ZBIORY I ZBIERACZE
H
enryk Bukowski urodził się w 1839 r. we wsi Kaukle na Litwie. Już podczas studiów na uniwersytecie w Moskwie interesował się historią sztuki i muzeologią. W 1863 r., gdy wybuchło powstanie styczniowe, wstąpił do oddziału Dłuskiego-Jabłonowskiego. Ranny w bitwie pod Popielanami, przez 9 miesięcy ukrywał się przed władzami rosyjskimi w jednej z chłopskich zagród. W końcu udało mu się przedostać do Rygi. Stamtąd na pokładzie angielskiego statku kupieckiego dotarł do Kopenhagi, aż w końcu przybył do Szwecji, do Sztokholmu, gdzie
z Europy i Ameryki, a wydawane, bogato ilustrowane katalogi aukcyjne za każdym razem były wydarzeniem w świecie antykwarycznym. Katalogów tych wyszło łącznie 127. W 1884 r. w uznaniu zasług Bukowski został odznaczony orderem Wazy. Jego pozycja jako najwybitniejszego antykwariusza Skandynawii była już wtedy niepodważalna. Dzięki protekcji dworu królewskiego do klientów antykwariatu Bukowskiego należeli przedstawiciele ówczesnej arystokracji, wpływowe osobistości świata polityki, nauki, kultury, a tak-
Jagiellońskiej, Muzeum Narodowemu w Krakowie. Szczególną opieką otoczył Muzeum Narodowe Polskie w Raperswilu, któremu ofiarował m.in. portret Władysława IV z warsztatu Rubensa. Obraz ten, przywieziony wraz ze zbiorami raperswilskimi do Warszawy w 1927 r., uległ zniszczeniu podczas powstania warszawskiego. Tu mała dygresja. W 2011 r. w jednym z niemieckich domów aukcyjnych odnalazłem skradziony podczas drugiej wojny światowej portret króla Jana III Sobieskiego.
| Henryk Bukowski
na fotografii wykonanej w Zakładzie Fotograficznym Ludwika Szacińskiego w Christianii (obecnie Oslo) (w zbiorach Biblioteki Narodowej) | Ekslibris Henryka
Bukowskiego (ze zbiorów Stanisława Ledóchowskiego)
rozpoczął pracę u znanego złotnika i antykwariusza Chrystiana Hammera. Taki był początek kariery Bukowskiego na obczyźnie. Szybko stał się prawą ręką Hammera, zdobywając szeroką wiedzę z dziedziny sztuki i bibliofilstwa. W międzyczasie sam gromadził różne przedmioty do swojej kolekcji, którą później zaprezentował w Wiedniu (1873 r.), zwracając uwagę znawców i środowiska antykwarycznego. W 1870 r. otworzył własny antykwariat. Powoli nazwisko Bukowskiego zaczynało być głośne w Szwecji. Na organizowane przez niego licytacje dzieł sztuki tłumnie zjeżdżali się kolekcjonerzy i przedstawiciele różnych instytucji naukowych i artystycznych
48
| Spotkania z Zabytkami
że instytucje muzealne, jak szwedzkie Muzeum Narodowe oraz biblioteki królewskie w Sztokholmie i Uppsali. Z okazji ukazania się setnego numeru katalogu szwedzki świat naukowy uczcił działalność Bukowskiego obchodami jubileuszowymi i wystawnym bankietem. Przez cały okres swojego pobytu w Szwecji Henryk Bukowski z zapałem gromadził i kupował polskie pamiątki i dzieła sztuki. Tak wszedł w posiadanie pokaźnej kolekcji sztychów, w tym kompletu rycin Falcka i Chodowieckiego, setek zabytków zrabowanych podczas „potopu” szwedzkiego: militariów, medali, monet, książek pochodzących m.in. z biblioteki Zygmunta Augusta, wielu rzadkich druków i inkunabułów. Wysyłał je w darze polskim instytucjom: Bibliotece Akademii Umiejętności, Bibliotece
9-10 2013
Jak się okazało, obraz był pierwotnie w posiadaniu Henryka Bukowskiego i również został przez niego podarowany muzeum raperswilskiemu. Szczęśliwie odzyskany przez polskie władze dołączył do tych dzieł sztuki, które po długiej tułaczce powróciły do kraju. W 1889 r. Bukowski został powołany na wiceprzewodniczącego Rady Muzealnej w Raperswilu. Zmarł 11 marca 1900 r. Pochowany jest na dziedzińcu muzeum, tuż obok jego założyciela, Władysława hr. Platera. Nie sposób wymienić tutaj wszystkich zasług i dokonań Henryka Bukowskiego. Nadmienię tylko, że hołd oddał mu Władysław Baran w wydanej w 1926 r. broszurze zatytułowanej Henryk Bukowski Wielki Bibljofil Polski, a sam Stefan Żeromski unieśmiertelnił go pod postacią Lesa w powieści Ludzie bezdomni.