Małopolska Szkoła Administracji Publicznej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie – małopolski foresight Foresight technologiczny na rzecz zrównoważonego rozwoju Małopolski UNIA EUROPEJSKA Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
Piotr Kopyciński Teoretyczne aspekty foresight Wydaje się, że najpełniej istotę procesu foresight ukazuje definicja zawarta w podręczniku o tym zjawisku1. Według autorów wspomnianej publikacji na foresight składa się kilka podstawowych elementów. Pierwszym z nich jest przewidywanie długoterminowych potrzeb i wydarzeń w sferze społecznej, ekonomicznej i technologicznej. Drugi natomiast to prowadzenie interakcyjnych debat, analiz i studiów przypadków, w które włącza się możliwie jak największą liczbę osób z różnych środowisk. Kolejną cechą procesu foresight jest to, że jego rezultaty nie ograniczają się jedynie do schematycznych prezentacji scenariuszy, raportów i rekomendacji dotyczących działań. Ważne jest też rozwijanie przyjętych wizji strategicznych poprzez nacisk na powstawanie sieci kooperacji w różnych środowiskach politycznych, gospodarczych i społecznych. Ich zaistnienie powinno przyczynić się do zaistnienia wizji rozwojowych, które z jeszcze większym prawdopodobieństwem będą określały kierunki zmian.
Metody prowadzenia badań typu foresight Przy realizacji procesu foresight wykorzystuje się mechanizmy funkcjonujące już od dawna. Tabela 1 zawiera zestawienie stosowanych współ-
14
cześnie metod, a także kryteria, według których zostały one podzielone. Więcej informacji o procesach foresight można znaleźć w literaturze przedmiotu, a także w licznych serwisach internetowych poświęconych tym zjawiskom. Tabela 1. Metody przeprowadzania badań typu foresight Kryteria podziału
Metody
1. Metody jakościowe, oparte na wiedzy ekspertów, w celu tworzenia strategii długookresowych
Metoda delficka (Delphi) Burza mózgów Panel ekspercki Analiza SWOT Analiza scenariuszy rozwoju
2. Metody ilościowe oparte na analizie danych statystycznych
Ekstrapolacja trendu Tworzenie symulacji Analiza wpływów krzyżowych
3. Metody służące identyfikacji działań kluczowych
Drzewo uwarunkowań Analiza morfologiczna Studium przełomowych technologii
1 FOREN – Foresight for Regional Development Network, A Practical Guide to Regional Foresight, IPTS, PREST, CM International, Sviluppo Italia S. p. A., Seville – Manchester – Boulogne – Roma 2001, s. 4.
W ostatnich latach coraz więcej uwagi poświęca się badaniom z zastosowaniem procesów foresight. Po pozytywnych amerykańskich i japońskich doświadczeniach w tej dziedzinie foresight jest realizowany w Europie, m.in. w Wielkiej Brytanii, Niemczech, Holandii oraz w krajach środkowoeuropejskich, takich jak Węgry, Czechy, a od końca 2003 r. również w Polsce. Przewidywanie zmian w technologiach i zjawiskach społecznych staje się istotnym elementem procesów i strategii innowacyjnych.
Foresight w praktyce Mając na uwadze krajowe i międzynarodowe doświadczenia z zakresu nowoczesnego prognozowania, konsorcjum złożone z trzech krakowskich instytucji: Małopolskiej Szkoły Administracji Publicznej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie (lider), Politechniki Krakowskiej oraz Akademii Górniczo-Hutniczej przygotowało projekt pt. „Foresight technologiczny na rzecz zrównoważonego rozwoju Małopolski”. Został on złożony w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw, lata 2004–2006, działanie 1.4. Wzmocnienie współpracy między sferą badawczo-rozwojową a gospodarką, finansowanego przez Unię Europejską i budżet państwa. Projekt znalazł uznanie wśród ekspertów, władz publicznych i uzyskał niezbędne dofinansowanie. Realizacja omawianego przedsięwzięcia rozpoczęła się 1 września 2006 r., a zakończenie prac zaplanowano na 31 maja 2008 r. Celem omawianego projektu jest stworzenie prognozy zmian technologicznych w województwie małopolskim oraz wyznaczenie priorytetowych kierunków rozwoju w obszarze określonym jako „Zrównoważony rozwój”. Pole to jest drugim po „Zdrowiu i życiu” oraz jednym z czterech obszarów badawczych, które zostaną poddane procesom przewidywania