Εξώφυλλο
Χαρακτικό με θέμα τη ναυμαχία του Ναβαρίνου, 37x 33 εκ.,1870-1880
Ζωγράφος: Jean-Charles Langlois (1789-1870)
Χαράκτης: Joseph Chavanne
Συλλογή
Ιδιοκτήτης:
185 37
Τηλ.: 210 45 16 264 • Fax: 210 45 12 277 E-mail: info@hmmuseum.gr, hellenicmaritimemuseum@gmail.com Website: www.hmmuseum.gr
Εκδότης - Διευθυντής: Αναστασία Αναγνωστοπούλου-Παλούμπη
Διεύθυνση Σύνταξης: Γιάννης Παλούμπης
Επιμέλεια Έκδοσης: Αναστασία Αναγνωστοπούλου-Παλούμπη
Πηνελόπη Βουγιουκλάκη Δρ Βυζαντινής Αρχαιολογίας
Ιωάννα Μπερμπίλη
SLINGS DB: Ship Losses in the Greek Seas DataBase -
Εκπαιδευτής
(Δρ. Πολιτισμικής Πληροφορικής), Σπυρίδων Τσιπίδης (Δρ. Οπτικοποίησης Αρχαιολογικών Δεδομένων), Νικόλαος Σιδηρόπουλος (φοιτητής Ευρωπαϊκών Σπουδώv
Ηέκθεση «Στο ένδοξο αλωνάκι. Μεσολόγγι 1826,
που συνδιοργανώνουν η Εθνική Βιβλιοθή-
Κράτους στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, αποτελεί
από τις σημαντικότερες επετει-
διοργανώσεις για
έντυπα βιβλία, έργα τέχνης, χάρτες
και ιστορικά κειμήλια, ο επισκέπτης
Από τις 15 Απριλίου 1825 αρχίζει
η πολυθρύλητη τελευταία, η
μεγάλη πολιορκία από ξηράς του
στρατηγικού Μεσολογγίου από τον τούρκο πασά Ρεσίτ Μεχμέτ, γνωστότερου ως Κιουταχή.
Παράλληλα όμως απαιτείτο και
η κινητοποίηση του τουρκικού στόλου, προκείμενου να
Κόλπο με 56 πολεμικά πλοία, από
τα οποία τα 8 ήταν φρεγάτες,
υπό τον Ναύαρχο Χοσρέφ. Από
εκεί έπλευσε στο Μεσολόγγι. Ο
ελληνικός στολίσκος αναγκάστηκε
να αποσυρθεί έναντι της
κολοσσιαίας τουρκικής δύναμης.
Ο τουρκικός στόλος ανεφοδίασε τον στρατό του Κιουταχή με
ποσότητες
βρέθηκαν σε απελπιστική
θέση. Έστειλαν επιστολές με
προφανή την απόγνωσή τους
στους Υδραιοσπετσιώτες και
στην Κυβέρνηση για βοήθεια,
ευρισκόμενοι στο έλεος των
τουρκικών πολεμικών που
ναυλοχούσαν στην Πάτρα.
Όμως σύντομα επρόκειτο να
αντιμετωπίσουν μεγαλύτερο
κίνδυνο.
Στις 24 Οκτωβρίου κατέπλευσε στον όρμο του Ναβαρίνου ο
στο
αποφασισμένος να το
κατακτήσει.
Οι πολιορκημένοι βρεθήκαν
σε απόγνωση, ενώ οι εκκλήσεις
τους στην κυβέρνηση του Γ.
Κουντουριώτη για αποστολή
βοήθειας δεν είχαν αποτέλεσμα.
Παρά τη θέση τους, είχαν το
ψυχικό σθένος να απορρίψουν την
πρόταση των Τουρκοαιγυπτίων για συνθηκολόγηση, την οποία
μετέφερε ο Κυβερνήτης της
βρετανικής κορβέτας «Ρόζα» (15 Ιανουαρίου 1826). Οι Υδραίοι έκαναν πάλι
Μπριτάννικα, Εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος, Αθήνα, 1996.
του Ελληνικού Ναυτικού, Αθήνα, 1933. • Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμ. ΙΒ΄, Εκδοτική Αθηνών, 1975. • Κώνστας, Π., Η ναυτική εποποιία του 1821
Χρεμωνίδειος πόλεμος (267-261 π.Χ.) αποτε -
του, τον Πύρρο. Διεξήχθη από έναν συνασπισμό ελ-
ληνικών πόλεων-κρατών και της
Πτολεμαϊκής Αιγύπτου εναντίον
της δυναστείας των Αντιγονιδών.
Τελείωσε με νίκη των Μακεδόνων
που επιβεβαίωσε τον έλεγχο των
Αντιγονιδών στην υπόλοιπη Ελλά-
δα. Ο πόλεμος πήρε το όνομά του
από τον Χρεμωνίδη, γιο του Ετεο-
ένα φιλάσθενο πλάσμα, ένας
της απόλαυσης σε όλες τις
της, αναζητώντας συνεχώς
διασκεδάσεις και νέες αισθή-
ιστορικούς. Ο E. Will
γνωστά για τις επιχειρήσεις («Les operations sont mal connues»), και πιο συγκεκριμένα
για τις θαλάσσιες επιχειρήσεις όπου
έλαβε χώρα το μεγαλύτερο μέρος του
πολέμου6
Ο Πτολεμαίος Β' είναι, σύμφωνα με
τον Chr. Halbicht αυτός που, πιθα-
νώς, ξεκίνησε τον πόλεμο: «Το διά-
ταγμα του Χρεμωνίδη αποκαλύπτει
ότι τόσο η Σπάρτη όσο και η Αθήνα
είχαν σχηματίσει συμμαχία με τον
Πτολεμαίο πριν συνάψουν τη δική
τους άμεση συμφωνία, μια περίστα-
1.F.F.Walbank, “The Hellenistic world”, Cambridge 1992, p.79
2.F.F.Walbank, op. cit., p.92
3.Quoted by Ager, Sheila L. “An uneasy balance: From the Death of Seleukos to the battle of Raphia”, in Andrew Erskine (ed.) “ A Companion to the Hellenistic World”, Blackwell 2005 p.37
4.M.M.Austin, “The Hellenistic world from Alexander to the Roman of conquest », Cambridge 1991, p.94
5.Quoted by F.F.Walbank, op.cit., p.95
6.E. Will, “Histoire politique du monde hellenistique », Nancy 1966, p. 200.
7.Chr. Halbicht, “ Athens from Alexander to Anthony”, Cambridge 1999, p.143
8.J.G.Droysen, «Ιστορία
Αθήνα 2006, p.158
9.Ager, Sheila L.,op. cit., p. 40
10.Hazzard, R.A., “Imagination of a Monarchy: Studies in Ptolemaic Propaganda’, Toronto 2000, p.184
• M.M. Austin, « The Hellenistic world from Alexander to the Roman conquest », Cambridge 1981.
• J.G.Droysen, “Ιστορία
2009
• A.Erskine (ed.), “A companion to the Hellenistic world”, Blackwell,2005.
• J.Gabbert, Antigonus II Gonatas. A political biograph”, London and New York 1997.
• Chr. Halbicht, « Athens from Alexander to Antony », Cambridge. 1999.
• Hazard, R.A. , « Imagination of a Monarchy: Studies in Ptolemaic Propaganda », Toronto 2000.
• Gr.Shipley, “The Greek World after Alexander”, 323-30 B.C., London 2000
• F.F. Walbank, « The Hellenistic world », Cambridge 1992.
• E. Will, « Histoire politique du monde hellénistique », Nancy 1963.
(Fortezza Nuova)
σή μου, κατά πάσα πιθανότητα στον Ναύσταθμο Σαλαμίνας. Με αιφνιδιάζει όμως ένα πρωί ο Διοικητής του Ναυστάθμου
νη (Υπασπιστού
το Club Méditerrané στη Δασιά, που φιλοξενούσε τους πλέ-
έξαλλους Γάλλους και Γαλλίδες. Εκεί
συχνά για διασκέδαση οι
συνάδελφοι αξιωματικοί,
ιδιαιτέρας περιποιήσεως. Παγωτό
στο Liston, κινηματογράφος, ενίοτε και
κάποιο κέντρο διασκεδάσεως, παρέα με
συναδέλφους, ιατρούς του Στρατού ή της Οδοντιατρικής, μας γέμιζαν
τις ελεύθερες ώρες.
CLUB MÉDITERRANÉ
Ένα σούρουπο, ενώ ήμουν ο μόνος αξιωματικός στο ΝΣΚ, έρχεται σήμα
επτά
Σημαιοφόρων του
ΝΣΚ για τον ορισμό του επικεφαλής του αγήματος της λιτανείας του λειψάνου του
Σπυρίδωνος, βρέθηκα να φορώ την εξάρτηση και ξίφος προκειμένου
επιθυμούσαν την επιτυχία της Ελληνικής Επαναστάσεως και την αποκατάσταση της Ελλάδος σε εντελώς ανεξάρτητο κράτος, αντιδρούσαν στις
πιο πάνω κινήσεις εκ του ασφαλούς.
Ήταν φανερό άλλωστε, ότι οι ευρω-
παϊκές δυνάμεις, η κάθε μία για τους
δικούς της λόγους, προέβαλαν την
αντίθεσή των στη επιτυχία της Επα-
στην Ελλάδα.
την άλλη πλευρά, οι κυρί-
δυνάμεις της Αγγλίας
ντινούπολης και να χρησιμοποιηθεί
γλώσσα, της οποίας η ενεργητικότητα
δεν μπορεί να αφήσει καμία αμφιβολία ως προς την αποφασιστικότητά
Της…». Στις οδηγίες του τσάρου Νικο-
λάου Α΄, μέσω του υπουργού των
Εξωτερικών Νέσσελροντ 12 , προς
τον υποναύαρχο Χέυδεν, λίγο πριν
τη ναυμαχία (επίσης στις 16/28 Σε-
πτεμβρίου, 1827), προσδιορίζονται
οι παράμετροι, οι οποίοι θα έπρεπε
να ληφθούν υπόψη στο σχέδιο επι-
χειρήσεων της ρωσικής μοίρας, και
προφανώς έπρεπε να υιοθετηθούν
από τις δύο άλλες συμμαχικές Δυνάμεις. Μεταξύ των άλλων, διατάσσεται
από τον τσάρο: «…Η επιχείρηση που
πρόκειται να σχεδιαστεί από τις ενω-
μένες μοίρες, για να είναι αποτελεσμα-
τική, πρέπει να πληροί τις ακόλουθες προϋποθέσεις: 1ον. Να εμποδίζει πραγματικά
κάθε αιγυπτιακό ή τουρκικό πλοίο να επιτύχει τον στόχο του, να επιχειρή-
εναντίον κάθε
επίλυση
από την οποία η Δύναμη
αυτή δεν μπορεί πλέον εντίμως
δυνατόν τις υποθέσεις της
Ελλάδας, σύμφωνα με την Συνθήκη
της 6ης Ιουλίου, κατέστησε δε, εν τέ-
λει, ενδεχόμενη άμεση προσέγγιση
μεταξύ Μεγάλης Βρετανίας και Υψη-
λής Πύλης τόσο επονείδιστη όσο και
δύσκολη, ματαίωσε τους κίβδηλους
υπολογισμούς της Αυστριακής πολιτικής, εξέθεσε την Γαλλία και υποχρέ-
τους Συμμάχους να
Νέσσελροντ διαβι-
23 στον υποναύαρχο Χέυδεν τις θέσεις της ρωσικής αυλής με μεγάλη
λεπτομέρεια. Η προσωπική επέμβαση
του τσάρου Νικολάου Α΄ στις γραπτές αυτές οδηγίες, ως επιβεβαίωση των
αποφάσεών του, σημειώνεται χα -
ρακτηριστικά και ιδιοχείρως επάνω
στο έγγραφο, όπως γράφει γράφει
«Να γίνει έτσι»!
Κατ’ αρχάς ενημερώνεται
είχαμε προβλέψει,
να αναγνωρίσει τα πραγματικά της
συμφέροντα.
την Κωνσταντινούπολη, και θα έχετε
ήδη ενημερωθεί
των Συνθηκών μας, με
στόχο να εμποδίσουν την ναυσιπλο-
ΐα στη Μαύρη Θάλασσα. Η στάση
τους έναντι των Άγγλων και Γάλλων
υπηκόων και του εμπορίου δεν ήταν
λιγότερο αυθαίρετη…» Περιγράφε-
ται επίσης, η δύσκολη θέση της ρω-
σικής αυλής μετά την αποχώρηση
των συμμάχων από τις διαπραγμα-
τεύσεις, και η κρίσιμη απόφαση την
οποία πρέπει να λάβει ο τσάρος μετά τις άκαμπτες αντιδράσεις της Υψηλής Πύλης,
-
αδικασίες ειρηνεύσεως, ως κυρίαρχης
οντότητας. Η Ρωσία, προκειμένου να
βοηθηθεί υλικά η Ελλάδα, πρότεινε
στην Αγγλία και Γαλλία να υπογρά-
ψουν σχετική συμφωνία για μηνιαία
επιχορήγηση ή να χορηγήσουν δάνεια
στην Ελλάδα29. Σε όλες αυτές τις προτάσεις η
Ρωσία εισέπραττε την άρνηση της
Εικ. 1-8: George Philip Reignale,
1828:
Σημειώσεις
2.
3.
4.
ευκαιρία να ανασκοπήσουν, και να
στην υπογραφή της Συμφωνίας του
Λονδίνου. Τελικά, η ρωσική πολιτική,
με την ενεργό συμμετοχή των συμμά-
χων Αγγλίας και Γαλλίας, κατέστησε
πλέον το Ελληνικό Ζήτημα Ευρωπαϊκό! Στη συνέχεια ο ρωσοτουρκικός
πόλεμος 1828-29 οδήγησε στις τελικές διαδικασίες
14 . FO 32/1/8(3) και FO32/1/9(3), 5/17 Sept. 1827, βλ.
15 . FO 32/1/4(2), 29 Aυγ./10 Σεπτ. 2817,
16 . FO 32/1/15(8), 3/15 Oκτ. 1827, όπου
1858, σελ. 4-5.
5. Историядипломатии, т. I, подред. В.П.Потемкина М., 1941, стр. 402; История СССР, т. II, стр. 260 (Ιστορία της Διπλωματίας, τόμος I, επιμέλεια Β. Ρ. Ποτέμκιν, Μόσχα, 1941, σελ. 402). Επίσης, Ιστορία της ΕΣΣΔ, τόμος II, σελ. 260.
6. Φ. Tομαή Πώς οι Μεγάλες Δυνάμεις φοβήθηκαν την Επανάσταση του 1821, εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ της 25.03.2006.
7. Ο. Μπ. Σπάρο Η Απελευθέρωση της Ελλάδος και η Ρωσία (1821-1826), Αθήνα 1971, σελ. 154.
8. «Ιστορική έκθεσις της ναυμαχίας του Ναβαρίνου επί τη βάση ρωσικών πηγών», Έκθεση τέως Ρώσων αξιωματικών προς την Οργανωτική Επιτροπή εορτασμού των 100 ετών από τη ναυμαχία, Ν. Επιθεώρηση, Τευχος 69, σελ. 704. Επίσης βλ. στο Evg. Bogdanovitch Labataille de Navarin,Paris
Centre for Hellenic Civilization, Moscow, 2011, pp. 166-172..
10.
γλώσσα, Παράρτημα 13 στο Π. Στάμου Ναυμαχία…, ό.π..
19. Δεν έχουν εντοπιστεί μέχρι σήμερα από τον συγγραφέα.
20. ΑΕΠΡΑ, AVPRI, Γ. Καγκελαρία, αποθ. 468, φακ. 2365, σελ. 385-389, πρωτότυπο, Γαλλ. Γλώσσα, όπως στο Παράρτημα 14, στο Π. Στάμου Ναυμαχία…, ό.π..
21. Έμφαση με έντονα γράμματα δική μας.
22. Ομοίως.
23. ΑΕΠΡΑ, AVPRI, Γ. Καγκελαρία, αποθ. 468, φακ. 4847, τομ. Ι., σελ. 91-98, Γαλλ. γλώσσα, αδημοσίευτο μέχρι σήμερα, ως Παράρτημα 16 στο Π. Στάμου Ναυμαχία…, ό.π..
24. Ίδιο ό.π. Παράρτημα 16.
25. Η έμφαση δική μας.
26. Ομοίως.
27. Ομοίως.
28. Ίδιο, στο Παράρτημα 16.
29 . Νέσσελροντ προς Λίβεν από 25 Δεκεμβρίου
31.
την πάροδο του χρόνου, μέχρι
τις αρχές Δεκεμβρίου, εκτός από την
ανάπτυξη του ορμητηρίου σε προω-
θημένη ναυτική βάση, προστέθηκαν
στον Στόλο έξι νεότευκτα αντιτορπιλικά (ΑΕΤΟΣ - ΙΕΡΑΞ - ΛΕΩΝ - ΠΑΝΘΗΡ, χωρίς τορπίλες και ΚΕΡΑΥΝΟΣ - ΝΕΑ
ΓΕΝΕΑ), ένα νεότευκτο υποβρύχιο (ΔΕΛΦΙΝ), πέντε τορπιλοβόλα (Νο 1112-14-15-16), ένα αεροσκάφος, πέντε επίτακτα εξοπλισμένα ατμόπλοια που αποτέλεσαν
της Σύρου έγινε από
κυβερνήτη του ΧΑΜΗΔΙΕ, διότι υπέκλεψε «ανοικτό» ραδιογράφημα του ευδρόμου ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ (εξοπλισμένο επιβατηγό ατμόπλοιο με τέσ-
σερα πυροβόλα) προς το Υπουργείο
Ναυτικών, ότι την 30η Δεκεμβρίου 1912 θα κατέπλεε στο λιμάνι
(ΛΟΓΧΗ - ΑΣΠΙΣ) από τον στόλο του Αιγαίου. Η μετακίνηση των τεσσά-
ρων σκαφών ολοκληρώθηκε μόλις
την 7η Φεβρουαρίου οπότε αφί-
του, παραδίδοντας το
ποσόν των 10.000 χρυσών λιρών σε αντιπροσώπους
Την 21η Φεβρουαρίου το Ελληνικό Υπουργείο Ναυτικών πληροφορήθηκε
και τη συνδρομή του πλοιάρχου Γρη-
γορίου Νομικού έταξε τα πυροβόλα
προς βολή και με οβίδες που ήταν
“Oxford Chinese Minidictionary”).
Yoron
447/
facts in English and in Chinese”
“The Municipality of Zhoushan city, Zhejiang Province, China and the Municipality of Exombourgo, Island of Tinos, Greece”.
“The Gulf of Colymbithra, Tinos
(στα: The Chinese University of Hong Kong, the National Taiwan University, the National University of Singapore),
«Pserimos and Imia» (1998) στις The National Library of China, Capital Library (Πεκίνο), the National University of Singapore και the National Taiwan University, ενώ η δίγλωσση (αγγλικά-ελληνικά)
(1998),
National University of Singapore
National
