από το 5% του ευρωπαϊκού ακαθάριστου προϊόντος. Είναι επομένως φανερό ότι η θάλασσα είναι σημαντική για την ευημερία την ποιότητα ζωής μας και για τα αναπτυξιακά μας σχέδια. Είναι σημαντικό στο ευρωπαϊκό αυτό πλαίσιο να προβάλλουμε το ρόλο της ελληνικής θάλασσας και των “Ελλήνων της θάλασσας” σε

όλους τους τομείς της ναυτιλίας και του τουρισμού. Το φετινό θετικό κλίμα πρέπει να μας κινητοποιήσει για να ανταποκριθούμε στις προσδοκίες και τις προτιμήσεις των επισκεπτών, που πλέον εμφανίζονται ποικίλες, διαφορετικές και αυξημένες και παράλληλα για να δώσουμε στον τουρισμό μία βιώσιμη προοπτική. Είναι καταρχάς απαραίτητο να απευθυνθούμε σε ολόκληρο τον κόσμο και με τον κατάλληλο τρόπο για να έλξουμε τουρίστες από παντού, αφού η χώρα μας διαθέτει τεράστια και ποικίλα ενδιαφέροντα. Η διαφημιστική καμπάνια του υπουργείου Τουρισμού προς αυτή την κατεύθυνση, αποδίδει ήδη καρπούς. Άλλους προορισμούς και είδος διακοπών αποζητούν η Ρωσία, η Κίνα και η Ιαπωνία, την οποία έχουμε μάλλον ξεχάσει και άλλους η Αυστρία, η Γαλλία, η Σκανδιναβία ή οι Αραβικές χώρες του Κόλπου. Αξιοποιώντας τις τεράστιες δυνατότητες μας πρέπει επίσης να αναπτύξουμε εναλλακτικές μορφές τουρισμού, χειμερινού, θρησκευτικού, συνεδριακού, ιατρικού και να προετοιμαστούμε για τις νέες τάσεις και ομάδες τουριστών όπως φανερώνουν οι εκτιμήσεις πως ο αριθμός ατόμων άνω των 65 ετών αναμένεται να φτάσει το 20% του παγκόσμιου πληθυσμού το 2020, αλλά και ο υψηλός αριθμός (127 εκατ.) ανθρώπων με προβλήματα κινητικότητας. Η επιτυχία μας εξαρτάται από την ουσιαστική συμβολή και συντονισμό όλων των κρατικών φορέων και των παραγόντων τη συνυπευθυνότητα της τοπικής αυτοδιοίκησης, την ενεργοποίηση ιδιωτών και επιχειρηματιών με σκοπό τη βελτίωση της εικόνας μας, των υπηρεσιών μας, της συνεχούς επιμόρφωσης του ανθρώπινου δυναμικού. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι μία καλή χρονιά δίνει ανάσα αλλά ανεβάζει τον πήχη. Έτσι οφείλουμε να μην αγνοήσουμε τις πιέσεις που προκύπτουν από την τουριστική ανάπτυξη στους υδάτινους πόρους, στη βιοποικιλότητα και την πολιτιστική κληρονομιά, προάγοντας αειφόρες πολιτικές, δεδομένου ότι το περιβάλλον είναι το βασικό κεφάλαιο για τον τουρισμό, τόσο σε αστικό όσο και σε φυσικό επίπεδο. Είναι ξεκάθαρο πως οι πολιτικές αυτές θα πρέπει να συνοδευτούν από την επιτάχυνση των κυβερνητικών πρωτοβουλιών για την κρουαζιέρα, την ιδιωτικοποίηση των λιμανιών και των αεροδρομίων προκειμένου να επιτύχουμε την αναβάθμιση και την καλύτερη λειτουργικότητα των υπηρεσιών. Παράλληλα, πρέπει με διάφορους τρόπους να καλλιεργηθεί και η τουριστική συνείδηση σε όλους τους πολίτες, σημερινούς ή αυριανούς τουρίστες. Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι μια ανεξέλεγκτη τουριστική ανάπτυξη και συμπεριφορά δεν μπορεί παρά να στραφεί εντέλει εναντίον του ίδιου του πόρου που την τροφοδοτεί, δηλαδή του προορισμού, να τον υποβαθμίσει, καθιστώντας τον έτσι λιγότερο ελκυστικό και προσοδοφόρο, και να εμποδίσει μία αειφόρο βιώσιμη ανάπτυξη. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τη θάλασσα. Η προστασία της, η διατήρηση της βιοποικιλότητας της αποτελούν ηθική υποχρέωση αλλά και έξυπνη επένδυση. Ο τουρισμός αποτελεί σίγουρα ένα πλεονέκτημα και μία μεγάλη ευκαιρία για τη χώρα μας. Αποτελεί ένα κρυφό ή φανερό όνειρο προοπτικής για πολλούς Έλληνες και Ελληνίδες, ένα συλλογικό όραμα για την κοινωνία μας. Αλλά αυτά δεν αρκούν για να εξελιχθεί ο τουρισμός σε εθνικό κεφάλαιο. Για το λόγο αυτό αναδεικνύεται η επείγουσα και κρίσιμη ανάγκη για εθνική στρατηγική και εθνική συστράτευση.

Περιπλους 51

Συμβολή του Βασιλικού Ναυτικού στους Βαλκανικούς Πολέμους

Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι αποτελούν τις πιο ένδοξες σελίδες της ιστορίας του σύγχρονου Ελληνικού Κράτους. Με την πιο αντικειμενική και χωρίς συναισθηματισμούς θεώρηση οι Βαλκανικοί Πόλεμοι έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην διαμόρφωση της Ελλάδος όπως την γνωρίζουμε σήμερα. Τότε η Ελλάδα διπλασιάστηκε εδαφικά και οικονομικά και έφθασε σε σημείο να θεωρείται μια σημαντική δύναμη της Ανατολικής Μεσογείου. Το μικρό ελληνικό βασίλειο προ των Βαλκανικών ασφυκτιούσε στα στενά εδαφικά όριά του, ενώ οι προοπτικές για οικονομική ανάκαμψη ήταν δυσοίωνες καθώς έλειπαν οι παραγωγικές δομές και οι πρώτες ύλες. Παράλληλα και ο μικρός πληθυσμός καθιστούσε απαγορευτική τη δημιουργία βιομηχανικών δομών καθ’ όσον δεν υπήρχαν εργατικά χέρια και κατανάλωση προϊόντων. Ακόμη το μικρό ελληνικό βασίλειο ήταν στρατιωτικά αδύναμο και πολλές φορές υπήρξε έρμαιο των διεθνοπολιτικών εξελίξεων και βουλήσεων των Μεγάλων Δυνάμεων και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

αυτά η «Ένωσις» καταδιώχθηκε από το Οθωμανιολλές φορές υπάρχει η τάση να παρουσιάζονται οι νίκες Ελληνικού Στρατού και Του Ανθυποπλοιάρχου (ΕΦ-Ο) κό Ναυτικό με αποτέλεσμα το ατμοκίνητο να βρεΠαναγιώτη Γέροντα Π.Ν. θεί στο λιμάνι της Σύρου. Το Οθωμανικό Ναυτικό Ναυτικού στους Βαλκανικούς Πολέμους ως κάτι το «ξαφνικό», το ρηξικέλευθο. Εν κατέπλευσε στο λιμάνι της ελληνικής Σύρου και ο τούτοις η αλήθεια είναι πολύ διαφορετική. Ήδη πολύ πριν από τους διοικητής της οθωμανικής μοίρας, αντιναύαρχος Χόβαρτ, Άγγλος ο Βαλκανικούς Πολέμους, πολύ πιο πριν και από το Κίνημα στου Γου- οποίος υπηρετούσε στο Οθωμανικό Ναυτικό, επέδωσε στον νομάρδή την 15η Αυγούστου του 1909, ήδη από την περίοδο διακυβέρνη- χη των Κυκλάδων τελεσίγραφο, σύμφωνα με το οποίο ο τελευταίος σης του Χαρίλαου Τρικούπη γίνονται προσπάθειες για την αναδιορ- έπρεπε να του παραδώσει την «Ένωση» εντός ορισμένης προθεγάνωση των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων. Αυτή η προσπάθεια θα σμίας, ενώ αλλιώς απειλούσε ότι θα την καταλάμβανε με την βία. πάρει δύο μορφές α) την πρόσκτηση νέων πολεμικών μονάδων και Το Ελληνικό Ναυτικό μπορούσε να παρατάξει μόνο ένα αξιόμαχο εξοπλισμού και β) μετάκληση ξένων οργανωτικών αποστολών ού- πλοίο, τον ατμοδρόμωνα «Ελλάς» και τελικά η κρίση εκτονώθηκε τως ώστε να μεταλαμπαδευτούν στα στελέχη του Στρατού και του με παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων.1 Μέχρι τότε επικρατούσε η Ναυτικού η γνώση και η οργάνωση των Όπλων των Μ. Δυνάμεων. αντίληψη ότι το Ναυτικό έπρεπε απλά να είναι ένας στολίσκος καταΟ προβληματισμός για την ενίσχυση του Ναυτικού ξεκίνησε κατά τη διάρκεια της μεγάλης Κρητικής Επανάστασης του 1866. Για την ενίσχυση των Κρητών αγωνιστών εμπορικά εξοπλισμένα ατμοκίνη- 1 Δ. Φωκάς Χρονικά του Ελληνικού Βασιλικού Ναυτικού 1833-1873, ΓΕΝ 1923, σελ 247-248. τα μετέφεραν εθελοντές και εφόδια στους επαναστάτες. Ένα από 52 Περιπλους

πολέμησης της πειρατείας2, αυτό άλλαξε άρδην και αποφασίστηκε άμεσα ο εξοπλισμός του. Οι πρώτες άμεσες αγορές και ναυπηγήσεις έγιναν στην διακυβέρνηση Αλέξανδρου Κουμουνδούρου. Οι προσκτήσεις όμως αυτές έγιναν βιαστικά και υπήρξαν ατυχείς3. Η μεγάλη όμως περίοδος αναδιοργάνωσης και εξοπλισμού του Πολεμικού Ναυτικού ξεκινάει την περίοδο της διακυβέρνησης της χώρας από τον Χαρίλαο Τρικούπη. Δεν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι η αναδιοργάνωση των Μεγάλων Δυνάμεων ταυτίζεται με την περίοδο του έντονου εκσυγχρονισμού της χώρας. Ο Τρικούπης είχε βασικό άξονα της πολιτικής του την αναδιοργάνωση των Ενόπλων Δυνάμεων. Πήρε μέτρα για την απολιτικοποίηση των αξιωματικών, εκσυγχρόνισε την εκπαίδευση (αυτή την περίοδο ιδρύεται η Σχολή Ναυτικών Δοκίμων), αλλά και το υλικά και τον εξοπλισμό (τότε αγοράστηκαν από τη Γαλλία τα τρία θωρηκτά «Ύδρα», «Σπέτσαι» και «Ψαρά»). Αυτός ο εξοπλισμός του Ναυτικού θα καταστήσει την Ελλάδα την πιο ισχυρή ναυτική δύναμη της Ανατολικής Μεσογείου4. Το 1881 μεταφέρθηκε και ο Ναύσταθμος στη θέση «Αράπη» της Σαλαμίνας που βρίσκεται μέχρι και σήμερα. Μεγάλη συνεισφορά για την οργάνωση του Ναυτικού είχε και η Γαλλική Οργανωτική Αποστολή υπό τον υποναύαρχο Charles JosephLaurent Lejeune η οποία κατέφθασε στην Ελλάδα τον Δεκέμβριο του 1884 και αμέσως άρχισε της κοπιώδεις προσπάθειες ανασυγκρότησης ενώ οι χρηματικές απολαβές λίγο διέφεραν από αυτές που έπαιρναν στη Γαλλία.5

Όσο αφορά τις ναυτικές μονάδες του Στόλου το 1878 άρχισε η ναυπήγηση του καταδρομικού «Ναύαρχος Μιαούλης» στη Γαλλία σε σχέδια του εξαίρετου ναυπηγού Λαγκάν. Ήταν σιδερένιο, αθωράκιστο, ελικοκίνητο και είχε εξαρτισμό ιστιοφορίας δρόμωνος. Μεγάλο μέρος από την δαπάνη κατασκευής του-2,3 εκ χρυσές δραχμέςκαλύφθηκε με χρήματα της «Εταιρείας προς σχηματισμό Εθνικού Στόλου», που ιδρύθηκε το 1866 από τον Κ. Νικόδημο και η οποία για πρώτη φορά διέθετε χρήματα για αυτό τον σκοπό. Ήταν πραγματικά από τα όμορφα πλοία της εποχής του και χρησιμοποιήθηκε προς «επίδειξη της Σημαίας» σε περιοχές με απόδημο ή υπόδουλο ελληνικό πληθυσμό, και ως εκπαιδευτικό της μετέπειτα Σχολής Δοκίμων. Το 1880 ναυπηγήθηκαν στην Γαλλία 4 Κανονιοφόροι οι «Μυκάλη», «Σφακτηρία», «Ναυπακτία» και «Αμβρακία», οι οποίες αμέσως ονομάστηκαν Κανονιοφόροι Α,Β,Γ και Δ. Το 1881 ναυπηγήθηκαν στη Αγγλία οι ατμοβαρίδες «Άκτιον» και «Αμβρακία». Το ίδιο έτος αγοράστηκαν οι τορπιλοθέτιδες από την Αγγλία «Αιγιαλεία», «Μονεμβασιά» και «Ναυπλία». Στα ναυπηγεία Yarrow της Αγγλίας μεταξύ των ετών 1881-3 ναυπηγήθηκαν τα τορπιλοβόλα «Κύπρος», «Κως», «Μυτιλήνη», «Ρόδος», «Σάμος» και «Χίος». Αυτά στην αρχή δεν είχαν τορπιλοσωλήνες, τοποθετήθηκαν αργότερα στην Ελλάδα. Ειδικά στα «Σάμος» και «Χίος» τοποθετήθηκαν στο Fiume. To 1881 αγοράστηκε από την Αγγλία το τορπιλοβόλο «Ιωνία» που ήταν το πρώτο που διέθετε πλευρικούς τορπιλοσωλήνες. Το 1885 ναυπηγήθηκαν και οι τέσσερεις ατμομυοδρόμωνες «Ευρώτας», « Αχελώος», «Αλφειός» και «Πηνειός» που όλα μαζί αναφέρονται ως «Ποταμοί» και χρησίμευσαν για εκπαιδευτικούς πλόες των Δοκίμων αλλά και στις επιχειρήσεις στον Αμβρακικό. Το 1889 ναυπηγήθηκαν στη Χάβρη μετά από παραγ-

Αριστερά: Το θωρηκτό «Γεώργιος Αβέρωφ» σε επιστολικό δελτάριο της εποχής (Υπηρεσία Ιστορίας Ναυτικού). Πάνω: Λαχείο προς ενίσχυση του Εθνικού Στόλου (αρχείο Χαϊτογλου).

Η οργανωτική προσπάθεια της Αποστολής μεταφράστηκε σε μια πληθώρα νομοθετημάτων που αφορούσαν τον ιματισμό των στελεχών, τη μισθοδοσία, την εκπαίδευση, τις λιμενικές αρχές, τη ναυτική στρατολογία, τη σύνταξη σηματολογίου, τον Γενικό Οργανισμό των πληρωμάτων του Στόλου, τη σύσταση Ναυτικού Νοσοκομείου, τη μισθοδοσία των τεχνιτών των συνεργείων του εργοστασίου του Ναυστάθμου, την κατάσταση των υπαξιωματικών κ.λπ. Το 1879 ιδρύθηκε η Σχολή Ναυτοπαίδων, το 1884 η Σχολή Ναυτικών Δοκίμων, το 1887 το Κεντρικό Προγυμναστήριο του Πόρου, το 1880 άρχισε να λειτουργεί ειδικό σχολείο για τα υποβρύχια, το 1884 συστάθηκε σχολή τορπιλητών στον Ναύσταθμο Σαλαμίνας, το 1887 πραγματοποιήθηκε η πρώτη δοκιμή νάρκης, ενώ τέλος το 1888 συστάθηκε η Σχολή Υποβρυχίου Αμύνης.6 2 ο.π. σελ 108. 3 Δύο ταχύπλοα από το Λονδίνο, η «Αμφιτρίτη» και «Μπουμπουλίνα» τα οποία ήταν κατασκευασμένα ως κοινά εμπορικά ή ταχυδρομικά. Η δε «Μπουμπουλίνα» ανατινάχθηκε και δεν έφθασε στην Ελλάδα. Από το ατύχημα πέθαναν 21 άνδρες. 4 Π. Γέροντας Η ναυτική εκπαίδευση ως παράγοντας νίκης στους Βαλκανικούς Πολέμους, σελ 142, 1912-2012 εκατό χρόνια από την ναυτική εποποιία των Βαλκανικών Πολέμων, Υ.Ι.Ν. 2012. 5 ο.π. σελ 142. 6 ο.π. σελ 140-145.

γελία της Ελληνικής Κυβέρνησης τα θωρηκτά «Σπέτσαι», «Ύδρα» και «Ψαρά» σε σχέδια και μελέτες του Γάλλου Αρχιναυπηγού Dupont.7 Το 1900 ιδρύεται επί Κυβερνήσεως Θεοτόκη το Ταμείο Εθνικού Στόλου(ΤΕΣ), το οποίο θα αναλάβει την συγκέντρωση των κληροδοτημάτων και προσφορών για το Πολεμικό Ναυτικό με σκοπό την ναυπήγηση νέων μονάδων του Ελληνικού Στόλου. Η προσφορά του υπήρξε κεφαλαιώδης. Από εκεί και πέρα επέρχεται ένας αδικαιολόγητος εφησυχασμός και αναστολή των εξοπλισμών. Όταν όμως έγινε γνωστό ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία ανακαίνισε το θωρηκτό «Μεσουδιέ», ότι παρήγγειλε δύο τορπιλοβόλα, ότι θα επισκευάζονταν πολλά οθωμανικά πλοία και ότι τέλος παραγγέλθηκαν και τρία ελαφρά καταδρομικά («Χαμηδιέ», «Μετζητιέ» και «Δράμα»-το τελευταίο δεν παραδόθηκε), στην Αθήνα βάρεσε συναγερμός και κατά τα έτη 1905-7 (διακυβέρνηση Θεοτόκη) θα προβεί σε αγορά 4 αντιτορπιλικών από τα Ναυπηγεία Yarrow της Αγγλίας με λεφτά του Ταμείου Εθνικού Στόλου («Θύελλα», «Λόγχη», «Ναυκρατούσα», «Σφενδόνη») και άλλα τέσσερα από τα ναυπηγεία Vulkan του Στετίνου, σημερινό Στέτσιν της Πολωνίας («Βέλος», «Δόξα», «Νίκη» και «Ασπίς»).8 7 Κ. Παϊζής-Παραδέλης Τα πλοία του Πολεμικού Ναυτικού 1829-1999, Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος-Εκδόσεις Αστραία . 8 Κ. Παϊζής-Παραδέλης Τα πλοία του Πολεμικού Ναυτικού 1829-1999, Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος-Εκδόσεις Αστραία. Περιπλους 53

Ο ατμομυοδρόμωνας «Αλφειός» κατά τα γυμνάσια με ιστία στο Σαρωνικό, 17 Νοεμβρίου 1904 («Ο Ελληνικός Στόλος στις αρχές του 20ου αιώνα. Φωτογραφικές μνήμες ναυάρχου Νικολάου Μακκά», Εθνικό και Ιστορικό Μουσείο).

Η διάθεση εκσυγχρονισμού και πρωτοπορίας οδήγησε την Ελληνική Κυβέρνηση στο να αγοράσει και το πρώτο υποβρύχιο το «Nordenfelt 1» σε σχέδια του Άγγλου George Garrett και του Σουηδού Thorsten Nordenfelt. Το υποβρύχιο αγοράστηκε από την Ελληνική Κυβέρνηση τον Δεκέμβριο του 1885 και έφθασε αποσυναρμολογημένο στον Πειραιά στις 13 Ιανουαρίου του 1886. Την συναρμολόγηση ανέλαβε το αμερικάνικο μηχανουργείο «McDowal and Barbour». Εν τούτοις στις δοκιμές που ακολούθησαν, το υποβρύχιο δεν κρίθηκε αξιόπλοο, έτσι έμεινε να σαπίζει στην Ακτή του Φαλήρου μέχρι το 1901, οπότε μεταφέρθηκε για διάλυση. Παρόλα αυτά το Πολεμικό Ναυτικό επανήλθε στο θέμα των υποβρυχίων με την παραγγελία από την Γαλλία το 1910 δύο υποβρυχίων που ονομάστηκαν «Δελφίν» και «Ξιφίας». Το «Δελφίν» κατέφθασε στον Ναύσταθμο Σαλαμίνας μόλις στις 5 Οκτωβρίου του 1912 και αποφασίστηκε ο άμεσος πλους του στο ορμητήριο του Μούδρου που ναυλοχούσε ο Ελληνικός Στόλος γιατί ήδη είχε ξεκινήσει ο Α’ Βαλκανικός Πόλεμος. Το «Ξιφίας» παρελήφθη τον Μάρτιο του 1913 και δεν έλαβε μέρος στις επιχειρήσεις των Βαλκανικών.9 Κορωνίδα όμως του εξοπλιστικού προγράμματος ήταν η παραγγελία του θωρακισμένου ευδρόμου ή καταδρομικού (Θ/Κ) «Αβέρωφ». Το πλοίο αγοράστηκε στις 30 Νοεμβρίου του 1909. Ήταν το τρίτο της ίδιας σειράς με τα «Pisa» και «Αmalfi» που ναυπήγησε ο οίκος Orlando στο Λιβόρνο για το Ιταλικό Ναυτικό. Ο «Αβέρωφ» παρελήφθηκε από τον Πλοίαρχο Ι. Δαμιανό και άμεσα έπλευσε για το Πόρτσμουθ για να συμμετάσχει στις εορτές στέψης του Βασιλέως της Αγγλίας Γεωργίου Ε’. Προσάραξε όμως σε ύφαλο και αναγκάστηκε να δεξαμενιστεί. Τότε δημιουργήθηκαν κρούσματα απειθαρχίας με αποτέλεσμα ο Κυβερνήτης να αντικατασταθεί από τον πλοίαρχο τότε, Παύλο Κουντουριώτη. Ο «Αβέρωφ» έφθασε στο Φάληρο την 1η Σεπτεμβρίου του 1911 όπου και έτυχε ενθουσιώδους υποδοχής από τον ελληνικό λαό. Ήταν πραγματικά ένα τεχνολογικό επίτευγμα της εποχής του, που θα έγερνε καθοριστικά την πλάστιγγα υπέρ του ελληνικού Ναυτικού στον αγώνα του για την απελευθέρωση του Αιγαίου.10 Τις παραμονές των Βαλκανικών Πολέμων ο Ελληνικός Στόλος ήταν έτοιμος να αναλάβει την πολυσήμαντη αποστολή του. Δεν θα ήταν υπερβολή να λεχθεί ότι η ύπαρξη ισχυρού Ελληνικού Στόλου οδήγησε στο έπος των Βαλκανικών Πολέμων. Πρώτα απ’ όλα ακόμα και η συμμετοχή της Ελλάδος σε αυτήν την ιδιότυπη Βαλκανική Συμμαχία εξασφαλίστηκε από την ύπαρξη ισχυρού στόλου. Η Βουλγαρία δέ9 Α. Μαδωνής-Γ.Μαστρογεωργίου Ελληνικά Υποβρύχια 1885-2010, εκδ. Κλειδάριθμος σελ 10-12, 20-24. 10 Ζ. Φωτάκης Τεχνολογία, ναυτοσύνη και ιστορική συνέχεια: Η περίπτωση του θωρακισμένου καταδρομικού Γεώργιος Αβέρωφ σελ 14, 100 Θωρηκτό Γ. Αβέρωφ, Υ.Ι.Ν. 2011 Ν. Σταθάκης Θ/Κ Αβέρωφ, Χρονικό του Θωρηκτού της Νίκης, εκδ. Πολεμικού Ναυτικού, 1987, σελ. 61

54 Περιπλους

χθηκε την συμμαχία της Ελλάδος παρόλο που τα συμφέροντα των δύο χωρών ήταν αντικρουόμενα στη Μακεδονία, επειδή η ηγεσία της γνώριζε ότι χωρίς την ύπαρξη ισχυρού στόλου στο Αιγαίο, το Οθωμανικό Ναυτικό θα διεκπεραίωνε στρατό στα Βαλκάνια και θα καθιστούσε το έργο του Βουλγαρικού Στρατού δύσκολο ως αδύνατο. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία διατηρούσε στα ευρωπαϊκά της εδάφη 346.000 άνδρες ενώ οι Βαλκάνιοι Σύμμαχοι παρέτασσαν αναλυτικά: Ελλάδα 105.000, Βουλγαρία 305.000, Σερβία 223.000 άνδρες, Μαυροβούνιο 35.000, σύνολο 668.000 άνδρες.11 Από την παράθεση των αριθμών βγαίνει ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία χρειαζόταν να μεταφέρει ενισχύσεις από τις εφεδρείες στην Μικρά Ασία και τη Μέση Ανατολή για να αντιμετωπίσει τους Βαλκάνιους Συμμάχους. Επειδή όμως το Αιγαίο είχε μετατραπεί από το Ελληνικό Ναυτικό σε mare clausum η Οθωμανική Αυτοκρατορία έπρεπε να χρησιμοποιήσει το φτωχό και απαρχαιωμένο χερσαίο και σιδηροδρομικό δίκτυο με αποτέλεσμα οι ενισχύσεις να μην φθάσουν ποτέ.12 Ο Ελληνικός Στόλος με αρχηγό τον υποναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη13 άμεσα με την κήρυξη του πολέμου απελευθερώνει την Λήμνο14 και εγκαθιστά στον Μούδρο ταχύτατα ναυτική βάση. Αντιτορπιλικά αναλαμβάνουν την άγρυπνη φρούρηση των Δαρδανελλίων 11 Αναστάσιος Δημητρακόπουλος Η συμβολή του Ελληνικού Ναυτικού στο συμμαχικό αγώνα κατά τον Α΄Βαλκανικό Πόλεμο, σελ 55, 1912-2012 εκατό χρόνια από την ναυτική εποποιία των Βαλκανικών Πολέμων, Υ.Ι.Ν. 2012. 12 Η Ελλάδα είχε «ως αντικειμενικό σκοπό να καταστεί εξάπαντος κυρίαρχος του Αιγαίου και να διακόψει τις θαλάσσιες συγκοινωνίες μεταξύ της Μικράς Ασίας και της Ευρωπαϊκής Τουρκίας» (Στρατιωτική Σύμβαση μεταξύ Ελλάδος και Βουλγαρίας, άρθρο 2, 22 Σεπτεμβρίου/ 5 Οκτωβρίου 1912. 13 Ο υπουργός των Ναυτικών επέδωσε στον Παύλο Κουντουριώτη το Βασιλικό Διάταγμα για την προαγωγή του από πλοίαρχο σε υποναύαρχο την ημέρα απόπλου του Ελληνικού Στόλου από το Φάληρο στις 5 Οκτωβρίου του 1912 μέσα σε μια συγκινησιακώς φορτισμένη ατμόσφαιρα (Δ.Γ. Φωκά Ο Στόλος του Αιγαίου 1912-3, έργα και ημέραι, Υ.Ι.Ν. σελ.24) 14 Έχει μείνει η απελευθέρωση της Λήμνου ως έμπνευση του Παύλου Κουντουριώτη. Εν τούτοις αυτό δεν είναι αλήθεια. Η κατάληψη από τον Ελληνικό Στόλο των κοντινών στα Δαρδανέλλια νησιών εξετάστηκε για πρώτη φορά στον ατυχή ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 ενώ το 1900 ο αξιωματικός του Ναυτικού Δόσιος πρότεινε την άμεση κατάληψη της Λήμνου στο ξεκίνημα ενός νέου ελληνοτουρκικού πολέμου. Η ιδέα της καταλήψεως της Λήμνου κέρδισε περισσότερο έδαφος με το βιβλίο του Περικλή Αργυρόπουλου «Το Ναυτικό της Ελλάδος Πρόγραμμα». Σε αυτό το βιβλίο επαινούνταν οι Ιάπωνες που στον Ρωσο-ιαπωνικό Πόλεμο κατέλαβαν τους νήσους Elliot και έτσι και απείλησαν το εχθρό και προστάτευσαν τις θαλάσσιες μεταφορές τους. Στον Παύλο Κουντουριώτη πρέπει να του αποδοθούν η τόλμη και η άρτια οργάνωση της επιχείρησης. (Ζ.Φωτάκης Διπλωματία στρατηγική και πολεμική ετοιμότητα: Η ελληνική ναυτική ισχύς και το διεθνές περιβάλλον, 1897-1913, σελ 26, 1912-2012 εκατό χρόνια από την ναυτική εποποιία των Βαλκανικών Πολέμων, Υ.Ι.Ν., 2012)

ΕΛΛΑΔΑ - ΙΤΑΛΙΑ ΝΕ Α ΓΡΑ ΜΜΗ

• Πάτρα - Ηγουμενίτσα - Τεργέστη • Πάτρα - Ηγουμενίτσα - Αγκώνα • Πάτρα - Ηγουμενίτσα - Μπρίντιζι • Πειραιάς - Ηράκλειο

www.minoan.gr

Τομή του θωρακισμένου καταδρομικού «Γεώργιος Αβέρωφ».

ενώ παράλληλα απελευθερώνονται τα νησιά του Βορείου Αιγαίου. Πρώτα απελευθερώνονται η Ίμβρος, ο Άγιος Ευστράτιος, η Θάσος και η Σαμοθράκη. Τα νησιά αυτά απελευθερώθηκαν αναίμακτα λόγω της εθνολογικής κυριαρχίας του ελληνικού στοιχείου. Την ίδια περίοδο που απελευθερώνονται τα νησιά στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης ο υποπλοίαρχος Νικόλαος Βότσης, κυβερνήτης του τορπιλοβόλου 11 τορπιλίζει το αγκυροβολημένο οθωμανικό θωρηκτό Φετιχ-ι-Μπουλέντ και συνέχεια εξέρχεται του λιμένος με το πλοίο ανέπαφο. Αυτό το κατόρθωμα αν και δεν επηρέασε τον πόλεμο εν τούτοις είχε σοβαρή θετική επίδραση στο ηθικό των πληρωμάτων του Ελληνικού Στόλου. Στη συνέχεια απελευθερώνονται τα νησιά των Ψαρών, της Ικαρίας και της Τενέδου15. Στις 27 Οκτωβρίου καταλαμβάνεται η Θεσσαλονίκη από τον Ελληνικό Στρατό μόλις λίγο πριν εισέλθει στην πόλη ο Βουλγαρικός. Λίγο αργότερα η κυβέρνηση πληροφορείται ότι ο Βουλγαρικός Στρατός που είχε φθάσει έξω από την Θεσσαλονίκη θα εκινείτο προς κατάληψη του Αγίου Όρους. Ο Ελληνικός Στόλος όμως αποβίβασε άμεσα άγημα με αποτέλεσμα η βουλγαρική επιχείρηση να ματαιωθεί. Στις 8 Νοεμβρίου πραγματοποιείται απόβαση στη Μυτιλήνη και ο Οθωμανικός Στρατός αποσύρθηκε στα ορεινά16. Στην συνέχεια ο Ελληνικός Στόλος ανέλαβε την φρούρηση της μεταφοράς Βουλγαρικού Στρατού από τη Θεσσαλονίκη στο Δεδέαγατς (Αλεξανδρούπολη). Η ελληνική ηγεσία δέχθηκε πρόθυμα την συμμαχική αποστολή για να αποσυμφορηθεί η Θεσσαλονίκη από την ενοχλητική παρουσία τόσο πολλών βουλγαρικών δυνάμεων. Η πιο δύσκολη επιχείρηση απελευθέρωσης ήταν αυτή της Χίου. Τα ελληνικά πολεμικά της «Μοίρας των Ευδρόμων»17 υπό τον πλοίαρχο Ιωάννη Δαμιανό και τα μεταγωγικά του Στρατού μεθορμίστηκαν στη θέση «Κοντάρι» της Χίου όπου είχε αποφασιστεί ότι θα γινόταν η απόβαση. Οι Οθωμανοί όμως ήταν καλά οχυρωμένοι και άρχισαν να πυροβολούν με το που είδαν να πλησιάζουν οι λέμβοι. Στις μανιασμένες μάχες που ακολούθησαν, το ελληνικό αποβατικό άγημα αν και πιο ολιγάριθμο από το εχθρικό προσπαθούσε να εξοντώσει τους εχθρούς που είχαν καταλάβει δυσπρόσιτες θέσεις. Σε μια τέτοια θαρραλέα ελληνική επίθεση βρήκαν το θάνατο ο ανθυποπλοίαρχος Νικόλαος Ρίτσος, ο νεαρός δόκιμος Παστρικάκης και 20 ναύτες του αγήματος. Παρόλα αυτά μόνο όταν εξουδετερώθηκαν οι οθωμανικές δυνάμεις στα ορεινά της Μυτιλήνης κατέστη δυνατόν να αποσταλούν σημαντικές ενισχύσεις στη Χίο. Στις 20 Δεκεμβρίου απελευθερώνεται η Χίος και οι εναπομείνασες οθωμανικές δυνάμεις παραδίδονται. Όλο αυτό το διάστημα το Οθωμανικό Ναυτικό αναλωνόταν σε μικροεπιχειρήσεις εναντίον του εμβρυακού Βουλγαρικού Ναυτικού στην 15 Από όλα τα νησιά που απελευθερώθηκαν πρώτα μόνο οι οθωμανικές δυνάμεις των Ψαρών και της Τενέδου προέβαλαν κάποια αντίσταση. 16 Για ενίσχυση ενώθηκε ένα τάγμα πεζικού 1000 ανδρών, ένας λόχος ναυτικού αγήματος 250 ανδρών υπό τον υποπλοίαρχο Δεμέστιχα και δύο ακόμη λόχοι από το ναυτικό άγημα που ήταν κατανεμημένο στα νησιά πλησίον της Θράκης (Δ.Γ.Φωκά Ο Στόλος του Αιγαίου...σελ 74) 17 Η «Μοίρα των Ευδρόμων» αποτελείτο από επίτακτα εξοπλισμένα εμπορικά και συστάθηκε για να βοηθήσει τον «Στόλο του Αιγαίου» αναλαμβάνοντας τις δευτερεύουσες αποστολές.

56 Περιπλους

Μαύρη Θάλασσα. Οι Βούλγαροι είχαν και κάποιες επιτυχίες κατά του Οθωμανικού Στόλου. Μόνο όταν υπεγράφη ανακωχή μεταξύ των Βαλκάνιων Συμμάχων και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο Οθωμανικός Στόλος αποφάσισε να βγει να ναυμαχήσει τον Ελληνικό. Η Ελλάδα απέρριψε δελεαστική πρόταση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για χωριστή ανακωχή και συνέχισε να είναι σε εμπόλεμη κατάσταση. Αυτό που «κλείδωσε» την ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο ήταν οι δύο νικηφόρες ναυμαχίες του Ελληνικού Στόλου κατά του Οθωμανικού, η ναυμαχία της Έλλης(3 Δεκεμβρίου 1912) και της Λήμνου (5 Ιανουαρίου 1913). Ιδιαίτερα μετά την δεύτερη ναυμαχία οι ζημιές των οθωμανικών πλοίων ήταν τόσο εκτεταμένες που ο αρχηγός των οθωμανικών Ενόπλων Δυνάμεων, αρχιστράτηγος Ναζίμ Πασά δήλωσε στο Κοινοβούλιο «Ο Στόλος έπραξε ό,τι ήτο δυνατόν. Δυστυχώς ουδέν δυνάμεθα, πλέον, να αναμένωμεν από αυτόν18.» Το πρωί της 1ης Δεκεμβρίου του 1912 έγινε η πρώτη μικροσυμπλοκή μεταξύ Ελληνικού Στόλου με οθωμανικό πλοίο, το καταδρομικό «Μετζητιέ». Το «Μετζητιέ» συμπλέκεται με τα ελληνικά αντιτορπιλικά ανταλλάσοντας σφοδρό πυρ. Ο διοικητής του Στολίσκου Αντιτορπιλικών πλοίαρχος Α. Βρατσάνος διατάζει και το υποβρύχιο «Δελφίν (κυβερνήτης πλωτάρχης Σ. Παπαρρηγόπουλος) να καταδυθεί και να προσεγγίσει για επίθεση. Ήταν όμως αργά το «Μετζητιέ» απομακρύνθηκε και ξαναμπήκε στα Στενά. Η συμπλοκή αυτή υπήρξε λίαν επικίνδυνη για τα ελληνικά αντιτορπιλικά γιατί εκτός από τα πυρά του «Μετζητιέ» δέχονταν και αυτά των οθωμανικών επάκτιων πυροβολείων. Είχε ήδη φανεί ο τρόπος που θα ναυμαχούσε ο Οθωμανικός Στόλος. Τα εχθρικά πλοία θα προσπαθούσαν να παρασύρουν τα ελληνικά μέσα στο πεδίο βολής των επάκτιων πυροβολείων. Στις 8.00 π.μ. της 3ης Δεκεμβρίου τα οθωμανικά πλοία εξέρχονται των Στενών σε γραμμή παραγωγής19. Πρώτα βγαίνει το καταδρομικό «Μετζητιέ» ακολουθούμενο από οκτώ αντιτορπιλικά και μετά από αυτά ακολουθούσαν τέσσερα θωρηκτά. Στην εξέλιξη της ναυμαχίας έπαιξε καθοριστικό ρόλο η ελληνική τόλμη του αρχηγού ναυάρχου Παύλου Κουντουριώτη, η ευψυχία των ελληνικών πληρωμάτων καθώς και η τεχνολογική υπεροχή του θωρηκτού «Γεώργιος Αβέρωφ». Ο ναύαρχος Παύλος Κουντουριώτης αποδέσμευσε τον υπόλοιπο Ελληνικό Στόλο υψώνοντας επί της ναυαρχίδας του τη σημαία «Ζ» που σημαίνει «αι κινήσεις μου ανεξάρτηται» και εφόρμησε στον Οθωμανικό Στόλο με ταχύτητα 21 κόμβων με σκοπό να υπερφαλαγγίσει τα εχθρικά θωρηκτά και να διαγράψει τόξο από μπροστά τους. Επειδή όμως τα άλλα θωρηκτά είχαν μικρή ταχύτητα, το «Γεώργιος Αβέρωφ» πέρασε μόνο του ανάμεσα σε πυκνά πυρά των εχθρικών πλοίων και των επάκτιων πυροβολείων, πράγμα το οποίο πανικόβαλε τους Οθωμανούς που έκαναν στροφή και εισήλθαν με αταξία στα Στενά.20 Ο παραπάνω αναφερθείς ελιγμός ονομάζεται «Διασταύρωση του Τ» και χρησιμοποιήθηκε στη ναυμαχία της Τσουσίμα από τα ιαπωνικά 18 Ξ. Μαυρογιάννης, Βαλκανικοί Πόλεμοι: Υποβρύχιες και Αεροπορικές Επιχειρήσεις Ναυτικής Συνεργασίας, σελ 120-1, 1912-2012 εκατό χρόνια από την ναυτική εποποιία των Βαλκανικών Πολέμων, Υ.Ι.Ν. 2012. 19 Η γραμμή παραγωγής είναι το ένα πλοίο μετά το άλλο. 20 Δ. Φωκά, Ο Στόλος του Αιγαίου 1912-3, έργα και ημέραι, Υ.Ι.Ν., σελ 141-145.

θωρηκτά εναντίον των Ρώσων. Στηρίζεται στην ιδέα ότι τα θωρηκτά του στόλου Α που «περνάνε» από την πλώρη των θωρηκτών του στόλου Β μπορούν να βάλουν με όλα τα πυροβόλα από την πλώρη μέχρι την πρύμνη, ενώ τα του στόλου Β μόνο με τα πυροβόλα της πλώρης21. Οι ζημιές ήταν ασήμαντες για τα ελληνικά πλοία, ενώ τα οθωμανικά πλοία υπέστησαν σοβαρές βλάβες.22 Οι ανθρώπινες απώλειες ήταν ο κελευστής της πηδαλουχίας Κατζιντζάρης, ενώ τραυματίστηκαν επτά ναύτες και ανθυποπλοίαρχος Γκούρας Μαμούρης του οποίου όμως το τραύμα μολύνθηκε και υπέκυψε. Μετά την πρώτη αυτή ήττα το Οθωμανικό Ναυτικό επέδειξε ενεργητικότητα με αποτέλεσμα να γίνουν διάφορες αψιμαχίες μεταξύ ελληνικών και οθωμανικών πλοίων. Σε μία από αυτές, το απόγευμα της 8 Δεκεμβρίου, το «Δελφίν» κατεδύθη και έβαλε μια τορπίλη κατά του «Μετζητιέ» που μαζί με άλλα οθωμανικά πλοία είχαν εξέλθει των Στενών. Εν τούτοις η τορπίλη όταν «βγήκε» από τον τορπιλοσωλήνα δεν διέγραψε την τροχιά της αλλά βυθίστηκε23. Αυτή ήταν η πρώτη επιθετική τορπιλική ενέργεια υποβρυχίου παγκοσμίως24. Στην συνέχεια το Οθωμανικό Ναυαρχείο κατέφυγε σε ένα τέχνασμα αντιπερισπασμού ούτως ώστε να απομακρύνει το «Γεώργιος Αβέρωφ» από τα Δαρδανέλλια. Το οθωμανικό καταδρομικό «Χαμηδιέ» διαφεύγοντας της προσοχής του επιτηρούντος Ελληνικού Στόλου, βγήκε από τα Δαρδανέλλια και έφτασε στη Σύρο και έβαλε κατά 21 1912-2012 εκατό χρόνια από την ναυτική εποποιία των Βαλκανικών Πολέμων, Υ.Ι.Ν., 2012. 22 Δ. Φωκά, Ο Στόλος του Αιγαίου 1912-3, έργα και ημέραι, Υ.Ι.Ν., σελ 145-147. 23 Η καταβύθιση και απώλεια της τορπίλης απεδόθη στο ότι στερούμενη της αναγκαίας στεγανότητας, είχε πληρωθεί ύδατος κατά τις προηγούμενες καταδύσεις του υποβρυχίου και είχε χάσει την πλευστότητά της. Είχε αποσταλεί ο «Κανάρης» με διαταγή του ναυάρχου στην Τένεδο για να αντικαταστήσει της τορπίλες του υποβρυχίου, εν τούτοις ο κυβερνήτης του «Κανάρης» θεώρησε ότι ήταν εντάξει και ανέβαλε να τις αντικαταστήσει (Δ. Φωκά, Ο Στόλος του Αιγαίου 1912-3, έργα και ημέραι, Υ.Ι.Ν., σελ 160). 24 Στη διεθνή βιβλιογραφία ως πρώτη επιθετική περιπολία θεωρείται αυτή των 10 παλαιών γερμανικών υποβρυχίων στις 6 Αυγούστου 1914 στη Βόρεια Θάλασσα εναντίον του Βρετανικού Στόλου κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου. Ο «Δελφίν» όμως είχε προηγηθεί κατά δύο χρόνια.

του επίτακτου «Μακεδονία» (2/1/1913) με αποτέλεσμα το «Μακεδονία» να μείνει μισοβυθισμένο στο λιμάνι. Στην Αθήνα επικράτησε πανικός αλλά ο Παύλος Κουντουριώτης δεν πτοήθηκε ο Ελληνικός Στόλος συνέχισε να επιτηρεί τα Δαρδανέλλια και το «Αβέρωφ» παρέμεινε στη θέση του. Στις 5 Ιανουαρίου του 1913 ο Οθωμανικός Στόλος εξέρχεται των Στενών και πάλι επαναλαμβάνεται η ίδια κατάσταση. Ο «Γεώργιος Αβέρωφ» καταδιώκει τα εχθρικά πλοία και το ελληνικό πυρ ήταν πολύ εύστοχο, εν αντιθέσει με αυτό των Οθωμανών. Ο Οθωμανικός Στόλος εισέρχεται με πολλές βλάβες στα Στενά. Η ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο ήταν πια και επίσημη. Στον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο για την ελληνική κυριαρχία στην διαφιλονικούμενη Μακεδονία το Ελληνικό Ναυτικό ήταν ένας σημαντικός παράγοντας. Ήταν πραγματικά αδύνατο να κρατηθεί παραλιακή πόλη από τον Βουλγαρικό Στρατό ενώ υπήρχε ισχυρός Ελληνικός Στόλος. Αυτό φάνηκε ιδιαίτερα στις περιπτώσεις των επιχειρήσεων στο Τσάγεζι και της Καβάλας. Το θωρηκτό «Αβέρωφ» υποστήριξε πολύ αποτελεσματικά τον Ελληνικό Στρατό που δεχόταν επίθεση από τον Βουλγαρικό στο Τσάγεζι, ενώ στη συνέχεια διενεργεί αποκλεισμό μαζί με άλλα ελληνικά πολεμικά στις ακτές της Θράκης. Τέλος το θωρηκτό «Αβέρωφ», τα αντιτορπιλικά «Λέων», «Λόγχη», «Ασπίς» και το εξοπλισμένο εμπορικό «Μυκάλη» διενεργούν εικονική απόβαση στην Καβάλα με αποτέλεσμα να εκκενωθεί η πόλη από τους Βουλγάρους. Τέλος δέον είναι να γίνει αναφορά και στο Ναυτικό Σύνταγμα (29ο Πεζικό) το οποίο συγκροτήθηκε από ναύτες, υπαξιωματικούς και αξιωματικούς του Πολεμικού Ναυτικού και πολέμησε με αυταπάρνηση εναντίον των Βουλγάρων στη Θράκη κατά τον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο. Συμπερασματικά θα μπορούσε να ειπωθεί ότι μεγάλος μέρος του έπους των Βαλκανικών Πολέμων ανήκει στο Πολεμικό Ναυτικό και αυτό είναι ένα δίδαγμα για το μέλλον˙ ισχυρή Ελλάδα σημαίνει ισχυρό Ναυτικό. Αυτό δεν είναι σχήμα λόγου. Η νησιώτικη γεωγραφία της χώρας μας που είναι κυριολεκτικά «βουτηγμένη» στη θάλασσα επιβάλλει την ύπαρξη κατάλληλων και ικανών ναυτικών δυνάμεων, όποιο και να είναι το κόστος.

Θερινή εκστρατεία ενημέρωσης της HELMEPA

για Καθαρές Θάλασσες και Ακτές Με την έναρξη της καλοκαιρινής περιόδου ξεκίνησε δυναμικά η νέα θερινή εκστρατεία της HELMEPA με στόχο «Όχι σκουπίδια, όχι πλαστικά, σε θάλασσες και ακτές!». Η μεγάλη συμμετοχή ολοένα και περισσότερων ευαισθητοποιημένων πολιτών, διαφόρων ηλικιών, αποτελεί τη μεγαλύτερη απόδειξη στο εγχείρημα της προστασίας των θαλασσών μας. Η νέα αφίσα με πρωταγωνιστή το «Γλάρο» σε ολόκληρη την Ελλάδα, προβάλλει το μήνυμα «Τα σκουπίδια σου στον κάδο και… καθάρισες!» που ξεχώρισε ανάμεσα στα εκατοντάδες από εκείνα που έστειλαν οι φίλοι της HELMEPA στο μέσo κοινωνικής δικτύωσης Facebook. Οι φίλοι της σελίδας στο Facebook, έχουν τη δυνατότητα να ενημερώνονται καθημερινά για ενδιαφέροντα περιβαλλοντικά θέματα, να εκφράζουν τις ανησυχίες τους αλλά και να συμμετέχουν σε διαγωνισμούς με πλούσια δώρα. Σε αφίσα εκτυπώθηκαν τα δύο έργα-Α’ Βραβεία του φετινού Πανελλήνιου Διαγωνισμού Ζωγραφικής του προγράμματος «Παιδική HELMEPA» με τίτλο: «Ονειρεύομαι να ζω, σ’ έναν κόσμο καθαρό». Τα δύο έργα στις κατηγορίες ηλικίας 5-7 ετών και 8-12 ετών επιλέχθηκαν με ψηφοφορία διαδικτυακά από τα ίδια τα παιδιάμέλη ως τα καλύτερα του Διαγωνισμού. Τα παιδιά έμπρακτα αποδεικνύουν ότι διαθέτουν ωριμότητα, τους απασχολεί η προστασία του περιβάλλοντος και με ξεκάθαρο και ευφάνταστο τρόπο μπορούν να μεταλαμπαδεύουν τις ανησυχίες τους. Για το λόγο αυτό, η HELMEPA διένειμε τις αφίσες στα μέλη της, σε συνεργαζόμενους φορείς και σε οργανισμούς στην Ελλάδα και το εξωτερικό, καθώς και στα 5.900 παιδιά μέλη του προγράμματος «Παιδική HELMEPA» που έχουν αναλάβει να την αναρτήσουν σε κατάλληλα σημεία στις κοινότητές τους. Ήδη τηλεοπτικοί σταθμοί ανά την Ελλάδα προβάλλουν το νέο τηλεοπτικό σποτ, με την έγκριση του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης, το οποίο φέρνει στα σπίτια μας το «Γλάρο» με την παρέα του να μας συμβουλεύει για τον υψηλό δείκτη προστασίας που χρειαζόμαστε εμείς, αλλά… και οι παραλίες μας. Ας μην ξεχνάμε...Καθαρές θάλασσες και ακτές, όχι μόνο για εμάς αλλά και για τις επόμενες γενιές. 58 Περιπλους

Περιπλους 59

Hìåñïëüãéï Ìïõóåßïõ ΕΤΗΣΙΑ ΤΑΚΤΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΤΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ | 7 Απριλίου 2013 Την Κυριακή 7 Απριλίου 2013 πραγματοποιήθηκε η ετήσια Γενική Συνέλευση των μελών του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος. Τα διαμειφθέντα κατά την εκδήλωση δημοσιεύονται στον οικείο χώρο του περιοδικού μας ως είθισται προς ενημέρωσή σας.

Στιγμιότυπο από την Γενική Συνέλευση των Μελών του ΝΜΕ.

Εναρκτήρια ομιλία Προέδρου Ν.Μ.Ε.

κας Αναστασίας Αναγνωστοπούλου-Παλούμπη

γαπητά μέλη, φίλες και φίλοι. Αποτελεί ευτυχή συγκυρία, που θεώρησα σκόπιμο να σας θυμίσω, ότι πραγματοποιούμε τη Γενική μας Συνέλευση ανήμερα των γενεθλίων του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος. Πράγματι το Μουσείο ιδρύθηκε, με τις συνθήκες που πολλές φορές έχουμε αναφέρει, την 7η Απριλίου 1949 και συμπληρώνει σήμερα 64 χρόνια συνεχούς λειτουργίας. Αποτίνουμε φόρο τιμής σε όλους εκείνους τους αγνούς εθελοντές, που με μόνο τους κίνητρο την αγάπη τους για τη θαλασσινή παράδοση του γένους των Ελλήνων εργάσθηκαν για να δημιουργήσουν το ίδρυμα που σήμερα εμείς υπηρετούμε. Ειλικρινά δεν μπορώ να φαντασθώ πως θα έβλεπαν, αν ζούσαν σήμερα, το Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος και αν το σημερινό ίδρυμα θα ανταποκρινόταν στις δικές τους προσδοκίες. Φίλες και φίλοι. Φτάσαμε στο τέλος μιας ακόμα χρονιάς και είναι χαρά να επικοινωνούμε με την ευκαιρία του απολογισμού του χρόνου που πέρασε. Μπορεί να μην είναι φέτος χρόνος αρχαιρεσιών, το ξέρετε όλοι γίνανε πέρυσι, αλλά δεν παύει να υπάρχουν ενδιαφέρουσες 60 Περιπλους

ειδήσεις που αφορούν το Μουσείο. Δεδομένου ότι αποτελεί πια συνήθεια να ξεκινά η ενημέρωσή σας από τα οικονομικά του Μουσείου, έτσι και φέτος θα αρχίσω με την ανακοίνωση ότι ύστερα από σύντονες ενέργειες 10 ετών και ατελείωτες παραστάσεις σε όλα τα κλιμάκια της διοικητικής ιεραρχίας, επιτεύχθηκε στη διάρκεια του 2012 η επαναφορά του 50% του πόρου του ΝΑΤ. Όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, η Διοίκηση επέλεξε Σολομώντεια λύση και δεν προσπάθησε να καταλάβει ποιος ήταν ο σκοπός αυτού του πόρου, ποιος τον χρειαζόταν, ποιος έχει πραγματικά έξοδα να καλύψει. Μοίρασε την πίτα μη θέλοντας να ενοχλήσει κατεστημένα με δίκαιες και ρηξικέλευθες αποφάσεις. Ανεξαρτήτως τούτου η επαναφορά του μισού πόρου διευκολύνει τα οικονομικά του Μουσείου και ανοίγει παράθυρο ελπίδας για το ίδρυμα που όλοι αγαπάμε. Ως δεύτερο οικονομικό ζήτημα θα ήθελα να αναφέρω τη μείωση της εισφοράς των μελών. Με δεδομένη την οικονομική κρίση της χώρας το Διοικητικό Συμβούλιο αποφάσισε την περικοπή της ετήσιας εισφοράς των μελών από 40 σε 20 ευρώ αρχής γενομένης από την εισφορά του 2013. Όσοι εκ των με-

λών είχαν ήδη πληρώσει την αυξημένη εισφορά για το 2013 θα απαλλαγούν από την καταβολή εισφοράς για το 2014. Η μείωση της ετήσιας εισφοράς σε επίπεδα κυριολεκτικά συμβολικά, αντανακλά την επιθυμία μας να συγκρατήσουμε κοντά μας τα μέλη του Μουσείου. Αισθανόμαστε ότι το Σώμα των μελών αποτελεί πηγή ηθικής συμπαράστασης και με κανένα τρόπο δεν θέλουμε, οι κατανοητές οικονομικές δυσχέρειες, που έχουν πλήξει όλους μας ανεξαίρετα, να απομακρύνουν ή να αποστασιοποιήσουν κάποιους από τα δρώμενα και την κοινωνική ζωή του Μουσείου. Τέλος για να ολοκληρώσω τα οικονομικά θέματα θα σας αναφέρω ότι βρισκόμαστε στη διαδικασία και έχουμε απευθύνει επιστολή προς όλες τις ναυτιλιακές επιχειρήσεις ζητώντας τους να γίνουν μέλη του Μουσείου έναντι ετησίας χορηγίας 300 ευρώ. Η χαμηλή για το μέγεθος των επιχειρήσεων αιτουμένη ετησία χορηγία, ελπίζουμε ότι δεν θα αποτελέσει σημαντικό κόστος και οι περισσότερες, αν όχι όλες, θα ανταποκριθούν θετικά. Ήδη έχουν ανταποκριθεί 35 εταιρείες. Στο τεύχος του Περίπλου που θα κυκλοφορήσει εντός του επομένου μηνός θα δημοσιοποιήσουμε λίστα των εταιρειών που αντιμετώπισαν με κατανόηση το παρόν αίτημά μας, καθώς και τις εταιρείες που έχουν αποφασίσει να ενισχύουν το Μουσείο με δωρεά 1.000 ευρώ το χρόνο. Οίκοθεν νοείται ότι παραμένουν πάντα ανοι-

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

Η Πρόεδρος στο βήμα. Δεξιά διακρίνονται ο κος Γεώργιος Βαζαίος και η κα Πηνελόπη Βουγιουκλάκη

χτά τα ενδεχόμενα για δωρεές εταιρειών ή ιδιωτών που αγαπούν τη θαλασσινή παράδοση και δεν θα επιθυμούσαν να δουν το Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος να διακόπτει τη λειτουργία του. Εγκαταλείποντας το πεδίο της οικονομίας θα ήθελα να αναφέρω ότι η χρονιά που πέρασε υπήρξε ιδιαίτερα δημιουργική και παραγωγική για την παρουσία του Μουσείου στα δρώμενα της ελληνικής κοινωνίας. Έτσι αποφασίσαμε να τυπώσουμε, με χορηγία, ένα μικρό απλό φυλλάδιο με τα πεπραγμένα του 2012. Είναι το φυλλάδιο που σας έχει ήδη διανεμηθεί. Ο Γεν. Γραμματέας, Ναύαρχος Τιμόθεος Μασούρας θα διεξέλθει μαζί μας όλες τις δραστηριότητες του Μουσείου. Προσωπικά όμως δεν μπορώ να μη σταθώ σε ορισμένες στιγμές που νομίζω πως αξίζει να υπογραμμισθούν: 1. Από 4-8 Ιουνίου επ’ ευκαιρία των έκθεσης των Ποσειδωνίων το Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος ανέπτυξε στο ίδιο χώρο, έκθεση με θέμα «Ελληνική Ναυτική Παράδοση 10.000 χρόνων». Ήταν μια έκθεση που σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε σε ελάχιστο χρονικό διάστημα περίπου δύο μηνών και παρουσίασε τους δρόμους της θάλασσας που διέσχισαν οι Έλληνες ναυτικοί από την προϊστορία μέχρι της μέρες μας. Είμαστε ευγνώμονες τόσο προς τον κ. Θεμιστοκλή Βώκο, που μας παρεχώρησε τον χώρο, όσο και προς τους χορηγούς μας, που μας επέτρεψαν να πραγματοποιήσουμε αυτή την έκθεση. Περισσότεροι από 18.000 επισκέπτες των Ποσειδωνίων πέρασαν και περιηγήθηκαν στην έκθεση του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος, μεταξύ των οποίων ο Πρωθυπουργός κ. Πικραμένος και πολλοί Υπουργοί της Υπηρεσιακής κυβερνήσεως της εποχής εκείνης. 2. Από 8 Οκτωβρίου έως 15 Νοεμβρίου επιλεγμένα εκθέματα του Ναυτικού Μουσείου ταξίδεψαν στην Κύπρο όπου εκτέθηκαν στο κοινωφελές Ίδρυμα Ευαγόρα και Κάθλιν Λανίτη στη Λεμεσό, στο πλαίσιο της έκθεσης «Mare Liberum». Η έκθεση που πραγματοποιήθηκε με τη συνεργασία του Κυπριακού Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού, εγκαινιάσθηκε από τον Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο. 3. Όπως όλοι γνωρίζετε συμπληρώθηκαν, το χρόνο που μας πέρασε, 100 χρόνια από την έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων. Το Ναυτικό Μουσείο έλαβε μέρος σε μια σει-

ρά εκδηλώσεων που διοργανώθηκαν σε όλη την Ελλάδα, είτε με αποστολή εκθεμάτων, αρχειακού και φωτογραφικού υλικού, είτε με ομιλίες και συμμετοχή σε συνέδρια με θέμα τη σημασία του ναυτικού Αγώνα στους Βαλκανικούς Πολέμους. 4. Την 21η Νοεμβρίου κατά τον εορτασμό της Ημέρας των Ενόπλων Δυνάμεων, στον Ιερό Ναό του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτου, η Πρόεδρος του μουσείου αποδέχθηκε την πρόκληση του ορισμού της ως κεντρικής ομιλήτριας και εκφώνησε τον πανηγυρικό της Ημέρας. Ήταν μια ιδιαίτερα τιμητική διάκριση και καταξίωση για το Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος. Η παρουσία του Μουσείου σε όσες το δυνατόν περισσότερες εκδηλώσεις και η προβολή του μέσω αυτών, αποτελεί ζωτική ανάγκη για το Ίδρυμα, διότι υπενθυμίζει την ύπαρξή του και έχει αντανάκλαση στο επίπεδο των ολίγων, σχετικώς, χορηγιών που συγκεντρώνονται για την κάλυψη των λειτουργικών του αναγκών. Τη χρονιά που διανύουμε το Μουσείο θα φιλοξενήσει το διεθνές σεμινάριο της IALA, του Διεθνούς Συνδέσμου για Ναυτιλιακά Βοηθήματα και Φαρικών Αρχών. Το συνέδριο θα έχει ως θέμα τη διατήρηση των παραδοσιακών φάρων και θα εξετάσει μεθόδους και υλικά που χρησιμοποιούνται σε όλο τον κόσμο για την ανακαίνιση και διατήρηση των αρχιτεκτονικών αυτών καλλιτεχνημάτων που αποτελούν μέρος της παγκόσμιας ναυτικής παράδοσης. Το σεμινάριο θα λάβει χώρα από 3 έως 7 Ιουνίου και διοργανώνεται από την Υπηρεσία Φάρων του Πολεμικού Ναυτικού σε συνεργασία με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Είναι με συμμετοχή. Το Ναυτικό Μουσείο έχει επιτύχει να ενταχθεί σε ένα ακόμη πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης το οποίο εγκρίθηκε στο πλαίσιο της Ψηφιακής Σύγκλισης. Εκτός από την ολοκλήρωση της ψηφιοποίησης των αρχείων και συλλογών, το πρόγραμμα, που θα αρχίσει υλοποιούμενο το τρέχον έτος θα περιλαμβάνει και διαδραστικές διαδικτυακές εφαρμογές εισάγοντας ουσιαστικά το Μουσείο στην ψηφιακή εποχή του 21ου αιώνα. Όπως κάθε χρόνο στο πλαίσιο της Γενικής Συνέλευσης το Μουσείο προτίθεται να τιμήσει παλαιά, εκλεκτά του μέλη που συμπλήρωσαν τριακονταετία με την ιδιότητα του μέλους. Η παρουσία τους τόσα χρόνια στο πλευρό της ναυτικής παράδοσης της χώρας τιμά το Μουσείο και εμάς όλους. Πριν κλείσω την παρουσίασή μου θα ανα-

φερθώ στην ιστιοδρομία που έλαβε χώρα χθες, στον Σαρωνικό, μπροστά από τον Ναυτικό Όμιλο Ελλάδος, τα έπαθλα της οποίας θα απονεμηθούν στους αθλητές που βρίσκονται ανάμεσά μας αμέσως μετά το πέρας της Γενικής μας Συνέλευσης. Η «Ελληνική Κλάση Dragon» εξέφρασε στο παρελθόν την επιθυμία να καθιερώσει ένα αγώνα κάθε χρόνο των σκαφών του τύπου της, τα έσοδα από τον οποίο θα διατίθενται υπέρ του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος. Όπως ήταν φυσικό το Δ. Σ. του Μουσείου αποδέχθηκε την προσφορά και εξουσιοδότησε το μέλος του Δ. Σ. κ. Γεώργιο Δεσποτόπουλο, που είναι και ο Γενικός Γραμματέας της, να έλθει σε επαφή μαζί της και αφού εκφράσει τις ευχαριστίες του Δ. Σ. να ρυθμίσουν από κοινού τις λεπτομέρειες υλοποίησης του σχεδίου. Πράγματι ρυθμίστηκαν οι λεπτομέρειες και αποφασίστηκε το Ναυτικό Μουσείο να υποστηρίξει τον αγώνα, ο οποίος θα χαρακτηριζόταν ως «Αγώνας Ναυτοσύνης» και να καθιερώσει ένα επαμειβόμενο ιστορικό κύπελλο που θα απονέμεται στους νικητές και θα φυλάσσεται στο Μουσείο. Θα πρέπει να υπενθυμίσω ότι η «Κλάση Dragon» ήταν αυτή που χάρισε το πρώτο χρυσό μετάλλιο ιστιοπλοΐας στη χώρα μας. Ο αγώνας έλαβε χώρα χθες από 11:00 έως 16:00 και ο Ναυτικός Όμιλος Ελλάδος ενεργώντας ως αρωγός παρεχώρησε την άνω αίθουσα του κτιρίου του, από όπου οι τυχεροί φίλοι και μέλη του Μουσείου τον παρακολούθησαν απολαμβάνοντας τη μαγευτική θέα του Σαρωνικού από τον λόφο του Ομίλου. Προηγήθηκε σύντομη διάλεξη για την ιστορία των σκαφών στα αγωνιστικά δρώμενα της χώρας, καθώς και ενημέρωση για την εξέλιξη του αγώνα. Προσφέρθηκε καφές στους παρευρεθέντες και συνεχίζοντας ο Όμιλος την υποστήριξή του προσέφερε γεύμα σε προνομιακή τιμή για όσους επιθυμούσαν να γευματίσουν. Αρωγός του αγώνα υπήρξε επίσης ο Ναυτικός Όμιλος Παλαιού Φαλήρου. Αισθάνομαι την υποχρέωση να ευχαριστήσω τους δύο ιστορικούς Ναυτικούς Ομίλους για την υποστήριξή τους προς το Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος. Θα ήθελα επίσης να ευχαριστήσω τον Πρόεδρο της κλάσης “Dragon” κ. Αντώνη Νικολάρα, παλαιό μέλος του Μουσείου, τόσο για τη ιδέα του αγώνα της ιστιοπλοΐας, όσο και για τη χορηγία του που κάλυψε όλα τα έξοδα της εκδήλωσης. Σήμερα, αμέσως μετά το πέρας των εργασιών της Γενικής Συνέλευσης θα απονείμουμε τα έπαθλα στους συμμετασχόντες αθλητές τιμώντας εκείνους που έδειξαν ουσιαστικά και συμβολικά την αγάπη τους για τη ναυτική παράδοση που εκπροσωπεί το Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος. Θα κλείσω τη μικρή αυτή παρουσίαση ευχαριστώντας όλες και όλους για τη σημερινή σας παρουσία. Είναι μεγάλη μας ευχαρίστηση να αισθανόμαστε ότι ενδιαφέρεστε για τις δραστηριότητες του Μουσείου μας. Τέλος θα ήθελα να εξάρω τη συμπεριφορά και την απόδοση του προσωπικού του Μουσείου, καθώς και των εθελοντών που μας συνδράμουν στη δουλειά μας. Νομίζω ότι είναι σπάνιο σήμερα να συναντήσεις ένα τόσο ολιγάριθμο προσωπικό να επιτυγχάνει τόσα πολλά. Νομίζω πως είμαστε τυχεροί που έχουμε κοντά μας τέτοιους ανθρώπους. Περιπλους 61

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

Λογοδοσία πεπραγμένων της ΔΙΟΙΚΗΣΕΩΣ του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος για το 2012

Εκφωνήθηκε από τον Γενικό Γραμματέα του ΝΜΕ, Αντιναύαρχο ΠΝ εα κ. Τιμόθεο Μασούρα. Πριν παρουσιάσω τους διαφόρους τομείς των δραστηριοτήτων του Μουσείου θα ήθελα να αναφέρω ονομαστικά τα εκλεκτά μέλη μας που έφυγαν το 2012, αφήνοντας το δικό τους αποτύπωμα στη μακρόχρονη πορεία του πολιτιστικού μας φορέα:

•

Ο Γενικός Γραμματέας του ΔΣ Αντιναύαρχος ΠΝ εα κος Τιμόθεος Μασούρας στο βήμα.

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ

χρονιά που μας πέρασε ήταν ιδιαίτερα δημιουργική και παραγωγική από πλευράς εκδηλώσεων. Έτσι, αποφασίσαμε να τυπώσουμε με χορηγία ένα μικρό φυλλάδιο με τα πεπραγμένα του 2012, στο οποίο θα δείτε αναλυτικά όλες τις δραστηριότητες του Μουσείου και τις πολιτιστικές εκδηλώσεις, στις οποίες συμμετείχε. Γι’αυτό το λόγο θα αναφερθούμε εδώ εν συντομία σ’αυτές. • Στις 21 Ιανουαρίου, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για τα 100 χρόνια από την ένταξη του θωρηκτού «Γεώργιος Αβέρωφ» στο Πολεμικό Ναυτικό, πραγματοποιήθηκε ημερίδα με θέμα «Το Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό μεταξύ της Εθνικής Ολοκλήρωσης και Τεχνολογικής Εξέλιξης, 1821-1941». • Στις 9 Φεβρουαρίου, παρουσία πολλών προσκεκλημένων από τον ευρύτερο χώρο της ναυτιλιακής κοινότητας, πραγματοποιήθηκε στον Πειραιά για τέταρτη συνεχή χρονιά η ετήσια απονομή των Βραβείων «Ευκράντη» από τα «Ναυτικά Χρονικά» και την Ένωση Ναυτιλιακών Οικονομολόγων Ελλάδος (ΕΝΟΕ). Το Ναυ-

62 Περιπλους

•

1. Ιωάννη Βασιλειάδη (1982) 2. Δαϊσπύρο Γεώργιο (1986) 3. Κωστέα Περσεφόνη (2003) 4. Γεώργιο Λέρτα (2009) 5. Θεόδωρο Μανωλόπουλο (1982) 6. Χαράλαμπο-Σπύρο Μπεκατώρο (2002)

7. Απόστολο Ποταμιάνο (2005) 8. Αλέξανδρο Σκληβανιώτη (2004) 9. Γεώργιο Σκουτέλα (1982) 10. Επαμεινώνδα Σταμούλη (1976) 11. Κωνσταντίνου Φιλίππου (2000) 12. Μάνο Χαριτάτο (1981)

Η μνήμη τους ας μένει πάντα κοντά μας...

τικό Μουσείο της Ελλάδος έλαβε το βραβείο της κατηγορίας «Βραβείο Κοινωνικής Προσφοράς από ναυτιλιακή προσωπικότητα ή φορέα» για το έτος 2011. Στις 9 Μαρτίου το Μουσείο φιλοξένησε εκδήλωση για τον εφοπλιστή Νικόλαο Φράγκο. Το εφοπλιστή τίμησε για την προσφορά του στην ελληνική κοινωνία ο Δήμος Άνδρου. Το Μάιο με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Μουσείων που είχε φέτος ως θέμα «Τα Μουσεία σ’ έναν κόσμο που αλλάζει» το Ναυτικό Μουσείο σε συνεργασία με το Ιστορικό Αρχείο του Δήμου Πειραιά οργάνωσε διήμερο εκδηλώσεων που περιελάμβανε ξεναγήσεις στα ταφικά μνημεία του νεκροταφείου Ανάστασης και στη μόνιμη έκθεση του Μουσείου. Στις 28 Μαΐου το Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος και ο Σύνδεσμος Επιτελών Εθνικής Αμύνης συνδιοργάνωσαν στο πλαίσιο της Διεθνούς Εκθέσεως των Ποσειδωνίων 2012, εκδήλωση αφιερωμένη στην Ελληνική Εμπορική Ναυτιλία στο αμφιθέατρο του Πολεμικού Μουσείου. Η εκδήλωση είχε ως κεντρικό ομιλητή τον κ. Παναγιώτη Λασκαρίδη, Γραμματέα της Ενώσεως Εφοπλιστών, Πρόεδρο του Ιδρύματος «Αικατερίνη Λασκαρίδη» και Αντιπρόεδρο του Ναυτικού Μουσείου με θέμα «Η Εμπορική Ναυτιλία ως πυλώνας της Εθνικής μας Οικονομίας». Από τις 4-8 Ιουνίου, όπως ήδη ανέφερε η Πρόεδρος, το Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος συμμετείχε στη μεγάλη γιορτή της Ναυτιλίας, τα Ποσειδώνια, με την παρουσίαση μιας έκθεσης αφιερωμένης στην ελληνική ναυτική κληρονομιά και παράδοση. Από τις 8 Οκτωβρίου έως τις 15 Νοεμβρίου το Μουσείο συμμετείχε με δανεισμό εκθεμάτων στην έκθεση «Mare Liberum», μία έκθεση αφιερωμένη στη ναυσιπλοΐα στη Μεσόγειο κατά τον 16ο και 19ο αιώνα. Φέτος, όπως ήδη αναφέρθηκε, συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από την έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων. Έχοντας την πεποίθηση ότι τα πολιτιστικά αγαθά είναι προσιτά σε όλους και ότι τα μουσεία πρέπει να ταξιδεύουν και εκτός των τειχών τους, το Ναυτικό Μουσείο αποφάσισε να μην οργανώσει το ίδιο μία έκθεση για τους Βαλκανικούς Πολέμους αλλά να υποστηρίξει και να ενισχύσει τοπικούς φορείς και ιδρύματα σε όλη τη χώρα που προχώρησαν στην οργάνωση εκθέσεων

και εκδηλώσεων με το δανεισμό εκθεμάτων καθώς και αρχειακού και φωτογραφικού υλικού από τις συλλογές του. Οι εκθέσεις και οι εκδηλώσεις στις οποίες συμμετείχε το Μουσείο περιγράφονται αναλυτικά στο φυλλάδιο που έχετε ήδη στα χέρια σας και δε θα τις αναφέρω για να μην σας κουράσω. • Την 21η Νοεμβρίου η Πρόεδρος του Μουσείου ήταν η κεντρική ομιλήτρια στον Ιερό Ναό του Αγίου Διονυσιου Αρεοπαγίτου, όπου εορτάστηκε η Ημέρα των Ενόπλων Δυνάμεων. • Στις 19 Δεκεμβρίου φιλοξενήθηκε στους χώρους του Μουσείου η παρουσίαση του λευκώματος «Από τα Liberties στα SD14» του πλοιάρχου και πλοιοκτήτη Γιάννη Καμπάνη. Στην εκδήλωση παραβρέθησαν πολλοί εκπρόσωποι της ναυτιλιακής κοινότητας.

ΣΥΛΛΟΓΕΣ - ΑΡΧΕΙΑ

Το Ναυτικό Μουσείο βρίσκεται διαρκώς σε αναζήτηση νέου υλικού για τον εμπλουτισμό των συλλογών και των αρχείων του. Σημαντικές ήταν και τη χρονιά που μας πέρασε οι δωρεές κειμηλίων καθώς και φωτογραφικού και αρχειακού υλικού. Ιδιαίτερη μνεία θα πρέπει να γίνει στη δωρεά της κας. Μαίρης Μανωλοπούλου, κόρης του αειμνήστου Θεόδωρου Μανωλόπουλου, που δώρισε προσωπικά ενθυμήματα του ναυάρχου από τη συλλογή του. Συνεχίζεται, επίσης, η τεκμηρίωση και ταξινόμηση των Αρχείων του Μουσείου και αξίζει να αναφερθούμε στα δύο μέλη μας, τον Δημήτριο Σγουρέλλη και τον Θεόδωρο Κόντε, οι οποίοι βοηθούν στους τομείς της καταγραφής σχεδίων ο πρώτος και της τεκμηρίωσης των επιστολικών δελταρίων του αρχείου του αειμνήστου Κω/νου Φιλίππου ο δεύτερος.

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Κατά την διάρκεια του έτους 2012, η βιβλιοθήκη του Ν.Μ.Ε. εμπλουτίστηκε από 600 νέους τίτλους βιβλίων, κυρίως ναυτικού και ιστορικού περιεχομένου, οι οποίοι προήλθαν από δωρεές μελών και φίλων του Μουσείου. Την βιβλιοθήκη επισκέφτηκαν κυρίως φοιτητές, ερευνητές και ιστορικοί αντλώντας πληροφορίες σχετικά με θέματα που έχουν σχέση κυρίως με το εμπορικό και πολεμικό ναυτικό αλλά και την ελληνική ναυπηγική και λογοτεχνία.

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

Πάνω: Διακρίνονται από αριστερά ο υποναύαρχος ΠΝ εα κος Ιωάννης Χατζημιχάλης, ο αντιναύαρχος ΠΝ εα κος Γεώργιος Δημητρόπουλος με την σύζυγό του, ο αντιναύαρχος ΠΝ εα κος Κωνσταντίνος Μαζαράκης-Αινιάν, ο εκπρόσωπος του Α/ΛΣ στο ΔΣ κος Γεώργιος Παρασκευόπουλος, ο Α’ Αντιπρόεδρος κος Πάνος Λασκαρίδης, ο κος Νικήτας Νικητάκος μέλος του ΔΣ, ο κος Νικόλαος Σερέτης Ταμίας του ΔΣ, ο κος Ηλίας Νταλούμης μέλος του ΔΣ, ο κος Γεώργιος Δεσποτόπουλος μέλος του ΔΣ και ο Αντιναύαρχος ΠΝ εα κος Τιμόθεος Μασούρας Γενικός Γραμματέας του ΔΣ. Κάτω: Διακρίνονται στην πρώτη σειρά από αριστερά ο κος Ιωάννης Πολυκανδριώτης, ο κος Δημήτριος Παντελεημονίτης, ο κος Δημήτριος Καπαϊτζής, η κα Τζένη Πουρνάρα, ο κος Χρήστος Κοντογιάννης και ο ναύαρχος κος Γεώργιος Μόραλης.

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ

Το Μουσείο συνέχισε για 19η χρονιά το εκπαιδευτικό του έργο με την προσφορά εκπαιδευτικών προγραμμάτων και ξεναγήσεων στις μόνιμες συλλογές του. Αξίζει να σημειωθεί ότι το Μουσείο επισκέφθηκαν τον προηγούμενο χρόνο πλέον των 17.000 μαθητών. Τα σχολεία, όπως γνωρίζετε, είναι το κύριο έσοδο του Μουσείου, ωστόσο, αυτή τη χρονιά ήταν μειωμένο δεδομένου ότι γίνεται αποδεκτή σε αρκετές περιπτώσεις η επίσκεψη των μαθητών χωρίς εισιτήριο εάν τίθεται θέμα απορίας. Τέλος, η εκπαιδευτική ομάδα του Μουσείου συνέχισε να συμμετέχει στις δράσεις της ομάδας εκπαιδευτικών προγραμμάτων του ελληνικού τμήματος του I.C.O.M. με συμμετοχή σε σεμινάρια και ημερίδες.

ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ

Με αφορμή τη συμπλήρωση των 100 χρόνων από την έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων κρίθηκε επιβεβλημένη η επανέκδοση του ιστορικού λευκώματος «Βαλκανικοί Πόλεμοι. 1912-1913. Ο Ναυτικός Αγώνας». Η τρίτη αυτή έκδοση πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Πολεμικό Ναυτικό. Το Μουσείο συμμετείχε, επίσης, σε μία σημαντική έκδοση του Πολεμικού Ναυτικού και των ΕΛΤΑ με τίτλο «Ο Ναυτικός Πόλεμος του 1912-1913. 100 χρόνια από τη στρατηγική νίκη του Ναυτικού στους Βαλκανικούς Πολέμους» και συγγραφέα τον Αντιναύαρχο ε.α. Ιωάννη Παλούμπη, διαθέτοντας πλούσιο υλικό από τα Αρχεία του. Υλικό από τα Αρχεία του διέθεσε, επίσης, το Μουσείο για την παραγωγή ενός ντοκυμαντέρ από το Πολεμικό Ναυτικό με θέμα τον ναυτικό αγώνα των Βαλκανικών Πολέμων καθώς και για το φυλλάδιο που εξέδωσε με

αφορμή τα 100 χρόνια από την έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων. Τα κείμενα του φυλλαδίου αλλά και του ντοκυμαντέρ υπογράφονται από τον Αντιναύαρχο ε.α. Ιωάννη Παλούμπη Π.Ν.

ερωμένο στη μεγάλη γιορτή της ναυτιλίας, τα «Ποσειδώνια» περιλαμβάνοντας άρθρα από σημαντικές προσωπικότητες της ελληνικής ναυτιλίας.

ΠΕΡΙΠΛΟΥΣ

Η συνεργασία με το περιοδικό «ΝΑΥΤΙΚΗ ΕΛΛΑΣ» που ξεκίνησε στο τέλος του 2003, συνεχίστηκε και το 2012. Η Ε.Θ.Ε. παραχωρούσε σε κάθε περιοδικό 4 σελίδες στις οποίες παρουσιάζονταν οι δραστηριότητες του Μουσείου, ενώ μέσα από αφιερώματα σε ιστορικές επετείους του Πολεμικού Ναυτικού προβάλλονταν υλικό από το Φωτογραφικό και Ιστορικό Αρχείο του Μουσείου. Σήμερα, μετά την κατάργηση της ΕΘΕ, το περιοδικό εκδίδεται από την Ένωση Αποστράτων Αξιωματικών Ναυτικού και η συνεργασία μας συνεχίζεται.

Και το έτος 2012 συνέχισε το περιοδικό τη λειτουργία του. Παρόλο τα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζει το Μουσείο έχουμε καταφέρει να μην αναστείλουμε τη λειτουργία του καθώς το κόστος της έκδοσής του καλύπτεται από τις διαφημιστικές καταχωρήσεις εταιρειών στις σελίδες του. Τη χρονιά που μας πέρασε ο «Περίπλους» φιλοξένησε στις σελίδες του σημαντικά αφιερώματα γύρω από την ναυτική μας ιστορία και παράδοση, ενώ το τεύχος 79 ήταν αφι-

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ

Περιπλους 63

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

1. Η Πρόεδρος του Μουσείου μαζί με τον κο Γεώργιο Δεσποτόπουλο αποδίδουν το επαμειβόμενο ιστορικό κύπελο στον νικητή του ιστιοπλοϊκού αγώνα και παλαιό μέλος του ΝΜΕ κο Αντώνη Νικολάρα, ο οποίος είχε την ιδέα του αγώνα και κάλυψε όλα τα έξοδα εκδήλωσης. 2. Ο Αντιναύαρχος ΛΣ εα και Ταμίας του Μουσείου κος Νικόλαος Σερέτης με την κα Μαρία Σερέτη. 3. Ο κος Γεώργιος Δεσποτόπουλος μέλος του ΔΣ ανακοίνωσε τα αποτέλεσματα του ιστιοπλοϊκού αγώνα Ναυτοσύνη που πραγματοποιήθηκε για την ενίσχυση των σκοπών του ΝΜΕ. 4. Η κα Κλεοπάτρα Ρηγάκη, η κα Κάτια Κρανιώτου, η κα Γεωργία Μιαούλη, η Πρόεδρος κα Αναστασία Αναγνωστοπούλου-Παλούμπη, η κα Μαρία Σερέτη, ο κος Γεώργιος Βαζαίος, η κα Πηνελόπη Βουγιουκλάκη, η κα Ιωάννα Μπερμπίλη.

64 Περιπλους

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

Περιπλους 65

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΑΠΟΝΟΜΗ ΤΙΜΗΤΙΚΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΜΝΗΣΤΙΚΟΥ ΣΕ ΜΕΛΗ ΤΟΥ Ν.Μ.Ε.

Στο πλαίσιο της Γενικής Συνέλευσης και μετά το πέρας της ανάγνωσης των πεπραγμένων της Διοικήσεως για το 2012, πραγματοποιήθηκε ειδική εκδήλωση για τα έντεκα εκλεκτά μας μέλη που συμπλήρωσαν 30 χρόνια συνεπούς και ενεργητικής συμμετοχής στα δρώμενα του πολιτιστικού μας ιδρύματος. Η πολύχρονη παρουσία τους τιμά το Μουσείο μας και κατωτέρω παραθέτονται τα σύντομα βιογραφικά τους. Νικόλαος Δαμβέργης

Διέφυγε από την κατεχόμενη Ελλάδα τον Δεκέμβριο του 1941 σε ηλικία 17 ετών, παρουσιάστηκε στη Μέση Ανατολή και κατατάχθηκε στο Ναυτικό. Τον Μάρτιο του 1942 και ενώ υπηρετούσε εισήλθε στη ΣΝΔ της Αλεξανδρείας και αποφοίτησε τον Ιούλιο του 1944 ως Μάχιμος Σημαιοφόρος. Φοίτησε στη Σχολή Υποβρυχίων των ΗΠΑ. Υπηρέτησε σε πλοία επιφανείας, υποβρύχια, επιτελικές και διοικητικές θέσεις ανάλογα με το βαθμό του. Στη Μέση Ανατολή επέβη σε πλοία και έλαβε μέρος στις συμμαχικές επιχειρήσεις στη Μεσόγειο, ειδικότερα στην Αδριατικής και στην περιοχή της Δωδεκανήσου. Εκτός από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο έλαβε μέρος στις ναυτικές επιχειρήσεις του Εμφυλίου. Το Σεπτέμβριο του 1967 του εκφράστηκε η άκρα ευαρέσκεια του Αρχηγού ΓΕΝ και αργότερα αντίστοιχη εύφημη μνεία του Υπουργού Εμπορικής Ναυτιλίας διότι συνέβαλε αποφασιστικά, με παρακινδυνευμένες ενέργειες, στη διάσωση από βέβαιο πνιγμό των 8 από τα 13 μέλη του πληρώματος του πετρελαιοκίνητου ΣΤΡΑΤΩΝΙΚΗ. Το 1952 τιμήθηκε με το μετάλλιο Εξαιρέτων Πράξεων για την επιδειχθείσα ανωτέρα αντίληψη καθήκοντος κατά τις επιχειρήσεις της περιόδου 1947-1950. Στις 4-3-72 αποστρατεύτηκε με αίτησή του εκφράζοντας έτσι την αντίθεσή του στο δικτατορικό καθεστώς της εποχής.

Αποστόλης Δόμβρος

Ο Αποστόλης Δόμβρος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1937. Είναι μηχανολόγος-ηλεκτρολόγος, πτυχιούχος του Πολυτεχνείου του Μονάχου. Ίδρυσε και διευθύνει από το 1965 στον Πειραιά το τεχνικό γραφείο εξοπλισμού πλοίων “TECHNOSHIP” και από το 1970 ιδρύει την Βιομηχανία Κατασκευής & Επισκευής Ελίκων Πλοίων “SCHAFFRAN PROPELLER ΕΛΛΑΣ” με έδρα τον Ασπρόπυργο. Είναι επίτιμος πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Ναυτικής Τεχνολογίας και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ναυτικής Λέσχης Πειραιά. Είναι επίσης τακτικό μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών. Ήταν ο εμπνευστής της κατασκευής του αντιγράφου του αγάλματος του Λέοντος του Πειραιώς και διετέλεσε Πρόεδρος της Συντονιστικής Επιτροπής. Είναι επίτιμος πρόεδρος του Προικοννησιακού Συνδέσμου και υλοποίησε τη ναυπήγηση της προικοννησιακής σαντάλας, κωπήλατου αλιευτικού σκάφους. Οργάνωσε Επιστημονική Αποστολή Επιβίωσης στη θάλασσα και συνέγραψε το 66 Περιπλους

βιβλίο «Επιβίωση στη θάλασσα». Έχουν εκδοθεί συνολικά 25 βιβλία του. Εξ αυτών η ποιητική συλλογή «Χυτά και σμυλεμένα» και το μυθιστόρημα «Ανάμεσα στην Άσπρη και στη Μαύρη Θάλασσα» μεταφράστηκαν στα γερμανικά. Ίδρυσε και διευθύνει την Ελληνική Επιτροπή Εκαπιδευσης Νέων Κενυατών «Κώστας Δόμβρος» με αξιόλογη δράση στην Κένυα στον τομέα της εκπαίδευσης.

Δημήτρης Καλλέργης

Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στην καταγωγή του Δημήτρη Καλλέργη καθώς η οικογένειά του περιλαμβάνεται στις χίλιες οικογένειες που έφερε ο Νικηφόρος Φωκάς από το Βυζάντιο στην Κρήτη. Φοίτησε στη Σχολή Ναυτικού Πολέμου. Υπηρέτησε σε πλοία επιφανείας, επιτελικές και διοικητικές θέσεις ανάλογες του βαθμού του. Το 1968 υπηρέτησε Κυβερνήτης τορπιλακάτου του Κυπριακού Ναυτικού. Το 1982 ως Αντιπλοίαρχος υπηρέτησε και πάλι ως Διοικητής του Κυπριακού Ναυτικού. Ως Πλοίαρχος τοποθετήθηκε ΑΚΑΜ Καΐρου. Ως Αρχιπλοίαρχος τοποθετήθηκε Διοικητής Στρατηγείου Διοικήσεως Ανατολικής Μεσογείου (ΣΔΑΜ). Αποστρατεύτηκε το 1995 με τον βαθμό του Αντιναυάρχου. Μετά την αποστρατεία του εργάσθηκε ως στέλεχος ομίλου επιχειρήσεων για δέκα χρόνια από όπου παραιτήθηκε για λόγους υγείας.

Ευάγγελος Λαγάρας

Εισήλθε στη ΣΝΔ στις 5/10/1953 και αποφοίτησε ως Μάχιμος Σημαιοφόρος το 1957. Φοίτησε στη Σχολή Υποβρυχίων και στη Σχολή Υποβρυχίων των Η.Π.Α., στη Σχολή Τακτικής Υποβρυχίων, στη Ναυτική Σχολή Πολέμου και στη Βρετανική Σχολή Ναυτικής Τακτικής. Υπηρέτησε σε πλοία επιφανείας, υποβρύχια, επιτελεκές και διοικητικές θέσεις ανάλογα με το βαθμό του. Συνελήφθη για τη συμμετοχή του στο αντιδικτατορικό κίνημα του Ναυτικού του Μαΐου 1973 και αποτάχθηκε από το Ναυτικό. Επαναφέρθηκε στην ενεργό υπηρεσία ως μηδέποτε απομακρυνθείςτον Αύγουστο του 1974. Πλοίαρχος υπηρέτησε ως Διοικητής Σχολής Εξάσκησης Ναυτικής Τακτικής και συγχρόνως Διοικητής Ελικοπτέρων Ναυτικού. Αρχιπλοίαρχος διετέλεσε Διοικητής Ναυστάθμου Σαλαμίνος. Υποναύαρχος διετέλεσε Αρχιεπιστολεύς του Αρχηγείου Στόλου. Αντιναύαρχος υπηρέτησε ως Β’ Υπαρχηγός ΓΕΕΘΑ. Τέλο, το 1989 τοποθετήθηκε Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού όπου παρέμειν μέχρι το 1992.

Συμεών Σαρρής

Εισήλθε στη ΣΝΔ στις 20/9/1959 και αποφοίτησε ως Μάχιμος Σημαιοφόρος το 1963. Εκπαιδεύτηκε σε μονάδες του 6ου Στόλου των ΗΠΑ και μετεκπαιδεύτηκε στις ΗΠΑ στον αμφίβιο πόλεμο λαμβάνοντας αντίστοιχο πτυχίο εξειδίκευσης. Φοίτησε στη Ναυτική Σχολή Πολέμου και τη Βρετανική Σχολή Ναυτικής Τακτικής. Είναι πτυχιούχος Διοίκησης Επιχειρήσεων της Ανώτατης Σχολής Οικονομικών και Εμπορικών Επιστημών. Υπηρέτησε σε πλοία επιφανείας, επιτελικές και διοικητικές θέσεις ανάλογες του βαθμού του. Αποστρατεύτηκε με αίτησή του το 1985 ως Πλοίαρχος. Μετά την αποστρατεία του υπήρξε συνιδρυτής ναυτιλιακής εταιρείας διαχείρισης ιδιόκτητων και μη πλοίων.

Αθανάσιος Σέκερης

Εισήλθε στη ΣΝΔ στις 30-9-1948 και αποφοίτησε το 1952 ως Μηχανικός Σημαιοφόρος. Φοίτησε στη Σχολή Υποβρυχίων, μετεκπαιδεύτηκε στις ΗΠΑ στο Πανεπιστήμιο του Μοντερέϋ. Είναι πτυχιούχος ηλεκτρολόγος-μηχανολόγος του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Υπηρέτησε σε πλοία, υπηρεσίας, επιτελικές και διοικητικές θέσεις ανάλογες του βαθμού του. Συνελήφθη τον Μάιο του 1973 για τη συμμετοχή του στο αντιδικτατορικό κίνημα του Ναυτικού και αποτάχθηκε από το Ναυτικό. Τον Αύγουστο του 1974 επαναφέρθηκε στην ενεργό υπηρεσία ως μηδέποτε απομακρυνθείς. Την περίοδο 1978-1981 έχοντας αποστρατευθεί χρημάτισε Διοικητής και Πρόεδρος του Δ.Σ. του Οργανισμού Τηλεπικοινωνίων Ελλάδος και Πρόεδρος του Δ.Σ. των Ελληνικών Ταχυδρομείων, μεταξύ δε 1982 και 1985 εκδότης της εφημερίδας Μεσημβρινή. Η αποστρατεία του λογίσθηκε τον Μάρτιο του 1983 ως Υποναύαρχος Μηχανικός.

Σπυρίδων Σερέτης

Γεννήθηκε στον Πειραιά. Είναι πτυχιούχος του τμήματος Οικονομικών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και κάτοχος διδακτορικού τίτλου στην οικονομική επιστήμη από University College of London. Είναι στέλεχος του Ομίλου Λάτση, όπου ξεκίνησε να εργάζεται από το 1969. Τα πρώτα χρόνια υπήρχε συχνή εναλλαγή διαφόρων θέσεων σε Ελλάδα και Αγγλία καθώς μεγάλωνε η εταιρεία. Το 1982 διορίσθηκε Οικονομικός Διευθυντής της Petrola Hellas, (διυλιστήρια Ελευσίνος). Τα τελευταία χρόνια (από το 1986 και μετά) κατέχει θέσεις Προέδρου και Διευθύνοντος Συμβούλου σε διάφορες εταιρείες ανα την Ευρώπη με αντι-

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

Λόγω απουσίας στο εξωτερικό ή άλλων κωλυμάτων δεν στάθηκε δυνατό να παραβρεθούν όλοι οι τιμηθέντες στην εκδήλωση. Στα στιγμιότυπα ο υποναύαρχος ΠΝ εα Ιωάννης Χατζημιχάλης παραλαμβάνει το τιμητικό δίπλωμα από την Πρόεδρο του Μουσείου (1), ο κος Λεωνίδας Στεπάνωφ από τον Αντιπρόεδρο του Μουσείου κο Πάνο Λασκαρίδη (2) και ο κος Νικόλαος Σερέτης, που είναι και Ταμίας του Δ.Σ., από τον Γενικό Γραμματέα, αντιναύαρχο ΠΝ εα κο Τιμόθεο Μασούρα (3).

Διοίκησης Λ.Σ. με τον βαθμό του Υποναυάρχου Λ.Σ. το έτος 2007. Είναι ο Ταμίας του Δ.Σ. του ΝΜΕ από το 2009 έως σήμερα.

Λεωνίδας Στεπάνωφ

κείμενο Επενδύσεις ακίνητης περιουσίας, μέ έδρα το Λονδίνο και το Λουξεμβούργο. Το 1994 ως Γραμματεύς της Κοινότητος Τιμίου Σταυρού HENDON, ΛΟΝΔΙΝΟΥ μερίμνησε για την διοργάνωση έκθεσης του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος με τίτλο «Η εποποιϊα των Βαλκανικών Πολέμων» επ’ ευκαιρία των εγκαινίων του νεοανεγερθέντος Πολιτιστικού Κέντρου. Είναι μόνιμος κάτοικος Λουξεμβούργου.

Νικόλαος Σερέτης

Πτυχιούχος του Οικονομικού Τμήματος της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών από όπου αποφοίτησε το έτος 1978. Το ίδιο έτος εισήχθη στη Σχολή Δοκίμων Λιμενικών Αξιωματικών. Υπηρέτησε σε επιτελικές θέσεις του Υπουργείου Εμπορικής Ναυτιλίας ως εισηγητής, τμηματάρχης και διευθυντής καθώς και σε Κεντρικά Λιμεναρχεία, Λιμεναρχεία ως Διοικητής Λιμενικών Τμημάτων -Υπολιμενάρχης – Λιμενάρχης. Διετέλεσε επίσης Προξενικός Λιμενάρχης στο Βανκούβερ του Καναδά . Αποστρατεύθηκε ως διοικητής της 2ης Περιφερειακής

Ο Λεωνίδας Στεπάνωφ συνταξιούχος σήμερα, γεννήθηκε το 1932. Σπούδασε ηλεκτρονικός και εργάσθηκε σε δύο μεγάλες πολυεθνικές εταιρίες ηλεκτρονικών προϊόντων. Την στρατιωτική του θητεία στον Ελληνικό Στρατό την εκπλήρωσε ως έφεδρος ανθυπολοχαγός του όπλου των διαβιβάσεων. Στον περιορισμένο ελεύθερο χρόνο του κατά το παρελθόν πάντα εύρισκε την ευκαιρία να ασχολείται με το ‘δαπανηρό χόμπι’ κατασκευής ναυτικών μοντέλων που αγαπά από παιδί. Με στόχο να βελτιώνει πάντα τις κατασκευές του στον μοντελισμό των Ελληνικών σκαριών, ερεύνησε και μελέτησε επίσης την εξέλιξη που είχε η Ελληνική παραδοσιακή ξυλοναυπηγική του παρελθόντος. Με αμείωτο το ενδιαφέρον του σε αυτά τα θέματα, διετέλεσε στο παρελθόν ενεργό μέλος του Ελληνικού Ινστιτούτου Προστασίας Ναυτικής Παράδοσης. Έτσι παρακολούθησε όλα τα στάδια κατασκευής – ναυπήγησης του αρχαίου Ελληνικού σκάφους «Κυρήνεια ΙΙ». Το σκάφος αυτό κατασκευάσθηκε στις φυσικές του διαστάσεις ως γνωστόν με την αρχαία ελληνική ναυπηγική μέθοδο από το προαναφερθέν Ινστιτούτο το 1985 σαν ένα πρωτοποριακό επιστημονικό πρόγραμμα. Έχει παρακολουθήσει και συμμετάσχει στην οργάνωση Διεθνών Συνεδρίων για την αρχαία Μεσογειακή Ναυπηγική και πραγματοποίησε επανειλημμένες επισκέψεις σε μεγάλα Ευρωπαϊκά ναυτικά Μουσεία για μελέτη των εκεί ευρισκόμενων ναυτικών μοντέλων. Ο Λεωνίδας Στεπάνωφ αγαπά την Ελληνική Θάλασσα για όσα έδωσε αλλά κυρίως για όσα πήρε από το υγρό στοιχείο της. Μια αγάπη που αισθάνονται όσοι άνθρωποι μεγαλώνουν και ζουν δίπλα της.

Σπυρίδων Φακίρης

Εισήλθε στη ΣΝΔ στις 19 -9-1966 αποφοίτησε δε ως μάχιμος Σημαιοφόρος το 1970. Φοίτησε στη Σχολή Υποβρυχίων και τη Ναυτική Σχολή Πολέμου. Υπηρέτησε σε πλοία επιφανείας, υποβρύχια, επιτελικές και διοικητικές θέσεις ανάλογες του βαθμού του. Ως πλοίαρχος διετέλεσε Διοικητής του Κέντρου Εκπαίδευσης ΠΟΡΟΣ. Αποστρατεύθηκε το 1996 ως Αρχιπλοίαρχος. Η αποστρατεία του ανακλήθηκε και λογίσθηκε ως Υποναύαρχος από το 2000.

Ιωάννης Μ. Χατζημιχάλης

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1927. Εισήχθη στη Σ.Ν.Δ. το Σεπτέμβριο του 1945 ως Ναυτικός Δόκιμος Μηχανικός και αποφοίτησε το Σεπτέμβριο του 1949 ως Σημαιοφόρος Μηχανικός. Κατά τα έτη που ακολούθησαν προήχθη σε όλους τους βαθμούς της ιεραρχίας του Πολεμικού Nαυτικού μέχρι το βαθμό του Υποναυάρχου με τον οποίο και αποστρατεύθηκε. Κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του υπηρέτησε επί 14 έτη σε Πολεμικές μονάδες πλοίων επιφανείας του Πολεμικού Nαυτικού ως Τεχνικός Αξιωματικός και ως Τεχνικός Διευθυντής στους Ναυστάθμους Σαλαμίνας και Κρήτης. Φοίτησε στη Σχολή Ηλεκτρολογίας και Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και εκπαιδεύτηκε στην πράξη σε μονάδες του 6ου Στόλου (ΗΠΑ, 1960). Μετεκπαιδεύτηκε στη Σχολή Διεύθυνσης Συνεργείων (ΗΠΑ, 1970). Έλαβε το πτυχίο της Σχολής Επιτελών Εθνικής Άμυνας και υπηρέτησε ως Διευθυντής Μελετών του Αρχηγείου Ενόπλων Δυνάμεων καθώς και ως Διευθυντής Δ’ Κλάδου ΓΕΝ με το βαθμό του Υποναυάρχου. Διετέλεσε εκλεγμένο μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου Αποστράτων Πολεμικού Ναυτικού, επι 6ετία. Περιπλους 67

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

Διεθνές Σεμινάριο για την Διατήρηση της Κληρονομιάς των Παραδοσιακών Φάρων, Πειραιάς 3-7 Ιουνίου 2013

πό 3 έως 7 Ιουνίου πραγματοποιήθηκε το 3ο διεθνές σεμινάριο της IALA (International Association of Marine Aids to Navigation and Lighthouse Authorities) με τίτλο «Διατήρηση των Παραδοσιακών Φάρων», σε συνεργασία με την Υπηρεσία Φάρων του Πολεμικού Ναυτικού, υπό την αιγίδα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, του Ναυτικού Μουσείου Ελλάδος και του «Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη». Την Δευτέρα 3 Ιουνίου 2013, στο κτίριο του «Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη», πρώην Γαλλική Σχολή, πραγματοποιήθηκε η δεξίωση καλωσορίσματος των συμμετεχόντων. Χαιρετισμό απηύθυναν η Αντιπρόεδρος του «Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη» κ. Μαριλένα Λασκαρίδου, o ΥΦΕΘΑ κος Δημήτριος Ελευσινιώτης, ο Αρχηγός του Γενικού Επιτελείο Ναυτικού Αντιναύαρχος Ευάγγελος Αποστολάκης ΠΝ, ο Δήμαρχος Πειραιά κ. Βασίλης Μιχαλολιάκος, η Προϊσταμένη της Γενικής Διεύθυνσης Αναστήλωσης, Μουσείων και Τεχνικών Έργων του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού κ. Ευγενία Γατοπούλου, η Καθηγήτρια του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κ. Ιωάννα Παπαγιάννη, ο Γενικός Γραμματέας της IALA κ. Gary Prosser και ο επικεφαλής της οργανωτικής επιτροπής του σεμιναρίου (Chair of IALA Heritage Working Group) κ. Bob McIntosh. Οι εργασίες του σεμιναρίου ξεκίνησαν την Τρίτη 4 Ιουνίου 2013 το πρωί στο Ναυτικό Μουσείο Ελλάδος, όπου και συνεχίστηκαν τις επόμενες ημέρες. Καλωσόρισμα στους συμμετέχοντες απηύθηναν η Πρόεδρος του Ναυτικού Μουσείου Ελλάδος κα Αναστασία Ανγνωστοπούλου-Παλούμπη και ο Διοικητής της Υπηρεσίας Φάρων, Αρχιπλοίαρχος Κων/νος Μανιωλουδάκης, ενώ την έναρξη των εργασιών του σεμιναρίου κήρυξε ο Γενικός Γραμματέας της IALA κ. Gary Prosser. Την έναρξη των εργασιών στο Ναυτικό Μουσείο παρακολούθησαν ο Διοικητής ΔΔΜΝ Αντιναύαρχος (Μ) Ηλίας Δημόπουλος ΠΝ, ο Υπαρ-

χηγός ΓΕΝ Υποναύαρχος Παναγιώτης Παστουσέας ΠΝ, ο Διοικητής της ΣΝΔ Υποναύαρχος Ιωάννης Μαΐστρος ΠΝ, ο Γενικός Επιθεωρητής Υποναύαρχος Γεώργιος Μπουγιούκος ΠΝ, ο Διοικητής του Ναυστάθμου Σαλαμίνας Αρχιπλοίαρχος (Μ) Μιχαήλ Καούτσκης ΠΝ. Ακούστηκαν συνολικά 35 ομιλίες, στα αγγλικά και ελληνικά, οι οποίες πραγματεύτηκαν θέματα που αφορούσαν την αναστήλωση, διατήρηση και αξιοποίηση πετρόκτιστων φάρων από όλο τον κόσμο. Στο πλαίσιο των εργασιών του σεμιναρίου οι συμμετέχο-

1. Η αφίσα του 3ου Διεθνούς Σεμιναρίου της IALA για την πολιτιστική κληρονομιά των φάρων που πραγματοποιήθηκε στον Πειραιά 3 με 7 Ιουνίου 2013. 2. Ο Γενικός Γραμματέας της IALA κος Gary Prosser στο βήμα κατά την έναρξη των εργασιών του σεμιναρίου. Στην πρώτη σειρά διακρίνονται από αριστερά προς τα δεξιά: ο Αντιναύαρχος Ιωάννης Παλούμπης ΠΝ(εα), η Πρόεδρος του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος κα Αναστασία Αναγνωστοπούλου-Παλούμπη, ο Υποναύαρχος (Μ) Γεώργιος Μπουγιούκος ΠΝ Γενικός Επιθεωρητής ΠΝ, ο Υποναύαρχος Ιωάννης Μαΐστρος ΠΝ Διοικητής ΣΝΔ, ο Υποναύαρχος Παναγιώτης Παστουσέας ΠΝ Υπαρχηγός ΓΕΝ, ο Αντιναύαρχος (Μ) Ηλίας Δημόπουλος ΠΝ Διοικητής ΔΔΜΝ. 3. Η Αντιπρόεδρος του Ιδρύματος Αικατερίνη Λασκαρίδη κα Μαριλένα Λασκαρίδη με την Πρόεδρο του Ναυτικού Μουσείου. 4. Ο Διοικητής της Υπηρεσίας Φάρων Αρχιπλοίαρχος Κωνσταντίνος Μανιωλουδάκης ΠΝ παραδίδει αναμνηστικό δώρο στον Γ. Γ. της IALA κο Gary Prosser. 5. Ο Αντιναύαρχος Ι. Παλούμπης ΠΝ εα, ο Αντιναύαρχος (Μ) Ηλίας Δημόπουλος ΠΝ Διοικητής ΔΔΜΝ, η Πρόεδρος του Ναυτικού Μουσείου της Ελλάδος κα Αναστασία Αναγνωστοπούλου-Παλούμπη και ο Υποναύαρχος Παναγιώτης Παστουσέας ΠΝ Υπαρχηγός ΓΕΝ.

68 Περιπλους

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ντες πραγματοποίησαν τεχνική επίσκεψη στον Φάρο της Ντάνας στον Πόρο, ο οποίος ανακαινίστηκε πλήρως από το «Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη» το 2011. Οι εργασίες του σεμιναρίου ολοκληρώθηκαν την Παρασκευή, 7 Ιουνίου στο Ναυτικό Μουσείο Ελλάδος με ανακοινώσεις σχετικές με την αναστήλωση και αξιοποίηση ελληνικών παραδοσιακών φάρων. Αποφώνηση των εργασιών έκαναν ο Διοικητής της Υπηρεσίας Φάρων Αρχιπλοίαρχος κος Κωνσταντίνος Μανιωλουδάκης, η καθηγήτρια του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κ. Ιωάννα Παπαγιάννη, η Πρόεδρος του Ναυτικού Μουσείου κυρία Αναστασία Αναγνωστοπούλου-Παλούμπη και η Αντιπρόεδρος του Ιδρύματος «Αικατερίνης Λασκαρίδη» κυρία Μαριλένα Λασκαρίδου. Τέλος, ο πρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής κ. Bob McIntosh απηύθυνε θερμές ευχαριστίες στους διοργανωτές και όλους τους συμμετέχοντες για την ουσιαστική συμβολή τους και στην επιτυχία του φετινού επιστημονικού σεμιναρίου. Παράλληλα με τις εργασίες του σεμιναρίου τα απογεύματα της Τρίτης και Τετάρτης 4 με 5 Ιουνίου 2013 πραγματοποιήθηκαν πολιτιστικές εκδηλώσεις στο Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη, στο κτίριο Μπουμπουλίνας & 2ας Μεραρχίας, με θέματα οι Φάροι στη Λογοτεχνία και οι Φάροι στην Τέχνη, οι οποίες περιλάμβαναν ομιλίες και προβολές ντοκιμαντέρ. Στον ίδιο χώρο φιλοξενήθηκε η έκθεση «Πέτρινοι Φάροι: Από το χτες στο σήμερα», η οποία διοργανώθηκε από το Εργαστήριο Δομικών Υλικών του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος EC-PHAROS (2004-2007). Για την καλύτερη ενημέρωσή σας κατωτέρω δημοσιεύονται τα συνοπτικά συμπεράσματα του σεμιναρίου. Τα πλήρη κείμενα των ανακοινώσεων που ακούστηκαν κατά την διάρκεια του σεμιναρίου θα αναρτηθούν στον ιστοχώρο της IALA-AISM, σύμφωνα με την υπόσχεση του τεχνικού διευθυντή κου Mike Hadley.

Συμπεράσματα του 3ου σεμιναρίου για την πολιτιστική κληρονομιά των φάρων της IALA Επιμέλεια: Mike Hadley, Τεχνικός Διευθυντής IALA –AISM 1. Aπαιτείται η δημιουργία ένος θεσμικού πλαίσιου, το οποίο θα καθορίζει τα κριτήρια για τον χαρακτηρισμό των παραδοσιακών φάρων ως μνημείων της νεώτερης βιομηχανικής πολιτιστικής κληρονομιάς. 2. Πρέπει να ερευνάται και να καταγράφεται η θέση όπου φυλλάσσονται οι παροπλισμένοι φαρικοί μηχανισμοί. 3. Τα υλικά και οι τεχνικές λεπτομέρειες που εφαρμόστηκαν κατά τις εργασίες αποκατάστασης πρέπει να καταγράφονται προς όφελος των μελλοντικών συντηρητών. 4. Οι τεχνικές επισκευής και αποκατάστασης που εφαρμόζονται θα πρέπει, στο μέτρο του δυνατού, να είναι αναστρέψιμες. 5. Οι εργασίες αναπαλαίωσης πρέπει να παρακολουθούνται επισταμένως, προκειμένου να είναι δυνατός ο έλεγχος της αποτελεσματικότητας τους και εφόσον είναι δυνατό, να διδαχθούμε τι πρέπει να γίνει στο μέλλον. 6. Η χρήση πρωτότυπων υλικών είναι η σωστή πρακτική για τις εργασίες αποκατάστασης. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, η υποκατάστασή τους από μοντέρνα υλικά πρέπει να είναι αποδεκτή. 7. Κατά το σχεδιασμό της αποκατάστασης, τα πρωτότυπα υλικά θα πρέπει να αναλύονται για να διασφαλιστεί η συμβατότητά τους με κάθε καινούργιο υλικό. 8. Το υγρά/υλικά καθαρισμού πρέπει να αναλύονται για δυνητικές επιβλαβείς επιδράσεις, πριν χρησιμοποιηθούν. 9. Η εναλλακτική αξιοποίηση των φάρων πρέπει να προσαρμόζεται στις ειδικοτέρες ανάγκες λειτουργίας του κτιρίου και να εναρμονίζεται με την πολιτιστική του αξία. 10. Πρέπει να ενθαρρύνεται η πρόσβαση του κοινού στους αναστηλωμένους φάρους. 11. Η IALΑ διαδραματίζει ρόλο στα ζητήματα της ανταλλαγής εμπειριών και της ανάπτυξης συνεργασιών μεταξύ όσων εμπλέκονται σε θέματα πολιτιστικής κληρονομιάς των φάρων.

12. Υπάρχουν πλέον καλύτερες τεχνικές για τη διατήρηση των οπτικών και η χρήση του υδραργύρου μπορεί να αποφευχθεί, εξασφαλίζοντας έτσι τη διατήρηση των υφισταμένων, τεχνικά αποδοτικών εξοπλισμών σε λειτουργία. 13. Πρέπει να διερευνηθoύν τα μέσα για τη δημιουργία ενός παγκόσμιου δικτύου των φάρους που θα υποβληθεί για εξέταση από την UNESCO. 14. Η ομάδα εργασία της IALA για την πολιτιστική κληρονομιά θα πρέπει να εξετάσει την δυνατότητα επέκτασης της πρωτοβουλίας της νορβηγικής Kystreise, (Ανάπτυξη ψηφιακής εφαρμογής σε κινητά τηλέφωνα και έξυπνες συσκευές για την διάδοση του παράκτιου θαλασσινού πολιτισμού.) 15. Πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για να καταγράφουν οι γνώσεις και η αποκτηθείσα εμπειρία των ανθρώπων που εργάζονται στις φαρικές υπηρεσίες, όσο ακόμα αυτό είναι εφικτό.

Φωτογραφίες: Νίκος Παναγιωτόπουλος Περιπλους 69

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

Διεθνής Ημέρα των Μουσείων | Σάββατο 18 Μαΐου 2013

ε μεγάλη επιτυχία εορτάστηκε και φέτος από όλα τα μουσεία της χώρας η Διεθνής Ημέρα των Μουσείων το Σάββατο 18 Μαΐου, με δωρεάν εισιτήριο και πολλές αξιόλογες εκδηλώσεις.

70 Περιπλους

Εκείνη την ημέρα στο Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος πραγματοποιήθηκαν δωρεάν ξεναγήσεις από την τριμελή επιστημονική ομάδα του προσωπικού του Μουσείου και υπήρξε μεγάλη η συμμετοχή του κοινού, όπως φαίνεται και στα στιγιότυπα που δημοσιεύονται κατωτέρω.

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ετησια χορηγια απο ναυτιλιακες εταιρειες Εκφράζουμε τις θερμές μας ευχαριστίες και την ευγνωμοσύνη μας για την οικονομική τους συνεισφορά προς το Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος για τη συνέχιση της λειτουργίας του. • ACTION SHIPBROKING INC. • ALLIED SHIPBROKING INC. • ARISTON NAVIGATION • ASEA BROWN BOVERI (ABB) • BARIBA CORPORATION • CARGO BOOK SHIPPING & TRANSPORT S.A. • COSMOSHIP MANAGEMENT S.A. • DET NORSKE VERITAS (DNV) ΑΕ • EFSHIPPING CO. S.A. PANAMA • GROUPE EYSSAUTIER • KONKAR SHIPPING AGENCIES SA • LAGOA SHIPPING CORP. • MARINE PLUS SA • NIPPON KAIJI KYOKAI • REV MARITIME LTD. • ΡΟΤΑΡΙΑΝΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΒΟΥΛΑ ΠΑΝΟΡΑΜΑ • SEAMAR MANAGEMENT S.A. • ΣΚΑΝΔΙΝΑΥΙΚΟΝ ΠΡΑΚΤΟΡΕΙΟΝ ΕΓΓΥΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ Α.Ε. • STAR BULK CARRIERS CORP.

Στον κατάλογο δεν περιλαμβάνονται οι εταιρείες που δεν επιθυμούν να δημοσιευθεί η χορηγία τους.

χρηματικες δωρεες

• Η εταιρεία AIGAION ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ Α.Ε. προσέφερε 300,00 ευρώ. • Ο κ. Γεώργιος Ζορμπάς προσέφερε 300,00 ευρώ. • Ο Γερουσιαστής κ. Λεωνίδας Ραπτάκης προσέφερε 70,00 ευρώ.

ΝΕΑ ΜΕΛΗ

• Η κυρία Καίτη Παρασκευά προσέφερε 30,00 ευρώ.

Καλωσορίζουμε τα νέα μέλη του Μουσείου 1. Κυριάκος Γεωργόπουλος Συνταξιούχος 2. Μαρία - Χριστίνα Κτιστάκη Πλοιοκτήτρια 3. Αριστείδης Πετρίδης Ιατρός 4. Λεονάρδος Χατζηανδρέου Πολ. Μηχανικός - Ιστορικός Ερευνητής Περιπλους 71

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

δωρέες εκθεμάτων και αρχειακού υλικού Δώρησαν στο Μουσείο και τους ευχαριστούμε θερμά: • Ο κ. Νότης Παναγιωτόπουλος, ένα Duffle Coat του Αγγλικού Βασιλικού Ναυτικού, το οποίο αγοράσθηκε από το NAAFI Μάλτας. Τέτοιου είδους πανωφόρια χρησιμοποιήθηκαν από αξιωματικούς του Πολεμικού Ναυτικού στη Μέση Ανατολή κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. • Ο κ. Βασίλειος Μάργαρης, ένα χειριστήριο ασυρμάτου, το οποίο ανήκε στον πατέρα του Αχιλλέα Μάργαρη, ένα εθνόσημο και μία παλαιά φωτογραφία του παππού του Γεωργίου Μαρκογιάννη. • Ο κ. Δημήτριος Ανδριάνας, ένα αντίγραφο μίας σπάνιας φωτογραφίας του Σταύρου Νιάρχου ως Επίκουρου Σημαιοφόρου. • Ο κ. Αντώνιος Βλασσόπουλος, ένα μοντέλο τρεχαντηριού (ραντοψάθι), το οποίο κατασκεύασε ο ίδιος. • Η κα. Μαρία Λιάκουρα, μία σειρά αντιγράφων χαρτών (Αμερικής, Ασίας, Ωκεανίας κ.α.), οι οποίοι ανήκαν στη συλλογή του αειμνήστου πατρός της Γεωργίου Λιάκουρα.

Ο κύριος Αντώνιος Βλασσόπουλος από τη Μύκονο προσέφερε ένα μοντέλο παραδοσιακού τρεχαντηριού με ιστιοφορία ραντοψάθι δικής του κατασκευής. Το όμορφο και με πολλές λεπτομέρειες ομοίωμα εμπλούτισε την συλλογή των παραδοσιακών σκαριών της μόνιμης έκθεσης του Μουσείου.

Επίσκεψη της Σχολής Επιτελών και Διοικήσεως Πολεμικού Ναυτικού

ην Τετάρτη 10 Ιουλίου 2013 στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού τους προγράμματος σπουδαστές της ΣΕΔΠΝ επισκέφθηκαν το Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος. Τους υποδέχθηκε η Πρόεδρος, οι οποία τους ενημέρωσε για την ιστορία, τους σκοπούς, τις δραστηριότητες και τις συλλογές του Μουσείου. Στη συνέχεια ξεναγήθηκαν στη μόνιμη έκθεση και τέλος μοιράστηκε σε όλους του σπουδαστές από ένα αντίτυπο του έργου του Ι. Φακίδη «Ιστορία της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων», έκδοση του ΝΜΕ και ένα τεύχος του περιοδικού «Περίπλους», ως αναμνηστικά της επισκέψεως τους. Ο αρχηγός της εκπαιδευτικής ομάδας επέδωσε τον θυρεό της Σχολής στην Πρόεδρο κα Αναστασία Αναγνωστοπούλου-Παλούμπη.

Στιγμιότυπo από την επίσκεψη των σπουδαστών της ΣΔΕΠΝ στο Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος.

Ελληνική Εθνική Στρατηγική

του Αντιναυάρχου Γρ. Δεμέστιχα Π.Ν. Επιτίμου Αρχηγού Στόλου.

το κείμενο των 200 περίπου σελίδων μια συγκεντρωμένη γνώση και εμπειρία παρατίθεται με σαφήνεια και λιτή έκφραση, που θα μπορούσε να καλύψει- χωρίς υπερβολήένα πολύ πιο εκτεταμένο κείμενο. Η βιβλιογραφία που αναφέρεται και χρησιμοποιήθηκε, αποτελεί εγγύηση και ένδειξη για την σοβαρότητα, την μακρόχρονη μελέτη και την σφαιρική αντιμετώπιση ενός τόσο σημαντικού θέματος. Σήμερα, για τις εξελίξεις στην περιοχή μας σε συνδυασμό με τον εντοπισμό νέων πηγών ενέργειας σε Ελλάδα και Κύπρο, δίνονται όχι μόνον πειστικές απαντήσεις αλλά και οι προτάσεις του συγγραφέα, όπως διαμορφώνονται από τον συσχετισμό των Δυνάμεων. 72 Περιπλους

Αυτό το βιβλίο αξίζει να διαβαστεί από ΟΛΟΥΣ που θα χρειαστεί να διαχειριστούν σοβαρά θέματα στρατηγικής στα χρόνια που έρχονται. Στον Ναύαρχο Γρηγόρη Δεμέστιχα αξίζουν τα «εύσημα» για την τόσο σημαντική εργασία ή καλύτερα για την προσφορά του στην ιδέα της «Εθνικής Στρατηγικής». Κεντρική διάθεση: Εκδοτικός Οίκος-Βιβλιοπωλείον «Νέα Θέσις», Μαυρομιχάλη 86, ΤΚ 114 72, Αθήνα. Τηλ.: 210 3634932 Web site: www.neathesis.gr Άγγελος Χρυσικόπουλος Επίτιμος Αντιναύαρχος Π.Ν.

Share our Passion for Shipping

Capital Product Partners L.P. 3 Iassonos St., Piraeus 18537, Greece Tel: +30 210 4584950, Fax: +30 210 4284285 E-mail: info@capitalpplp.com, www.capitalpplp.com

ΕΤΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΦΑΒΗ 150 χρόνια από τη γέννησή του.

«Είμαι Κωνσταντινουπολίτης την καταγωγήν, αλλά εγεννήθηκα στην Αλεξάνδρεια - σ’ ένα σπίτι της οδού Σερίφ· μικρός πολύ έφυγα, και αρκετό μέρος της παιδικής μου ηλικίας το πέρασα στην Αγγλία. Κατόπιν επεσκέφθην την χώραν αυτήν μεγάλος, αλλά για μικρόν χρονικόν διάστημα. Διέμεινα και στη Γαλλία. Στην εφηβικήν μου ηλικίαν κατοίκησα υπέρ τα δύο έτη στην Κωνσταντινούπολι. Στην Ελλάδα είναι πολλά χρόνια που δεν επήγα. Η τελευταία μου εργασία ήταν υπαλλήλου εις ένα κυβερνητικόν γραφείον εξαρτώμενον από το υπουργείον των Δημοσίων Έργων της Αιγύπτου. Ξέρω Αγγλικά, Γαλλικά και ολίγα Ιταλικά». Αυτοβιογραφικό σημείωμα του Κ.Π. Καβάφη (1863-1933)

Κωνσταντίνος Π. Καβάφης, γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου στις 29 Απριλίου 1863 και πέθανε στην ίδια πόλη το 1933 την ημέρα των γενεθλίων του. Ηταν το ένατο και τελευταίο παιδί του Πέτρου Ι. Καβάφη (Κωνσταντινούπολη, 1814 - Αλεξάνδρεια, 1870), μεγαλέμπορου βαμβακιού, από φαναριώτικο γένος που οι ρίζες του φαίνεται πως είναι βυζαντινές και της Χαρίκλειας Φωτιάδη (Νιχώρι Κωνσταντινουπόλεως, 1834 - Αλεξάνδρεια, 1899) από παλαιότατη οικογένεια της Πόλης. Είναι ένας από τους σημαντικότερους νεοέλληνες ποιητές, το έργο του οποίο χαίρει παγκόσμιας αναγνώρισης και απήχησης. Ο Καβάφης έζησε τα πρώτα παιδικά του χρόνια στην Αλεξάνδρεια, μέσα σε εξαιρετικές συνθήκες ευημερίας. To 1870 με το θάνατο του πατέρα αρχίζει η σταθερή πορεία της οικογένειας προς την οικονομική κρίση και παρακμή. Το 1872 η Χαρίκλεια Καβάφη μετακομίζει με τα παιδιά της στην Αγγλία όπου και θα παραμείνουν τα επόμενα έξι χρόνια (κυρίως στο Λίβερπουλ αλλά και στο Λονδίνο). Αναγκάζονται να επιστρέψουν στην Αλεξάνδρεια καθώς τα οικονομικά της οικογένειας πηγαίνουν άσχημα και η οικογενειακή επιχείρηση διαλύεται. Ο Καβάφης συνεχίζει τις σπουδές του στο Εμποροπρακτικό Λύκειο «Ερμής» ενώ παράλληλα υπάρχουν σαφή στοιχεία ότι κατά το διάστημα που μεσολάβησε ανάμεσα στην επιστροφή από την Αγγλία (1878) και στο ξεκίνημα της φοίτησης στον «Ερμή» (1881), ο Καβάφης είχε αρχίσει να μελετά και να εργάζεται πνευματικά από μόνος του, χρησιμοποιώντας βιβλία από τις δανειστικές βιβλιοθήκες της Αλεξάνδρειας. Το 1882, στη διάρκεια της αιγυπτιακής εξέγερσης κατά των Άγγλων, πηγαίνει με την οικογένειά του για τρία χρόνια στην Κωνσταντινούπολη, στο σπίτι του φαναριώτη παππού του, Γεωργάκη Φωτιάδη. Η τριετής παραμονή του Καβάφη στην Πόλη αποδεικνύεται ιδιαι-

74 Περιπλους

τέρως σημαντική και κρίσιμη, καθώς συμπίπτει με τις πρώτες μαρτυρημένες συστηματικές του προσπάθειες να επιδοθεί στην τέχνη του ποιητικού λόγου. Τον Οκτώβριο του 1885, ο Καβάφης γυρίζει στην Αλεξάνδρεια μαζί με τη μητέρα του και τους αδελφούς του, Αλέξανδρο και Παύλο. Με την επιστροφή του, ο Καβάφης εγκαταλείπει την αγγλική υπηκοότητα (που είχε αποκτήσει ο πατέρας του στα 1850) και παίρνει την ελληνική. Ο Καβάφης αρχίζει να εργάζεται αλλάζοντας διάφορα επαγγέλματα όπως του δημοσιογράφου, του μεσίτη στο Χρηματιστήριο Βάμβακος. Θα κατορθώσει να προσληφθεί ως έκτακτος έμμισθος υπάλληλος στο Γραφείο Αρδεύσεων και θα εργαστεί μόνιμα εκεί επί τριάντα χρόνια, φτάνοντας στο βαθμό του υποτμηματάρχη. Η δουλειά αυτή του εξασφάλιζε οικονομική ασφάλεια. Το 1922 δηλώνει την πρόθεσή του να μη συνεχίσει την εργασία του στις Αρδεύσεις απ’ όπου και παραιτείται με το βαθμό του υποτμηματάρχη («επιτέλους ελευθερώθηκα απ’ αυτό το μισητό πράγμα») και χωρίς καμιά περίσπαση αφοσιώνεται στη συμπλήρωση του ποιητικού του έργου. Το 1926 η κυβέρνηση του δικτάτορα Πάγκαλου απονέμει στον Καβάφη το παράσημο του Φοίνικος, διάκριση την οποία ο ποιητής αποδέχεται υποστηρίζοντας ότι «Το παράσημο μου το απένειμε η Ελληνική Πολιτεία, την οποία σέβομαι και αγαπώ. Η επιστροφή του παρασήμου θα είναι προσβολή εκ μέρους μου προς την Ελληνικήν Πολιτείαν γι’ αυτό και το κρατώ». Το 1927 γνωρίζεται με τη Μαρίκα Κοτοπούλη και το Νίκο Καζαντζάκη. Από το 1930 αρχίζει να υποφέρει από το λάρυγγά του και τον Ιούλιο του 1932 οι γιατροί διαγιγνώσκουν καρκίνο του λάρυγγα. Πηγαίνει στην Αθήνα όπου εισάγεται σε νοσοκομείο και του γίνεται τραχειοτομία. Μετά από τετράμηνη παραμονή στην Αθήνα, επιστρέφει στην Αλεξάνδρεια όπου και το επόμενο έτος, 1933, στις 29 Απριλίου, μέρα των γενεθλίων του, πεθαίνει.

Αφιέρωμα Κωνσταντίνου Καβάφη Λίγα λόγια για το έργο του Η ποίησή του χαρακτηρίζεται από έντονη συμβολιστική τάση που συνδυάζεται με λιτό και διαχρονικά επίκαιρο λόγο. Ο Καβάφης, όπως κάθε ποιητής, λειτουργεί κυρίως μέσω των συμβόλων. Αντλεί μνήμες από το παρελθόν, και τις αποθέτει στο παρόν, ενίοτε ως προειδοποίηση για τα μελλούμενα. Είναι τέτοια η σχέση του με τη συλλογική ψυχή και τα περιεχόμενά της, που θεωρείται προδρομικός της σχέσης της λογοτεχνίας του 20ού αιώνα με τη συλλογική συνείδηση. Η ειρωνική διάθεση, αυτό που αποκλήθηκε καβαφική ειρωνεία συνδυάζεται με την τραγικότητα της πραγματικότητας, για να καταστεί κοινωνικά διδακτική και οι ηδονιστικοί του προσανατολισμοί ανακατεύονται με κοινωνικές επισημάνσεις. Αναμφίβολα δεν είναι εύκολο να οριοθετήσει κανείς ξεκάθαρα σε θεματικούς κύκλους την ποιητική του Καβάφη. Η ιστορία ανακατεύεται με τις αισθήσεις και το στοχασμό σε μια ενιαία οντότητα, αυτήν πιθανώς που ο ίδιος ο Καβάφης προσδιορίζει ως «ενιαίο καβαφικό κύκλο». Συνολικά τα ποιήματα που έγραψε ο Καβάφης είναι 154. Επιπλέον θα πρέπει να υπολογιστούν άλλα 75 που παρέμειναν ανέκδοτα εώς το 1968 και τα οποία βρέθηκαν στο Αρχείο του ή σε χέρια φίλων του καθώς και 27 ποιήματα που δημοσίευσε μεν ο ίδιος μεταξύ 1886 και 1898 αλλά που αργότερα τα αποκήρυξε. Ο Καβάφης έγραψε και κάποια πεζά, δοκίμια, μελέτες, μεταξύ των οποίων: «Τα Ελγίνεια Μάρμαρα», «Οι Βυζαντινοί ποιηταί», «Το Κυπριακόν ζήτημα», «Το Τέλος του Οδυσσέως», «Μία σελίς της Τρωϊκής Ιστορίας» κ.α. Ολα τα ποιή-

ματά του ο Καβάφης τα έγραψε στην ελληνική, με την εξαίρεση ελαχίστων από τα μέχρι το 1968 ανεκδότων ποιημάτων του. Σύμφωνα με διευκρινίσεις και υποδείξεις του ποιητή, τα ποιήματά του κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες: τα ιστορικά, τα φιλοσοφικά και τα ηδονικά ή αισθησιακά. Από τους συγχρόνους του αντιμετωπίστηκε αρχικά με επιφύλαξη. Με τον καιρό επιβλήθηκε στη συνείδηση όλων σαν ένας ιδιόμορφος αλλά μεστός και γεμάτος με ουσιαστικό περιεχόμενο ποιητής που δεν ενδιαφερόταν για την εξωτερική εμφάνιση του στίχου του αλλά μονάχα για τον εσωτερικό στοχασμό, τη φιλοσοφική σκέψη και το στοχαστικό δίδαγμα. Μετά θάνατον, ο Καβάφης έγινε αντικείμενο μακρόχρονης μελέτης από ποιητές και μελετητές σε όλο τον κόσμο. Τα ποιήματά του εκδόθηκαν και εκδίδονται σε συλλογές, ενώ πρόκειται και για τον πιο πολυμεταφρασμένο νεοέλληνα λογοτέχνη. Ποιήματά του έχουν μεταφραστεί στα γαλλικά, αγγλικά, γερμανικά, ιταλικά, ισπανικά, ολλανδέζικα, αραβικά, γιαπωνέζικα, αρμένικα, ινδικά, σλαβικές γλώσσες και σε πάρα πολλές άλλες. Στην οδό Λέψιους στην Αλεξάνδρεια, το διαμέρισμα του Καβάφη έχει μετατραπεί σε μουσείο με εκδόσεις, χειρόγραφα, μεταφράσεις, δημοσιεύματα και έργα τέχνης εμπνευσμένα από το έργο του, πλούσιο φωτογραφικό, φιλολογικό και άλλο υλικό. Πηγές: el.wikipedia.org/wiki/Κωνσταντίνος_Καβάφης www.kavafis.gr

Ιθάκη

Σοφοί δε προσιόντων

Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη, να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος, γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις. Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας, τον θυμωμένο Ποσειδώνα μη φοβάσαι, τέτοια στον δρόμο σου ποτέ σου δεν θα βρεις, αν μεν’ η σκέψις σου υψηλή, αν εκλεκτή συγκίνησις το πνεύμα και το σώμα σου αγγίζει. Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας, τον άγριο Ποσειδώνα δεν θα συναντήσεις, αν δεν τους κουβανείς μες στην ψυχή σου, αν η ψυχή σου δεν τους στήνει εμπρός σου.

«Θεοί μεν γαρ μελλόντων, άνθρωποι δε γιγνομένων, σοφοί δε προσιόντων αισθάνονται.»

Να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος. Πολλά τα καλοκαιρινά πρωιά να είναι που με τι ευχαρίστησι, με τι χαρά θα μπαίνεις σε λιμένας πρωτοειδωμένους˙ να σταματήσεις σ’ εμπορεία Φοινικικά, και τες καλές πραγμάτειες ν’ αποκτήσεις, σεντέφια και κοράλλια, κεχριμπάρια κ’ έβενους, και ηδονικά μυρωδικά κάθε λογής, όσο μπορείς πιο άφθονα ηδονικά μυρωδικά, σε πόλεις Αιγυπτιακές πολλές να πας, να μάθεις και να μάθεις απ’ τους σπουδασμένους. Πάντα στον νου σου νάχεις την Ιθάκη. Το φθάσιμον εκεί ειν’ ο προορισμός σου. Αλλά μη βιάζεις το ταξείδι διόλου. Καλλίτερα χρόνια πολλά να διαρκέσει˙ και γέρος πια ν’ αράξεις στο νησί, πλούσιος με όσα κέρδισες στο δρόμο, μη προσδοκώντας πλούτη να σε δώσει η Ιθάκη. Η Ιθάκη σ’έδωσε τ’ ωραίο ταξείδι. Χωρίς αυτήν δεν θάβγαινες στον δρόμο. Άλλα δεν έχει να σε δώσει πια. Κι αν πτωχική την βρεις, η Ιθάκη δε σε γέλασε. Έτσι σοφός που έγινες, με τόση πείρα, ήδη θα το κατάλαβες οι Ιθάκες τι σημαίνουν.

Φιλόστρατος. Τα εις τον Τυανέα Απολλώνιον, VIII, Ζ Οι άνθρωποι γνωρίζουν τα γινόμενα. Τα μέλλοντα γνωρίζουν οι θεοί, πλήρεις και μόνοι κάτοχοι πάντων των φώτων. Εκ των μελλόντων οι σοφοί τα προσερχόμενα αντιλαμβάνονται. Η ακοή αυτών κάποτ’ εν ώραις σοβαρών σπουδών ταράττεται. Η μυστική βοή τους έρχεται των πλησιαζόντων γεγονότων. Και την προσέχουν ευλαβείς. Ενώ εις την οδόν έξω, ουδέν ακούουν οι λαοί.

Δέησις Η θάλασσα στα βάθη της πήρ’ έναν ναύτη.-Η μάνα του, ανήξερη, πηαίνει κι ανάφτει στην Παναγία μπροστά ένα υψηλό κερί για να επιστρέψει γρήγορα και νάν’ καλοί καιροί -και όλο προς τον άνεμο στήνει τ’ αυτί. Αλλά ενώ προσεύχεται και δέεται αυτή, η εικών ακούει, σοβαρή και λυπημένη, ξεύροντας πως δεν θάλθει πια ο υιός που περιμένει. Από τα Ποιήματα 1897-1933, Ίκαρος 1984

Περιπλους 75

Βιβλιοπαρουσιάσεις | Δωρεές βιβλίων & περιοδικών

Δώρησαν στη βιβλιοθήκη του Μουσείου και ευχαριστούμε θερμά τους: ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Κ υρία Μαίρη Μανωλοπούλου: Πλήθους βιβλίων ναυτικού και ιστορικού περιε-

χομένου, όπως «Jane’s fighting ships»: 1963-64, 1972-73, 1975-76, 1977-78, «Η ζωή των Ν.Δοκίμων» της Σ.Ν.Δ., «Die Russische flotte» by Greger,R. κ.α.

θέρωση των Ιωαννίνων» των Γ. Σκαλτσογιάννη & Β. Αναστασόπουλο.

Εθνικής Τράπεζας»

προπαγάνδας» του Ιωάννη Κ. Βολωνάκη.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Κ υρία Δήμητρα Μιμή Πέτρου: Εκδόσεις με θέμα τον προσκοπισμό. ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Κ υρία Μαριλένα Λασκαρίδη: 1.«Πετρόκτιστοι Φάροι. Ταίναρο & Μαλέας» 2. «Δημι-

ουργικές προσεγγίσεις» 3. «Απολογισμός Πεπραγμένων 2012» εκδόσεις του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη.

by Tony Redding.

τεχνικών εκδόσεων.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Κ ύριον Δημήτριο Ανδριάνα: “Hellenic Shipyards Co” των ετών 1961-1977. ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Κ ύριον Νικόλαο Μ. Πουλαντζά: “The status of islands in the international law of the

sea: The Megisti island” του Νικ. Μ. Πουλαντζά.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Περιοδικά & έντυπα που εστάλησαν στο ΝΜΕ: ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ 1. SHIPPING. International Monthly Review (vol.342-343) 2. ΝΑΥΤΙΚΗ ΕΛΛΑΣ (τ. 952-4) 3. ΙΣΤΙΟΠΛΟΪΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ (τ. 106) 4. ΝΑΥΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ (τ. 160) 5. ΛΑΜΠΡΟΣ ΚΑΤΣΩΝΗΣ (τ. 122) 6. ΠΕΙΡΑΪΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ (τ. 249) 7. ΣΠΕΤΣΙΩΤΙΚΗ ΗΧΩ (τ. 122) 8. ΗΧΩ ΤΗΣ ΠΕΣΜΕΝ (τ. 154) 9. ΛΙΜΕΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ (τ. 93) 10. ΖΗΝΩΝ (τ. 225) 11. ΤΑ ΝΕΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΟΣΜΟΥ (τ. 52) 12. ΤΑ ΝΕΑ ΤΗΣ ΠΕΜΜΕΚΕΝ (τ. 64) 13. ΝΑΥΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ (τ. 583) 14. ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΠΑΛΞΕΙΣ (τ. 101-3) 15. ΙΠΠΙΚΟ ΤΕΘΩΡΑΚΙΣΜΕΝΑ (τ. 77) 16. ΠΕΙΡΑΪΚΟ ΟΡΟΣΗΜΟ (τ. 39-40-41) 17. ΠΕΙΡΑΪΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ (τ. 74) 18. ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗ ΣΤΕΓΗ (τ. 31) 19. ΒΙΒΛΙΟΦΙΛΙΑ (τ. 140) 20. Η ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΔΗΜ.ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ (τ. 44) 21. ΠΛΟΙΑΡΧΙΚΗ ΗΧΩ (τ. 425) 22. ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΙ ΑΠΟΗΧΟΙ (τ. 114) 23. ΑΝΟΙΧΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ (τ. 87) 24. SIGNALS-AUSTRALIAN NATIONAL MARITIME MUSEUM

76 Περιπλους

25. OIL (τ. 176) 26. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ (τ. 197-8) 27. ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ (τ. 115) 28. ΑΝΟΙΧΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ (Νο 86) 29. DANISH MARITIME MAGAZINE (τ.5) 30. ΑΓΙΑΣΟΣ ( τ.193) 31. ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΟΥ ICOM ( τ. 9) 32. JΑΜΒΟ= ΓΕΙΑ ΣΟΥ 33. Ο απόμαχος πλοίαρχος (Μάϊος-Ιούνιος 2013) ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ: 1. ΚΑΣΤΕΛΛΑ (Αρ. φυλ. 190) 2. ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΝ ΦΩΣ (φ. 697) 3. Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΠΕΙΡΑΙΩΤΩΝ 4. ΤΑ ΝΕΑ ΤΟΥ ΣΑΣΜΥΝ (φ. 121) 5. ΚΡΗΤΙΚΑ ΝΕΑ (φ. 510) 6. ΕΦΕΔΡΙΚΑ ΝΕΑ (φ. 17) 7. Η ΦΛΟΓΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ (φ. 61) 8. ΚΡΗΤΕΣ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ (φ. 33) 9. ΞΙΦΙΑΣ (φ. 159) 10. Η ΦΩΝΗ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΣΜΥ (φ. 79) 11. ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΗ ΙΔΕΑ (φ. 77) 12. Ο ΜΙΚΡΟΣ ΡΩΜΗΟΣ. ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΤΗΣ ΠΟΛΕΩΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ. (φ. 7) 13. ΟΙ ΦΡΟΥΡΟΙ ΤΟΥ ΛΟΥΤΡΑΚΙΟΥ (φ.57) 14. ΤΑ ΝΕΑ ΤΟΥ ΒΡΟΝΤΑΔΟΥ (φ. 1092-3)

Αριστείδης Πετρόπουλος

τις 23 Ιουνίου 2013 έφυγε ο τροβαδούρος της θάλασσας, ο Αριστείδης Πετρόπουλος για το στερνό του ταξίδι. Μαζί με όλη την οικογένειά του, η θλίψη σκέπασε και όλη τη ναυτιλιακή κοινότητα της χώρας και φυσικά το Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδος του οποίου υπήρξε μέλος, υποστηρικτής και τακτικός συνεργάτης στο περιοδικό «Περίπλους». Ο Αριστείδης γεννήθηκε το 1929 στο χωριό Σκάρμιτσα Δομοκού που σήμερα λέγεται Θαυμακός, στη Φθιώτιδα, εξ ου και ο χαρακτηρισμός του ως «Σκαρμιτσιώτης». Το 1947, την ταραγμένη εποχή του εμφυλίου, διέκοψε τις γυμνασιακές του σπουδές και ήλθε στον Πειραιά όπου φοίτησε στη νυχτερινή Σχολή Μηχανικών Εμπορικού Ναυτικού. Αποφοίτησε το 1951, κατατάχθηκε στο Πολεμικό Ναυτικό ως Υπαξιωματικός Μηχανικός και υπηρέτησε για περισσότερο από 5 χρόνια σε όλους σχεδόν τους τύπους των πολεμικών πλοίων εκείνης της εποχής. Το 1957 μπαρκάρισε στο Ε.Ν. ως Γ΄ Μηχανικός και μετά το 1966 συνέχισε ως Α’ Μηχανικός τη σταδιοδρομία του. Έζησε την εκρηκτική ανάπτυξη της Εμπορικής Ναυτιλίας. Μετεκπαιδεύτηκε σε εργοστάσια κατασκευής μηχανών θαλάσσης και παρακολούθησε κατασκευές καραβιών σε πολλά ναυπηγεία. Από το 1983, απόμαχος της θάλασσας δεν σταμάτησε να γράφει για τη θάλασσα. Τα βιβλία του αποτελούν την πνευματική του προσφορά προς την ελληνική κοινωνία και ιδιαίτερα τη ναυτική κοινότητα της χώρας μας. Τρεις φορές τιμήθηκε με το Α’ Βραβείο στο λογοτεχνικό διαγωνισμό του Υ.Ε.Ν. στη μνήμη του «Ν. Καββαδία». Παράλληλα η λογοτεχνική του δουλειά απέσπασε επαίνους σε πανελληνίους διαγωνισμούς, εύφημες μνείες και άλλες τιμητικές διακρίσεις. Εκτός από τα βιβλία έγραψε λογοτεχνικά και κοινωνικά άρθρα καθώς και χρονογραφήματα σε εφημερίδες και περιοδικά. Αναμφισβήτητα ο Αριστείδης Πετρόπουλος υπήρξε αφηγηματικό ταλέντο με εξαιρετικές πεζογραφικές ικανότητες. Όλη η πνευματική του δημιουργία, όπως είναι φυσικό, περιστρέφεται γύρω από τις θαλασσινές του εμπειρίες και τις σκληρές συνθήκες διαβίωσης των ναυτικών πάνω στα καράβια της δεκαετίας του ’50. Τις πιο πολλές φορές η αγάπη του για τη θάλασσα υπαγόρευε ένα τέλος ευχάριστο και συγκινητικό. Στη σύνταξη του περιοδικού μας η απώλεια του Αριστείδη δημιουργεί ένα δυσαναπλήρωτο κενό και αφήνει σε όλους μας την πικρή γεύση του χαμού ενός πολύ καλού φίλου. Θα μας λείψει. Καλό σου ταξίδι αγαπητέ μας Αριστείδη. Αναστασία Αναγνωστοπούλου-Παλούμπη

Γράφει ο Σκάπουλος

χουμε συνηθίσει να αποκαλούμε την 29η Μαΐου «αποφράδα ημέρα» του ελληνισμού, γιατί αυτή την ημέρα, στα 1453, έπεσε η Κωνσταντινούπολη στα χέρια του Μεχμέτ Β΄ του Πορθητή. Ο Σκάπουλος θα ήταν ο τελευταίος που θα μπορούσε να γράψει κάτι, μια ελεγεία ας πούμε, ένα θρηνητικό τραγούδι, για τον σημαντικό αυτό σταθμό της ελληνικής ιστορίας. Μπορεί όμως να παρατηρήσει ότι στον μακρύ, δόξα τω Θεώ, βίο του μέχρι σήμερα, δεν έχει αντιληφθεί στις κατ’ έτος εκδηλώσεις που λαμβάνουν χώρα ανήμερα της «αποφράδας», να γίνεται προσπάθεια να αντληθούν διδάγματα από τα λάθη που οδήγησαν σ’ αυτήν. Μπορεί να θρηνωδείται η άλωση της Πόλης, να εξυμνείται η γενναιότητα του τελευταίου Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου ΙΒ΄ Παλαιολόγου και των ολίγων υπερασπιστών που έπεσαν μαζί του στα τείχη, μπορεί να προβάλλεται η γενναία απάντησή του προς τον Μεχμέτ: «Το δε την πόλιν σοι δούναι ούτ’ εμόν εστίν ούτ’ άλλου των κατοικούντων ενταύθα κλπ», μπορεί να φωτίζεται υπερβαλλόντως η προδοσία της κερκόπορτας ή η προδοσία των Γενοβέζων του Γαλατά ένα μήνα πριν την άλωση, μπορεί όλα αυτά να μνημονεύονται σε εμπνευσμένες ομιλίες, πλην όμως συμπεράσματα και διαχρονικά διδάγματα που ενδεχομένως θα είχαν ισχύ και σήμερα, δεν είναι φανερό ότι εξάγονται και κυρίως δεν διδάσκονται στη νεολαία.

Δεν αναφέρονται π.χ. τα τεράστια λάθη, οι προδοσίες, οι ίντριγκες, οι αμέλειες και οι ανικανότητες των διοικούντων, καθ’ όλη τη διάρκεια των 1.130 χρόνων της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας από το 323 που ο Μεγάλος Κωνσταντίνος εγκατέστησε την έδρα του στο Βυζάντιο. Το κυριότερο, κατά τον Σκάπουλο, δεν αναφέρονται και δεν στιγματίζονται οι προσωπικές φιλόδοξες και φίλαρχες συμπεριφορές που αποτέλεσαν την αιτία ή κατά περίπτωση μόνο την πρόφαση για μεγάλες συμφορές. «Η πόλις εάλω» και δεν ήταν η πρώτη φορά. Είχαν μόλις περάσει 192 χρόνια που ελευθερώθηκε, το 1261, από τους Νορμανδούς της Δ΄ Σταυροφορίας που την είχαν καταλύσει το 1204. Θα περίμενε λοιπόν κανείς στα 192 χρόνια του ελεύθερου βίου να είχε αντιληφθεί η Πόλις και οι διοικούντες αυτήν ποια ήταν τα πραγματικά αίτια εκείνης της πρώτης άλωσης και να είχαν φροντίσει να τα εξαλείψουν. Δεν ήταν η αιτία η προδοσία του Αλεξίου, γιου του Ισαακίου Β΄, που δεν δίστασε να πουλήσει στους Σταυροφόρους την τιμή του Βυζαντίου και την υποταγή της Ανατολικής στη Δυτική εκκλησία, αρκεί να τον βοηθήσουν να κυριεύσει την Πόλη. Αυτό ήταν μόνο η πρόφαση για την ανομολόγητη επιθυμία των Σταυροφόρων να αναμιχθούν στα εσωτερικά του Βυζαντινού κράτους και στην ανάγκη, στην κατάλυσή του. Τα αίτια βρίσκονται λίγο πιο πίσω χρονικά.

Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Λατίνους της Δ΄ Σταυροφορίας το 1204. Μικρογραφία γαλλικού χειρογράφου του 15ου αιώνα. Παρίσι, Βιβλιοθήκη του Ναυστάθμου. (Πηγή Ιστορία Ελληνικού Έθνους, τ. Θ, σελ. 79).

78 Περιπλους

Όταν με ασύγγνωστη αμέλεια και ανικανότητα το βυζαντινό κράτος παραμέλησε ολοκληρωτικά το Στρατό και το Ναυτικό του και ανάθεσε σε μισθοφόρους και πειρατές την ασφάλειά του και την ευημερία των πολιτών του. Ειδικότερα για το Ναυτικό λίγο πριν την πρώτη άλωση, ο Μιχαήλ Στρυφνός, σύγγαμβρος του Βασιλέως Αλεξίου Γ΄ Αγγέλου, που είχε διορισθεί Μέγας Δουξ, δηλαδή επί κεφαλής του Ναυτικού, πούλησε από τα νεώρια όλα τα υλικά που υπήρχαν για τη συντήρηση των πλοίων του πολεμικού στόλου, ξυλεία, σχοινιά, άγκυρες, κατάρτια και άρμενα και σφετερίσθηκε τα χρήματα που εισέπραξε από την ειδεχθή αυτή συναλλαγή. Τα λίγα πλοία που απέμειναν τα έστειλε στο Αιγαίο όπου ενεργούσαν φανερά πειρατεία από την οποία το ανίερο κέρδος καρπούνταν ο ίδιος. Η περίτπωση του Μιχαήλ Στρυφνού δεν ήταν φυσικά η μόνη. Απλώς αναφέρθηκε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας ατέλειωτης σειράς παρομοίων περιστατικών διαφθοράς και δολίας διαπλοκής που διαμόρφωσαν τις συνθήκες της πρώτης άλωσης της Πόλης το 1204 ύστερα από 900 χρόνια που είχε παραμείνει απόρθητη. Οι Σταυροφόροι παρέδωσαν την Πόλη στην πιο βάρβαρη λεηλασία. Η λεία μυθώδης, η αγριότης απερίγραπτη, πολλές οι σφαγές. Η μεγάλη πανέμορφη ηγεμονίδα των Πόλεων, με το σχεδόν ένα εκατομμύριο κατοίκους, τους μεγαλοπρεπείς ναούς και το άφραστο κάλλος, δουλώνεται στην άπληστη και βάρβαρη Δύση. Το Ναυτικό που είχε τόσες φορές σώσει το Βυζάντιο από εξωτερικούς και εσωτερικούς εχθρούς δεν υπήρχε και μια νέα πράξη της ελληνικής τραγωδίας άρχιζε με τους Λατίνους. Να πως διέσωσε τη διαρπαγή της Κωνσταντινουπόλεως η λαϊκή παράδοση και ο σχετικός θρύλος του ελληνισμού με λόγια του Ανδρέα Καρκαβίτσα: «Την άπαρτη Πόλη μας ξένου πόδι την πάτησε – ποδάρι Βενετσάνου. Ο τυφλός Δάνδολος με ξεμωραμένου πιθυμιά έκλεισε στην άσαρκη αγκαλιά την παρθένα μας. Μάρανε τα ρόδα του προσώπου της με το βρομερό του χνότο. Ρούφηξε το τρισάγιο αίμα της με τα σαλιαριστά φιλήματά του. Εννιακόσιων χρόνων ένδοξη ζωή την έσβησε μ’ ένα του σφιχταγκάλιασμα. Ο Λάσκαρης, φαρμακωμένης ώρας βασιλιάς, φεύγει μακριά συνεπαίρνοντας του <γένους την ελπίδα, την αθάνατη σπορά, που θα γυρίσει πάλι μια μέρα θεριεμένος εκδικητής. Και ο καταχτητής, Φράγκοι και Βενετσιάνοι και Γερμανοί αδέσποτοι, σαν το αψύ πουλάρι, που τσαλαπατεί με τα πέταλά του τ’ αβρά λούλουδα, χύνονται απάνω της αχόρταγοι. Με το σταυρό τους συντρίβουν το σταυρό μας. Με τη θρησκεία τους πελεκούν τη θρησκεία μας. Γκρεμίζουν εκκλησίες, ποδοπατούν καλλιτεχνήματα, μολύνουν αγιάσματα, αποτεφρώνουν πνευματικά αριστουργήματα. Και σφάζουν γέροντες, ατιμάζουν παρθένες, πατούν αρχόντων μέγαρα, ξαπλώνονται σε βασιλικά κλινάρια. Νεκρούς γυμνώνουν ένδοξους, ποδοκυλούνε στέμματα θαυμαστά. Στε-

Η Πόλη ελευθερώθηκε από έλληνες το 1261. Στα χρόνια που ακολούθησαν τα λάθη επαναλήφθηκαν. Μάλιστα το 1288 επί Αυτοκράτορος Ανδρονίκου Β΄ (1282 – 1328) ελήφθη η πρωτοφανής στα παγκόσμια χρονικά απόφαση της πλήρους διάλυσης του Ναυτικού του Βυζαντίου με το αιτιολογικό που προέβαλλαν οι σύμβουλοι του Αυτοκράτορα ότι αφού πέθανε ο Βασιλεύς των Δύο Σικελιών Κάρολος, έλειψε ο κίνδυνος που καθιστούσε την παρουσία του Ναυτικού απαραίτητη και επομένως μόνο περιττές δαπάνες προκαλεί στο κράτος η περαιτέρω διατήρησή του. (Θυμίζει την περίφημη σημερινή ρήση: βούτυρο ή κανόνια). Όλοι οι χρονογράφοι συμφωνούν ότι η εγκατάλειψη των πλοίων έγινε αιτία μεγάλων δεινών και υπήρξε καταστρεπτική για τους Ρωμαίους. Ο Κάρολος των Δύο Σικελιών πράγματι έλειψε, όχι όμως και οι κίνδυνοι που περιέβαλλαν από παντού το κλονιζόμενο Βυζάντιο. Οι Νορμανδοί, οι Βούλγαροι, οι Σέρβοι, οι Λομβαρδοί της Εύβοιας, οι Φράγκοι του Μοριά και της Στερεάς και περισσότερο από όλους – παρόλο που τότε δεν καταλάβαιναν τη σημασία τους- οι Οσμανλήδες Τούρκοι. Τα λάθη της Βυζαντινής Αυλής και ό,τι αυτή

Πάνω: Η περίφημη Pala d’ Oro της Βασιλικής του Αγίου Μάρκου της Βενετίας, το πολύτιμο δηλαδή κάλυμμα της Αγίας Τράπεζας του καθεδρικού ναού. Αποτελείται από χρυσά πλακίδια διακοσμημένα με την πολυτελή τεχνική των περίκλειστων σμάλτων. Τα περισσότερα από αυτά είναι έργα κωνσταντιπολιτικού εργαστηρίου και μερικά αποτελούν λεία των Βενετών από την λεηλασία της Βασιλεύουσας το 1204. Δεξιά: Το τέσσερα άλογα από τον διάκοσμο του περίφημου Ιπποδρόμου της Κωνσταντινούπολης που μεταφέρθηκαν το 1204 στην Βενετία, κοσμούν το θησαυροφυλάκιο του Αγίου Μάρκου.

νάζει η Βασιλεύουσα. Μοιρολογά η Σιών μας! Και ο Δάνδολος, γιος κουρσάρων, δε λησμονεί την τέχνη των πατέρων του. Κουρσεύει και θέλει με ξένα αταίριαστα στολίδια τη λιμνογέννητη πατρίδα του να στολίσει. Γαλέρες φεύγουν και γαλέρες έρχονται. Παίρνουν τον πλούτο μας τον αδαπάνητο, τη δόξα μας, την αβασίλευτη την λάμψη, τη σοφία, τα ιερά μας. Η Βενετιά τα δέχεται περίχαρη, στολίζεται και καμαρώνει σαν ξιπασμένη και άμυαλη τσιγγάνα. Ζώνεται το σπαθί του Κωνσταντίνου μας το βλογημένο, που έχει στο θηκάρι του τον ουρανό με τ’ άστρα, τη θάλασσα με τα καράβια, τη γη με τα κάστρα της – ιστορία χρυσόγλυπτη του απέραντου Κράτους μας. Παίρνει την κολυμπήθρα, που τόσοι βαφτιστήκαν πορφυρογέννητοι, και βαφτίζει μέσα των εμπόρων τα παιδιά. Με τις χρυσόπορτες του ναού μας στολίζει τον Άγιο Πέτρο της. Στήνει στους πύργους της το Ρολόγι, θαύμα του κόσμου, με τους Μάγους που χαιρετούν ταπεινοί του Χριστού μας τη Γέννηση. Στήνει στις πλατείες της τ’ άλογα τ’ ανεμοπόδαρα, ακράτητου λαού συμβολική παράσταση. Γαλέρες φεύγουν και γαλέρες έρχονται. Παίρνουν τα πλούτη μας, τη δόξα, τα ιερά μας. Αλλού τα πάνε, στη Δύση την τρισβάρβαρη, να ημερέψουν και κείνης τους λαούς, να δοξάσουν και κείνης τα χώματα. Η Αγιατράπεζα όμως δεν ακολουθεί. Η πλάκα η πολύτιμη, που την έστησε ο Ιουστινιανός στη μέση του Ναού, λαμπρό ζαφείρι στη χρυσή σφεντόνα του. Η πλάκα που άκουσε τόσα Νικητήρια και θυσίασε απάνω της ο Φώτιος, δεν πάει να κλειστεί σκλάβα στα δολερά τείχη, στ’ αρπαχτικά χέρια του Ιννοκέντιου. Όχι. Δεν

πάει. Άνοιξε η καρίνα στα δύο και γλίστρησε η Αγιατράπεζα στα νερά του Μαρμαρά. Ο βούρκος έφυγε από κοντά της, όπως φεύγει η αμαρτία στο Σταυρό, και ο χρυσός άμμος στρώθηκε κλίνη πάναγνη από κάτω της. Και του Θεού το μάτι, του δικαιοκρίτη και παντοδύναμου, στάθηκε απάνω της άγρυπνο, όπως μάνας μάτι στη κούνια του μονάκριβου παιδιού της. Και από τότε είναι εκεί καιρός διαμάντι, ήλιος κατάργυρος, νερό τρισάγιο. Μύρο ανεβαίνει από το βυθό και απλώνεται στο πρόσωπο της θάλασσας και κάθεται χρίσμα σωματικό, χρίσμα ψυχικό, εθνικό πρώτ’ απ’ όλα! Όπως από το Δισκοπότηρο βγαίνει η σωτηρία του Χριστιανού, θα έβγει από κει και η δική μας απολύτρωση. Η χαραυγή του Γένους μας εκεί θ’ ανατείλει. Ναι, εκεί θα ανατείλει. Προβαίνει ολοένα η Αγιατράπεζα και βούλεται να πιάσει τη στεριά. Αργά ή γρήγορα θα την πιάσει τη στεριά. Και τότε σ’ όλη την ελληνική γη, από άκρη σ’ άκρη, από νότο και βοριά, χαρούμενος ο ήλιος θα πυρώσει τους δούλους, καμπάνα θα σημάνει σε κάθε μιναρέ και τα τζαμιά θα ηχολογήσουν τη χριστιανική, την εθνική μας λειτουργία. Και τότε πάλε η Χρυσόπορτα θα στολίσει Ελλήνων βασιλιάδων τρόπαια. Τότε θα πάρουμε και τα κουρσεμένα πίσω. Τα πλούτη μας, τις δόξες, τα ιερά μας. Θα πάρουμε το σπαθί του Κωνσταντίνου και την κολυμπήθρα του Πορφυρογέννητου. Τις πόρτες του Ναού μας, το Ρολόγι των Μάγων, τ’ άλογα τ’ αράθυμα. Και θα μείνει πάλι η φτωχή και ταπεινή ψαρούδισσα η Βενετιά, και η Πόλη μας θα γίνει καύχημα και στόλος της Οικουμένης, όπως ήταν πριν τη μαράνει του Βενετσάνου το αγκάλιασμα και το βάρβαρο ποδάρι του Τούρκου.»

εκπροσωπούσε κλεισμένη μέσα στα τείχη της Κωνσταντινούπολης συνεχίστηκαν για 192 χρόνια. Το τέλος ήταν προδιαγεγραμμένο, το πότε και από ποιον δεν ήταν γνωστό. Ο αγώνας των υπερασπιστών εναντίον της τουρκικής σφριγηλής φυλής των Οσμανλήδων στα τείχη της Πόλης τον θλιβερό Μάη του 1453 γίνεται για τη δόξα και την αξιοπρέπεια και όχι για τη νίκη. Η σκοτεινή νύχτα της δουλείας των περίπου τεσσάρων αιώνων αρχίζει. Αγαπητοί φίλοι. Ο Σκάπουλος σήμερα υπερέβη τα εσκαμμένα και επεκτάθηκε σε αχαρτογράφητα νερά έξω από τη συνηθισμένη του ρότα. Δεν μπορεί όμως να μην υπενθυμίσει στους αναγνώστες του «Περίπλου» ότι από την απαρχή της σύγχρονης ιστορίας μας ως ελεύθερου κράτους το 1821, μέχρι σήμερα, έχουν μεσολαβήσει και πάλι 192 χρόνια. «Αποφράδα» μεσοπερίοδος που πρέπει να μας προβληματίσει. Η πατρίδα μας βρίσκεται και πάλι σε πολύ κρίσιμη φάση στην οποία μας οδήγησαν τα ίδια λάθη και ανικανότητες που ταλαιπώρησαν και υποδούλωσαν τους προγόνους μας. Είναι άραγε τόσο πολύ δύσκολο να συμφωνήσουμε στο τι είναι καλύτερο για όλους τους Έλληνες ;;; Είναι τόσο δύσκολο να αφήσουμε κατά μέρος τις προσωπικές φιλοδοξίες, τους δογματισμούς και να μιλήσουμε μεταξύ μας ;;; Η ιστορία πρέπει να σταθεί οδηγός και συνάμα δάσκαλος για να μη ξαναδούμε μεγάλες εθνικές συμφορές από τις δικές μας ενέργειες ή παραλείψεις, όπως είναι γεμάτη η ιστορία μας τέτοιων παραδειγμάτων. Περιπλους 79

ÊÁÔÁËÏÃÏÓ ÖÏÑÅÙÍ ÍÁÕÔÉÊÇÓ ÐÁÑÁÄÏÓÇÓ Ναυτικά ΜουσείαÐÏËÉÔÉÓÔÉÊÙÍ και Πολιτιστικοί Φορείς της Ναυτικής Παράδοσης ONOMA ΑΛΣΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΝΑΥΤΙΚΟ & ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΥΜΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ ΘΩΡΗΚΤΟ Γ. ΑΒΕΡΩΦ Α/Τ ΒΕΛΟΣ Μουσείο Αντιδικτατορικού Αγώνα ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ - ΜΟΥΣΕΙΟ ΥΔΡΑΣ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΛΙΕΥΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ & ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ΜΙΛΑΝΕΙΟ ΝΑΥΤΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΝΑΥΤΙΚΟ & ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΓΑΛΑΞΕΙΔΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟ & ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΖΑΚΥΝΘΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΝΔΡΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΘΗΡΑΣ ΝΑΥΤΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΑΛΥΜΝΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ

ΝΟΜΙΚΗ ΜΟΡΦΗ

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Ν.Π.Ι.Δ.

Γενικό

Δ.

Ειδικό

210 89 57 234

Ν.Π.Ι.Δ.

210 98 36 539 210 98 52 578

Κρατικό

210 98 88 457

Κρατικό

Ειδικό

22980 52355

Ν.Π.Δ.Δ.

Τοπικό

23730 26166

Δ.

Ειδικό

Τσιλιβή

180 40 Ύδρα 632 00, Ν. Μουδανιά Χαλκιδικής 291 00 Ζάκυνθος

Ν.Π.Ι.Δ.

Τοπικό

Οδός Μουσείου 3

330 52 Γαλαξίδι

26950 42436 22650 41558 22650 41795

Δ.

Τοπικό

Μπόχαλη, Σταυρός

291 00 Ζάκυνθος

26950 28249

Ν.Π.Ι.Δ.

Γενικό

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ

Τ.Κ.

Παπαρρηγοπούλου 2

105 61 Αθήνα

Γιαλός Σύμης

856 00 Δωδεκάνησα

Τηλ.: 210 33 68 518 Fax: 210 32 53 680 22460 72363 22460 72569

Σκρα 94

176 63 Καλλιθέα

Όρμος Παλαιού Φαλήρου -Τροκαντερό Όρμος Παλαιού Φαλήρου -Τροκαντερό Ύδρα Βιθυνίας 2

ΤΗΛΕΦΩΝΑ

Ν.Π.Ι.Δ.

Γενικό

845 00 Άνδρος

210 81 25 547 210 98 11 581 22820 22264

Ν.Π.Δ.Δ.

Τοπικό

Μπουμπουλίνας 31-33

185 35 Πειραιάς

210 42 96 815

Ν.Π.Ι.Δ.

Τοπικό

Δήμος Καλύμνου

852 00 Κάλυμνος 731 31 Χανιά 602 00 Λιτόχωρο Πιερίας

22430 51361 Τηλ.: 28210 91875 Fax: 28210 74484

Δ.

Ειδικό

Ν.Π.Ι.Δ.

Γενικό

23520 81402

Ν.Π.Ι.Δ.

Τοπικό

Παρνασσού 2 & Λεωφ. Κηφισίας Δήμος Άνδρου

Ακτή Κουντουριώτη

151 24 Μαρούσι

ΝΑΥΤΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ

Αγ. Αποστόλων 35

ΝΑΥΤΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΟΙΝΟΥΣΣΩΝ ΟΙΝΟΥΣΣΕΣ ΧΙΟΥ

Οινούσσες

821 01 Οινούσσες

22720 51582

Ν.Π.Ι.Δ.

Γενικό

Στέφανου Τσούρη 20

821 00 Χίος

22710 44139

Ν.Π.Ι.Δ.

Τοπικό

Καραολή & Δημητρίου 28

188 63 Πέραμα

210 44 19 083

Δ.

Ειδικό

Δ.

Ειδικό

ΝΑΥΤΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΧΙΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΛΙΕΙΑΣ & ΑΛΙΕΥΤΙΚΩΝ ΣΚΑΦΩΝ ΣΤΟ ΠΕΡΑΜΑ ΝΑΥΤΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΑΒΑΛΑΣ

ΜΟΥΣΕΙΟ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ & ΣΠΟΓΓΑΛΕΙΑΣ ΝΕΑΣ ΚΟΥΤΑΛΗΣ

814 00 Λήμνος

ΝΑΥΤΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΙΟΝΙΟΥ

Φάρσα Αργοστόλι Κεφαλλονιά

ΝΑΥΤΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΑΡΔΑΜΥΛΩΝ

Καρδάμυλα, Χίος

Κρυονερίου 14

ΜΟΥΣΕΙΟ “ΘΑΛΑΣΣΑ” ΚΥΠΡΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΕΧΝΗΣ & ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ «ΑΕΙΝΑΥΤΕΣ» ΝΑΥΤΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΗ Μ. ΜΕΘΕΝΙΤΗ ΙΔΡΥΜΑ “ΜΑΡΙΑ ΤΣΑΚΟΣ”. ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΕΝΤΡΟ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ NAYTIKH ΣΥΛΛΟΓΗ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ “ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΛΑΣΚΑΡΙΔΗ”

80 Περιπλους

Τηλ.: 2510 835826 Fax: 2510 226850

info@nmkav.gr, www.nmkav.gr

Τηλ.: 22540 51790/51362, Fax: 22540 51763 Τηλ.: 26710 87260 Fax: 26710 25656 Τηλ.: 2510 835287 Κιν: 6936 136 145

Δ.

Ειδικό

Ν.Π.Ι.Δ.

Τοπικό

Ν.Π.Ι.Δ.

Τοπικό

Αγ. Νάπα, Κύπρος

00357 23816366

Δ.

Γενικό

Πούντα Ζέζα

Λαύριο

210 4133709

Γενικό

166 74 Γλυφάδα

Ι.

Γενικό

Μιχαήλη Λιβανού 51

821 00 Χίος

Τηλ.: 22710 82777, Fax: 22710 81979 Email: contact@mariatsakosfoundation.gr

Ν.Π.Ι.Δ.

Γενικό

2ας Μεραρχίας 36 & Ακτής Μουτσοπούλου

185 35 Πειραιάς

210 4297540-1-2 Emai: info@laskaridou.gr

Ν.Π.Ι.Δ.

Γενικό