deFryskeMarren
7
GROOTDEFRYSKEMARREN TEKST HENK VAN DER VEER
deFryskeMarren
STOFFEL ZANDSTRA & WIM SWARTE
DOEN HET OP SYN LEMSTERS!
Even voorstellen, op syn Lemsters. Lange Geart, frijgesel en wennet noch bij syn mem yn. Het toluf ambachten en tretjun ongelukken hân. Mar werkt no net mear. Lytse Pieter, ut jiskefet-roshontsje fan Lange Geart, dot der oltyd bij is os Geart Onder de Hoek stiet. Sa no en don un fel kefferke. Wybren, troud, un echte dowemelker en un grut fan fon Heerenfeen. Het froeger yn’e bouw werkt. Mar is oukeurd omdat er ut yn’e rêch hie. Jon, komt út un echte Lemster fiskermonsfemylje. Is faak wol de gangmakker fon ut stel en mei de oaren graach un bytsje op stang jeie. Inwoners uit Lemmer herkennen bovenstaande meteen, het gaat over de striphelden van illustrator ( ‘de tekenaar’ ) Wim Swart en tekstschrijver ( ‘de skroeier’) Stoffel Zandstra. Beide heren zijn de bedenkers en makers van de strip ‘Onder De Hoek’ die wekelijks op Facebook en het Lemsternijs staat. ‘Onder de Hoek’ is de vergaderplek bij de ‘Blokjesbrêge’ in het centrum van Lemmer waar een groep Lemster mannen in weer en wind minstens driemaal per dag bij elkaar komt om de dagelijkse gang van de dag te bepraten. In november 2014 verscheen er ook al een stripboekje over de stripfiguren en omdat het een succes bleek, volgt twee jaar later nog een bundel met de belevenissen van het illustere stripkwartet. Bovendien zijn Swart en Zandstra, beiden met een onderwijsverleden, verantwoordelijk voor de uitgave van een Lemster leesplankje en een heuse Lemster verjaardagskalender. Een gesprek met twee Lemster creatievellingen, die zich eerst kort voorstellen en vervolgens een aantal vragen over de taal van het oude Zuiderzeedorp beantwoorden.
Lemsters nu? We hebben gediscussieerd over de umlaut of de letter o met het streepje bij bepaalde klanken”, legt Wim Swart uit. Als hij in zijn thuistaal praat, is dat meteen te horen. Hij geeft een harde letter g! Een taalverschil tussen iemand uit Ychten en het 7 km verder op gelegen Lemmer! “Oh, dou bist gjin Lemster”, zeggen ze ‘Onder De Hoek’ dan.
Wim Swarte (links) en Stoffel Zandstra,
DE SKROEIER & DE TEKENAAR “Ik ben Stoffel Zandstra en ik woon mijn hele leven al op ’e Lemmer, net zoals mijn ouders en grootouders. Ooit woonde ik vijf jaar in Leeuwarden, maar ik was blij dat ik weer terug was op’e Lemmer! Ik heb het hier goed naar de zin, ik ben een echte Lemster, ik praat Lemsters en ik heb hier veel vrienden en bekenden. No sa, dat bin ik!” Wim Swart, is een van die vrienden en nadat hij de koffie heeft ingeschonken vertelt ook hij in een notendop wie hij is. “Wim Swart is geen Lemster, komt hier oorspronkelijk wel uit de buurt, uit Ychten waar ik opgroeide. Na een mooi aantal jaren in Heerenveen gewoond en gewerkt te hebben kwam ik in 2010 weer richting Lemmer. Ik was getrouwd met een Lemster, Ditta, zij is helaas in 2013 overleden aan borstkanker. Door mijn vrouw ben ik in contact gekomen met Stoffel. Om de artsen te bedanken voor hun goede zorg wilde Ditta hen nog bij haar leven een huiskamerconcert aanbieden. Dat is toen gebeurd. Stoffel maakte deel uit van dat muziekgezelschap,
WYBREN LYTSE PIETER LANGE GEART
Lemster Folk. Op de uitnodiging heb ik toen de leden van het Lemsterfolk getekend en dat sprak Stoffel aan. En zo is onze samenwerking tot stand gekomen.”
UT LEMSTERS Toen de gemeente Lemsterland opging in de fusiegemeente De Fryske Marren, werd er een door Stoffel geschreven Nijjiersrevue, ‘Lemsterlân? Wat is dat oate?’, opgevoerd. Bij de schetsen en versjes, waarvan er eentje over het voortbestaan van het Lemster dialect ging, wilde de schrijver graag tekeningen. Die werden verzorgd door Wim Swart, in de vorm van een leesplankje. Het Lemster Lêsplankje werd een daverend succes! Of op z’n Lemsters: “Ut gong sa goei, in un ogenblik hiene we 3000 lêsplankjes ferkocht!”
Hoe verklaren jullie de enorme populariteit van het Lemster Lêsplankje? “Er zijn ongeveer 7000 Lemsters, die voelen zich met elkaar verbonden en dat komt zeker ook door de taal, waarvan niets op papier stond”, verklaart tekenaar Swart het succes. “Het is ook zeker nostalgie”, vult schrijver Zandstra aan. “Ik vraag mij in het revuevers ook af hoe het in de toekomst met het Lemsters zal gaan. Ook niet onbelangrijk de vraag of het mogelijk is om het Lemsters op een of andere manier te stimuleren en het zodoende in stand te houden”, gaat de skroeier verder. “Het tot stand houden en bevorderen van het gebruik van de Lemster taal”, draagt Wim Swart vervolgens voor.
Waarom het Lemsters op papier vastleggen? “Wij vinden dat gewoon leuk en er ook nog wat grammatica aan vast te knopen. Daar hebben we echt over nagedacht. Hoe schrijf je het
Wat maakt het Lemsters nu zo bijzonder? “Het Lemsters is een streektaal dat verwantschap met andere talen in de Zuidwesthoek heeft. Het Lemsters heeft hele specifieke dingen die de andere talen in deze buurt niet hebben. Het is een klein beetje zeurderig. Een Lemster zegt bijvoorbeeld niet ‘bij mij’ mar ‘bij mee’. Hij maakt fan ‘dij’ het Lemster ‘dee’. Ik denk dat er nog zo’n 3000 mensen in het dorp Lemsters praten, het is een vaste kern, meest ouderen. Het sociale aspect van het Lemsters vind ik ook belangrijk. In die taal voel ik mij thuis, het bepaalt ook wel een beetje mijn identiteit mee. Met mijn vrienden app ik in het Lemsters”, vertelt Stoffel Zandstra. “En hoe het dan geschreven wordt, vind ik nog niet eens zo belangrijk, als het maar geschreven wordt!” Zijn er naast de twee boekjes, de kalender en het schrijfplankje nog meer podia waar de Lemster stripfiguren acteren? “We hebben een speciale FB-pagina aangemaakt, ‘Onder de Hoek’. Daar zijn dus de belevenissen van Lange Geart, Lytse Pieter, Wybren en Jon te volgen. Daar zetten we regelmatig een nieuwe aflevering op. En de strip verschijn ook in de krant het ‘Lemster Nijs’. Het Lemsters is zeker waardevol om te behouden”, volgens beide heren!
Ynterview Haré, mannen. Sú ik jum wel even interviewe magge?
Nee, gjin sprake fon, soan!
‘t Is foor de krant “Groot de Fryske Marren”
Ik wol net yn ‘e kronte.
No, werom net?
Do stiest ommers olle wiken yn ‘e kronte, köle!
Wot för taaltsje praat dy mon, juh?
stoffelenwim produksjes
C