MAART 2021
Foto: Johan van Hirtum
06
Tijd voor aangifte 2020
28
Wandelen, het uitje in coronatijd
IN DIT HEVO MAGAZINE 32
08 Vallen en opstaan
In 2019 kwamen 109.000 senioren na een valpartij op de spoedeisende hulp terecht.
Frank en zijn opa Bij huisbezoeken vertelt Frank Langelaan soms ook iets over de wederwaardigheden van zijn eigen familie.
16 Stilzitten is niets voor mij!
Carla Couwenberg, sinds 7 jaar coördinator van de bezorggroep, heeft dus ook het hele jaar door gewerkt.
03 04 05 06 10 12
Van de eindredacteur Heddet al geheurd? Van het bestuur Ouderenadviseurs (belastingaangifte) Hoe goed kunt u HEVO-Magazine nog lezen? HEVO beweegt, De Vrolijke Voetjes
Carnaval, een feest voor iedereen Koken met respect Zwijntjesjager Een hartveilige gemeente Bloemenpuzzel Sterrenkunde: maan en maand
26 10 vragen aan Gerrit Mol 28 Wandelroutes 30 Het rijke Roomse leven 31 Seniorweb 34 Agenda 35 Samenstelling bestuur e.d.
COLOFON
HEVO-MAGAZINE is een uitgave van HEVO Seniorenvereniging Rosmalen en verschijnt in 2021 op 26 jan, 2 mrt, 13 apr, 25 mei, 6 jul, 7 sep, 19 okt en 7 dec
Redactie HEVO-Magazine
Vormgeving
Website
Piet Kerssens, Guido Robbens, Mattie Daniëls, Marjan Vonk, Tonny van Raaij en Ad van der Donk (eindredacteur)
Wil Coppelmans
www.hevorosmalen.nl kopij@hevorosmalen.nl
Redactieadres kopij@hevorosmalen.nl
2
14 20 21 22 23 24
HEVO-Magazine • maart 2021
Verspreiding Carla Couwenberg, 073 - 521 63 61 of 06 - 27 17 74 78 bezorgingHA@hevorosmalen.nl
HEVO-Agenda kopij@hevorosmalen.nl De redactie is niet verantwoordelijk voor de inhoud van ingezonden stukken.
VAN DE EINDREDACTEUR De bezorging van deze editie van ons Na fascinerende naar Rusland in de magazine start reizen op dinsdag 2 maart. afgelopen maanden, heeft dedatum HEVO-reisEen volgende belangrijke in het commissie, op verzoek vanwe eende aantal coronatijdperk. Hebben Engelse leden, besloten het voorjaar van 2020 variant enigszinsinkunnen beteugelen? Is het naar Israël te gaan. aantal corona-patiënten en belangrijker nog de ziekenhuisbezetting sterk afgenomen? En is er dus eindelijk iets meer mogelijk? Op het moment dat u dit leest, weet u meer… Over enkele weken begint de lente: wat zou het fijn zijn als we onder een voorjaarszonnetje weer
op een terrasje kunnen zitten. Dat we elkaar weer wat meer kunnen ontmoeten en dat in ieder geval de buitenactiviteiten van HEVO weer langzaam maar zeker kunnen opstarten. Als dan het vaccinatieproces enigszins op stoom is gekomen en een groot deel van onze doelgroep beschermd is, geeft dat voor HEVO misschien ook al mogelijkheden voor enkele binnen-activiteiten. De anderhalvemetersamenleving (woord van het jaar in 2020) zal nog niet meteen verdwijnen, maar daarmee kunnen we - na ruim een jaar ervaring best wel uit de voeten.
Maart is de laatste jaren ook de start van de aangifte inkomstenbelasting. In deze editie daarom een artikel van de ouderenadviseurs met wetenswaardigheden over en tips voor deze jaarlijkse klus. En voor de check van de zorgen huurtoeslag. Voor hulp hierbij kunt u hen vanzelfsprekend weer inschakelen. Of dat dit keer weer met huisbezoeken kan, is op dit moment nog onzeker. Maar hulp op afstand is zeker mogelijk. Verder in deze editie een artikel over vallen – of beter – over hoe dat te voorkomen en over wandelroutes. Door het wegvallen van nagenoeg alle HEVOactiviteiten, hebben we daarover in het magazine de laatste tijd niet of nauwelijks kunnen berichten. Dit keer is weliswaar weer een agenda opgenomen, maar wat door kan gaan is nog onzeker. We blijven nog even voorzichtig met het organiseren van activiteiten. Tot nu toe hebben we het blad nog redelijk kunnen vullen met waardevolle en interessante informatie. Maar het begint lastiger te worden. Vandaar telt het magazine dit keer ‘slechts’ 36 pagina’s. Daarom roep ik uw hulp in. Heeft u een bijdrage voor een volgende editie van dit magazine of een idee voor een artikel, stuur dan een e-mail naar eindredactie@hevorosmalen.nl. En ook als u uw mening over het blad kwijt wil, dan kan dat naar dat mailadres.
Ad van der Donk
HEVO-Magazine • maart 2021
3
HEDDET AL GEHEURD?? Kunt u daar ook zo van genieten en dat vooral tijdens de wintermaanden? Van bruine bonen met spek. Heerlijk… eerst mosterd op je bord, dat aanlengen met jus, gesnipperde ui erdoorheen en de hardgebakken spekjes. Dan de gekookte aardappelen en de bruine bonen. Dat is genieten met een grote G en het water loopt je uit de mond. Zoiets doet je de avondklok en de hele corona vergeten. Die bruine bonen vallen bij mij onder het hoofdstuk tradities maar ik kan me ook verwonderen over de voortvarendheid waarmee innovaties in de wereld worden gezet. Wat denkt u van de productie van melk zonder koeien. Alleen al het feit dat je in die richting denkt, verdient een Nobelprijs. Jaap Korteweg wil het gaan doen. Melk uit gras halen zonder tussenkomst van de koe. Hij denkt met dezelfde hoeveelheid gras die de koe oppeuzelt 5 keer zoveel melk te kunnen produceren. In samenwerking met de Universiteit van Wageningen wordt in Gent onderzoek gedaan naar de omzetting van gras. Korteweg verwacht 5 tot 7 jaar nodig te hebben om dit idee te realiseren. De Melkunie maakte vroeger reclame met Joris Driepinter en met ‘Géén bommetje’. Over 10 jaar tapt HEVO plantaardige melk in De Ontmoeting onder de slogan: ‘Melk, rechtstreeks van de wei, da’s kicken voor jou en voor mij!’ De mens verwoest de aarde maar is ook creatief in het bedenken van oplossingen in milieu, klimaat en opwarming van de aarde.
ons geheugen nog werkt, waaraan we ons geld uitgeven. Nederland staat bekend als een proper land dat regelmatig kuist en de ramen lapt. Wij houden van een schoon en opgeruimd huis. En nu is onderzoek gedaan naar het verband tussen een schoon huis en seks. 44%, vierenveertig procent dus, geeft aan dat zij een schoon huis belangrijker vinden voor hun relatie dan seks. Gelukkig kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat de verhoudingen bij HEVO anders liggen. Ik vertrouw erop dat de meeste leden tot de overige 56% behoren. Maar HEVO heeft andere zaken aan het hoofd. Een club met 2.700 leden is afhankelijk van de inzet van vrijwilligers en Hans van de Griendt, het splinternieuwe bestuurslid, gaat zich daarvoor inzetten. Hij kijkt in het bestand ‘potentiële vrijwilligers’ of er een match is. En dat laatste doet me denken aan het TV-programma Married At First Sight, waar door deskundigen een match wordt gezocht tussen potentiële huwelijkskandidaten. Mijn vrouw is fan ondanks haar pertinente nee op mijn vraag of ze met mij wilde trouwen. Zij vindt de romantiek rond ‘Ja, ik wil’ geweldig maar ziet ook de praktische kanten en ik weet inmiddels dat de liefde ook zonder boterbriefje kan zegevieren. HEVO is een meer dan prima partner voor zijn vrijwilligers en ik wens Hans een mooi bestand met leden die onvoorwaardelijk ‘Ja, ik wil’ laten horen.
Pierre des Enfants In de huidige samenleving wordt naar alles onderzoek gedaan. Hoe we ons gedragen, hoe we ons kleden, of
4
HEVO-Magazine • maart 2021
VAN HET BESTUUR Na fascinerende reizen naar Rusland in de Bij het schrijven van dit artikel al duidelijk te afgelopen maanden, heeftbegon de HEVO-reisworden dat we kunnen commissie, opvoorlopig verzoeknog vanniet een aantalstarten met onze activiteiten. Heel jammer.van Tegelijkertijd leden, besloten in het voorjaar 2020 vinden wij ook de gezondheid van onze leden naar Israël tedat gaan. boven alles gaat. En dat we die niet in gevaar mogen brengen met halfslachtige maatregelen. Nadat we in december alle leden hadden bedacht met een kaart en kerstversiering hebben we in januari met bestuur en commissieleden alle leden boven de 85 jaar (van wie we het telefoonnummer hebben) gebeld. Met bijna iedereen gaat het goed. Men mist de contacten, vindt het soms wat saai maar legt zich neer bij de realiteit. Heel vaak geeft men aan dat men het moeilijker vindt voor de jongeren (kinderen en kleinkinderen), zeker de avondklok.
We starten het overleg met woonstichting JOOSt. over het gebruik en de inrichting van de zaalruimte die we gaan huren in het nieuwe appartementencomplex aan de Seringenstraat (op de plaats van de – onlangs gesloopte - oude basisschool ’t Ven). Omdat we dan alle activiteiten zoveel mogelijk ‘onder één dak’ hebben moeten we ook kijken welke gevolgen dit heeft voor het gebruik en de inrichting van De Ontmoeting.
Peter de Leeuw, secretaris
Op maandag 3 mei houden we een digitale ledenvergadering. We denken namelijk dat het dan nog niet verantwoord is om weer in grote aantallen bij elkaar te komen. De agenda is beperkt: vaststellen jaarrekening 2020 en jaarverslag 2020, werkplan 2021, herbenoeming bestuursleden. Bedoeling is om in het najaar wel een fysieke ledenvergadering te kunnen houden. We zijn bij wijze van proef gestart met een aanbod van digitale activiteiten via livestream. De eerste was de kerstviering in december (296 keer bekeken). In februari was er een lezing van Wim Daniëls. Ook wordt bekeken of we digitaal kunnen kienen.
HEVO-Magazine • maart 2021
5
TIJD VOOR AANGIFTE 2020… Vanaf Na fascinerende 1 maart kunt reizen u aangifte naar Rusland doen voor in de de inkomstenbelasting 2020. Als u een brief van de Belastingdienst afgelopen maanden, krijgt,heeft dan de moet HEVO-reisu die aangifte controleren, aanvullen en insturen. Maar ook als commissie, u geen uitnodiging op verzoekkrijgt, van een danaantal loont het de moeite om te kijken of u geld kunt terugkrijgen. Bijvoorbeeld leden, besloten omdat in het u aftrekbare voorjaar van zorgkosten 2020 hebt betaald in 2020, of omdat op een klein pensioen naar Israël belasting te gaan. is ingehouden. In dit artikel (in kort bestek) wat nuttige informatie. U kunt ook dit jaar weer een beroep doen op de belastinginvullers van HEVO. Allemaal goed opgeleide en ervaren vrijwilligers. Deze service is bedoeld voor senioren met een jaarinkomen tot ongeveer € 35.000 voor alleenstaanden of tot ongeveer € 50.000 voor senioren met een partner. We helpen niet alleen HEVO-leden, maar alle senioren uit Rosmalen. Wat moet u doen? U belt naar het algemene nummer van de HEVO-ouderenadviseurs 06 – 53 27 90 98. Een belastinginvuller belt terug en maakt een afspraak met u. De hulp is kosteloos. Huisbezoek is alleen mogelijk met in achtneming van de dan geldende coronamaatregelen. Als u al eerder door één van onze belastinginvullers bent geholpen, kunt u die uiteraard rechtstreeks bellen voor het maken van een afspraak. Voor mensen die hun aangifte zelf invullen, houden we een belastingspreekuur in De Ontmoeting. Alleen op afspraak kunt u dan uw vragen stellen over zowel de aangifte als over zorg- en huurtoeslag. We doen dan dus niet uw volledige aangifte, maar we beantwoorden vragen, die u heeft op onderdelen van de aangifte. Voor belangstellenden ligt er in het folderrek in De Ontmoeting een informatiedocument over het invullen van uw eigen aangifte (alleen als De Ontmoeting weer open is). U kunt ook mailen naar ouderenadviseurs@hevorosmalen.nl.
6
HEVO-Magazine • maart 2021
Dan krijgt u dat document per mail. Meer informatie is - zeer uitgebreid – op de website van de Belastingdienst (www.belastingdienst.nl) te vinden of via de Belastingtelefoon (0800 – 0543) te verkrijgen.
Welke gegevens hebt u nodig van uzelf (en uw partner)? •
•
• •
•
• • •
inkomensgegevens: jaaropgaven van AOW, pensioen(-en), uitkeringen van lijfrenteverzekeringen, inkomsten uit werk en dergelijke bij een eigen woning; de WOZ-beschikking van het belastingjaar 2020, die u vorig jaar in februari kreeg van de gemeente jaaropgave van de bank inzake uw hypotheekschuld en in 2020 betaalde rente saldi van uw bankrekeningen per 1-1-2020 en eventueel ook de waarde van uw overige bezittingen en schulden alle bewijsstukken van door uzelf betaalde zorgkosten. Eigen risico is niet aftrekbaar! Een berekening van de reiskosten die u hebt gemaakt voor het bezoek aan artsen en fysiotherapie. Voor aftrek van dieetkosten hebt u een ondertekende dieetverklaring 2020 van arts of diëtist nodig. bewijsstukken (bankafschriften) van giften voorlopige aanslag(-en) 2020 ter vergelijking de aangifte over 2019
EN TOESLAGEN CHECKEN Doe fascinerende Na altijd digitaal aangifte reizen en -naar als u een Rusland partnerin heeft de - doe dan altijd gezamenlijk aangifte. Controleer de afgelopen maanden, heeft de HEVO-reisvooraf ingevulde de aangifte goed, wijcommissie, opgegevens verzoek invan een aantal zig en vul aan waarin nodig. hebt u de minste kans leden, besloten het Zo voorjaar van 2020 op fouten. Voor invullen en verzenden van uw naar Israël te het gaan. aangifte hebt u een DigiD nodig, ook van uw partner. Als wij u helpen bij uw aangifte dan gebruiken we een machtigingscode van de Belastingdienst. Hebt u die nog niet, dan vragen wij die voor u aan.
Zorgtoeslag De zorgtoeslag over 2020 kunt u nog aanvragen tot 1 september 2021. Er geldt een maximaal verzamelinkomen van € 30.481 (één persoon) of van € 38.945 (met toeslagpartner). Daarnaast mag uw vermogen niet hoger zijn dan € 116.613 (één persoon) of € 147.459 (met toeslagpartner). Voor de zorgtoeslag over 2021 zijn de grenzen iets hoger. Er geldt een maximaal verzamelinkomen van € 31.138 (één persoon) of van € 39.979 (met toeslagpartner). Daarnaast mag in 2021 uw vermogen niet hoger zijn dan € 118.479 (één persoon) of € 149.819 (met toeslagpartner).
kunt u nog aanvragen tot 1 september 2021. U kunt alleen huurtoeslag aanvragen voor huurwoningen met een huur lager dan € 737,14. U mag maximaal een vermogen hebben van € 30.846 (één persoon) of € 61.692 (met toeslagpartner). Voor de huurtoeslag over 2021 zijn deze bedragen iets hoger. U kunt voor 2021 alleen huurtoeslag aanvragen voor huurwoningen met een huur lager dan € 752,33. U mag maximaal een vermogen hebben van € 31.340 ( één persoon) of € 62.680 (met toeslagpartner). Voor alle toeslagen geldt: controleer of Dienst Toeslagen het juiste (geschatte) jaarinkomen gebruikt bij de voorschotberekening. Het is uw eigen verantwoordelijkheid om dat te controleren en eventueel aan te passen. Zo voorkomt u, dat voorschotten, die uitbetaald worden, te hoog zijn, en dat u later moet terugbetalen. De Belastingdienst biedt voor toeslagen op internet de mogelijkheid een proefberekening te maken. Ga naar www.belastingdienst.nl. En ga dan naar toeslagen.
Tot slot Huurtoeslag In 2020 is de regeling voor de huurtoeslag flink gewijzigd. Tot en met 2019 was het zo dat bij overschrijding van de inkomensgrens of vermogensgrens met één euro u geen recht had op de toeslag. Vanaf 2020 is er een geleidelijke afbouw naar nul. Daardoor komen veel meer mensen in aanmerking voor huurtoeslag. Ook de huurtoeslag over 2020
Zoals altijd: u kunt meer informatie of hulp krijgen van ons. Bel naar 06 – 53 27 90 98 of mail naar ouderenadviseurs@hevorosmalen.nl.
Paul Scholten en Ad Kuijpers, ouderenadviseurs HEVO
HEVO-Magazine••maart maart2021 2021 HEVO-Magazine
77
VALLEN EN OPSTAAN Het aantal valongelukken bij ouderen neemt toe. In 2019 kwamen 109.000 senioren na een valpartij op de spoedeisende hulp terecht. Bij 80.000 van hen werd ernstig letsel geconstateerd, zoals heupfracturen en hoofd-hersenletsel. En 5.000 ouderen overleefden de valpartij niet. Dat zijn meer dan 13 doden per dag. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) verwacht door de vergrijzing nog meer valongevallen bij ouderen, met name onder zeventigplussers. Het zijn cijfers om van te schrikken en het kan ons allemaal overkomen. Bijna de helft van deze valongelukken vindt plaats in en om huis en met name in de sanitaire ruimte. Struikelen is een belangrijke oorzaak. Sjef: ”Ik viel in de badkamer en kon niet meer opstaan. Pas de volgende ochtend ontdekten mijn behulpzame buren dat de gordijnen dicht bleven. De ambulance bracht me naar het ziekenhuis. Ik was helemaal onderkoeld. Tot dat moment woonde ik zelfstandig, dat is ineens heel moeilijk geworden, ook met thuishulp. Ik heb nu een indicatie voor een zorginstelling.” Onderzoek leert dat ouderen na een val minder actief worden. Twee vijfde van de onderzochte ouderen wandelt, fietst, winkelt of tuiniert minder vaak. Sociale activiteiten worden gelukkig wel sneller weer opgenomen.
8
HEVO-Magazine • maart 2021
Gevoel van zelfstandigheid krijgt knauw Ook mentaal kun je van een val aardig ondersteboven van raken. Het maakt je onzeker, je gevoel van zelfredzaamheid en zelfstandigheid krijgt een knauw, je eigen overtuiging ‘ik ben nog best vitaal’ krijgt een rafelrand. Margo: “Ik liep haastig de Vredenburgpassage uit en struikelde. Pats, daar lag ik. Vriendelijke mensen spraken me aan en hielpen me overeind. Ik dacht eerst: dat valt allemaal wel mee, alleen een kapotte lip en een
beschadigde bril. Thuis ontdekte ik een afgebroken tand. Het heeft maanden geduurd, voordat mijn zelfvertrouwen weer een beetje terug was. Ik vond mij ineens een oude vrouw. Thuis doe ik nu gymnastiek en evenwichtsoefeningen.” Het terugdringen van het risico op ernstig letsel na een val is één van de ambities uit de nieuwe Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024, vorig najaar gepubliceerd door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Niet alleen veroorzaken de valpartijen veel persoonlijke narigheid, ze kosten de samenleving ook veel zorggeld. De medische kosten die vorig jaar met valongelukken gepaard gingen, kwamen uit boven een miljard euro. In de nota wordt de oplossing gezocht op lokaal niveau. Het is een taak voor de GGD en de gemeenten om dat beleid de komende periode vorm te geven. Wat kunnen we zelf doen? Begin bij uzelf. Laat uw bril, als u die draagt, eens per jaar controleren op scherpte. Wazig zien kan de oorzaak zijn van een valpartij. Door een multifocale bril ziet u soms de stoep vlak voor u niet duidelijk. Overweeg, om voor activiteiten buiten, een vertebril te nemen. Overleg met uw huisarts, als u medicijnen krijgt voor slaapproblemen of hoge bloeddruk. Die kunnen invloed hebben op uw stabiliteit. Veel ouderen hebben een vitamine D-tekort. Vitamine D helpt voor sterke botten en spieren. Dat helpt om vallen te voorkomen maar ook om nare gevolgen te beperken. Zorg dat u goed zittende schoenen draagt, ook in huis. En blijf lichamelijk actief. Door voldoende te bewegen, behoudt u uw spierkracht en verbetert u uw balans. Met meer spierkracht en
een beter evenwicht, valt u minder snel. Bewegen, dat kan gewoon wandelen zijn, een half uurtje per dag, of fietsen. U kunt zich ook aansluiten bij een beweegclub van de HEVO. En u kunt een gericht programma ‘vallen verleden tijd’ volgen bij een fysiotherapeut. Beweegt U liever alleen: Probeer eens een hometrainer of een roeiapparaat. En lukt het niet zo goed meer, dan zijn er hulpmiddelen. Wiep: “Ik ruimde de tafel af en viel in de keuken. Ik kroop naar de telefoon. In het ziekenhuis werd een gebroken heup geconstateerd. Na een operatie en revalidatie loop ik nu met een rollator. Maar voor een lange wandeling huurt mijn dochter een rolstoel.” We weten natuurlijk allemaal dat ons huis veilig moet zijn. Geen losse kleedjes op de vloer en spullen op de trap. Zorg voor een goede verlichting. En als u alleen woont: overweeg een alarmknop. Ook buiten kunt u het risico op vallen verminderen. Zorg dat tuinbestrating en verlichting in uw eigen tuin in orde zijn. En als u op gladde winterdagen naar buiten gaat, kies dan voor antislipschoeisel. Meer informatie Op www.veiligheid.nl/valpreventie/ vindt u meer informatie over valpreventie bij ouderen. Zo staat de brochure ‘Blijf overeind, voorkom vallen’ boordevol tips voor thuis en oefeningen. Die brochure vindt u onder ‘Voorlichtingsmateriaal’. Opwippende stoeptegels in uw buurt kunt u melden bij de gemeente via de BuitenBeter app of via het digitale meldingsformulier: www.s-hertogenbosch.nl/klacht. Marjan Vonk
HEVO-Magazine • maart 2021
9
HOE GOED KUNT U ZIEN Naar Na fascinerende aanleiding van reizen enkele naar kritische Rusland opmerkingen in de over de lay-out van ons HEVO-Magazine hebafgelopen ben we advies maanden, gevraagd heeft aan deeen HEVO-reisdeskundige op het gebied van aanpassingen voor slechtziencommissie, den. We hebben op verzoek van haar van deeen gewenste aantaltips gekregen maar zij had zoveel meer te vertellen. Tanja leden, besloten Scheurer, al 20 jaar in het werkzaam voorjaar als vanzelfstandigheidtrainer/ergotherapeute 2020 bij Visio de Vlasborch naar in Vught, Israël benadrukt te gaan. dat niet goed kunnen lezen en slechtziendheid veel oorzaken kennen en dat er diverse hulpmiddelen zijn om het zien te verbeteren. Daar willen we graag meer over weten. Wat is slechtziendheid eigenlijk? Slechtziendheid houdt in dat je een lage gezichtsscherpte hebt, een verkleind gezichtsveld ervaart of overgevoelig bent voor licht. Je ziet bijvoorbeeld donkere vlekken of je kunt alleen zien wat recht voor je staat. Bij de meeste slechtziende mensen verergeren de klachten of symptomen. Met het ouder worden, neemt de kans op slechtziendheid toe. Drie kwart van de slechtzienden/blinden is ouder dan 65 jaar. De belangrijkste oorzaken van visusproblemen op oudere leeftijd zijn maculadegeneratie, glaucoom, staar en suikerziekte. Soms is een goede behandeling mogelijk, zoals vervanging van de ooglens bij staar, maar vaak zijn de behandelmogelijkheden door de oogarts beperkter en gericht op voorkomen van verergering van de klacht, niet op genezing of verbetering.
Hoe bepalend is slechtziendheid voor het dagelijks leven van ouderen? Slechtziendheid is van invloed op alle aspecten van je leven. Van niet goed kunnen bedienen van telefoon of magnetron, het niet kunnen lezen van etiketten, de krant, de ondertiteling op tv. Tot niet goed kunnen pinnen, moeilijk naar buiten gaan
10
HEVO-Magazine • maart 2021
Een beeld van een ondersteunde visus in de tuin van de Vlasborch
waardoor het sociaal contact minder wordt, enzovoort. Het wordt dan steeds moeilijker om de eigen regie over het leven te houden. Het leidt ook tot misverstanden: ‘Ze had moeite met pinnen en betalen omdat ze het niet ziet, maar snel wegfietsen kan ze als de beste’. Slechtziend zijn is heel individueel: ‘Oma wordt 80 jaar en gaat met de familie uit eten. Ze krijgt een plaats aan het hoofd van de tafel want dan kan ze alles goed overzien. Maar daar zit ze juist te ver weg van iedereen en ziet ze amper wat er in de schalen op tafel zit’.
EN DIT BLAD NOG LEZEN? Watfascinerende Na voor hulpmiddelen reizen zijn naarer? Rusland in de Eerst moet maanden, vastgesteld heeft wordendewelke individueafgelopen HEVO-reisle kenmerken op eenverzoek slechtziende heeft. Afhankelijk commissie, van een aantal daarvan zijn er allerlei hulpmiddelen mogelijk. leden, besloten in het voorjaar van 2020Er kan gekeken worden naar licht en naarbijvoorbeeld Israël te gaan. verlichting en inrichting van het huis. Niet alleen de lichtsterkte en de lichtinval maar ook de contrasten (donkere tafel dan wit servies) zijn belangrijk. Belangrijke hulpmiddelen zijn ook het sprekend horloge, Google home en een voorleesapparaat. Bij dit laatste kun je bladen gedrukte tekst onder het apparaat leggen. De tekst wordt dan voorgelezen. De ICT-oplossingen worden steeds belangrijker. Daarnaast zijn er de meer bekende hulpmiddelen zoals een aangepaste bril, loeplamp, loepscherm, Daisy-speler en de Bibliotheek van Passend lezen.
Wat is de rol van Visio? Visio is een expertisecentrum gespecialiseerd in het ondersteunen van mensen met een visuele beperking. Onderzoeken, adviseren, wonen, logeren en dagbesteding zijn kerntaken. De Vlasborch in Vught is een woonvorm en dagbestedingscentrum voor slechtziende ouderen.
Individueel advies op maat? Als je je aanmeldt voor ondersteuning volgt een kort telefonisch intakegesprek. Het is belangrijk dat er een diagnose van de oogarts is. Dat is het startpunt. Dan volgt een afspraak voor een huisbezoek van een zelfstandigheidstrainer/ergotherapeut. Deze onderzoekt wat je nog wel en niet zelf kunt en waar de problemen zitten. Afhankelijk daarvan
wordt samen een ondersteuningsplan met hulpmiddelen vastgesteld. Heel belangrijk is dat je ook in het gebruik van de hulpmiddelen wordt getraind. Het komt nogal eens voor dat een betrokken familielid bijvoorbeeld een loeplamp koopt en uitlegt maar dat de slechtziende er in de praktijk toch te weinig mee uit de voeten kan. Het meenemen van de mensen om de cliënt heen is heel belangrijk.
Kan iedereen contact met jou opnemen? Ja, iedereen kan contact opnemen met Visio: 088 – 586 15 00. In de praktijk wordt vaak doorverwezen door huisarts, oogarts of maatschappelijk werk.
Zit dit in het basispakket van de ziektekostenverzekering? Jazeker, kleine handloepjes en dergelijke worden niet vergoed maar alle specifieke hulpmiddelen die de zelfstandigheidstrainer/ergotherapeut voorschrijft, worden door de meeste verzekeraars vergoed. De adviseur dient de aanvragen ook voor je in.
Je werkt nu 20 jaar in deze branche. Wat is je het meest bijgebleven? Dat er voor mensen een wereld opengaat en dat ze veel meer kunnen dan zij en hun omgeving hadden gedacht. Dat ze zelf de regie over het leven weer in handen kunnen nemen en zoveel meer activiteiten kunnen gaan ontplooien. Dat geeft voldoening, dan heb ik mijn werk goed gedaan.
Tonny van Raaij
HEVO-Magazine • maart 2021
11
HEVO BEWEEGT: Sinds de tijd dat HEVO ‘Bewegen’ als motto voert, probeer ik in elk Magazine aandacht te geven aan het bewegen. Deze keer heb ik een gesprekje met voorzitter Henny de Heer, van werelddansgroep De Vrolijke Voetjes. In coronatijd kunnen we natuurlijk niet naar een bijeenkomst gaan en sfeer proeven, maar Henny weet heel scherp duidelijk te maken dat juist de sfeer, de gemoedelijkheid, de gezelligheid erg belangrijk is voor deze club.
12
HEVO-Magazine • maart 2021
Henny vertelt over de geschiedenis: “Onze club bestaat al heel lang, al van voor de tijd dat De Ontmoeting bestaat. Er was al een volksdansgroep in het oude clubgebouw en die is samengekomen met een dansgroep uit Maliskamp. Nadat De Ontmoeting gereed was, zijn we vanuit PERRON-3 naar de spiegelzaal verhuisd. We bestonden toen uit ongeveer 18 mensen, maar we hebben wat leden verloren en nu zijn er nog 12. Met 11 vrouwen en 1 man, hebben we dus dringend behoefte aan nieuwe én mannelijke inbreng. Reclame bestaat uit mond-op-mond-reclame en af en toe een artikeltje in een huis-aan-huisblad of zoals nu, in ons eigen HEVO-Magazine.”
DE VROLIJKE VOETJES De club heet een Werelddansgroep te zijn, wat is dat? “Dat houdt in dat er dansen worden ingestudeerd van over de hele wereld, die wel altijd in groepsverband gedanst kunnen worden. De keuze wordt vooral bepaald door onze leidster, maar de leden hebben wel degelijk inbreng. We hebben dansen in ons repertoire uit Oost-Europa, zoals Roemenië en Griekenland, uit Israël, uit Zuid-Amerika, bijvoorbeeld Brazilië. Eigenlijk bijna geen Nederlandse. We dansen ook op de Radetzky-mars, lekker fel. En toch weet onze leidster het voor elkaar te krijgen dat iedereen kan meedoen, door wat aanpassingen te maken. Onlangs heeft een 94-jarige mevrouw afscheid genomen omdat het écht niet meer kon… In deze tijd kunnen we natuurlijk geen parendansen doen en elkaar niet aanraken. We missen het erg…. Als je jarig bent mag je ook een voorkeur aangeven.”
met Sinterklaas, de kerstlunch en aan het eind van het seizoen ook nog een lunch. En natuurlijk moet je ook lid zijn van HEVO.”
Draagt de club bij aan een gezond leefpatroon? “Dansen is niet alleen bewegen met je voeten, je hersenen worden voortdurend gebruikt. Iedere dans heeft zijn eigen patroontjes, figuren en dat moet allemaal worden onthouden. Het duurt toch zeker steeds een maandje of 3 voordat je echt lekker kunt meedansen met een nieuw ingestudeerde dans. Op de automatische piloot dansen wordt het nooit, je moet er constant met je koppie bijblijven anders ga je gegarandeerd de fout in. Deze vorm van bewegen blijkt juist ook heel goed voor mensen met (beginnende) Parkinson.”
Zijn er ook wel uitvoeringen met de groep? Henny vertelt verder over de rolverdeling: “We hebben een outfit die bestaat uit een zwarte rok, of broek en een witte blouse. Daarbij dragen wij een heel kleurige sjaal. De vrouwen dragen de sjaal om de hals en de ‘mannen’ dragen die als een brede band om de heup. Daarmee kunnen we ons mannen-probleem perfect oplossen. Toch zou het fijn zijn als mannen onze gelederen kwamen versterken…”
Zijn er kosten verbonden aan deze club? “We betalen € 10 per maand. Voor de leiding, voor de lief-en-leed-pot, voor iets lekkers bij de koffie
“In betere tijden verzorgden we ook wel voorstellingen in Annenborch en andere verzorgingshuizen. De mensen hebben dan veel plezier met kijken en aan het eind nodigden we ze uit om mee te dansen. Een aantal jaren geleden hebben we ook meegedaan aan het Komfestival. Daar heb ik ook nog foto’s van.” Er is dus nog ruimte voor nieuwe leden. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Henny de Heer, via deheerhenny333@gmail.com of 06 - 46 87 54 75.
Mattie Daniëls
HEVO-Magazine • maart 2021
13
CARNAVAL IS EEN Carnaval Na fascinerende 2021 is reizen nagenoeg naargeruisloos Rusland in aan de ons afgelopen voorbijmaanden, gegaan. heeft Het zoveelste de HEVO-reisfeestelijke commissie, evenement op verzoek dat niet van door een aantal kon gaan vanwege leden, besloten corona.in Het het voorjaar inspireerde van 2020 Harrie Nogarede naar Israël om teonderstaande gaan. tekst over de oorsprong van Carnaval in te sturen. Waar komt toch dat hardnekkige misverstand vandaan dat Carnaval (Vastenavond) een Katholiek feest zou zijn. Het feest is al eeuwenoud en werd gevierd in het voorjaar. De koude of koudere periode was voorbij, oude voorraden konden opgemaakt worden want alles ging weer groeien en bloeien. De Mesopotamiërs, uitvinders van het wiel en irrigatie van droge gronden, bouwers van de eerste steden, vierden het al. Deze bevolkingsgroep, levend tussen de Tigris en Eufraat wordt gezien als de eerste groep rechtop lopende mensen die aarde bevolkten. Omdat deze mensen nog niet wisten, hoe het kwam dat het licht en donker werd, hoe alles groeide en bloeide, dichtten ze dit toe aan goden. En die hadden ze verscheidene. Die goden moesten verwend worden er werd dan ook veel geofferd. In den beginne waren er zelfs mensenoffers, de koning trad voor een dag af en er werd een nieuwe koning gekozen, meestal een ter dood veroordeelde, deze werd aan het eind van de dag geofferd. Later werd dit bier, als offer en Godendrank, schapen, levensmiddelen, enzovoort. Samenhangend met het landbouwseizoen werd in het voorjaar 12 dagen gefeest, geofferd en gebeden.
14
HEVO-Magazine • maart 2021
Grieken en Romeinen Het volk verspreidde zich en meerdere stukken van de wereld werden bevolkt. Deze zich verspreidende groepen namen de ‘voorjaarsfeesten’ met zich mee. In andere streken ging men daar andere goden en verhalen aanhangen. De Grieken hadden het verhaal van de Godin van de vruchtbaarheid, Demeter, en haar dochter Persephoné. De Romeinen gingen de periodes van volle manen namen geven en er een kalender van maken, de zogenaamde Juliaanse kalender. De Romeinen gingen in het voorjaar het nieuwe jaar vieren, wat al gebeurde met festiviteiten, optochten, satirische toneelstukjes. Dit feest was het zogenaamde Spurcula, hetgeen vies betekent. Februari betekent schoonmaken, al het oude eruit en het nieuwe jaar kan beginnen.
FEEST VOOR IEDEREEN! Katholieken Na fascinerende reizen naar Rusland in de In die tijd ontstond ook het Rooms-Katholieke afgelopen maanden, heeft de HEVO-reis-geloof. De Katholieken werdenvan zelfseen steeds machtiger commissie, op verzoek aantal en gingen hun eigen gedenkdagen creëren leden, besloten infeest het en voorjaar van 2020 en vieren. Alleteheiligen naar Israël gaan. kregen een eigen feestdag maar de voornaamste werden toch wel Kerstmis, Pasen en Pinksteren. Met Pasen kwam meteen het probleem; Pasen wordt namelijk niet op een vaste datum gevierd maar wisselt steeds in verband met de maanstanden. Pasen valt altijd op de 1e zondag na de 1e volle maan na 21 maart. Men had voor de Pasen een 40 dagen durende vastentijd in het leven geroepen. Omdat deze periode van vasten steeds wisselde, vielen de voorjaarsfeesten wel eens midden in die vastentijd. Dit heeft een hele tijd geduurd totdat in een Concilie van Benevento de Paus en zijn kardinalen in de 11e eeuw (1091) besloten dat feesten mocht, maar niet meer in de vastentijd. Vanaf toen werd het feest daarom gevierd op de avond voor de vastentijd. Zo ontstond dus Vastenavond, een feest voor iedereen!
Verbod Protestanten De voorjaarsfeesten werden overal in de een of andere vorm gevierd door zowat alle geloofsrichtingen. Dat hier verandering in kwam gebeurde tijdens de reformatie. De gangmakers hiervan, Luther en Calvijn waren Katholiek. Zij waren het echter niets eens met alle uitwassen van het geloof, zoals verkopen van aflaten bijvoorbeeld en het vereren van heiligen. Luther had daar al 95 stellingen over op papier gezet en had deze ge-
publiceerd. Zij wilden eigenlijk het geloof van binnenuit veranderen en/of verbeteren! Vooral na de 80-jarige oorlog (1568-1648) werd Nederland een Protestants gestempelde natie. Predikanten maakten bezwaar tegen de ‘Roomse feesten’. Toen de gereformeerden onder aanvoering van Frederik Hendrik in 1629 de stad overnamen werden de openbare Vastenavond vieringen verboden, deze werden dan ook veelal binnenkamers gevierd. Dit gold voor zowel Vastenavond/Carnaval alsook Sinterklaas. Dat Vastenavond aanvankelijk niets met het geloof te maken had, was niet tot hen doorgedrongen.
Weer feesten in het openbaar Dit duurde totdat Napoleon hier zijn broer op de troon zette, begin negentiende eeuw. De katholieken mochten hun eigen kerken weer gebruiken en de Christelijke feesten mochten weer openbaar gevierd worden. Zo ook het Vastenavond/Carnaval wat niet echt gestorven was maar openbaar weer tot leven kwam. Tegenwoordig is het gelukkig zo dat in het noorden van ons land ook Carnaval gevierd wordt. Niet zo onstuimig en groots als in het zuiden maar wij zijn dan ook Bourgondiërs! Sinterklaas wordt zelfs alweer sinds 18e eeuw in geheel Nederland gevierd.
Meer informatie: https://nl.wikipedia.org/wiki/Carnaval
HEVO-Magazine • maart 2021
15
Na fascinerende reizen naar Rusland in de afgelopen maanden, heeft de HEVO-reiscommissie, op verzoek van een aantal leden, besloten in het voorjaar van 2020 naar Israël te gaan.
Hoewel er in het afgelopen corona-jaar veel stil lag bij HEVO was er ook vrijwilligerswerk dat gewoon doorging. Zo is HEVO-Magazine in 2020, geheel op schema, 8 keer verschenen en bij de leden thuisbezorgd. De 64 bezorgers hebben tegen kerst zelfs nog een 9e ronde gemaakt met een kerstattentie van het bestuur. Carla Couwenberg, sinds 7 jaar coördinator van de bezorggroep, heeft dus ook het hele jaar door gewerkt. Wel verviel na 11 maart 2020, toen HEVO in lockdown ging, haar andere vrijwilligerswerk: ze is ook ziekenbezoeker, inval-gastvrouw in De Ontmoeting en lid van de keukenbrigade. Het is voor deze brede inzet voor HEVO waarvoor ze in 2019 een van de genomineerden was voor de titel vrijwilliger van het jaar. Maar op 10 maart, de dag vóór de HEVO-lockdown, werd ze plotseling ziek.
16
HEVO-Magazine • maart 2021
CARLA COUWENBERG: Carla, Na fascinerende op 10 maart reizen 2020 naar werdRusland je erg ziek in de en afgelopen bleek je corona maanden, te hebben. heeft de Hoe HEVO-reisverliep dat, commissie, en hoe is hetop nuverzoek met je?van een aantal Mijn conditie van voor dievoorjaar tijd heb van ik nog steeds leden, besloten in het 2020 niet Ik kon altijd alles! Op dinsdag 10 maart naarterug. Israël te gaan. 2020 had ik ‘s ochtends nog bardienst gedaan in De Ontmoeting en in de middag een kleinkind van school gehaald. Die avond werd ik doodziek. Ik was benauwd, heel moe, had geen eetlust en geen reuk en smaak. Ook mijn man Ton werd ziek, maar in mindere mate. Ik had dus alle symptomen van corona, maar in die begintijd was het nog niet mogelijk om getest te worden. Ik ben 4 weken heel ziek geweest. De buren haalden de boodschappen. Veel geslapen, en daarna nog maandenlang vermoeid. Ook nu nog, als ik een trap op loop, dan loop ik daarna te hijgen, wat ik daarvoor nooit had. Ook mijn reukvermogen heb ik nog niet echt terug.
Je bent coördinator van de bezorggroep van HEVO-Magazine. Zijn er echt 64 bezorgers? Jazeker. HEVO heeft nu 2.700 leden, dus gemiddeld heeft een bezorger 40 adressen. In de praktijk is dat gemiddelde iets lager, want er zitten echtparen bij. En we bezorgen alleen in Rosmalen, Den Bosch, Berlicum en Vinkel, dus adressen daarbuiten tellen ook niet mee voor het gemiddelde. Er zijn trouwens verscheidene bezorgers die een stuk meer dan 40 adressen afwerken. Daartegenover zijn er ook die flink op leeftijd zijn en alleen hun eigen appartementengebouw of hun eigen woonbuurtje doen.
Jullie bezorgen dus niet overal? Nee, voor plaatsen als Vlijmen, Vught, Nuland of verder weg heb ik helaas geen bezorgers. Leden die daar wonen worden geacht het magazine zelf op te halen in De Ontmoeting, bijvoorbeeld als ze er toch zijn voor een activiteit. Alleen met kerst hebben ook zij een attentie in de brievenbus gehad, we vonden dat we dat moesten doen. Het bestuur heeft toen ook geholpen met bezorgen.
Bezorgen: dat is bewegen in de buitenlucht in je eigen tempo waarbij je je ook nog nuttig maakt. Een ideale combinatie! Je zult wel een flinke wachtlijst hebben. Nou nee. Wel een reservelijst met 10 namen, maar dat zijn mensen die willen invallen als er iemand tijdelijk uitvalt en geen eigen rayon willen. Dus moet ik telkens als een bezorger om welke reden dan ook stopt actief op zoek naar een nieuwe. Gelukkig krijg ik bijna altijd na de halfjaarlijkse kennismakingbijeenkomst voor nieuwe leden van Peter de Leeuw een paar namen van mensen die bezorger willen worden. Dat is als je nieuw bent ook een goeie manier om je meer verbonden te gaan voelen met HEVO. Maar ik snap het ook niet hoor, dat er niet veel meer mensen zich bewust aanmelden als bezorger omdat ze graag willen bewegen.
Je hebt zelf ook een rayon? Ik viel vroeger altijd in bij ziekte of vakantie, waardoor ik in de loop van de jaren alle rayons wel ken. Maar sinds medio vorig jaar doe ik zelf een rayon in
HEVO-Magazine • maart 2021
17
STILZITTEN IS Den Na fascinerende Bosch. Dat is een reizen rayonnaar dat alsmaar Rusland uitbreidt, in de want we krijgen steeds meer in de stad. Leafgelopen maanden, heeftleden de HEVO-reisden wonen daar verder van verspreid, over mijn 50 commissie, opwel verzoek een aantal Bossche adressen doe ik met de fietsvan wel 2020 een hele leden, besloten in het voorjaar middag. naar Israël te gaan.
Op de bezorgdag zag ik vaak de gang van De Ontmoeting vol staan met witte plastic tassen, gerangschikt op rayonnummer. Ben jij degene die ze daar neerzet? Nou dat inpakken en klaarzetten van de tassen doe ik niet alleen hoor. Dat doen we met zijn vieren, Wim en Marij Stevenaar, Nancy Verstappen en ik. Wim en Marij doen dat al jaren, al ten tijde van mijn voorganger Jan Hoofs. Het is ook wel nodig dat we met zijn vieren zijn, want het is zwaar werk. Een doos met 100 exemplaren van H-M weegt 10 kilo. En er zijn 27 van die dozen! Dan komt er soms ook nog een bijlage bij: de Seniorenwijzer, of het boekje van de Algemene Vergadering. Dat is dus extra tillen en sjouwen. We hebben trouwens geen witte plastic tassen meer tegenwoordig, maar kleurrijke herbruikbare canvas HEVO-tassen.
Hoe kom je aan de adressen? De adreslijsten worden gemaakt door Ton Verbunt van de ledenadministratie. Die maakt van elk rayon een uitdraai op postcode. Dat moet voor elke aflevering opnieuw, want er verandert voortdurend van alles, er komen leden bij of ze vallen af of ze verhuizen. Tussen 2 bezorgdata in geef ik mutaties door aan Ton. De bezorgers melden het bij mij als ze stuiten op een onbewoond huis of op een ander
18
HEVO-Magazine • maart 2021
naambordje. Ton gaat dan telefonisch proberen de mensen te bereiken om te vragen naar hun nieuwe adres.
Vroeger werd altijd aangekondigd dat HEVO-Magazine op een bepaalde datum bezorgd zou worden, maar ik zag dat je dat veranderd hebt. Ja, in de Nieuwsbrief staat voortaan: “Dit nummer wordt verspreid vanaf dag x en op de dagen erna”. Dat komt omdat het sommige bezorgers, zeker als ze op leeftijd zijn, niet lukt om alles op dezelfde dag nog in de brievenbussen te krijgen. En bij ziekte kan ik niet altijd nog voor die dag een vervanger vinden. Dan regende het telefoontjes: “Carla, ik heb het magazine niet gekregen”.
Kost de coördinatie van de bezorgers veel tijd? Ik word veel gebeld. Bezorgers bellen als ze ziek zijn of verhinderd, dan neem ik contact op met mensen van de reservelijst. En nieuwe bezorgers moeten uitleg krijgen. Maar vergaderen doe ik niet, ik moet in de weer kunnen zijn, stilzitten is niets voor mij. Peter de Leeuw is mijn contactpersoon voor het bestuur, de communicatie met hem gaat over de mail.
Je bent ook lid van de werkgroep ziekenbezoek van de commissie Omzien? Toen die werkgroep werd opgericht in 2017 heb ik me meteen aangemeld. Ik heb eerst de training gespreksvaardigheid gedaan en bezoek sindsdien
NIETS VOOR MIJ ! Na fascinerende reizen naar Rusland in de afgelopen maanden, heeft de HEVO-reiscommissie, op verzoek van een aantal leden, besloten in het voorjaar van 2020 naar Israël te gaan.
regelmatig een paar langdurig zieke leden. Op het ogenblik heb ik er 4 op mijn lijstje. Bezoeken kan nu niet door corona, in plaats daarvan hou ik telefonisch contact. Met een van hen doe ik dagelijks online een spelletje Wordfeud, zo kan ik haar een beetje in de gaten houden.
En je bent penningmeester van de EHBOVereniging Rosmalen? Al 25 jaar. Ik ben zelf al heel lang EHBO-er. Ik vind het belangrijk dat zoveel mogelijk mensen kennis hebben van eerste hulpverlening, waaronder ook reanimatie en omgaan met een AED. Wij organiseren EHBO-cursussen in De Ontmoeting en herhalingscursussen in De Kentering. Die zijn nodig om het diploma te verlengen. Helaas ligt alles nu al een jaar stil. Het Oranje Kruis heeft wel toegezegd dat de diploma’s niet zullen verlopen.
Wil je nog een oproep doen voor nieuwe bezorgers? Bij deze! Mijn telefoonnummer is 06 – 27 17 74 78.
Lidy Verdegaal Carla Couwenberg-Reijnen (Sint Anthonis, 1950) werkte na de middelbare school als administratief medewerker bij de Boerenleenbank, later Rabobank, in Sambeek. In 1972 trouwde ze met Ton, ging in Den Bosch wonen en daar ook bij de Rabobank werken. Verhuisde in 1976 naar Hintham en in 1986 naar Sparrenburg. Bleef bij de Rabobank werkzaam toen ze kinderen kreeg, tot aan haar prepensioen in 2010. Is vanaf 1995 penningmeester van EHBO-vereniging Rosmalen, en vanaf 2014 actief als vrijwilliger bij HEVO. Heeft 2 kinderen en 5 kleinkinderen.
HEVO-Magazine • maart 2021
19
KOKEN MET RESPECT Klimaatverandering blijft aandacht vragen. Wij moeten meer respect hebben voor wat de aarde ons biedt. Als ik inkoop bij de supermarkt, zijn er 3 regels waaraan ik mij probeer te houden: minder vlees, zoveel mogelijk kiezen voor groenten van het seizoen uit eigen land en zo weinig mogelijk eten weggooien. Voedselverspilling is overal: bij de teler, tijdens het vervoer en in de winkel. Maar ook thuis. In 2019 gooiden we 34,3 kilo vast voedsel per persoon weg, wel bijna 7 kilo minder dan in 2016. Ook is er minder drinken, soep en dergelijke weggespoeld via de gootsteen en het toilet, maar nog altijd 45 liter! Omgerekend gooiden we voor € 120 per persoon aan eten weg. Doelstelling is wereldwijd halvering van de voedselverspilling in 2030, ten opzichte van 2015. Doet u ook mee? Vooral bij brood, zuivel, groente, fruit en aardappelen is winst te behalen. Tips: maak een boodschappenlijst, koop niet te veel, bewaar op de juiste manier en kook niet te grote porties. Gebruik uw gezonde verstand als het om de houdbaarheid gaat. Ten minste houdbaar tot, betekent niet dat het product daarna niet meer gegeten kan worden. Als het er nog goed uitziet en niet bedorven ruikt, is het geschikt voor consumptie.
Kijk voor verdere tips op: • •
voedingscentrum.nl/nl/thema/minder-verspillen.aspx milieucentraal.nl/eten-en-drinken/voedselverspilling/
Recept Regelmatig kook ik multiculti. Bak een ui, voeg daarbij wat u in de koelkast aan resten heeft. Zoals een halve paprika, wat champignons, een paar wortels in stukjes gesneden, andere groenteresten. Een gekookte aardappel. Ik koop ook wel eens in voor deze restjesdag. Paprika in de aanbieding? Prima, die kun je lang bewaren, net als een prei, een kleine kool. Met resten die over zijn is er dan al gauw genoeg. Multiculti: voeg naast uw creativiteit uw favoriete smaakmakers toe. Met een potje kidneybonen en wat chilisaus kookt u Mexicaans; met rijst, sambal en ketjap, eet u Indonesische sajoer. Italiaanse kruiden, pasta en pastasaus maken van deze groenteschotel een Italiaans gerecht. Wat extra aardappelen door deze groetenschotel? Dan serveert u een Hollands stoofpotje. Vlees mag u best een keertje overslaan. Maar u kunt natuurlijk ook gerust blokjes kip of wat gehakt meebakken.
Marjan Vonk
20
HEVO-Magazine • maart 2021
ZWIJNTJESJAGER Weet u nog wat een zwijntjesjager is? Nee, hiermee zijn niet de leden van het Koninklijk Huis bedoeld die in Het Loo op gezette tijden op wilde zwijnen jagen. Wat er wel mee bedoeld is, blijkt uit een artikel in De Locomotief, Dagblad voor Nederlandsch-Indië van 29 september 1937:
Net als ‘zwijntjesjager’ voor fietsendief is ‘gedrost’ voor ‘gevlucht’ of ‘gedeserteerd’ in onbruik geraakt. Ook kun je vandaag de dag hooguit alleen nog in ‘Mens erger je niet’ knijp gezet worden. In bredere zin is de zwijntjesjager iemand die loert op meevallertjes. Het woord herinnert direct aan het Duitse ‘Schwein haben’ (geluk hebben). Wie zich onvoldoende voor een tentamen heeft voorbereid maar van de examinator net die vragen krijgt waarop hij het antwoord wel weet, heeft ‘gezwijnd’. Ook wordt bij het biljarten de toevallige raakstoot als ‘zwijn’ aangemerkt. Algemeen wordt aangenomen dat ‘Schwein haben’ uit het Jiddisch is afgeleid. Oudere etymologen echter dachten dat de uitdrukking terugging op het gebruik om bij schutterswedstrijden aan de als laatste geëindigde deelnemer een zeug cadeau te doen. Zoiets als de poedelprijs bij het bridgen.
“Een bewoner van Soukalila keerde per rijwiel huiswaarts. Hij plaatste zijn stalen ros voor zijn woning van welke gelegenheid een zwijntjesjager gebruik trachtte te maken om zich met de fiets uit de voeten te maken. Hij werd echter door den eigenaar van het rijwiel achternagezet. Het mocht deze gelukken den dief te achterhalen. De zwijntjesjager werd overgeleverd aan de politie. Den volgenden morgen werd hij herkend als een gedroste gevangene die tijdens het overbrengen van eten kans had gezien uit den boei te ontvluchten. Hij werd wederom knijp gezet.”
HEVO-Magazine • maart 2021
21
EEN HARTVEILIGE GEMEENTE Na stichting fascinerende reizen Den naarBosch Rusland de De HartVeilig zetinzich afgelopen heeft de HEVO-reisin voor eenmaanden, hartveilige gemeente. Door bincommissie, op verzoek van een aantal nen 6 minuten na de hartstilstand te starleden, besloten in het voorjaar vande 2020 ten met reanimeren, vermindert kans naar Israël te of gaan. op overlijden blijvend letsel aanzienlijk. Die kans wordt nog eens vergroot door tijdens de reanimatie het slachtoffer snel aan te sluiten aan een automatische externe defibrillator (AED).
Geavanceerd, eenvoudig apparaat HartslagNu roept razendsnel automatisch 10 personen op om naar het slachtoffer te gaan om te reanimeren. Weer 10 andere personen wordt gevraagd een AED in de buurt van het slachtoffer op te halen. De AED is een heel geavanceerd maar ook eenvoudig apparaat. Het vertelt zelf precies wat er
Een AED vervangt geen reanimatie, maar is wel een heel belangrijk hulpmiddel. De stichting HartVeilig werkt aan meer burgerhulpverleners (bhv’ers) en aan overal tenminste één AED binnen een straal van 400 meter. Inmiddels hangen er 200 AED’s in de openbare ruimte (waaronder die in De Ontmoeting) die 24/7 inzetbaar zijn. Ook zijn er AED’s die een deel van de dag inzetbaar zijn, bijvoorbeeld tijdens de openingsuren van een winkel.
Melding 112 Als 112 een melding krijgt waarbij de centralist ernstige vermoedens heeft dat sprake is van hartstilstand, roept hij een ambulance op. Ook drukt hij op de knop van HartslagNu, dat bestanden beheert van gecertificeerde bhv’ers, die kunnen reanimeren en van alle AED’s in onze gemeente. Die bhv’ers hebben zich vrijwillig aangemeld voor oproepen in geval van nood. De centralist helpt intussen de melder of een omstander om alvast te beginnen met reanimeren. Daarna nemen de bhv’ers het over. Zij gaan door tot de ambulance er is.
22
HEVO-Magazine • maart 2021
moet gebeuren na het plaatsen van de elektroden op de borst en of er na de eerste puls nog één nodig is. In veel gevallen is door tijdig starten met reanimatie overlijden voorkomen. Helaas maken de bhv’ers ook mee dat hun inzet te laat is geweest. Een AED met verwarmde buitenkast kost ongeveer € 1.500. Het jaarlijkse onderhoud (levensduur 10 jaar) kost € 150. De stichting kan haar werk doen door fondsen, gemeentesubsidie en donateurs. Kijk eens op de site van www.hartveiligdenbosch.nl
Peter de Leeuw, secretaris HartVeilig Den Bosch
BLOEMENPUZZEL Dit keer mogen jullie aan de slag met een frisse voorjaarspuzzel. Hieronder treffen jullie 17 bloemennamen aan. Helaas zijn de letters van deze namen door een stevige voorjaarswind door elkaar gehusseld. Aan jullie de taak om er weer normale bloemen van te maken. De namen zijn: 1. Eille; 2. jarne; 3. stacuc; 4. kourks; 5. casnir; 6. apverap; 7. tachyni; 8. loodlagi; 9. sorolpak; 10. jeovolit; 11. giramret; 12. seiswedel; 13. jademifeel; 14. moerteblob; 15. bolennozem; 16. rajafkeinta; 17. baremolepad. Vul de namen in de puzzel in. Pak vervolgens uit iedere bloemennaam de letter uit het gekleurde hokje en zet ze op de volgende manier achter elkaar: 10 - 1 - 9 - 8 - 15 - 6 - 3 - 17 - 5 - 13 - 16 - 7 - 12 - 14 - 2 - 11 - 4 (Dus: eerst pak je de letter uit het gekleurde vakje van de 10de bloemennaam, daar zet je de letter uit de eerste rij achter, enzovoort). Als je dit goed doet, ontstaat er een bloemennaam van 17 letters.
HEVO-Magazine • maart 2021
23
STERRENKUNDE: Net als de aarde, hebben veel planeten één Nameer fascinerende reizen naar Rusland in de of manen. Manen zijn grote brokken afgelopen maanden, de HEVO-reisruimtepuin die bij de heeft vorming van ons zoncommissie,zo’n op verzoek van een aantal nestelsel, 4,5 miljard jaar geleden, leden, beslotenwerden in het voorjaar 2020Is aangetrokken door eenvan planeet. naar maan Israël ook te gaan. onze een maat voor de tijd? Het woord ‘maand’ doet dat denken. In de begintijd van ons zonnestelsel trokken de planeten ruimtepuin uit hun omgeving aan. De kleinere brokken sloegen in op de planeet en versmolten daarmee. Manen zijn zo groot en zwaar, dat hun centrum vliedende kracht de aantrekkingskracht van de planeet compenseert. Zo blijven ze, gevangen door de zwaartekracht van de planeet, hun rondjes draaien. Lastig te begrijpen? Doe een proef. Neem een gevuld waterflesje. Bind een touwtje van ongeveer een meter aan het flesje en draai dat touw boven uw hoofd. Het flesje cirkelt rond zolang u draait. Het touw stelt de zwaartekracht voor. Het flesje wil wegvliegen, maar het touw/de zwaartekracht houdt dat tegen.
Onze maan Manen komen van een andere plek uit ons zonnestelsel en hebben daarom een andere samenstelling dan hun planeet. Sinds de bemanning van de Apollovlucht in 1969 maangruis mee terug nam, weten we dat de samenstelling van onze maan juist lijkt op die van de aarde. Dat vraagt een verklaring. Wetenschappers vermoeden nu, dat kort na het ontstaan van het zonnestelsel een andere planeet, Theia genoemd, op de jonge aarde botste. De 2 hemellichamen versmolten, maar door de kracht
24
HEVO-Magazine • maart 2021
van de botsing schoot een deel van die aardmassa weer los en vormde de maan. De aarde kreeg een atmosfeer en hier ontstond leven. De maan was te klein om een eigen atmosfeer vast te houden, ze bleef ‘kaal’. Op wiki/File:Big_Splash.gif kunt u een animatie van de botsing vinden.
Maand De maan draait in ongeveer 29,5 dag rond de aarde. Dat is de duur van de maanmaand. Maar 12 maanmaanden zijn 11 dagen korter dan een zonnejaar. De maanmaand is daarmee geen goed bruikbare tijdseenheid in een jaar dat door de zon bepaald wordt. Het zonnejaar is onmisbaar voor ons leven. Het geeft de seizoenen aan, het bepaalt de zaaitijd en de oogsttijd. Maar toch is die maanmaand wel een handige tijdmaat om het jaar verder in te delen. In veel culturen is een manier gezocht om zonne- en maankalender gelijk te laten lopen. De Babylonische sterrenkundigen vonden een in-
MAAN EN MAAND gewikkelde oplossing: 7 keer in 19 jaar werd een schrikkelmaand Na fascinerende toegevoegd. reizen naar Een Rusland andere manier in de was om aan maanden, het eind vanheeft het jaar bijzondere daafgelopen de11HEVO-reisgen toe te voegen, zoals het Germaanse joelfeest, commissie, op verzoek van een aantal waarbij besloten de zonnewende 11 dagen geleden, in hetgedurende voorjaar van 2020 vierd werd. Julius Caesar gaf in 45 voor Christus ienaar Israël te gaan. dere maand een vast aantal dagen. Daardoor loopt onze maandkalender gelijk met de zonnekalender. De maan heeft als tijdmaat geen functie meer. Daarvoor gebruiken we nu een kalender.
westelijke hemel, vlak na zonsondergang, groeit ze iedere nacht tot de volle maan 13 dagen later. Dan neemt de maan weer 13 dagen in zichtbaarheid af tot een smal randje aan de oostelijke hemel vlak voor zonsopgang. De maan is 3 dagen onzichtbaar. Ze staat dan tussen de aarde en de zon en wordt vanuit de aarde gezien - aan de achterkant belicht.
Symbool van leven en hoop Religies kozen wel vaak voor de maankalender. De maan was ooit een belangrijke godin. Ze symboliseerde het natuurlijke verloop van alle leven: groeien, tot wasdom komen en daarna weer afsterven. Ze was ook een symbool van hoop: ik kom weer terug. De islam viert de religieuze feesten nog altijd volgens de maankalender. Daarom is de datum van de Islamitische vastenmaand ieder jaar 11 dagen eerder. In het vroege Christendom ontstond discussie. Vieren we religieuze feesten volgens de maankalender of bepaalt de zonnekalender de datum? Kerkleiders bedachten een compromis: Kerstmis en alle feesten daaromheen, zoals advent en driekoningen worden gevierd volgens de zonnekalender, op een vaste datum. Pasen en alle gedenkdagen die een relatie met Pasen hebben, worden met de maankalender vastgesteld.
Maancyclus De maan geeft geen licht. We zien vanaf de aarde alleen dat deel van de maan, waar zonlicht op valt. Van een uiterst dun randje ’s avonds aan de
Kijken In de begintijd van ons zonnestelsel werden aarde en maan gebombardeerd door brokken ruimtepuin. Die meteorieten veroorzaakten inslagkraters. Op aarde zijn die kraters bijna allemaal verdwenen door erosie. De maan heeft geen dampkring. De bodemerosie is daar minimaal. Inslagkraters blijven miljarden jaren zichtbaar. Kijk met uw verrekijker eens naar de maan aan de avondhemel. En kijk dan naar de linkerrand, op de grens van licht en schaduw. Daar zijn de maankraters prachtig te zien.
Marjan Vonk
HEVO-Magazine • maart 2021
25
10 VRAGEN AAN…… Gerrit Mol, al ruim 50 jaar getrouwd met Diny. Hij is 76 jaar en geboren in Etten-Leur. In zijn werkzame leven was hij directeur in het basisonderwijs. Binnen HEVO is Gerrit een passief, geïnteresseerd lid. Daarbuiten is hij actief als vrijwilliger bij de parochie en bij Heemkundekring Rosmalen. Zijn hobby’s: Lezen, fietsen en wandelen.
2. Wat maakt het prettig wonen in Rosmalen? Rosmalenaren zijn (over het algemeen) erg prettige mensen. Dat vinden wij belangrijk! Er zijn in ons dorp prima voorzieningen op winkelgebied en zeker ook op cultureel terrein. De voordelen van een dorp en de stad kun je hier heel goed combineren. Ook fijn voor ons als wandelaar en fietser: een groene omgeving.
3. Volg je de politiek en doet die genoeg voor senioren? Ik ben zeer geïnteresseerd in politiek. Er is voldoende aandacht voor senioren. Ik betreur echter wel de grote verdeeldheid onder senioren en hun organisaties. De geschiedenis heeft ervoor gezorgd, dat we in het algemeen als senioren weinig te klagen hebben.
4. Wanneer beging je je laatste vergissing en welke was dat? 1. Wat is je favoriete vakantieland en waarom? We hebben heel wat landen in Europa op de fiets bezocht. We maakten daarbij gebruik van de fietsbussen of de trein. Nu we ouder zijn, blijven we graag in Nederland. We starten vanaf huis, maar het is ook gemakkelijk om de fiets in de trein te zetten. Dan kom je verder van huis en ’s avonds liggen we weer in ons eigen bed. Nederland kent een mooi afwisselend landschap en heeft prima fietsroutes
26
HEVO-Magazine • maart 2021
Een van onze kleinkinderen stond laatst prominent op een wervingsfolder van zijn school. Ik noemde hem toen kinderlokker. Het zal je maar gezegd worden.
5. Woon je nog zelfstandig en zijn daarvoor aanpassingen gemaakt in je huis? Wij wonen al 42 jaar in dezelfde tussenwoning. Die is rechttoe/rechtaan, met weinig hindernissen. De enige aanpassing tot nu toe: een nachtlampje op de overloop. We denken, indien nodig, gemakkelijk een traplift te kunnen plaatsen. De badkamer is bo-
GERRIT MOL ven, maar eventueel kunnen we ook beneden nog wel wat voorzieningen aanbrengen. Volgens ons is de kans groot, dat we tot het einde in dit huis kunnen blijven wonen.
6. Wat zou je, terugblikkend op je jeugd, anders hebben willen doen? Ik heb een mooie jeugd gehad. Ik heb veel geluk gehad dat ik onhandig was en een redelijk verstand had. Mijn plek in de gezinsrij was zodanig, dat ik een vrije keuze kreeg in het kiezen van een opleiding. Niks te klagen dus. Mijn broers en zussen hebben het volgens mij veel moeilijker gehad. We zijn overigens blij dat er nog zoveel van hen in leven zijn en missen elkaar heel erg in deze coronatijd. Ze wonen bijna allemaal in West-Brabant.
7. Heersen er in je omgeving nog taboes, waaraan jij je ergert? Wat is nog bespreekbaar? Echte taboes ken ik niet. Alles is bespreekbaar, wat mij betreft. Ik vind het jammer dat er in onze wijk weinig of geen allochtonen wonen. Ik zie het als een verrijking om mensen met een andere culturele achtergrond te ontmoeten.
niet meer aangesloten zijn bij een landelijke organisatie. Solidariteit moet je niet beperken tot Rosmalen. Ik ben elke week blij met de HEVO-Nieuwsbrief. Je bladert er vlot doorheen en ik lees wat me interesseert. Het HEVO-Magazine lezen mijn vrouw en ik van voor tot achter. We slaan wel eens iets over, omdat we dat al in de nieuwsbrief gelezen hebben. Als ik tussendoor toch nog iets over HEVO wil weten, kijk ik op de website.
9. Wat zou jij als eerste veranderen als jij het voor het zeggen had in dit land? Toch wel het een en ander. Bijvoorbeeld: Na de toeslagenaffaire: een grondige herziening van onze wetgeving en de controle daarop. Ik dacht altijd dat er wel excessen waren, maar gebleken is dat er structureel iets mis is in onze regelgeving.
10. Wat is voor jou het mooiste lied dat ooit gemaakt is en wat is je favoriete boek of film? `Brabant ge verandert` van Ad de Laat vind ik prachtig. Het boek ‘De Laatste Zucht’ van Cornelis Verhoeven blijft me na 25 jaar nog steeds bij.
Piet Kerssens 8. Ben je tevreden over HEVO? Toen ik met pensioen ging, ben ik meteen lid geworden. Dat is nu ongeveer 15 jaar geleden. Dat doe je uit solidariteit. Ik ben erg blij dat HEVO er is. De vereniging betekent heel veel voor senioren. Ik weet dat ik altijd een beroep kan doen op deskundige ouderenadviseurs. Ik vind het heel erg dat we
HEVO-Magazine • maart 2021
27
WANDELEN, HÉT UITJE Je Naziet fascinerende ze overal deze reizen dagen: naar Rusland Wandelaars. in de Met afgelopen zijn tweeën, maanden, alleen, heeftmet de HEVO-reisde kinderen of commissie, de hond. op Want verzoek wat is van ereen heerlijker aantal dan even leden,een besloten frisse inneus het voorjaar halen envan de 2020 benen strekken naar Israël alstejegaan. het grootste gedeelte van de dagen binnen moet blijven. Je ziet ze op de dijk, in het bos, op de zandverstuiving, in de wijk en in elk natuurgebied in Nederland. Soms is het zelfs zo druk dat het niet meer coronaproof is en wegen afgesloten moeten worden. Tijdens een wandeling ontmoet je nog eens iemand. Buiten is het gemakkelijk om afstand te houden en mensen vinden het over het algemeen heel prettig om een praatje te maken. Wie had dat ooit allemaal gedacht? Maar ook als we straks weer wat meer mogen, blijft wandelen een fijne manier om te bewegen. HEVO kent niet voor niets 5 wandelclubs. Wandelen kun je altijd en overal doen en je ziet zoveel meer van de omgeving als je te voet gaat. Opeens ga je bomen en planten herkennen en natuurlijk vogels. De jaarlijkse vogelteldag had nog nooit zoveel vrijwillige spotters. Nadeel van al dat wandelen is dat er ook veel rotzooi in de natuur terecht komt. Maar wij doen dat toch niet, wel? Het is nooit te slecht weer om te wandelen als je je er maar op kleedt. Een goede regenjas en waterdichte goede schoenen en we kunnen het uren vol-
28
HEVO-Magazine • maart 2021
houden! Leuk om op je telefoon de stappen en de afstand bij te houden. Dan voel je je extra voldaan! In en rondom Rosmalen zijn er veel mogelijkheden om te wandelen:
• De zandverstuiving over, door het bos heen
• •
•
•
naar Mariaoord. Leuk voor kinderen en honden ook. In betere tijden kun je op het terras van Mariaoord even rusten en iets drinken De ronde om de Groote Wielenplas. Mijn hond’s favoriet! Maar pas op als het lang regent… De Wamberg met bijvoorbeeld een extra rondje door het gebied rond Berlicum. Bij tuincafé de Zwaan kunt u een wandelarrangement boeken: een lekkere lunch met wandelkaart. Natuurlijk daarvoor even wachten tot na Coronatijd. Het Kanaalpark, nieuwe natuur. Deze wandeling is gemakkelijk uit te breiden met een rondje om de Empelse Plas. Ideaal voor honden maar pas op voor de sportvissers. Een rondje in Rosmalen zelf, bijvoorbeeld van park naar parkje in de Overlaat en terug over het dijkje langs het Laaghemaal.
Ik vroeg een aantal bekende HEVO-wandelaars om hun favoriete wandeling in of in de omgeving van Rosmalen, of om andere wandeltips. Hieronder vind je een aantal suggesties. De uitgebreide beschrijvingen zijn te vinden op onze website www.hevorosmalen. nl.
IN CORONATIJD Maggie Na fascinerende Vegers: de reizen Weteringroute naar Rusland voert indoor de de Hooge Heide, de landelijke omgeving van het afgelopen maanden, heeft de HEVO-reisbuitengebied Rosmalen.van U start het Lijstercommissie, van op verzoek eenbij aantal beslaantje in de Maliskamp, loopt door Eikenleden, besloten in het voorjaar vanhet 2020 burgbos en langs het Vinkelsebos naar de Hooghei. naar Israël te gaan. Vandaar door de Weteringstraat en de Wambergerstraat terug naar het beginpunt. Een wandeling van ongeveer 10 kilometer voert je langs bossen en agrarisch gebied met weteringen en prachtige vergezichten. Het Eikenburgbos is een restant van het landgoed Eikenburg dat al in de 18e eeuw bewoond was. Dit gebied kenmerkt zich door een stelsel van greppels en aarden wallen. Zie kaart en beschrijving op de website
Henny van de Ven: De Brand wandelroute van ongeveer 5 km. voert je door het gebied aan weerszijde van de Bossche Baan en het Máxima-kanaal. De wandeling start bij de ingang van de Wamberg en gaat vandaar via de Beusingse Dijk, kanaal oversteken en rechtsaf de Schorpioen op, helemaal doorlopen tot aan de schutsluis Hintham, oversteken en weer terug langs de Grote Wetering naar de Wamberg. Als je het in omgekeerde volgorde doet en de horeca is weer open kun je bij café de Fuik iets gaan drinken. Zie routekaartje op de website.
Bea Intveld: ‘Eigenlijk heb ik geen favoriete route. Ik houd van variatie en vind eigenlijk alle wandelingen leuk. In de winter zijn er nogal veel paden modderig, vooral rond de Groote Wielenplas en rond de Rosmalense plas. Dan moet je rustiger lo-
pen anders belast je de heupspieren te veel. Mijd in het bos de mountainbikepaden, ook die zijn modderig. Zoek een parallel pad. Op een zonnige dag in de winter kies ik voor open terrein. Dan vang je de meeste zon. Op een winderige dag wandel ik meer tussen de huizen. Ik werk veel met de app Sports Tracker. Daarop kun je zelf routes uitzetten, bewaren en delen met anderen. Op onze website vind je 6 routes die ik op deze manier heb gemaakt. Probeer ze maar eens!’ Nieuwsgierig naar meer wandelroutes in de omgeving? Kijk op:
• www.wsv-gg.nl: de website van de wandel-
•
•
•
sport vereniging Groot Gestel. Zij publiceren tientallen routes met uitgebreide beschrijvingen. Gratis www.de paadjesmakers.nl: vaak langere wandelingen van 10 km of meer maar in te korten. Gidsen moeten gekocht worden maar geven wel veel informatie over wat er onderweg te zien is. De app Sports Tracker is gratis te downloaden zowel voor Apple- als Androidtelefoons. De wandelingen die je maakt kun je uitbreiden, inkorten, starten vanaf een ander punt en delen met anderen. De app Ommetje van de Hersenstichting
Tonny van Raay
HEVO-Magazine • maart 2021
29
PRENTJES VAN DE NONNEN De Nagehele fascinerende familie reizen van mijn naar vader Rusland en moein de der afgelopen waren maanden, goed katholiek. heeft de EenHEVO-reisbroer van mijn commissie, vader was op verzoek Jezuïet van en een 2 neven aantalhadden leden, ookbesloten gekozen in omhet Jezuïet voorjaar te worden. van 2020 Bij mijn naarmoeder Israël te thuis gaan. waren er diverse zussen naar het klooster gegaan. Dus een vrome familie uit Nijmegen. Een broer van mij is op latere leeftijd diaken geworden. Het was bij ons thuis de gewoonte om elke dag naar de kerk te gaan. We hadden dan de mis van 08.00 uur. In die tijd stonden de nonnen bij de ingang van de kerk ons en de andere kinderen al op te wachten. Zij wisten precies wie er naar de kerk kwam. Volgens mij was het toen nog in de kerk een gescheiden opstelling van jongens en meisjes. Meisjes links en jongens rechts in de banken. Door de nonnen werd er goed opgelet wie er in de kerk zat te vervelen. Af en toe deden de fraters ook mee om orde in de kerk te houden. Na afloop van de mis kregen we bij de uitgang van de kerk van de nonnen een prentje met er op de datum dat je naar de kerk was geweest. De kapelaan, die godsdienstles gaf, was op de hoogte van de prentjes met datum. Op het einde van het schooljaar stond op je rapport het aantal keren dat je naar de mis was geweest. Dat was altijd een dikke voldoende. Na de mis snel naar huis, een boterham eten en dan naar school. Terugkijkend, dit hoorde bij het kerk zijn.
30
HEVO-Magazine • maart 2021
Sjef Peters, Een vrome jongen Dit is de eerste bijdrage in een serie die Sjef zelf doopte met de naam Het Rijke Roomse Leven. In komende edities volgen meer bijdrages van de hand van Sjef.
WAT CORONA MET ONS DOET Wees achterdochtig!
Terwijl ik dit artikel schrijf zie ik op het journaal een teleurgestelde Aleid Wolfsen, voorzitter van Autoriteit Persoonsgegevens (AP), vertellen over het datalek bij een GGD-instelling in Nederland. De instelling waar u zich misschien hebt laten testen op besmetting met het virus. De beveiliging van de systemen van de GGD is op orde maar corrupte medewerkers verkopen uw persoonsgegevens aan criminelen. Die gaan u en mij wellicht lastigvallen met de inmiddels bekende vormen van oplichting via telefoon en computer. Om eerst uw vertrouwen te winnen door zich voor te doen als medewerkers van instellingen waar u klant bent. En vervolgens uw gegevens te misbruiken. U denkt dat de persoon die u benadert een medewerker is van de bank, uw zorginstelling, de loterij waarbij u aangesloten bent of…. noem maar op. U wordt benaderd omdat zij uit zijn op uw geld. U wordt bang en vreest het digitale medium misschien meer dan voorheen. U vraagt zich af hoe u zich moet wapenen tegen, mogelijk, een nieuwe vorm van fraude die u nog niet kent. Toch is er geen nieuwe oplossing voor al deze mogelijke problemen. U wordt opgelicht omdat u waarschijnlijk niet weet dat u misleid wordt.
Toch zijn al deze oplichterspraktijken een halt toe te roepen als u blijft nadenken bij het gebruik van uw computer. Vertrouw onbekende afzenders nooit. Check het adres waar mailtjes vandaan komen, controleer de ‘echtheid’ van een website die u bezoekt, vertrouw telefoongesprekken en mooipraterij niet en aarzel niet - als u twijfelt - om het telefoongesprek af te breken. Wees achterdochtig bij iedere activiteit die u onderneemt als u uw computer op internet gebruikt. Als u dit consequent doet dan zult u niet gemakkelijk opgelicht worden. Neem de tijd en ga nooit in op tijdsdruk. Juist in deze coronatijd moet uw computer, tablet of smartphone uw vriend zijn en u helpen in het onderhouden van contacten met familie, vrienden en dierbaren. Maar ook gewoon om u te kunnen informeren of ontspannen een spelletje te spelen. SeniorWeb Rosmalen (www.seniorwebrosmalen. nl) kan vanwege corona momenteel niet veel voor u doen maar is altijd telefonisch te bereiken om u persoonlijk of met beeldbellen te ondersteunen bij uw digitale communicatie. Daarvoor kunt u bellen met Gerard Burggraaf, onze Inloop en Leren aan huis-coördinator: 06 – 20 37 27 76. Aarzel niet onze hulp in te roepen. Houd de informatie op onze site bij. We laten het snel weten als we weer mogen en vooral ook heel graag weer willen.
Bert van Strien
HEVO-Magazine • maart 2021
31
FRANK EN ZIJN OPA Na Nazijn fascinerende pensionering reizen heeftnaar Frank Rusland Langelaan in de zich afgelopen bij HEVO maanden, als vrijwilliger heeft de aangemeld: HEVO-reis-hij bezoekt commissie, HEVO-leden op verzoek die van huneen partner aantalhebben leden, verloren besloten of die in het omvoorjaar allerlei andere van 2020 redenen naar Israël hun verhaal te gaan. kwijt willen; hij luistert naar hen en probeert hun een hart onder de riem te steken. Uit getuigenissen blijkt veel dankbaarheid voor zijn werk: ze bevestigen Franks grote empathische vermogen.
Bij die gesprekken vertelt Frank soms ook iets over de wederwaardigheden van zijn eigen familie. Die kleine geschiedenis van de eigen familie vormt een blauwdruk van de grote geschiedenis van de eerste helft van de 20e eeuw, die qua gewelddadigheid haar weerga niet kent. Daarbij springen de lotgevallen van zijn Joodse opa van moederszijde in het oog: Georg Gumpel had in de jaren ‘30 van de vorige eeuw in Berlijn een onderneming die was gespecialiseerd in de fabricage en verkoop van damesmantels. Voor zijn militaire activiteit in de Eerste Wereldoorlog had de Duitse staat Georg beloond met een onderscheiding. Hij was een gegoede burger en een succesvol ondernemer, die voor zijn gezin en 3 kinderen een appartement in Berlijn-Wilmersdorf had verruild voor een eengezinswoning in Berlijn-Dahlem. Zijn bedrijf was toen een van de 2.700 Joodse bedrijven in Berlijn die na 1933 door de nazi’s systematisch onteigend werden. ‘Onteigening’ is daarbij een eufemisme voor ‘broodroof’ of ‘beroving’; het geld dat de nazistaat daarmee verdiende, werd geïnvesteerd in Hitlers militaire plannen: de financiering en uitbouw van de Duitse militaire macht als voorbereiding op de oorlog, waar ook de bouw van de ‘Autobahnen’ een onderdeel van was. De techniek van het ‘uitmelken’ van Joodse bedrijven bestond in een eerste fase in het hinderen van hun handelsactiviteiten en het concentreren van Joodse ondernemin-
32
HEVO-Magazine • maart 2021
Na fascinerende reizen naar Rusland in de afgelopen maanden, heeft de HEVO-reiscommissie, op verzoek van een aantal leden, besloten in het voorjaar van 2020 naar Israël te gaan.
Europese vluchtelingen had gesloten. Het gezin, bestaande uit hemzelf, zijn vrouw en 3 kinderen, vertrok met de trein op 2 juni 1939 vanaf het ‘Anhalter Bahnhof’ naar Hamburg en scheepte daar in op de ‘Cordillera’ van de Hamburg-Amerika Linie; na allerlei omvaringen kwamen ze op 10 juli aan land in Guayaquil. Gumpel had een groot deel van zijn bezittingen kunnen meenemen, hetgeen niet zonder risico was geweest. De film ‘An unknown country’ geeft een indruk van de (aanpassings)problemen die Joodse immigranten ervoeren bij hun emigratie naar Ecuador: https://www.youtube.com/watch?v=x6pK6hFF2Fg.
gen in één stadsdeel. In een tweede fase werden voor de Joodse ondernemers speciale extra-zware belastingen geheven. Later werden er per bedrijf niet-joodse zaakwaarnemers aangesteld, die als stroman kwamen en de beslissingsbevoegdheid geleidelijk overnamen; de oorspronkelijke eigenaar werd daarbij gedwongen zijn bedrijf zwaar onder de prijs te verkopen. Begin 1939 overkwam dat Georg Gumpel; omdat het bedrijf noodgedwongen van hogerhand van eigenaar was gewisseld, moest hij bovendien ook nog aan alle personeelsleden een extra-heffing uitkeren.
In 1943 richtte hij in Ecuador een hotel op. Rond 1946 had Franks moeder zijn vader leren kennen die als Nederlander in Ecuador een baan had gekregen bij een textielbedrijf. Na zijn geboorte reisde het jonge paar in 1956 terug naar Nederland. Frank: “Ik besta doordat mijn opa heeft kunnen vluchten.” Het genealogisch onderzoek van Frank naar zijn voorouders berust op de vraagstelling: ‘Wie ben ik en op wiens schouders mag ik staan?’. In 1960 heeft de Bondsrepubliek aan de erfgenamen van Georg, in het kader van de ‘Wiedergutmachung’, alsnog een vergoeding uitgekeerd voor het onrecht dat hun was aangedaan.
Met de ’Kristallnacht’ in het achterhoofd moet Gumpel hebben voorvoeld wat de Joden boven het hoofd hing. Hij nam de drastische beslissing tot emigratie naar Ecuador, het enige Zuid-Amerikaanse land dat in 1939 zijn grenzen nog niet voor
Guido Robbens
HEVO-Magazine HEVO-Magazine•• maart 2021
33
HEV0-AGENDA 2 maart tot en met 13 april
Na fascinerende reizen naar Rusland in de afgelopen maanden,zijn heeft de HEVO-reisAlle activiteiten onder voorbehoud, vanwege mogelijke coronabeperkingen. commissie, op verzoek van een aantal leden, besloten in het voorjaar van 2020 Beweeggroep Ven Wandelen naar Israël te ’tgaan. Elke maandag: 11.00 uur Elke woensdag: 10.00 uur Locatie: Kindcentrum ’t Ven Vertrek vanaf De Ontmoeting Info en aanmelden: Bea Intveld, 06 - 10 75 47 53, fam.intveld@home.nl
Deadline HEVO-Magazine Dinsdag 23 maart: voor het aprilnummer
Grootouder-kindergym Sporthal Mozartlaan, Mozartlaan 13, Rosmalen Elke dinsdag: 09.00 tot 09.45 uur en 09.45 tot 10.30 uur. Info en aanmelden: ledenadministratie@ojcturnen.nl o.v.v. Grootouder-kindgym via HEVO
HEVO Repair Café Dependance Kindcentrum ’t Ven Indien opening toegestaan is! Elke 1e en 3e woensdag van de maand: 09.30 tot 12.00 uur
Rijbewijskeuring 75+ De Ontmoeting open van 08.30 tot 13.00 uur Zaterdag 13 maart, 10 april: keuring van 09.00 tot 13.00 uur. Vooraf aanmelden: Jan Mollee, alléén voor HEVO-leden, 073 - 521 72 50
34
HEVO-Magazine • maart 2021
Wandelclub Nordic Walking: Maandag 09.30 uur Info: Rita Waslander, 06 - 57 92 35 67 De Doorzetters: Dinsdag 09.45 uur Info: Ans van Liempt, 06 - 41 20 01 73 De Ontmoeting: Dinsdag 09.30 uur Info: Marian Bevers, 06 - 47 86 07 52 Annenborch: Dinsdag 09.30 uur Info: Bea Intveld, 06 - 10 75 47 53 Wandelclub De Zandlopers Info: Maggy Vegers, 073 - 521 31 63, 06 - 40 86 91 83 Henny van de Ven, 073 - 521 33 47, 06 - 29 53 05 64
Wijklunch De Ontmoeting Elke derde vrijdag van de maand van 12.00 tot 13.30 uur, indien De Ontmoeting open is! Aanmelden en info: Jacqueline van den Wildenberg, j.vandenwildenberg@home.nl 073 - 521 41 58, 06 - 25 39 83 47 HEVO-Agendapunten stuurt u in een Word bestand naar kopij@hevorosmalen.nl.
Piet Kerssens, redactie
Postadres HEVO Rosmalen
Bestuur Carel van den Heuvel Voorzitter / Belangenbehartiging
06 - 13 23 66 83
Peter de Leeuw Secretaris / Vicevoorzitter Beheercommissie / Reiscommissie
073 - 521 52 68 06 - 37 60 26 37
Ton van de Liefvoort Penningmeester Sponsorcommissie
06 - 42 56 77 00
Jos van Raak Activiteitencommissie / Evenementencommissie
06 - 42 28 27 70
Tulpstraat 2-4, 5241 XV Rosmalen info@hevorosmalen.nl Ledenadministratie Annette Hurkens en Ton Verbunt 06 - 23 05 33 79 ledenadministratie@hevorosmalen.nl Financiële administratie Ton van de Liefvoort, 06 - 42 56 77 00 administratie@hevorosmalen.nl Opzegging lidmaatschap
Mecheline Heijmans 06 - 36 49 09 44 Commissie Cultuur, Ontspanning & educatie Tonny van Raaij Communicatie / Sponsorcommissie
06 - 10 16 7198
Hans van de Griendt Vrijwilligersbeleid en Belangenbehartiging
06 - 19 17 5804
Het lidmaatschap loopt van 1 januari t/m 31 december. Opzegging voor het nieuwe jaar uiterlijk op 1 november van het lopende jaar. Schriftelijk naar bovenstaand postadres of per mail naar ledenadministratie@hevorosmalen.nl. Seniorencentrum De Ontmoeting 073 - 822 13 97 Openingstijden: maandag t/m vrijdag van 09.00 -17.00 uur Bij activiteiten ‘s-avonds 19.00-22.00 uur Laatste zondag van de maand van 14.00-17.00 uur
Ouderenadvisering
Ouderenadvisering: 06 - 53 27 90 98. De vrijwillige ouderenadviseurs en belastinginvullers van HEVO zijn bereikbaar via dit nummer. Het team bestaat uit: Margreet van Dijl, Jan Knol, Willem Konickx, Ad Kuijpers, Piet de Munck, Marianne Schinkel, Paul Scholten, Henny Verhoef, Henriëtte Kramer, Peter Nogossek en Ton van de Liefvoort. U kunt ook een e-mail sturen naar: ouderenadviseurs@hevorosmalen.nl HEVO Magazine • maart 2021
35
IN DIT HEVO MAGAZINE Na fascinerende reizen naar Rusland in de afgelopen maanden, heeft de HEVO-reiscommissie, op verzoek van een aantal leden, besloten in het voorjaar van 2020 naar Israël te gaan. Cerspern atius, officil iberibust faccus ea nos nobita aut ipidebi tatur? To ea quidi optatur as sa volo doluptatur, ullorerum cuptiur aut dit vererio essunte pera nobit, quatur? Axim rernate non pe vit, sinti
bero to venit, quate ne most, qui num quo ommoluptatum qui de comnihi lluptatur rem exceat alitiatis conse nulpa volupta voluptaecto di alia dolute nis Qui blaborp oreiusa sequas quam qui nobitiu nducipsam sus, et, simus iduntius pro dollique corero quamus, ut ratem. Et ea dem ea veria pero et occatempor resero essedio estrum id untis iuntios inctus sed earibusant officto que nem quostio eius modigenis aut magnihitem quas ut ipis nus. Corro dendit lit, to molores cilibuscius ant. Seque lant istecaerum fugit, con eossincto et
IN DIT HEVO MAGAZINE SENIORENVERENIGING ROSMALEN exceat alitiatis conse nulpa volupta voluptaecto di Na fascinerende reizen naar Rusland in de alia dolute nis Qui blaborp oreiusa sequas quam afgelopen maanden, heeft de HEVO-reisqui nobitiu nducipsam sus, et, simus iduntius pro commissie, op verzoek van een aantal dollique corero quamus, ut ratem. Et ea dem ea leden, besloten in het voorjaar van 2020 veria pero et occatempor resero essedio estrum naar Israël te gaan.
Cerspern atius, officil iberibust faccus ea nos nobita aut ipidebi tatur? To ea quidi optatur as sa volo doluptatur, ullorerum cuptiur aut dit vererio essunte pera nobit, quatur? Axim rernate non pe vit, sinti bero to venit, quate ne most, qui num quo ommoluptatum qui de comnihi lluptatur rem
36
HEVO-Magazine • maart 2021
id untis iuntios inctus sed earibusant officto que nem quostio eius modigenis aut magnihitem quas ut ipis nus. Corro dendit lit, to molores cilibuscius ant. Seque lant istecaerum fugit, con eossincto et esseniscium qui dolor aut occullis modit ut la sinciis net modis sum nim harumque re, odit