Computer!Totaal 0708-2022 by Reshift

164 PAGINA’S! DUBBELDIK ZOMERNUMMER MET TESTS, CURSUSSEN, TIPS EN VEEL MEER! 7/8

KOOPGIDS

SECURITYPAKKETTEN

Kies de juiste beveiliging WORKSHOP HÉ T A N T WO O RD O P A L J E T E CH -V R AGEN

BEDIEN ZÓNDER SMARTPHONE JE

SLIMME HUIS

VEILIGER INLOGGEN

met Google en Microsoft Authenticator

iPAD ALS LAPTOPVERVANGER

+ handige iPad-accessoires TEST

KOPTELEFOONS MET ANC MASTERCLASS

HOME ASSISTANT CONTROLLER MAAK EEN FYSIEK SCHAKELBORD

MAAK JE EIGEN AMBILIGHT

KLEUR MEE MET HET TV-BEELD

HET EINDE VAN TRACKING COOKIES

Dit zijn de alternatieven MASTERCLASS

ANDROID-APPS VERWIJDEREN

Weg met die hardnekkige apps • AAN DE SLAG MET PUBLISHER • BOUW EEN WEBSITE IN WORDPRESS (DEEL 2) • CONFIGUREER JE RASPBERRY PI NOG VÓÓR DE EERSTE START MET RASPBERRY PI IMAGER • BOUW EEN MEDIASPELER: GOEDKOOP ZELF DOEN MET OSMC

15 TIPS

VOOR BEVEILIGINGSFUNCTIES VAN WINDOWS 11

30e JAARGANG | JULI/AUGUSTUS 2022

€ 10,95

VOORWOORD

Voorwoord

Slim huis bedienen Had ik ’t in het vorige nummer al over een allegaartje van aan elkaar geknoopte netwerkapparatuur, bij mijn slimme apparaten is het nog vele malen erger. Het aantal apps om alles te bedienen, is al lang niet meer op één hand te tellen. Dat komt door de vele spullen van verschillende merken die ik in al die jaren heb verzameld, en dan tel ik de ‘dubbele’ apps van sommige merken die half overlappende functies bieden nog niet eens mee. Dat moet toch handiger kunnen, en wat als ik mijn telefoon even niet bij de hand heb? Natuurlijk kan ik zo veel mogelijk functionaliteit via Home Assistant proberen te bundelen. Zeker voor de vaak terugkerende acties is een centraal dashboardje erg handig. Maar dat lost het probleem niet op dat ik, of iemand anders in huis, een smartphone of tablet nodig heeft om de boel te bedienen. Dan kan een fysiek knoppenpaneel natuurlijk niet ontbreken. Hoe je dat zelf maakt, leggen we uit op pagina 26. Los van handig, is het gewoon een heel leuk knutselproject dat je naar hartenlust kunt aanpassen of uitbreiden. Dit zomernummer van Computer!Totaal staat sowieso vol met interessante knutselprojecten, dus je hoeft je de komende tijd niet te vervelen. Bouw bijvoorbeeld je eigen mediaspeler of, nog uitdagender, je eigen Ambilight-lichtsnoer. Tijdtechnisch wordt het nog wel een puzzel om alle projectjes te gaan doen die ik zelf leuk vind, naast de andere dingen die ik deze zomer gepland heb, zoals veel fietsen, motorrijden en op vakantie gaan. En zo is ook mijn slimme huis nooit echt af. Gelukkig maar! Veel leesplezier!

Jeroen de Jager Hoofdredacteur jeroen@computertotaal.nl

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

3 |

N U M M E R 7/ 8 2022

Knutselen met minicomputers en microcontrollers is een onmisbaar deel van de moderne computerhobby geworden. De bordjes zijn leuk om mee te spelen én je maakt er ook nog eens (nieuwe) producten mee die anders erg prijzig zijn.

Lekker knutselen! Raspberry Pi, Arduino, Pico …

ENTER

Nieuws, gadgets, gear, apps, geruchten,

TECH ACADEMY Aan de slag met crypto (deel 3) Hoe maak je een eigen wallet aan?

cijfers, uitspraken én meningen. Uit alles wat langs is gekomen, viel dit ons het meeste op. Is dát even lekker binnenkomen!

TECH ACADEMY iPad als laptopvervanger We vertellen je hoe je de iPad(Pro) als laptop kunt gebruiken.

KOOPGIDS ANTIVIRUSPAKKETTEN Is Windows’ eigen antivirussoftware veilig genoeg, of heb je nog steeds ‘echte’ beveiliging nodig? En wat is dan de beste keuze?

4 |

110

WORKSHOP Authenticator-apps Veilig aanmelden doe je met een wachtwoord én een extra factor. Speciale apps, authenticators genaamd, helpen daarbij. 118

TECH ACADEMY Website in WordPress (deel 2) Zet je website of shop online.

124

INHOUD

TEST Koptelefoons met ANC Een goede koptelefoon is onmisbaar, of je nu thuis werkt of onderweg bent. Ongestoord luisteren gaat het best als de koptelefoon beschikt over active noise cancelling (ANC). We gaan op zoek

Met Raspberry Pi Imager installeer je

Met OSMC op een Raspberry Pi creëer je een

Raspberry Pi OS heel eenvoudig op je

goedkope mediaspeler, waarmee je beeld en

minicomputer. Maar hij biedt ook allerlei

geluid in de beste kwaliteit afspeelt.

BASISCURSUS RASPBERRY PI IMAGER

naar het beste exemplaar met actieve ruisonderdrukking.

WORKSHOP MEDIASPELER BOUWEN

geavanceerde mogelijkheden.

BASISCURSUS MAAK ZELF EEN AMBILIGHT

BASISCURSUS HOME ASSISTANT-CONTROLLER

Ook als je geen Philips-tv bezit, kun je ge-

We maken een controller waarmee je een-

nieten van Ambilight. Er zijn kant-en-klare

voudig en voor weinig geld alle apparatuur

oplossingen, maar voor veel minder geld

in je slimme huis bedient.

kun je het ook zelf nabouwen.

SHORTLIST iPad-accessoires Voor de iPad zijn onnoemelijk veel

TIPS & TRUCS Tips voor Windows 11 (deel 4) Beveiligingsfuncties in Windows 11.

132

TECH ACADEMY Aan de slag met Publisher Maak professioneel uitziende publicaties, zoals wenskaarten of nieuwsbrieven.

accessoires verkrijgbaar. In deze shortlist

QUICK FIX

136

MASTERCLASS Tracking cookies

zetten we de meest praktische producten

CC EN BCC IN GMAIL

OPTIMALE VEILIGHEID IN CHROME

SCHRIJFQUOTA VASTLEGGEN

102

SUGGESTIE-MODUS IN GOOGLE DRIVE

116

PLUSCODE IN PLAATS VAN ADRES

130

VIDEO VERZENDEN PER MAIL

142

VRAAG & ANTWOORD

158

voor je op een rij.

104

In 2023 valt definitief het doek voor de tracking cookies. Wat zijn de gevolgen? 144

MASTERCLASS Android-apps verwijderen

KIJKEN, KIEZEN, KOPEN Draadloze oortjes met ANC

Hoe schakel je meegeleverde systeem-apps op je Android-smartphone uit?

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

150

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

REVIEWS 162

HARDWARE

SOFTWARE

APPS

GAMES

5 |

ENTER

Nieuws, gadgets, gear, apps, geruchten, cijfers, uitspraken én meningen. Uit alles wat langs is gekomen, viel ons dit het meest op. Is dát even lekker binnenkomen!

AUDIO

SONOS RAY

Sonos’ goedkoopste soundbar

6 |

Sonos brengt zijn goedkoopste soundbar tot dusver

Het geluid komt ook alleen uit de voorkant van de sound-

uit. De nieuwe Sonos Ray is verkrijgbaar vanaf

bar, en niet ook uit de zijkanten. De Ray is tien centimeter

7 juni en met een adviesprijs van 299 euro een flink stuk

smaller dan de Beam Gen 2, mist een microfoon voor

goedkoper dan de Sonos Beam Gen 2 (469 euro). Sonos

spraakbediening en ondersteunt geen Dolby Atmos. Ook

verkoopt daarnaast nog de Arc voor 949 euro. De Ray

ontbeert de soundbar een HDMI-poort. Je verbindt de

komt – net als de andere soundbars – uit in het wit en

Ray via de optische audiopoort met je televisie. De sound-

zwart, werkt via dezelfde Sonos S2-app en is compatibel

bar heeft verder enkel een stroompoort en ethernetaan-

met diensten als Apple AirPlay 2. Je kunt ’m ook combine-

sluiting, maar werkt ook via wifi. Sonos zegt dat de Ray

ren met een Sonos-subwoofer en andere Sonos-speakers,

vooral bedoeld is voor mensen die naar het geluid uit hun

bijvoorbeeld twee One’s voor surroundgeluid. Om tot de

tv luisteren, en zegt dat de soundbar qua afmetingen

lagere prijs te komen, levert de Ray hier en daar wat in. Zo

ideaal is voor tv’s van maximaal 55 inch. De Beam Gen 2

biedt de soundbar minder krachtig geluid dan de Beam.

en de Arc blijven gewoon te koop.

ENTER

SMARTPHONE

ZEG EENS A

GOOGLE PIXEL 6A

COMPUTER

Google brengt eind juli zijn nieuwste

AOC CU34P2C

smartphone uit, de Pixel 6A. Het toestel

Ultrawide thuiswerkmonitor

komt niet officieel in Nederland uit, maar wel in buurlanden als Duitsland, voor een adviesprijs van 459 euro. De Pixel 6A is een goedkopere versie van de Pixel 6, die afgelopen najaar verscheen voor 649 euro en inmiddels 569 euro kost. Google verkoopt ook een Pixel 6 Pro, die nu 799 euro kost. Het prijsverschil tussen de 6A en 6 en 6 Pro komt met name door tech-

De nieuwe AOC CU34P2C is een

verbinding maken met je desktop of lap-

nische bezuinigingen. Zo is het werkgeheu-

ultrawide monitor die zich met

top en levert in dat geval ook tot 65 watt

gen kleiner (6 GB) en gebruikt de smartphone

name richt op gebruik in het (thuis)kan-

aan stroom. Dat is voldoende om de

de 12,2megapixel-hoofdcamera van de Pixel 5.

toor. Zo heeft het apparaat een lcd-

meeste laptops op te laden tijdens het

In de Pixel 6 (Pro) zit een nieuwe, betere

scherm van 34 inch met een brede

gebruik. De usb-c-poort geeft ook beeld,

50megapixel-hoofdcamera. In de Pixel 6A zit

21:9-schermverhouding en een resolu-

audio en data door. Zo heb je aan één

een 6,1inch-oledscherm met Full HD en een

tie van 3440 × 1440 pixels. AOC belooft

kabel genoeg, aldus de fabrikant. De

verversingssnelheid van slechts 60 Hz. De

een maximale schermhelderheid van

AOC CU34P2C is in hoogte verstelbaar,

Pixel 6 en 6 Pro hebben grotere schermen met

300 nits. De verversingssnelheid van

te draaien en te kantelen. Optioneel kun

een hogere verversingssnelheid en een hogere

het display is 100 Hz. De monitor heeft

je een VESA-p2-beugel aan de monitor-

resolutie (alleen 6 Pro). Google stopt de krach-

luidsprekers en een hoofdtelefoonaan-

standaard bevestigen om zo – uit het

tige Tensor-processor van de Pixel 6-serie ook

sluiting, net als een vier-poorts-usb-a-

zicht – een mini-pc te monteren. AOC

in de Pixel 6A en levert de smartphone met

hub om randapparatuur aan te sluiten.

verkoopt de monitor sinds mei voor een

Android 12 en vijf jaar beveiligingsupdates.

Een

adviesprijs van 619 euro.

Ik hoop dat zelfs mijn grootste critici op Twitter blijven, want dat is wat vrijheid van meningsuiting betekent.

ingebouwde

usb-c-poort

kan

ECHT GEZEGD

Foto: Heisenberg Media, CC BY 2.0 (www.tiny.cc/cc2_0).

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

Tweet miljardair Elon Musk op 25 april, vlak nadat bekend is geworden dat hij Twitter wil kopen voor omgerekend 41 miljard euro. De koop moet later dit jaar rond zijn.

7 |

ENTER

TIJDLIJN

Apple groeit door De groei van Apple zet door: het bedrijf

hadden namelijk verwacht dat iPhone-gebrui-

computer. Nu Apple boven verwachting blijft

verkocht in de afgelopen maanden een

kers langer met een toestel zouden doen. Boven-

presteren, is het de vraag wat de nieuwe iPhone

recordaantal iPhones en Macs. Mede daardoor

dien rekenden analisten op lagere Mac-verko-

SE (2022) en straks de nieuwe Macs gaan beteke-

was ook de kwartaalomzet de hoogste ooit. De

pen omdat de computerverkopen de afgelopen

nen voor de verkoopresultaten. Hieronder wat

sterke financiële cijfers zijn ook nog eens een

twee jaar piekten door de coronacrisis; iedereen

belangrijke momenten voor Apple door de jaren

stuk beter dan analisten hadden voorspeld, die

werkte thuis en kocht sneller een nieuwe

heen.

1 APRIL 1976 APPLE COMPUTER INC. WORDT OPGERICHT DOOR DRIE AMERIKANEN, WAARONDER STEVE JOBS

2007 APPLE COMPUTER WIJZIGT ZIJN NAAM OFFICIEEL NAAR APPLE, OM DUIDELIJK TE MAKEN DAT HET BEDRIJF ALLERLEI SOORTEN APPARATEN VERKOOPT

5 OKTOBER 2011 MEDEOPRICHTER EN DIRECTEUR SINDS 1997 STEVE JOBS OVERLIJDT AAN KANKER. TIM COOK NEEMT HET STOKJE OVER EN IS NOG STEEDS DIRECTEUR.

22 JANUARI 2008 APPLE PRESENTEERT EEN RECORDKWARTAALOMZET VAN 9,1 MILJARD EURO, DEELS TE DANKEN AAN DE 22 MILJOEN VERKOCHTE IPODS. DE IPHONE VERKOCHT 2 MILJOEN STUKS

3 JANUARI 2022 APPLE IS HET EERSTE BEDRIJF DAT OP DE BEURS 3 BILJOEN EURO WAARD IS, SLECHTS DRIE JAAR NADAT HET DE WAARDE VAN 1 BILJOEN EURO BEREIKTE.

29 APRIL 2022 APPLE BEHAALT EEN RECORDKWARTAALOMZET VAN 92,6 MILJARD EURO. NIET EERDER VERKOCHT HET BEDRIJF ZOVEEL IPHONES EN MACS

COMPUTER

HUAWEI MATEBOOK 16

PREMIUM KRACHTPATSER Huawei lanceert een nieuwe premium laptop in Nederland, de Matebook 16. Deze Windows 11-laptop

heeft een adviesprijs van 1200 euro en, zoals je mag verwachten, uitstekende specificaties. Zo draait er onder de motorkap een krachtige AMD Ryzen 5-5600H-processor met 16 GB werkgeheugen. De ssd is 512 GB groot. Een royale 84Whaccu voorziet de laptop van stroom. Opladen gaat snel via de meegeleverde usb-c-oplader. De laptop heeft een lcd-scherm van 16 inch met een meer vierkante 3:2-verhouding en een schermresolutie van 2520 × 1680 pixels. Huawei stopt ook C I J F E R TJ E

24.866 MELDINGEN

stereo luidsprekers, een HDMI-poort, twee usb-a- en usb-cpoorten en een 3,5mm-aansluiting in de Matebook 16. De laptop is gemaakt van metaal, weegt 1,99 kilo en heeft (slechts) een HD-webcam. Interessant is dat de laptop draadloos en bedraad verbinding kan leggen met Huaweis MateView-

van datalekken kreeg de Autoriteit Persoonsgegevens in 2021 binnen. Slechts enkele honderden datalekken bij bedrijven zijn door de toezichthouder opgepakt. Dit vanwege onderbezetting.

8 |

monitor, MatePad Pro-tablet en Huawei-smartphones. In Nederland gaat er echter weinig aandacht meer uit naar tablets en smartphones van Huawei, omdat ze vanwege economische sancties zonder Google-software komen.

ENTER

JEROEN BOER NAM AL AFSCHEID VAN COAX

Een van de dingen die ik in mijn huis heb gedaan, is het vervangen van de coaxbekabeling door netwerkkabels. Een televisieontvanger met ethernet juich ik dan ook toe. Wellicht is dit een eerste stap van Ziggo om zijn hele netwerk op IP te baseren en afscheid te nemen van de digitale televisiekanalen. Ook het energieverbruik van maximaal 5 watt klinkt goed, zeker gezien Ziggo’s Mediabox XL regelmatig in het nieuws is vanwege een hoog energieverbruik.

DAAN DOEDENS STREAMT LIEVER VIA DE APP

Ik ben een trouwe Ziggo-klant, maar een settopbox heb ik nooit gehad. Ziggo heeft z’n app namelijk prima op orde. Vanaf de bank kan ik simpel een programma opzoeken dat ik wil kijken, en ’m via de Chromecast naar m’n tv streamen. Dan heb je ook geen afstandsbediening nodig, en de Netflix-app zit sowieso al op m’n televisie. Een leuk idee van Ziggo, en er is ongetwijfeld een markt voor, maar met het gemak van een smartphone is een settopbox eigenlijk niet meer nodig.

JEROEN DE JAGER KIJKT TV VIA NLZIET

ZIGGO NEXT MINI

Settopbox zonder coax Bij het woord settopbox denk je misschien aan een lomp apparaat met onder meer een coaxaansluiting. Ziggo’s nieuwe Next Mini breekt met dat denkbeeld. Dit kastje meet slechts 8 × 8 × 1,9 centimeter en komt zonder die vertrouwde coaxaansluiting. Tv-kijken doe je via wifi of ethernet, waarna je de Next Mini via HDMI 2.0a aansluit op je televisie. Ziggo belooft een opstarttijd vanaf vijf seconden en levert het settopboxje met een afstandsbediening die stembesturing ondersteunt. De Next Mini is geschikt voor kijken in 4K-resolutie en ondersteunt apps als YouTube, Netflix en Videoland. Volgens de provider is de settopbox ideaal om te huren bij een goedkoper tv-abonnement of bij een tweede of derde televisie in huis. Zijn de redacteuren van Computer!Totaal ook enthousiast over de Ziggo Next Mini?

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

Hoewel ik blij ben met mijn coaxkabel naar zolder, waarmee ik via INCA-modules van Hirschmann prima gigabitethernet heb liggen, doe ik verder alles via glasvezel. En dat alles is beperkt tot internet. Bellen doen we mobiel en tv-kijken via NLZiet. Zeker sinds 4G en 5G zijn veel coax-installaties thuis niet meer storingsvrij, dus vanaf het beginpunt in huis overstappen op ethernet vind ik een verstandige zet van Ziggo. Ook tv-kijken kun je prima draadloos en een klein en snel kastje om te zappen lijkt me erg prettig.

EELKO ROL BAALT HIER EEN BEETJE VAN

Twee jaar geleden ben ik vanwege het vele thuiswerken overgestapt op Ziggo; KPN kon bij mij thuis niet de internetsnelheden leveren die ik nodig had om mijn werk fatsoenlijk te blijven doen. Dat betekende echter wel dat ik genoodzaakt was een coaxkabel door mijn nieuwbouwwoning te trekken, wilde ik tv kunnen kijken. Dat was best een klus, dus het is een beetje jammer dat die kabels er binnenkort voor niks bij hangen; voor de Next Mini zijn die immers niet nodig. Is het einde van coax voor de consument in zicht?

9 |

ENTER

LUXE CAMPEREN JEROEN DE JAGER, ZOEKT SPANNING OP DE CAMPING

Het kampeerseizoen is begonnen en dat mag van mij best met wat luxe. Zeker bij vochtig weer of als dankzij buurcaravans met slechte isolatie de zekering er weer eens uitknalt,

Techproblemen vragen een techoplossing! En in ons dagelijks techleven komen we vaak leuke nieuwe initiatieven tegen. En de prijs? Die maakt niet zo veel uit als het een geniaal idee is.

kan een eigen elektriciteitsbron op de camping geen kwaad. Met de PowerStation van Ecoflow kun je gewoon door met wat je deed. www.ecoflow.com

E-INK MET KLEUR JORIS PETERSE, I CAN SEE KLEURLY NOW!

Het grote nadeel van mijn e-reader is dat hij geen kleuren weergeeft. Voor gewone boeken maakt het me niet zoveel uit, maar voor een stripboek is het echt onmisbaar. E Ink, het bedrijf achter de schermen, heeft het Gallery 3-paneel ontwikkeld. Het paneel kan kleuren vertonen (toegegeven, niet zo mooi als oled), maar is ook buigbaar. Voor de échte boekervaring. www.eink.com

DEZE PAST WEL

STENEN TIJDPERK

JEROEN BOER, IS GEWOON EEN KOELE GAST

RANDOLF BOUWMA, DRAAGT GRAAG Z’N STEENTJE BIJ

Een torenkoeler biedt vaak de beste koeling,

Horizon: Forbidden West is lang en breed

maar veel modellen zijn erg hoog. Noctua

uitgespeeld. Maar ik geniet graag nog na met

biedt daarom de NH-D12L, die dankzij een

deze LEGO-Tallneck, die sinds kort te koop

handig ontworpen ventilator ruim een centi-

is voor een (naar LEGO-maatstaven) best

meter lager is dan andere modellen. Hij koelt

schappelijke prijs van 80 euro. Zo’n waanzin-

iets minder goed dan varianten met 12cm-

nig vormgegeven robotdino zet ik maar wat

ventilatoren, maar past wel in veel meer

graag op m’n gameplank. Eerst wel nog even

behuizingen. De NH-D12L kost 89,90 euro.

die 1200+ steentjes in elkaar frutselen …

www.noctua.at/nh-d12l

https://kwikr.nl/tallneck

FOTO-DRONE DAAN DOEDENS, IS FOTOGENIEK (LELIJKER IN HET ECHT)

Waarom je eigen foto’s maken, als een drone dat ook kan? Dat dacht Snap, het bedrijf achter Snapchat, ook. De Pixy is een drone die vier voorgeprogrammeerde rondjes kan vliegen of je simpelweg kan volgen. De foto’s worden automatisch naar je Memories geupload. Voor 230 dollar is het apparaat van jou, als je tenminste in Amerika of Frankrijk woont. www.pixy.com

10 |

ENTER

POPULAIRE DESKTOPBROWSERS Welke browser gebruik jij op je computer? Grote kans dat het Google Chrome is, want dat is wereldwijd veruit de populairste browser. Ook in Nederland overigens. En dat zal gezien het marktaandeel nog wel even zo blijven. In de rest van de top vijf is het wat onrustiger. Zo is Microsoft Edge wereldwijd voor het eerst groter dan Apples Safari, bijvoorbeeld. Hieronder de nieuwste cijfers (april 2022) van marktonderzoeker Statcounter voor Nederland.

GOOGLE CHROME

R A N D A P PA R AT U U R

BESTE NOISE-CANCELLING HOOFDTELEFOON?

Heeft in Nederland 58 procent marktaandeel en is hiermee de onbetwiste marktleider. Levert wel in, want had in september 2021 nog 65 procent marktaandeel. De concurrentie wint aan populariteit.

SONY WH-1000XM5

MICROSOFT EDGE

Sony lanceert de WH-1000XM5, zijn

Is sinds september 2021 in een nek-aan-nekstrijd verwik-

nieuwste noise-cancelling hoofdtele-

keld met Apple Safari, met allebei rond de 13 procent

foon. De XM5 volgt de gerenommeerde XM4

marktaandeel. In maart klom Edge voor het eerst boven

uit 2020 (adviesprijs 379 euro) op en kost 420

Safari uit, met 14 procent marktaandeel.

euro. Het ontwerp is gewijzigd: de XM5 ziet er wat moderner uit en draagt volgens Sony

APPLE SAFARI

comfortabeler. Een nadeel is dat de hoofdtelefoon niet meer op te vouwen is, maar dat je alleen de oorschelpen naar binnen kunt draai-

Schommelt in Nederland al zeker een jaar rond de 13 tot

en. De meegeleverde opbergdoos is dan ook

14 procent marktaandeel en is onlangs ingehaald door

groter dan die van vorige XM-hoofdtelefoons.

Microsoft Edge. Safari werkt alleen op Apples eigen Macs.

Sony belooft dat de accu van de WH-1000XM5 het tot dertig uur volhoudt met actieve ge-

MOZILLA FIREFOX

luidsonderdrukking (ANC) en bluetooth 5.2 ingeschakeld; dat is even lang als de XM4. De hoofdtelefoon kan gekoppeld worden aan

Firefox is aan een langzame opmars bezig. Het heeft nu

twee bluetooth-apparaten tegelijk om snel te

8 procent marktaandeel in Nederland, waar dat in maart

schakelen, ondersteunt Google Fastpair en

2021 nog 6 procent was. Mogelijk profiteert Firefox van de

Google Assistent. Volgens Sony zijn de ANC-

daling van Chrome.

functie, belkwaliteit en muziekkwaliteit weer een stukje beter dan die van de XM4. Opladen

OPERA

gaat ook sneller: na drie minuten opladen via usb power delivery (via de usb-c-poort) kun je weer zo’n drie uur muziek luisteren. De Sony

Op de vijfde plek staat Opera, de browser van Opera

WH-1000XM5 is te koop in het zwart en plati-

Software. Opera heeft al twaalf maanden op rij zo’n

numzilver, dat als een soort grijs te omschrij-

1,8 procent van de browsermarkt in handen. De fanschare

ven is.

is klein maar trouw.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

11 |

ENTER

SMARTPHONE

POCO F4 GT

‘Google is tablets vergeten’

Snelheidsmonster Poco is een merk van Xiaomi en staat

GB. Het toestel valt vooral op met zijn

bekend om zijn smartphones met een

premium Qualcomm Snapdragon 8 Gen1-

zeer scherpe prijs-kwaliteitverhouding. De

processor, die vooral in duurdere smart-

nieuwe Poco F4 GT moet dat ook doen en is

phones zit. In Nederland is de Poco F4 GT de

te koop vanaf 599 euro met 8 GB werkge-

goedkoopste smartphone met deze chipset.

heugen en 128 GB opslagruimte. Voor 699

Ook de 120watt-oplaadsnelheid van de

euro krijg je een variant met 12 GB en 256

accu is indrukwekkend. Poco claimt dat de 4700mAh-accu in zeventwintig minuten helemaal oplaadt. De oplader zit in de doos;

Google is als ontwikkelaar van het Android-besturingssysteem nauw betrokken bij smartphones. Sterker nog, het maakt zelf ook smartphones. Die verschijnen in de Pixel-reeks, overigens niet officieel in Nederland te koop. Maar hoe zit het met tablets?

iets wat niet meer zo gangbaar is anno 2022. De Poco-smartphone heeft geavanceerde vloeistofkoeling en focust zich dan ook op gaming. Het scherm meet 6,67 inch en gebruikt een Full-HD-oledscherm met een verversingssnelheid van 120 Hz. Het toestel richt zich minder op fotografie en mist ook functies als draadloos opladen en een

Google lijkt deze productgroep compleet vergeten. De laatste door Google gemaakte tablet stamt van jaren geleden. Het bedrijf ontwikkelt Android wel nog voor tablets, want onder meer Lenovo en Samsung brengen af en toe nieuwe Androidtablets uit. En warempel: ook Google gaat zich weer mengen in de tabletwereld. Op zijn jaarlijkse ontwikkelaarsconferentie I/O gaf Google half mei aan dat het ergens in 2023 een eigen Pixel Tablet uitbrengt. Google toonde zelfs al een paar afbeeldingen van het apparaat, dat met zijn witte uiterlijk en relatief dikke schermranden wat ouderwets overkomt. Het ontwerp doet enigszins denken aan de voorkant van een Nest Hub-luidspreker. De achterkant lijkt bovendien gemaakt van kunststof. Al met al ziet het apparaat er simplistisch uit, wat gek is omdat Google spreekt van een premium tablet met bijbehorende prijs. Technische details over de Pixel Tablet zijn echter nog niet bekendgemaakt en ook de prijs volgt pas later. Wel is duidelijk dat de tablet uiteraard gaat draaien op Android.

12 |

waterdicht ontwerp. Ook het updatebeleid is onduidelijk. De Android 12-smartphone kan – kijkend naar andere Poco-telefoons – vermoedelijk rekenen op twee versieupdates en drie jaar beveiligingsupdates.

COMPUTER

OLED OP DIEET

ASUS ZENBOOK S 13 OLED

ASUS is een van de merken die flink

De 13,3inch-versie is voorzien van een AMD

inzet op laptops met een oledscherm.

Ryzen 7 (6800U)-processor, AMD Radeon

Er verschijnen steeds meer premium laptops

Graphics en 16 GB werkgeheugen. De op-

met een oledscherm, dat mooiere kleuren en

slagruimte is 1 TB groot. De laptop beschikt

écht zwart toont ten opzichte van een lcd-

over drie usb-c-poorten die ook geschikt zijn

scherm. De nieuwe ASUS Zenbook S 13 Oled

om de 67Wh-accu op te laden en beeld door

komt in juni uit in Nederland en krijgt een

te sturen via de DisplayPort-functie. Op de

adviesprijs van 1299 euro. De laptop is hier-

Zenbook S 13 Oled is Windows 11 geïnstal-

mee 100 euro goedkoper dan de Zenbook

leerd. Opvallend is het gewicht van de lap-

Pro Flip 15 Oled, die een groter scherm heeft.

top: hij weegt slechts één kilo.

ENTER

INTERNET

C I J F E R TJ E

E-FIBER INGELIJFD DOOR OPEN DUTCH FIBER

CYBERCRIME

E-Fiber

PROBLEEM NEEMT TOE

Cybercrime wordt een steeds groter pro-

Groot nieuws rondom glasvezel in Ne-

omdat E-Fiber in gemeenten actief is waar

terie (OM) in zijn jaarbericht over 2021. Het

derland. De relatief grote speler E-Fiber

Open Dutch Fiber niet beschikbaar is. Consu-

signaleerde meer meldingen van cybercrime,

is overgenomen door concurrent Open Dutch

menten in bepaalde gemeenten krijgen nu of

waaronder phishing, hacking, identiteitsfrau-

Fiber. Het overnamebedrag is niet bekendge-

straks dus meer keuze uit providers, want

de en aankoopfraude. De politie wist ook (iets)

maakt, maar lijkt significant. E-Fiber heeft in

E-Fiber hanteert een open netwerk. Dat bete-

meer daders van cybercrime te veroordelen

de afgelopen tien jaar naar eigen zeggen hon-

kent dat elke provider die bereid is om de

tot een gevangenisstraf. Opmerkelijk: de poli-

derdduizend Nederlandse huishoudens aan-

licentievergoeding te betalen, gebruik mag

tie wist veel minder ‘high-tech crime-onder-

gesloten op glasvezel. Het bedrijf sprak on-

maken van het E-Fiber-netwerk. De beperk-

zoeken’ uit te voeren dan vooraf was afgespro-

langs de ambitie uit om in de komende vijf

te aanwezigheid van Open Dutch Fiber komt

ken. Dat komt door een personeelstekort. Het

jaar vijfhonderdduizend adressen te vergla-

deels omdat het bedrijf pas vorig jaar is opge-

OM onderstreept dit, maar wijst ook op het

zen. Een flinke groei dus, die nu onder de vlag

richt, als een joint venture van buitenlandse

belang van overheidsfunctionarissen die kun-

van Open Dutch Fiber uitgevoerd gaat wor-

partijen. T-Mobile Nederland is de grootste

nen optreden tegen cybercrime. “Cybercrime

den. E-Fiber blijft alle huidige projecten uit-

huurder van het glasvezelnetwerk. Open

is moeilijk op te sporen en vraagt om veel ken-

voeren. Een interessante vernieuwing: provi-

Dutch Fiber heeft aangekondigd zeker vier-

nis en specialisten die zich voortdurend blij-

ders die via het netwerk van Open Dutch

honderdduizend Nederlandse adressen te

ven ontwikkelen om hackers voor te blijven.

Fiber

verkopen,

verglazen. T-Mobile op zijn beurt wil in de ko-

Daarnaast moet het OM breed investeren in

kunnen die nu ook verkopen via het glas-

mende jaren zeker één miljoen huishoudens

digitale vaardigheden, want de specialistische

vezelnetwerk van E-Fiber. Dat is relevant,

van een glasvezelaansluiting voorzien.

bleem, concludeert het Openbaar Minis-

glasvezelabonnementen

kennis van vandaag is de basiskennis van morgen.” De conclusie van het OM is duidelijk: “Als cybercrime onvoldoende strafrechtelijk wordt aangepakt, zorgt het voor afnemend

COMPUTER

vertrouwen van burgers in de digitale infra-

LICHTE LAPTOPS MET GROTE ACCU’S

structuur en democratische rechtsstaat.”

+33%

25X 9

+96

45%

De politie registreerde in 2021 bijna 15 duizend gevallen van cybercrime. Dat is 33 procent meer dan in 2020.

2022 LG GRAM

In 2021 zijn 34 daders van cybercrime veroordeeld tot een gevangenisstraf. Dat gebeurde in 2020 totaal 25 keer.

De Gram-laptops van LG staan bekend om hun zeer lage gewicht, mogelijk dankzij een behuizing van mag-

energiezuiniger. Je kunt de Gram 16 en 17

nesiumlegering. De Gram 2022-modellen

optioneel voorzien van een Nvidia GeForce

Van die 34 daders moeten er 9 tussen de 2 en 5 jaar de cel in vanwege de impact van hun acties.

komen tussen eind mei en eind juli in Ne-

RTX 2050-videokaart. Opmerkelijk, want

derland uit voor nog onbekende prijzen.

in veel andere nieuwe laptops vind je de

Het gaat weer om drie laptops, met op-

modernere RTX 3050-gpu. LG promoot de

nieuw schermen van 14, 16 en 17 inch. Aan

Gram 2022-laptops ook met hun grote

De politie registreerde vorig jaar 564 nieuw ingeschreven verdachten van cybercrime, tegenover 468 in 2020.

het gewicht is niet gesleuteld: de laptops

accucapaciteit. In de 14inch-versie zit een

wegen evenveel als hun voorgangers. Res-

72Wh-batterij, in de 16- en 17inch-varian-

pectievelijk 999, 1199 en 1350 gram om pre-

ten is dat een 80Wh- of 90Wh-batterij. Dit

cies te zijn. Wat LG wél verbeterd heeft, is

hangt ervan af of je een RTX 2050-gpu

de processor. In de Gram 2022-serie zit een

kiest. De laptops draaien op Windows 11,

Intel Core-processor van de twaalfde gene-

laden op via een usb-c-poort en hebben nu

ratie, tegenover een elfde generatie-chip in

een antireflectiescherm. Dat is ook een

de Gram-modellen van vorig jaar. De nieu-

verschil met de Gram 2021-serie, die maakt

we Alder Lake-processors zijn sneller en

gebruik van een spiegelend display.

Vorig jaar voerde de politie slechts 9 high-tech crimeonderzoeken uit, een realisatie van 45 procent ten opzichte van het gestelde doel van 20 onderzoeken.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

13 |

ENTER

C I J F E R TJ E

1 MILJARD DOLLAR Zoveel wilde voetbalbond FIFA naar verluidt van gameuitgever EA ontvangen, zodat laatstgenoemde nog eens vier jaar FIFA-games mocht uitbrengen. EA weigerde, dus FIFA 23 is de laatste FIFA-game van EA. Vanaf volgend jaar heet het voetbalspel EA Sports FC. AUDIO

THX SPATIAL AUDIO GAMESOUNDBAR

COMPUTER

AMD RYZEN 7000-CPU’S

RAZER LEVIATHAN V2

Razer lanceert een op gamers gerichte soundbar, de Leviathan V2. Deze soundbar is per direct te koop voor een adviesprijs van 250 euro, en jazeker, hij is voorzien van RGB-verlichting. De verlichting werkt samen met Razers Chroma-lichtsysteem en kan dus in dezelfde

AMD Zen 4-cores AMD lanceert eind dit jaar nieuwe desktopprocessors met Zen 4-cores,

kleuren oplichten als je muis, toetsenbord en andere ap-

zo meldt de fabrikant. In 2023 volgen er minimaal twee nieuwe mobiele

paratuur van Razer. De verlichting is ook uit te schakelen.

processors in de Ryzen 7000-serie, ook met Zen 4-cores. Die Zen 4-cores moe-

Razer besteedt graag aandacht aan het feit dat de Levia-

ten sneller en energiezuiniger zijn en onder andere een hogere kloksnelheid

than V2 de eerste game-soundbar is die THX Spatial

behalen dan huidige Zen 3-cores. Ook zijn de Zen 4-cores geschikt voor PCI

Audio ondersteunt. Dit is een geluidstechniek die ruimte-

Express 5.0 en DDR5-geheugen. AMD zegt dat de Ryzen 7000-desktopproces-

lijke audio belooft. De soundbar is ook geschikt voor

sors in het vierde kwartaal van dit jaar uitkomen en een stroomverbruik van

bluetooth 5.2 en kan bedraad worden aangesloten via de

meer dan 65 watt hebben. De processors zijn gericht op de ‘enthusiast desk-

usb-poort, want de soundbar heeft een eigen geluids-

top’-categorie, aldus het bedrijf. Niet duidelijk is of dat specifiek om gamers

kaart. Razer levert de soundbar met een aparte 14centi-

gaat. De mobiele Ryzen 7000-cpu’s zijn wel gefocust op gamelaptops. Zo

meter-subwoofer van drie kilo, de soundbar zelf weegt 1,4

komen er Dragon Range-chips voor ‘extreme gaming laptops’ en Phoenix-

kilo. Handig: Razer voorziet de soundbar van afneembare

chips voor ‘thin and light laptops’. Met de ‘extreme gaming laptops’ bedoelt

rubberen voetjes, zodat je hem eventueel in een hoek

AMD laptops van minimaal twee centimeter dik, waar de Phoenix-chips

kunt positioneren. Zo kun je het geluid meer naar boven

bedoeld zijn voor laptops van maximaal twee centimeter dikte. Hoe duur alle

sturen bijvoorbeeld.

nieuwe AMD-processors worden, maakt de fabrikant pas later bekend.

ECHT GEZEGD Muziek behoorde altijd tot de kern van Apple, en muziek naar honderden miljoenen gebruikers brengen, zoals de iPod heeft gedaan, heeft meer beïnvloed dan alleen de muziekindustrie. Foto: Apple.

14 |

Dat schrijft Greg Joswiak, Apples marketingdirecteur, in een blogpost waarin hij aankondigt dat Apple stopt met de productie van de iPod. Na twintig jaar valt het doek voor de muziekspeler.

ENTER

Technologische voorspellingen uit het verleden slaan de plank vaak op vermakelijke wijze mis, maar zo nu en dan zijn ze ook griezelig accuraat. Met hun visioenen en hun voorbarige denk- of knutselwerk waren wetenschappers,

1958: EENWORDING VAN KUNST EN TECHNIEK

uitvinders, futurologen, sciencefictionschrijvers, kunstenaars of fantasten hun tijd soms ver vooruit. In de rubriek Futurama duikt Fanta Voogd in de geschiedenis van de toekomst.

Fanta Voogd

Foto: Herbert Behrens, CC BY-SA 2.0 (www.tiny.cc/ccsa2_0).

Het Philips-paviljoen op de Brusselse wereldtentoonstelling van 1958 maakte diepe indruk op de Nederlandse dagbladjournalisten. Men had haarscherp in de gaten dat de vertoonde Poème Électronique een voorbode was van een toekomstige ‘synthese van kunst en techniek’.

Wie zich al lezend, luisterend en kijkend onderdompelt in de sfeer van de Expo 58, verbaast zich over het sterke contrast tussen de achterhaalde en de innovatieve bijdragen. De beelden van het traditionele Congolese dorpje en de Congolezen die er figureerden als bewoners, weerspiegelen de negentiende-eeuwse en nog oudere gewoonte om niet-westerse mensen als bezienswaardigheid tentoon te stellen. Ruim voor het einde van de tentoonstelling pakten de Congolezen trouwens hun koffers; ze hadden genoeg van de bezoekers die hun bananen en pelpinda’s toewierpen. Het Philips-Paviljoen waar men Le Poème Électronique kon ondergaan, gaf daarentegen in verschillende opzichten een voorproefje van de toekomstige architectuur, techniek, muziek- en kunstbeleving.

Gesamstkunstwerk Toen Louis Kalff (1897-1976), Philips-artdirector en ontwerper van het Philips-beeldmerk, opdracht kreeg een plan te maken voor de bijdrage van Philips aan de Expo 58 had hij net foto’s gezien van de zojuist voltooide Notre Dame du

Het paviljoen tijdens de bouw op 13 november 1957 en voor de opening van de Expo 58 op 20 maart 1958.

hem besluiten de Zwitsers-Franse architect te vragen het Philips-paviljoen te ontwerpen. Le Corbusier nam de opdracht weliswaar aan,

Haut (1955), de door Le Corbusier ontworpen

maar hij had in die jaren al zijn handen vol aan

kapel in de Vogezen. Kalffs enthousiasme, met

een stad die volledig naar zijn ontwerp tot stand

name over het interieur en de lichtinval, deed

zou komen: Chandigarh in Noord-India.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

15 |

ENTER

Hoewel Le Corbusier uiteindelijk wel supervisie

Ondanks de problemen met het geluid waren

Hoe ‘verbijsterend modern’ (De Telegraaf) het

hield over het project, zou hij het architectoni-

de meeste kranten enthousiast en doordrongen

Philips-paviljoen ook werd bevonden, het

sche ontwerp overlaten aan de Grieks-Franse

van het toekomstige belang van de voorstelling.

project kwam niet uit de lucht vallen. Philips

architect (en componist) Iannis Xenakis. Een

Volgens de Volkskrant had Philips op de Expo

was in Frankrijk vanaf 1952 nauw betrokken

poging van Philips om de architect Gerrit Riet-

‘de nieuwe uitdrukkingsmiddelen gebracht van

geweest bij een nieuw soort evenement: de son

veld aan Le Corbusier te koppelen, liep op niets

een komende generatie, die een zekere synthese

et lumière; geluiden lichtspektakels rond his-

uit. Voor de muziek schakelde Le Corbusier de

van kunst en techniek zoekt’.

torische locaties als kastelen, waar duizenden

avantgardistische Frans-Amerikaanse compokeur voor de traditionelere Benjamin Britten negeerde. Le Corbusier droeg nog wel zelf zorg voor de projectiebeelden, een associatieve verbeelding van de wereldgeschiedenis. Het drietal Le Corbusier (1887-1965), Xenakis (1922-2001) en Varèse (1883-1965) zou, met de ondersteuning van Philips-technici, een visionair Gesamtkunstwerk realiseren.

Foto: Wouter Hagens, CC BY-SA 2.0 (www.tiny.cc/ccsa2_0).

nist Edgard Varèse in, waarmee hij Kalffs voor-

Ponsband en projectoren Op 22 april 1958, vijf dagen na de opening van de Expo, werd het ‘elektronisch gedicht’ vertoond aan de pers. Dagblad De Tijd schreef daags na de persvoorstelling over ‘een mengeling van merendeels gruwelijke geluiden’ en ‘waarschijnlijk de meest schokkende ervaring op de Expo’. Het Vrije Volk achtte de voorstelling ongeschikt voor kinderen en beweerde dat ‘alle psychiaters van de wereld de schatten na deze acht minuten niet meer zouden kunnen genezen’. Philips-ontwerper Louis Kalff besloot na het zien van de kapel Notre Dame du Haut (1955) architect Le Corbusier uit te nodigen het Philips-paviljoen te ontwerpen.

Het Philips-paviljoen op de Expo 58 in Brussel.

Foto: Wladyslaw, CC BY-SA 2.0 (www.tiny.cc/ccsa2_0).

16 |

‘DE VOORSTELLING DUURT ACHT MINUTEN, MAAR DEZE TIJD VOLSTAAT OM STOF TOT NADENKEN TE BIEDEN, VOORAL ALS MEN BEDENKT DAT DIT DE VORM IS WAARIN IN DE TOEKOMST KUNSTMANIFESTATIES OP DE MASSA ZULLEN WORDEN OVERGEBRACHT ’ Het Parool over het Philipspaviljoen op de Brusselse Expo 58 (23 april 1958)

ENTER

een onmiskenbare mijlpaal in de geschiedenis Foto: Lempesfabriek, CC BY-SA 2.0 (www.tiny.cc/ccsa2_0).

van de elektronische muziek. Op aanwijzing van de bejaarde Varèse fabriceerden de Philipsgeluidstechnici met behulp van oscillatoren elektronische geluiden die werden bewaard op kleine stukjes tape, om uiteindelijk te worden samengevoegd op een driesporen-35mmgeluidsband. Overigens vormde het puur elektronische geluidspalet slechts een deel van het muziekstuk. Er klonk ook klokkengebeier, een Samen met architect Leo de Bever was Philipsartdirector Louis Kalff ook verantwoordelijk voor het Evoluon in Eindhoven.

straaljager, een piepende deur en de stem van De blikvanger van de Expo 58 was het Atomium, een ontwerp van de Belgische ingenieur André Waterkeyn.

de destijds nog onbekende conservatoriumstudente Cristina Deutekom.

Opgeblazen met dymamiet Wie vandaag de radio aanzet, hoort dat elektronica vooral de populaire muziek onherkenbaar heeft veranderd. Helemaal als je de elektronische vervorming van conventionele muziekinstrumenten en stemgeluid meerekent. Het samenspel van licht, beeld en geluid is bovendien niet meer weg te denken uit de populaire cultuur. Van het Philips-paviljoen loopt er een evolutionaire lijn, via de kleurstofdia’s uit de jaren zestig, naar elk willekeurig grootschalig Foto: O. Palsson, CC BY-SA 2.0 (www.tiny.cc/ccsa2_0).

rock-, pop- of dance-evenement in onze tijd. Ook in de theaterzalen – van Soldaat van Oranje tot het Holland Festival – wordt volop gebruikgemaakt van wat in 1958 werd aangekondigd als de ‘stoutste fantasieën’ van Philips-wetenschappers en -technici ‘op het gebied van licht, geluid en automatie’. Hoewel

Wereldtentoonstellingspaviljoens

meestal niet worden gebouwd voor de eeuwigheid, worden ze nog weleens van de sloop gered of elders herbouwd. Met het Philips-paviljoen is dat mensen op afkwamen. Philips had bij die shows

Het bouwkundig ontwerp van Iannis Xena-

helaas niet gebeurd. Contractueel was bepaald

ervaring opgedaan met de automatisering van de

kis, een maagvormige plattegrond met daarop

dat het terrein in oorspronkelijke staat moest

bediening, die later van pas kwam bij het Poème

hyperbolische paraboloïdes (de vorm van een

worden opgeleverd aan de eigenaar, de Belgische

Électronique. Voor de synchronisatie van beeld,

Pringles-chipje), wordt wel beschouwd als het

koninklijke familie. De sloop had meer voeten

licht en geluid werd in de controlekamer van het

eerste voorbeeld van zogeheten blob-architec-

in de aarde dan voorzien. In eerste instantie had

paviljoen gebruikgemaakt van ponsband (geper-

tuur. De mogelijkheden van CAD (computer-

men ervoor gekozen om de stalen spandraden die

foreerde tape die signalen stuurde naar de ver-

aided design) zouden pas in de jaren negentig

de betonconstructie op haar plaats hielden, door

sterkers), lampen en projectoren.

dergelijke organische, amoebe-vormige gebou-

te knippen in de verwachting dat het bouwwerk

wen voortbrengen, met het Guggenheim Mu-

dan ineen zou zakken. Inderdaad begonnen de

seum in Bilbao (1997) als bekendste voorbeeld.

betonnen steunberen te scheuren, maar het ge-

Ook geluidstechnisch was het project zijn tijd ver vooruit. Met 325 luidsprekers, ingebouwd in de schots-en-scheve muren, nam Philips-

Het Parool meldde dat volgens de makers zelf

heel bleef overeind en de slopers durfden het niet

geluidstechnicus Willem Tak een voorschot op

het Poème Électronique ‘de vorm is waarin in

aan de spankabels op het dak door te knippen.

het latere concept van surround sound.

de toekomst kunstmanifestaties op de massa

Uiteindelijk is het bouwwerk op 2 februari 1959

zullen worden overgebracht’. Profetische woor-

met dynamiet opgeblazen. Zo nu en dan klinkt de

Piepende deur

den. Allereerst liep het project vooruit op het

roep om het paviljoen op het voormalige Philips-

Vanuit artistiek oogpunt was het Philips-pavil-

verschijnsel van de installatie- en multimedia-

bedrijfsterrein Strijp-S in Eindhoven te recon-

joen in verschillende opzichten baanbrekend.

kunst. Het muziekstuk van Varèse is bovendien

strueren. Tot dusver tevergeefs.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

17 |

COVERTHEMA

MINICOMPUTERS EN MICROCONTROLLERS

INHOUDSOPGAVE

LEKKER KNUTSELEN 20 Het zelf knutselen met minicomputers en microcontrollers zoals de Raspberry Pi en Arduino is ongemerkt een onmisbaar onderdeel van het moderne computerhobbyen geworden. Niet alleen zijn deze veelzijdige bordjes leuk om mee te spelen, je maakt er ook nog eens bruikbare producten mee die anders niet zouden bestaan of erg prijzig zijn. Zowel de Raspberry Pi als controllerbordjes vormen de basis voor allerlei leuke en handige zelfbouw-

Met Raspberry Pi Imager installeer je Raspberry Pi OS heel eenvoudig op je minicomputer. Maar het biedt ook allerlei geavanceerde mogelijkheden. Zo kun je de belangrijkste instellingen al vóór de eerste start invoeren.

een videograbber en de juiste software voegen we zelf Ambi-

BASISCURSUS HOME ASSISTANT-CONTROLLER

light aan iedere televisie toe. Net als op een echte Ambilight-tv

We maken een controller waarmee je voor weinig

wordt er gekleurd licht achter je televisie geprojecteerd op basis

geld alle apparatuur in je slimme huis eenvoudig

van de getoonde beelden. Dat zorgt voor extra sfeer en een

bedient.

projecten. Met behulp van de Raspberry Pi, ledstrips,

beter contrast. Je hoeft alleen maar iets als een mediaspeler op dit knutselproject aan te sluiten. Ook daarvoor kun je trouwens prima bij de Raspberry Pi terecht. We laten je zien hoe je deze veelzijdige minicomputer met behulp van OSMC inzet als mediaspeler op basis van het bekende Kodi.

34 WORKSHOP MEDIASPELER BOUWEN

Ook met de ESP32-microcontroller maken we een product

Met OSMC op een Raspberry Pi creëer je een goed-

dat je met trots in je huiskamer kunt neerleggen. We tonen hoe

kope mediaspeler, waarmee je beeld en geluid in de

je zelf een controller voor het aansturen van je slimme huis

beste kwaliteit afspeelt.

maakt. Zo heb je een handige afstandsbediening waarmee je allerlei automatiseringen met één druk op de knop uitvoert! Uiteraard zijn we de normale computer niet vergeten, met

waar je op moet letten als je op zoek bent naar een antivirus/

BASISCURSUS MAAK ZELF EEN AMBILIGHT

security-pakket, geven tips voor Windows 11 en laten zien

Ook als je geen Philips-tv bezit, kun je genieten van

hoe je authenticator-apps inzet om allerlei diensten veiliger te

Ambilight. Er zijn kant-en-klare oplossingen, maar

kunnen gebruiken.

voor veel minder geld kun je het ook zelf nabouwen.

deze maand extra aandacht voor veiligheid. We vertellen je

BASISCURSUS RASPBERRY PI IMAGER

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

19 |

BASISCURSUS

RASPBERRY PI IMAGER

Raspberry Pi OS installeren als een pro CONFIGUREER JE RASPBERRY PI NOG VÓÓR DE EERSTE START Wellicht heb je al talloze keren Raspberry Pi OS op je Raspberry Pi geïnstalleerd. Het programma Raspberry Pi Imager maakt dat heel eenvoudig. Maar het biedt ook allerlei geavanceerde mogelijkheden. Zo kun je de belangrijkste instellingen al vóór de eerste start invoeren en zelfs een netwerkinstallatie uitvoeren. Koen Vervloesem

Lange tijd moest je Raspberry Pi OS op een microSDkaartje installeren via een programma zoals balenaEtcher of USBImager. In 2020 introduceerden de makers van de Raspberry Pi het programma Raspberry Pi Imager. In het begin had dit nog niet zoveel meerwaarde ten opzichte van die andere tools, behalve dat je in een menu de beschikbare besturingssystemen kon kiezen, waarna het programma direct het juiste image downloadde. Maar bij elke nieuwe versie van Raspberry Pi Imager kwam er extra functionaliteit bij. Daardoor is Raspberry Pi Imager nu een volwaardig installatieprogramma voor de Raspberry Pi geworden. Terwijl je voorheen na het schrijven van het image nog wifi moest instellen en ssh moest inschakelen, en na de eerste start ook nog je wachtwoord en tijdzone moest veranderen, kun je dat nu allemaal regelen in Raspberry Pi Imager, nog vóór de eerste keer starten van je Raspberry Pi. En dat zowel op

Linux-pakket is voor Ubuntu. Gebruik je een an-

Windows en macOS als Linux.

dere distributie, kijk dan op het GitHub-project rpiimager (https://kwikr.nl/rpigit) hoe je Raspberry Pi Imager vanuit de broncode compileert. Je kunt het programma ook op Raspberry Pi OS zelf installeren: open een terminalvenster en voer deze opdracht

20 |

Raspberry Pi Imager installeren Raspberry Pi Imager vind je op de soft-

uit: sudo apt install rpi-imager

warepagina van de Raspberry Pi Foun-

Heb je al een oudere versie van Raspberry Pi Imager

dation (www.raspberrypi.com/software). Klik op

geïnstalleerd, dan meldt het programma zelf dat er

de downloadlink voor jouw besturingssysteem. Het

een nieuwere versie beschikbaar is op de website.

01 Raspberry Pi Imager is beschikbaar voor Windows, macOS en Linux.

RASPBERRY PI IMAGER

BASISCURSUS

02 Kies het gewenste besturingssysteem uit de lijst.

Het loont de moeite om die dan te downloaden,

Wissen wis je een microSD-kaartje en formatteer je

want er zijn de laatste tijd heel wat nieuwe functies

het opnieuw met een FAT32-bestandssysteem.

toegevoegd.

Besturingssysteem selecteren

Opslagapparaat kiezen en beschrijven

Het hoofdscherm van Raspberry Pi Ima-

Zodra je een besturingssysteem hebt ge-

ger kan niet eenvoudiger. Je hebt maar

kozen, steek je een microSD-kaart in de kaartlezer

drie knoppen: Selecteer OS, Kies opslagapparaat

van je computer en klik je op Kies opslagapparaat. Se-

en Schrijf. Je begint met de eerste knop. Dan krijg

lecteer daar de kaart. Raspberry Pi Imager toont nor-

je een lijst van beschikbare besturingssystemen,

maal gesproken alleen verwijderbare opslagmedia.

onderverdeeld per categorie. De bovenste keuze is

Let evengoed op dat je het juiste apparaat selecteert

de 32bit-versie van Raspberry Pi OS gebaseerd op

en kijk eerst na of het microSD-kaartje geen nuttige

Debian Bullseye met desktopomgeving, wat door de

informatie meer bevat. Het schrijven van het image

makers wordt aangeraden.

overschrijft immers alle aanwezige data!

03 Schrijf het image naar de microSD-kaart.

In de categorie Raspberry Pi OS (other) vind je andere varianten van het standaardbesturingssysteem. Zo vind je daar de Lite-versie zonder desktopomgeving, de 64bit-versie en ook de oudere versie gebaseerd op Debian Buster. Bij elke versie wordt ook de releasedatum getoond, de grootte van het image en eventueel de compatibiliteit als niet alle modellen van de Raspberry Pi ondersteund worden. In de andere hoofdcategorieën vind je bijvoorbeeld Ubuntu, mediaspeler-besturingssystemen zoals LibreELEC, emulatiesystemen zoals RetroPie en zelfs Home Assistant OS. Klik je op de laatste categorie, Gebruik eigen bestand, dan kun je zelf een eerder gedownload image selecteren. En met

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

21 |

BASISCURSUS

RASPBERRY PI IMAGER

Klik tot slot op Schrijf. Bevestig bij de waarschu-

Imager zelf. Hierin kies je

wing dat alle gegevens verwijderd zullen worden

bijvoorbeeld of je een geluid

dat je door wilt gaan. Daarna downloadt Raspberry

wilt horen zodra het schrij-

Pi Imager het image (indien dit recent nog niet is

ven voltooid is. Je kunt hier

gebeurd), schrijft het dit image naar het microSD-

ook de telemetrie uitschake-

kaartje en controleert het of het schrijven correct

len. Dan komen je downloads

is gebeurd. Haal daarna de microSD-kaart uit de

niet in de statistieken van

kaartlezer: je kunt hiermee nu je Raspberry Pi op-

Raspberry Pi Imager terecht.

starten. De volgende keer dat je hetzelfde image wegschrijft, hoeft het overigens niet meer gedownload te worden. In het menu staat er dan Opgeslagen op computer bij.

Raspberry Pi OS configureren

Bovenaan kun je kiezen of je

Geavanceerde instellingen

de image-instellingen alleen

Heb je een van de varianten van Rasp-

voor deze sessie (tot je het pro-

berry Pi OS of Ubuntu geselecteerd, die

gramma afsluit) of altijd wilt

geavanceerde instellingen ondersteunen, dan ver-

gebruiken. Vul als eerste de

schijnt er rechts onderaan een knopje met een tand-

hostnaam in, standaard is die

wiel. Klik je hierop, dan open je de geavanceerde in-

raspberrypi, maar als je meer

stellingen. Je kunt die bij een ander image overigens

dan één Raspberry Pi met die

ook openen met de toetscombinatie Ctrl+Shift+X,

hostnaam in je netwerk hebt,

maar de image-gerelateerde instellingen zijn alleen van toepassing voor Raspberry Pi OS en Ubuntu. De permanente instellingen, die helemaal onderaan staan, zijn instellingen voor Raspberry Pi

AANMELDEN MET PUBLIEKE SLEUTEL Als je je veiliger op je Raspberry Pi wilt aanmelden via ssh, kies dan de optie Gebruik uitsluitend public-key authenticatie. Dan

04 Raspberry Pi Imager houdt statistieken bij van de downloads van de images.

wordt aanmelden met een wachtwoord niet meer toegestaan. Alleen als je op je computer waarop de ssh-client draait de geheime sleutel hebt die hoort bij de publieke sleutel die je in de instellingen kopieert, kun je je aanmelden. Dat sleutelpaar maak je op je computer met de opdracht ssh-keygen. Daarna staan in de map .ssh twee bestanden: id_rsa is je geheime sleutel en id_rsa.pub de bijbehorende publieke sleutel. De inhoud van die laatste kopieer je in de instellingen van Raspberry Pi Imager bij authorized_keys voor ‘pi’. Merk op dat je nu alleen op de Raspberry Pi kunt inloggen op de computer(s) waarop je geheime sleutel staat. Het is overigens nog altijd aan te raden om je geheime sleutel met een wachtwoordzin te beveiligen.

22 |

05 Met de geavanceerde instellingen maak je je Raspberry Pi klaar vóór de eerste start.

RASPBERRY PI IMAGER

BASISCURSUS

06 Nadat het microSDkaartje is beschreven, is je Raspberry Pi volledig klaar voor gebruik.

LET OP: MODELLEN OUDER DAN DE RASPBERRY PI 3B+ ONDERSTEUNEN GEEN 5GHZ-NETWERKEN

Als je nu je Raspberry Pi vanaf dit microSD-kaartje opstart, zal die na een tijdje automatisch met je ingestelde wifi-netwerk verbinden en kun je via ssh inloggen met het ingestelde wachtwoord. Geef je Raspberry Pi wel even de tijd om op te starten, want de eerste keer vergroot die het bestandssysteem tot de volledige grootte van het microSD-kaartje om

leidt dat tot problemen. Stel hier dus voor elke Rasp-

daarna nog eens op te starten.

berry Pi een unieke hostnaam in. Gebruik je geen

Je Raspberry Pi is nu dus volledig klaar voor ge-

desktopomgeving, dan vink je het best ook SSH in-

bruik en je kunt er direct mee aan de slag. Het enige

schakelen aan. Zo kun je je vanaf andere computers

wat je nog hoeft te doen, is alle pakketten upgraden

in je netwerk via de opdracht ssh of een programma

naar de nieuwste versie, met deze commando’s:

zoals PuTTY (https://kwikr.nl/putty) op je Raspber-

sudo apt update

ry Pi aanmelden.

sudo apt full-upgrade

Standaard selecteert Raspberry Pi Image sshauthenticatie via een wachtwoord en dan vinkt het ook Gebruikersnaam en wachtwoord instel-

Bootloader upgraden Tot nu toe draaide je Raspberry Pi Imager

len aan. Zo ben je verplicht om een wachtwoord in

op je computer. Maar wat als je geen com-

te stellen. Kies iets anders dan de standaardkeuze

puter bij de hand hebt? De makers van de Raspberry

raspberry. Aanmelden via een publieke sleutel is

Pi gaan in de toekomst hun computertjes uitrusten

veiliger. Lees daarvoor het kader ‘Aanmelden met

met een bootloader die via het netwerk Raspberry

publieke sleutel’.

Pi Imager downloadt en zo rechtstreeks op je Rasp-

Als je geen ethernet gebruikt voor het netwerk,

berry Pi uitvoert. Met een toetsenbord en muis aan-

vink dan Wifi instellen aan. Raspberry Pi Imager

gesloten kies je dan op je Raspberry Pi zelf het bestu-

vult hier standaard al het op je computer actieve

ringssysteem en de instellingen en schrijf je het naar

wifi-netwerk in. Wil je dit veranderen of gebeurt

het microSD-kaartje dat in je Raspberry Pi zit.

07 Schrijf een image naar je microSD-kaart dat de bootloader upgradet.

dat niet, vul dan de SSID en het bijbehorende wachtwoord in. Let op: modellen ouder dan de Raspberry Pi 3B+ ondersteunen geen 5GHz-netwerken. Vergeet ook niet bij Wifi land je landcode te kiezen (NL voor Nederland, BE voor België), zodat je Raspberry Pi op de juiste frequenties werkt. Vink tot slot Regio instellingen aan en kies je tijdzone en toetsenbordindeling.

Direct aan de slag Klik vervolgens op Opslaan, kies je opslagapparaat en klik op Schrijven. Na

het verifiëren van het schrijven voert Raspberry Pi Imager nu een extra stap uit: het past je instellingen aan in de juiste configuratiebestanden op het bestandssysteem van het microSD-kaartje.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

23 |

BASISCURSUS

RASPBERRY PI IMAGER

Ook nu al is dit mogelijk, maar dan moet je eenmalig de bootloader van je Raspberry Pi upgraden naar de bètaversie. Gelukkig kun je dit ook in Raspberry Pi Imager, dat je dan nog één keer op je computer uitvoert. Klik op Selecteer OS en kies dan Misc utility images / Beta Test Bootloader / Network Boot. Steek de microSD-kaart in je computer en kies die bij Kies opslagapparaat. Klik tot slot op Schrijf. Wanneer het schrijven van het image is voltooid, steek dan het microSD-kaartje in je Raspberry Pi en sluit die aan op een HDMI-scherm en voedingsadapter. Je Raspberry Pi start op en upgradet de bootloader. Wacht tot het scherm groen wordt: dan is de upgrade voltooid. Haal de voedingsadapter weer uit de Pi en steek het microSD-kaartje weer in je pc. Herformatteer het microSD-kaartje als FAT32-schijf. Ook dat kan in Raspberry Pi Imager:

kies daarvoor in het hoofdmenu Wissen.

Netwerkinstallatie Steek nu de lege FAT32-geformatteerde microSD-kaart in je Raspberry Pi. Sluit

nu ook een ethernetkabel, toetsenbord en muis aan. De netwerkinstallatie werkt voorlopig nog niet via

EEN IMAGE MAKEN MET PI-GEN

wifi. Zodra je de voedingskabel aansluit, start de Raspberry Pi op. Omdat er op het microSD-kaartje

Een andere manier om een aangepaste

geen besturingssysteem staat, probeert je Rasp-

Raspberry Pi OS te krijgen zonder na de

berry Pi via het netwerk op te starten. Zodra je een

eerste start nog allerlei aanpassingen te

scherm met bovenaan wit en onderaan rood te zien

moeten doen, is een eigen image maken van

krijgt, houd je de Shift-toets ingedrukt. Je Raspber-

Raspberry Pi OS. Dat kan met pi-gen (https://

ry Pi downloadt dan een speciaal bootimage met

kwikr.nl/pigen), de tool die de ontwikkelaars

Raspberry Pi Imager, kopieert dit naar het intern

van Raspberry Pi OS zelf gebruiken om hun

geheugen en voert het uit. Heb even geduld, want

images aan te maken. Je kunt hier niet alleen

dit kan wel een poosje duren.

de instellingen in het image inbakken die je

Na een tijdje krijg je de vertrouwde interface van

ook met Raspberry Pi Imager kunt instel-

Raspberry Pi Imager te zien, met onderaan de extra

len, maar ook extra pakketten installeren

mogelijkheid om je taal en toetsenbordindeling

of repository’s toevoegen, Python-modules

eerst in te stellen. Daarna is de werking hetzelfde: je

installeren, de systemd-service inschake-

kiest het besturingssysteem en het opslagapparaat

len enzovoort. Vergeleken met Raspberry

(de microSD-kaart of een aangesloten usb-schijf) en

Pi Imager biedt pi-gen je meer flexibiliteit,

tot slot klik je op Schrijf. En ook hier kun je indien

maar elke wijziging vereist dat je het image

gewenst eerst de geavanceerde instellingen aan-

opnieuw genereert, wat zelfs op een snelle

passen. Nadat het schrijven is voltooid, herstart je

computer heel wat tijd vergt.

Raspberry Pi vanaf het op je microSD-kaart geïnstalleerde besturingssysteem. Als je daarna ooit opnieuw een netwerkinstal-

VERGELEKEN MET RASPBERRY PI IMAGER BIEDT PI-GEN JE MEER FLEXIBILITEIT, MAAR ELKE WIJZIGING VEREIST DAT JE HET IMAGE OPNIEUW GENEREERT, WAT HEEL WAT TIJD VRAAGT |

24 |

latie op je Raspberry Pi wilt uitvoeren, heb je geen computer meer nodig. Je hoeft alleen maar een leeg microSD-kaartje in de Raspberry Pi te steken, Shift ingedrukt houden om Raspberry Pi Imager te downloaden en daarna de installatiekeuzes te maken.

Onder de motorkap Hoe werkt het systeem dat Raspberry Pi Imager gebruikt om de instellingen

08 Raspberry Pi Imager draait ook op de Raspberry Pi zelf tijdens de netwerkinstallatie.

RASPBERRY PI IMAGER

BASISCURSUS

09 Raspberry Pi Imager past de opstartpartitie aan om tijdens de eerste opstart je instellingen door te voeren.

tijdens de eerste opstart van je Raspberry Pi door

bestandssysteem van Raspberry Pi OS door te voe-

te voeren? Dat is eenvoudig na te gaan. Schrijf

ren. Probeer maar eens te herkennen welke op-

nog eens een image met het programma naar een

drachten met welke instellingen overeenkomen.

microSD-kaartje, nadat je in de geavanceerde instel-

Helemaal op het einde staan de volgende drie regels:

lingen bij alle instellingen iets hebt ingevuld. Ver-

rm -f /boot/firstrun.sh

wijder daarna het microSD-kaartje uit de kaartlezer

sed -i 's| systemd.run.*||g' /boot/cmdline.txt

van je computer en steek het er weer in.

exit 0

De FAT32-opstartpartitie wordt nu aangekoppeld

Met die eerste regel verwijdert het script zichzelf

in de bestandsbeheerder van je besturingssysteem.

van de opstartpartitie. Op de regel erna verwijdert

Hierin vind je alle bestanden die Raspberry Pi OS

het ook de verwijzing naar zichzelf uit cmdline.txt.

nodig heeft om op je Raspberry Pi op te starten. Als

Met exit 0 sluit het script af met exitcode 0, wat suc-

je ze sorteert op datum, zie je dat die allemaal het-

ces aanduidt. Daardoor zal de kernel de Raspberry

zelfde tijdstip van aanmaak hebben, op twee na, die

Pi herstarten. Omdat alle sporen van het opstart-

zojuist zijn aangemaakt: de bestanden cmdline.txt

script dan zijn verwijderd, wordt het na die herstart

en firstrun.sh.

niet meer uitgevoerd.

In cmdline.txt staan parameters die aan de Linux-

Je kunt nu ook je eigen opdrachten aan dit script

kernel worden doorgegeven tijdens het opstarten.

uitvoeren voor extra configuratie, zolang het maar

Als je geavanceerde instellingen opgeeft in Rasp-

vóór die drie laatste regels komt te staan. Zo kun je

berry Pi Imager, voegt het programma hier enkele

alle pakketten upgraden:

parameters aan toe. Met dit commando wordt het

apt update

script firstrun.sh in de opstartpartitie uitgevoerd:

apt upgrade -y

systemd.run=/boot/firstrun.sh

En hiermee herstart je Raspberry Pi nadat het script succesvol is uitgevoerd:

apt full-upgrade -y

Je kunt ook extra softwarepakketten installeren: apt install -y tmux tree vim

systemd.run_success_action=reboot

Merk op dat er geen gebruikersinteractie mogelijk is voor de opdrachten in dit script. Daarvoor

Opstartscript aanpassen

dient de optie -y, die op alle vragen automatisch ja

Bekijk nu de inhoud van het script

antwoordt. Je hebt ook geen sudo nodig voor de

firstrun.sh eens. Je ziet hier een voor

opdrachten, omdat het script al met rootrechten

een de shellopdrachten om je instellingen op het

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

draait.

25 |

BASISCURSUS

C O N T R O L L E R V O O R H O M E A S S I S TA N T

Home Assistantcontroller BEDIEN JE SLIMME HUIS Je maakt je huis veel slimmer met slimme schakelaars en Home Assistant. Maar huisgenoten stellen het niet altijd op prijs als er complexe handelingen nodig zijn om bijvoorbeeld een automatisering te starten of alleen maar een lamp aan te zetten. Daarom gaan we in deze basiscursus een controller maken die nauw samenwerkt met Home Assistant. Met de controller kun je eenvoudig apparaten omschakelen, een automatisering starten of de status van apparaten weergeven. Voor weinig geld is je huis niet alleen slim, maar óók nog makkelijk te bedienen. Gertjan Groen

Het is erg leuk om te automatiseren met Home Assistant. Alleen is het niet zo praktisch als je vervolgens de browser of een app moet starten om bijvoor-

CODE DOWNLOADEN In deze basiscursus worden wat voorbeelden van stukken

beeld een lamp te bedienen, een automatisering te starten of

code gegeven. Omdat overtikken van code erg foutgevoelig

een bepaalde temperatuursensor uit te lezen. Er gaat weinig

is, kun je die code ook downloaden en daarna bekijken of

boven een simpele knop of een duidelijk schermpje. Daarom

kopiëren. Zie het bestand code-hacontrol.txt, beschikbaar

gaan we in deze basiscursus een controller maken die nauw

via https://kwikr.nl/codehacontrol.

samenwerkt met Home Assistant. Hiermee bedoelen we een klein kastje waarin je bijvoorbeeld drukknoppen, lampjes, een klein schermpje of sensoren voor beweging en temperatuur inbouwt. Het technische hart is een ESP32-microcontroller met ESPHome erop geïnstalleerd. Omdat de controller samenwerkt met Home Assistant kun je nu flexibel bijvoorbeeld een bepaald (slim) apparaat in je huis omschakelen, een automatisering activeren, de status van apparaten aangeven via leds of informatie weergeven op het display.

26 |

01 Voor het project gebruiken we de ESP32-microcontroller met ESPHome.

Microcontroller en voeding In deze basiscursus kiezen we de ESP32

GPIO-pinnen zijn prettig. Die kun je als ingang

als microcontroller, verkrijgbaar vanaf

gebruiken voor bijvoorbeeld een drukknop of be-

ongeveer 5 euro. Die is wat krachtiger en heeft

wegingssensor, maar ook als uitgang voor het aan-

meer interfaces dan de ESP8266. Ook de extra

zetten van een led. Als voeding gebruiken we een

C O N T R O L L E R V O O R H O M E A S S I S TA N T

aparte 5V-netadapter. Die hoeft niet veel stroom te

de vereisten voor de specifieke ESP32-controller die

leveren. Zo’n 250 mA voor de ESP32 en tot 20 mA

jij gekocht hebt. Intern brengt de ESP32 de aange-

voor elke led is voldoende. Een netadapter die 9 of 12

boden spanning overigens terug naar 3,3 volt, dat

volt levert is meestal ook geschikt, maar controleer

is waar de microcontroller zelf op werkt. Die span-

BASISCURSUS

ning wordt ook aan de uitgangen aangeboden. De bewegingssensor die we gebruiken, vraagt zo’n 5 tot

DE ESPHOME-SOFTWARE

20 volt en zullen we daarom vanaf de ingangsspanning voeden. Heb je meer aansluitingen nodig dan

De trouwe lezer zal eerder van ESPHome heb-

de microcontroller je geeft? We laten zien hoe je dat

ben gehoord. Met deze software kun je een-

met een I/O-expander kunt oplossen.

voudig een microcontroller zoals de ESP8266 of ESP32 programmeren zonder dat je écht hoeft te programmeren. Via configuratie-

bestanden geef je aan wat voor componenten

ESPHome vormt de basis van onze controller voor Home Assistant.

Opzet maken Het is handig om eerst een opzet voor de controller te maken met de gewens-

je hebt aangesloten en hoe er verbinding

te functies. Zelf plaatsen we bovenaan een rij met

met je netwerk en met Home Assistant moet

acht drukknoppen met led. Met deze drukknoppen

worden gemaakt. ESPHome schrijft deze

schakelen we specifieke apparaten in of uit, waar-

configuratie dan naar de microcontroller. Wij-

bij de led de status van dat apparaat aangeeft. We

zigingen kun je daarna zelfs op afstand ofwel

noemen deze A1 t/m A8. Daaronder plaatsen we

‘over-the-air’ maken. De microcontroller kun

acht simpele drukknoppen die we B1 t/m B8 noe-

je eenvoudig toevoegen aan Home Assistant

men. We gebruiken ze om bepaalde automatise-

en zal hier daarna ook nauw mee samenwer-

ringen in Home Assistant te starten. Denk aan het

ken. We maakten in Computer!Totaal al eens

instellen van de airco op een bepaalde temperatuur

een luchtkwaliteitsmonitor op basis van ESP-

of het aan- of uitzetten van een hele reeks appara-

Home. Die brengt voornamelijk sensorgege-

ten in één keer. Deze automatiseringen stellen we

vens over naar Home Assistant, zodat je een

in Home Assistant zelf in. Jouw controller kan na-

goed beeld hebt van de luchtkwaliteit in een

tuurlijk andere afmetingen hebben. Uiteraard kun

bepaalde ruimte. Raadpleeg dit uitgebreide

je ook altijd meerdere kleinere controllers maken

artikel als je meer details nodig hebt (https://

voor verschillende ruimtes. Je kunt ook sensoren

kwikr.nl/luchtmon), want in deze basiscursus

inbouwen, bijvoorbeeld voor temperatuur of bewe-

geven we alleen beknopte aanwijzingen voor

ging, of een klein schermpje.

02 Bedenk een lay-out waarbij je rekening houdt met ruimte voor componenten.

de installatie en het gebruik van ESPHome.

Behuizing Als je een idee hebt van de functies van je controller en de vereiste ruimte, kun

je een behuizing zoeken. Dat is in dit project ook de voornaamste kostenpost. Een aanrader is de

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

27 |

BASISCURSUS

C O N T R O L L E R V O O R H O M E A S S I S TA N T

lijn van de Duitse fabrikant Bopla die je bij Conrad

we eenvoudige jumperdraden gebruiken met in

(www.conrad.nl) kunt bestellen. Als je op ‘bopla

ieder geval één vrouwelijke connector voor in

bop’ zoekt, vind je meerdere opties. Bij het project

de ESP32. Je zou ook een vrouwelijke voedings-

hebben we de Bopla Bop 7.0 PQ-9016 console-

aansluiting kunnen maken aan de achterkant van

behuizing gebruikt (ongeveer 28 euro), die is 215

de behuizing waar je de connector van de netadap-

× 150 × 53 mm groot, in de kleur wit. Er is ook een

ter in kunt steken.

zwarte uitvoering, de PQ-9005. Ook zijn er smallere uitvoeringen of juist grotere exemplaren. Let erop dat de behuizing diep en hoog genoeg is voor

Simpele drukknoppen We gebruiken in het project componen-

de componenten die je wilt inbouwen. De behuizing

ten met ronde doorgang, zodat we alleen

heeft een handig deksel dat je eraf kunt schroeven,

gaten in de juiste diameter hoeven te boren. Merk

zodat je de vereiste gaten kunt boren.

op dat we specifiek drukknoppen kiezen en geen schakelaars (zie het kader ‘Geen schakelaars, maar drukknoppen!’). We gebruiken eenvoudige kleurrijke drukknoppen met een doorgang van 16 mm. Je kunt deze op AliExpress voor weinig geld bestellen (ongeveer 0,25 euro per stuk), maar door de toegenomen verzendkosten via dergelijke routes kun je ook overwegen ze gewoon te bestellen via een Neder-

03 Als behuizing gebruiken we een model van de fabrikant Bopla.

landse (online) knutselwinkel. Let erop dat de drukknoppen wel minimaal 2 cm ruimte nodig hebben op je voorpaneel. Er zijn ook kleinere drukknoppen die uiteraard minder ruimte nodig hebben, maar de bediening wordt wat krampachtiger.

Gereedschap Veel gereedschap heb je niet nodig voor dit project. Een boormachine met een

setje boren is genoeg, bijvoorbeeld metaalboren. Heel praktisch is een stapboor of trapboor. Dat is een boor waarmee je meerdere diameters kunt boren, zolang het niet te dik materiaal is. Je kunt daar ook meteen een beetje de bramen mee af frezen. Bovendien kun je grotere diameters boren dan de standaard boren die in je boormachine passen. Een schuifmaat is erg handig om de diameter van je componenten te meten als je die niet kent. Ook een multimeter is praktisch om spanning na te meten, zeker als iets niet werkt. Een soldeerbout met wat soldeertin is nodig om verbindingen te maken (zie ook het artikel over solderen op onze website: https://kwikr.nl/sold). Voor de verbindingen gaan

Drukknoppen met led De drukknoppen met ingebouwde led hebben ook een diameter van 16 mm. Bij

beperkte ruimte kan 12 mm ook, maar die zijn minder prettig te bedienen voor grotere vingers. Bij de 04 Met een stappenboor kun je eenvoudig meerdere diameters boren.

28 |

bestelling van de drukknoppen moet je opletten dat de led voor 3,3 volt geschikt is. Dat is immers de spanning aan de uitgang van de microcontroller. Vaak kun je de spanning en kleur kiezen bij het bestellen. De led mag tot z’n 20 mA aan stroom verbruiken.

05 Deze eenvoudige drukknoppen gebruiken we om automatiseringen te starten.

C O N T R O L L E R V O O R H O M E A S S I S TA N T

BASISCURSUS

GEEN SCHAKELAARS, MAAR DRUKKNOPPEN! In onze controller gebruiken we alleen drukknoppen en geen schakelaars. Deze eigenschap wordt ook wel ‘momentary press’ genoemd. Ze veren in feite na het indrukken weer terug, terwijl een schakelaar ingedrukt blijft ofwel in één stand blijft staan. Dat laatste zou in een controller niet logisch zijn, omdat apparaten meestal ook buiten Home Assistant om aan- of uitgezet zullen worden. De stand van de schakelaar correspondeert dan niet meer met de werkelijke status. Na

kunt de GPIO-pinnen van de ESP32 gebruiken, maar

het indrukken laten we Home Assistant

ook van een I/O-expander (zie het kader ‘Een I/O-

simpelweg de status omschakelen, dus van

expander gebruiken’). Omdat deze I/O-expander

aan naar uit of andersom. Een drukknop met

iets minder stroom kan leveren dan de ESP32, ge-

led is heel praktisch omdat je via die led kunt

bruiken we deze bij voorkeur voor drukknoppen en

laten zien of het apparaat aan staat. Uiter-

niet voor de leds. Een jumperdraad is zoals gezegd

aard zorgen we dat de led ook de juiste status

erg praktisch om verbindingen te maken. Soldeer

aanneemt als je een apparaat op een andere

deze aan één kant aan de drukknop en steek de

plek bedient. We laten de microncontroller

vrouwelijke kant in de GPIO-pin op de ESP32 of de

hiervoor reageren op evenementen in Home

I/O-expander.

Assistant.

07 Met jumperdraden maken we de verbindingen naar de microncontroller.

De andere aansluiting op de drukknop verbind je met ground (GND). Omdat we een hele reeks drukknoppen hebben, kun je deze allemaal met elkaar doorverbinden. Het aansluiten is dus eenvoudig,

06 Deze drukknoppen hebben een led die we als status gaan gebruiken.

maar bereid je voor op spaghetti van verbindingen bij veel componenten!

ESPHome installeren We hebben ESPHome onder Windows geïnstalleerd.

Via

https://kwikr.nl/

espinstall vind je de instructies. Het komt erop neer dat je Python installeert en aan de path-variabele toevoegt, zodat je de pakketbeheerder in elke

08 Python is de voornaamste vereiste om ESPHome te kunnen installeren.

Als echt meer nodig is, kun je dat met een transistor oplossen. Die kan met een lage stroom uit de microcontroller een grotere stroom schakelen. Vooral voor bijvoorbeeld een relais zal dit nodig zijn. Overigens zou je in plaats van een verlichte drukknop ook een losse signaal-led kunnen gebruiken (ook weer voor de juiste spanning) of een led waar je zelf een passende weerstand bij uitrekent, in dit geval veelal zo’n 220 tot 500 ohm.

Verbindingen maken Voor elke drukknop heb je één GPIO-pin nodig die we straks als ingang instellen.

Voor de drukknoppen met led heb je aanvullend nog een GPIO-pin als uitgang nodig voor de led. Je

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

29 |

BASISCURSUS

C O N T R O L L E R V O O R H O M E A S S I S TA N T

EEN I/O-EXPANDER GEBRUIKEN Als je meer GPIO-pinnen nodig hebt, is een GPIO-expander erg praktisch. In ons project gebruiken we daarom de SX1509-expander. Je werkt via de I2C-interface. Je sluit hem via SDA en SCL aan op deze interface op de ESP32. Voor SDA gebruik je GPIO 21 en voor SCL is dat GPIO 22. Ook verbind je de I/Oexpander met GND en 3,3 volt. Je kunt nu de genummerde pinnen op de SX1509 (0 t/m 15) als extra GPIO-pinnen gebruiken. In ons project gebruiken we de I/O-expander voor de twee rijen met acht schakelaars. Dezelfde SDA- en SCL-pin zou je voor bijvoorbeeld een

wizard voer je de gewenste naam in, het type micro-

temperatuursensor kunnen gebruiken. Het

controller (ESP32) en de naam van je ontwikkel-

is wel belangrijk dat die een ander adres ge-

bordje, in ons voorbeeld is dat esp32doit-devkit-v1.

bruikt. Het instellen van het adres gaat veelal

Verder geef je de wifi-naam van je netwerk op en

via jumpers. We gebruiken de SX1509 op het

het wachtwoord. Optioneel kun je een wachtwoord

standaardadres 0x3E. Dit zullen we straks

opgeven voor het verbinden met de ESP32. Dit

in het configuratiebestand voor ESPHome

laten we achterwege. Er wordt nu een configuratie-

aangeven.

bestand controller.yaml gemaakt waar we verder

09 Via de wizard geef je details voor de ESP32-microcontroller op.

aan gaan werken. Dit bestand is in het YAMLformaat. Als je met Home Assistant hebt gewerkt, zul je het wellicht herkennen. In dit bestand gaan we aangeven welke componenten zijn aangesloten en inhaken op gebeurtenissen in Home Assistant.

De SX1509 is een handige I/O-expander voor extra GPIO-pinnen.

SX1509 toevoegen We gaan het zojuist gemaakte script verder aanvullen. Als eerste zullen we de

I/O-expander toevoegen, de SX1509. Hiervoor voeg je eerst de I2C-component toe aan ESPHome en definieer je vervolgens de SX1509 zelf met een ID (waar we straks naar verwijzen) en het gebruikte adres. We gebruiken de GPIO-pinnen van de SX1509 individumap op je pc kan aanroepen via de Opdrachtprompt

eel, maar je zou ook voor een 8x8-matrix kunnen

met de opdracht pip3. Installeer dan ESPHome met: pip3 install wheel pip3 install esphome

Het is handig om een mapje te maken voor je project. Navigeer met de Opdrachtprompt naar die map. Controleer met de opdracht esphome version of ESPHome aanroepbaar is. Daarna kun je via de wizard een script maken dat als basis kan dienen.

Script maken In de hiervoor gemaakte map gaan we het script maken met de opdracht:

esphome wizard controller.yaml

Je kunt ook een andere naam gebruiken. In de

30 |

10 Voor de SX1509 zijn ook andere toepassingen zoals een keypad.

C O N T R O L L E R V O O R H O M E A S S I S TA N T

kiezen, voor tot 64 drukknoppen! Bij ESPHome kun

als ingang configureren en de interne pull-up-

je daar meer over lezen (https://kwikr.nl/sx5109).

weerstand gebruiken. In ESPHome noemen we het

De toevoeging in het bestand controller.yaml

BASISCURSUS

een binary-sensor. In je script begin je met een regel binary_sensor:. Daaronder voeg je dan de druk-

wordt: # i2c voor connectie met SX1509

knoppen toe. In onderstaande voorbeeld zijn twee

i2c:

drukknoppen aangesloten. De eerste is verbonden

sda: 21

met GPIO 12 op de ESP32 en de tweede met pin 0

scl: 22

op de SX1509. Zelf hebben we gekozen om de eerste zestien drukknoppen aan te sluiten op pinnen 0 t/m

# sx1509 op default adres (aan te passen via jumpers)

binary_sensor:

sx1509:

- platform: gpio

- id: sx1509_hub1

pin:

address: 0x3E

15 op de SX1509.

number: 12 mode:

Leds toevoegen

input: true

We gaan nu eerst de acht leds toevoe-

pullup: true

gen die in de eerste acht drukknoppen

inverted: true

in de controller zitten. We noemen deze A1 t/m A8.

Je begint hiervoor in je configuratiebestand met een regel switch: waar je vervolgens alle schake-

- platform: gpio

laars onder zet. Hier zie je alleen de eerste led die

op GPIO-pin 16 is aangesloten. Voor de andere leds

pin:

gebruiken we GPIO 17, 18, 19, 23, 25, 26 en 27. switch:

sx1509: sx1509_hub1 # Gebruik pin 0 op de SX1509

- platform: gpio

number: 0

pin: 16

mode:

id: led_a1

input: true

pullup: true inverted: true

11 We voegen de leds toe die op de GPIOpinnen van de ESP32 zijn aangesloten.

Drukknoppen toevoegen We gaan nu de drukknoppen toevoegen. Hiervoor gaan we een GPIO-pin

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

12 De drukknoppen kun je verbinden met de ESP32, maar ook met de SX1509.

31 |

BASISCURSUS

C O N T R O L L E R V O O R H O M E A S S I S TA N T

Status van Home Assistant

- if:

We willen de status van bepaalde appa-

condition:

raten weergeven via leds. Daarom voe-

and:

gen we die apparaten die al in Home Assistant be-

- binary_sensor.is_on:

kend zijn ook toe aan de configuratie van ESPHome.

"kantoorversterker"

Doe dit ook weer onder het kopje binary_sensor:,

then:

maar nu met Home Assistant als platform. Het on-

- switch.turn_on: led_a1

derstaande voorbeeld dient voor de status van een

- if:

versterker die in dit geval is voorzien van een Sonoff

# kantoorversterker uit, dan led A1 uit

Basic met de Tasmota-firmware. Maar ook andere

condition:

slimme stekkers zoals de Shelly Plug en TP-Link

and:

HS110 werken prima, of verlichting met WLED.

- binary_sensor.is_off:

Cruciaal is dat je de entity_id overneemt van Home

"kantoorversterker"

Assistant. Voor de versterker is dat switch.kan-

then:

toorversterker. Bij name en id vul je een herken-

- switch.turn_off: led_a1

bare naam voor gebruik binnen ESPHome in. Met on_state: kunnen we vervolgens reageren op statusveranderingen in Home Assistant. Hier stellen we

Initialisatie na het starten

Als je de controller aanzet, zul je merken

in dat de schakelaar met de ID led_a1, die we bij de

dat de leds uitstaan. Er gebeurt pas iets

bewuste led hebben ingevuld (zie paragraaf 11), de

als de status van een apparaat in Home Assistant

status van de versterker moet volgen (aan of uit).

verandert. Daarom voegen we enkele regels toe

Voor de andere apparaten werkt dat vergelijkbaar.

als initialisatie bij het starten van de controller. Dit

- platform: homeassistant

doe je onder het kopje esphome: dat je bovenaan in

het script vindt, onder on_boot:. We beginnen met

id: kantoorversterker

een vertraging van 20 seconden, zodat de micro-

entity_id: switch.kantoorversterker

controller de tijd krijgt om verbinding met Home

on_state:

Assistant te maken. In dit voorbeeld controleren we

then:

de status van de kantoorversterker en schakelen de

# kantoorversterker aan, dan led A1

led led_a1 naar gelang de status. Voor de andere ap-

aan

paraten ziet het er vergelijkbaar uit. esphome: name: controller on_boot: then: - delay: 20s # A1 - Kantoorversterker aan, dan LED A1 aan - if: condition: and: - binary_sensor.is_on: "kantoorversterker" then: - switch.turn_on: led_a1 # A1 off - Kantoorversterker uit, dan LED A1 uit

13 We zorgen dat de leds worden geschakeld naar gelang de status in Home Assistant.

32 |

- if: condition: and: - binary_sensor.is_off: "kantoorversterker"

C O N T R O L L E R V O O R H O M E A S S I S TA N T

BASISCURSUS

then: - switch.turn_off: led_a1

Toevoegen aan Home Assistant Als je klaar bent met de configuratie kun

Een bewegingssensor is een handige toe-

je deze compileren en uploaden met:

voeging in elke controller. Je kunt hiermee detecteren of iemand aanwezig is en op basis

esphome controller.yaml run

15 Na het toevoegen zijn alle componenten als entiteit beschikbaar.

UITBREIDEN MET BEWEGINGSSENSOR

Je kunt de controller als alles goed is gegaan toe-

daarvan bepaalde apparaten aan- of uit-

voegen aan Home Assistant. Hiervoor ga je via de

zetten. Als bewegingssensor is de HC-SR501

instellingen naar Apparaten en Diensten en kies je

heel geschikt. Die gedraagt zich overigens

Integratie toevoegen. Zoek naar ESPHome, vul de

als schakelaar en voeg je toe onder het kopje

hostnaam of het ip-adres in, en kies Opslaan. Na het

binary_sensor:, zoals:

toevoegen van de controller zijn alle componenten

- platform: gpio

als entiteit binnen Home Assistant beschikbaar en

pin: 5

kun je bijvoorbeeld reageren op het indrukken van

een knop, zoals we zullen laten zien.

device_class: motion

Op het printplaatje van deze bewegingssensor vind je twee potmeters. Met de eerste kun je de gevoeligheid instellen. Met de tweede stel je in hoelang de schakelaar ‘aan’ moet blijven na het detecteren van beweging. Let op dat de genoemde HC-SR501 5 tot 20

Met een bewegingssensor kun je reageren op de aanwezigheid van personen.

volt nodig heeft. Sluit deze daarom op de ingangsspanning aan.

Automatiseringen maken Via automatiseringsregels kan Home Assistant reageren op het indrukken

van knoppen. Als voorbeeld maken we een automatisering voor de eerste knop die de versterker omschakelt. Ga naar Instellingen / Automatiseringen & Scènes, kies Automatisering toevoegen en dan Begin met een lege automatisering. Geef de automatisering een naam. Onder Triggers zoek je de entiteit op. In ons voorbeeld is dat binary_sensor.sx1509_pin_a1. Bij Van voer je off in en bij Naar vul je on in. De automatisering wordt

doen. Uiteraard kun je meerdere acties toevoegen.

dan uitgevoerd als de drukknop wordt ingedrukt.

Zo gebruiken we enkele van de simpele drukknop-

Onder Acties kiezen we bij Type actie voor Appa-

pen (B1 t/m B8) als een ‘master’ om een hele reeks

raat. Selecteer het apparaat (in dit voorbeeld kan-

apparaten aan of juist uit te zetten. Je kunt natuur-

toorversterker) en kies bij Actie voor Omschake-

lijk alle mogelijkheden van Home Assistant en de

len kantoorversterker.

aangesloten apparaten benutten bij het maken van

Voor alle andere drukknoppen kun je hetzelfde

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

16 We maken automatiseringsregels om te reageren op drukknoppen.

automatiseringen.

33 |

WORKSHOP

OSMC

Goedkope mediaspeler bouwen Installeer OSMC op een Raspberry Pi Bewaar je een heleboel films, series en tv-programma’s op een NAS of harde schijf, dan komt een mediaspeler goed van pas. Zo kun je de videobestanden op je televisie bekijken. Hedendaagse smart-tv’s slikken weliswaar de meeste video- en audioformaten, maar hun mediabibliotheken ogen erg sober. Met OSMC op een Raspberry Pi maak je een goedkope mediaspeler met een levendige gebruikersomgeving, waarmee je beeld en geluid in de beste kwaliteit afspeelt. Maikel Dijkhuizen

Benodigdheden Zorg eerst voor een Raspberry Pi. Het model maakt niet uit,

want OSMC kan met elk exemplaar overweg. Wens je een vloeiende gebruikerservaring zonder wachttijden, dan heeft een redelijk recente Raspberry Pi de voorkeur. Verder heb je een voedingsadapter, muis, toetsenbord en monitor of televisie nodig. Haal zo nodig ook een HDMI- en netwerkkabel in huis. Regel bovendien een microSDkaart van minimaal 8 GB en een SD-adapter. Tot slot is een geschikte afstandsbediening geen overbodige luxe. Daarover later meer (zie paragraaf 17). Geen zin om zelf te knutselen? Er zijn ook kant-en-klare mediaspelers met OSMC. Meer informatie vind je op https://osmc.tv/vero.

Installatieprogramma OSMC is gebaseerd op de Linux-distributie Debian en

het bekende mediaprogramma Kodi. Pluspunten zijn de brede bestandsondersteuning en het aantrekkelijke menu. Zo voegt OSMC op jouw verzoek automatisch een beschrijving en filmcovers aan de gebruikersomgeving toe. Zo maak je dus als het ware je eigen Netflix of Videoland! Voor de installatie van OSMC op een Raspberry Pi ga je eerst een microSD-kaart prepareren. Dat kan met een Windows-pc of Mac. Download hiervoor het installatieprogramma van OSMC. Surf naar https://osmc.tv/download en klik op Windows of OS X. Start vervolgens het installatieprogramma op.

34 |

OSMC

WORKSHOP

PROBLEMEN OPLOSSEN Verschijnt er tijdens het prepareren van de microSD-kaart een foutmelding? Mogelijk is de gebruikte SD-adapter beveiligd tegen schrijven. Schuif de Lock-schakelaar naar boven. Daarnaast wil het nog weleens helpen om het image vooraf handmatig te downloaden. Surf hiervoor naar https://osmc. tv/download en klik onderaan op Disk images. Klik bij jouw model van de Raspberry Pi op de juiste downloadlink. Je zet in de tweede stap van het OSMC-installatieprogramma een

Installatie-instellingen

vinkje voor use a local build on my computer. Selecteer in

Gebruik het installatieprogramma om OSMC naar de

Windows Verkenner nu het imagebestand.

microSD-kaart te downloaden. Hiervoor neem je eerst wat

Nog steeds problemen? Probeer dan een alternatief program-

instellingen door. Je kiest in het eerste scherm English als taal en

ma uit, bijvoorbeeld balenaEtcher (www.balena.io/etcher).

selecteert het juiste model van de Raspberry Pi. Ga daarna met het pijltje naar de volgende stap, waar je in het uitklapmenu de laatste versie van OSMC aanwijst. Dat is op het moment van schrijven 2022.03-1. Selecteer vervolgens from an SD card. Je bepaalt in de volgende stap of je de Raspberry Pi via een kabel of draadloze verbinding met het thuisnetwerk wilt verbinden. Typ in het laatste geval de netwerknaam (SSID) en het wachtwoord (Key). Geef ook aan hoe de beveiliging van de wifi-verbinding is geregeld. Heb je geen idee? Probeer dan eerst WPA/WPA2 PSK.

OSMC opstarten Je bent eindelijk zover om OSMC op te starten. Steek de zo-

juist geprepareerde microSD-kaart in de Raspberry Pi. Verder sluit je met een HDMI-kabel een pc-monitor of televisie aan. Als je het systeem via een kabel met het thuisnetwerk wilt verbinden, stop je een netwerkkabel in de ethernetpoort. Voor de bediening koppel je met behulp van usb een muis en toetsenbord. Dat mag eventueel ook een draadloos invoersetje zijn. Sluit als laatste de voeding aan. Het duurt even voordat OSMC opstart. Er verschijnt namelijk eerst een formatteer- en installatiescherm. Zodra de woorden Installed

OSMC downloaden

Successfully zijn verschenen, komt er al gauw een blauw scherm

Het is nu tijd om een zogeheten image van OSMC naar de

met het OSMC-logo tevoorschijn.

microSD-kaart weg te schrijven. Doe de microSD-kaart in de SDadapter en stop die vervolgens in de kaartlezer van de computer. Klik in het installatieprogramma van OSMC zo nodig op Refresh. Je geeft nu aan op welk opslagmedium je OSMC wilt installeren. Vanzelfsprekend kies je hier de microSD-kaart. Via het pijltje accepteer je door middel van een vinkje de licentieovereenkomst. Vervolgens start het downloadproces. Gelukkig valt de bestandsomvang mee, zodat je niet zo lang hoeft te wachten. Er verschijnt een waarschuwing dat OSMC alle bestaande data op de geheugenkaart overschrijft. Bevestig met Yes. Wacht totdat de installatie is afgerond. Je klikt ten slotte op quit.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

35 |

WORKSHOP

OSMC

Taal en datum Nieuwe gebruikers zien korte tijd het hoofdmenu, maar na

een paar tellen komt vanzelf een configuratiescherm in beeld. Pas daarmee enkele instellingen van OSMC aan. Selecteer als taal Dutch. De talen staan niet op alfabetische volgorde, dus je moet een eindje omlaag scrollen. Je gebruikt hiervoor de pijltjestoetsen van het toetsenbord of het scrollwiel van de muis. Druk op de Enter-toets. Kies vervolgens Yes en druk wederom op Enter om de Nederlandse taal te bevestigen. Je stelt daarna de juiste tijdzone in. Ga met de pijltjestoetsen naar Europa en selecteer Amsterdam. Druk nogmaals op Enter.

Overige instellingen Het configuratiescherm bevat nog meer instellingen. Zo geef

je de mediaspeler een naam. Standaard is dat OSMC, maar voor de herkenbaarheid stel je bij voorkeur een andere naam in (bijvoorbeeld Mediaspeler van [jouw naam]). Selecteer de huidige naam en druk op Enter. Er verschijnt een virtueel toetsenbord, maar je kunt natuurlijk ook je fysieke toetsenbord gebruiken. Maak een keuze en bevestig met Klaar. Kies nu Accepteren. Gevorderde gebruikers bedienen de mediaspeler eventueel op afstand via ssh. Standaard staat deze instelling aan. Dat kun je zo laten. Via Accepteren verschijnt er een licentieovereenkomst, kies Doorgaan. Na afloop verschijnt het Nederlandstalige hoofdmenu.

Netwerktoegang Het is belangrijk dat deze zelfbouw-mediaspeler is verbon-

den met het thuisnetwerk. Zo ontvang je systeemupdates en haal je mediabestanden op bij netwerkbronnen. Bij een draadloze verbinding heb je mogelijk al inloggegevens ingevuld (zie paragraaf 3). Gelukkig kan dat ook achteraf, bijvoorbeeld wanneer je een ander programma hebt gebruikt om de microSD-kaart voor te bereiden. Navigeer vanuit het hoofdmenu naar Instellingen / My OSMC / Netwerk. Maak een keuze tussen Bedraad en Draadloos. Je schakelt zo nodig de optie Adapter inschakelen in. Kies bij een draadloze verhet vereiste wachtwoord. Druk een paar keer op Escape om terug te

keren naar het hoofdmenu.

hiervoor vanuit het hoofdmenu naar Instellingen / Speler. OSMC

binding jouw netwerknaam en bevestig met Ja. Je typt als laatste

Beeld en geluid Wijzig enkele belangrijke beelden geluidsinstellingen. Ga

verbergt standaard de meeste instellingen. Ga met de pijltjestoetsen omlaag en druk driemaal op Enter. Met het instellingenniveau Expert houdt OSMC geen instellingen achterwege. Ga naar Video, open de instelling Aanpassen beeldscherm verversingsfrequentie en kies Altijd. Hiermee ervaar je tijdens de weergave van een film of serie geen haperingen. Je drukt eenmaal op Escape, waarna je kiest voor Systeem / Beeldscherm. Controleer hier of de resolutie en verversingsfrequentie correct zijn ingesteld. Heb je de Pi op een versterker, receiver of soundbar aangesloten? Check dan via Geluid / Apparaat of de juiste geluidsbron is ingesteld.

36 |

OSMC

WORKSHOP

Mediagegevens Een groot pluspunt van OSMC is dat dit besturingssysteem

automatisch allerlei mediagegevens van internet plukt. Hierdoor bevat de bibliotheek onder meer filmbeschrijvingen en covers. Zodra je een medialocatie hebt toegevoegd, geef je aan wat de inhoud is. Kies bij Deze map bevat de optie Speelfilms of Series. OSMC laat vervolgens zien bij welke informatieleverancier het de gegevens ophaalt. Dat kun je naar eigen inzicht wijzigen. Ga daarna naar Instellingen / Voorkeurstaal. Je kiest hier nl-NL. Nadat je tweemaal hebt bevestigd met OK, vraagt OSMC of je alle informatie wilt vernieuwen. Kies Ja. Het mediaprogramma scant nu

Lokale mediabestanden

de opgegeven bestandslocatie en voegt de mediabestanden aan het

Het is nu hoog tijd om het hoofdmenu te vullen met films

menu toe. Kies Speelfilms of Series om ze terug te vinden.

en series. Koppel een lokale opslagdrager met mediabestanden aan de Raspberry Pi, zoals een usb-stick of externe harde schijf. Ga vervolgens naar Video’s / Toevoegen video’s / Bladeren. Er verschijnen meerdere mogelijkheden om mediabronnen toe te voegen. Kies Root bestandssysteem / media en wijs de externe datadrager aan. Blader zo nodig naar de map met mediabestanden. Je bevestigt deze medialocatie onderaan met OK. Je kunt eventueel de naam van de gekozen locatie wijzigen. Typ bijvoorbeeld Films of Series. Sluit als laatste het venster met OK.

Weergave aanpassen Pas de weergave van het menu naar eigen smaak aan.

Zo bepaal je bijvoorbeeld of je bij elke titel een cover met een filmbeschrijving wilt zien. Open eerst het menuonderdeel Speelfilms. Standaard toont OSMC de films in een lijst. Snuffel met het pijltje omlaag of het scrollwiel door het aanbod. Wil je de weergave aanpassen? Druk dan op het pijltje naar links om de weergaveopties te openen. Kies bij Weergave bijvoorbeeld voor Lijst info, Breed laag info of Muur info. Neem daarnaast meteen de overige opties door. Zo kun je bekeken titels bijvoorbeeld automatisch verbergen en de mediabibliotheek bijwerken.

Netwerkbronnen Beheer je een flinke collectie mediabestanden op een pc,

laptop of NAS? Via het (draadloze) thuisnetwerk voeg je deze titels toe aan het menu van OSMC. Zo kun je deze films en series eveneens met de Raspberry Pi afspelen. Een voorwaarde is dat je de map met mediabestanden deelt met andere systemen in het thuisnetwerk. Op een Windows-machine of NAS regel je dat relatief eenvoudig. Navigeer vervolgens in OSMC naar Video’s / Bestanden / Toevoegen video’s / Bladeren / Windowsnetwerk (SMB). Wijs daarna de juiste systeemnaam aan en selecteer de mediamap. Kies onderaan OK en geef deze netwerklocatie een naam. Bevestig met OK. Je geeft tot slot aan wat de inhoud van deze map is (zie paragraaf 11).

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

37 |

WORKSHOP

OSMC

Film kiezen Vanuit OSMC vraag je eenvoudig extra informatie over

een film op. Open het contextmenu door met de rechtermuisknop op een cover te klikken. Kies daarna voor Informatie. Er verschijnen allerlei details, zoals de talen en cast. Verder zie je onder meer of je een film met een DTS- of Dolby Digital-audiospoor kunt afspelen. Ook kun je eventueel een trailer bekijken via YouTube. Doe je dat voor het eerst, dan haalt de mediaspeler eerst een add-on binnen. Dat gebeurt op jouw verzoek automatisch. Heb je een afstandsbediening aan de mediaspeler gekoppeld (zie paragraaf 17)? Gebruik in dat geval de knop i of info om filmdetails op te vragen. Kies een filmcover of Afspelen om de weergave te starten.

Afspeelweergave Tijdens het afspelen van een film of serie kun je diverse

zaken wijzigen. Navigeer met behulp van de muis of pijltjestoetsen naar de pictogrammen onder in beeld. Bij gebruik van een toetsenbord druk je eerst op Enter. Kies het pictogram met de luidspreker om het gewenste geluidspoor te kiezen. Je wijzigt bij Geluidskanaal eventueel de gesproken taal. Met Escape, Return of Back ga je weer terug naar de filmweergave. Zie je geen Nederlandstalige ondertitels? Kies dan het pictogram met de spraakballon en selecteer (indien aanwezig) een Nederlandstalig ondertitelspoor.

Add-ons Gebruikers voegen allerlei add-ons aan OSMC toe. Op die

manier kun je de mediaspeler naar eigen wens finetunen. Ga vanuit het hoofdmenu naar Instellingen / Addon-verkenner / Installeer van repository. De beschikbare uitbreidingen zijn over verschillende categorieën verdeeld. Bekijk het aanbod. Zo kun je bijvoorbeeld een ondertiteldienst toevoegen. Heeft een film onverhoopt geen Nederlandstalige ondertitels, dan voeg je die via internet alsnog toe. Wijzig verder de vormgeving van het menu of voeg een online videodienst toe. Iets leuks gevonden? Kies dan bij de gewenste add-on Installeren. Mogelijk vereist de gekozen toepassing extra add-ons. Bevestig in dat geval met OK.

Afstandsbediening Zodra de mediaspeler helemaal is ingericht, ontbreekt er

nog maar één ding. Je wilt OSMC natuurlijk het liefst vanaf de bank bedienen. Wie weet is jouw afstandsbediening van de televisie wel geschikt. Het mediaprogramma kan namelijk overweg met het universele CEC-protocol. Ook modellen met een meegeleverde infraroodontvanger werken meestal probleemloos met de Raspberry Pi. Tot slot kun je sommige bestaande afstandsbedieningen via een stuurprogramma koppelen. Een voorwaarde is wel dat er een infraroodontvanger op het systeem is aangesloten. Bekijk via Instellingen / My OSMC / Afstandsbedieningen of je over een geschikt exemplaar beschikt.

38 |

Laat de maker in je los! Knutselen met de Raspberry Pi Van netwerkspeler en accesspoint tot VPN-server en arcademachine: je bouwt het zelf met de Raspberry Pi!

€ 69,95 voor

Krijg € 5,extra korting* met code CT20225euro

€ 39,95 Onze klanten beoordelen ons met

8.0

Cursusbundel: Knutselen met de Raspberry Pi

Bestel op techacademy.id.nl * Geldig tot en met 31 december 2022 en niet in combinatie met andere aanbiedingen.

De leukste Pi-projecten

Duidelijke uitleg

Cursusboek én online cursus

BASISCURSUS

Z E L F B O U W- A M B I L I G H T

Voeg Ambilight toe aan je tv ZELFBOUWOPLOSSING MET RASPBERRY PI Ambilight is een opvallende feature op Philips-tv’s die ervoor zorgt dat de muur achter de tv meekleurt met het beeld. Dit ziet er spectaculair uit en maakt het televisiekijken ook rustiger voor de ogen. Heb je geen Philips-tv? Dan kun je toch Ambilight toevoegen! Er bestaan kant-en-klare oplossingen, die benoemen we kort. Maar voor veel minder geld kun je zoiets ook zelf bouwen. Daar helpen we je in deze basiscursus stap voor stap bij. Gertjan Groen

Ambilight is een van opvallendste features op Philips-tv’s. De innovatie komt uit Eindhoven, waar in 2004 de eerste televisie met dit prachtige effect het ‘licht’ zag. Ambilight zorgt ervoor dat de muur achter de tv meekleurt, door het analyseren van de televisiesignalen. Het levert een meer ontspannen kijkbeleving op. Sinds 2014 worden de tv’s door licentiehouder TP Vision gemaakt. Maar nog steeds zien we daarin Ambilight terug, in verschillende varianten. Heb je geen Philips-tv, maar wil je toch Ambilight ervaren, dat kun je dit ook achteraf nog toevoegen. Daar zijn wat kant-en-klare opties voor (zie het kader ‘Alternatieven voor zelfbouwoplossing’), maar die zijn relatief prijzig. Als je zoiets zelf bouwt, is het veel goedkoper. Bovendien kies je zelf alle componenten, beslis je aan welke zijdes verlichting moet komen en heb je invloed op de nauwkeurigheid en felheid van de achtergrondverlichting. In deze basiscursus nemen we

je televisieontvanger. Of misschien heb je wel een

stap voor stap de vereisten met je door, waarna we het

AV-receiver als centrale middelpunt voor al deze

systeem gaan bouwen en instellen!

apparaten, ook dat is een prima optie. Belangrijk is dat je het HDMI-signaal naar de tv kunt oppikken, zodat de vereiste beeldinformatie kan worden verzameld. Let op dat zo’n signaal niet beschikbaar is voor materiaal dat je rechtstreeks op de tv afspeelt,

Beperkingen

bijvoorbeeld met de Netflix- of YouTube-app van

Onze zelfbouwoplossing werkt alleen

je smart-tv zelf. De lightstrip-oplossing van Philips

voor externe HDMI-bronnen richting

heeft diezelfde beperking. Wil je toch graag Ambi-

de tv. Daarmee bedoelen we apparaten als een

light voor zulke bronnen, dan kun je naast een echte

Nvidia Shield TV, Apple TV, Google Chromecast of

Ambilight-tv ook de in het kader ‘Alternatieven

40 |

01 Ambilight werkt het beste op een tv die tegen een muur is geplaatst.

Z E L F B O U W- A M B I L I G H T

voor zelfbouwoplossing’ genoemde Govee Immersion overwegen. Waar je ook rekening mee moet

BASISCURSUS

ALTERNATIEVEN VOOR ZELFBOUWOPLOSSING

houden, is dat de achtergrondverlichting het beste

Wie het Ambilight-systeem niet zelf wil nabouwen, kan in de winkel

werkt op een tv die voor een muur is geplaatst of

enkele alternatieven vinden. Zo heeft Philips de Hue Play Gradient-

die je aan de muur hebt opgehangen met een beugel.

lightstrip uitgebracht. Deze strip kost tussen de 179,99 en 229,99

Een witte muur is ideaal, maar op een donkere muur

euro, afhankelijk van je tv-formaat. Je hebt er wel een Philips

is het effect ook zichtbaar.

Hue Bridge voor nodig en ook de prijzige Hue Play HDMI Sync Box (249,99 euro). Dat kastje leest de HDMI-signalen en stuurt je ver-

Basiscomponenten

lichting en eventueel andere lampen aan. Je kunt er tot vier HDMI-

De basis voor onze zelfbouwoplossing

apparaten op aansluiten. Een voordeliger alternatief is de Govee

is een Raspberry Pi met de Hyperion-

Immersion (ongeveer 80 euro). Dit is een complete set met camera

software. Hiervoor bestaat een speciale distributie,

die na enkele kalibratiestappen de kleuren op het tv-scherm regis-

genaamd HyperBian. Voor de installatie heb je een

treert en op basis daarvan

microSD-kaartje nodig. De software zorgt voor het

de achtergrondverlichting

analyseren van het beeldsignaal en aansturen van

aanstuurt. Het installatie-

de ledstrips. Omdat het verwerken van video vrij in-

gemak van de Govee-set

tensief is, raden we een Raspberry Pi 4 aan, al kun je

is vrij groot, maar het

ook goede resultaten boeken met een Pi Zero W (2),

werkt niet zo nauwkeurig

zij het met wat kleine aanpassingen zoals een wat

als onze zelfbouwoplos-

lagere resolutie. De ledstrips die we gebruiken, zijn

sing en je lichtshow is ook

van het type WS2812B. We geven je verderop wat

een beetje vertraagd.

tips voor de aanschaf van deze ledstrips en de beno02 De software Hyperion zorgt voor de beeldanalyse en het aansturen van de ledstrips.

digde voeding voor het complete systeem. Hyperion heeft uiteraard een videosignaal nodig om mee te werken en daarvoor gebruiken we een eenvoudige

heeft een HDMI-ingang en

videograbber die je via usb op de Pi kunt aansluiten.

een ‘passthrough’ HDMI-uitgang (https://kwikr.nl/ vidgrab). Het inkomende HDMI-signaal wordt daarmee feitelijk onaangepast aan de uitgang doorgeven. Je kunt dus simpelweg de HDMI-kabel die naar

De Philips Hue Gradientlightstrip is een prijzig Ambilightalternatief.

de tv gaat, in de HDMI-ingang van de videograbber steken en dan van de uitgang van de videograbber naar de tv. Dit werkt ook voor 4K en mogelijk met HDR, maar dat hebben we niet getest. Voor HDR zul je voor ‘eerlijke’ kleuren ook eerder HyperHDR,

Videograbber Een videograbber zorgt ervoor dat je een HDMI-signaal kunt vastleggen en

via een usb-poort kunt verwerken met een pc, of in ons geval een Raspberry Pi. Videograbbers zijn erg populair in de wereld van videogames, onder meer bij YouTubers die nieuwe spellen voor bijvoorbeeld de PlayStation willen demonstreren. Ze zijn verkrijgbaar vanaf zo’n 10 euro. Wij gebruikten een videograbber van het merk TKHIN, die

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

03 Deze videograbber heeft een usb-aansluiting en een HDMIingang en -uitgang.

41 |

BASISCURSUS

Z E L F B O U W- A M B I L I G H T

een kloon van Hyperion, willen gebruiken. De gebruikte videograbber werkt ook prima voor bronnen die de kopieerbescherming HDCP gebruiken,

ALTERNATIEVE AASLUITMETHODES

zoals Netflix en Amazon Prime. Er zijn ook nog wat

Behalve de genoemde videograbber met HDMI-ingang en -uitgang

andere opstellingen mogelijk (zie het kader ‘Alterna-

zou je ook een HDMI-splitter kunnen gebruiken die een inkomend

tieve aansluitmethodes’).

HDMI-signaal splitst en tegelijkertijd op twee uitgangen aanbiedt. Je kunt dan vanaf de splitter aparte kabels leggen naar de

Ledstrips

videograbber en de tv. Als videograbber kun je nu een simpeler en

Ambilight werkt met een reeks leds

voordeliger exemplaar gebruiken met usb en een HDMI-ingang,

langs de randen van de tv, aan de ach-

want een HDMI-uitgang heb je dan niet nodig. Let op dat de splitter

terkant, die individueel de kleur volgen die op het

HDCP ondersteunt en eventuele andere vereisten, zoals 4K, HDR of

beeld op tv wordt getoond. Daarom gaan we indi-

bepaalde audioformaten.

vidueel adresseerbare leds gebruiken, de WS2812B.

We willen nog een andere optie noemen. Heb je een AC-receiver

Deze zijn op een strip verkrijgbaar die meestal van

met twee HDMI-uitgangen die beide hetzelfde signaal weergeven,

een praktische plakstrip is voorzien. Een strip van

dan kun je de tweede uitgang gebruiken voor je videograbber. Dit

5 meter is ideaal en voldoende voor tv’s tot zo’n 60

werkt bijvoorbeeld op de

inch. Je kunt er eventueel meerdere kopen en ze

meeste AV-receivers van

met elkaar verbinden.

Denon. Ook in dit geval

04 De WS2812B is een populaire ledstrip met meestal een praktische plakstrip.

kun je een eenvoudige videograbber gebruiken. Zorg wel dat deze minimaal dezelfde resolutie ondersteunt als je tv, bijvoorbeeld 4K als je in 4K wilt kunnen kijken.

zoals je die ook vaak voor laptops ziet, soms ook wel ‘brick’ genoemd. Voedingen met een metalen behuizing zijn ook wel geschikt, maar minder veilig, omdat je hier een 220VDe dichtheid van de ‘pixels’ op ledstrips verschilt.

netsnoer op moet aansluiten. Deze aansluitpunten

Het meest gangbaar zijn 30 of 60 pixels per meter.

houd je liefst buiten het bereik van (kinder)handen!

Wij kiezen voor strips met 60 pixels per meter, zodat

Bij deze voeding raden we aan de uitgangsspanning

we een hogere helderheid kunnen bereiken en een

na te meten. Deze ligt vaak wat hoger dan 5V en

betere verdeling. Nog meer pixels kan ook, maar je

kun je via een potmeter bijstellen. Een voeding van

hebt dan ook een zwaardere voeding nodig, terwijl

8 of 10 ampère is meestal genoeg. De zwaarte kun je

je de extreme helderheid vermoedelijk helemaal niet nodig hebt. We hebben voor ledstrips van het merk BTF-Lightning gekozen, je kunt deze via AliExpress bestellen. Als je ze vanuit Polen laat komen, heb je ze in enkele dagen in huis. Bestel eventueel meteen een voeding mee! Er zijn ook goedkopere alternatieven die het vaak prima doen. De prijs begint bij zo’n 15 euro voor 5 meter.

Voeding voor ledstrip Je hebt voor de ledstrip een 5V-voeding nodig die genoeg stroom kan leveren

voor alle leds. Het meest gangbaar is een netadapter,

42 |

Met een HDMIsplitter kun je een signaal dupliceren naar twee uitgangen.

05 Bij een metalen voeding moet je oppassen met de 220Vaansluiting.

Z E L F B O U W- A M B I L I G H T

HOE WERKEN ADRESSEERBARE LEDSTRIPS? Een ledstrip met de WS2812B bevat zogeheten ‘pixels’ (Adafruit

BASISCURSUS

gebruiken we één voeding voor het hele systeem, dat is een 10A-voeding van hetzelfde merk als de ledstrips: BTF-Lightning.

noemt ze NeoPixels). Een pixel kan elke kleur weergeven met de gewenste helderheid. Elke pixel heeft een voeding (+5V en GND), een ingang (DIN) en een uitgang (D0 - out) voor de data. In feite

zal de microcontroller een lange ‘puls-trein’ sturen met voor elke

MicroSD-kaart prepareren Voor een snelle start kun je HyperBian installeren. Dat is een image met

pixel de gewenste kleur en helderheid. Iedere pixel ‘snoept’ er één

Raspberry Pi OS Lite en Hyperion. Je kunt het zip-

pakketje vanaf en geeft de rest weer door. Het datapakketje bevat

bestand HyperBian.zip downloaden via https://

de gewenste kleur in de RGB-waarde (rood, groen en blauw). Omdat

kwikr.nl/hyperbian. Pak het daarna uit in een map.

elke pixel hetzelfde doet, maakt de volgorde niet uit en kun je de

Je hebt nu een img-bestand. We gaan een microSD-

strip na elke pixel op de kniplijn doorknippen. Ga je een extra strip

kaartje maken met Raspberry Pi Imager (www.

koppelen, maak dan een verbinding vóór de +5V, GND en datalijn.

raspberrypi.com/software). Het voordeel van deze tool is dat we hierin alvast extra instellingen kunnen maken voor bijvoorbeeld het wifi-netwerk. Open Raspberry Pi Imager en kies Selecteer OS. Kies dan Gebruik eigen bestand en blader naar het img-bestand. Druk op Kies opslagapparaat en wijs je microSD-geheugenkaart aan. Druk vervolgens op het instellingenicoontje. We zetten een vinkje bij Hostnaam en vullen hyperbian.local in. Op

De ‘pixels’ op een strip kun je aan elkaar koppelen via solderingen.

dat adres kun je de Pi straks in je netwerk vinden. ook berekenen. Een pixel vraagt grofweg tot 60 mA.

Zet een vinkje bij SSH inschakelen. Kies Gebruik

Wij hebben 4 meter ledstrip gebruikt met 60 pixels

wachtwoord authenticatie. Zet dan een vinkje bij

per meter. Dit komt neer op 240 pixels. Dan zou 14

Gebruikersnaam en wachtwoord instellen en voer

ampère nodig zijn als alle pixels maximaal helder

de gebruikersnaam (pi) en een wachtwoord in. Zet

en de kleur wit zouden moeten zijn. Dat komt in de

een vinkje bij Wifi instellen en voer de SSID van je

praktijk niet vaak voor.

wifi-netwerk in en daaronder het wachtwoord. Zet een vinkje bij Regio instellingen en zorg dat de juis-

Voeding voor de Pi

te tijdzone is ingesteld. Kies Opslaan en klik tot slot

De voeding voor je ledstrips kun je ook

op Schrijf om het geheugenkaartje te maken.

07 Met de Raspberry Pi Imager zetten we HyperBian op het geheugenkaartje.

voor de Pi gebruiken. Een aparte voeding voor de Pi mag ook, zoals de officiële voeding. Deze kun je bij de Pi 4 op de usb-c-poort aansluiten. Let er wel op dat de twee voedingen een gemeenschappelijke ground (GND) moeten hebben. Dat bereik je door de GND van de ledvoeding op een van de GND-pinnen van de Pi aan te sluiten. Er zitten er meerdere op de header. Voor deze basiscursus

06 We hebben een netadapter gebruikt, zoals je die vaak voor laptops ziet.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

Onderdelen bevestigen De meeste ledstrips zijn voorzien van een plakstrip, zodat het niet veel

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

43 |

BASISCURSUS

Z E L F B O U W- A M B I L I G H T

moeite kost om deze te bevestigen. Je

GND-pinnen (onder andere pin 6). De data sluit je

plakt ze gewoon aan de achterkant op

aan op GPIO 18 (pin 12). Controleer of alles goed is

de tv, op ongeveer een centimeter van

aangesloten, want de header van de Pi is niet heel

de rand. Bedenk waar je de andere on-

vergevingsgezind als je iets fout hebt aangesloten.

derdelen, zoals de Pi zelf, gaat beves-

Zet daarna de voeding aan en controleer of de ledjes

tigen, zodat je weet wat een handig

op de Raspberry Pi gaan branden. Als je met de

punt is om te beginnen. Daarna plak

browser naar de ingestelde hostnaam op poort 8090

je de ledstrip rondom. De hoekjes zijn

gaat (in ons voorbeeld http://hyperbian.local:8090/)

wat lastiger. Je kunt koppelstukjes

zie je als het goed is de openingspagina van Hype-

gebruiken of draadjes solderen, maar

rion. Hier gaan we het een en ander instellen.

het is veel gemakkelijker om een soort lusje te maken. Op de achterkant van de tv is meestal wel genoeg ruimte om

08 Bij het bevestigen van de ledstrip maken we in de hoek een soort lusje.

Basisinstellingen Om de ledstrips werkend te krijgen,

alle andere onderdelen te bevestigen.

moet Hyperion op de Rasberry Pi als

Al is de manier van bevestigen soms

root-gebruiker worden uitgevoerd. Gebruik daarom

een uitdaging. De Raspberry Pi kun

een programma als PuTTY om via ssh in te loggen

je voorzien van de zojuist gemaakte

met de ingestelde gebruikersnaam en het wacht-

microSD-geheugenkaart en met dub-

woord. Geef daarna de volgende opdrachten:

belzijdige tape achterop de tv plakken. Voor de andere wat zwaardere onderdelen, zoals een voeding,

sudo systemctl disable --now hyperion@pi sudo systemctl enable --now hyperion@root

videograbber of HDMI-splitter, raden we klitten-

Open nu de gebruikersinterface van Hyperion

band aan. Die kun je vaak wel ergens aan je tv of

(http://hyperbian.local:8090/). Let op: vanwege een

muurbeugel koppelen.

JavaScript-fout in de Nederlandse versie hebben we Hyperion op Engels moeten zetten bij het instellen

Alles aansluiten

van de ledstrips. De taal kun je kiezen via het instel-

Een ledstrip heeft een connector waar-

lingenicoontje rechtsboven. Via datzelfde icoontje

op 5V (rood), GND (wit of zwart) en data

kun je ook het niveau voor de instellingen verande-

uitkomen. Ook zijn er vaak twee losse extra draden

ren naar expert. Kies daarvoor Instellingen level. Se-

voor 5V en GND. Het is handig deze losse draden

lecteer dan Expert en kies Opslaan en herladen. Ga

rechtstreeks op de voeding aan te sluiten, eventu-

nu naar Algemeen en vul bij Configuratienaam een

eel via een koppelstukje. De ledstrip wordt nu van

herkenbare naam in, bijvoorbeeld Woonkamer TV.

voeding voorzien. Via de connector kunnen we de Raspberry Pi eveneens van spanning voorzien 09 Nadat je alles correct hebt aangesloten, kun je Hyperion via een browser bezoeken.

en de datalijn aansluiten. We gebruiken simpele jumperdraden met mannelijke kant (voor in de connector) en vrouwelijke kant (voor in de header van de Pi). Zorg dat je de 5V met een van de 5V-pinnen (pin 2 of 4) op de Pi aansluit en GND op een van de

Ledstrips instellen Hyperion heeft ook nog wat informatie nodig over de opstelling van je leds. Tel

daarom aan elke zijde van je tv hoeveel leds er zijn

44 |

10 We geven onze installatie een herkenbare naam via de algemene instellingen.

Z E L F B O U W- A M B I L I G H T

BASISCURSUS

dat wijzigen met een vinkje bij Keer richting om. Volg via een icoontje rechtsboven de verwijzing naar RGB Byte volgorde wizard om de juiste RGBvolgorde in te stellen.

Opties videograbber We gaan als laatste de videograbber instellen. Hiervoor ga je via het menu naar

Capturing Hardware en zet je onder USB opname een vinkje bij Activeer. Selecteer dan het apparaat en de resolutie. Hoewel de meeste videograbbers overweg kunnen met 1080p of zelfs hoger, is dat

12 We kiezen de videograbber en de gewenste resolutie.

voor Hyperion geen vereiste. De optie 720p met 30 11 We configureren de opmaak van de ledstrip met de juiste invoerpositie.

frames per seconde geeft geplaatst en noteer het aantal. Tel aan de zijde waar

al meer dan genoeg nauw-

je bent begonnen ook hoeveel leds er links en rechts

keurigheid en ook minder

van het beginpunt zijn. Ga dan naar Configuratie /

vertraging, waardoor het

LED hardware. Bij Besturingstype kies je onder het

geheel beter werkt. Je

kopje RPi PWM voor ws2812x. Vul bij Hardware

kunt ook met lagere waar-

LED aantal het totale aantal leds in. Bewaar de in-

des als 960 × 540 of 800 ×

stellingen. Ga dan naar LED Opmaak. Hier stel je

450 experimenteren. Zet

in hoeveel leds er aan elke zijde zijn. Kies Klassieke

een vinkje bij Signaal de-

opmaak (LED Raam). Vul de velden Boven, Onder,

tectie. Als laatste is het

Links en Rechts in. Dit gaat uit van het vooraan-

vaak nodig het hele sys-

zicht van de tv. Controleer of je op het ingestelde to-

teem te herstarten.

taal uitkomt. Vul dan het veld Invoer positie in, wat in feite het beginpunt vanaf de linkerbovenhoek is. WLED is speciale microcontrollersoftware voor ledstrips.

Rechts zie je een visualisatie, ook weer vanuit het vooraanzicht. Als de datarichting niet klopt, kun je

Tot slot Je kunt nu als het goed is genieten van Ambilight! Probeer bijvoor-

beeld de Philips lightwaves-demo op YouTube (https://kwikr.nl/lightwaves) of Magic Fluids HDR (https://kwikr.nl/fluids). Voor debuggen is de visualisatie erg praktisch. Klik daarvoor op het tv-icoontje rechtsboven. Dit laat de kleuren van de leds zien, en als je op Live video klikt, ook met de huidige videostream. Die is wel vertraagd, maar het is handig om te zien of

13 Dankzij de visualisatie kun je controleren of de instellingen voor leds kloppen.

je ledconfiguratie klopt. Als je het leuk vindt, kun je onder Configuratie / Effecten nog een effect instellen voor tijdens het opstarten en voor inactieve

EXTRA EFFECTEN EN OPTIES MET WLED

momenten, als er dus geen

Je zou de ledstrips ook met een ESP8266- of ESP32-microcontroller

signaal is. Hyperion kun je

met WLED kunnen aansturen. Hyperion kan dan via het netwerk

ook eenvoudig aan Home

communiceren met WLED. Het maakt de installatie soms iets

Assistant toevoegen als in-

gemakkelijker. WLED geeft je ook extra opties. Zo zijn er allerlei ef-

tegratie, zodat je daarmee

fecten ingebouwd en kun je ledstrips aansturen op basis van muziek.

bijvoorbeeld de helderheid kunt regelen.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

45 |

KO O P G I DS

Bijna twintig jaar heeft Microsoft erover gedaan om te komen met een eigen antivirus die goed genoeg lijkt om de installatie van andere antivirusprogramma’s overbodig te maken. Want hoewel Microsoft Defender Antivirus (MDA) niet overloopt van opties en instellingen, doet het wat het moet doen. En volgens vergelijkende antivirustests doet het dat steeds beter. Het scant de pc zowel realtime, dus in de vorm van een achtergrondproces, als on-demand. En de ransomwarebescherming kan specifieke bestanden, mappen en delen van het geheugen extra beveiligen. Samen met de andere onderdelen in de Windows-beveiliging, zoals firewall- en net-

Kies de juiste beveiliging Beter dan Windows Defender Antivirus? Windows is altijd extreem kwetsbaar gebleken voor virussen en malware. Aanvankelijk was Microsoft ongevoelig voor de ellende die dit veroorzaakte, maar inmiddels beschikt Windows over eigen antivirussoftware die bovendien steeds beter presteert. Maakt die software Windows veilig genoeg of heb je nog steeds ‘echte’ beveiliging nodig? En wat is dan de beste keuze?

werkbeveiliging, accountbeveiliging, app- en browserbeheer en exploit-protection, beschikt Windows hiermee over een behoorlijk compleet alternatief voor menig antivirus- en zelfs groter securitypakket.

Het einde van antivirus? Dat Windows nu zijn eigen antivirus heeft, betekent niet dat je geen andere virusscanner kunt gebruiken. Doe je dat, dan schakelt MDA geruisloos over naar de passieve modus. Het blijft updates ontvangen en kan als extra bescherming de pc periodiek scannen op malware, maar de verwijdering van malware laat het over aan het later geïnstalleerde antivirusprogramma. Microsofts antivirus hoeft dus niet verwijderd te worden en er is geen moeizaam gedoe tussen de programma’s om de “standaard antivirus” te zijn, zoals dat bij browsers wel het geval is. Dit is nu nog gunstig voor de aanbieders van andere producten, maar het is onvermijdelijk dat een steeds betere MDA, impact zal hebben op de kansen voor alternatieve producten. Voor gratis antivirusprogramma’s valt nu al te vrezen. Met hun minimale functionaliteit voegen ze niets meer toe

Edmond Varwijk

Met deze e-mail startte Bill Gates precies twintig jaar geleden het Trustworthy Computing Initiative om Microsoft-producten veiliger te maken.

46 |

De eigen beveiliging in Windows 10/11 is steeds beter vergelijkbaar met die van een betaald antivirus- of zelfs internetbeveiligingspakket.

PC-BEVEILIGING

KO O PG I DS

MICROSOFT DEFENDER ANTIVIRUS Beveiligingsmaatregel

Actieve modus

Passieve modus

Realtime beveiliging Cloudbeveiliging Netwerkbeveiliging Regels voor het verminderen van kwetsbaarheid voor aanvallen Beperkte periodieke scanbeschikbaarheid Informatie over het scannen en detecteren van bestanden

M.u.v. geplande scans

Bedreigingsherstel Updates voor beveiligingsinformatie

Via instellingen MDA

Via Windows Update

Preventie van gegevensverlies Beheerde maptoegang

wat Windows niet al heeft, terwijl de gebruikerservaring van deze producten zeer matig is. Zo prettig onzichtbaar als Microsofts beveiliging zijn werk doet, zo hinderlijk aanwezig zijn de gratis antivirusproducten. Ze tonen eindeloos bedreigingen en kansen tot systeemoptimalisatie, maar daar kun je pas iets mee als je de betaalde versie hebt aangeschaft.

De prestaties van Microsoft Defender Antivirus vergeleken met andere antivirusproducten, gemeten over een langere periode. Bron: AV-Test (www.av-test.org).

Filteren van webinhoud

Alleen in Microsoft Edge

Apparaatbesturing Detectie en blokkeren ongewenste toepassingen

De beveiligingsfuncties van Microsoft Defender Antivirus in actieve versus passieve modus.

Kansen voor beveiliging De vraagtekens die je bij gratis antivirus kunt zetten, gelden uiteindelijk ook voor betaalde antivirusprogramma’s. Ook daarvan is de extra functionaliteit vaak beperkt. Bovendien misbruiken de aanbieders deze programma’s steeds vaker als een vehikel voor een upgrade naar een duurder product. Dit betekent niet dat er geen redenen te bedenken zijn MDA kan naast een ander antivirusprogramma bestaan en toch helpen de pc nog veiliger te maken.

om nog wel een securitysuite aan te schaffen. Allereerst is er de kwaliteit van de bescherming. Microsoft scoort goed, maar andere aanbieders ook en soms zelfs beter. Bovendien doen ze dat al veel langer en is bewezen betrouwbaarheid een belangrijk argument voor een beveiligingsproduct.

“GEMAK STEEDS BELANGRIJKER”

Eddy Willems is security-evange-

Willems analyseerde en verwij-

G Data ontwikkelde daarom een

list bij G DATA, maar staat in de

derde het virus, en haalde daar

online cybertraining en let bij de

securitywereld vooral bekend als

het internationale nieuws mee.

ontwikkeling van zijn producten

medeoprichter van het Europees

Vele jaren later erkent hij dat

steeds meer op gebruiksgemak.

Instituut voor Computer Anti-

het probleem nog steeds niet

“De dreiging is overal dezelfde,

virusonderzoek (EICAR) en als

is opgelost. “Een succesvolle

maar gewone mensen en het

bestuurslid van de Anti-Malware

ransomware-aanval is voor 70

MKB moeten het met minder

Testing Standards Organisation

procent nog gewoon een brave

kennis en mankracht oplossen.

(AMTSO). In 1989 was hij een

burger die op een link klikt. Dat je

Beveiligingsproducten moeten

van de eerste slachtoffers van

ransomware kunt herkennen aan

hen helpen wanneer dat nodig

ransomware, toen een door

krom Nederlands, is passé. Dus

is, in plaats van op zo’n moment

hem beheerd systeem door een

moeten ook wij intensiveren en

ineens te komen met tal van

Trojaans virus werd gekaapt.

verbeteren.”

lastige technische zaken.”

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

47 |

KO O P G I DS

PC-BEVEILIGING

MOET JE DE BEVEILIGING VAN WINDOWS EIGENLIJK WEL TOEVERTROUWEN AAN DE MAKERS VAN HET BESTURINGSSYSTEEM? OF LAAT JE DAT BETER OVER AAN EEN ONAFHANKELIJKE PARTIJ?

UITDAGING BIJ PROEFVERSIES

Kon je eerder van elk beveiligingsproduct eenvoudig een proefversie downloaden, steeds vaker kan dat alleen nadat je een account hebt aangemaakt en je betaalgegevens hebt gedeeld. Het is dus eigenlijk geen proefversie meer, maar een proefperiode. En

Ook kunnen dergelijke aanbieders hun kansen vergroten

als je binnen die tijd niet de automatische verlenging

door innovatiever te zijn en functionaliteit te bieden die

uitschakelt, zit je gewoon vast aan een abonnement.

Microsoft (nog) niet heeft. Denk aan specifieke bescher-

Leuker kunnen ze het zeker maken en makkelijker ook!

ming bij online bankeren, een VPN voor veilige communicatie, een wachtwoordmanager, een datalek-monitor die informeert als persoonlijke gegevens zijn gelekt, microfoon- en webcambeveiliging en ook back-up. Dat laatste is essentieel voor dataherstel als malware onverhoopt toch weet toe te slaan, maar is in Windows nog altijd niet erg goed geregeld. Dit betekent wel dat de functionaliteit van een eenvoudige antivirus of internetbeveiligingssuite niet altijd meer voldoet. Ook speelt er een principiële kwestie: moet je de beveiliging van Windows eigenlijk wel toevertrouwen aan de makers van het besturingssysteem? Of laat je dat beter over aan een onafhankelijke partij? Die laatste is vrij van de zakelijke belangen die Microsoft uiteindelijk toch heeft bij zijn producten en kan zich, in tegenstelling tot Microsoft, volledig richten op beveiliging. Ook zou er bij een onafhankelijke partij minder kans zijn op een “blinde vlek” bij het kijken naar de beveiliging. Daar staat tegenover dat Microsoft voordeel heeft van zijn diepgewortelde kennis van Windows en de enorme hoeveelheid gegevens die het heeft over het gebruik van zijn software en de beveiligingsproblemen daarvan. Bovendien valt ook bij een onafhankelijke club beveiligers een blinde vlek nooit uit te sluiten.

Consolidatie Bijna onzichtbaar voor de gebruiker is ook het aanbod van beveiligingsproducten sterk in beweging. Zo is McAfee geen onderdeel meer van Intel, heeft het zijn zakelijke producten verkocht en richt het zich onder investeringsmaatschappij Advent nu volledig op producten voor consumenten. Ook F-Secure heeft de producten voor thuis en bedrijven gescheiden, en brengt de laatste nu uit onder de naam WithSecure. De meeste veranderingen zijn er bij Symantec, bekend van de Norton-producten. Dat werd eerst zelf gekocht door Broadcom, veranderde daarna de naam in NortonLifeLock en kocht vervolgens Avira en Bullguard om nu ook nog Avast te willen overnemen. Omdat Avast eer-

48 |

Bescherming tegen ongewenst gebruik van webcam en microfoon is een veelgevraagde beveiligingsfunctie die nu ontbreekt in de Windowsbeveiliging.

scoort dan Norton. Maar dat de website van Bullguard nu Norton aanprijst, zal ook een reden hebben. Nog minder zichtbaar zijn de verschuivingen op het vlak van de scan-engines, zeg maar het hart van ieder antivirusprogramma. Bullguard gebruikte al voor de overname die van Avira, zoals ook Avast en AVG dezelfde scan-engine gebruiken, maar die twee zijn nog maar nauwelijks van elkaar

der al AVG kocht, horen straks al deze namen bij elkaar.

te onderscheiden. De andere producten hebben nog wel de

Wat dit betekent voor de toekomst, is afwachten. Avira

eigen scan-engine. Daarbij gebruikt G Data als enige twee

is duidelijk nog een apart merk, dat ook andere resultaten

engines, die van zichzelf en die van Bitdefender.

Gratis de nieuwste producten testen en je mening geven? Mooi scherm Heldere kleuren Lange accuduur Geen lader meegeleverd

Meld je aan als tester op review.nl Nieuwste producten testen

Jouw mening wordt gewaardeerd

Betrouwbare en onafhankelijke reviews

Help andere bezoekers aan eerlijke informatie

KO O P G I DS

PC-BEVEILIGING

Acronis Cyber Protect Home biedt actieve bescherming tegen virussen en ransomware.

ACRONIS CYBER PROTECT HOME

Antimalware én back-up zijn een doordachte combinatie, omdat antivirus nooit honderd procent beveiligt en je bij ransomware liever een back-up terugzet dan betaalt. Acronis bouwt daarom zijn True Image voor back-up en systeemherstel om tot een complete oplossing tegen dataverlies. Er zijn drie edities: Essentials bestrijdt alleen ransomware en cryptojacking, Advanced en Premium doen ook echt aan antivirus. Verdere securityfuncties zijn nog beperkt in aantal en functionaliteit. De kwetsbaarheidsscanner scant wel, maar updatet niet. Acronis gebruikt een eigen scan-engine, maar laat die niet testen door de grote antiviruslabs. Echt aanbevelen is daardoor moeilijk. Een versie met alle beveiligingsopties, maar zonder de dure online opslag ontbreekt helaas.

VERTROUWEN IN KASPERSKY

Beveiligingsproducten van Kaspersky presteren al jaren uitstekend, maar toch raadt ook de Nederlandse overheid af ze te gebruiken. Dit niet eens in verband met de oorlog in Oekraïne, maar vanwege het risico dat producten van het Russische Kaspersky ooit worden misbruikt door de Russische

AVAST EN AVG

De producten van Avast en AVG zijn nagenoeg identiek en

Volgens Francesco Tius van Kaspersky zijn er geen bewijzen dat de producten onveilig zijn. “Wij zijn een particulier wereldwijd cyberbeveiligingsbedrijf, gevestigd in Engeland en zonder banden met welke regering dan ook.

die we vanwege de opdringerigheid niet aanbevelen, bieden

De code van onze software is beschikbaar voor

de betaalde pakketten afhankelijk van de gekozen versie

controle en de maatregelen die we genomen

extra’s zoals een eigen firewall, kwetsbaarhedenanalyse,

hebben om het vertrouwen in onze produc-

wifi-beveiliging en webcambeveiliging.

ten te verbeteren, zijn een voorbeeld voor de hele beveiligingswereld.” Ook over de oorlog

heid blijft achter. Dit komt vooral doordat heel veel functies

is hij duidelijk: “Het conflict in Oekraïne is een

en opties verdeeld zijn over heel veel schermen. Bovendien

tragedie die met diplomatieke, niet-militaire

vind je in de software, ook in de betaalde versies, reclames

middelen moet worden opgelost.”

voor andere producten van Avast en AVG. Back-up ont-

Toch vinden wij op dit moment ook de

breekt en VPN is er alleen in de Ultimate-versies, maar niet

signaalwerking van een boycot van Russische

onbeperkt. Standaard verkopen Avast en AVG geanonimi-

producten belangrijk. Om die reden ontbre-

seerde gebruikersdata zoals surfgedrag aan derden. Om dit

ken de Kaspersky-producten in deze test.

tegen te houden, moet je zelf een aantal opties uitschakelen.

50 |

overheid.

gebruiken dezelfde scan-engine. Boven op de gratis antivirus

De bescherming scoort goed, maar de gebruiksvriendelijk-

Ook de betaalde versies van Avast en AVG blijven proberen extra producten te verkopen.

PC-BEVEILIGING

De gratis antivirus van Avira is de minst hinderlijke, maar ook hier worden onopgeloste problemen ingezet als verkoopvehikel.

KO O PG I DS

AVIRA

Avira Free Security toont reclame, installeert een vervelende browserplug-in “tegen phishing”, die ook prijsvergelijkingen opdringt en er zijn meldingen over kritieke fouten die alleen na een betaalde upgrade verholpen kunnen worden. De

betaalde

pakketten

bieden

extra

ransomware-beveiliging, anti-phishing en zwakheidsanalyse, en het duurste pakket voorziet ook in een onbeperkt VPN en een datalekscanner. Een eigen firewall ontbreekt, net als wifi-bescherming, antispam en ouderlijk toezicht. De beveiliging is goed.

BITDEFENDER

Geen gratis beveiliging meer bij Bitdefender, wel vier betaalde pakketten met oplopende functionaliteit. De belangrijkste beveiligingsfuncties zitten in alle vier, waaronder antivirus, anti-ransomware, anti-phishing, bescherming bij het bankieren en zelfs de kwetsbaarhedenscanner. De duurdere pakketten voegen een eigen firewall, ouderlijk toezicht en een uitgebreide webcam- en microfoonbeveiliging toe. Back-up ontbreekt. Een VPN-functie vind je alleen in de allerduurste versie en dan is die optie ook nog eens beperkt. Bitdefender Total en Premium voegen vooral opties buiten Windows toe, zoals beveiliging voor iOS, Android en andere apparaten.

Bitdefender biedt goede bescherming in een overzichtelijke interface.

BullGuard gebruikt steeds dezelfde interface. Afhankelijk van de versie die je hebt, zijn onderdelen wel of niet beschikbaar.

BULLGUARD

Bullguard biedt beveiliging in drie smaken: Antivirus, Internet Security en Premium Protection. Alle drie bieden bescherming tegen malware, spam en hebben anti-phishing. De twee duurdere pakketten voegen er wifi-bescherming, bankierbescherming, een kwetsbaarhedenscanner, ouderlijk toezicht en back-up aan toe. Het verschil tussen Internet Security en Premium Protection is dat die laatste meer online opslag biedt, evenals bewaking van informatie die online wordt gepubliceerd. De prestaties van de antimalware waren vroeger altijd goed, maar BullGuard ontbreekt in alle recente tests van zowel AV-Test als AV-Comparatives, en is daarom moeilijk aan te bevelen. De gebruikersinterface is verouderd, VPN ontbreekt volledig.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

51 |

KO O P G I DS

PC-BEVEILIGING

ESET

NOD32 Antivirus is een oudgediende die nog altijd zeer prettig in de omgang is.

Eset biedt beveiliging in drie smaken: NOD32 Antivirus, Internet Security en Smart Security Premium. Antivirus en bescherming tegen ransomware zijn in alle versies aanwezig. De twee duurdere pakketten voegen daar een firewall, wifi-bescherming, antispam, antidiefstal, veilig bankieren en webcambeveiliging aan toe. De producten zijn heerlijk ongekunsteld, al kom je soms wel wat technischere termen of functies tegen. De beveiliging van Eset presteert goed. VPN en back-up ontbreken, evenals een datalek- en kwetsbaarhedenscanner. De belofte is duidelijk, met F-Secure ben je veilig!

F-SECURE

F-Secure Anti-Virus, SAFE en TOTAL beschermen tegen virussen en ransomware, en letten op de privacy bij het surfen. SAFE biedt ouderlijk toezicht en een game-modus als extra’s, terwijl TOTAL daar nog een wachtwoordmanager, anti-tracking, wifi-bescherming, datalek-scanner en VPN aan toevoegt. TOTAL is eigenlijk hetzelfde als SAFE, maar dan aangevuld met F-Secure Freedome VPN (onbeperkt) en ID Protection, beide apart te installeren en te configureren. F-Secure ontbreekt bij AV-Comparatives, maar haalt bij AVTest op beveiliging en systeemprestaties de maximale score. De gebruiksvriendelijkheid kan wel beter. Ook is het nog best een uitdaging om F-Secure Anti-Virus in het winkelmandje te krijgen: de site verkoopt liever een van de twee uitgebreidere producten. Heb je beveiliging via de internetprovider,

G DATA

Het Duitse G DATA is de enige beveiligingsoplossing die voor het scannen twee engines gebruikt; een van zichzelf en een van Bitdefender. Het levert in de tests goede tot zeer goede bescherming op. Er is keuze uit Antivirus, Internet Security en Total Security. Alle drie beschermen tegen virussen, spam en phishing, en beveiligen het bankieren door de certificaten en communicatie extra te controleren. Internet Security voegt een firewall en ouderlijk toezicht toe, Total Security biedt daarnaast nog een wachtwoordmanager en een pc-tuner. Back-up kan bij Internet Security naar Dropbox en Google Drive, bij Total Security ook naar een lokale schijf of NAS. Het gebruiksgemak is groot, maar duik je dieper in de configuratie, dan zijn er wel erg veel opties en instellingen.

52 |

G DATA is de enige antivirus die met twee engines op malware jaagt.

dan is de kans groot dat je al een F-Secure-product gebruikt.

PC-BEVEILIGING

KO O PG I DS

MCAFEE

McAfee is druk bezig met het stroomlijnen van zijn aanbod. Online is er nog wel een antivirus te vinden, maar in de shop al niet meer. Wel zijn er vier versies Total Protection die allemaal veel beschermingsfuncties bieden zoals antivirus, firewall, wachtwoordbeheer en anti-phising. Allemaal bieden ze 500 MB VPN op een wisselend aantal apparaten. Schakel je de automatische abonnementsverlenging in, dan beschik je over een onbeperkte VPN-functie. Bankierbescherming, bestandsversleuteling, antidiefstal, webcambeveiliging en back-up ontbreken. Enkele hiervan waren er eerder wel, maar werden volgens McAfee onvoldoende gebruikt. Met name het ontbreken van webcambeveiliging en back-up is nu zeker een gemis. De bescherming is verder goed en gebruiksvriendelijk. McAfee heeft de gebruikersinterface een aantrekkelijke make-over gegeven.

De nieuwe darkweb-monitor van Norton scant het internet op gelekte persoonlijke informatie.

Het hoofdscherm van Norton biedt niet alleen een overzicht van de beveiliging, maar probeert je ook extra apps en services te verkopen.

NORTONLIFELOCK BEVEILIGING VAN MACOS, IOS EN ANDROID

Beveiliging van macOS, iOS en Android is in deze test niet meege-

Norton-beveiliging is er in vier versies: Antivirus Plus, Standard,

nomen. Hoewel alle aanbieders hier producten voor uitbrengen en

Deluxe en Advanced. Wat beveiliging betreft, bieden ze bijna allemaal

soms ook als extra toevoegen aan sommige van hun pakketten,

alle functies. Alleen de webcambeveiliging is beperkt tot Standard, en

leert de ervaring dat gebruikers nauwelijks extra beschermings-

de kwetsbaarheidsscanner tot Deluxe en hoger.

producten installeren op hun Mac, iPhone, iPad, Android-smart-

Alle pakketten behalve Antivirus Plus bieden VPN met onbeperkte

phone of Android-tablet. Op iOS, het besturingssysteem voor

data. Toch zit hier een beperking op, maar dan voor het aantal appara-

iPhones en iPads, staat Apple ook helemaal geen virusscanners

ten. Back-up is er in alle vier, maar de hoeveelheid online opslagruimte

en nauwelijks andere beveiligingsproducten toe.

verschilt per versie.

Het belangrijkste advies dat je voor deze besturingssystemen

De prestaties van Norton behoren tot de beste en de software is

kunt geven, is om alleen apps te installeren vanuit de vertrouwde

prettig in gebruik. Jammer is dat sommige onderdelen zoals ouderlijk

appstore en goed op te letten bij het online zakendoen.

toezicht apart functioneren, terwijl AntiTrack zelfs apart gekocht moet worden.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

53 |

KO O P G I DS

PC-BEVEILIGING

GOUDEN REGELS VOOR HET KOPEN

CYBEROORLOG IN EUROPA?

Wat betekent de Russische invasie in Oekraïne voor de digitale beveiliging van NederAntivirus kopen is een vak apart. Koop nooit

land? We vragen het aan het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC), dat zich richt op

direct wat je wilt hebben. Beter is het om

de digitale veiligheid van bedrijven en organisaties in Nederland, en specifiek de vitale

eerst een goedkoper product in het winkel-

sectoren en Rijksoverheid. Volgens het NCSC gelden ransomware en wiperware (een

mandje te leggen en richting de kassa de

variant op ransomware die de bestanden niet versleutelt, maar simpelweg verwijdert)

aanbiedingen voor upgrades af te wachten;

als grootste risico’s, evenals uitval van diensten door DDoS-aanvallen, phishing en

die komen namelijk zeker.

desinformatiecampagnes.

Neem ook nooit een abonnement voor meer

“Het NCSC adviseert computers, netwerkapparaten en slimme apparaten te updaten

dan één jaar én negeer tegen het einde

en te voorzien van antimalware, uitsluitend sterke wachtwoorden en multifactorau-

daarvan alle berichten dat het abonnement

thenticatie te gebruiken, en e-mails en telefoontjes van onbekenden kritisch te bena-

afloopt. Als het is verlopen, komen de scherp-

deren. Het is onbekend hoe de oorlog, en daarmee de veiligheidssituatie, zich verder

ste aanbiedingen. Ook kan het voordelig zijn

ontwikkelt. We raden aan waakzaam te zijn en te zorgen voor goede beveiliging”, aldus

het abonnement niet via de officiële site te

de woordvoerder van het NCSC. Actuele digitale beveiligingsinformatie gerelateerd

kopen, maar bijvoorbeeld via Amazon. Wees

aan de situatie in Oekraïne is te vinden via https://kwikr.nl/ncscoek en de aan het NCSC

dan wel extra waakzaam.

gelieerde sites voor MKB en burgers: www.digitaltrustcenter.nl en www.veiliginternetten.nl.

CONCLUSIE Met de komst van Windows 10 en 11 heeft Microsoft de beveiliging van het besturingssysteem beter voor elkaar dan ooit. Dit komt mede door de aanwezigheid van Microsoft Defender Antivirus, dat je beschermt

PANDA

De online darkwebscanner van Panda zoekt op gelekte persoonlijke informatie.

tegen virussen en malware, en dat volgens vergelijkende tests ook goed doet. De kansen voor aanbieders van antivirusprogramma’s lig-

Panda biedt maar liefst vijf verschillende producten. Free Antivirus

gen daarmee steeds minder op

doet antivirus en biedt 150 MB VPN per dag, maar beschermt niet spe-

het terrein van de antivirus, al

cifiek tegen ransomware. Dat laatste geldt ook voor Essential, dat overi-

blijft het ook daar mogelijk Mi-

gens wel een firewall toevoegt en de bescherming van wifi-netwerken

crosoft te verslaan. Beveiligings-

controleert. De drie meest uitgebreide producten bieden ransomware-

bescherming, ouderlijk toezicht en privacybescherming. Complete voegt

Windows nog niet heeft, zullen

daar nog encryptie en een wachtwoordmanager aan toe, terwijl Premi-

een steeds grotere rol spelen bij

um ook nog voorziet in een kwetsbaarhedenscanner en onbeperkt VPN.

de keuze voor een product. De

Het probleem van Panda is dat de opties van veel functies beperkt

dagen van gratis antivirus lijken

zijn, het is allemaal niet zo heel mooi uitgewerkt. Er is een firewall, maar die is net zo onhandig als de standaard firewall. Een aantal functies, zoals de datalekscanner, is een onlinefunctie.

54 |

De vergelijkende tabel vind je op de volgende pagina’s.

beschermingsfuncties

die

in elk geval geteld, want dergelijke pakketten bieden eigenlijk alleen nog nadelen.

Op zoek naar een nieuwe e-bike? Met dé E-bike Duurtest resultaten ben je goed geïnformeerd over jouw nieuwe e-bike

Zitcomfort Brede banden Gebruiksvriendelijk display Display kan niet los

Meld je aan via QR-code en ontvang GRATIS de resultaten medio mei in jouw mailbox óf ga naar kieskeurig.nl/duurtest 10 weken grondig getest

30 splinternieuwe modellen

SCAN QR 60 uitgebreide ervaringen

KO O P G I DS

PC-BEVEILIGING

BEST GETEST

LEVERANCIER

REDACTIE TIP

NORTONLIFELOCK

BITDEFENDER

F-SECURE

G DATA

ESET

MCAFEE

1. Antivirus Plus 2. Standard 3. Deluxe 4. Advanced

1. Antivirus Plus 2. Internet Security 3. Total Security 4. Premium Security

1. Anti-Virus 2. SAFE 3. TOTAL

1. Antivirus 2. Internet Security 3. Total Security

1. NOD32 Antivirus 2. Internet Security 3. Smart Security Premium

1. Total Protection Basis 2. Total Protection Standaard 3. Total Protection Plus 4. Total Protection Premium

Antivirus

1/2/3/4

1/2/3

1/2/3/4

E-mailbescherming

1/2/3/4

1/2/3

1/2/3/4

Ransomware-bescherming

1/2/3/4

1/2/3

1/2/3/4

Phishing-bescherming

1/2/3/4

2/3

1/2/3

1/2/3/4

Bescherming online bankieren

1/2/3/4

2/3

1/2/3

2/3

Firewall

1/2/3/4

2/3

Pakket

Oordeel Antivirus (gratis)

Wifi-bescherming Anti-spam Ouderlijk toezicht

2/3/4 1/2/3/4

1/2/3/4

2/3/4

3/4

2/3/4

2/3

Bestandsversleuteling Wachtwoordmanager

1/2/3/4

Privacy-/reclamebescherming

1/2/3/4

2/3/4

Antidiefstal Datalek-scanner Webcambeveiliging

Back-up Kwetsbaarhedenscan/ software-updater

2/3

1/2/3/4

2/3

1/2/3/4

2/3/4

2/3

1/2/3 2/3/4 (D)

1/2/3/4

1/2/3/4 (F)

1/2/3/4 (E) 3/4

1/2/3/4

2/3

3/4

VPN: beperkt verkeer VPN: onbeperkt verkeer

1/2/3/4

1/2/3

3/4

2/3/4

1/2/3/4

2/3

2/3 (A) 1/2/3/4

2/3/4

Nederlandstalig BEVEILIGINGSSCORE: AV COMPARATIVES - MALWARE PROTECTION TEST - MAART 2022 Offline detectie (max. 100 %)

79,9

97,8

Niet getest

98,6

96,1

75,7

Online detectie (max. 100 %)

99,6

97,8

Niet getest

98,6

96,1

99,3

Online bescherming (max. 100 %)

100

99,96

Niet getest

99,99

99,77

99,97

Niet getest

Valse alarmen

BEVEILIGINGSSCORE: AV-TEST - ANTIVIRUSSOFTWARE VOOR THUISGEBRUIK - FEBRUARI 2022 Bescherming (0-6; 6 is beste bescherming)

Niet getest

Impact systeemprestaties (0-6; 6 is minste impact)

Niet getest

Gebruiksvriendelijkheid (0-6; 6 is maximaal gebruiksvriendelijk)

5,5

Niet getest

BEVEILIGINGSSCORE: AV-TEST - ADVANCED THREAT PROTECTION TESTS (RANSOMWARE-BESCHERMING) - MAART 2022 10 testscenario’s (max. score 45)

Prijzen eerste jaar (aantal pc’s)

€ 14,99 / € 29,99 (1) / € 49,99 (5) / € 59,99 (10)

€ 19,99 / € 24,99 (1) / € 34,99 (5) / € 59,99 (10)

€ 29,99 (1) / € 59,90 (3) / € 39,99 (3)

€ 29,95 / € 39,95 / € 49,95 (1)

€ 29,99 / € 39,99 / € 59,99 (1)

€ 29,95 (1) / € 34,95 (3) / € 39,95 (5) / € 44,95 (10)

Prijzen volgende jaren (aantal pc’s)

€ 34,99 / € 74,99 (1) / € 94,99 (5) / € 104,99 (10)

€ 29,99 / € 49,99 (1) / € 79,99 (5) / € 139,99 (10)

€ 29,99 (1) / € 59,90 (3) / € 79,99 (3)

€ 29,95 / € 39,95 / € 49,95 (1)

€ 44,99 / € 59,98 / € 119,99 (1)

€ 79,95 (1) / € 89,95 (1) / € 99,95 (5) / € 105,95 (10)

Pluspunten

· Goede bescherming · Zeer compleet · Onbeperkt VPN

· Goede bescherming · Zeer compleet

· Goede bescherming · Zeer compleet · Prijs

· Goede bescherming · Gebruiksvriendelijk · Scant met twee engines

· Goede bescherming · Eenvoudig in gebruik

Goede bescherming Veel beveiligingsfuncties Gebruiksvriendelijk

Minpunten

· Prijs · Toegang online back-up eindigt met abonnement · Reclame upgrade-extra’s

· Gebruiksvriendelijk · Geen back-up · Pop-ups · Geen datalek-scanner · Prijs

· Niet in tests bij AVComparatives · Geen back-up · Geen kwetsbaarhedenscanner

· Geen (onbeperkt) VPN · Beperkt extra beschermingsfuncties · Geen kwetsbaarhedenscanner · Geen datalek-scanner

· Niet in tests bij AV-Test · Geen (onbeperkt) VPN · Prijs · Geen kwetsbaarhedenscanner · Geen datalek-scanner

· Beperkt extra beschermingsfuncties · Geen back-up · Prijs

(A) IS biedt alleen cloud-backup, TS ook lokaal, (B) Versleutelt alleen back-ups, niet de data zelf, (C) Standaard onderdeel van Windows, (D) Norton SecureVPN kent een limiet voor het aantal apparaten per abonnement, maar geen datalimiet, (E) NortonLifeLock biedt ook cloudopslag, de hoeveelheid verschilt per abonnement (2/10/50/75 GB), (F) Onbeperkt VPN bij automatisch verlengen abonnement

56 |

PC-BEVEILIGING

ACRONIS

KO O PG I DS

AVAST

AVG

AVIRA

BULLGUARD

PANDA

MICROSOFT

1. Free Antivirus 2. Premium Security 3. Ultimate

1. AntiVirus Free 2. Internet Security 3. Ultimate

1. Free Security 2. Antivirus Pro 3. Internet Security 4. Prime

1. Antivirus 2. Internet Security 3. Premium Protection

1. Dome Free Antivirus 2. Dome Essential 3. Dome Advanced 4. Dome Complete 5. Dome Premium

1. Defender Antivirus

2/3

1/2/3

1/2/3/4

1/2/3

1/2/3/4/5

2/3

1/2/3

2/3/4

1/2/3

2/3/4/5

1/2/3

2/3

2/3/4

1/2/3

3/4/5

1/2/3

2/3

1/2/3

2/3/4

1/2/3

3/4/5

2/3

2/3/4

2/3

2/3/4/5

1/2/3

2/3

2/3/4/5

1. Home Office Essentials 2. Home Office Advanced 3. Home Office Premium

Niet beoordeeld 1

1/2/3 2/3 1/2/3 (B)

3/4/5

1 (C)

3 3/4 3

1/2/3

3/4

4/5 3

2/3

3/4/5 4/5

4/5

1/2/3

1/2/3/4

4 1/2/3

5 2/3

1/2/3

2/3

Niet getest

94,2

Niet getest

99,5

Niet getest

1 (C)

3/4

2/3

94,2

Niet getest

40,6

60,3

99,5

98,7

Niet getest

87,2

98,8

99,98

99,96

Niet getest

100

99,96

Niet getest

€ 49,99 / € 89,- / € 99,- / € 124,99 (1)

Gratis / € 34,99 / € 49,99 (1)

Gratis / € 34,99 (1) / € 79,99 (10)

Gratis / € 34,95 / € 26,95 (1) / € 59,95 (5)

€ 20,99 (1) / € 59,99 (3) / € 89,99 (10)

Gratis / € 26,24 / € 35,24 / € 53,24 / € 89,24 (1)

Standaard in Windows 10/11

€ 49,99 / € 89,- / € 99,- / € 124,99 (1)

Gratis / € 69,99 / € 99,99 (1)

Gratis / € 54,99 (1) / € 119,99 (10)

Gratis / € 34,95 / € 44,95 (1) / € 99,95 (5)

€ 20,99 (1) / € 59,99 (3) / € 89,99 (10)

Gratis / € 34,98 / € 46,98 / € 71,94 / € 118,98 (1)

Standaard in Windows 10/11

Antimalware Zeer uitgebreide backupfuncties Functionaliteit ransomware-bescherming

Goede bescherming Gemakkelijk in gebruik

Goede bescherming Gratis versie minst opdringerig

Functionaliteit (Complete/ Premium)

Goede bescherming Werkt in stilte Gratis met Windows 10/11

· Essentials geen antivirus · Niet in tests bij AV-Test en AV-Comparatives · Beperkt extra beschermingsfuncties · Toegang online back-up eindigt met abonnement · Prijs

· Gratis versie afrader · Verzamelt gebruikersdata (kan uitgezet) · Beperkt extra beschermingsfuncties · Geen onbeperkte VPN · Reclame upgrade-extra’s

· Gratis versie afrader · Verzamelt gebruikersdata (kan uitgezet) · Beperkt extra beschermingsfuncties · Geen onbeperkte VPN · Prijs

· Gebruiksvriendelijkheid · Geen back-up · Beperkt extra beschermingsfuncties · Reclame upgrade-extra’s

· Prijs · Free Antivirus en Essential geen antiransomware · Niet in tests bij AV-Test · Gratis versie afrader · Functies weinig uitgewerkt

· Geen (onbeperkt) VPN · Beperkt extra beschermingsfuncties · Geen kwetsbaarhedenscanner · Geen datalek-scanner

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

· Niet in tests bij AV-Test en AV-Comparatives · Geen (onbeperkt) VPN · Onzekere toekomst product · Geen datalek-scanner

57 |

Welk abonnement past bij jou?

Bij Computer!Totaal kun je nu zélf bepalen hoe jij je abonnement wilt hebben. Betaal je liever in één keer voor het hele jaar of per half jaar? Dan hebben we twee abonnementsvormen waarvan een met een wel heel aantrekkelijk aanbod. Kies zelf de voor jouw ideale variant.

EEN JAAR LANG 12 maanden Computer!Totaal (€ 7,08 per editie) voor maar

€ 85,00

VOORDELIGSTE KEUZE

EEN HALFJAAR LANG 6 maanden Computer!Totaal (€ 7,58 per editie) voor maar

€ 45,50

Nu exclusief bij uw jaarabonnement Een Tech Academy online cursus naar keuze t.w.v. € 29,95.

ij u w E x clus ief be ment ja a ra bon n

Maak kennis met deze online cursus of kijk voor het uitgebreide aanbod op techacademy.id.nl

Regel het direct op

computertotaal.nl/abonneren

Lees gratis op je tablet, smartphone en pc!

Download de GARDENA smart App via:

Het volgende niveau van slimme gazonverzorging Met een slim bewateringssysteem en een robotmaaier laat je de tuin groeien en bloeien ook al ben je aan de andere kant van de wereld. Dankzij de gratis GARDENA smart App is je tuin altijd binnen handbereik. Grasmaaien en besproeien zijn nog nooit zo makkelijk geweest. Zelfs lampen of andere elektrische apparaten in de tuin zijn nu eenvoudig te bedienen. De App heeft een intuïtieve gebruikersinterface.

Grasmaaien wordt kinderspel en de planten krijgen water als ze het nodig hebben; beide taken kunnen automatisch op afstand gecoördineerd en bestuurd worden, wanneer het uitkomt. Altijd verbonden met je tuin, waar ter wereld je ook bent.

Werkt onder andere met:

LONA™ Intelligence* is een gloednieuw en unieke feature van de smart SILENO robotmaaier range. Deze op AI-gebaseerde technologie leert jouw tuin kennen en maakt er een plattegrond van waar je via de GARDENA smart App eenvoudig de instellingen per tuinzone kan aanpassen. Met jouw vingertoppen kun je daarnaast op elk momet zien waar in de tuin de SILENO zich bevindt. * Alle LONA™ features zullen volledig beschikbaar zijn in mei 2022.

GARDENA.com

INHOUD

REVIEWS

reviews HARDWARE

Iedere maand schotelen wij je weer interessante hardware, freeware, apps en games voor. Of je nu met praktische zaken aan de slag wilt, je pc op de pijnbank wilt leggen of juist wilt ontspannen met een recente game: in deze rubrieken ben je aan het juiste adres. We testen de nieuwste hardware – van tablets tot videokaarten – grondig, zodat we je van een advies kunnen voorzien. Ook de gratis en betaalde programma’s en games testen we uitgebreid, waardoor we je een advies kunnen geven. Moet je het wel downloaden of aanschaffen of juist niet?

Sony HT-A9 Apple iPad Air (2022) Apple iPhone SE (2022) Sony LinkBuds Samsung Galaxy S22

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

62 63 64 65 66

SOFTWARE CryptSync PicoPDF ShadowMaker Free Tweak UIX MiniTool uTube Downloader

PAGINA

67 68 69 70 71

APPS Planta: hou je planten in leven StudyGe - Aardrijkskunde quiz Rec Room - Play with friends! PostNL Rovio Classics: Angry Birds CapCut – Video Editor Too Good To Go SHAREit

PAGINA

72 72 72 72 PAGINA

73 73 73 73

GAMES Preview: Two Point Campus Review: Tiny Tina’s Wonderlands

PAGINA

74 75

61 |

REVIEWS

H A R D WA R E

ONS OORDEEL

PLUS- EN MINPUNTEN Staat discreet in de kamer Levert echt omhullend surround-geluid Goede streaming-opties Gebruiksvriendelijk

SONY HT-A9

Echte surround zonder soundbar of receiver

Verwerkt Dolby Atmos en DTS:X De set bestaat uit een hub en vier identieke luidsprekers die je vrij kunt plaatsen.

Met de draadloze HT-A9-speakerset belooft Sony een surround-ervaring die beter is dan een soundbar, maar minder omslachtig dan een AV-receiver met kabels en speakers. De prijs is wel aan de hoge kant. Hoe de speakerset bevalt, lees je in deze review.

Geen absolute vrijheid bij het plaatsen Zonder sub geen grote impact Hoogtekanalen missen wat kracht Prijs

SPECIFICATIES Prijs € 2000,Aansluitingen HDMI eARC, HDMI-in, S-Center Out Draadloos Chromecast, AirPlay 2, DLNA, Spotify Connect, bluetooth (streaming en hoofdtelefoonfunctie) Afmetingen speaker 16 × 31,3 × 14,7 cm

Jamie Biesemans

Gewicht speaker 2,7 kilo

De HT-A9 in een bestaan-

een extern apparaat kunt aanslui-

en de laatste op een tafeltje: het kan

Afmetingen hub 15 × 5,2 × 15 cm

de productcategorie stop-

ten. Wil je muziek streamen, dan

allemaal. De HT-A9 weet vervol-

Gewicht hub 0,7 kilo

pen, is niet zo eenvoudig.

heb je meerdere opties, waaronder

gens een bijzonder overtuigende

Website www.sony.nl

Chromecast en AirPlay 2.

surround-ervaring te leveren.

In de doos vind je vier middelgrote draadloze luidsprekers en een

Achterop zie je ook een unieke opschrift

zo vrij om de speakers te plaatsen

Bijzonder is dat je de speakers

‘S-Center Out’. Deze dient om de

als de marketing doet vermoeden.

volgens Sony overal in de kamer

HT-A9 te koppelen met een beperkt

Te asymmetrisch ten opzichte van

kunt plaatsen. Het systeem zal zich

aantal Sony-tv’s die deze functie

de tv of te laag bij de grond, en de

dan aanpassen om je een surround-

ondersteunen. De speakers in de tv

geluidsweergave ten opzichte van

ervaring te geven, inclusief drie-

werken dan als centerkanaal.

het beeld klopt niet helemaal meer.

kleine hub die je met je tv verbindt.

Sony-poort

met

het

Toch heb je meer flexibiliteit dan

dimensionaal Dolby Atmos-geluid via twaalf fantoomspeakers.

Er is wel een ‘maar’: je bent niet

Discrete speakers

bij andere oplossingen.

De vier speakers vereisen enkel

In onze testruimte en in de woon-

Snel geïnstalleerd

een stopcontact en horen elk in een

kamer maakte een optionele sub-

De installatie is niet ingewikkeld. Je

hoek van de kamer te staan. Je bent

woofer wel echt het verschil tus-

verbindt de hub, die niet veel groter

hierbij heel vrij qua plaatsing. Een

sen ‘goed’ en ‘echt indrukwekkend’.

is dan vijf opgestapelde cd-hoesjes,

speaker vlak naast het tv-scherm,

Zonder sub zijn de bassen toch wat

via een HDMI-kabel met je tv. Er is

een andere wat verder weg op de

te licht, waardoor spectaculaire

een extra HDMI-poort waarop je

grond, de derde op de vensterbank

actiefilms wat impact missen.

62 |

CONCLUSIE De Sony HT-A9 is een oplossing voor tv-geluid die echt werkt. De set klinkt beter dan de meeste soundbars en komt in de buurt van een complex systeem met AV-receiver. Voor het beste resultaat is een additionele subwoofer aan te raden. De prijs is helaas behoorlijk fors.

H A R D WA R E

REVIEWS

APPLE IPAD AIR (2022)

iPad Pro in een betaalbaar jasje

ONS OORDEEL

De nieuwste iPad Air heeft een flinke update gekregen. Voornamelijk onderhuids, dat wel, maar de updates zijn erg prettig voor wie veel (zwaar) werk op een tablet wil doen. Eigenlijk krijg je bijna een iPad Pro voor flink minder geld en dat maakt de Apple iPad Air (2022) een heel interessant model.

PLUS- EN MINPUNTEN Prestaties Accuduur

Jeroen de Jager

Goedkoper dan iPad Pro

Aan de buitenkant is er

Beperkingen iPad OS

niets veranderd. Op het

Prijs van uitbreidingen

eerste oog is er geen enkel

Slechts één usb-c-poort

verschil te ontdekken tussen de iPad Air 2022 en zijn voorganger, de iPad Air 2020. Qua aansluitin-

SPECIFICATIES

gen is er nog steeds de enkele usb-

Prijs Vanaf € 698,50 (wifi, 64 GB) tot € 1038,50 (wifi + 5G, 256 GB)

poort, al is die wel van 5 Gbit/s naar

OS iPadOS 15

10 Gbit/s gegaan en kan hij nu een

Scherm 10,9 inch, Liquid Retina (2360 × 1640 pixels)

externe monitor aansturen met resoluties tot 6 K.

Processor Apple M1 met 8-core-cpu en 8-core-gpu

M1-processor

RAM 8 GB

De belangrijkste vernieuwing is de

Opslag 64 GB of 256 GB

M1-processor. Hiermee heb je net

Batterij 28,6 Wh

zoveel rekenkracht in je hand als

Afmetingen 247,6 × 178,5 × 6,1 mm

bij de MacBook Air en MacBook

Gewicht 461 gram (5G-versie: 462 gram)

Pro. Volgens Apple is de M1 zo’n 60

De iPad Air (2022) is in verschillende kleuren verkrijgbaar.

procent sneller dan de A14 van zijn voorganger, in grafische taken zou hij zelfs tweemaal zo snel zijn.

Website www.apple.nl

CONCLUSIE

Videobewerking en zware filters in je fotobewerkings-app zijn geen enkel probleem. Hetzelfde geldt voor zware games met prachtige beelden en effecten. Nooit heb je het idee dat je iets tekortkomt op

Hetzelfde scherm

het verschil tussen de iPad Air en de

het gebied van rekenkracht. Best

Het scherm is prima en uitstekend

iPad Pro van 11 inch. Mede daarom is

bijzonder voor een mid-range-

geschikt voor kantoortaken en

de nieuwe iPad Air zo interessant als

tablet en een prettige gedachte

videokijken, zowel in donkere om-

‘budgetalternatief’ voor de iPad Pro.

bovendien, want het zal nog jaren

gevingen als op plekken met veel

Daar komt bij dat de iPad Air nu

duren voordat deze iPad sloom

omgevingslicht. De 11inch-variant

een 12megapixel-ultragroothoek-

aanvoelt.

van de iPad Pro heeft een iets beter

camera als frontcamera heeft. Die

De enige beperking is het bestu-

scherm met ook een wat hogere

geeft een betere beeldkwaliteit tij-

ringssysteem. Dat wordt wel steeds

maximale helderheid. Maar het

dens het videobellen. Met Apples

beter, maar toch mis je nog steeds de

verschil tussen het scherm van de

Center Stage-functie blijf je boven-

handigheid en flexibiliteit van een

12,9inch- en de 11inch-uitvoering

dien midden in het beeld als je een

echt desktop-besturingssysteem.

van de iPad Pro is veel groter dan

beetje beweegt.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

Als je snel over de verschillen met de iPad Pro heen kijkt, dan is de iPad Air een ijzersterke aanbieding voor een krachtige tablet. Op de belangrijkste prestatieonderdelen is hij exact gelijk aan de iPad Pro, maar dan voor 200 euro minder. Het is een volwaardige kantoortablet die nog lang snel en krachtig genoeg is voor de allerzwaarste klusjes.

63 |

REVIEWS

H A R D WA R E

APPLE IPHONE SE (2022)

Lada met V12-motor Om de paar jaar krijgt het goedkoopste iPhone-model een opfrisbeurt. Deze iPhone SE (2022) is de derde generatie die de iPhone SE uit 2020 opvolgt, maar zoveel lijkt er niet veranderd te zijn aan de smartphone ...

ONS OORDEEL

Joris Peterse

De iPhone SE van twee

flinke snelheidswinst, hij biedt ook

van aansluitingen mis. Dat Apple

jaar terug schudde de

de rekenkracht om de komende

wederom kiest voor de verouderde

Chipset

markt van de midden-

jaren weer moeiteloos vooruit te

Lightning-aansluiting,

Toegankelijk

klasse-smartphones wel een beetje

kunnen. Apple zorgt voor langduri-

goed te praten.

op. Het toestel rende qua reken-

ge ondersteuning met zijn updates.

Vergelijk je het lcd-scherm (met

kracht rondjes om zelfs de duurde-

Zo weet je zeker dat je jarenlang

720p-resolutie) met de amoled-

re Android-alternatieven. Tegen-

kunt profiteren van de nieuwe

schermen waarmee andere smart-

woordig heb je voor hetzelfde geld

functies van iOS.

phones zijn uitgerust, dan sprin-

valt

niet

PLUS- EN MINPUNTEN

Scherm Camera beperkt Ontwerp

gen ons de tranen in de ogen. De

SPECIFICATIES

ratie heeft de nieuwe iPhone SE

helderheid,

Prijs Vanaf € 529,-

een iets hogere accucapaciteit. De

scherpte zijn zoveel minder dan bij

Kleuren Zwart, wit en rood

chipset is een klein beetje zuiniger,

andere smartphones.

OS iOS 15

een krachtigere Android-smart-

Ten opzichte van de vorige gene-

phone. Een verbeterde versie komt daarom ook geen moment te laat.

kleurweergave

Nieuwe chipset

maar daar staat tegenover dat 5G

Dat de iPhone SE een enkele

Uiterlijk is de nieuwe uitvoering

veel meer van de accu eist. Onder

camera heeft, is prima. Liever één

niet te onderscheiden van de vori-

de streep houdt de accuduur met

zeer goede camera dan meerdere

ge iPhone SE. Wat Apple wél heeft

ongeveer een dag niet over.

matige camera’s. Maar ondanks de krachtige chipset, die tot veel in

gedaan? De chipset vervangen.

Scherm 4,7inch-lcd, 1334 × 750 pixels, 60 Hz Processor 2,66GHz-hexacore RAM 4 GB Opslag 64 GB, 128 GB of 256 GB Batterij 2018 mAh

De Apple A15 Bionic is momen-

Verouderde aansluiting

staat is als het om beeldherkenning

teel simpelweg de snelste chipset

Toch valt de iPhone SE (2022)

en -verwerking gaat, heeft Apple

op de markt. Ook zorgt deze voor

vooral op vanwege het gebrek

functies, zoals de nachtmodus en

5G-ondersteuning.

aan vernieuwing. Naast het ont-

portretmodus op objecten, gewoon

Draadloos 5G (LTE), wifi 6, bluetooth 5.0, NFC, gps

werp gaat het ook op het gebied

weggelaten.

Afmetingen 13,8 × 6,7 × 0,7 cm

De chipset levert niet alleen een

Camera 12 megapixel (achter), 7 megapixel (voor)

Gewicht 144 gram Website www.apple.com

CONCLUSIE De iPhone SE (2022) is een veilige keuze voor een toegankelijke smartphone, maar aanbevelen kunnen we het toestel niet. De nieuwe iPhone SE is op vrijwel alle gebieden al voorbijgestreefd, nog voordat de smartphone in de schappen is beland. Uiterlijk is de nieuwe iPhone SE niet veranderd ten opzichte van zijn voorganger.

64 |

H A R D WA R E

REVIEWS

SONY LINKBUDS

Concept-oortjes Met de LinkBuds probeert Sony te innoveren op het gebied van bluetooth-in-ears. Dankzij een speciale opening in het oortje kun je tegelijkertijd naar muziek luisteren én je bewust blijven van je omgeving. Hoe dat in de praktijk werkt, lees je in deze review.

ONS OORDEEL

PLUS- EN MINPUNTEN

Joris Peterse

De Sony LinkBuds beschikken over een eigen-

Gewicht

De Sony LinkBuds vallen op door hun ringetje met daarin een gat.

Omgevingsgeluid App

zinnig ontwerp met een

Pasvorm

bolletje en een ringetje. Het ringe-

Geluidsbeleving

tje gaat over je gehoorkanaal, terwijl het bolletje in je oorschelp wordt geplaatst en vastgezet wordt

SPECIFICATIES

met een beugeltje. Het ringetje

Prijs € 179,-

heeft een opening in het midden en

Kleur Zwart, wit

lijkt daardoor op een sieraad. Dank-

Draadloos Bluetooth 5.2

zij dit ontwerp kun je je bewust

Batterij 32 mAh (oortje), 300 mAh (oplaaddoosje)

blijven van je omgeving terwijl je

Gewicht 4 gram (oortje), 34 gram (oplaaddoosje)

luistert. Dit maakt de Sony LinkBuds handig op bijvoorbeeld de

Overig Microfoon, IPx4, stembediening

werkvloer of in het verkeer.

Opladen Usb-c

Toch blijkt het draagcomfort, on-

Website www.sony.nl

danks het gewicht en formaat, niet optimaal. Ondanks het beugeltje

CONCLUSIE

zitten de LinkBuds niet stevig in de oorschelp. Bij beweging blijven ze dan ook niet vastzitten. Op de werkvloer of op de fiets zijn de oortjes prima geschikt. Een wandelingetje is al wat te veel beweging en sporten kun je helemaal vergeten.

Geluidsbeleving Ook de geluidsbeleving heeft te lijden onder het innovatieve design. Muziek klinkt wat scheller en minder gedetailleerd dan je van Sony gewend bent. Dit lijkt eerder door het ontwerp te komen dan door de

Kleine oortjes, kleine accu

gebruikte audio-onderdelen.

Het compacte formaat heeft ook

Het oplaaddoosje kan de oor-

Om de oortjes te configureren en

zijn keerzijde: er past maar een klei-

tjes twee keer opladen. Zo kun je

het geluid naar eigen wens af te

ne accu in, waardoor de oortjes nog

maximaal zo’n zestien à zeventien

stellen, is er een app beschikbaar.

geen zes uur meegaan. Toegegeven:

uur luisteren, voordat je het doosje

Fijn is dat de app je ook begeleidt

dat is ook precies wat Sony adver-

weer moet opladen. Dat opladen

om de beste pasvorm voor je oortjes

teert op zijn site, maar dit houdt wel

kan helaas niet draadloos, snella-

te vinden.

in dat je oortjes nog geen werkdag

den is wel mogelijk.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

op een acculading meegaan.

Met de LinkBuds durft Sony te innoveren. Dat het concept qua pasvorm en geluidsbeleving vooralsnog niet optimaal uit de verf komt, houdt niet in dat de LinkBuds het verdienen afgefakkeld te worden. Integendeel! Door het ontwerp blijf je je op een natuurlijke manier bewust van je omgeving en dat is ontzettend waardevol. Hopelijk weet Sony de geluidsbeleving nog iets te verbeteren met firmware-updates en volgt er een tweede generatie LinkBuds.

65 |

REVIEWS

H A R D WA R E

SAMSUNG GALAXY S22

Betere camera, kleinere accu

ONS OORDEEL

De Samsung Galaxy S22 is misschien wel de minst opvallende uitvoering in een serie die ook bestaat uit de Galaxy S22+ en de Galaxy S22 Ultra. Toch is de smartphone zeker het overwegen waard.

PLUS- EN MINPUNTEN Scherm

Joris Peterse

Update-ondersteuning

De Galaxy S22 Ultra is de

Fijn is dat Samsung het belang-

Prestaties

Camera’s

beste smartphone van dit

rijkste wapenfeit van iPhones ook

De toegenomen rekenkracht valt

Prijs

moment, maar goed voor

in zijn toestellen implementeert:

niet goed te testen, want Samsung

Accuduur

je portemonnee of broekzak is hij

prima ondersteuning met vier jaar

is er op betrapt vals te spelen met

niet. De Galaxy S22 heeft een wat

versie-updates en vijf jaar veilig-

benchmarks. In de praktijk merk

bescheidener formaat en ook de

heidsupdates.

neemt

je echter dat alle apps en games

prijs is iets minder overdreven. Het

echter ook wat slechte eigenschap-

draaien zoals je mag verwachten.

toestel is zelfs íets goedkoper dan de

pen over van zijn concurrent: geen

De beeldkwaliteit is wederom on-

iPhone 13. Hoewel de smartphone

geheugenkaartslot, audiopoort en

gekend hoog en ook in fel zonlicht

door het metalen frame stevig aan-

oplader. Het toestel draait op de

is het scherm nog prima afleesbaar.

voelt, is het wel aan te bevelen er

OneUI-schil; dus veel mogelijkhe-

Achter het scherm zit een vinger-

een hoesje omheen te doen.

den, maar ook veel bloatware.

afdrukscanner die tijdens het tes-

Samsung

ten probleemloos werkte. De verschillen met de voorgan-

Geen oplader, geheugenkaartslot, audio-aansluiting

SPECIFICATIES Prijs Vanaf € 849,OS Android 12 (One UI) Scherm 6,1 inch, amoled, 2340 × 1800 pixels, 120 Hz Processor 2,8GHz-octacore (Exynos 2200) RAM 8 GB

ger zijn miniem. Wel valt op dat

Opslag 128 of 256 GB

de accucapaciteit een stuk lager

Batterij 3700 mAh

is. Daar zou een zuinigere chipset

Camera 50, 10 en 12 megapixel (achter), 10 megapixel (voor)

tegenover moeten staan, maar in de praktijk is de accuduur een flinke stap achteruit ten opzichte van

Draadloos 5G, 4G (LTE), wifi 6e, bluetooth 5.2, gps, NFC

de Galaxy S21. De S22 gaat onge-

Afmetingen 14,6 × 7,1 × 0,8 cm

veer een dag mee.

Gewicht 167 gram

Goede camera De Galaxy S22 heeft ook weer drie camera’s achterop. De reguliere en zoomlens zijn een stapje voor-

Overig Vingerafdrukscanner achter scherm, water- en stofdicht Website www.samsung.com

CONCLUSIE

uit, de groothoeklens is onveranderd. Wat opvalt, is dat de camera’s sublieme foto’s maken. Veel (kleur) detail wordt vastgelegd en ruis is zeldzaam. Met name de nachtmodus valt positief op, waardoor ook in moeilijke lichtomstandigheden alles vastgelegd kan worden. De drie camera camera’s van de Samsung Galaxy S22 maken sublieme foto's.

66 |

Eigenlijk is de Samsung Galaxy S22 een Galaxy S21 met een kleinere accu, een betere camera en een fors hogere prijs. Een prima smartphone verder, dat zeker.

S O F T WA R E

REVIEWS

CRYPTSYNC

Versleuteld synchroniseren

ONS OORDEEL

Er zijn diverse cloudopslagdiensten die een gratis, zij het beperkte opslagruimte aanbieden. De meeste maken zich sterk om je data versleuteld te bewaren, maar zij beschikken helaas wel over de (decryptie)sleutel. Vertrouw je het zaakje niet, versleutel je data dan eerst zelf voordat je ze online zet. Dat kan met de opensource-tool CryptSync. Toon van Daele

CryptSync is een synchro-

daarvoor slechts een paar extra

vanaf een instelbare grootte niet

nisatietool waarbij wijzi-

mappenparen te creëren.

mee worden gecomprimeerd. Standaard wordt de synchronisatie in

gingen aan de inhoud van

PLUS- EN MINPUNTEN Automatische encryptie en compressie Te benaderen met een archiveringstool als 7-Zip Werkt vanaf Opdrachtprompt Beperkt aantal synchronisatietypes

een bronmap zich automatisch

Extra’s

beide richtingen uitgevoerd, tenzij

doorzetten in de doelmap. Maar

Je kunt de bestandsnamen zelf

je zelf aangeeft dat je dit in slechts

SPECIFICATIES

deze app voegt er een functie aan

laten versleutelen, maar praktisch

een van beide richtingen wenst.

Prijs Gratis

toe: alle data worden richting de

is dat niet, want dan worden die

Verder kun je bestanden die je in

Taal Engels

doelmap versleuteld en ook gecom-

ook voor jezelf onherkenbaar in de

de ene map verwijdert ongemoeid

primeerd. Dit gebeurt met het

doelmap. Verder kun je specifieke

laten in de andere.

LZMA SDK-algoritme, wat bete-

bestanden of bestandstypes bin-

Goed om weten: CryptSync kun

kent dat je de bestanden uit de

nen je bronmap buiten de encryp-

je zelfs vanaf de Opdrachtprompt

doelmap met een archiveringstool

tie houden of zelfs buiten het hele

aansturen. Dit is vooral handig voor

als 7-Zip kunt benaderen.

synchronisatieproces. Je kunt er

automatisatie via batchbestanden

tevens voor zorgen dat bestanden

of Windows Taakplanner.

Mappenparen Zoals gebruikelijk bij een synchronisatietool moet je eerst een mappenpaar creëren. De bronmap is een lokale map. De doelmap kan een lokale map zijn, zoals een map op een externe schijf, maar het kan ook een map bij een cloudopslagdienst als Dropbox, Google Drive of OneDrive zijn. Je bepaalt zelf

OS Windows 7 en hoger (32- en 64bit-versies) Website https://kwikr.nl/cryptsync

CONCLUSIE CryptSync geeft extra zekerheid dat cloudopslagproviders of overheidsdiensten niet zomaar je online data kunnen benaderen, aangezien jij de enige bent die over het wachtwoord beschikt. Bovendien zorgt de automatische compressie ervoor dat je opslagruimte niet zo snel zal vollopen.

het synchronisatie-interval, maar je kunt op ieder moment ook zelf de documenten synchroniseren. Alle wijzigingen die je in een van beide mappen uitvoert, worden tijdens zo’n synchronisatieproces ook in de andere map doorgevoerd. Overigens worden de data van de doelmap richting de bronmap vanzelf weer gedecrypteerd en

Welke bestandstypen wil je niet meenemen in de encryptie, compressie of synchronisatie?

gedecomprimeerd. Je kunt dezelfde bronmap ook met

meerdere

cloudopslagpro-

viders synchroniseren. Je hoeft

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

De encryptie verloopt behoorlijk snel, zelfs met versleutelde bestanden.

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

67 |

REVIEWS

S O F T WA R E

PICOPDF

Bewerk je pdf’s Met de meeste pdf-lezers kun je nauwelijks tot geen bewerkingen op je pdf-documenten uitvoeren. Wil je dat een keertje wel doen, dan ben je vaak aangewezen op (soms wat schimmige) webdiensten. Vind je het gebruik van een online pdf-editor geen probleem, dan kun je terecht bij PicoPDF.

ONS OORDEEL

Toon van Daele

PLUS- EN MINPUNTEN

Als je de gratis editie van

kleuren markeren. Ook kun je

je document zetten. Het creëren

Diverse bewerkingsopties

PicoPDF wilt downloa-

vooraf gedefinieerde blokken met

van je handtekening kun je op

OCR-module

den, let dan goed op, want

een simpele sleepbeweging naar

verschillende manieren doen: met

Menu’s niet erg logisch

de link naar deze versie zie je snel

een andere plek in het document

de muis tekenen, een afbeelding

Muisbewegingen wat stroef

over het hoofd. Houd er rekening

verplaatsen. Wel ondervonden we

ervan importeren of gewoon je

mee dat de gratis versie bedoeld is

dat het selecteren en verplaatsen

naam intypen.

voor niet-commercieel gebruik.

van de tekst met de muis soms wat

Het programma werkt ontzet-

Documenten

Prijs Gratis

tend simpel: om een pdf-document

Eigen tekst intikken of vanaf het

Er zijn nog wat opties die alleen op

Taal Nederlands

te bewerken, sleep je het gewoon

klembord plakken, vormt ook geen

documentniveau werken. Zo kun

OS Windows

naar het programmavenster. Dat

probleem. En dat geldt evenzeer

je in- en uitzoomen, maar het do-

Website https://kwikr.nl/picopdf

kan zelfs met meerdere documen-

voor het instellen van een ander

cument niet spiegelen of roteren.

ten tegelijk; ze belanden allemaal

lettertype,

En het zal je vast ook niet verbazen

op afzonderlijke tabbladen.

kleur. Geselecteerde tekst verwij-

dat je een zelf in te stellen pagina-

deren kan ook. Afbeeldingen toe-

bereik kunt afdrukken. Verder kun

Elementen

voegen gaat al even gemakkelijk,

je documenten comprimeren (met

In de menubalk vind je diverse ru-

inclusief schalen en verplaatsen.

een instelbare compressiegraad) en

brieken, al is de logica daarin soms

Wel komen nieuwe afbeeldingen

meerdere pdf-documenten tot één

ver te zoeken. Laat dat de pret niet

als een aparte (top)laag bovenop je

groot document samenvoegen.

bederven, want er zijn aardig wat

documenttekst terecht. Verwacht

Tot slot kun je uit een document

mogelijkheden.

andere

grootte

dus geen tekstterugloop of iets in

via OCR bewerkbare tekst laten ex-

Om mee te beginnen, kun je wil-

die trant. Je kunt ook op elke ge-

traheren, al gaat dit soms ten koste

lekeurige teksten in zelfgekozen

wenste plek een handtekening in

van de originele lay-out.

Tekst geef je eenvoudig een ander lettertype, andere kleur of grootte mee.

stroef verliep.

SPECIFICATIES

68 |

Je eigen handtekening: getekend, gescand of getypt.

CONCLUSIE PicoPDF kunnen we geen professionele pdf-editor noemen, want bepaalde bewerkingen verlopen wat stroef. Maar alles bij elkaar biedt deze editor vrij veel bewerkingsopties aan: van het markeren, toevoegen en verplaatsen van tekst tot het invoegen van handtekeningen en afbeeldingen.

S O F T WA R E

REVIEWS

SHADOWMAKER FREE

Flexibele back-ups Back-uppen is even noodzakelijk als saai, en dus kies je het liefst voor een tool van het ‘set-and-forget’ type. Is eenmaal alles goed ingesteld, dan heb je er geen omkijken meer naar. Dit is ook het motto van MiniTool ShadowMaker: volautomatische back-ups, met herstelfuncties op systeem- en bestandsniveau.

ONS OORDEEL

Toon van Daele

PLUS- EN MINPUNTEN

ShadowMaker

optie, maar je kunt natuurlijk wel

aansturen. Zo kun je zelf bepalen

Uitgebreide back-upopties

is beschikbaar in zowel

een doellocatie binnen de synchro-

of alleen de gebruikte sectoren

een gratis als een com-

nisatiemap van een cloudopslag-

moeten worden geback-upt, of je

Herstel op partitie- en bestandsniveau

dienst selecteren.

je back-upbestanden vanaf een

Aanmaak van bootmedium

MiniTool

merciële Pro-editie. De verschillen kun je onderaan de pagina bekijken

ShadowMaker heeft bovendien

zelf in te stellen grootte wilt op-

Geen netwerkschijven

via https://kwikr.nl/miniback. Als

een ingebouwde planner waarmee

splitsen, of dat je de bestanden wilt

Geen differentiële back-ups

thuisgebruiker kun je waarschijn-

je op gezette tijden je documenten

afschermen met een wachtwoord.

lijk prima zonder de extra’s uit de

kunt laten back-uppen. In de gratis

Standaard wordt er een medium

Pro-editie,

versie ontbreekt wel de mogelijk-

compressie toegepast op de back-

heid een back-up te starten op basis

up, maar dit kun je uitschakelen

van systeemgebeurtenissen.

of veranderen naar een hoge com-

zoals

ondersteuning

voor ssl-encryptie en WinPE.

Back-up

Naast een volledige back-up kun

pressie. Handig is nog dat er een

Standaard stelt de app meteen een

je ook kiezen voor een incremen-

e-mail verstuurd kan worden als de

complete

voor,

tele back-up, waarbij dan alleen

back-up klaar is en dat je je pc kunt

maar voel je niet verplicht; je kunt

nieuwe of gewijzigde data aan de

laten uitschakelen.

net zo goed andere partities en

back-up worden toegevoegd (in de

Je doet er goed aan ShadowMaker

afzonderlijke mappen laten back-

Pro-versie is ook een differentieel

bij het eerste gebruik een ‘Media

uppen. Gedeelde mappen op een

back-uptype beschikbaar).

Builder’ te laten creëren. Je kunt

systeemback-up

het programma dan nog steeds

netwerkschijf kun je helaas niet selecteren. Rechtstreeks back-up-

Opties en herstel

opstarten (met het oog op herstel)

pen naar de cloud is evenmin een

Elke back-up laat zich nauwgezet

wanneer Windows er de brui aan geeft. Het is trouwens niet noodzakelijk om een complete partitie te herstellen; wanneer je die partitie als een virtuele schijf aan je pc koppelt, is ook selectief bestandsher-

SPECIFICATIES Prijs Gratis Taal Engels OS Windows 7 en hoger Website https://kwikr.nl/miniback

CONCLUSIE De gratis editie van ShadowMaker kent wel enkele restricties, maar die staan een betrouwbare en flexibele back-upoperatie niet in de weg. Veel meer dan ingeplande en incrementele back-ups, met compressie, e-mailnotificatie en herstel op bestandsniveau hebben je data – en gemoedsrust – waarschijnlijk toch niet nodig.

stel mogelijk.

ShadowMaker kent een doordachte opbouw met extra functies en opties, die je alleen hoeft te gebruiken wanneer je ze zelf nodig acht.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

De ‘toolkit’ van ShadowMaker mag er zijn, met onder meer een Media Builder, Mount-module, Boot Menu en Clone Disk.

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

69 |

REVIEWS

S O F T WA R E

TWEAK UIX

Windows-opties aanpassen Wie al langere tijd met Windows werkt, herinnert zich misschien Tweak UI nog wel, een van de Microsoft PowerToys. Tweak UIX pakt deze draad weer op, maar dan als opensourceproject en bedoeld voor Windows 10 en 11.

ONS OORDEEL

PLUS- EN MINPUNTEN Veel tweaks

Toon van Daele

Uit te breiden met plug-ins

De app is bedoeld om de

Tweaks

namelijk de tweaks die de makers

wat meer verborgen Win-

De rubrieken beslaan onderdelen

zelf handig vinden, maar voor de

Herstelpunt-optie zit ietwat verborgen

dows-instellingen snel aan

als Explorer, Taskbar and Start

zekerheid zou je die lijst nog even

Functies niet optimaal geïntegreerd

te kunnen passen, lastige apps te

menu, Desktop, Paranoia, Gaming

door kunnen nemen voordat je op

Weinig informatie

verwijderen en handige apps te

en Privacy (disable), en allemaal

Apply klikt.

installeren. Het programmavenster

bevatten ze enkele tweaks die je

Verder doe je er goed aan de optie

van het portable Tweak UIX bestaat

met een vinkje in of uit kunt scha-

Create Restore Point (…) te selec-

uit twee deelvensters. Links zie je

kelen. De namen maken gelukkig al

teren in de rubriek My Computer,

een overzicht met rubrieken die je

het een en ander duidelijk, want op

zodat de app automatisch eerst

kunt selecteren en een zoekfunctie,

enkele tips na, is de app karig met

een herstelpunt creëert. We had-

al is die laatste beperkt tot de (sub)ru-

informatie.

den liever een prominentere plaats

brieken. Rechts vind je een activitei-

Je zou het je makkelijk kunnen

voor deze functie gezien, ook al

tenlog en de mogelijkheid om zoge-

maken door de knop Check in te

kun je wijzigingen nog ongedaan

heten templates te uploaden.

drukken. Hiermee selecteer je

maken via de Undo-knop.

Sjablonen en plug-ins Tweak UIX maakt ook dankbaar gebruik van de input van diverse community’s. Zo kun je tweaks laten uitvoeren op basis van enkele templates, via het uitklapmenu rechtsboven. Je kunt ook extra sjablonen en plug-ins installeren via de Optionsknop. De plug-ins vind je dan terug in de gelijknamige rubriek, gelukkig wel inclusief informatie. De talrijke registertweaks, bereikbaar via een link op het tabblad Plus Pack, kregen we helaas niet in de app geïntegreerd. Goed om weten: samen met We tellen meer dan zeventig tweaks in de diverse rubrieken.

Tweak UIX wordt ook het bestand tweakomatic.exe op je computer geïnstalleerd. Afhankelijk van de geselecteerde componenten, kun

Tweak UIX kun je gemakkelijk uitbreiden met diverse sjablonen en plug-ins.

70 |

je hiermee in één keer meer dan zestig handige apps installeren of overtollige apps verwijderen.

SPECIFICATIES Prijs Gratis Taal Engels OS Windows 10 en 11 Website https://kwikr.nl/tweakuix

CONCLUSIE Tweak UIX is een flexibele tool om snel bepaalde Windowsopties te kunnen (de)activeren, hardnekkige en ongewenste apps te verwijderen en handige tools in batch te installeren. Wel mag wat ons betreft de programma-interface op de schop: meer informatie, een betere integratie en een wat doordachter ontwerp.

S O F T WA R E

REVIEWS

MINITOOL UTUBE DOWNLOADER

Video’s downloaden en meer Google heeft liever niet dat haar gebruikers YouTube-video’s downloaden, maar dat is buiten MiniTool uTube Downloader gerekend. Met deze tool kun je namelijk YouTube-clips in batch ophalen en converteren, en de app heeft zelfs nog meer in huis.

ONS OORDEEL

PLUS- EN MINPUNTEN Downloaden kan in batch, zoals playlists

Toon van Daele

Veel conversieformaten en -parameters

Er zijn best veel websites

negeert, beland je meteen op de

Converteren en opnemen

waarmee je videoclips van

vertrouwde YouTube-webpagina.

Naast het downloaden van video’s

YouTube kunt downloa-

Van hieruit kun je video’s zoeken

kun je met MiniTool uTube Down-

den, maar als ze al werken, zijn ze

en ze afspelen. Om in een keer de

loader de video’s ook converteren

vaak vergeven van advertenties (of

video’s van de resultatenpagina

naar diverse formaten, waaronder

erger). MiniTool uTube Downloader

te downloaden, hoef je maar één

mp4, mov, mkv, avi, wmv en xvid.

bleek een uitzondering hierop. We

knop in te drukken. De standaard

Importeer je een hele reeks video’s

SPECIFICATIES

konden complete playlists tegelijk en

uitvoerformaten zijn mp4, mp3 en

tegelijk, dan krijg je de keuze of je

Prijs Gratis

met ondertitels downloaden en om-

wav. Op een vergelijkbare manier

ze allemaal naar hetzelfde formaat

Taal Engels

zetten naar andere videoformaten,

kun je ook alle video’s uit een You-

of naar verschillende formaten om

OS Windows

en audio extraheren lukte al even

Tube-playlist ophalen.

wilt laten zetten.

Website https://kwikr.nl/utubed

goed. Als toetje bevat het program-

Ook kun je zelf de url van een

Ten slotte is er nog de module

ma ook nog een module voor het

bepaalde video in de adresbalk in-

Screen Recorder. Zoals de naam al

maken van schermopnames.

typen om deze te downloaden. Je

aangeeft, kun je hiermee scherm-

krijgt dan de mogelijkheid de video

opnames maken van het volledige

Downloaden

in meer videoformaten te down-

scherm of van een zelf af te bake-

Wanneer je bij het opstarten van de

loaden én je kunt een ondertiteling

nen schermdeel. Je kunt er zelfs

app het YouTube-aanmeldvenster

mee downloaden.

systeemaudio en/of de audio van je microfoon mee opnemen. Al bleek dit laatste op ons testtoestel helaas niet te werken. Werkt het wel, dan kun je nauwkeurig instellen in welk formaat en met welke frame-

Drie-in-één (downloaden, converteren, opnemen) Beperkte screencast-module

CONCLUSIE MiniTool uTube Downloader is een handige tool voor het downloaden van een of meerdere YouTube-video’s. Je kunt ze meteen laten omzetten, maar ook eigen video’s kun je converteren. De module voor het maken van screencasts is helaas nogal beperkt.

rate, codec, kwaliteit enzovoort je wilt opnemen. Video’s laten zich via allerlei parameters nauwgezet converteren, ook in batch.

Je kunt een hele reeks video’s van een playlist of die bij een trefwoord horen, in één keer downloaden.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

71 |

REVIEWS

APPS

PLANTA: HOU JE PLANTEN IN LEVEN

REC ROOM - PLAY WITH FRIENDS! Prijs: Gratis (+ in-app-aankopen)

Prijs: Gratis (+ in-app-aankopen)

Rec room is al lange tijd in ontwikMinder tegels en meer

keling als VR-game, maar vindt nu

groen in de tuin, dat is

snel een groter publiek omdat het

het devies. Helaas be-

inmiddels ook beschikbaar is voor

schikken we niet alle-

Android, iOS, pc en consoles. In dit gratis spel-

maal over groene vingers en kan het

letje kun je online met elkaar afspreken, nieuwe

onderhouden van je planten er gemak-

mensen leren kennen en samen vele games

kelijk bij inschieten. Met de app Planta

spelen. Je speelt met je eigen avatar die je aan

krijg je een herinnering wanneer het

het begin van het spel kunt maken.

tijd is om je planten te bewateren. De app zorgt voor een schema met daarin de momenten waarop planten in en om je huis water nodig hebben. Heb je de smaak te pakken en wil je meer, dan is er een premium-abonnement beschikbaar, waarmee je ook foto’s kunt herkennen (tip: dat kun je ook gratis met Google Lens doen), schema’s voor verpotten krijgt en advies waar je je planten het best kunt plaatsen.

POSTNL Prijs: Gratis (+ in-app-aankopen)

Zie je graag van tevoren wat voor brieven of pakketjes bij je thuis

STUDYGE AARDRIJKSKUNDE QUIZ

bezorgd gaan worden? Dat is een van de handige functies van de PostNL-app. Wie zich via de app registreert, krijgt een activatiecode

Prijs: Gratis (+ in-app-aankopen)

opgestuurd, waarna in de app vaak zelfs al een dag van tevoren afbeel-

Je bent nooit te oud om (bij) te

dingen van de briefstukken worden

leren, en als we op YouTube

getoond. Naast je post kun je met de

archiefbeelden van de Vakantie-

app ook verzendlabels en postzegels

man nog eens terugkijken, dan

maken. Een label zelf printen is niet

blijkt de Nederlander best wat aardrijkskunde-

meer nodig; bij het postkantoor scan-

les te kunnen gebruiken. Met StudyGe leer je

nen ze de gegenereerde barcode en het

alle landen en hoofdsteden van de wereld her-

etiket wordt voor je afgedrukt. Handig

kennen. Dat gebeurt op een leuke en uitdagende

toch?

manier. Zo kun je extra’s ontgrendelen en zien waar je valkuilen liggen. Verder kun je het ook online tegen anderen opnemen.

72 |

APPS

REVIEWS

ROVIO CLASSICS: ANGRY BIRDS Prijs: € 0,99

De originele Angry Birds-game

TOO GOOD TO GO

dateert alweer uit 2009. Het spel was een enorm succes dankzij de vrolijke grafische stijl en toeganke-

Prijs: Gratis

lijke bediening. Helaas is de oorspronkelijke game al enige tijd niet meer in de App Store en Play Store

Jaarlijks wordt er in

te vinden. Gelukkig maakt de game nu een come-

Nederland 2 miljard kilo

back als Rovio Classic en kunnen we weer naar

aan voedsel verspild. Dat

hartenlust boze vogels richting de groene biggen

komt onder meer omdat

katapulteren. Helaas niet gratis, maar voor nog

we heel erg veel voedsel weggooien.

geen euro knijpen we graag een oogje toe. Zeker

Enorm zonde en enorm slecht voor

omdat de game helemaal opnieuw is opgebouwd,

het milieu. De app Too Good To Go is

zodat hij ook op moderne HD-schermen werkt.

een geweldig initiatief om het grote verspillen enigszins tegen te gaan. Via de app kun je voedsel dat op het punt staat om te worden weggegooid voor een klein bedrag kopen. De ondernemers die hun waar aanbieden variëren van restaurants, supermarkten, en lunchrooms tot zelfs de viskraam of de slager op de hoek. Via de app kun je betalen en op de afgesproken tijd kun je een tas van Too Good To Go ophalen.

CAPCUT – VIDEO EDITOR

SHAREIT

Prijs: Gratis

Prijs: Gratis (+ in-app-aankopen)

CapCut is speciaal ont-

Het is soms best lastig

wikkeld als aanvulling

op de basisfuncties van

met elkaar te delen.

grote

bestanden

videobewerkingstools

Natuurlijk kun je een

die in de bekende sociale platfor-

clouddienst als Google Drive of One-

men als TikTok en Instagram zit-

Drive gebruiken, maar dat kost toch

ten. De app is kosteloos te gebruiken

vaak meer stappen dan het direct

en wordt gepromoot als een gratis

met elkaar delen. Met SHAREit kun

TikTok-bewerkings-app, maar je kunt

je direct apps, games, video’s en foto’s

de video’s ook opslaan en later in

tussen twee smartphones delen. Het is

andere socialmedia-apps gebruiken.

zelfs mogelijk om bestanden te delen

Met de app kun je video’s knippen en

tussen een Android-toestel en een

filters, stickers, snelheidsveranderin-

iPhone. Als de app is opgestart, is het

gen, achtergrondmuziek en effecten

slechts een kwestie van zoeken naar

toevoegen.

het netwerk voor het andere toestel, of even de QR-code scannen met het andere toestel.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

73 |

REVIEWS

GAMES

PREVIEW

Two Point Campus TYPISCHE STUDENTENHUMOR Two Point Campus bevat dezelfde opzet en flauwe humor als Two Point Hospital, maar dan in een setting die logischerwijs iets vrolijker oogt. Bovendien is een student (meestal) voor een langere periode op de universiteit te vinden, terwijl je in een ziekenhuis juist hoopt je patiënten zo snel mogelijk te kunnen ontslaan. Je gaat de individuele studenten dus voor langere tijd zien rondlopen, waardoor je hun leven op de campus intensiever meemaakt. Of Two Point Campus balans weet te houden en genoeg varieert qua gameplay is nog even afwachten, maar het spel laat in ieder geval een goede eerste indruk achter. De humor, de ingewikkelde maar toegankelijke systemen en de mogelijkheden om je eigen campus in te richten, maken Two Point Campus zelfs interessant voor mensen die niets met simulatiegames hebben. Two Point Campus verschijnt 7 augustus voor PS5, PS4, Xbox Series X en S, Switch en pc

74 |

(Verwachte) prijs (pc-versie): € 39,99

GAMES

REVIEWS

WWW.GAMER.NL

TOP 3: INDIEPARELS VAN DIT MOMENT

Tunic Tunic is een mystieke parel vol ongrijpbare geheimen die zich pas aan je openbaren als je daar de tijd voor neemt. De basiservaring met gevechten in Zeldaachtige kerkers is al erg goed, maar wie een teen in het mysterieuze water steekt, staat al gauw tot aan zijn nek in raadsels. REVIEW

TINY TINA’S WONDERLANDS

PLATFORM: XBOX SERIES X EN S, XBOX ONE EN PC RELEASEDATUM: NU BESCHIKBAAR

NORCO Als er iets is waar de gameserie Borderlands behoefte aan had, dan was het wel een fris idee en een nieuwe setting.

de Dungeon Master direct wantrouwen. De stemacteurs brengen het script met geweldige timing tot leven, zoals je had kunnen ver-

NORCO is heel veel. Het is een point & click-adventure over

wachten van zo’n sterrencast. Vooral de slechte

de industrialisatie van het New

Het is in Tiny Tina’s Wonderlands bijna letterlijk

Dragon Lord komt uitstekend uit de verf door de

Orleans van de toekomst. Het is

voelbaar hoe blij de schrijvers waren met een

droge humor van Will Arnett (bekend uit onder

ook een futuristisch mysterie, een

nieuwe speeltuin om in los te gaan. Wonderlands

andere Arrested Development).

verkenning van transhumanisme en een tragisch familieverhaal.

draait namelijk om een Dungeons & Dragons-ach-

Helaas wordt de fantasie niet ver genoeg door-

tig spel dat Tiny Tina met haar vrienden speelt. Jij

gevoerd. Ja, het speelt zich af in de Wonderlands

Maar wat je vooral moet weten, is

stapt als Fatemaker in de fantasiewereld die Tina

van Tina’s verbeelding, maar als je een beetje met

dat het prima in elkaar steekt.

als Bunker Master voor je heeft verzonnen.

je ogen knijpt, zie je gewoon weer Borderlands.

PLATFORM: XBOX SERIES X EN S, XBOX ONE EN PC RELEASEDATUM: NU BESCHIKBAAR

Het resultaat is regelmatig hilarisch, vooral als

Het is dus ouderwets knallen met een grote hoe-

je zelf een D&D-speler bent. Bekende situaties uit

veelheid verschillende wapens en unieke vaar-

het rollenspel worden uitstekend op de hak geno-

digheden. Maar daar is natuurlijk niets mis mee:

OlliOlli World

men, zoals spelers die een nauwkeurig voorberei-

zeker samen met vrienden is het een heerlijk

OlliOlli World is de

de missie overslaan of een favoriet personage van

avontuur en schietfestijn.

Super Mario World van de OlliOlli-

Platform: PlayStation 5, PlayStation 4, Xbox Series X en S en pc

Prijs (pc-versie): € 59,99

reeks: een revolutie op een grotere schaal. Naast dat het skateboarden door het vrolijke Radlandia fantastisch aanvoelt, zit de game

QUOTE VAN DE MAAND

“GEEN GAMES OP DAG ÉÉN BIJ PLAYSTATION PLUS OMWILLE VAN DE KWALITEIT”

boordevol leuke uitdagingen en fantastische gameplay-twists. PLATFORM: PS5, PS4, XBOX SERIES X EN S, SWITCH EN PC RELEASEDATUM: NU BESCHIKBAAR

PlayStation voegt in de nabije toekomst geen games bij verschijning toe aan PlayStation Plus. Het zou de kwaliteit van nieuwe games niet ten goede komen.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

75 |

QUICK FIX

CC EN BCC IN GMAIL

Bij iedere nieuwe mail vind je een CC- en een BCC-knop.

Mails met een kopietje Net als bij iedere e-maildienst en -provider kun je in Gmail via CC en BCC kopieën van je e-mail versturen, zowel met je computer als met je mobieltje. De meeste mensen kennen deze functies, toch zijn er enkele dingen waar je aan moet denken. Dirk Schoofs

CC Beide functies CC en BCC zorgen

ervoor dat je een kopie van je e-mail verstuurt naar iemand anders dan de primaire ontvanger. CC

Niemand in het BCC-vak kan zien dat het bericht ook naar anderen is verzonden.

staat voor carbon copy, een verwijzing naar het ouderwetse carbonpapier. Je stuurt bijvoorbeeld een

e-mail naar een stagiair op kantoor en je zet je baas in CC, zodat die ook op de hoogte is van je

De stagiair weet niet dat de baas in CC staat.

Adressen van ontvangers verbergen

BCC kan tot wantrou-

mailbericht. Hierdoor ziet

BCC-knoppen in het ven-

wen leiden. Wanneer

de stagiair dat je baas een

ster van Opstellen naast

je baas per ongeluk op

kopie heeft ontvangen.

het veld Aan. In ons voor-

Allen beantwoorden

Ook eventuele andere ont-

beeld heeft de stagiair geen

klikt, in plaats van op de

BCC

idee dat je baas (de tweede

knop Beantwoorden, dan

Naast de knop

ontvanger) een BCC-kopie

ontdekt de stagiair dat

CC vind je BCC.

heeft ontvangen. Wanneer

jouw bericht ook stiekem

vangers in de CC-lijst zijn

met het gebruik van de

niet voor elkaar verbor-

CC-regel is dat men soms

gen. In de webversie van

te gemakkelijk op Allen

Gmail begin je een nieuwe

beantwoorden klikt in

BCC staat voor blind

de stagiair jouw e-mail

naar je baas is vertrok-

e-mail door op Opstellen

plaats van op Beantwoor-

carbon copy. Hierdoor ziet

beantwoordt, ontvangt

ken. Toch is BCC een heel

te klikken in de linker-

den. Hierdoor vertrekt

de primaire ontvanger

je baas zijn reactie niet,

handig hulpmiddel. Op

bovenhoek. Daarna klik

je reactie naar iedereen,

niet dat je een kopie naar

omdat het e-mailprogram-

deze manier verberg je de

je in het venster Nieuw

waarna anderen op

iemand anders verstuurt.

ma van de stagiair de mail-

e-mailadressen van andere

bericht naast het veld

dezelfde manier reageren.

In de mobiele versie van

adressen in het BCC-veld

ontvangers en voorkom je

Aan op CC. Een probleem

Zo creëer je kettingmail.

Gmail vind je de CC- en

niet kan zien.

kettingreacties.

76 |

Al je data veilig, lokaal én in de cloud In deze cursus leer je hoe je jouw digitale gegevens beveiligt zodat hackers geen kans krijgen Krijg € 5,extra korting* met code

€ 69,95 voor

CT20225euro

€ 39,95 Onze klanten beoordelen ons met

8.0

Cursusbundel: Veilig met encryptie

Bestel op techacademy.id.nl * Geldig tot en met 31 december 2022 en niet in combinatie met andere aanbiedingen.

Zet je eigen VPN op

Test je kennis

Online cursus en boek

TEST

Koptelefoons komen in verschillende soorten en maten. Zo heb je de zogenaamde in-ears, de oordopjes die je met een draadje aan je afspeelapparaat koppelt, of de dopjes zonder draadje, zoals Apples AirPods. In deze test richten we ons echter op de traditionele koptelefoons, je weet wel, de uitvoeringen met twee schelpen die je op of over je oren plaatst en een beugel over je hoofd die de schelpen met elkaar verbindt. Binnen deze productgroep splitsen we verder uit. Je kunt deze koptelefoons immers onderverdelen in headsets, die je

Wat is de beste koptelefoon met ANC? Dag ruis, hallo ongestoord luisteren!

vooral binnenshuis gebruikt voor gaming en videovergaderingen, en ‘gewone’ koptelefoons. Headsets zijn vaak te herkennen aan een microfoonsteeltje, gewone koptelefoons zijn er om overal te gebruiken: binnenshuis, onderweg of buiten (ook bij vochtig weer). Bovendien zien die laatste er vaak wat stijlvoller uit. Ben je in de markt voor draadloze in-ears, dan kun je terecht bij onze vergelijkende test die we eerder dit jaar publiceerden (https://kwikr.nl/ctinear). Daarnaast hebben onze collega’s van Gamer.nl een mooi overzicht van gameheadsets online staan: https://kwikr.nl/gahs.

De draad en omgeving kwijt Als je op zoek gaat naar een nieuwe koptelefoon, dan is het aan te bevelen een koptelefoon met bluetooth en ruisonderdrukking te zoeken. Deze functies zijn van absolute meerwaarde als het aankomt op gebruiksgemak en luister-

Een goede koptelefoon is onmisbaar, of je nu thuis werkt of onderweg bent. Net als in andere productgroepen in de techwereld wordt er niet stilgezeten; een moderne koptelefoon is vooral draadloos en biedt active noise cancelling (ANC), ook wel actieve ruisonderdrukking genoemd. In deze test gaan we op zoek naar de beste koptelefoon met ANC.

genot. Daarom vind je in deze test alleen koptelefoons die deze functionaliteit aan boord hebben. Als je een koptelefoon kiest, hoef je niet per se te kiezen tussen een bedrade of een draadloze uitvoering. Veel koptelefoons bieden beide opties, zodat je het beste van beide werelden tot je beschikking hebt. Bedraad heb je de beste audiokwaliteit, zonder vertraging. Dat komt doordat bluetooth het

Joris Peterse

digitale geluidssignaal vanwege de beperkte bandbreedte comprimeert. Dat vertraagt en gaat bovendien ten koste van de geluidskwaliteit. Verschillende fabrikanten hebben

Van ANC tot zonnecellen: koptelefoons zitten vol vernieuwing.

78 |

KO PT E L E FO O N S M E T A N C

TEST

om die reden compressiemethoden (zoge-

bluetooth-verbinding voor de overdracht

noemde codecs) ontwikkeld die de audio-

van het geluidssignaal. Ga daarom goed na

kwaliteit zo hoog mogelijk proberen te

hoe belangrijk deze bedrade optie voor je is.

houden. Apple gebruikt AAC, terwijl an-

Op of over het oor

dere fabrikanten meer zien in APTX. Via bluetooth heb je geen onhandig

Zelfs onderling zijn er verschillen bij kop-

draadje en een draadloos bereik van maxi-

telefoons met ruisonderdrukking. Oordelen

maal een meter of dertig. Hierdoor kun je

kunnen immers met de kussentjes op of

makkelijk even weglopen van je smart-

over het oor worden geplaatst. Die laatste

phone, tablet of laptop, zonder dat het

variant is doorgaans wat comfortabeler,

geluid wegvalt of je het apparaat aan een

omdat de koptelefoon niet continu op je oren

kabel meesleurt.

drukt. Bovendien sluit het de oren volledig

Het kabeltje is wel een handige achter-

af, waardoor je minder last hebt van omge-

vanger als de accu van je koptelefoon leeg

vingsgeluid en zijn optimale geluidskwali-

raakt, hoewel je dan ook geen gebruik meer

teit en ruisonderdrukking gegarandeerd.

kunt maken van de ruisonderdrukking.

Koptelefoons die op het oor zitten, zijn

Helaas ruimt de audiopoort langzaam

doorgaans wat compacter en daarmee mak-

maar zeker het veld. Steeds minder

kelijker mee te nemen. Hiervoor krijg je bij

smartphones en tablets beschikken over

de aankoop van de koptelefoon in vrijwel

deze aansluiting, maar ook steeds meer

alle gevallen een etui mee, waarin je de

koptelefoons gebruiken alleen nog de

koptelefoon (soms in opgevouwen toestand) Alle koptelefoons koppel je met een app of direct aan het mobiele OS.

STEEDS MEER KOPTELEFOONS GEBRUIKEN ALLEEN NOG DE BLUETOOTHVERBINDING VOOR DE OVERDRACHT VAN HET GELUIDSSIGNAAL

Vooral als je je even wilt kunnen concentreren tijdens het werk is ruisonderdrukking erg prettig.

wegsteekt. Overigens wordt het draagcomfort ook bepaald door de pasvorm; een te kleine koptelefoon drukt op het hoofd of de oren. Ook is er vaak een kussentje op de beugel bevestigd voor draagcomfort óp het hoofd. Het gewicht

ACTIVE NOISE CANCELLING (ANC)

De meeste goede koptelefoons beschikken over ruisonderdrukking. Deze functie filtert ruis en andere achtergrondgeluiden weg. Dat is ideaal als je je wilt kunnen concentreren, in rumoerige omgevingen zit of onderweg bent met de trein of het vliegtuig. Die ruis onderdrukken doet de koptelefoon door het omgevingsgeluid met de microfoons op te vangen en dat met een soort antigeluid weg te filteren. De ervaring verschilt per koptelefoon. Bij sommige modellen kun je een drukkend gevoel ervaren of een licht gesuis horen als de ANC is ingeschakeld. Het is aan te bevelen om voor een draadloze koptelefoon te kiezen die over ruisonderdrukking beschikt, maar ga wel eerst even na hoe belangrijk je deze functie vindt. Als je écht al het geluid wilt wegfilteren, dan kom je bij duurdere koptelefoons uit van Sony en Bose. Deze merken staan bekend om hun uitstekende ANCtechnologie. Bij goedkopere merken krijg je toch eerder wat omgevingsgeluiden mee. Sommige koptelefoons kunnen minder goed overweg met repetitieve geluiden, zoals dat van voorbijkomend verkeer of het geluid van een trein of vliegtuig. Met omgevingsgeluid, zoals dat van een kantooromgeving, hebben veel ruisonderdrukkende koptelefoons duidelijk minder moeite. ANC verbruikt veel meer energie; houd daar wel rekening mee. Als je geen ruisonderdrukking nodig hebt, kun je het daarom ook gewoon uitschakelen.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

79 |

TEST

KO PT E L E FO O N S M E T A N C

telt uiteraard ook mee. De meeste koptelefoons worden daarom van kunststof gemaakt, maar metalen onderdelen worden eveneens gebruikt. Veel (dunne) kunststof kan zorgen voor een lager gewicht en meer draagcomfort, maar voelt minder luxe aan dan bijvoorbeeld aluminium of dikkere kunststof. Ook zijn zwaardere koptelefoons beter bestand tegen een stootje. Welke koptelefoon het best zit, is iets persoonlijks waar je helaas pas écht achter komt als je de koptelefoon een paar uurtjes hebt gedragen.

Voor- en nadelen van accu Dankzij de bluetooth-verbinding zijn koptelefoons een stuk veelzijdiger geworden. Natuurlijk, het draadje is niet meer nodig, maar ook functioneel is er meer mogelijk. Koppel je je koptelefoon aan de laptop, tablet of smart-

De koptelefoons die we testen zijn voornamelijk uitgezocht op populariteit.

Testverantwoording

gesprekken. Deze microfoons zitten ingebouwd in je kop-

Als het aankomt op koptelefoons met ANC, dan zijn er veel

telefoon; ze zijn immers nodig voor de werking van ANC.

koptelefoons te vinden. Daarom hebben we het aanbod uit-

Functies als spraakbesturing en spraakassistentie (bijvoor-

gesplitst tot een beperkt aantal (tien) koptelefoons op basis

beeld Google Assistent) gebruiken deze microfoons ook.

van populariteit volgens vergelijkingssite Kieskeurig.nl, aan-

Die veelzijdigheid is te danken aan de accu, die de

gevuld met enkele koptelefoons die ons positief opvallen.

bluetooth-connectie tussen het afspeelapparaat en de

Sommige populaire koptelefoons waren slecht verkrijgbaar,

koptelefoon voedt, evenals functies als ruisonderdruk-

omdat de series werden uitgefaseerd. Deze zijn vervangen

king. Zo’n accu heeft wel een keerzijde: accuslijtage. Nog

door de opvolgende koptelefoonserie.

niet zo heel lang geleden investeerde je extra in een kop-

Tijdens het testen worden de koptelefoons verbonden met

telefoon, omdat die toch voor het leven meeging – mits je

verschillende afspeelapparaten en vergeleken op geluids- en

er eentje nam met vervangbare kabels vanwege het risico

gesprekskwaliteit, ruisonderdrukking en overige functies.

op kabelbreuk. Maar een accu slijt. Ga ervan uit dat je kop-

Tevens kijken we naar het ontwerp en gebruikte materialen,

telefoon, afhankelijk van je gebruik, tussen de vijf en tien

de accuduur en (wanneer aanwezig) de bijbehorende app.

jaar meekan. Dat is nog altijd veel langer dan draadloze in-

Sommige koptelefoons zijn al eens eerder in een (indivi-

ears, waar accuslijtage na een jaar of twee al een serieuze

duele) test voorbijgekomen, want veel koptelefoonmodellen

impact heeft. Deze accu’s laad je doorgaans op via een usb-

blijven relatief lang verkrijgbaar. Het kan zijn dat we de score

c-aansluiting op de koptelefoon. Sommige koptelefoons

hebben herzien om die in perspectief te plaatsen met andere

beschikken echter nog over een verouderde micro-usb- of

(soms nieuwere) koptelefoons.

OMGEVINGSMODUS

Een andere optie die je veel terugziet op koptelefoons, is het tegenovergestelde van ruisonderdrukking: de omgevingsmodus (ambient mode), waarbij het omgevingsgeluid juist versterkt wordt doorgegeven. De techniek is vergelijkbaar met die van ANC: het geluid wordt door de microfoons opgevangen, maar in plaats van het weg te filteren met een tegengeluid wordt het geluid juist doorgegeven aan de speakers van de koptelefoon. Zo kun je muziek luisteren en tegelijkertijd geluiden uit je omgeving meekrijgen. Handig voor als je bijvoorbeeld op je werk muziek wilt luisteren, maar je niet volledig wilt afsluiten van de omgeving. Ook voor in het verkeer is dit een prettige functie. De omgevingsmodus zal er niet voor zorgen dat je gesprekken kunt voeren met de oortjes in of koptelefoon op, maar je bent je wel net wat meer bewust van de omgeving. Let wel: ook deze modus gebruikt veel meer energie en is dus een aanslag op je accu.

80 |

deze aansluitingen binnenkort niet meer terugzien.

phone, dan is de microfoon ook te gebruiken voor (video)

lightning-aansluiting. Dankzij Europese wetgeving zul je

Dankzij de omgevingsmodus ben je je in het verkeer bewust van je omgeving.

Leer je computer écht slim in te stellen Na het doorlopen van deze cursus maak je korte metten met de wirwar van verstopte functionaliteit.

€ 69,95 voor

Krijg € 5,extra korting* met code CT20225euro

€ 39,95 Onze klanten beoordelen ons met

8.0

Cursusbundel: Windows 10 Poweruser

Bestel op techacademy.id.nl * Geldig tot en met 31 december 2022 en niet in combinatie met andere aanbiedingen.

Interactieve online cursus

Inclusief cursusboek

Direct zelf aan de slag

TEST

KO PT E L E FO O N S M E T A N C

APPLE AIRPODS MAX

APPLE AIRPODS MAX Prijs € 629,-

Bij AirPods ben je geneigd te denken aan in-ears. Dat de naam ook wordt gebruikt voor Allround geluidskwaliteit

de eerste koptelefoon van Apple, zet je al snel op het verkeerde been. Temeer omdat

Hoogwaardig ontwerp

deze koptelefoon door het gebruik van metalen onderdelen de zwaarste is van alle-

Ruisonderdrukking en omgevingsmodus

maal. Dat maakt dit exemplaar dan ook erg stevig en chic. En dat mag ook wel, want de

Prijs

adviesprijs grenst tegen het waanzinnige (al is de koptelefoon inmiddels voor onder de 450 euro verkrijgbaar). Ondanks die hoge prijs zijn er geen audio- en usb-aan-

Lightning-aansluiting

sluitingen aanwezig, maar moet je het doen met Apples eigen (verouderde)

Alleen volledige functionaliteit met Apple-producten

lightning-aansluiting. Daarnaast kun je bijvoorbeeld de functie die audio pauzeert zodra je de koptelefoon afzet alleen gebruiken als je de AirPods Max koppelt aan een Apple-apparaat. Niettemin heeft Apple zijn zaakjes met de AirPods Max uitstekend op orde. De geluidskwaliteit (vooral op Apple-apparaten), de ruisonderdrukking en vooral de omgevingsmodus – het is allemaal zeer indrukwekkend goed. Ondanks het gewicht kan hetzelfde worden gezegd over het draagcomfort. Opvallend is ook dat de oorkussens magnetisch vastzitten en kunnen worden losgehaald om schoon te maken. De accuduur bedraagt zo’n zeventien uur als een afspeelmodus aanstaat. Zonder ANC of omgevingsmodus kom je tot wel twintig uur. Er is geen aparte app voorhanden om de koptelefoon naar wens in te stellen of te updaten; hiervoor moet je de AirPods Max met een Apple-apparaat verbinden. Heb je een Apple-apparaat, dan behoort de AirPods Max tot de koplopers. Toch zijn het de tekortkomingen op niet-Apple-apparaten (zoals het niet kunnen gebruiken van de beste geluidskwaliteit) en natuurlijk de prijs die ervoor zorgen dat de AirPods Max niet als testwinnaar uit de bus komt als allround beste koptelefoon.

BOSE NOISE CANCELLING HEADPHONES 700 Prijs € 329,-

Misschien wel de mooiste koptelefoon uit deze test is de Bose Noise Cancelling Headphones 700. Met de strakke lijnen en het hoofdkussen dat netjes in de band is verwerkt, zou de koptelefoon niet misstaan in een museum voor moderne kunst. Als Bose iets meer metaal en minder kunststof had gebruikt … wie weet? De koptelefoon voelt misschien niet bijzonder stevig aan, maar is wel lekker licht en de kussens zijn zacht voor optimaal draagcomfort. Het aantal knoppen is bovendien beperkt, omdat je muziek bedient met tikjes op de schelp. Je kiest met name voor een Bose-koptelefoon als je goede ruisonderdrukking zoekt. Ook bij deze koptelefoon is die zeker aanwezig. Hoewel er af en toe een beetje geluid doorheen komt, merk je pas echt hoe goed de ANC werkt als je deze tijdens het luisteren uitschakelt. De ruisonderdrukking werkt zonder drukkend gevoel en natuurlijker dan koptelefoons van andere merken. De app is fraai en veel-

BOSE NOISE CANCELLING HEADPHONES 700

zijdig, alleen is het wat verwarrend wélke Bose-app je precies moet gebruiken. De geluidreproductie van de Bose Headphones 700 is in orde. Geluid klinkt wat bedompter en zachter dan bij andere koptelefoons het geval is. Ondanks het gebrek

Ruisonderdrukking

aan intensiteit is de toonafstelling gebalanceerd, ook in de details. Hierdoor biedt de

Draagcomfort en ontwerp

koptelefoon je de mogelijkheid om jezelf met ruisonderdrukking aan even te ver-

Geluid mist intensiteit

liezen in de muziek of het luisterboek. Dat kan voor maximaal vijftien uur; tel daar

Voelt niet heel stevig aan

drie uur bij op als je ruisonderdrukking uitzet.

82 |

KO PT E L E FO O N S M E T A N C

BOSE QUIETCOMFORT 45

TEST

BOSE QUIETCOMFORT 45

Prijs € 349,-

Wie zichzelf écht even met de beste ruisonderdrukking wil afsluiten van de buitenwereld, komt uit bij Bose. De naam QuietComfort heeft op dat

Draagcomfort

gebied naam gemaakt, en met deze QuietComfort 45 is dat dan ook ab-

Ruisonderdrukking

soluut indrukwekkend. De ANC drukt niet op de oren, waardoor je niet

Prijs

merkt dat deze aan staat. Totdat je de koptelefoon afzet en je schrikt van

Voelt wat goedkoop aan

je omgeving. Gek is alleen dat de ruisonderdrukking nauwelijks verschilt met die van de andere Bose-koptelefoon uit deze test. Staar je dus niet direct blind op de naam QuietComfort. Toch zijn er verschillen, die je ook in een breder perspectief kunt trekken. De Bose QuietComfort voelt erg licht en kwetsbaar aan: niet echt een koptelefoon van 350 euro waardig. Maar dat zijn bijzaken, want wat telt is het draagcomfort. Die is dankzij het lage gewicht en de zachte oorkussens optimaal. Ook zijn de bedieningsknoppen slim geplaatst. De geluidskwaliteit is een ander verhaal: waar de Bose NC 700 Headphones wat aan kracht en intensiteit miste, is dat hier een stuk beter in orde. Vooral het basgeluid is een stuk voller en intenser. Toch moet deze Bose zijn meerdere erkennen in de Sony WH1000XM4, die allround een stuk beter is. De accu houdt het bijna een volle dag vol, wat prima is aangezien je de ruisonderdrukking niet kunt uitzetten. Je kunt alleen kiezen tussen ANC en transparante modus, die het omgevingsgeluid versterkt. Deze transparante modus liet trouwens niet dezelfde onuitwisbare indruk op ons achter als de ruisonderdrukkingsmodus.

BOWERS & WILKINS PX5 Prijs € 229,-

De harten van veel muziekliefhebbers gaan sneller kloppen bij het lezen van de merknaam Bowers & Wilkins. Deze PX5 is gelijktijdig gelanceerd met de luxere PX7, maar de hogere prijs van die laatste maakt dat model wat minder gewild. De oorschelpen van de Bowers & Wilkins PX5 zijn wat kleiner, omdat ze op het oor zitten. Dat strakke gevoel kan op den duur wat gaan irriteren. Hoewel het persoonlijk is, werd het door mij niet als hinderlijk ervaren. De duurdere PX7 valt wel over de oren, maar blinkt wat betreft draagcomfort niet erg uit door zijn harde beugel en relatief hoge gewicht. Bovendien lijkt het ontwerp van de PX5 de beleving niet te hinderen: de geluidsbeleving is zoals je van het Britse merk kunt verwachten opvallend helder en gebalanceerd afgesteld. Hier en daar vallen wel wat subtiele details weg vergeleken met concurrenten, met name bij de hoge tonen. In de app kun je instellen welke ruisonderdrukking je wilt: low, auto of BOWERS & WILKINS PX5

high. Zonder dat je een drukkend gevoel op je oren ervaart, valt opvallend veel omgevingsgeluid weg. De modus die omgevingsgeluid juist versterkt, doet dat op een natuurlijke manier. Mensen in je

Compact

omgeving zijn te verstaan, zonder dat stemmen vervormd klinken.

Heldere geluidskwaliteit

Bowers & Wilkins speelt hierbij wel een beetje vals door het audiovolume bij deze modus omlaag te schroeven. In de bijbehorende

Prima ruisonderdrukking en omgevingsmodus

app ontbreekt een equalizer. Verder oogt de app chic en zijn vooral de soundscapes een mooie toevoeging voor wie even ter plaatse ontspanning

Hoge tonen vallen iets weg

zoekt. De accu gaat bijna een volle 24 uur mee; een hele dag dus. Bij gebruik van

Ontwerp niet erg chic

ruisonderdrukking of geluiddoorlating is de accu zo’n vijf uur eerder leeg.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

83 |

TEST

KO PT E L E FO O N S M E T A N C

JABRA ELITE 85H

Prijs € 249,-

De Jabra Elite 85H oogt wat zakelijker dan de andere koptelefoons in deze test en lijkt eigenlijk een beetje het beste van beide werelden te willen bie-

App

den, zodat je hem zowel op de werkvloer als voor eigen gebruik goed

Accuduur

kunt gebruiken. Van videomeetings tot podcasts beluisteren in de

Geluidskwaliteit

trein, zeg maar. Toch weet de Jabra Elite 85H er helaas niet uit te

Ruisonderdrukking en omgevingsmodus

springen als het aankomt op geluidskwaliteit of ruisonderdrukking. Basgeluid klinkt wat dof en de midden- en hoge tonen vallen wat weg. Ook is het lastig om jezelf helemaal af te sluiten met de ANC, omdat geluiden en stemmen toch behoorlijk doorkomen. De Jabra-app valt juist positief op: je kunt de ANC naar wens afstellen, net als het geluid (hoewel de geluidsbeleving niet echt beter werd). Met soundscapes kun je ontspannende geluiden afspelen om even tot rust te komen. Daar krijg je dan ook alle gelegenheid toe, want met een accuduur van 32 uur met ruisonderdrukking en zelfs meer dan 36 uur zonder ANC kun je wel even vooruit! De koptelefoon zit wel wat strak op het hoofd, waardoor lang draagcomfort wellicht niet voor iedereen is weggelegd.

360 AUDIO REALITY

Een nieuwe functie die je steeds vaker gaat terugzien (of horen) bij audioproducten is 360 audio reality (Sony) of spatial audio (Apple). Deze techniek is in feite de overtreffende trap van surround sound. Het geluid is ruimtelijker, omdat het bij meerdere geluidsbronnen lijkt alsof ze vanuit een specifieke richting komen en zelfs lijken te bewegen. Bij Apple-koptelefoons wordt bovendien gebruikgemaakt van bewegingssensoren, zodat het geluid vanaf dezelfde plek lijkt te komen, ook wanneer je je hoofd draait. Vooral voor games en films biedt dat een bijzondere meerwaarde, dus bij het kopen van een headset of audio-apparatuur voor je tv is dat zeker iets om mee te laten wegen. Voor de koptelefoons in deze test voegt het vooralsnog niet veel toe.

JBL LIVE 660NC

JBL LIVE 660NC Prijs € 129,-

Betaalbaar

De twee JBL-koptelefoons in deze test behoren tot de betaalbaarste opties. Deze JBL Live 660NC is

Accuduur

een echte no-nonsense koptelefoon. Het ontwerp is wat generiek en de koptelefoon is de enige die

Basgeluid overheerst Ontwerp en draagcomfort Afspeelmodi matig

je niet in een doosje, maar in een zakje opbergt. Erg prettig zit dit model alleen niet. De oorschelpen vallen net niet helemaal over het oor en de koptelefoon zit eigenlijk te strak op het hoofd, waardoor lang luistergenot er niet in zit. De geluidsbeleving is niet hoogdravend, maar acceptabel. JBL legt wat meer nadruk op basgeluid, waardoor muziek levendiger klinkt. Toch overstemt het lage geluid de andere tonen een beetje en klinkt het geluid ietwat dof. Voor z’n prijs valt hij echter niet tegen. Wat ook niet tegenvalt, is de accuduur. JBL claimt 50 uur luistertijd op een volle accu. Netto is dat wat lager, vooral als je ruisonderdrukking aan hebt: zo’n 35 tot 40 uur. Die ruisonderdrukking en omgevingsmodus voegen echter niet zo veel toe. Geluid wordt matig weggedrukt of verstaanbaar versterkt. Ben je in de markt voor een betaalbare koptelefoon met ANC, dan loont het om iets meer neer te leggen voor de JBL Tour One of Sony WH-XB910N.

84 |

KO PT E L E FO O N S M E T A N C

TEST

JBL TOUR ONE

Prijs € 179,-

De JBL Tour One verscheen een jaar geleden met Omgevingsmodus

een adviesprijs van 300 euro op de markt. Inmid-

Draagcomfort

dels is die prijs flink naar beneden bijgesteld: 179

Krachtig en vol geluid

euro. Die prijswijziging maakt echt het verschil,

Accuduur

want het zet de Tour One in de spotlight als een

ANC

van de slimmere keuzes in dit overzicht. De JBL

Hoge tonen wat schel

Tour One is met name geschikt voor wie de koptelefoon gebruikt voor muziek, want er zit flink wat kracht achter het geluid en de nadruk ligt op de bas, zonder dat die de andere tonen overstemt. Daardoor zijn veel details te horen en vocalen goed te verstaan. Hoge tonen zijn wel iets scheller dan zou moeten. De koptelefoon ziet er elegant uit, met glimmende en matte delen kunststof. De materialen geven echter geen echt hoogwaardig gevoel. De oorkussens doen dat wel: het zijn de zachtste van alle koptelefoons uit de test en garanderen langdurig luistercomfort. Lang blijven luisteren is namelijk goed mogelijk: je kunt zo’n 35 uur met ambient aware of ANC luisteren. Zet je dat uit, dan kun je daar zo’n

SENNHEISER MOMENTUM WIRELESS

tien uur bij optellen. Opvallend is dat de omge-

Prijs € 399,-

vingsmodus van deze koptelefoon indrukwekkend goed is: je kunt op een natuurlijke manier gesprek-

Ook Sennheiser heeft voor zijn Momentum-koptelefoon ge-

ken voeren én muziek luisteren tegelijk. De ANC

kozen voor luxe materialen. De beugel is van leer, net als de

stelt echter maar weinig voor. Zoek je een betaal-

kussens. De oordelen zitten in een metalen frame verwerkt,

bare koptelefoon die hier beter in scoort, dan biedt

hoewel het zichtbare kabeltje wat kwetsbaar oogt. Op de

Sony een beter alternatief. Op alle andere vlakken

rechteroorschelp zijn een hoop knoppen te vinden, wat wel

wint JBL het op prijs-kwaliteitverhouding.

even wennen is. Het ontwerp maakt de Sennheiser stoer en geeft het luxe gevoel dat je in deze prijsklasse mag verwachten. Overigens is de koptelefoon alweer even op de markt, waardoor de prijs intussen al ruim 100 euro lager ligt dan de oorspronkelijke adviesprijs die boven deze review staat aangegeven. De koptelefoon zit stevig op het hoofd, ook dankzij de wat harde kussens. Dat zal niet iedereen even lang kunnen bekoren. Maar het mag zeker geen nadeel worden genoemd, want zo sluit de koptelefoon goed af. Gelukkig maar, want de ruisonderdrukking werkt minimaal (ongeacht welke van de drie ANC-standen je gebruikt). Zo heb je geen last van een drukkend gevoel, maar zijn veel omgevingsgeluiden nog duidelijk hoorbaar. Met de geluidsdoorlating aan hoor je nog steeds niet wat er wordt gezegd, hoewel geluid te onderscheiden

SENNHEISER MOMENTUM WIRELESS

valt. Vooral als je muziek luistert, merk je dat Sennheiser de koptelefoon erg gebalanceerd heeft afgesteld en ook de details goed hoorbaar blijven. Je zult dus niet naar de app

Luxe bouwkwaliteit

hoeven uitwijken om dat zelf tot in detail af te stellen. Vooral

Geluidskwaliteit

voor wie geluidskwaliteit zwaarder vindt wegen dan ruis-

ANC en omgevingsmodus

onderdrukking is deze koptelefoon de moeite waard.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

85 |

TEST

KO PT E L E FO O N S M E T A N C

SONY WH-1000XM4

SONY WH-1000XM4 Prijs € 380,-

Ook voor deze Sony-koptelefoon geldt: verkijk je niet op de adviesprijs. Deze kopGeluidskwaliteit

telefoon is al even op de markt en op het moment van schrijven verkrijgbaar

ANC

voor zo’n 250 euro. Deze WH-1000XM4 is testwinnaar, allereerst natuurlijk

App

omdat de koptelefoon gewoon erg goed is. Maar vooral omdat de koptelefoon

Ontwerp en bediening

eigenlijk niets verkeerd doet. De geluidskwaliteit, ruisonderdrukking, omge-

Draagcomfort

vingsmodus, ontwerp, draagcomfort, gesprekskwaliteit, accuduur van 30 tot

Meerprijs tegenover Sony WH-1000XM3

35 uur, app, bediening – er is gewoon niets negatiefs te vinden. Dan maakt het ook niet veel uit dat bijvoorbeeld Bose betere ANC biedt, Teufel een langere accuduur of Apple een betere geluidskwaliteit. Alle concurrenten laten hun eigen steken vallen, en vaak nog voor een hogere prijs ook. De geluidsafstelling van de Sony-koptelefoon is vooral gebalanceerd en helder, wat de koptelefoon ook nog eens geschikt maakt voor allround gebruik. Alle soorten muziek, video, podcasts en luisterboeken klinken uitstekend, hoewel je bij sommige krachtige muziek wel iets meer basgeluid zou willen hebben. Dat kun je eventueel nog een beetje opschroeven in de app, die ook veelzijdig en overzichtelijk is. Tel daarbij op dat de bediening goed doordacht is (met tikjes op de oorschelp en twee functieknoppen) en je kunt niet anders concluderen dan dat de Sony WH1000XM4 de beste koptelefoon is die je nu kunt kopen.

SONY WH-1000XM3

Graag hadden we de Sony WH-1000XM3 ook in deze test opgenomen. De verschillen tussen deze koptelefoon en opvolger XM4 zijn namelijk klein, terwijl het prijsverschil wél aanzienlijk is. Sony wist ons echter te vertel-

SONY WH-XB910N Prijs € 199,-

len dat de koptelefoon aan het eind van zijn levenscyclus zit. Daardoor kan het gebeuren dat hij binnenkort helemaal niet meer verkrijgbaar is. Mocht je echter een aantrekkelijke aanbieding van deze koptelefoon voorbij zien komen, dan is deze absoluut het overwegen waard.

Geen WH-1000XM3 in deze review dus, maar Sony heeft een ander paard op stal dat het gemis prima compenseert. Net als de andere koptelefoons van Sony is ook deze uitvoering voorzien van een serienummer waar geen touw aan vast te knopen is, maar biedt hij eveneens een goede allround ervaring. Allereerst natuurlijk omdat dezelfde veelzijdige Sony-app wordt gebruikt, net als de handige tikbediening. Ook de accuduur van maximaal 35 uur is gelijk gebleven. Toch zijn er goede redenen om voor de andere Sony te kiezen. Het ontwerp lijkt bewust minder aantrekkelijk te zijn gemaakt, met dikke oorschelpen en goedkoop ogende kunststof. Ook is er geen luisterdetectie die de muziek pauzeert zodra je de koptelefoon afzet. De ruisonderdrukking is nog

SONY WH-XB910N

altijd van prima kwaliteit, maar ook een klein beetje minder. Bij de geluidsafstelling heeft het basgeluid meer de overhand

86 |

gekregen, wat voor muziek prettig is, maar wel een iets doffer

Allround goed

geluid oplevert dan dat van andere koptelefoons uit deze test.

App

Deze Sony-koptelefoon scoort uitstekend, maar laat de JBL

Bediening

Tour One wel passeren als het gaat om prijs-kwaliteit.

Onaantrekkelijk ontwerp

Makkelijk energie besparen? Het kan écht! Breng je huidige verbruik in kaart en zet de technologie aan het werk om zoveel mogelijk op energie te besparen

€ 69,95 voor

Krijg € 5,extra korting* met code CT20225euro

€ 39,95 Onze klanten beoordelen ons met

8.0

Cursusbundel: Automatisch energie besparen

Bestel op techacademy.id.nl * Geldig tot en met 31 december 2022 en niet in combinatie met andere aanbiedingen.

Praktijkgericht

Altijd en overal toegankelijk

Ontvang een certificaat

TEST

KO PT E L E FO O N S M E T A N C

TEUFEL REAL BLUE NC Prijs € 229,-

Helaas voelt de Teufel Real Blue NC niet zo luxe aan als je mag verwachten voor zijn prijs. De koptelefoon is gemaakt van lichte kunststof, waardoor hij wat kwetsbaar en goedkoop overkomt, maar daardoor wel comfortabel draagt. Op de rechteroorschelp is een joystickje geplaatst waarmee je het volume en de muziek bedient. Na het testen van deze koptelefoon had ik bij alle andere testexemplaren heimwee naar dit pookje. Dat zou elke koptelefoon mogen (of moeten) hebben!

TEUFEL REAL BLUE NC

Teufel is een echt audiomerk. Het geluid mist misschien een beetje kracht, maar is wel zo gebalanceerd dat alle geluidsdetails goed hoorbaar blijven. Dat maakt de koptelefoon uitermate geschikt voor bijvoorbeeld jazz en klassieke muziek, of luisterboeken en podcasts. In de app kun je desgewenst nog wat aan de knop-

Heldere geluidskwaliteit

pen van de geluidsafstelling rommelen. Met de Teufel Real Blue NC hoef je je weinig zorgen te

App

maken over de accu, want met een accuduur van maximaal 50 uur en zo’n 35 tot 40 uur met ANC

Accuduur

ingeschakeld heeft deze koptelefoon heel wat uithoudingsvermogen.

Voelt goedkoop aan

De ruisonderdrukking zorgt niet voor een drukkend gevoel, maar bijster sterk werkt deze

Ruisonderdrukking valt tegen

modus helaas niet. Hetzelfde geldt voor de ambient-modus. De Real Blue-koptelefoon is voor

Te duur

zo’n vijf tientjes minder trouwens ook verkrijgbaar zonder ruisonderdrukking.

BEST GETEST

PRODUCT

REDACTIE TIP

SONY WH-1000XM4

APPLE AIRPODS MAX

JBL TOUR ONE

BOWERS & WILKINS PX5

URBANISTA LOS ANGELES

€ 380,-

€ 629,-

€ 179,-

€ 229,-

€ 199,-

Blauw, zwart, zilver, wit

Grijs, zilver, roze, groen, blauw

Zwart

Zwart, roze

Oordeel Adviesprijs Kleuren Gewicht

254 gram

385 gram

268 gram

241 gram

310 gram

Formaat

22 × 17 × 7 cm

19 × 17 × 8 cm

20 × 18 × 7 cm

22 × 16 × 7 cm

25 × 20 × 7 cm

Nee

Inklapbaar Plaatsing

Over-ear

On-ear

5.0

Audio-aansluiting Aantal functieknoppen Bluetooth-versie App Aansluiting Frequentiebereik Impedantie Driver

Usb-c

Lightning

Usb-c

4 - 40.000 hertz

Geen informatie

10 - 40.000 hertz

10 - 30.000 hertz

10 - 20.000 hertz

16 - 47 ohm

Geen informatie

32 ohm

20 ohm

32 ohm

40 mm

35,6 mm

40 mm

Ruisonderdrukking Omgevingsgeluid

Specificaties uitgelegd

88 |

is doorgaans tussen de 20 en 50 millimeter groot.

Let je op de specificaties van koptelefoons, dan kom je termen tegen

De impedantie van een koptelefoon, doorgaans gemeten in ohm (Ω),

als driver, impedantie en frequentierespons. De driver van een kopte-

geeft aan hoeveel energie een koptelefoon nodig heeft om het geluid te

lefoon vertaalt het digitale signaal naar fysieke trillingen, oftewel het

produceren. Bij de meeste koptelefoons is dat rond de 32 Ω. Hoe lager de

geluid dat je hoort. Kort door de bocht: hoe groter de driver, hoe beter

impedantie, hoe minder energie de koptelefoon nodig heeft.

die in staat zou moeten zijn (vooral basgeluid) te produceren. Maar er

De frequentierespons tot slot is het geluidsbereik, weergegeven in hertz.

zijn natuurlijk meerdere factoren van invloed op de geluidskwaliteit,

Dat geeft weer hoe accuraat de koptelefoon is in de reproductie van het

en daar is de geluidsafstelling er één van. Een driver in een koptelefoon

geluid. Idealiter ligt het frequentiebereik tussen de 4 en 40.000 hertz.

KO PT E L E FO O N S M E T A N C

TEST

URBANISTA LOS ANGELES Adviesprijs: € 199,-

Als je het over uithoudingsvermogen hebt, beschikt de Urbanista Los Angeles over de beste papieren. In de beugel van deze koptelefoon is namelijk een zonnecel verwerkt die de koptelefoon bij voldoende licht oplaadt. Zelfs in de volle zon zul je altijd meer verbruiken dan opladen, maar dit zorgt er evengoed voor dat je ontzettend lang kunt luisteren met deze Urbanista. De opbergetui is ook slim ontworpen, zodat je de Urbanista Los Angeles kunt opladen door je koptelefoon gewoon even weg te URBANISTA LOS ANGELES

leggen. In de app zie je precies hoe efficiënt de koptelefoon aan het laden is. Voor wat sneller laden kun je de usb-c-aansluiting gebruiken. Mocht de batterij toch leeg raken, dan ontbreekt helaas een audio-aansluiting om bedraad te kunnen luisteren. De koptelefoon is vrij groot, met dikke kussens op de beugel en oordelen. Het draag-

Innovatie middels zonnecellen

comfort is daardoor top, ook al vallen de kussens net niet helemaal om je oor. De ANC-

Bouwkwaliteit

functie valt wel tegen: veel omgevingsgeluid is nog hoorbaar en bovendien ervaar je een

Draagcomfort

licht drukkend gevoel. Ook de omgevingsmodus is niet om over naar huis te schrijven.

Audiopoort ontbreekt

Kijken we naar de geluidskwaliteit, dan kunnen we die alleen testen via de draadloze

Geluidskwaliteit iets minder

verbinding, iets wat audiopuristen wellicht afschrikt. Bovendien is de geluidskwaliteit

Ruisonderdrukking stelt weinig voor

wat minder dan bij de andere geteste koptelefoons. Het basgeluid is zwaar en kracht ontbreekt, waardoor het geluid wat dof klinkt. Hoge tonen zijn soms weer wat schel.

SONY WH-XB910N

BOSE NOISE CANCELLING HEADPHONES 700

BOSE QUIETCOMFORT 45

SENNHEISER MOMENTUM WIRELESS

JBL LIVE 660NC

TEUFEL REAL BLUE NC

JABRA ELITE 85H

€ 200,-

€ 329,-

€ 349,-

€ 399,-

€ 129,-

€ 229,-

€ 249,-

Blauw, zwart

Zwart, zilver

Zwart

Blauw, zwart, wit

Zwart, blauw wit

Zwart, beige, blauw, bruin

252 gram

296 gram

240 gram

305 gram

265 gram

280 gram

296 gram

24 × 17 × 8 cm

20 × 17 × 5 cm

18 × 15 × 9 cm

23 × 19 × 10 cm

19 × 18 × 6 cm

29 × 15 × 10 cm

23 × 20 × 8 cm

Over-ear

On-ear

Over-ear

5.2

5.0

5.1

5.0

Usb-c

7 - 25.000 hertz

Geen informatie

6 - 22.000 hertz

16 - 20.000 hertz

10 - 20.000 hertz

48 ohm

Geen informatie

32 ohm

26 ohm

Geen informatie

40 mm

Geen informatie

40 mm

42 mm

40 mm

CONCLUSIE

Dan valt jouw keuze ongetwijfeld op de Apple AirPods Max.

Sony komt goed uit de test met de beste allround koptelefoon en een van de

De JBL Live 660 viel ons een beetje tegen, maar verder heeft eigen-

beste opties op prijs-kwaliteitgebied. Dat houdt nog niet in dat Sony de beste

lijk geen enkele van de geteste koptelefoons een negatieve indruk

keuze voor jou is. JBL’s Tour One biedt net even meer waar voor je geld. Is de

op ons achtergelaten, wat inhoudt dat elke koptelefoon uit deze test

ruisonderdrukking écht de belangrijkste feature, dan is de QuietComfort-

een veilige keuze is. Of je nu innovatie (Urbanista Los Angeles), een

koptelefoon van Bose zonder twijfel de beste keuze. Ben je gevoelig voor

hoofdsieraad (Bose Noise Cancelling Headphones 700) of gewoon-

hoogwaardige materialen, gebruik je alleen Apple-apparatuur en zoek je

weg verfijnd luisterplezier (Sennheiser Momentum Wireless of

daarbij de beste geluidsbeleving zonder dat je schrikt van hoge bedragen?

Bowers & Wilkins PX5) zoekt.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

89 |

QUICK FIX

CHROME: OPTIMALISEER JE VEILIGHEID

Je schakelt de verbeterde bescherming in bij de Beveiligingsinstellingen.

Onbezorgd surfen vanaf versie 100

Een website die op de Safe Browsinglijst van Chrome staat, geeft deze waarschuwing.

Nu Google Chrome de mijlpaal van de 100ste versie-update heeft behaald, zijn er interessante nieuwe functies toegevoegd. Zo is dit de best beveiligde Chrome-versie tegen malware en phishing. Enkele van die veiligheidsfuncties moet je nog wel zelf inschakelen. Dirk Schoofs

Geoptimaliseerde beveiliging

Privacy en beveiliging

Je kunt in Chrome de

de webbrowser is ingesteld

verbeterde bescherming

op Standaard beveiliging.

inschakelen. Hiermee

Kies hier Geoptimaliseerde

activeer je een superieure

bescherming en klaar ben

verdediging tegen louche

je.

websites, gevaarlijke

Voer regelmatig de veiligheidscontrole van Chrome uit.

beveiliging werkt proactief

en reageert sneller dan de

zal de browser regelma-

standaardbescherming.

tig de meest recente lijst

De geoptimaliseerde

van onveilige websites

bescherming is in staat

downloaden van de

om riskante gebeurtenis-

Google-servers. Op deze

op een ongebruikelijke site

De tool toont welke apps

wachtwoorden ooit zijn ge-

sen te voorspellen en

lijst staan sites die berucht

typt, verzendt de browser

van derden een bedrei-

hackt, of je wachtwoorden

waarschuwt je op tijd, ook

zijn vanwege phishing,

de url naar Google om na te

ging kunnen vormen.

sterk genoeg zijn, of safe

wanneer bijvoorbeeld

malware, ongewenste

gaan of de pagina je wacht-

Klik weer op de knop

browsing aanstaat en of je

een van je wachtwoorden

software en kwaadaar-

woord probeert te stelen.

met de drie puntjes en ga

schadelijke extensies hebt

is blootgesteld aan een

dige advertenties. Chrome

gedownload. Het is een

beveiligingslek. Klik op

controleert de url die je

goed idee om regelmatig de

bezoekt en het bestand dat

Veiligheidscheck

lingen. Vervolgens kies je

het menupictogram – de

Privacy en beveiliging en

conditie van je browser te

drie puntjes – en ga naar

je downloadt aan de hand

van daaruit naar Instel-

Google heeft ook

onder Veiligheidscheck

controleren. Het kan zaken

de Instellingen. Aan de

van deze lijst. En als je een

eigen beveiligingscontroles

klik je op Nu checken.

aan het licht brengen

linkerkant kun je in het in-

van je eerder opgeslagen

die eventuele problemen op

Chrome zal nakijken of je

waarvan je zelfs niet wist

stellingenscherm de optie

wachtwoorden in een veld

al je apparaten signaleren.

browser up-to-date is, of je

dat ze riskant waren.

extensies en downloads die malware bevatten. Dit type

selecteren. Je zult zien dat

90 |

Safe browsing Door de optie Safe Browsing

CURSUS

B I TC O I N

Je eigen wallet aanmaken Aan de slag met crypto (deel 3) In de vorige delen van onze Bitcoin-serie hebben we voornamelijk de theorie achter Bitcoin belicht. Nu is het tijd om over te schakelen naar de praktijk. Daar blijkt namelijk dat veel mensen te snel in de markt stappen zonder echt te snappen hoe het allemaal werkt. We beginnen dit deel daarom met het aanmaken van een eigen wallet. Arnold Hubach

TECHNIEK- & PRAKTIJKBOEK KENNISMAKEN MET

BITCOIN Dit artikel komt uit een cursus van Tech Academy. Wil je meer over dit onderwerp weten, dan kun je

KENNISMAKEN MET BITCOIN

TECH ACADEMY

INCLUSIEF:

de volledige cursus ‘Kennismaken met Bitcoin’ volgen op https://techacademy.id.nl. Er zijn twee varianten van de cursus. Met de Cursusbundel schaf je het papieren naslagwerk inclusief levenslange online toegang aan. Kies je voor Online cursus, dan heb je altijd toegang tot alleen de online cursus.

92 |

ALLE FEITEN & FABELS

De monetaire en digitale revolutie van Bitcoin

Begrijp de techniek achter Bitcoin en Lightning

Maak een eigen wallet aan en koop bitcoins

B I TC O I N

Mensen die nog maar starten met Bit-

te gaan. Voor grotere bedragen is het zeer aan te

coin maken weleens fouten. Zo stap-

raden om hardware-wallets te gebruiken. Hier-

pen ze in met altcoins (alternatieve

door kun je de apparaatjes met de private keys

cryptocurrency’s), missen ze het aspect van digi-

offline bewaren, zonder dat ze met het internet

tale schaarste en netwerkeffecten, of ze hebben

verbonden zijn. Eventueel kun je de back-up

geen idee dat je bitcoins in eigen beheer kunt

van de private keys van deze hardware opslaan

hebben.

op metal wallets. De populairste hardware-

CURSUS

wallets zijn Ledger, Trezor en Coldcard.

Instellen wallet De eerste belangrijke stap om met bitcoins aan

BlueWallet

de slag te gaan, is het aanmaken van een eigen

In deze cursus gebruiken we de mobiele wal-

wallet. Hiermee kun je bitcoins ontvangen en

let BlueWallet als voorbeeld. We leggen je uit

versturen, zowel on-chain als via Lightning. De

hoe je deze app kunt instellen. Waarom heb-

private key is daarbij een heel belangrijk aspect.

ben we specifiek voor deze app gekozen? Blue-

Er zijn verschillende Bitcoin-wallets die je kunt

Wallet maakt duidelijk onderscheid tussen de

downloaden. De bekendste daarvan zijn Blue-

non-custodial on-chain wallet en de custodial

Wallet, Blockstream Green (zonder Lightning),

Lightning-wallet. Als nieuwkomer ideaal dus

Breez, Phoenix en Wallet of Satoshi.

om mee te beginnen. BlueWallet is beschikbaar

Deze mobiele wallets zijn ideaal voor kleine be-

voor iOS en Android, en je downloadt de app uit

dragen. Zie ze als een fysieke portemonnee: daar

de specifieke store voor jouw telefoon. Er is ook

bewaar je ook geen duizenden euro’s in, maar

een versie voor macOS, maar we beperken ons

die vul je telkens bij door naar de pinautomaat

voor deze cursus tot de mobiele app. Na het downloaden open je de app en tik je op het plusje rechtsboven. Je kunt nu kiezen tussen een Bitcoin-wallet, een Lightning-wallet en een Vault (een multisig-setup). Wij kiezen nu voor een Bitcoin-wallet; later laten we je zien hoe je een Lightning-wallet instelt. Geef je wallet eerst een naam en kies dan voor Bitcoin. Tik op een van de opties bij Advanced. Ontbreekt deze optie? Dan moet je

Links: BlueWallet is beschikbaar voor Android en iOS. Rechts: Geef je wallet een naam, kies voor Bitcoin en kies bij Advanced options voor HD SegWit (BIP84 Bech32 Native).

In een wallet-app bewaar je doorgaans wat kleinere bedragen.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

93 |

CURSUS

B I TC O I N

die eerst even inschakelen via het menu met de drie puntjes. Kies daar voor General en zet

GOED BEWAREN!

het vinkje of schuifknopje bij Advanced mode

Deze private key (of mnemonic/

aan. Alle drie de opties onder Advanced options

seed phrase) is essentieel! Laat

zijn prima, maar de HD SegWit (BIP84 Bech32

de woorden dus niet op een

Native)-optie is het goedkoopst qua transac-

papiertje slingeren, maak geen

tiekosten. Wij kiezen in dit voorbeeld voor de

screenshot van de woorden

eerste optie. Daarna tik je op Create om je wallet

en sla de woorden niet op in je

aan te maken.

e-mail of notities. Want áls iemand deze woordenreeks vindt,

Opschrijven

heeft hij of zij toegang tot jouw

Nadat je je wallet hebt aangemaakt, zie je in het

bitcoins.

volgende scherm twaalf woorden staan. Dit is jouw persoonlijke private key in de vorm van een seed phrase (zie ook deel 1 van deze Bitcoin-

Links: Je wallet is nu aangemaakt. Rechts: Met de QR-code en het bijbehorende adres kun je bitcoins kopen.

cursus in Computer!Totaal 5). Schrijf deze woor-

op Receive en je krijgt een QR-code en een adres

den op. Dit is je persoonlijke toegang tot jouw

te zien. Dat adres gebruik je (als je straks bitcoins

bitcoins en dient tevens als back-up. Als je deze

gaat kopen) om ze naar je eigen wallet te sturen.

woorden níet opschrijft en vervolgens je mobiel

Als je op Send tikt, kun je bitcoins versturen

kwijtraakt, ben je dus ook de toegang tot jouw

en zie je dat je zelf de transactiekosten kunt in-

bitcoins kwijt. Deze stap is in principe de aller-

stellen. Deze zijn afhankelijk van hoeveel haast

belangrijkste uit de hele cursus – onderschat dit

je hebt: 1 sat/byte per transactie zal wat lan-

dus niet!

ger duren en 10 sat/byte zal juist sneller uit de

Je hebt nu een wallet ingesteld. Als je erop tikt,

mempool worden opgepikt. Via websites zoals

zie je de knoppen Receive en Send. Die spreken

https://mempool.space/nl kun je de huidige sta-

voor zich; je kunt er bitcoins mee ontvangen en

tus van de mempool bekijken en zien hoe druk

verzenden. Als je rechtsboven op het menu met

het is.

de drie puntjes tikt, zie je andere functies staan, zoals het maken van een back-up.

Lightning-wallet

Als je bitcoins wilt ontvangen, kun je dat doen

Nu het instellen van je Bitcoin-wallet is gelukt,

door jouw adres met de verzender te delen. Tik

kun je straks bitcoins naar deze wallet sturen. Maar laten we eerst nog even naar de Lightning-kant kijken. Je tikt wederom op het plusje rechtsboven om een nieuwe wallet aan te maken. Je kiest nu voor de tweede optie: Lightning. Onder Advanced options zie je nu dat je een Node Address kunt invoeren. Dat is nu nog niet relevant: je hebt immers (nog) geen eigen Lightning-node. Daarom laten we deze optie voor nu leeg en gebruiken we BlueWallet als custodial Lightning wallet. Tik op Create. In het volgende scherm krijg je weer iets belangrijks te zien, namelijk de toegangscode tot jouw Lightning-wallet. Ook hier geldt: dit is de back-up van de toegang tot de Lightning-wallet. Bewaar deze dus ook goed! Je kunt de code lndhub:// {...} kopiëren door erop te tikken.

94 |

Schrijf de woorden op een papiertje en bewaar dit op een veilige plek; het is je enige wachtwoord voor toegang tot je wallet.

We maken nu een Lightning-wallet aan.

B I TC O I N

BEWAAR NIET TE VEEL IN JE WALLET

CURSUS

Lege portemonnee De Lightning-wallet is nu ook ingesteld. Je kunt satoshi’s in je

Omdat een Lightning-wallet

Lighting-wallet krijgen door deze

vaak niet voor grotere beta-

van iemand te ontvangen. Dat

lingen dan zo’n 50 euro wordt

werkt min of meer op dezelfde ma-

gebruikt, is het risicoprofiel van

nier als bij de Bitcoin-wallet: je kunt

deze wallet anders ingericht dan

op Receive tikken en een invoice-

dat van de on-chain Bitcoin-

code plakken of een QR-code scan-

wallet. Bewaar dus geen duizen-

nen (die de verzender heeft aange-

den euro’s op de BlueWallet.

maakt). Als je de Lightning-wallet wilt opwaarderen, dan kun je dat doen met de knop Manage funds. De handigste manier is om dat te

Ook deze code is geheim en biedt jou toegang tot je Lightning-wallet.

Wederom geldt: laat deze (QR-)code

doen met de Refill-optie. Daar-

niet zomaar rondslingeren. Hoewel

bij hevel je als het ware BTC over

dit een ‘hosted’ wallet is die door

van jouw on-chain Bitcoin-wallet

BlueWallet wordt beheerd, kunnen

naar de Lightning-wallet. Maar omdat je nu

zij jou niet de satoshi’s teruggeven als de wallet

nog geen bitcoins hebt, kun je ook nog niets in

crasht of als je jouw smartphone kwijtraakt. Ga

de Lightning-wallet zetten. Daarom is onze vol-

dus ook hier zorgvuldig om met de code!

gende stap: bitcoins kopen!

De Lightning-wallet is nu nog leeg; tijd om bitcoins te kopen!

Bitcoins kopen Wereldwijd zijn er duizenden bedrij-

In Nederland zijn tientallen bedrijven geregis-

ven die fungeren als wisselkantoor tus-

treerd bij De Nederlandsche Bank, die als toe-

sen euro’s of dollars en bitcoins. Dat

zichthouder van de regionale cryptomarkt fun-

worden beurzen of exchanges genoemd (waar je

geert. Dat is overigens best bijzonder, want zoals

kunt handelen in orderboeken) of brokers (waar

je inmiddels weet, is Bitcoin een decentraal sys-

je bitcoins simpelweg voor de marktprijs koopt).

teem dat in ons geval dus wordt gereguleerd door

Met het oog op regulering en belastingen is het

de grootste concurrent: de centrale bank.

aan te raden om een Nederlands bedrijf te kiezen.

Afijn, er zijn dus voldoende Nederlandse

Wij gebruiken Coinmerce.io als voorbeeld.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

95 |

CURSUS

B I TC O I N

Met de knoppen Deposit en Withdraw kun je respectievelijk bitcoins storten of opnemen.

bedrijven waar je terecht kunt. Bekende namen

toezichthouder acht deze stappen nodig om wit-

zijn Coinmerce, Bitonic, Bitvavo, Bitmymoney

wassen en financiering van terrorisme tegen te

of bijvoorbeeld Bitcoinmeester. In deze cursus

gaan. Probeer geen andere aanbieder te vinden

leer je stap voor stap hoe je bitcoins kunt kopen

die claimt dat deze stappen niet nodig zijn: dat

bij Coinmerce.

zijn vaak oplichters. De Bitcoin-industrie is tegenwoordig volledig gereguleerd en verificatie

Bitcoin kopen

is daardoor een vereiste. Verder moet je alle vel-

Ga naar www.coinmerce.io en maak een ac-

den van het formulier invullen, zoals je adres en

count aan. Je moet je e-mailadres en persoons-

mobiele telefoonnummer.

gegevens opgeven. Later in het proces zul je met het oog op de Nederlandse weten regelgeving

Bankrekening koppelen

meer informatie over jezelf moeten verschaffen.

Bij de derde stap moet je je bankrekening aan het

Nadat je je hebt geregistreerd en je e-mailadres

Coinmerce-account koppelen door een bedrag

hebt bevestigd (een bevestiging ontvang je op

van 0,01 euro (1 cent) over te maken. Daarna

het opgegeven e-mailadres; de mail kan in de

bevestig je je identiteit door het uploaden van je

spambox belanden) moet je aangeven dat je

identiteitskaart en een selfie. Dat is van belang

ouder bent dan 18 jaar en dat je geen Ameri-

omdat je moet aantonen dat jij de persoon bent

kaans staatsburger bent. Dat heeft er alles mee

die bitcoins aankoopt. Omdat Bitcoin van nature

te maken dat Bitcoin-bedrijven onder een vergrootglas liggen bij De Nederlandsche Bank. De

PAS OP! Een waarschuwing vooraf: pas op met de aankoop van bitcoins en stap alleen in met geld dat je kunt missen. De koers kan enorm volatiel zijn, dus laat daghandel over aan professionals. Houd in je achterhoofd: bitcoin is door Satoshi Nakamoto bedacht als spaarmiddel (voor de lange termijn) en betaalmiddel, en niet als speculatieve investering of daghandel. Computer!Totaal en de auteur van deze cursus (en ook Coinmerce) zijn niet verantwoordelijk voor fouten bij de aankoop of de opslag van bitcoins. Ook geeft deze cursus geen financieel advies.

96 |

Links: Je moet een klein bedrag overmaken om je bankrekening aan Coinmerce te koppelen. Rechts: Upload een afbeelding van je ID en een selfie om je identiteit te bevestigen.

B I TC O I N

CURSUS

permissieloos en anoniem is, kunnen overheidsinstanties alleen regelgeving afdwingen bij de wisseling van bitcoins naar euro’s. Dat is dan ook precies wat er bij deze stap gebeurt: verificatie. Het is daarnaast ook zeer aan te raden om de tweefactorauthenticatie in te stellen, om zo jouw account extra te beveiligen! Je kunt nu bitcoins kopen. Klik op de link Buy Bitcoin en vervolgens spreekt het allemaal voor zich. Je kunt nu door middel van iDEAL je eerste aankoop doen. Het is slim om meteen meer dan 100 euro aan bitcoins te kopen, omdat je anders relatief veel aan extra kosten afstaat als je de bitcoins naar jouw wallet wilt laten sturen.

Storten en opnemen Je ziet verder op de pagina de knoppen Deposit en Withdraw staan, waarmee je de bitcoins

uit drie opties: Create new wallet, Custodial

kunt storten (vanaf jouw BlueWallet) of opne-

wallet en Personal wallet. In ons geval hebben

men (omdat je het in eigen beheer wilt nemen).

we al een BlueWallet ingesteld, dus kiezen we de

Als je besluit om de bitcoins maar een maandje

derde optie. Vervolgens moet je een screenshot

vast te houden, kun je het bedrag beter op Coin-

vanuit je BlueWallet uploaden, samen met het

merce laten staan. Wil je het voor de lange ter-

adres dat je in je BlueWallet hebt gekregen (nadat

mijn vasthouden, dan is het aan te raden om de

je op Receive tikt). Daarna wordt jouw adres

bitcoins naar je BlueWallet te sturen of eventu-

goedgekeurd en kun je het proces voltooien.

eel een hardware-wallet te gebruiken. Zo koop je bitcoins: kies voor de optie ‘Keep coins on Coinmerce’ om je aankoop daar te houden.

Links: Omdat je al over een wallet beschikt (BlueWallet), kies je hier voor Personal wallet. Rechts: Je moet je wallet eerst nog verifiëren.

Via de optie Wallets in de menubalk en de

Vervolgens voltooi je het proces van de aan-

Withdraw-knop ga je verder. Je kunt nu het

koop. Het is aan te raden om de eerste aankoop

adres kiezen dat zojuist is goedgekeurd en de

op Coinmerce te laten staan. Kies daarom voor

laatste stap voltooien. Als het goed is, zie je bin-

de optie Keep coins on Coinmerce. In de vol-

nen niet al te lange tijd de bitcoins in BlueWallet

gende paragraaf doen we de opname naar jouw

verschijnen. Nu kun je deze bitcoins naar ande-

BlueWallet handmatig. Voltooi het

re mensen versturen en kun je jouw Lightning-

proces en betaal met iDEAL. Ge-

wallet ermee opwaarderen. De laatste stap is dat

feliciteerd, je bent niet langer een

je betalingen kunt doen met bitcoins. Er zijn ver-

nocoiner, maar een echte Bitcoiner!

schillende online winkels waar je terechtkunt met on-chain- of Lightning-betalingen.

Bitcoins naar je wallet sturen Nu je de eerste aankoop hebt voltooid, zou je Coinmerce kunnen vergelijken met een bank: zij bewaren de bitcoins immers voor je. Om jouw bitcoins van Coinmerce af te halen en naar je BlueWallet te sturen, moet je eerst je wallet-adres verifiëren. Ook dat heeft weer te maken met de weten regelgeving, specifiek de Anti Money Laundering Directive 5 (AMLD5) van de Europese Unie. Om bitcoins naar je wallet te storten, klik je boven in beeld op de knop Wallets en vervolgens op Bitcoin / Withdraw. Je kunt nu kiezen

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

Hoppa: je fonkelnieuwe bitcoins zitten nu in BlueWallet!

97 |

CURSUS

B I TC O I N

Mythes en misverstanden schreven revoluties die Bitcoin op mo-

MISVERSTAND 2: Bitcoin is een piramidespel

netair en digitaal vlak teweegbrengt, is

Een ander veelgehoord misverstand is dat

Ondanks alle eerder in deze serie be-

er ook de nodige scepsis. Doorgaans berust scep-

Bitcoin een geval van ponzifraude of een pira-

sis omtrent Bitcoin op misverstanden of mythes,

midespel zou zijn. Dat is de benaming voor een

waardoor men de risico’s van de cryptomunt te

project waarbij mensen die als eerste instap-

hoog inschat of gewoon niet goed snapt hoe het

pen vervolgens profiteren van de komst van

precies werkt.

nieuwe mensen. Dat is echter veel te kortzichtig. Bitcoin heeft immers geen oprichter die zijn

MISVERSTAND 1: Bitcoin is een bubbel

project probeert te verkopen om er zelf van te

Een veelgehoord argument tegen Bitcoin is

tele unieke eigenschappen.

dat het vanwege de fluctuerende prijs niet

De koers van bitcoin en de ontwikkeling ervan. Je ziet hier ook hoeveel BTC er in een x-aantal jaren bij komt.

98 |

profiteren. Je stapt in vanwege de fundamenJe zou het kunnen vergelijken met de komst

geschikt is als betaalmiddel of spaarmiddel.

van Europeanen in het vroegere Amerika: het

Bijvoorbeeld omdat de koers te volatiel is of

land werd onbewoond geacht en zodoende ge-

dat het een ‘zeepbel’ is. We leven tegenwoor-

claimd. Zo is het met Bitcoin ook: je eigent jezelf

dig in een ‘everything-bubble’. Aandelen, goud,

een digitaal stukje land toe. Investeerders in Bit-

vastgoed en ook Bitcoin bereiken recordhoog-

coin uit de vroege jaren liepen daarbij grote risi-

tes. Hoewel de grafiek veel wegheeft van een

co’s: de software was nog niet perfect, er waren

bubbel, zou je het ook anders kunnen inter-

weinig wallets om je bitcoins goed te bewaren,

preteren: de euro veroorzaakt deze bubbels en

het netwerk was klein en minder veilig, en het

bitcoin is een activum dat profiteert van het

risico op een verbod was reëel. Bij het nemen

mankement van fiatgeld. Daarnaast is de trend

van een hoog risico hoort een hoge beloning.

van Bitcoin in de loop der jaren duidelijk:

Deze zogeheten risk-reward-inschatting heeft

het kan groeien met honderden procenten,

niets te maken met een piramidespel en nie-

waarna het zichzelf corrigeert, om vervolgens

mand garandeert winsten van nieuwe mensen

opnieuw te stijgen.

die instappen.

Maar over het algemeen is Bitcoin het best

Bitcoin is een vrije markt, waarin de prijs

presterende activum van de afgelopen tien jaar.

wordt vastgesteld door vraag en aanbod. Elke

Deze ‘bubbel’- en ‘crash’-momenten zijn mooi ge-

vier jaar halveert de block-subsidie en daar-

visualiseerd in de onderstaande grafiek.

mee het (nieuwe) aanbod. Daarnaast zorgt het

B I TC O I N

Van een piramidespel is bij Bitcoin geen sprake.

netwerkeffect voor een exponentiële groei van

goedkope energie.

het aantal gebruikers. Een dalend aanbod en

Een bekend voorbeeld is het inzetten van

een stijgende vraag leiden tot prijsstijgingen. En

bitcoin-mining bij gas flaring. Veel olie- en gas-

dat gebeurt dus niet omdat het een piramide-

bedrijven moeten een deel van hun inkomsten

structuur is die mensen ertoe verleidt om te

affakkelen omdat er geen vraag naar is, omdat

investeren.

het een restproduct is of omdat het transport

CURSUS

Mining farms kunnen de restproductie van oliebedrijven gebruiken.

naar de bewoonde wereld te kostbaar is. De laat-

Er is een prikkel om op zoek te gaan naar goedkope energie.

MISVERSTAND 3: Bitcoin zorgt voor energieverspilling

ste jaren zijn er enorm veel initiatieven ontstaan

Een ander misverstand is dat Bitcoin slecht is

probleem op te lossen. Daarbij wordt het gas op

voor het milieu, omdat miners enorm veel ener-

locatie omgezet in elektriciteit, en zo kan de an-

gie gebruiken. Het is waar: de grootste kosten-

ders ongebruikte en verbrande energie toch nog

post voor miners is de elektriciteit en het totale

nuttig worden ingezet.

waarbij mining farms worden gebouwd om dat

netwerk gebruikt enorm veel energie. Maar dat

Energiegebruik staat niet gelijk aan CO2-

gegeven zorgt er ook voor dat miners op zoek

uitstoot. Je zou kunnen stellen dat energie op

gaan naar plekken waar de goedkoopste ener-

onze planeet niet schaars is, maar dat het pro-

gie is. Dat is vaak energie op afgelegen plekken

bleem vooral ligt bij het transport en de opslag

die daardoor ongebruikt is óf elektriciteit die

ervan. Bitcoin-mining heeft geen last van deze

goedkoop is omdat er een overschot van is. Een

logistieke en geografische problemen. Het lost

bekend voorbeeld zijn de waterkrachtcentra-

enkel wiskundige problemen op, en dat kan

les in China tijdens het regenseizoen: er is een

overal worden gedaan. Dus ook in Siberië in

enorm overschot en dat maakt dat de stroom

de kou bij een kernreactor, in China naast een

erg goedkoop is. Je zou zelfs kunnen stellen dat

waterkrachtcentrale of in Canada bij een afge-

Bitcoin het eerste product is dat een financiële

legen olieraffinaderij. Mining farms gaan naar

prikkel geeft om op zoek te gaan naar groene en

locaties waar men niets met het overschot aan elektriciteit doet, en daarom is dat absoluut niet hetzelfde als verspilling.

MISVERSTAND 4: Bitcoin is te hacken De broncode van Bitcoin is opensource. Sinds het ontstaan in 2009 werken er ontwikkelaars vanuit de hele wereld aan om deze code te verbeteren. Daarnaast is er een heel ecosysteem ontstaan van handelsbeurzen, softwarebedrijven en financieel dienstverleners die allemaal baat hebben bij een veilig en gezond netwerk. Om die reden nemen zij ontwikkelaars in dienst om de broncode te verbeteren.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

99 |

CURSUS

B I TC O I N

MISVERSTAND 5: Bitcoin is voor criminelen Doordat Bitcoin in de beginjaren op het darkweb populair was voor de aankoop van drugs en wapens, wordt het vaak gezien als ‘geld voor criminelen’. In wezen is dat niet onjuist, maar dat narratief is inmiddels compleet achterhaald. Verschillende analysebedrijven houden de (transparante) blockchain in de gaten en concluderen dat het aandeel van criminele transacties enorm laag is, tot ver onder de 1 procent. Het grootste deel van de ‘criminele activiteiten’ heeft te maken met relatief onschuldige ransomware. Daarnaast zou je kunnen stellen: Bitcoin is Het netwerk is niet zomaar te hacken.

voor iedereen. Het protocol is compleet neuOp deze manier werken er honderden zo

traal, dus het maakt niet uit of je de oppositie

niet duizenden mensen aan de software (van

bent in een totalitaire staat of een individu met

Bitcoin Core tot mobiele wallets en van node-

zorgen om zijn of haar financiële vrijheid. Of

software tot de verschillende implementaties

dus een crimineel. Bitcoin treft geen blaam, het

van het Lightning-netwerk). Dat maakt Bitcoin

is slechts een middel.

‘antifragiel’. fataal voor Bitcoin. De fout kan worden hersteld

MISVERSTAND 6: Bitcoin is te duur

en doorgevoerd. Vervolgens draait het netwerk

Soms denken mensen dat ze geen bitcoins kun-

gewoon weer door, eventueel als fork tot vlak

nen kopen omdat ze te duur zijn. De recordprijs

voor het moment waarop het misging. Het is

uit 2017 bedroeg ongeveer 20.000 dollar en in

een netwerk dat meer dan 1000 miljard dollar

november 2021 was de koers al boven de 60.000

waard is, waardoor de belangen enorm zijn.

dollar uitgestegen. Op het moment van schrij-

En zelfs áls er een bug in de code zit, is dat niet

Daarnaast is Bitcoin zoals je weet decentraal

ven schommelt de waarde van 1 BTC rond de

en gedistribueerd, waardoor het geen single-

40.000 euro. Het misverstand is dat je dan in één

point-of-failure heeft. Het is dus heel lastig om

keer (omgerekend) 40.000 euro moet investeren.

het netwerk te ontwrichten of te hacken.

Dat is gewoon onjuist; 1 bitcoin bestaat uit 100

Het aandeel criminele transacties is bij lange na niet zo groot als velen denken.

100 |

B I TC O I N

CURSUS

Er zijn wel degelijk plekken waar je al met bitcoins kunt betalen.

miljoen satoshi’s. Je kunt dus ook voor 100 euro investeren. Je krijgt dan een fractie van deze 1 BTC, bijvoorbeeld 270.000 satoshi’s.

RISICO’S Net als bij ‘echt’ geld zijn er ook risico’s aan Bitcoin verbonden, en die moet je niet onderschatten. Het is goed om je van een aantal

MISVERSTAND 7: Je kunt nergens met bitcoins betalen Sinds de coronacrisis is Bitcoin enorm populair

dingen bewust te zijn. Bewaar je seed phrase of private key om te beginnen zorgvuldig en deel deze met niemand. Die is namelijk letterlijk de sleutel tot

aan het worden als spaarmiddel. Dat komt door

je succes en een foutje kan fataal zijn.

de schaarse eigenschappen als monetaire revo-

De prijs van Bitcoin is daarnaast wisselvallig. Leg alleen geld in dat

lutie en de ontwaarding van ons fiatgeld.

je kunt missen en probeer te snappen waar je mee bezig bent.

In Nederland voelen we de noodzaak van een

Bitcoin is er voor de lange zit, niet voor de korte rit. Er zijn begin-

beter betaalmiddel (nog) niet echt. De infra-

ners die in paniek raken als de koers 10 procent daalt en daardoor

structuur van banken werkt naar behoren en

hun bitcoins verkopen, om vervolgens weer duurder in te kopen

dus ben je om die reden waarschijnlijk niet op

zodra de koers weer iets omhoog schiet. Vaak gaat het fout bij dit

zoek naar alternatieven. Dat is ook de reden dat

soort (emotionele) beslissingen, waardoor je jezelf helemaal gek

betalingen met bitcoins in fysieke winkels nog

maakt. Een ander risico is dat je je als beginner direct stort op de

niet enorm geaccepteerd zijn in Nederland. In

markt met alternatieve cryptocurrency’s, ook wel bekend als

landen als El Salvador en andere gebieden met

altcoins. Pas hiervoor op! Ze zijn niet te vergelijken met Bitcoin.

een krakkemikkige infrastructuur voor betalin-

Last but not least: de industrie zit vol met oplichters die

gen is dat wel anders.

onwetende geïnteresseerden geld afhandig proberen te maken.

Zo gebruikt iedereen bitcoins met een andere

Maak dus niet zomaar geld over naar de eerste de beste website

reden: sparen, betalen, privacy, vrijheid van cen-

om daar (zonder extra verificatie) bitcoins te kopen. Geef nooit

suur of zelfbeschikking. Toch kun je op een aan-

zomaar je seed phrase af aan onbekenden en vul deze ook nooit

tal plekken met jouw bitcoins terecht, al zijn dat

in bij het eerste het beste computerprogramma. Zodra je grotere

voornamelijk online winkels en webshops. Er

bedragen aan bitcoins bewaart, is het aan te raden om een

zijn verschillende websites waar je de lijstjes kunt

offline hardware-wallet te gebruiken.

terugvinden, zoals www.spending-bitcoin.com en www.arnhembitcoinstad.nl. Een aanrader is om je in de verschillende

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

Bitcoin-community’s te mengen. De bekendste

die van Bitcoin Magazine NL, Satoshi Radio, De

(Telegram-)groepen zijn zoals eerder aangehaald

Bitcoin Show en Beginnen met Bitcoin.

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

101 |

QUICK FIX

SCHIJFQUOTA VASTLEGGEN

Schijfquota vastleggen,lukt alleen bij NTFSgeformatteerde schijven.

Opslag verdelen in Windows 10 en 11 Wanneer een computer verschillende gebruikersaccounts heeft, kan het gebeuren dat de ene gebruiker veel meer gegevens opslaat op de pc dan de andere. Het is zelfs mogelijk dat iemand zoveel ruimte opeist, dat er weinig of niets meer overblijft voor de andere accounts. Door Schijfquota in te schakelen, wijst de beheerder een bepaalde hoeveelheid ruimte toe aan elke gebruiker.

We stellen de maximale de schijfruimte in op 200 GB50enGB. waarschuwingsgrens op

Dirk Schoofs

Schijfquota inschakelen De functie Schijf-

quota werkt in Windows

Je kunt voor iedere gebruiker de limiet steeds naar wens aanpassen.

10 en in Windows 11 op exact dezelfde manier. De waarden liggen niet voor eeuwig vast. De beheerder kan steeds extra ruimte aan iemand toewijzen

niet gebruikt. Maak voor

je begint voor de zeker-

pen open je het tabblad

grenswaarde kunt typen.

de kolommen Naam of Aan-

niveau instellen. Als je later

heid een herstelpunt.

Quotum en daarna klik je

Daaronder stel je het

meldingsnaam, dan moet je

een schijfquotum voor een

Eerst moet je Schijfquota

op Quotuminstellingen

waarschuwingsniveau in.

die handmatig toevoegen.

gebruiker wilt wijzigen, dan

inschakelen voor de NTFS-

weergeven. Hiermee be-

Wanneer de gebruiker dit

Gebruik het menu Quotum

moet je opnieuw naar het

geformatteerde schijf.

paal je de standaardlimiet

niveau bereikt, zal hij een

/ Nieuwe quotumver-

venster Quotumvermel-

Open Windows Verkenner

voor de nieuwe gebruikers

waarschuwing zien.

melding. In het volgende

dingen voor C gaan. Daar

en klik in het menu aan de

van dit volume. In dit ven-

klik je met rechts op het

linkerkant op Deze pc. Klik

ster activeer je twee opties:

Aanpassen

ceerd. Gebruik de knop Nu

account dat je wilt wijzigen

met de rechtermuisknop op

Quotumbeheer inscha-

Als je nu op de

zoeken en dubbelklik op het

en daarna open je de

de NTFS-schijf waarvoor

kelen en Schijfruimte

venster klik je op Geavan-

knop Quotum-

account dat je wilt opnemen

Eigenschappen. Vervolgens

je een limiet wilt instellen

weigeren aan gebruikers

vermelding klikt, lees je

in de opslagbeperking. Op

kun je het quotum en het

en kies in het snelmenu de

boven quotumlimiet. Ver-

hoeveel schijfruimte een

die manier selecteer je een

waarschuwingsniveau

opdracht Eigenschappen.

volgens activeer je de optie

gebruiker heeft verbruikt

gebruiker. Klik op OK om

aanpassen.

als een andere gebruiker die ruimte in zijn quotum

102 |

Quotuminstellingen

Maximumschijfruimte,

van de toegewezen limiet.

door te gaan en daarna kun

zodat je bij Maximum-

Wanneer je in dit stadium

je Maximumschijfruimte

In de Eigenschap-

schijfruimte een bepaalde

nog geen account vindt in

en het Waarschuwings-

Investeren in Bitcoin, hoe doe je dat? Met het cursusboek én de online cursus weet je pas wat het is en hoe de techniek erachter werkt!

€ 69,95 voor

Krijg € 5,extra korting* met code CT20225euro

€ 39,95 Onze klanten beoordelen ons met

8.0

Cursusbundel: Kennismaken met Bitcoin

Bestel op techacademy.id.nl * Geldig tot en met 31 december 2022 en niet in combinatie met andere aanbiedingen.

Altijd en overal toegang

Stap voor stap uitgelegd

Toepasbaar in de praktijk

SHORTLIST

APPLE SMART KEYBOARD € 179,WWW.APPLE.NL

Heb je een normale iPad van de nieuwste generatie, dan is het Smart Keyboard een slimme aanschaf. Via de Smart Connector sluit je het toetsenbord zo op je iPad aan en begin je met typen. Als je klaar bent met typen, vouw je het op en beschermt het je iPad direct tegen vuil en krassen. Het Smart Keyboard is alleen verkrijgbaar in het zwart en is niet compatibel met andere iPad-modellen.

APPLE SMART KEYBOARD FOLIO VANAF € 199,WWW.APPLE.NL

Extra’s voor je iPad

De Smart Keyboard Folio is een toetsenbord voor je iPad Pro. De 11inch-versie kost 199 euro, voor de 12,9inch-uitvoering betaal je 219 euro. Als je het toetsenbord opklapt, dient het accessoire als hoes voor je tablet. Je hoeft het toetsenbord niet op te laden of te koppelen, het krijgt zijn stroom via een onzichtbare oplaadstrip aan de zijkant van de iPad.

Hoezen, toetsenborden en stroomvoorziening De iPad is een van de populairste tablets en er zijn dan ook onnoemelijk veel accessoires voor het apparaat verkrijgbaar. In deze shortlist zetten we de meest praktische producten voor je op een rij. Richard Veenstra

LOGITECH FOLIO TOUCH VANAF € 159,95 WWW.LOGITECH.NL

De Folio Touch van Logitech is een toetsenbord met trackpad voor de iPad Air en de 11inch-versie van de iPad Pro. De toetsen van de Folio Touch zijn verlicht, wel zo handig als je in het donker wilt kunnen typen. De kwaliteit van de toetsen is hoog, ze voelen bijna aan als laptoptoetsen. Het toetsenbord heeft bovenin een paar vaste functietoetsen om de helderheid van het scherm te veranderen of het volume aan te passen. Je kunt de Folio Touch op vier verschillende manieren gebruiken.

104 |

I PA D E X T R A’ S

SHORTLIST

TOETSENBORDEN EN INVOERAPPARATEN BRYDGE PRO+ € 179,99

APPLE MAGIC TRACKPAD

WWW.BRYDGE.EU

€ 135,-

Het toetsenbord van Brydge past perfect bij je iPad Pro, want

WWW.APPLE.NL

het heeft dezelfde kleur en ziet er net zo uit als een MacBook-

Heb je liever een trackpad dan een muis, dan is de Magic Track-

toetsenbord. De Pro+ heeft bovendien een trackpad, waar-

pad de beste optie. Deze grote trackpad herkent ook multitouch-

door je iPad bijna als een echte laptop aanvoelt. Het accessoi-

bewegingen. Zo kun je met twee of drie vingers klikken of vegen

re is tevens compatibel met de iPad Air (4de generatie), maar

en deze bewegingen aan onderdelen in iPadOS of macOS toewij-

niet alle functies werken met dit model. Het toetsenbord is

zen. De Magic Trackpad is verkrijgbaar in zwart en wit.

verkrijgbaar met een Engelse of Duitse indeling.

KEYCHRON K3 € 94,WWW.KEYCHRON.COM

Heb je liever een mechanisch toetsenbord voor je iPad, dan is de Keychron K3 een goede keus. Je kunt de Keychron zowel draadloos als via een usb-kabel met je iPad verbinden. Voor 104 euro heb je overigens een versie met RGB-backlight, de normale versie heeft alleen witte leds onder de toetsen. Het toetsenbord is zogenaamd hot-swappable, wat betekent dat je de switches makkelijk kunt vervangen.

SATECHI M1 € 34,99 WWW.SATECHI.NET

De draadloze M1-muis van Satechi koppel je eenvoudig aan je iPad, Mac of Windows-pc. Het apparaat voelt stevig aan, want het is van aluminium gemaakt in plaats van plastic. Toch is de muis niet prijzig; voor iets meer dan 30 euro haal je hem al in huis. De M1 is bovendien in meerdere kleuren beschikbaar en is geschikt voor zowel links- als rechtshandigen.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

105 |

SHORTLIST

I PA D E X T R A' S

4XHOEZEN APPLE SMART COVER VANAF € 45,WWW.APPLE.NL

Van Apple zelf zijn er tientallen hoezen beschikbaar via de eigen website. Je moet alleen even goed kijken welk model iPad je hebt, voor elk type zijn er namelijk andere hoesjes.

OTTERBOX SYMMETRY SERIES

Voor de meeste modellen zijn boven-

VANAF € 29,99

dien hoezen in verschillende kleuren

WWW.OTTERBOX.COM

verkrijgbaar. Deze hoes is slim, omdat

OtterBox heeft voor elk type iPad wel een geschik-

hij automatisch je iPad uit de sluimer-

te hoes in het assortiment. De Symmetry Series-

stand haalt als je de cover openklapt.

hoezen bieden bescherming voor je iPad en hebben bovendien een opbergvakje voor je Apple Pencil. Tenminste, als jouw type iPad de Apple Pencil ondersteunt. De OtterBox-hoezen zijn verkrijgbaar in verschillende kleuren, waaronder grijs, blauw, oranje en rood, en passen daarom bij elke kleur iPad.

STM HALF SHELL € 59,95 WWW.STMGOODS.COM

Wil je een harde hoes voor je iPad, kies dan voor dit model van STM. Hij is gemaakt van doorzichtig plastic en past precies om je iPad Pro of iPad (9de generatie). Heb je een ander model, kijk dan even op de site van STM of er een hoes voor jouw type iPad beschikbaar is. Je kunt de Half Shell overigens prima combineren met de Smart Cover en het Smart Keyboard.

FINTIE CASE € 18,99 WWW.FINTIE.COM

De hoezen van Fintie zijn 360 graden te draaien en daarmee erg handig als je je iPad zowel in portret- als in landschapsmodus gebruikt. Deze hoes is speciaal gemaakt voor de nieuwe iPad Air, maar het bedrijf heeft voor elk iPad-model wel een passende hoes. Niet alle hoezen zijn 360 graden te draaien, kijk daar even goed naar voordat je er een bestelt.

106 |

I PA D E X T R A’ S

SHORTLIST

3XHOUDERS GOOS-E € 89,WWW.BOL.COM

Een flexibele arm is handig als je de iPad makkelijk wilt kunnen bewegen. De houder moet natuurlijk wel stabiel zijn en dat zit bij de Goos-e wel snor. De houder is geschikt voor iPad-modellen van 9 tot 11 inch en weegt maar liefst 6 kilo. Dat gewicht zit ’m voornamelijk in de voet. Je kunt ook de meegeleverde tafelklem gebruiken, zowel horizontaal als verticaal. Met zijn lengte van 55 centimeter is de arm lang genoeg om je iPad op allerlei verschillende manieren te kunnen gebruiken.

K&M 19791 € 48,WWW.K-M.DE

Een universele tablethouder is veel handiger dan een houder die speciaal voor één type iPad is gemaakt, want op deze manier kun je de houder veel langer gebruiken. Voor muzikanten is

BOTC TELEFOON TABLET HOUDER

er dit product van K&M. Je bevestigt

€ 9,95

het op elke gangbare microfoonstan-

WWW.BOL.COM

daard of andere ronde buis, en kunt

Heb je alleen een simpele tafelstandaard nodig voor je iPad en is het niet

de breedte en hoogte met de hand

noodzakelijk dat je die in allerlei posities kunt verstellen, dan is deze houder

aanpassen. K&M heeft overigens nog

echt iets voor jou. Je kunt de gehele houder opvouwen, waardoor deze wei-

veel meer handige accessoires voor

nig ruimte in beslag neemt als je niet met je iPad werkt. Deze uitvoering is

muzikanten; zo vind je in de webwin-

overigens alleen geschikt voor tablets tot 10 inch, maar er zijn vergelijkbare

kel allerlei adapters en stands voor op

producten op de markt voor grotere iPad-modellen.

het podium of in de studio.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

107 |

SHORTLIST

I PA D E X T R A' S

3X HUBS

HYPERDRIVE 6-IN-1 USB-C HUB € 89,99

SATECHI ALUMINIUM STAND & HUB

WWW.HYPERSHOP.COM

€ 99,99

De HyperDrive-hub klik je zo in de usb-c-poort

WWW.SATECHI.NET

van je iPad. Op de hub vind je een usb-c-poort om

Deze hub is meteen ook een standaard voor je

je iPad op te laden en een usb-a-poort om rand-

iPad Pro. Dat maakt dit accessoire uitermate ge-

apparatuur aan te sluiten. Daarnaast is de Hyper-

schikt om op je bureau te zetten. Je laadt je iPad

Drive uitgerust met een HDMI-aansluiting (met

op met de usb-poort die je op de hub vindt. Naast

ondersteuning voor 4K-resolutie bij 60 hertz),

een usb-a-poort en een HDMI-uitgang heeft de

een hoofdtelefoonuitgang en een SD-kaartlezer

hub ook nog een hoofdtelefoonaansluiting en

voor gewone én voor microSD-kaartjes. De hub

een SD-kaartlezer. De standaard is overigens

is verkrijgbaar in precies dezelfde zilveren en

heel makkelijk op te vouwen, zodat deze weinig

grijze kleurstellingen als de iPad.

ruimte inneemt op je bureau.

SATECHI USB-C-NAAR-MULTIPOORTPRO-ADAPTER € 74,95 WWW.SATECHI.NET

Met deze hub van Satechi heb je een heleboel aansluitingen erbij voor je iPad. Op de hub vind je naast een usb-a- en usb-c-poort ook twee sleuven voor zowel een SD-kaart als een microSD-kaart. Aan de voorkant bevindt zich ook nog een HDMI-poort om je iPad op een groter scherm aan te sluiten.

108 |

I PA D E X T R A’ S

OPSLAG EN STROOM

SHORTLIST

NATIVE UNION SLEUTELKABEL € 39,95 WWW.NATIVEUNION.COM

Dit accessoire is een stijlvolle lightning-naar-usbc-adapter, vermomd als sleutelhanger. Je kunt hem gebruiken om een iPad of iPhone met lightningpoort eenvoudig op te laden via elke oplader met een usb-c-aansluiting. Deze supercompacte adapter heb je altijd bij de hand. Met zijn lengte van

SANDISK PORTABLE SSD 1TB

11 centimeter is de kabel lang genoeg om snel even je apparaat op te laden via een laptop of powerbank.

€ 103,99 WWW.SANDISK.COM

Op de iPad Pro en de nieuwe iPad Air kun je allerlei usb-c-accessoires aansluiten, waaronder ssd’s. Deze ssd van SanDisk heeft een capaciteit van 1 terabyte en is perfect geschikt om grotere bestanden op te slaan die je niet kwijt kunt op je iPad. De NVMessd is bovendien razendsnel, met leesen schrijfsnelheden tot 2000 MB/s.

BELKIN BOOST CHARGE PRO 32W WWW.BELKIN.COM

SABRENT ROCKET NANO 512 GB

Als je op reis bent en je de accu van je

€ 99,99

iPad, iPhone of een andere tablet/smart-

WWW.SABRENT.COM

phone van verse stroom wilt voorzien,

Deze NVMe-ssd is een van de klein-

dan is deze oplader van Belkin erg han-

ste opslagmedia die je kunt krijgen.

dig. De usb-c-poort heeft een vermogen

Hij weegt nog geen 200 gram en past

van 20 watt en kan daarmee snel je iPad

gemakkelijk in je broekzak. Via de

opladen. Daarnaast is er nog een usb-a-

meegeleverde usb-c-kabel sluit je de

poort met een vermogen van 12 watt,

Rocket Nano zo op je iPad aan. Er zijn

ideaal voor een smartphone of ander

ook versies van 1 en 2 terabyte, deze

kleiner apparaat. De Boost Charge Pro

kosten respectievelijk 139,99 en 279,99

is handzaam en past zo in je tas.

euro.

€ 39,95

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

109 |

CURSUS

I PA D V E R VA N G T P C

iPad als laptopvervanger Van tablet tot volwaardige pc De iPad, en dan vooral de iPad Pro, wordt steeds krachtiger en daarmee een echte concurrent voor de laptop. Dankzij het speciale besturingssysteem (iPadOS) en de accessoires die Apple uitbrengt, vervagen de grenzen tussen de tablet van Apple en de MacBook-lijn. In dit artikel vertellen we hoe je de iPad als laptop kunt gebruiken. Kees Krick en Richard Veenstra

TECH ACADEMY Dit artikel komt uit een cursus van de Tech Academy. Wil je meer over dit onderwerp weten, dan kun je de volledige cursus ‘Doe alles met de iPad’ volgen op https://techacademy.id.nl. Er zijn twee varianten van een cursus. Met een Cursusbundel schaf je het papieren naslagwerk inclusief levenslange online toegang aan. Kies je voor Online cursus, dan heb je altijd toegang tot alleen de online cursus.

110 |

I PA D V E R VA N G T P C

Het levert natuurlijk een groot voor-

iPad-modellen

deel op als je je iPad ook als

Naast het draaien van iPadOS moet je ook kijken

hoofdcomputer kunt gebruiken. In

welk model iPad je kiest als laptopvervanging.

plaats van twee apparaten heb je genoeg aan

Niet alle iPad-modellen zijn daar namelijk even

één. Toch zijn er zaken waar je even over moet

geschikt voor. Op dit moment kent de iPad vier

nadenken voordat je je laptop definitief

opties: de normale iPad, de iPad Air, de iPad mini

verkoopt. Een iPad is er in verschillende smaken

en de iPad Pro.

en de verschillen tussen de modellen zijn vrij

De normale iPad is een beetje de tablet voor

groot. Niet alleen in grootte en prijs, maar ook

huis-tuin-en-keukengebruik. Het instapmodel

wat betreft opties en processorkracht.

moet het traditiegetrouw doen met een iets

CURSUS

oudere processor (de 9de generatie iPad uit 2021

iPadOS

moet het doen met de A13-chip, die we ook in

Om op de iPad zo veel mogelijk voor een laptop-

de iPhone 11 van 2018 terugvinden). Die is ove-

ervaring te zorgen, is het noodzakelijk dat je

rigens krachtig genoeg om vandaag de dag nog

het laatste besturingssysteem (iPadOS 15) op

mee te komen, maar niet genoeg om als volwaar-

je iPad installeert. iPadOS is beschikbaar voor

dige laptopvervanging te dienen. De normale

alle iPad Pro-modellen en voor de normale iPad

iPad heeft bovendien maar 3 GB werkgeheugen.

van de vijfde (2017) tot en met de achtste (2020)

De iPad Air is al iets krachtiger en heeft een

generatie, de iPad mini-modellen vanaf de

A14 Bionic-chip aan boord. Dat is dezelfde chip

vierde (2015) generatie en de iPad Air-modellen

die we in de iPhone 12 en 12 Pro aantreffen en

vanaf de tweede (2014) generatie.

is een stuk sneller dan de chip in de normale

Als je een ondersteunde iPad hebt, dan vind je

iPad. De nieuwste iPad Pro ten slotte heeft een

in het instellingenmenu bij Algemeen / Over de

zogeheten M1-chip aan boord, die werkelijk

optie om iPadOS 15 te installeren. iPadOS is een

voor duizelingwekkende prestaties zorgt, en is

enorm verschil met de eerdere versie van het

bovendien leverbaar met 8 of 16 GB RAM. De

besturingssysteem (iOS), dat tot en met iOS 12 op

laatste iPad mini heeft vrijwel dezelfde specifi-

de iPad te vinden was. Deze versie zorgt ervoor

caties als de iPad Air en is ondanks z’n formaat

dat je iPad zich meer als een computer gedraagt.

dus een stuk krachtiger dan de normale iPad.

Op dit moment heeft Apple vier iPad-modellen in het assortiment.

Zo kun je dankzij Multitasking makkelijker twee of meerdere applicaties tegelijkertijd gebruiken. Safari toont bovendien standaard de desktopversies van websites in plaats van de Als je je iPad als laptop wilt gebruiken, moet je in elk geval upgraden naar iPadOS 13 (liever nog versie 15).

mobiele versies. En iPadOS kan data lezen en schrijven van externe media, zoals externe ssd’s en usb-sticks. Bovendien is het sinds iPadOS 13.4 mogelijk om je iPad met een muis en trackpad te bedienen.

De beste optie voor laptopvervanging is uiteraard de iPad Pro. Die heeft immers nagenoeg dezelfde hardware onder de motorkap als de MacBook Air en MacBook Pro.

Accessoires Een belangrijk verschil tussen de iPad Pro en de andere iPad-modellen is bovendien dat het

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

111 |

CURSUS

I PA D V E R VA N G T P C

topmodel andere accessoires ondersteunt (de

De normale iPad en iPad Air hebben respectie-

iPad Air zit ’m wat dat betreft wel op de hielen

velijk een 10,5inch- en 10,2inch-display, de iPad

sinds de laatste generatie). Dat lijkt op het eerste

mini heeft een 8,3inch-variant. De iPad Pro is er

oog misschien niet heel belangrijk, maar als je

echter in twee versies: een met een 11inch- en

de iPad als computervervanging wilt inzetten, is

een met een 12,9inch-display. Die laatste komt

dat zeker een belangrijk gegeven.

dus wel heel erg in de buurt van het 13,3inchbeeldscherm van de MacBook Air of MacBook Pro. Het display van de iPad Pro is bovendien

IPAD OF MACBOOK?

helderder en beter dan die van de andere iPadmodellen dankzij de Liquid Retina XDR-tech-

Hoe snel is de nieuwste iPad Pro eigenlijk? Kijk hiervoor op

nologie. Verder heeft de iPad Pro een geweldige

www.tiny.cc/geekbench. Geekbench is een testprogramma voor

camera aan boord, wat alleen niet heel belang-

processortests. Op de website is te lezen dat de iPad Pro met zijn

rijk hoeft te zijn als je ’m wilt gaan gebruiken als

acht processorkernen een score van zo’n 7300 punten krijgt op de

laptopvervanging.

Geekbench 5-test. Ter vergelijking: het basismodel MacBook Air (een echte laptop dus) met dezelfde M1-processor heeft een score van ongeveer 7700, terwijl een MacBook Pro uit 2018 met een i7-processor ‘slechts’ 5200 punten scoort.

Software De verschillen tussen de prestaties van een iPad en een laptop lijken steeds kleiner te worden.

De grootste uitdaging als het gaat om de vraag Allereerst kan de iPad Pro overweg met de

of je je computer de deur uit kunt doen, is of je

Apple Pencil van de tweede generatie, al kan

alle software kunt draaien die je nodig hebt. Dat

de iPad Air 2021 dat eveneens. Deze Pencil kun

is een zeer persoonlijke kwestie. Gebruik je je

je via een magnetische strip aan de zijkant van

computer normaal gesproken alleen voor e-mail,

de iPad Pro opladen. Daarnaast kun je op de

browsen en programma’s als Word en Excel, dan

Apple Pencil twee keer tikken voor een soort

kunnen we dat met een volmondig ‘ja’ beant-

rechtermuisknopfunctie.

woorden. Het ingebouwde mailprogramma van

Een groter verschil is dat de iPad Pro een usb-

iPadOS is prima in staat om al je wensen op mail-

c-aansluiting met thunderbolt4-ondersteuning

gebied te vervullen. Je kunt eenvoudig meerde-

heeft in plaats van de lightning-connector die

re accounts beheren, waaronder POP- en IMAP-

we kennen van andere Apple-smartphones

accounts. Browsen is met Safari een fluitje van

en -tablets. Dat betekent dat je nu eenvoudig

een cent en loopt op alle modellen soepel. Je

een externe schijf kunt aansluiten. Zo hoef je

kunt meerdere vensters geopend hebben en als

niet per se de iPad Pro met de grootste opslagcapaciteit te kiezen, wat helaas altijd een fortuin kost bij Apple. Verder ondersteunen de iPad Pro en de iPad Air de toetsenborden Magic Keyboard en Smart Keyboard Folio. De normale iPad en iPad mini ondersteunen alleen het normale Smart Keyboard, maar hierover later meer. En last but zeker not least: de beeldschermen.

112 |

DE GROOTSTE UITDAGING IS OF JE ALLE SOFTWARE KUNT DRAAIEN DIE JE NODIG HEBT. DAT IS EEN ZEER PERSOONLIJKE KWESTIE

Wil je je MacBook echt vervangen door een iPad? Dan is het verstandig om voor een krachtige iPad Pro te kiezen.

I PA D V E R VA N G T P C

CURSUS

de iPad aansluiten, maar speciaal voor de iPad Pro heeft Apple twee slimme accessoires in het assortiment. Allereerst is er de Smart Keyboard Folio, een hoes met ingebouwd toetsenbord. Je hoeft de Smart Keyboard Folio niet via bluetooth aan de iPad te koppelen of hem aan de enige usb-c-poort aan te sluiten. Op de iPad Pro zit namelijk een speciale connector voor het toetsenbord. Wil je een echte MacBook-ervaring, dan kies je natuurlijk voor het Magic Keyboard. Dat is een echt toetsenbord zoals je dat kent van de laptops van Apple, met onderaan een trackpad. Zo heb je zelfs geen bluetooth-muis of -trackpad meer nodig. Het Magic Keyboard fungeert eveneens als hoes en stand voor de iPad Pro; zo Je kunt in Word voor iPadOS vrijwel alles doen wat je gewend bent van de normale versie van Word op de Mac of de pc.

lijkt je set-up nog meer op een MacBook. Het je toch een andere browser wilt gebruiken, dan

enige nadeel: de prijs. Er zijn goedkopere opties,

kun je uit de App Store onder andere Chrome,

al moet je deze wel via bluetooth verbinden.

Opera of Mercury Browser downloaden.

Goede keuzes zijn bijvoorbeeld de Logitech Slim

Van Word, PowerPoint en Excel zijn versies

Folio Keyboard Case of het Brydge Keyboard.

voor iPadOS beschikbaar. Deze versies zijn wel minder uitgebreid dan de versies voor macOS

Koppelen niet nodig

of Windows; op www.tiny.cc/platforms zie je

Ideaal is dat je de Smart Keybord Folio of het

welke functies van Word in welke besturings-

Magic Keyboard niet hoeft aan te zetten en er

systemen te gebruiken zijn. Heb je af en toe eens

ook geen koppelingsprocedure aan te pas komt,

een Windows-programma nodig, dan is er nog

zoals bij bluetooth-toetsenborden wel het geval

geen optie om dat via een virtualisatie-app als

is. Het Magic Keyboard heeft als extra voordeel

Parallels te doen. Wat wel mogelijk is: via een

dat er een trackpad op zit. En dankzij de extra

app op je iPad je Windows-computer

usb-c-poort kun je de iPad opladen terwijl je

sturen. Dat kan bijvoorbeeld met LogMeIn, VNC Viewer of Microsoft Remote Desktop.

be-

de aansluiting op de tablet zelf vrijhoudt voor accessoires. Controleer wel altijd vooraf op de (Apple-) website welk toetsenbord compatibel is

Toetsenbord

met jouw iPad-model. Zo kun je het Smart

Serieuze vervanging van de laptop komt pas in de buurt als je de iPad met een muis en toetsenbord kunt bedienen. Je kunt via bluetooth allerlei accessoires op

Keyboard en het Magic Keyboard beide helaas niet aansluiten op een iPad mini. In dat geval heb je dus een los toetsenbordje nodig. Gelukkig bestaan er daar genoeg van.

Koppelprocedure Welke iPad je ook hebt, je kunt ook voor een generiek draadloos

toetsenbordje

gaan dat je los van de tablet gebruikt. Om

Dit is net een MacBook, maar dan veel compacter (foto: Apple).

Je klikt het Magic Keyboard of de Smart Keyboard Folio op je iPad dankzij de connector aan de achterkant.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

113 |

CURSUS

I PA D V E R VA N G T P C

het aan jouw iPad te koppelen, activeer je de koppelmodus op het toetsenbord. Vervolgens open je de instellingen-app op jouw iPad en kies je Bluetooth. Schakel allereerst bluetooth zelf in, mocht dat nog niet actief zijn. Dat doe je met de schakelaar Bluetooth. Vervolgens wacht je tot de naam van het toetsenbord verschijnt en tik je erop om het te selecteren. Meestal wordt daarna een toegangscode getoond die je op het toetsenbord invoert om de koppeling te voltooien (sluit af met Enter). Het is wel zo handig als het toetsenbord speciaal voor Apple-apparaten is gemaakt, of daar in elk geval een aantal toetsen of toetsopschriften voor heeft. Sluit je een toetsenbord aan dat primair voor Windows is bedoeld, dan doet de Alt-toets dienst als Option-toets en gebruik je de Windows-toets als Cmd-toets. Het scherm toont een koppelingscode die je op het toetsenbord moet invoeren.

Koppel je een monitor aan jouw iPad (daarover later meer), dan is een los toetsenbord wellicht

Niet elke iPad werkt met iedere muis, dus probeer het vooral even uit met een muis die je al in huis hebt.

een betere keuze dan een Smart Keyboard Folio of Magic Keyboard dat aan je iPad vastzit.

Monitor koppelen Net zoals je een tweede scherm op een laptop kunt aansluiten, kun je ook een monitor aan jouw iPad koppelen voor een extra riant beeld. Daar zijn meerdere manieren voor. Welke methode je gebruikt, hangt vooral af van het model iPad en het type beeldscherm. Controleer daarom om te beginnen welke aansluitingen er op beide apparaten zitten. Wat betreft de iPad kan het gaan om een lightning- of usb-c-aansluiting. Recente generaties van de iPad Pro, iPad Air en iPad mini beschikken over een usb-c-aansluiting. Alleen de reguliere iPad heeft momenteel nog een lightningaansluiting. Ook bij monitors kan er zich een veelheid aan aansluitingen bevinden, zoals HDMI, usb-c en thunderbolt.

Muis koppelen

Van usb-c naar ...

Een draadloze muis van Apple of een ander

Hebben jouw iPad en monitor allebei een usb-

merk koppel je op een vergelijkbare manier.

c-aansluiting? Dan volstaat een usb-c-naar-

Mocht er tijdens het koppelen om een toegangs-

usb-c-kabel om beide apparaten met elkaar

code worden gevraagd, dan is dat vaak 0000. Raadpleeg hier voor de zekerheid de handleiding van de muis voor. Na het koppelen verschijnt er een grijs bolletje als muisaanwijzer. Onder meer de grootte, kleur en bewegingssnelheid stel je naar wens in via de app Instellingen / Toegankelijkheid / Aanwijzerbediening. Dit laatste onderdeel zie je alleen als je een muis hebt gekoppeld en deze inschakelt.

114 |

NET ZOALS JE EEN TWEEDE SCHERM OP EEN LAPTOP KUNT AANSLUITEN, KUN JE OOK EEN MONITOR AAN JOUW IPAD KOPPELEN. DAAR ZIJN MEERDERE MANIEREN VOOR

Zaken als de grootte en kleur van de muisaanwijzer kun je zelf instellen.

I PA D V E R VA N G T P C

CURSUS

de lightning-naar-digitale-av-adapter (https:// kwikr.nl/ligdav) van Apple. De werkwijze is verder hetzelfde, behalve dat de maximale resolutie ditmaal Full HD is. Gaat het om een oudere monitor die nog een VGA-aansluiting heeft, dan gebruik je de lightning-naar-VGA-adapter (https://kwikr.nl/ ligvga).

Beamer en televisie Zitten er op jouw beeldscherm meerdere aansluitingen? Los van de vraag welk type aansluiting je nodig hebt, moet je dan wellicht de poort waarmee jouw iPad is verbonden nog even selecteren via de monitor. Behalve een pc-scherm kun je natuurlijk ook een beamer of zelfs een televisie aansluiten. Een monitor met een iPad verbinden is erg handig en kan op verschillende manieren.

Vooral een televisie kan enorm handig zijn als je te verbinden. Ondersteunt het beeldscherm

die bijvoorbeeld aantreft op je vakantieadres: je

usb-pd, dan wordt jouw iPad ondertussen

hoeft dan alleen maar je iPad, een toetsenbordje

zelfs opgeladen en kun je onbeperkt doorgaan.

en een muis mee te nemen, en je hebt weer een

De iPad Pro ondersteunt tegenwoordig ook

volwaardige laptop.

thunderbolt via de usb-poort. Heeft jouw iPad usb-c, maar beschikt de monitor over een HDMI-aansluiting? Dan heb je een usb-c-naar-digitale-av-multipoort-adapter (https://kwikr.nl/usbcdav) van Apple nodig om de boel op elkaar aan te sluiten. Er zit een extra usb-c-aansluiting op, zodat je ook nu weer jouw iPad van stroom kunt voorzien, plus een usb-a-aansluiting voor een eventueel accessoire. Afhankelijk van het iPad-model en uiteraard de monitorresolutie wordt het beeld bij deze methoden in Full HD of zelfs UHD (4K) getoond. Lightning-aansluiting? Dan heb je altijd een speciale adapter nodig.

Lightning-aansluiting Bij een iPad met een lightning-aansluiting heb je een soortgelijk accessoire nodig, namelijk

Draadloos Tot slot kun je een iPad draadloos verbinden met een Apple TV, Mac of een AirPlay 2-compatibele smart-televisie. Hiertoe open je het bedieningspaneel van jouw iPad (veeg

Je kunt het iPad-scherm zelfs draadloos projecteren naar een ander (compatibel) toestel.

omlaag vanuit de rechterbovenhoek), tik je op het pictogram voor Synchrone weergave, tik je in de getoonde lijst op het uitvoerapparaat en geef je eventueel de toegangscode op, mocht er eentje worden getoond. Beide apparaten moeten hiervoor op hetzelfde wifi-netwerk zijn aangesloten.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

115 |

QUICK FIX

SUGGESTIEMODUS IN GOOGLE DRIVE

De opmerking verschijnt in de rechtermarge. De suggesties worden in. het groen weergegeven

Aanwijzingen voor de auteur Als je samen aan een document in Google Documenten werkt, kan iedereen met wie je het document deelt rechtstreeks wijzigingen aanbrengen. Maar wat als je het niet eens bent met de aanpassingen? Daarvoor dient de suggestiemodus van Google Docs. Deze functie helpt je bij het verwerken van suggesties die anderen hebben gedaan. Dirk Schoofs

Opmerkingen De functies Suggesties en Opmerkingen

Een reageerder kan geen tekst verwijderen.

worden vaak verward. Dat is ergens logisch omdat beide een vorm van feedback zijn. Je selecteert eerst een stukje tekst waar je een opmerking aan wilt

en kies je de opdracht

Opmerking toevoegen. Je

van Google Docs. Normaal

ne doorhaling. Een stukje

document wilt delen. Die

die bijhoudt. Er is ook de

typt de opmerking die je

zit je in de modus Bewer-

tekst dat je toevoegt, wordt

persoon ontvangt een link

machtiging Lezer voor

wilt plaatsen in een vakje

ken. Je wijzigt de modus

ook groen gemarkeerd.

en hoeft geen Google-

iemand die het document

dat in de rechterzijbalk

door op het pijltje naast

alleen mag bekijken.

verschijnt. Klik op de

het potloodje rechts in de

Machtigingen

dialoogvenster klik je op de

Wanneer iemand sug-

blauwe knop Opmerking

knoppenbalk te klikken.

Daarna kun je

pijl omlaag naast de optie

gesties heeft ingevoerd

toevoegen om te bevesti-

Daar kies je een van de drie

account te hebben. In dit

iemand uitnodi-

Bewerker en daar kies je

in jouw document, dan

gen. Om alle opmerkingen

weergavemodi: Bewerken,

gingen om de suggesties

de optie Reageerder.

moet jij deze wijzigingen

te zien, gebruik je de knop

Suggesties en Bekijken. In

te beoordelen. Je moet

Iemand met de bevoegd-

accepteren of wijzigen.

Opmerkingsgeschiedenis.

die laatste modus bekijk je

er wel voor zorgen dat

heid van reageerder kan

Elke wijziging wordt

Dat is het pictogram rechts

de afdrukweergave. In de

deze persoon de juiste

suggesties geven zonder

bijgehouden en die details

bovenaan, dat op een tekst-

modus Suggesties wordt

machtigingen heeft.

de originele tekst perma-

kun je in de rechterbalk

ballonnetje lijkt.

elke bewerking die je

Daarom ga je naar Bestand

nent te verwijderen. Een

bekijken.

toevoegen. Dan gebruik je de rechtermuisknop

116 |

Suggesties

uitvoert, bijgehouden. Als

/ Delen en daar voer je

bewerker mag vrijelijk

Suggesties is een

je een stukje tekst wist, dan

het e-mailadres in van

wijzigingen aanbrengen

weergavemodus

verschijnt dat als een groe-

de persoon met wie je dit

zonder dat Google Docs

Haal meer uit je iPad In deze cursus laten we de mogelijkheden van je iPad zien, zodat de noodzaak om je laptop te gebruiken steeds minder wordt

€ 69,95 voor

Krijg € 5,extra korting* met code CT20225euro

€ 39,95 Onze klanten beoordelen ons met

8.0

Cursusbundel: Doe álles met de iPad

Bestel op techacademy.id.nl * Geldig tot en met 31 december 2022 en niet in combinatie met andere aanbiedingen.

Praktijkgericht

Altijd en overal toegankelijk

Ontvang een certificaat

WORKSHOP

A U T H E N T I C AT O R - A P P S

Wachtwoorden? Onveilig! Veiliger aanmelden met extra code Allerlei hacks en lekken hebben het de laatste jaren bewezen: aanmeldingen met enkel en alleen een wachtwoord zijn niet veilig genoeg. Je combineert zo’n wachtwoord dus beter met een extra factor. In deze workshop zetten we daarvoor speciale apps in, zogeheten authenticators, zowel van Google als van Microsoft. Toon van Daele

Authenticators Om je wachtwoord niet de enige methode van inloggen te laten

zijn, kun je uit talloze andere opties kiezen, maar die zijn niet allemaal

MFA

even handig of veilig. Je zou jezelf bijvoorbeeld een sms kunnen laten doorsturen, maar zo’n melding gaat helaas over een mobiel netwerk.

Bij traditionele

Een veiligere oplossing is een authenticator-app op je smartphone.

aanmeldingen ge-

Zo’n app genereert namelijk een tijdgebaseerde en eenmalig bruik-

bruik je slechts één

bare code, oftewel TOTP (Time-based, One-Time Passcode), waarvoor

factor, bijna altijd

niet eens een netwerkverbinding is vereist. Zo’n code is slechts 30 se-

een wachtwoord.

conden geldig. Bekende authenticators zijn Authy (www.authy.com),

Een wachtwoord

LastPass Authenticator (https://lastpass.com/auth), Google Authenti-

is iets wat je kent,

cator en Microsoft Authenticator. De laatste twee zijn het populairst

maar het is veiliger

en daar gaan we in deze workshop dan ook dieper op in.

om daar een extra factor aan toe te voegen. Vaak is dat iets wat je bent (een biometrisch kenmerk, zoals een vingerafdruk) of iets wat je hebt (zoals een token of een smartphone die een code kan genereren). Gebruik je twee factoren, dan hebben we het over 2FA (tweefactorauthenticatie, ook wel tweestapsverificatie genoemd), maar je kunt in principe ook meerdere factoren inzetten. In zo’n geval spreken we van MFA, oftewel multifactorauthenticatie.

118 |

A U T H E N T I C AT O R - A P P S

WORKSHOP

GOOGLE AUTHENTICATOR

Google account (2FA) Laten we als (logische eerste) voorbeeld je Google-account

zo instellen dat je hiervoor voortaan de code van Google Authenticator nodig hebt om je aan te kunnen melden. Surf hiervoor naar https://myaccount.google.com en selecteer Verificatie in 2 stappen. Bevestig met Aan de slag en meld je nogmaals aan met je accountwachtwoord. Druk op Volgende en tik de ontvangen controlecode in. Bevestig met Aanzetten. In het volgende scherm krijg je een overzicht van de beschikbare, tweede verificatiestappen.

Installatie Laten we beginnen met de app Google Authenticator om

met 2FA/MFA aan de slag te gaan. Je kunt deze app gratis downloaden uit de officiële appstores van Android en Apple. In dit artikel gaan we uit van de installatie op een Android-smartphone, maar de werking is nagenoeg identiek op een iPhone. Na de installatie kun je direct een account voor een 2FA/MFA-dienst toevoegen. Je hebt keuze uit twee opties: QR-code scannen en Instelsleutel invoeren. In het laatste geval dien je zelf de code of verificatiesleutel voor je account in te tikken.

Import en export In het vervolg moet je

deze TOTP-code dus invullen wanneer je je bij Google aanmeldt, tenzij je bij zo’n aanmelding een vinkje plaatst bij Niet meer vragen op dit apparaat. In Google Authenticator zelf valt er nauwelijks iets in te stellen. Wel kun je accountkoppelingen overzetten naar een nieuw

Accountkoppeling

apparaat. Installeer daarvoor

Klik nu op het pijlknopje bij Authenticator-app en op

de app op je nieuwe toestel,

+ Authenticator instellen. Je ziet nu een venster met een QR-code.

open de app op je oude appa-

Deze scan je met je Google Authenticator-app (via de optie QR-code

raat, tik op het menuknopje, kies

scannen). Lukt het om een of andere reden niet, klik dan in je browser

Accounts exporteren, selecteer

op Kun je de code niet scannen? zodat er een instelsleutel verschijnt.

de accounts, tik op Volgende en

Deze kun je handmatig intikken in je app (via Instelsleutel invoe-

scan de QR-code met de app op

ren). Je account wordt nu aan de app gekoppeld, met de standaard-

je nieuwe apparaat om je voort-

naam Google (<je_e-mailadres>). Druk op Volgende op de webpagina,

aan via dat apparaat aan te kun-

vul de gegenereerde TOTP-code in en bevestig met Verifiëren.

nen melden.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

119 |

WORKSHOP

A U T H E N T I C AT O R - A P P S

MICROSOFT AUTHENTICATOR

Installatie

APP-VERSCHILLEN

Net als Googles app kun je ook Microsoft Authenticator gratis

downloaden uit de officiële appstores van zowel Android als Apple. We gaan wederom uit van de werking op een Android-smartphone.

Google Authenticator is wellicht de meest

Klik na de installatie van de app op Ik ga akkoord. Je ziet nu drie

gebruikte authenticator-app. Dat heeft niet

opties: Aanmelden met Microsoft, Werk- of schoolaccount toe-

alleen te maken met het overwicht van Google,

voegen en Een QR-code scannen. Laten we ervan uitgaan dat je

maar ook met het feit dat de app al vanaf 2010

je Microsoft-account wilt koppelen. Meld je hiervoor eerst aan bij

beschikbaar is. Microsoft Authenticator is pas

https://account.microsoft.com, open het tabblad Beveiliging en

in 2016 uitgerold. Deze bevat wel een aantal

voer je wachtwoord in. Vervolgens open je de rubriek Geavan-

functies die de Google-app ontbeert. Dat zijn

ceerde beveiligingsopties. Scrol tot je bij Extra beveiliging komt en

onder meer cloudback-up, synchronisatie tussen

selecteer daar Inschakelen bij Verificatie in twee stappen.

apparaten, een wachtwoordloze login en het automatisch invullen van wachtwoorden. Werk je vooral met Microsoft-diensten, dan is de app van Microsoft waarschijnlijk het prettigst.

Koppeling Druk op Volgende en selecteer Een app bij Mijn identiteit

verifiëren met. Druk op Volgende (2x). Er verschijnt een QR-code die je met je Microsoft Authenticator-app scant, waarna je account aan de app wordt gekoppeld. Je krijgt nu ook het aanbod om je wachtwoorden en andere gegevens die je opslaat in Microsoft Authenticator versleuteld te bewaren in je Microsoft-account, zodat ze met al je aangemelde apparaten worden gesynchroniseerd. Tenzij je dit bewust niet wilt, laat je deze optie ingeschakeld en kies je Automatisch invullen inschakelen / Instellingen openen. Selecteer Authenticator, bevestig met OK / Gereed / OK.

Aanpassingen Wanneer je 2FA activeert voor je Microsoft-account moet

je je ervan bewust zijn dat sommige, vooral wat oudere apps en apparaten geen beveiligingscodes accepteren. In de meeste gevallen moet je dan een zogeheten app-wachtwoord instellen. Heb je de Authenticator-app geïnstalleerd, maar verschijnt er geen beveiligingscode, dan kun je via https://kwikr.nl/appww lezen hoe je een aangepaste aanmeldmethode in kunt stellen voor onder andere Outlook.com, Windows Essentials en Xbox 360.

120 |

A U T H E N T I C AT O R - A P P S

Cloudback-up Microsoft

Authentica-

WORKSHOP

Wachtwoordloos Het is eveneens mogelijk ‘wachtwoordloos’ te werken

tor ondersteunt cloudback-up.

met je Microsoft-account. Je wordt dan niet langer om een wacht-

Dit houdt in dat de app een

woord gevraagd, maar je moet je aanmelden met een alternatieve

back-up naar de cloud maakt

methode, zoals een beveiligingstoken, biometrie of de Microsoft

van je accountreferenties en

Authenticator-app. Deze laatste moet in elk geval geïnstalleerd zijn.

app-instellingen. Dit maakt het

Meld je vervolgens aan bij https://kwikr.nl/acwwloos en klik op

eenvoudig om via de Authen-

Inschakelen bij Account zonder wachtwoord. Druk op Volgende,

ticator-app van Microsoft je

selecteer een methode om je identiteit te verifiëren. Druk nogmaals

accounts op een nieuw of een

op Volgende en tik op Goedkeuren in Microsoft Authenticator.

extra toestel te importeren.

Meer informatie hierover vind je via https://kwikr.nl/wwloos.

Naast een Microsoft-account heb je hiervoor bij iOS ook een iCloud-account nodig. Binnen Android schakel je cloudbackup als volgt in: open de app, tik op het knopje met de drie puntjes, kies Instellingen en activeer Cloudback-up. Bij een nieuwe installatie van de app kun je dan Herstellen vanuit een back-up selecteren, waarna je de verdere instructies volgt.

Automatisch invullen

Microsoft Authenticator bevat eveneens

een

BACK-UP

geïntegreerde

wachtwoordbeheerder.

Hier-

Wanneer je 2FA via een authenticator-app hebt ingescha-

voor tik je in de app op Wacht-

keld, heb je doorgaans een wachtwoord en een TOTP-code

woorden en geef je, als je dat

nodig. Maar wat als je je smartphone niet bij je hebt of

wilt, toestemming voor het au-

kwijt bent? Om te voorkomen dat je dan niet meer kunt

tomatisch invullen van wacht-

inloggen, doe je er verstandig aan een extra aanmeld-

woorden door een vinkje te

methode in te schakelen. Welke mogelijkheden er zijn en

plaatsen bij Instellen als pro-

hoe je dat precies

vider voor automatisch invul-

doet, hangt van de

len, waarna je Authenticator

dienst af. De kans

selecteert en met OK bevestigt.

is groot dat je in de

Via Nu proberen kun je opgesla-

2FA-rubriek van je

gen wachtwoorden uit Google

account een herstel-

Chrome of uit een csv-bestand

code kunt afdrukken,

direct importeren. In Chrome

zoals bij Microsoft,

doe je dat via Instellingen /

of dat je, zoals bij

Wachtwoorden, waarna je op

Google, een reeks

het knopje met de drie puntjes

eenmalige back-up-

tikt en Wachtwoorden exporte-

codes kunt opvragen.

ren / Verificator kiest.

Dit doe je het best zo snel mogelijk.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

121 |

WORKSHOP

A U T H E N T I C AT O R - A P P S

MFA-SERVICES

Facebook Je kunt nog heel wat andere webdiensten koppelen aan je

Authenticator-app. Op https://2fa.directory/int vind je een behoorlijke lijst met websites die 2FA ondersteunen. Laten we beginnen met Facebook. Open Account / Instellingen en privacy / Instellingen / Beveiliging en aanmelding. Klik op Bewerken bij Tweestapsverificatie. Selecteer Verificatieapp gebruiken. Er verschijnt nu zowel een QR-code als een instelsleutel. In Microsoft Authenticator tik je op het knopje met de drie puntjes en kies je + Account toevoegen / Ander account, waarna je de QR-code scant of Enter code manually selecteert. Voor Google Authenticator volg je de aanwijzingen in stap 4.

Dropbox Voor Dropbox surf je naar (de desktopversie van de

website op) www.dropbox.com. Klik rechtsboven op je accountpictogram en kies Instellingen. Open het tabblad Beveiliging en schakel de optie Tweestapsverificatie in. Bevestig met Aan de slag en vul je Dropbox-wachtwoord in. Druk op Volgende en selecteer Via een mobiele app. Druk nogmaals op Volgende om de QR-code te zien. Kies je voor een instelsleutel, klik dan op Voer de geheime code handmatig in. Bevestig met Volgende, vul de TOTP-code in en voltooi de procedure.

Instagram De procedure bij

Instagram is niet veel anders dan bij Facebook en Dropbox, al moet je 2FA hierbij wel instellen vanuit de app zelf. Tik onderaan op je profielpictogram en vervolgens op het menupictogram. Hier kies je voor Instellingen / Beveiliging / Tweestapsverificatie. Bevestig met Aan de catie-app (aanbevolen) in. Tik

op Volgende of op Handmatig

onder de optie Meer. Hier klik je op Instellingen en privacy / Bevei-

instellen voor de instelsleutel.

liging en accounttoegang. Selecteer Beveiliging en open het item

In het eerste geval selecteer je

Tweestapsverificatie. Zet een vinkje bij Verificatie-app en bevestig

de gewenste authenticator bij

met Aan de slag. Het scenario is je inmiddels bekend: er verschijnt

Openen met, waarna de kop-

een QR-code of je kunt klikken op Can’t scan the QR code? mocht

peling een feit is

je liever de handmatige methode met een instelsleutel gebruiken.

slag en schakel de optie Verifi-

122 |

Twitter De 2FA-functie in Twitter zit wat verborgen in het menu

CURSUS

WORDPRESS

WordPresswebshop Deel 2: Installatie bij hostingpartij Nadat je je in het vorige deel van deze cursus hebt georiënteerd op een domeinnaam en hosting, en lokaal al WordPress hebt geïnstalleerd, gaan we nu je website of shop echt online zetten. Dat begint met het registreren van een domeinnaam. Daarna sluiten we een hostingpakket af en zorgen we voor de juiste domeininstellingen. Gertjan Groen

TECH ACADEMY Dit artikel komt uit een cursus van de Tech Academy. Wil je meer over dit onderwerp weten, dan kun je de volledige cursus ‘Webshop bouwen in WordPress’ volgen op https://techacademy.id.nl. Er zijn twee varianten van een cursus. Met een Cursusbundel schaf je het papieren naslagwerk inclusief levenslange online toegang aan. Kies je voor Online cursus, dan heb je altijd toegang tot alleen de online cursus.

124 |

WORDPRESS

In het eerste deel van de cursus heb-

geïnstalleerd, kun je inloggen in de beheer-

ben we de verschillende mogelijk-

omgeving van WordPress, en WooCommerce

heden voor hosting van WordPress en

als plug-in toevoegen. Dit komt in het derde deel

WooCommerce (dat we nodig hebben voor onze

CURSUS

van de cursus aan bod.

webshop) besproken. Nu gaan we hier ook echt mee aan de slag. We kiezen hierbij voor Woo-

Domeinnaam kiezen en registreren

Commerce Hosting van de Nederlandse hosting-

We beginnen met het registreren van een do-

provider Cloud86. Kies je een andere provider,

meinnaam. Als je al over een domeinnaam

dan zijn de meeste stappen over het algemeen

beschikt, kun je deze stap overslaan. Voor

vergelijkbaar – denk aan het registreren van een

de aanvraag gebruiken we de diensten van

domeinnaam, het aanvragen van een hosting-

TransIP (www.transip.nl). In de zoekbalk op de

pakket en het aanpassen van de nameservers

homepage kun je direct controleren of de door

voor je domein. Wel kan het, afhankelijk van je

jou gewenste domeinnaam beschikbaar is. Bij

pakket, nog nodig zijn om WordPress te instal-

TransIP kun je inmiddels uit meer dan 450

leren. De meeste providers bieden je een be-

domeinextensies kiezen (daarover kon je in het

heeromgeving als Plesk, cPanel of DirectAdmin

eerste deel van de cursus meer lezen). Handig als

aan, waarin je WordPress als een applicatie kunt

de .nl-extensie die je op het oog had al bezet is.

installeren. Gezien de populariteit van Word-

Let wel op: de prijzen variëren per extensie en de

Press heeft vrijwel iedere provider daar wel een

genoemde prijs geldt alleen voor het eerste jaar.

handleiding voor. Nadat je WordPress hebt

Als je je domeinnaam hebt gekozen, kun je het bestelproces verder doorlopen. Voeg hierbij geen webhosting toe, maar kies voor de optie om verder te gaan zonder pakket. Tijdens het proces maak je een account aan, voer je je naam- en adresgegevens in en betaal je voor het domein. Met het account kun je later het domein beheren.

Tijdens het bestelproces maak je een account aan voor het domeinbeheer.

Bij veel providers kun je WordPress eenvoudig vanuit een beheeromgeving installeren.

Hostingpakket kiezen

WAT GA JE LEREN?

Als je naar de website van Cloud86 (www.

In deze driedelige cursus leer je een webshop bouwen met

cloud86.nl) gaat, vind je onder Hosting verschil-

WordPress. Volgens het CBS komen er in Nederland iedere week

lende mogelijkheden. Wil je een gewone site

tientallen webshops bij. Die zijn natuurlijk lang niet allemaal van

opzetten, dan kun je kiezen voor Webhosting of

grote bedrijven, maar juist vaak van mensen die zelf een goed idee

Managed WordPress. Voor ons voorbeeld, een

hebben voor een digitale winkel. Is een webshop voor jou net een

webshop, gaan we naar WooCommerce Hos-

stap te ver? Geen nood: de stof uit deze cursus kun je ook gebruiken

ting. Zoals je ziet, zijn er verschillende pakket-

om een gewone website te bouwen!

ten. Het aantal bezoekers per maand is hierbij overigens een richtlijn en geen limiet.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

125 |

CURSUS

WORDPRESS

Cloud86 biedt verschillende pakketten voor hosting aan; hier zie je een overzicht van WooCommercepakketten, speciaal voor webshops.

De actieprijzen die je ziet, zijn exclusief btw en

van de nameservers). Met die keuze blijft het

gelden voor de eerste contractperiode, naar

domein bij TransIP en dat maakt het overstap-

keuze een maand, kwartaal, jaar of drie jaar. Na

pen naar een andere hostingprovider in de

verlenging geldt de hogere prijs. Je mag alle pak-

toekomst wat eenvoudiger.

ketten overigens één maand proberen. Als het

Vul, ongeacht je keuze, jouw domeinnaam in

niet bevalt, kun je direct annuleren en wordt

het vak in. Als voorbeeld gebruiken we hier

het bedrag teruggestort.

de domeinnaam winkelbegin.nl, die bij Tran-

We kiezen hier voor WooCommerce Start,

sIP is geregistreerd. Kies in de volgende stap

maar afhankelijk van je wensen kun je

de gewenste facturatieperiode. Merk op dat de

natuurlijk ook een zwaarder pakket kiezen. Zo

korting, zoals gezegd, alleen gedurende de eerste

kan 10 GB opslag bijvoorbeeld wat te weinig

contractperiode geldt. In het volgende venster

zijn als je heel veel grote foto’s gaat plaatsen.

kun je al je adres- en contactgegevens invullen

Misschien wil je wel meer dan twee websites

en meteen een account aanmaken. Tot slot kun

onderbrengen of wil je de site beheren met

je de gekozen contractperiode afrekenen met

meer mensen, waardoor de aangeboden tien

onder meer iDEAL.

e-mailadressen niet genoeg zijn.

Domeininstellingen Als de aanvraag voor hosting is afgerond en je hostingpakket is gemaakt, kun je direct inloggen bij het klantensysteem van Cloud86. Voordat je meteen enthousiast aan de slag gaat: eerst moet je nog even de domeininstellingen van TransIP aanpassen. We gaan zoals gezegd de nameservers (zie het kader ‘Werking nameservers op internet’) veranderen naar die van Cloud86. Hiervoor ga je naar TransIP, volg je de link naar het controlepaneel en log je in met je account. Ga naar het onderdeel Domein & Hosting en klik je domeinnaam aan. Onder het kopje Geavanceerd domeinbeheer vind je bovenaan de mogelijkheid om de nameservers te veranderen. Vul als primaire nameserver ns1.cloud86.nl in en als

Controleer het overzicht en geef de gewenste facturatieperiode aan.

126 |

Hosting aanvragen

secundaire nameserver ns2.cloud86.nl. Klik dan

Heb je een pakket gekozen, dan kun je de aan-

op Opslaan. Let erop dat je in het vervolg je DNS-

vraag verder doorlopen. Kies bij de eerste stap

records via de omgeving van Cloud86 beheert,

de optie Ik wil alleen hosting en verhuis mijn

en dus niet meer bij TransIP! Verderop laten we

domein later of wijzig mijn nameservers. Wij

zien waar je die instellingen kunt vinden en hoe

kiezen verderop voor het laatste (het wijzigen

je je site en domein kunt beheren.

Hier geef je aan dat ke de nameservers laten wilt wijzingen.

WORDPRESS

CURSUS

WERKING NAMESERVERS OP INTERNET Een DNS-server (Domain Name System) heeft een belangrijke taak bij het surfen op internet. Elke domeinnaam die je intikt, van Google.nl tot Winkelbegin.nl, zal via een verzoek aan een DNSserver worden vertaald naar het ip-adres van de bijbehorende server die het verkeer verder afhandelt. Je kunt het zien als een soort telefoonboek voor internetadressen. Een domeinnaam bevat meerdere zogenoemde DNS-records, bijvoorbeeld voor subdomeinen en e-mail. Al deze DNS-records zijn opgenomen in de zogeheten nameservers. Bij de aanvraag van je domeinnaam bij TransIP zijn standaard de nameservers van TransIP ingesteld. In dat geval kun je bij die provider via je controlepaneel alle DNS-records beheren. Je kunt echter ook een andere nameserver instellen, bijvoorbeeld voor je nieuwe provider die de hosting verzorgt,

bij Cloud86 terecht. Om deze te raadplegen en

waarna je de DNS-records bij die provider moet beheren.

eventueel al te beheren, zorg je dat je bent ingelogd in de klantomgeving van Cloud86. Daar kom

Voor het beheren van DNS-records gebruik je de klantomgeving van Cloud86.

je door de link rechtsboven op de website van Cloud86 te volgen. Gebruik hierbij het account dat je bij de aanvraag had aangemaakt. Vouw het menu Domeinnamen uit en kies DNS beheren. Klik achter je domeinnaam op het penseeltje. Je ziet dat alle DNS-records al voor je zijn ingevuld en je hoeft hier dan ook geen veranderingen meer te maken. De zogenaamde Arecords die je ziet, verwijzen naar onder meer je website en webmail, terwijl de MX-records wat verder naar onderen er zijn voor de e-mailafhandeling. Er zijn standaard nog geen e-mailadressen ingesteld. Daarom gaan we als eerste een of meerdere e-mailadressen instellen die je kunt gebruiken voor je website en eventueel correspondentie. We duiken dieper in de beheeromgeving voor je hostingpakket van Cloud86.

De volgende stap

Toevoegen e-mailadressen

Na de bestelling is je hostingpakket vrijwel

Waarschijnlijk wil je e-mail ontvangen op je

direct opgeleverd. De aanpassing van de name-

domeinnaam. Dat staat, vooral wanneer je

servers kan alleen een stuk langer in beslag

een webshop aan het opzetten bent, een

Cloud86 gebruikt het bekende Plesk als beheeromgeving voor je website en domein.

nemen. Alle DNS-servers over de hele wereld moeten namelijk worden bijgewerkt en dit proces kan zo’n 1 tot wel 24 uur duren. Als ook die horde is genomen, kun je verder met onder andere het aanmaken van e-mailadressen en een beheerdersaccount voor WordPress. Cloud86 werkt daarvoor met Plesk. Daar gaan we nu mee aan de slag. Tot slot behandelen we in dit tweede deel van de cursus de WordPress Toolkit, een handige gereedschapskist binnen Plesk.

Domeinbeheer Nadat je de nameservers voor het domein bij TransIP hebt aangepast naar die van Cloud86, kun je in het vervolg voor het beheren van de DNS-records

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

127 |

CURSUS

WORDPRESS

stuk professioneler dan het gebruik van je eigen e-mailadres. In ons voorbeeld maken we de

e-mailadressen

info@winkelbegin.nl

klantenservice@winkelbegin.nl aan. Je kunt hiervoor een mailbox gebruiken, maar ook de berichten laten doorsturen naar een ander e-mailadres (zie kader ‘Mailbox of doorsturen?’). We vertelden al dat veel providers een beheeromgeving bieden waarin je WordPress eenvoudig als applicatie kunt installeren. Zo’n beheeromgeving wordt ook gebruikt voor het instellen van e-mailadressen. Om nu e-mailadressen aan te maken, log je in in je klantomgeving. Ga dan naar Mijn diensten en klik op je hostingpakket. Kies daarna Inloggen op Plesk.

E-mail doorsturen Wil je e-mail naar een bepaalde mailbox doorsturen? Klik dan op het e-mailadres om het te

MAILBOX OF DOORSTUREN?

In Plesk kun je in enkele stappen een e-mailadres aanmaken.

bewerken. Op het tabblad Doorsturen zet je vervolgens een vinkje bij Het doorsturen van e-

Je hebt bij het instellen en gebruiken van e-mailadressen diverse mo-

mailberichten activeren. Voer dan een of meer-

gelijkheden. Zo kun je een mailbox aanmaken waarin alle berichten

dere e-mailadressen in waar de berichten moe-

naar een bepaald e-mailadres worden doorgestuurd. De berichten

ten worden afgeleverd. Let erop dat de originele

kun je dan lezen met een e-mailtoepassing op bijvoorbeeld je pc

berichten in de mailbox achterblijven. Wil je be-

of smartphone. Je kunt ook een aantal extra e-mailadressen naar

richten alleen doorsturen en niet in de mailbox

dezelfde mailbox laten verwijzen; dat noemen we e-mailaliassen. Je

bewaren? Dan haal je bij de instellingen voor het

Je kunt e-mail ook laten doorsturen.

zou er ook voor kunnen kiezen om geen mailbox aan te maken, maar de berichten direct door te laten sturen naar een e-mailadres dat je al gebruikt. Dat noemen we e-mailforwarding. Wat voor jou werkbaar is, moet je zelf bepalen. Bij een gewone website is de laatste optie misschien het handigst; wil je juist een webshop opzetten die door meer mensen beheerd zal worden, dan is werken met een mailbox handiger – op die manier heeft het volledige team toegang tot de mails.

Mailbox maken We maken nu een mailbox aan en laten daarna zien hoe je de berichten eventueel kunt doorsturen naar een ander e-mailadres. Ben je ingelogd bij Plesk, ga dan via het hoofdmenu aan de linkerkant naar Mail. Klik dan op E-mailadres aanmaken. Geef in elk geval het e-mailadres op dat je wilt gebruiken (wij gebruiken in ons voorbeeld info@winkelbegin.nl) en bedenk een sterk wachtwoord. Met het vinkje bij Postvak

Als je een mailbox hebt aangemaakt, kun je het e-mailadres toevoe-

zorg je dat de berichten in een mailbox worden

gen aan bijvoorbeeld Outlook of op je smartphone laten binnenko-

bewaard. Eventueel kun je hierbij een quotum

men. Voor informatie daarover verwijzen we je graag naar de support-

instellen. Dit bepaalt hoeveel schijfruimte dit e-

pagina’s van Cloud86, die vind je via https://support.cloud86.nl.

mailadres maximaal mag gebruiken. Klik dan op

Een andere en laagdrempelige manier om je e-mail te lezen, is

OK. Je ziet het e-mailadres nu in de lijst staan.

via webmail. Om in te loggen op je webmail, ga je naar webmail.

Wil je e-mailaliassen maken? Klik het e-mail-

128 |

domein.nl, waarbij je domein.nl uiteraard vervangt door je eigen

adres dan aan in de lijst om het te bewerken en

domein en extensie. Je kunt vervolgens inloggen met je e-mailadres

voeg op het tabblad E-mailaliassen de gewenste

en wachtwoord.

aliassen toe.

WEBMAIL: E-MAIL VIA DE BROWSER

WORDPRESS

e-mailadres het vinkje bij Postvak weg. Dit raden we overigens af, omdat er dan geen e-mail vanaf het betreffende adres kan worden verstuurd.

CURSUS

STAGING: AANPASSINGEN TOEPASSEN De staging-omgeving is vooral handig om te experimenteren met features voor je website, of om bijvoorbeeld grotere aanpassingen

Via het hoofdscherm in Plesk kun je direct inloggen in de beheerdersomgeving van WordPress.

Account voor WordPress

aan het thema of de lay-out uit te proberen. Maar wat zijn je opties als

Om met WordPress aan de slag te kunnen, moe-

de veranderingen bevallen die je in de gekloonde site hebt gemaakt?

ten we een beheerdersaccount maken voor

Als het niet te veel stappen zijn, raden we je aan om voor de zekerheid

WordPress. Hiervoor open je opnieuw Plesk.

eerst een back-up van de originele site te maken, en daarna dezelfde

In het hoofdscherm zie je de installatie van je

veranderingen eenvoudigweg stap voor stap op de originele site door

WordPress-website en kun je op Aanmelden

te voeren. Gaat dat toch niet goed, dan kun je de back-up terugzetten.

klikken om direct in te loggen in de beheer-

Een alternatief is dat je alle gegevens van de gekloonde site overzet

omgeving van WordPress. Als WordPress op de

naar de originele site. Dat kan in de WordPress Toolkit, in het onder-

Engelse taal is ingesteld, kun je dit eventueel ver-

deel WordPress. Je ziet hier de twee sites (het origineel en de kloon).

anderen naar Nederlands. Ga daarvoor naar Set-

Vouw de kloon uit en kies de optie Gegevens kopiëren. Bij Doel kies je

tings / General. Kies achter Site Language voor

de originele site. Geef aan wat er moet worden gekopieerd. Hierna zal

Nederlands. Je kunt ook de tijdzone en -notatie

de originele site er precies hetzelfde uitzien als je staging-omgeving.

aanpassen. Meer instellingen voor WordPress komen in het derde deel van de cursus aan bod.

Nu gaan we een gebruiker toevoegen. Kies in het

en thema’s volledig up-to-date houden, al kun

hoofdmenu aan de linkerkant voor Gebruikers

je dat ook binnen WordPress zelf regelen. Ver-

en daarna voor Nieuwe toevoegen. Hier kun je

der kun je met de WordPress Toolkit back-

dan een nieuw beheerdersaccount aanmaken,

ups maken of terugzetten. Ook praktisch is de

waarna je met die gegevens direct kunt inloggen

staging-omgeving die we in deel 1 van deze

op WordPress. Vul een gebruikersnaam in (wij

cursus al noemden: hier kun je alvast zaken

kiezen voor siteadmin) en vul ook de andere vel-

uitproberen voordat je ze live zet. Als voorbeeld

den in. Zorg dat achter Rol de optie Beheerder is

maken we een testomgeving voor de website op

ingevuld, zodat je volledige beheerdersrechten

https://staging.winkelbegin.nl.

hebt. Gebruik een ander e-mailadres dan je bij

Log om te beginnen opnieuw in bij Plesk en

de hostingaanvraag hebt gebruikt, bijvoorbeeld

ga via het hoofdmenu naar WordPress. Klik op

je nieuw aangemaakte e-mailadres.

Klonen. Bij Doel selecteer je de optie Subdomein

Via de WordPress Toolkit kun je een kloon van je website maken; ideaal voor testdoeleinden.

aanmaken. Hier gebruiken we https://staging.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

WordPress Toolkit

winkelbegin.nl. Nadat je op Start hebt geklikt,

De WordPress Toolkit is – zoals de naam al

wordt als het ware een kopie van de database

doet vermoeden – een soort gereedschapskist

gemaakt. Vervolgens kun je op het bewuste

voor WordPress. Hiermee kun je bijvoorbeeld

adres je gekloonde website bekijken of (door /

met een paar klikken je webshop beveiligen

wp-admin achter het adres te zetten) beheren.

tegen de meest voorkomende problemen. Ook

Je hebt nu in feite twee WordPress-omgevingen

kun je hiermee WordPress met alle plug-ins

naast elkaar!

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

129 |

QUICK FIX

PLUSCODE IN PLAATS VAN ADRES

Bovenaan de lange pluscode, onder de foto de vereenvoudigde vorm.

Verborgen locatiefunctie in Maps Twee miljard mensen hebben geen klassiek adres in de vorm van straatnaam, huisnummer en gemeente. Natuurlijk kun je locaties aangeven met lengte- en breedtegraadcoördinaten, maar toch gebruikt Google Maps bij voorkeur een eenvoudiger systeem: de pluscode. Dirk Schoofs

Pluscode

gebied van 14 bij 14 meter

Een pluscode is niet

omvat. Locaties die dicht

alleen een oplossing

bij elkaar liggen, hebben

voor locatiebepaling zon-

vergelijkbare pluscodes.

der adresgegevens of om-

Bepaalde tekens zoals 1

slachtige coördinaten; met

en I worden uitgesloten,

zo’n code kun je ook speci-

omdat die verwarring

fieke plaatsen aanduiden

kunnen veroorzaken. Voor

op hetzelfde adres. Op die

het gebruiksgemak wordt

manier kun je bijvoorbeeld

de code vaak ingekort tot

verschillende ingangen

slechts zes of vier tekens,

van een groot pand aange-

in combinatie met een

ven. Je kunt een pluscode

plaatsnaam, bijvoorbeeld

gebruiken voor noodhulp

GCMJ+H8 Roosendaal,

of om aan te duiden

Nederland.

waar leveringen naartoe

cijfers en hebben dezelfde

Code kopiëren verschijnt.

lengte als een telefoon-

Maps klik je op de locatie

Pluscodes kun je ook plak-

je op een pinnetje tikken

gens tik je op Deel uw

nummer. Een voorbeeld is

waarvan je de pluscode

ken in de zoekmachine van

om de pluscode te zien.

locatie en dan selecteer je

9C5M8QQ7+V8. De eerste

wilt kennen, en dan zie

Google. Dit maakt het heel

Je ziet het pluspictogram

de persoon die je wilt laten

vier tekens bakenen een

je in de linkerkolom een

eenvoudig om iemand snel

onder de coördinaten. Tik

weten waar je bent. Google

gebied af van 100 bij 100

kruisje gevormd door vijf

te lokaliseren. Met de link

erop om de code naar het

maakte dit systeem open-

kilometer. Daarachter staat

punten. De gegevens die

naar het zoekresultaat kom

klembord te kopiëren. Om

source, zodat ontwikkelaars

een lokale code die binnen

daarnaast staan, dat is de

je rechtstreeks in Google

met je mobieltje je huidige

er nieuwe toepassingen op

het raster een vierkant

pluscode. Je hoeft die niet

Maps terecht.

locatie te delen aan de hand

kunnen bouwen.

moeten. Pluscodes zijn een combinatie van letters en

Met een muisklik kopieer je de pluscode.

Tik op je smartphone op de pluscode om die te kopiëren.

130 |

Desktop

op te schrijven; klik op

In de desktopver-

die code en de knop Plus

sie van Google

Mobiel

van een pluscode, tik je op

Ook met je

de blauwe stip die je eigen

smartphone kun

locatie aangeeft. Vervol-

Werk aan de winkel! Bouw nu je eigen webshop Een webshop bouwen voor jezelf of voor je club? Met deze cursus ben je echt van alle (online) markten thuis!

€ 69,95 voor

Krijg € 5,extra korting* met code CT20225euro

€ 39,95 Onze klanten beoordelen ons met

8.0

Cursusbundel: Webshop bouwen in WordPress

Bestel op techacademy.id.nl * Geldig tot en met 31 december 2022 en niet in combinatie met andere aanbiedingen.

Bouwen en succesvol maken

Inclusief video’s

Cursusboek én online cursus

TIPS & TRUCS

15 1 TIPS VOOR WINDOWS 11 BEVEILIGING IN HET GAREEL Beveiliging staat in Windows zeer hoog in het vaandel. In Windows 11 is daar weer een aantal handige nieuwe opties aan toegevoegd. In onze reeks Tips voor Windows 11 duiken we deze keer in die nieuwe beveiligingsfuncties. Dennis Gandasoebrata en Mark Gamble

132 |

WINDOWS 11

De geavanceerde instellingen van BitLocker, al wordt die naam zelf nergens gebruikt.

TIPS & TRUCS

Je wilt prettig kunnen werken met Windows 11, zonder hinderlijke onderbrekingen of beperkte functionaliteit. Op het punt

van beveiliging kun je in Windows 11 tal van opties aanpassen, waarmee het werken met dit besturingssysteem veiliger wordt. Ook kun je zorgen voor extra bescherming van je gegevens voor het geval je je computer kwijtraakt.

Zorg ervoor dat er alleen nog maar apps gedownload kunnen worden uit de vertrouwde Microsoft Store.

Gebruik Windows in een kioskmodus.

BitLocker

Windows 11 inzetten in een open-

BitLocker biedt versleute-

bare ruimte en met een specifiek

ling voor de gegevens op je harde

doel? Dan kun je in Windows 11

schijf. Maak je gebruik van de

Pro gebruikmaken van de kiosk-

Pro-versie van Windows 11, dan

modus. De gebruikers kunnen

kun je de apparaatversleuteling

hiermee slechts een beperkt aan-

eenvoudig inschakelen via het

tal programma’s op de computer

instellingenvenster van Windows

gebruiken. De rest van het be-

(Windows-toets+I). Kies Privacy &

sturingssysteem is afgeschermd.

beveiliging / Apparaatversleute-

Open het instellingenvenster van

ling. Standaard is Apparaatversleu-

Windows en kies Accounts / Gezin

teling ingeschakeld. Klik op BitLoc-

en andere gebruikers. In de sectie

ker-stationsversleuteling om de

Een kiosk instellen klik je op Aan

geavanceerde opties te beheren.

de slag.

Hiermee kun je ook verwisselbare stations versleutelen. Voor veeleisende gebruikers: Windows beschikt over hulpprogramma’s voor geavanceerd herstel.

Geavanceerd herstel Ben je een meer gevorderde

Veilige bron

gebruiker en heb je behoefte aan

Deel je de computer met ge-

geavanceerde back-upopties? Open

zinsleden en wil je meer controle

dan het startmenu en typ Herstel.

over de apps die binnen Windows

In het venster Hulpprogramma’s

11 worden geïnstalleerd? Je kunt

voor geavanceerd herstel kun je

aangeven dat Windows 11 alleen

een herstelstation maken. Met deze

gebruikmaakt van apps die afkom-

back-up stel je de systeembestan-

stig zijn van de Microsoft Store. In

den veilig en kun je Windows in

het instellingenvenster open je

het geval van grote problemen als-

Apps en vervolgens Apps en on-

nog opstarten. Via hetzelfde ven-

derdelen. Bij Kies waar u apps wilt

ster kun je systeemherstel starten

downloaden kies je in het menu

en een back-up terugplaatsen.

voor Alleen de Microsoft Store. Of Items op het klembord hoef je niet te synchroniseren via de cloud.

kies voor de middenweg: Overal, maar laat me weten als er een

Kopiëren 2.0 Windows kan gekopieerde

vergelijkbare app in de Microsoft

tekst automatisch synchroniseren

Store bestaat. Als je hier wijzigin-

tussen

gen doorvoert, worden deze ook bij

waarmee je bent aangemeld via je

de andere Windows-accounts op je

Microsoft-account. Zo kun je tekst

computer doorgevoerd. Standaard-

van het ene naar het andere appa-

gebruikers kunnen deze instelling

raat kopiëren. Gebruik je het niet?

dan niet meer wijzigen.

Open het instellingenvenster en

verschillende

apparaten

kies Systeem / Klembord. Zet het

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

Openbare ruimte

schuifje op Uit bij Synchroniseren

Wil je de computer met

op al uw apparaten.

133 |

TIPS & TRUCS

WINDOWS 11

De instellingen van apps inzien en aanpassen.

BEN JE BENIEUWD OF JE COMPUTER GOED WORDT BESCHERMD? DIT KUN JE CONTROLEREN VIA WINDOWS-BEVEILIGING

Bepaal zelf welke apps toegang mogen hebben tot een onderdeel.

Apps onder controle

instellingenvenster en ga naar

Elke app heeft een eigen set

Privacy & beveiliging / Mijn ap-

instellingen, bijvoorbeeld of de app

paraat zoeken. Zorg ervoor dat het

op de achtergrond actief mag zijn,

schuifje is ingeschakeld. Om de

welke gebruikersgegevens mogen

computer te vinden, open je een

worden bewaard en aan welke be-

browser en surf je naar https://

standstypen de app is gekoppeld. Je

account. microsoft.com/devices.

kunt de instellingen zelf aanpassen

Kies Mijn apparaat zoeken.

en altijd inzien. Open daarvoor het startmenu, klik met de rechtermuisknop op de app en kies dan voor App-instellingen.

Strenge beveiliging Ben je benieuwd of je compu-

ter goed wordt beschermd? Dit kun je controleren via Windows-bevei-

App-machtigingen

liging. Open het instellingenvenster

Apps kunnen gebruikmaken

en kies voor Privacy & beveiliging.

van de camera en microfoon. Ook

In de sectie Beveiligingsgebieden

kunnen ze de huidige locatie van

zie je in één oogopslag hoe goed

de computer opvragen en toegang

de machine is beschermd. Bij een

krijgen tot bepaalde onderdelen,

uitroepteken onderneem je liefst

zoals de lijst met contactpersonen.

meteen actie. Klik op Windows-

Je kunt zelf per ‘recht’ bepalen

beveiliging openen om eventuele

welke apps hiervan gebruik mogen

uitgeschakelde bescherming alsnog

maken. Open het instellingen-

in te schakelen.

Een verloren computer kun je weer terugvinden via Mijn apparaat zoeken.

venster (Windows-toets+I) en kies Privacy & beveiliging. Klik op een onderdeel in de lijst App-mach-

Geavanceerd opstarten

Vertoont Windows kuren?

tigingen en bepaal welke apps

Dan is het tijd voor Probleemop-

toegang mogen hebben tot het

lossing! Je kunt Windows opstar-

onderdeel.

ten in een geavanceerde modus

In het onderdeel Windows-beveiliging kun je zien hoe de beveiliging van je computer ervoor staat.

die je toegang geeft tot hulp bij het

Apparaat terugvinden

oplossen van het probleem, onder

Je moet er niet aan denken:

meer met een controle van de

je bent je laptop verloren. Via de

schijf. Open het instellingenven-

functie

zoeken

ster en kies Systeem / Systeem-

kun je Windows (bij benadering)

herstel. Zoek de sectie Geavan-

laten aangeven waar de machine

ceerde opstartopties en klik op Nu

zich bevindt. Open daarvoor het

opnieuw opstarten.

134 |

Mijn

apparaat

Je kunt Windows geavanceerd opstarten bij problemen.

WINDOWS 11

TIPS & TRUCS

Laat de Store je niet meer vragen om een wachtwoord bij de aankoop van een app.

Zonder wachtwoord

en Andere Windows-instellingen.

Bij het downloaden van een

Bovendien maakt de back-up-

betaalde app, vraagt de Microsoft

functie een reservekopie van de

Store standaard om je wacht-

OneDrive-bestandsmappen.

woord. Ben je de enige gebruiker

op de knop Synchronisatie-instel-

van de computer en wil je niet bij

lingen beheren en selecteer de

elke aankoop om het wachtwoord

back-upmappen.

Klik

worden gevraagd? Klik dan in het venster van de Store op de profielfoto (rechtsboven in het venster)

Maak een back-up van de gebruikte apps en je voorkeuren.

Welke voorkeuren moet Windows veiligstellen in een back-up?

Weglopen? Afmelden! Werk je in een omgeving

en kies App-instellingen. Zet de

met anderen en wil je graag dat de

schuif op Aan bij Aanmelden om

computer wordt vergrendeld als je

iets te kopen. Hoe vreemd het ook

niet in de buurt bent van de ma-

klinkt, je zet daarmee aan dat als je

chine? Zorg dat Windows de com-

iets in de Microsoft Store koopt, er

puter

niet om je wachtwoord gevraagd

In het instellingenvenster klik je

wordt.

op de gebruikersnaam. Plaats een

automatisch

vergrendelt.

vinkje bij Toestaan dat Windows

Zekerheid voor alles

automatisch uw apparaat ver-

In combinatie met One-

grendelt wanneer u niet aanwe-

Drive kan Windows een back-up

zig bent. Hiervoor wordt gebruik-

maken van belangrijke gebrui-

gemaakt van je Android-telefoon

kersgegevens, zoals de lijst met

en bluetooth: ben je met je telefoon

geïnstalleerde apps en de persoon-

buiten het bluetooth-bereik, dan

lijke

vergrendelt Windows.

voorkeursinstellingen

bin-

nen Windows. Bij een eventuele herinstallatie van Windows kunnen deze gegevens vervolgens

14 Windows kan zich automatisch afmelden als je niet in de buurt bent.

tijdwinst. In het instellingenven-

melden via gezichtsherkenning of

ster kies je Accounts / Windows

zonder wachtwoord. In het instel-

back-up. Bepaal of de apps (Mijn

lingenvenster van Windows klik

apps onthouden) en de voorkeu-

je op de gebruikersnaam linksbo-

ren (Mijn voorkeuren onthouden)

ven in het venster. Kies voor Aan-

in de back-up moeten worden

meldingsopties. Bij Manieren om

opgenomen.

aan te melden lees je welke opties

Nog meer zekerheid

boden. Kies bijvoorbeeld voor de

Bij het bepalen of je gebruik

veiligere opties Pincode (Windows

wilt maken van de back-upfunctie

Hello) of Beveiligingssleutel. Met

met OneDrive, kun je aangeven

de optie Uit veiligheidsoverwegin-

welke Windows-voorkeuren moe-

gen Windows Hello-aanmelding

ten worden veiliggesteld. Klap de

alleen toestaan voor Microsoft-

sectie Mijn voorkeuren onthou-

accounts op dit apparaat zorg je

den uit. Plaats nu vinkjes naast de

ervoor dat voor andere manie-

onderdelen die je wilt opnemen in

ren van aanmelden dan met een

de reservekopie. Je kunt kiezen uit

wachtwoord per se een Microsoft-

Wachtwoorden, Taalvoorkeuren

account is vereist.

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

Afhankelijk van je compu-

ter kun je je in Windows 11 aan-

door de computer worden aange-

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

Anders aanmelden

snel worden teruggezet: een flinke

Kies waarmee je je wilt aanmelden bij Windows.

135 |

CURSUS

PUBLISHER

Kennismaking Publisher Documenten vormgeven en versturen Als je beschikt over Microsoft 365, dan zit ook Publisher in het pakket. Hiermee kun je professioneel uitziende publicaties maken, zoals jaarverslagen, brochures, folders, wenskaarten of nieuwsbrieven voor je vereniging. Mark Gamble

TECH ACADEMY Dit artikel komt uit een cursus van de Tech Academy. Wil je meer over dit onderwerp weten, dan kun je de volledige cursus ‘Office in de praktijk’ volgen op https://techacademy.id.nl. Er zijn twee varianten van een cursus. Met een Cursusbundel schaf je het papieren naslagwerk inclusief levenslange online toegang aan. Kies je voor Online cursus, dan heb je altijd toegang tot alleen de online cursus.

136 |

PUBLISHER

CURSUS

Ontwerp kiezen Anders dan Word is Publisher vooral bedoeld voor het vormgeven van documenten. In feite is het een desktoppublishingprogramma (ook wel dtp-programma genoemd). Publisher kan zich niet direct meten met ‘professionele’ vormgeefsoftware als InDesign of QuarkXpress, maar kan vooral worden gezien als instapprogramma voor iedereen die zich wil verdiepen in het ontwerpen van publicaties. Wanneer je Publisher opstart, kun je kiezen uit een van de sjablonen die je vindt als je op de knop Nieuw klikt. Aan de hand van die voorbeelden kun je vervolgens aan de slag, of je kunt zo’n bestaand voorbeeld helemaal naar eigen hand zetten.

deze met de linkermuisknop ingedrukt naar de

Via de zoekfunctie kun je nog meer voorbeel-

gewenste plek in je project.

den vinden, zoals visitekaartjes, brochures of

Publisher beschikt over een flink aantal sjablonen waaruit je kunt kiezen.

posters. Maar de keuze onder het kopje Inge-

Werkbalken

bouwd is enorm! Zo heb je onder toegang tot

Veel van de werkbalken in het lint van Publis-

advertenties, briefkaarten, enveloppen en eti-

her komen overeen met die van Word en Power-

ketten. Klik je op een van deze onderwerpen,

Point, maar er zijn ook nog wat andere opties be-

dan verschijnt er een nieuwe lijst met heel veel

schikbaar. Onder Invoegen vind je bijvoorbeeld

standaardsjablonen. Kortom, keuze te over.

opties om vormen toe te voegen aan je pagina’s.

In het navigatiegedeelte van Publisher kun je eenvoudig pagina’s toevoegen en verplaatsen.

Ook kun je met de losse hand (via de muis) tekeningen maken. Onder de optie Paginaonderdelen kun je direct nieuwe onderdelen toevoegen aan de geselecteerde pagina, zoals koppen en kaders. Die zijn al voor je vormgegeven, maar uiteraard kun je ook deze onderdelen gewoon zelf nog aanpassen.

Hulplijnen Omdat het belangrijk is dat onderdelen op een pagina netjes worden vormgegeven en uitgelijnd, werk je in Publisher veel met (hulp)lijnen. Hierdoor kun je makkelijker onderdelen positioneren op je pagina. Via Paginaontwerp

Werkomgeving

in het lint vind je onder Indeling de knop

Met hulplijnen kun je makkelijker onderdelen op je pagina uitlijnen.

Het eerste dat opvalt wanneer je in de werkomgeving van Publisher belandt, zijn de linialen links in de kantlijn en bovenaan de pagina. Dit geeft al aan dat we met een ontwerpprogramma te maken hebben. Qua indeling is het scherm van Publisher te vergelijken met PowerPoint. Aan de linkerkant kun je extra pagina’s toevoegen aan je project, net als dia’s bij PowerPoint. Om een pagina toe te voegen aan je project, klik je met de rechtermuisknop op de pagina waar de nieuwe pagina achter moet komen en kies je voor Pagina invoegen. Ook kun je eenvoudig de volgorde van je pagina’s wijzigen. Kies de pagina die op een andere plek moet komen en sleep

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

137 |

CURSUS

PUBLISHER

Hulplijnen. Daar zie je diverse indelingen die je direct kunt toepassen op je project. Objecten die je in je publicatie plaatst, kun je dan tegen zo’n hulplijn aan ‘plakken’. Goed om te weten: hulplijnen worden niet afgedrukt of meegenomen in je publicatie als deze eenmaal klaar is. Het zijn puur hulpmiddelen.

Vormen en objecten In je publicatie kun je direct vormen en objecten plaatsen. De verschillende vormen vind je

publiceren. Dat kan op verschillende manieren.

op het lint onder Invoegen / Vormen. Dat zijn

Je kunt je publicatie natuurlijk gewoon afdruk-

dezelfde vormen die je ook terugvindt in Word,

ken op je eigen printer. Maar je kunt hem ook

Excel en PowerPoint. Via de optie Tijdelijke

opslaan en versturen naar een professionele

aanduiding van afbeelding kun je alvast een

drukker. Dat doe je via het menu Bestand / Ex-

positie voor je afbeelding in je publicatie zetten,

porteren. Bij Opslaan voor een commerciële

waar je dan later een afbeelding aan toevoegt.

printer kun je je publicatie opslaan als een pub-

Via WordArt voeg je banieren toe aan je publi-

of pdf-bestand. Dan worden alle instellingen op-

catie. Uiteraard kun je die ook weer geheel naar

genomen die nodig zijn voor het professioneel

eigen hand zetten.

laten afdrukken van je publicatie.

Publiceren

Folder maken

Het uitgangspunt van het maken van publicaties

We gaan nu echt aan de slag! We gebruiken als

in Publisher is dat je ze uiteindelijk ook gaat

voorbeeld een standaardsjabloon uit Publisher.

Je kunt je publicatie gereedmaken voor een professionele drukkerij.

Start het programma op en kies vervolgens voor Nieuw / Ingebouwd. Er verschijnt een overzicht van sjablonen die standaard aanwezig zijn in Publisher. Wij kiezen voor Folders / Gebeurtenis, klikken op het mapje Alle Gebeurtenis en kiezen het sjabloon Tabbladen onder Speciale aanbieding. Aan de rechterzijde kun je onder Aanpassen alvast wat vormgeefopties wijzigen voordat het sjabloon wordt geopend in Publisher. Wij laten het kleurenschema ongemoeid, maar zetten wel vinkjes aan bij de opties Postadres toevoegen en Graphic toevoegen. Bij de optie Scheurstroken kiezen we voor Bestelformulier. Klik Via het menu Invoegen kun je extra objecten toevoegen, zoals banieren.

We gaan voor onze folder aan de slag met het standaardsjabloon Tabbladen.

138 |

PUBLISHER

CURSUS

Het sjabloon is geopend in Publisher en kan nu verder worden ingevuld.

kiezen, een afbeelding van je eigen computer invoegen of via de zoekmachine Bing zoeken naar een afbeelding. Dat gaan wij nu doen: we

Je kunt je publicatie gereedmaken voor een professionele drukkerij.

vullen de zoekterm Fruit persen in. Vervolgens verschijnen de resultaten: verschillende afbeeldingen van fruit en fruitpersmachines. Kies een vervolgens op de knop Maken om het sjabloon

geschikte afbeelding. Zie dat Alleen Creative

te openen in Publisher.

Commons standaard staat aangevinkt. Vanwege het auteursrecht kun je dit vinkje alleen

Pagina bewerken

uitzetten als de publicatie voor privégebruik is.

De folder bestaat uit twee pagina’s. Deze wor-

Na je keuze wordt de afbeelding automatisch in

den in het linkerdeel weergegeven. Op de eer-

het afbeeldingselement geplaatst.

ste pagina wordt de folder weergegeven, op de tweede pagina het postadres. Die tweede pagina

Overige elementen aanpassen

gaan we later invullen.

We gaan nu het bestelformulier onderaan de pa-

We gaan nu eerst aan de slag met het opmaken

gina aanpassen. Selecteer eerst de elementen die

van de eerste pagina. Je ziet dat daar al wat stan-

je niet wilt gebruiken en verwijder deze. Dat kan

daardelementen zijn toegevoegd. Onderaan zie

per geselecteerd element. Door de Ctrl-toets in-

je het bestelformulier, omdat we dat hebben

gedrukt te houden terwijl je met de linkermuis-

aangegeven bij het aanmaken van de publicatie.

knop de elementen selecteert, kun je meerdere

Je kunt inzoomen op het object door rechts on-

items tegelijk verwijderen. Een druk op Delete

derin het percentage te verhogen.

volstaat om de items te verwijderen.

Door een element op de pagina te selecteren,

Je kunt de grafische elementen ook aanpassen.

kun je de inhoud ervan aanpassen. Neem het

Wij gaan de bovenste balk van een andere kleur

blok links bovenin: Slogan of motto van het be-

voorzien. Selecteer het element met een klik op de

drijf. Klik erop, zodat er een cursor verschijnt. Je

rechtermuisknop. Er verschijnt een minibalk met

kunt nu de naam van je (fictieve) bedrijf opge-

onder meer een kleurenknop. Je kunt daarmee

ven. In het vakje daaronder vul je eventueel een

direct de kleur van het element wijzigen.

Je kunt elementen eenvoudig van een ander kleurtje voorzien.

telefoonnummer in. Ook alle andere elementen op de pagina kun je naar eigen wens invullen door er eenmaal op te klikken.

Afbeelding toevoegen Natuurlijk wil je de folder ook voorzien van wat afbeeldingen. Selecteer daarvoor het deel van de folder waar je de afbeelding in wilt opnemen, bijvoorbeeld het midden van de pagina. Je ziet dat het element al is voorzien van de eigenschappen voor een afbeelding. Om er nu een afbeelding aan toe te voegen, hoef je er alleen maar op te dubbelklikken. Je kunt een onlineafbeelding uit de collectie van Microsoft

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

139 |

CURSUS

PUBLISHER

Door een sectie toe te voegen aan een pagina, kun je deze verbergen voor een beter overzicht.

Vorm wijzigen Wil je in plaats van de kleur de vorm van een element wijzigen? Dat kan ook. Klik weer op het element, zodat er in het lint een nieuwe tabgroep verschijnt, Vormindeling. Je kunt nu de vorm van het element wijzigen. Onder Vormstijlen zie je een aantal opties waaruit je kunt kiezen. Ook kun je kiezen uit andere kleurverlopen. Op deze manier kun je al je elementen dus naar wens aanpassen.

Je kunt vormen en kleurverlopen van elementen aanpassen met de tabgroep Vormindeling.

Secties toevoegen Ook kun je je publicatie uitbreiden met extra secties. Een sectie is voornamelijk handig als je met meerdere pagina’s werkt. Je kunt secties namelijk tijdelijk verbergen, waardoor het werken aan je publicatie overzichtelijker blijft. Om een sectie toe te voegen, klik je met de rechtermuisknop aan de linkerkant op de pagina waaraan je

Invoegen / Kalenders / Meer kalenders. Kies uit

een sectie wilt toevoegen. Kies dan voor Sectie

een van de vele opties en vul een maand en een

invoegen. Je ziet nu links bovenaan op de geko-

jaartal in. Ben je tevreden over het resultaat?

zen pagina een klein driehoekje staan waarmee

Klik dan op de knop Invoegen om de kalender

je de pagina kunt verbergen.

aan je pagina toe te voegen.

Nieuwe elementen toevoegen

weergegeven. Het formaat en de positie pas je

Zoals je aan het begin van dit artikel hebt kun-

aan door op een van de hoeken van de kalen-

nen lezen, is het heel eenvoudig om extra pa-

der te gaan staan en deze te verslepen. Zorg wel

gina’s aan je publicatie toe te voegen. Wij kie-

dat je het buitenste kader selecteert, want ook

zen ervoor om de eerste pagina te dupliceren

van de afzonderlijke elementen van de kalender

met dezelfde inhoud. Daarvoor moet je na een

zelf kun je de grootte aanpassen. Je kunt nu per

rechtermuisklik bij Pagina invoegen kiezen

datum tekst toevoegen aan de agenda.

De kalender wordt waarschijnlijk te groot

voor Alle objecten dupliceren op pagina en 1 invullen. De nieuwe pagina wordt toegevoegd

Publicatie versturen

en is qua elementen een kopie van de eerste

Is alles naar je zin? Dan kun je de publicatie ver-

pagina.

sturen. Dat kan op meerdere manieren: op de

Op de nieuwe pagina kun je gewoon weer elementen verwijderen en nieuwe toevoegen. Wij

140 |

‘ouderwetse’ manier per post, naar een professionele drukker of per e-mail.

kiezen ervoor om op de tweede pagina een ka-

We laten je zien hoe je de folder per e-mail

lender in te voegen. Dat doen we via het menu

kunt versturen. Klik daarvoor in het lint op

Je kunt gemakkelijk een kalender toevoegen aan je publicatie.

PUBLISHER

CURSUS

LIEVER PER POST? Als je de publicatie per post wilt versturen, heb je natuurlijk een adres nodig. Je kunt handmatig een adres invullen, maar wil je je publicatie naar meerdere ontvangers versturen, dan is het gemakkelijker om gebruik te maken van de functie Afdruk samenvoegen. Deze vind je ook op het lint onder Verzendlijsten.

Voorbeeld weergeven Heb je alle gegevens toegevoegd, klik dan in de Je kunt in Publisher je publicaties onder meer via e-mail de wijde wereld in sturen.

wizard aan de rechterzijde op Volgende: samenVerzendlijsten en daarna op E-mail samenvoe-

gevoegde publicatie maken. Je kunt de e-mail

gen / Stapsgewijze wizard E-mail samenvoegen.

nu versturen, maar als je eerst wilt controleren hoe de mail er bij de ontvangers uitziet, klik je op

E-mailadressen selecteren

Voorbeeld van e-mail. Het voorbeeld wordt in

Aan de rechterkant verschijnt een nieuw venster.

de browser getoond als html-bestand. Ben je niet

Daarin kun je kiezen voor een standaardlijst met

helemaal tevreden, dan is dit het moment om

e-mailadressen, bijvoorbeeld uit Excel of het

zaken aan te passen. Eventueel kun je bij Ont-

adresboek van Outlook, of je kiest voor Een nieu-

werpcontrole bekijken of er geen opmaakfouten

we lijst typen als je zelf een lijst met e-mailadres-

in je publicatie zitten; of bijvoorbeeld bepaalde

sen wilt samenstellen. Wij gaan voor Selecteren

objecten elkaar niet overlappen. Als je tevreden

uit Outlook-contactpersonen. Klik onderin op

bent, klik je bovenaan in de wizard voor de optie

het linkje Volgende: adreslijst of verbinding met

E-mail verzenden. Er wordt een nieuw venster

een adreslijst maken. De lijst met contacten uit

geopend waarin je het onderwerp van de mail

Outlook wordt geïmporteerd. Eventueel kun je

kunt zetten. Dit venster is standaard leeg, dus

nu nog handmatig e-mailadressen uitvinken die

vergeet hier niet iets in te vullen!

je niet wilt gebruiken. Klik op de knop OK om de gekozen e-mailadressen te gebruiken.

Extra opties aanpassen Nadat je een titel voor je mail ingevuld hebt, klik je nog even onderaan op Opties, zodat het

venster

wordt

uitgeklapt. Hier kun je extra e-mailvelden invullen, zoals het CCen BCC-veld, handig om te controleren of de e-mail daadwerkelijk aankomt als je daar je eigen e-mailJe kunt nog wat extra velden aan de mail toevoegen om hem persoonlijker te maken.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

adres invult. Klik tot In het voorbeeldvenster aan de rechterkant kun

slot op de knop Ver-

je eventueel nog extra velden met gegevens over

zenden om de mail te versturen. Het versturen

de geadresseerden toevoegen, bijvoorbeeld een

van e-mail gebeurt via Outlook. De mail wordt

voor- en achternaam. Selecteer de pagina met

verstuurd in html-opmaak. De ontvanger moet

het postadres en kies in de wizard de velden die

dus wel over de mogelijkheid beschikken om

je wilt toevoegen; bij een voor- en achternaam

html-opmaak te bekijken, maar dat vormt voor

wordt dit op de pagina weergegeven als: <<Voor-

de meeste e-mailclients tegenwoordig geen pro-

naam>> <<Achternaam>>.

bleem.

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

Voeg een onderwerp toe en vul eventueel de CC- en/of BCCvelden in.

141 |

QUICK FIX

VIDEO PER MAIL VERZENDEN

Laat Dropbox een download-link maken.

Bestanden sturen via een omweg Uiteraard is het mogelijk om een videobestand per e-mail te verzenden. Alleen zijn die bestanden vaak erg groot en hanteren de meeste e-mailproviders een bepaalde limiet voor bijlagen. Als de bestandsgrootte zo’n limiet overschrijdt, kun je een omweg volgen. Dirk Schoofs

Via Dropbox Iedere provider hanteert een andere li-

miet voor bestandsbijlagen. Ga je daar overheen, dan kun je de video niet aan de mail toevoegen, maar moet

Gmail geeft in het rood aan dat het een Drive-link zal maken omdat het bestand te groot is. Gebruik in Outlook de knop Uploaden en delen.

je een cloudopslagdienst gebruiken waar je eerst het videobestand naartoe moet uploaden. Daarna voeg je de link van de video toe, zodat de ontvanger de video kan bekijken en downloaden. Werk je met Dropbox, dan kun je in je mail de link naar het gedeelde bestand

het web naar de Gmail-

Google Drive gebruiken.

aan het bericht toe. De

Bijlagen. Wanneer de

plaatsen. Daarvoor open

site. Log in op je account of

Dat is het driehoekige

ontvanger kan op de link

video groter is dan de

je Dropbox op het web, je

maak gratis een account

pictogram. Daarna ga je

klikken om de video op

limiet van 34 MB kies je

selecteert het bestand en

aan als je er nog geen hebt.

naar het tabblad Uploaden.

Google Drive te openen.

onder Bijlagen de optie

klikt op de knop Delen. In

Eenmaal ingelogd, klik je

Sleep het videobestand in

het pop-upvenster klik je op

in de linkerbovenhoek op

het upload-vak of gebruik

de knop Link maken en ko-

de knop met het plusteken:

de knop om het bestand te

piëren. Vervolgens plak je

Opstellen. Omdat het

selecteren. Gmail plaatst de

die link in het mailbericht.

bestand over het algemeen

geselecteerde video eerst

zelfde principe. Open de

OneDrive. Outlook voegt

groter is dan 25 MB moet

in de cloud. Daarna brengt

webversie van Outlook

zelf de OneDrive-link toe

Via Gmail

je in het venster Nieuw

Gmail je terug naar het

of open de Outlook-app

aan je e-mail. Daarna vul je

Wanneer je Gmail

bericht het pictogram

venster Nieuw bericht en

en begin met een nieuw

de rest van de velden in en

gebruikt, ga je via

Bestanden invoegen met

voegt het zelf de videolink

bericht. Klik op de knop

klik je op Verzenden.

2 |

142 |

Uploaden en delen.

Via Outlook

Vervolgens selecteer je

In Outlook werkt

de video en upload je

dit volgens het-

die vanuit Outlook naar

Echt lekker werken met Office? Ontdek alle mogelijkheden! Word, Excel, PowerPoint, Outlook, Publisher, OneNote en Teams: alles wat je moet weten van Office!

€ 69,95 voor

Krijg € 5,extra korting* met code CT20225euro

€ 39,95 Onze klanten beoordelen ons met

8.0

Cursusbundel: Office in de praktijk

Bestel op techacademy.id.nl * Geldig tot en met 31 december 2022 en niet in combinatie met andere aanbiedingen.

Boek én online cursus

Ruim 20 video’s

Office 2016, 2019, Microsoft 365

MASTERCLASS

TRACKING COOKIES

Het einde van de tracking cookies ALTERNATIEVEN VOOR THIRD-PARTY COOKIES Lange tijd speelden cookies een centrale rol in reclame op het web. Die positie wordt bedreigd door steeds meer wettelijke en technische beperkingen. In 2023 valt het doek definitief voor de tracking cookies: dan stopt de ondersteuning in Google Chrome. Maar welke alternatieven bestaan er en wat verandert er voor de consument? Filip Vervloesem

Al sinds hun ontstaan hebben cookies geen al te beste reputatie. De meeste gebruikers denken bij cookies

Cookies versus cookies Toch mag je niet alle cookies over één

spontaan aan privacyinbreuken en vervelende recla-

kam scheren. Om de verschillende soor-

me op het web. Toch zijn cookies niet per se slecht. De introduc-

ten cookies beter te begrijpen, gaan we iets dieper

tie van cookies midden jaren 90 heeft de mogelijkheden van

in op de technische details. Een cookie is een klein

websites enorm uitgebreid. Zo werd de cookietechnologie ont-

tekstbestandje in de cache van jouw browser dat

wikkeld om bijvoorbeeld de inhoud van een winkelwagentje

data uitwisselt met een webserver. Vraagt de brow-

in een webshop makkelijker te bewaren. Helaas duurde het

ser een webpagina op, dan kan de webserver in de

niet lang voordat adverteerders ook cookies begonnen te ge-

headers van de reply instructies meegeven om een

bruiken om consumenten te bespioneren. Nog erger is dat de

of meer cookies te bewaren. De browser beslist

eerste browsers met cookie-ondersteuning zomaar alle cookies aanvaardden, zonder dat de gebruiker zich daarvan bewust was. Juist omdat het zo’n nieuwe technologie was, hadden de meeste consumenten er zelfs nog nooit van gehoord. Je begrijpt dan ook waarom cookies al gauw in het verdomhoekje terechtkwamen.

DE MEESTE GEBRUIKERS DENKEN BIJ COOKIES SPONTAAN AAN PRIVACYINBREUKEN EN VERVELENDE RECLAME OP HET WEB. TOCH ZIJN COOKIES NIET PER SE SLECHT |

144 |

01 Moderne browsers laten je makkelijk alle cookies van een website bekijken.

TRACKING COOKIES

MASTERCLASS

vervolgens om die instructies al dan niet op te volgen. Surf je nadien naar dezelfde pagina (of naar een andere pagina in hetzelfde domein), dan stuurt jouw browser bij elke request die cookies terug naar de server. Elk cookie bestaat uit een eenvoudig keyvalue-paar, bijvoorbeeld: authUt=1. Cookies zijn steeds gekoppeld aan een bepaald domein, zoals www.ad.nl. Soms zijn ze alleen geldig voor een specifiek pad binnen dat domein, bijvoorbeeld www. ad.nl/nieuws. Al die informatie kun je makkelijk opvragen in je browser. In Google Chrome klik je op het icoontje direct links van de url en kies je vervolgens de optie Cookies. Chrome groepeert alle cookies per domein in twee tabbladen: toegelaten en geblokkeerde cookies.

Gedrag

Het precieze gedrag van cookies wordt verder bepaald door een aantal optione-

le attributen. Die zijn alleen zichtbaar op de client: ze worden niet verstuurd naar de server. Naast de eerder vermelde Domain en Path zijn dat: Expires: de tijd en datum waarop de browser het cookie moet verwijderen. Max-Age: een alternatief voor Expires. Bepaalt

cookie van ad.nl op jouw pc kan dus enkel uitgele-

hoeveel tijd (in seconden) na het aanmaken van

zen worden door de webserver van ad.nl. Maar dat

het cookie het weer verwijderd moet worden.

betekent niet dat de website van AD geen cookies

Secure: cookies met dit attribuut mogen enkel via

van andere domeinen op jouw pc kan plaatsen! Een

een

html-pagina kan immers perfect inhoud laden die

beveiligde

https-verbinding

verstuurd

worden.

op een extern domein gehost is. In het geval van

HttpOnly: verbiedt toegang tot cookies voor

ad.nl is dat bijvoorbeeld inhoud van dpgmedia.

client-side scriptingtalen (zoals JavaScript).

net. De cookies van dpgmedia.net kunnen echter

Cookies zonder Expires- of MaxAge-attribuut

alleen uitgelezen worden door de webserver van

noemt men ook wel session cookies. Ze worden

dat domein. (We negeren hier even het feit dat AD

verwijderd zodra je je browsersessie afsluit. Ses-

een uitgave is van DPG Media en beide domeinen

sion cookies gebruikt men bijvoorbeeld om jouw

wellicht op dezelfde server gehost worden.) Cookies

inloggegevens te bewaren. Zo hoef je niet telkens

van hetzelfde domein als de webpagina noemt men

opnieuw in te loggen als je naar een andere pagina

first-party cookies en cookies van een ander do-

surft. Worden de cookies wél voor langere tijd be-

mein third-party cookies. Dat onderscheid vind je

waard, dan spreekt men van persistent cookies.

ook terug in de cookie-instellingen van je browser.

Een mogelijke toepassing van persistent cookies is

Zo kun je ervoor kiezen om enkel first-party cookies

het bewaren van voorkeuren voor een webpagina

te aanvaarden en geen third-party cookies. De stan-

(zoals taal of locatie) zonder dat je hoeft in te loggen.

daardinstellingen verschillen per browser (zie para-

Tegenwoordig gebruiken veel websites trouwens

grafen ‘Browsers’ en ‘Chrome’). Onthoud voorlopig

ook persistent cookies om in te loggen. Je hoeft dan

dat first-party cookies meestal cruciaal zijn voor een

op elk apparaat maar éénmaal in te loggen, wat na-

correcte werking van websites en third-party coo-

tuurlijk nog gebruiksvriendelijker is.

kies meestal niet.

Third-party of niet? We zagen al dat een cookie steeds aan een specifiek domein gekoppeld is. Een

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

03 Je kunt makkelijk kiezen om enkel firstparty of ook third-party cookies toe te laten.

Tracking cookies Uiteraard kunnen first-party cookies jouw surfgedrag op een website

145 |

MASTERCLASS

TRACKING COOKIES

volgen. Maar omdat ze alleen toegankelijk zijn voor

tracking cookies uit te schakelen. Een zogenaamde

die specifieke website, vallen de privacyimplicaties

cookiewall, waarbij je enkel toegang tot een website

nog mee. Met third-party cookies is het veel erger

krijgt wanneer je alle cookies aanvaardt, is in strijd

gesteld. Die stellen namelijk een volledig surfprofiel

met de GDPR/AVG.

van jou op, over verschillende domeinen heen. Dat werkt als volgt: stel dat je website A bezoekt, die code van domein B laadt. De webserver van B stelt

Browsers Ook browsers dragen hun steentje bij in

nu een cookie in, waarmee jij geïdentificeerd kunt

de strijd tegen tracking cookies. Safari

worden. Bezoek je nadien website C en bevat die

was er in 2017 vroeg bij met de Intelligent Tracking

ook code van domein B, dan verstuurt jouw brow-

Protection-functie. Het doel van ITP is om alle vor-

ser het zonet aangemaakte cookie naar domein B.

men van tracking over verschillende domeinen

Zo weet de beheerder van domein B dat je zowel

heen te blokkeren. De regels voor cookies werden

website A als website C bezocht hebt. Die informa-

gaandeweg strenger bij elke update van ITP, omdat

tie wordt bewaard in een database op de server van

de adverteerders steeds nieuwe technieken toepas-

domein B. Het cookie zelf hoeft alleen een uniek

ten om ITP te omzeilen. Met ITP versie 2.3, uitge-

identificatienummer te bevatten. Tracking cookies

bracht in maart 2020, is het definitief gedaan met

zijn erg populair om gerichte advertenties te tonen.

tracking cookies. Safari blokkeert nu standaard alle

Je hebt ongetwijfeld meegemaakt dat je informatie

third-party cookies. Firefox biedt met Enhanced

opzoekt over een bepaald product (bijvoorbeeld een

Tracking Protection een gelijksoortige functionali-

smartphone) en nadien op werkelijk élke website

teit aan. ETP werkt op basis van een blacklist van

reclame te zien krijgt voor dat product.

bekende domeinen die gebruikers proberen te tracken. Vanaf versie 69 (september 2019) is ETP stan-

Wettelijke beperkingen

daard geactiveerd. Via Settings / Privacy & Security

Binnenkort zou dat weleens gedaan

kun je het gedrag van ETP nog verder instellen. Wil

kunnen zijn. De laatste jaren waren er

je álle third-party cookies blokkeren en niet alleen

verschillende evoluties die het einde van third-

die van bekende trackingdomeinen, selecteer dan

party cookies in gang gezet hebben. Om te beginnen, zijn er natuurlijk de wettelijke bepalingen omtrent het verzamelen en verwerken van persoonlijke data. De ePrivacy Directive van de EU uit 2002 (van kracht sinds 2003) stelde reeds dat gebruikers expliciet toestemming moeten verlenen tot het gebruik van cookies. Maar let op: een directive van de EU legt slechts een doel vast dat de individuele EU-leden nog in lokale wetgeving moeten omzetten. De ePrivacy Directive had dus niet zo’n grote invloed op het gebruik van cookies. De meeste websites maakten zich er makkelijk van af door ergens onderaan elke webpagina te vermelden dat ze cookies gebruikten. Dat is echt grondig veranderd met de GDPR (lokaal in Nederland de AVG genoemd) uit 2016, die in 2018 in werking is getreden. In tegenstelling tot een directive, is een regulation wel degelijk wettelijk bindend in de gehele EU. Vanaf dat moment moest een gebruiker expliciet toegang geven aan elke website om al dan niet cookies te gebruiken. Vandaar de vervelende – maar vanuit privacyoogpunt absoluut noodzakelijke – banners met cookie-instellingen wanneer je een website voor het eerst bezoekt. Een website die voldoet aan de GDPR/AVG moet jou altijd de optie geven om

146 |

06 Met Enhanced Tracking Protection in Firefox blokkeer je tracking cookies.

TRACKING COOKIES

08 Google biedt de mogelijkheid om gepersonaliseerde advertenties uit te schakelen.

MASTERCLASS

reeks projecten om alternatieven voor third-party cookies te ontwikkelen. De bedoeling is om die alternatieven via nieuwe webstandaarden voor alle browsers beschikbaar te stellen. Third-party cookies worden dan wellicht pas in de loop van 2023 geblokkeerd in Chrome.

Geen cookies Je moet je wel beseffen dat third-party cookies op zich geen vereiste zijn om een

persoonlijk surfprofiel van jou op te stellen. Cookies hebben het alleen technisch erg eenvoudig gemaakt voor derde partijen (meestal advertentiebedrijven) om gebruikers te volgen op verschillende websites. de Strict-optie voor ETP. Mogelijk werken sommige

Gebruik je een website waarbij je moet inloggen om

functies op bepaalde websites daarna niet meer. Is

de volledige functionaliteit te kunnen benutten?

dat het geval, dan kun je ETP uitschakelen voor spe-

Dan mag je ervan uitgaan dat dat bedrijf persoon-

cifieke websites via het schild-icoontje links van de

lijke data over jou verzamelt, vooral als die website

adresbalk. Ook Microsoft Edge beschikt vanaf ver-

gratis is. Het meest voor de hand liggende voorbeeld

sie 80 (januari 2020) over vergelijkbare functionali-

is natuurlijk Google. Je logt in met jouw Google-

teit met Microsoft Tracking Prevention.

account, want het is best handig om jouw browsergeschiedenis te synchroniseren tussen verschil-

Chrome

lende apparaten. Vervolgens zoek je op Google naar

Google Chrome is de enige browser die

bepaalde onderwerpen, waardoor Google weet wat

momenteel standaard geen third-party

jouw interesses zijn. Je moet dan ook niet schrikken

of tracking cookies blokkeert. Ergens is dat wel be-

wanneer je nadien gepersonaliseerde advertenties

grijpelijk, want Google is een grote speler in zowel

ziet in jouw Gmail-box! (Via je Google-account kun

de browsermarkt als de advertentiemarkt. Google

je dergelijke gepersonaliseerde advertenties trou-

moet dus erg goed opletten dat het beide doel-

wens uitschakelen.) Een nieuwswebsite kan, wel-

groepen tevreden houdt. Treedt Google streng op

iswaar op kleinere schaal, iets vergelijkbaars doen.

tegen third-party cookies, dan krijgt het bedrijf een

Door te volgen welke artikelen je leest, kunnen be-

enorm concurrentieel voordeel tegenover andere

paalde advertenties wel of niet getoond worden.

advertentiebedrijven. Google kan jouw surfgedrag immers volgen vanuit zijn browser als je bent ingelogd met jouw Google-account: daarvoor zijn geen

Alternatieven Het naderende einde van third-party

third-party cookies nodig. De kans is dan reëel dat

cookies dwingt advertentiebedrijven om

het een aanklacht wegens monopoliemisbruik aan

alternatieve strategieën te bedenken. Het is moeilijk

zijn broek krijgt. Maar treedt Google te laks op tegen

te voorspellen welke richting dat zal uitgaan, want

third-party cookies, dan stappen veel gebruikers

er zijn verschillende mogelijkheden. We bespreken

misschien over op andere browsers, zoals Firefox

hier de twee meest voor de hand liggende opties.

of Edge. Dat betekent niet dat Google niet bezig is

Om te beginnen, is het prima mogelijk om adverten-

met de problematiek van tracking cookies. Onder de

ties te tonen op websites zonder persoonlijke data

naam The Privacy Sandbox groepeert het een hele

te verzamelen. Dat betekent niet dat je zomaar lukraak advertenties toont op welke website dan ook.

HET NADERENDE EINDE VAN THIRD-PARTY COOKIES DWINGT ADVERTENTIEBEDRIJVEN OM ALTERNATIEVE STRATEGIEËN TE BEDENKEN |

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

Net zoals je in Computer!Totaal eerder reclame ziet voor netwerkapparatuur dan voor biologisch voedsel, zie je op bijvoorbeeld een website over klussen advertenties voor gereedschap en niet voor kleding. Omdat de context van de advertentie de inhoud ervan bepaalt, noemt men dat contextuele reclame. Die houdt het midden tussen ongerichte reclame

147 |

MASTERCLASS

TRACKING COOKIES

en gepersonaliseerde reclame op basis van tracking cookies.

Van mensen naar groepen Bij contextuele reclame verschuift de focus dus terug van individuele gebrui-

kers naar groepen gebruikers met bepaalde interesses. Dat biedt verschillende voordelen. Omdat er zogenaamd geen persoonlijke gegevens meer verzameld worden, is er ook geen risico meer op inbreu-

DE BEDOELING VAN FLOC IS OM NOG STEEDS ADVERTENTIES TE TONEN OP BASIS VAN SURFGEDRAG, MAAR DAN ZONDER DE MOGELIJKHEID OM INDIVIDUELE GEBRUIKERS TE IDENTIFICEREN

ken op de privacywetgeving. Het einde van gepersonaliseerde reclame is wat ons betreft alleen maar

gebruikers. Daarvoor kunnen meerdere technolo-

goed nieuws voor de consument. Niet alleen is het

gieën ingezet worden. De meest spraakmakende is

gedaan met het verzamelen van jouw persoonlijke

Federated Learning of Cohorts of kortweg FLoC. De

data, gepersonaliseerde reclame is vaak ook erg sto-

bedoeling van FLoC is om nog steeds advertenties te

rend. Het is niet zo dat omdat we eens vijf minuten

tonen op basis van surfgedrag, maar dan zonder de

zoeken naar beamers voor een thuisbioscoop, we de

mogelijkheid om individuele gebruikers te identifi-

komende week op elke website reclame voor derge-

ceren. Dat werkt als volgt:

lijke producten willen zien! Bezoeken we websites

De browser analyseert jouw surfgeschiedenis om

over volledig andere onderwerpen, zoals auto’s of

een bepaalde gebruikersgroep of cohort aan jou

cocktails, dan is het simpelweg opdringerig. Contex-

toe te kennen. Die analyse gebeurt volledig lo-

tuele reclame in lijn van de inhoud van die websites

kaal: de precieze browsergeschiedenis wordt met

is in dat geval veel minder storend.

niemand gedeeld. Vervolgens stuurt de browser de viercijferige

11 Chromegebruikers dienen momenteel als proefkonijn voor FLoC.

Toch nog tracken?

cohort-ID in de http-headers van elke request

Niet iedereen is ervan overtuigd dat con-

mee.

textuele reclame een vooruitgang is. Ook

De webserver gebruikt die ID om een advertentie

na het verdwijnen van third-party cookies blijft er een vraag bestaan naar het tracken van individuele

uit een specifieke categorie te tonen. Het is erg belangrijk dat elk cohort voldoende gebruikers bevat (minstens enkele duizenden), anders is het nog steeds mogelijk om individuele gebruikers te identificeren. Het aantal cohorten is dus eerder beperkt. In maart 2021 heeft Google FLoC in Chrome geactiveerd voor een beperkt aantal gebruikers. Dat gebeurde volledig buiten hun weten om én aanvankelijk was er zelfs geen makkelijke manier om FLoC uit te schakelen. Intussen is dat wel het geval: onder Privacy and security / Privacy Sandbox kun je alle Privacy Sandbox-proeven eenvoudig uitschakelen. Op het moment van schrijven was dat enkel FLoC, maar er komen er binnenkort zeker nog meer bij. Interessant om te weten is ook dat er momenteel ongeveer 33.000 verschillende cohorten gedefinieerd zijn én dat jouw cohort-ID wekelijks herberekend wordt op basis van je surfgedrag van die week. De gegevens over jou zijn dus betrekkelijk actueel.

Weinig fans Ook al beweert Google dat FLoC de privacy van de gebruikers respecteert, toch

heeft het weinig enthousiasme kunnen opwekken

148 |

TRACKING COOKIES

MASTERCLASS

beter hopen dat het uitzendbureau niet kijkt naar de FLoC-ID van de geregistreerde gebruikers! Natuurlijk is Google zich bewust van dat risico. Googles oplossing is om een bepaalde set van zogenaamde gevoelige categorieën niet toe te laten binnen FLoC. Blijkt uit de analyse van jouw surfgeschiedenis dat je in zo’n gevoelig cohort terechtkomt, dan wordt die informatie niet gedeeld. Maar wat verstaat Google nu precies onder gevoelige data? Via www. tiny.cc/adbeleid vind je een behoorlijke lange lijst met onderwerpen die geweerd worden uit gepersonaliseerde reclame. Het gaat om bijvoorbeeld jouw medische en financiële situatie, seksuele geaardheid, politieke overtuiging, geloof enzovoort. Daarbij negeert Google het feit dat iedereen zijn eigen idee heeft van welke data al dan niet gevoelig zijn. Ben je op zoek naar informatie over baby’s? Dat is geen geheim als je gepland zwanger bent, maar een 15-jarige tienermoeder in spe loopt daarmee misschien liever niet te koop. Kortom, het is nogal 13 Google maakt voor jou de keuze welke gegevens privacygevoelig zijn en welke niet.

paternalistisch dat Google beslist op welke manier bij andere ontwikkelaars. Op dit moment lijkt geen

jouw privacy beschermd mag worden. Het is duide-

enkele andere browser mee te willen gaan in het

lijk dat Google het kwaad niet bij de wortel durft aan

FLoC-avontuur: zowel Brave, Edge als Firefox blok-

te pakken. Er bestaat gewoon geen goede methode

keert FLoC. Daarvoor hebben ze elk hun eigen rede-

om gepersonaliseerde advertenties te tonen aan

nen. De rode draad is echter dat FLoC jouw privacy

gebruikers én tegelijkertijd hun privacy te respecte-

helemaal niet beter beschermt dan tracking coo-

ren. FLoC is niet meer dan een technisch lapmiddel

kies. Om te beginnen wordt jouw cohort-ID gedeeld

om het huidige systeem in stand te houden, zonder

met werkelijk elke website die je bezoekt. Dat is

dat systeem zélf in twijfel te trekken. Maar wat had

zelfs erger dan de huidige situatie, waarbij websites

je anders verwacht van een bedrijf dat geld verdient

een tracker van een specifieke aanbieder bevatten.

door persoonlijke gebruikersdata te verkopen?

Geen enkele aanbieder heeft een volledig overzicht van jouw surfgedrag, want daarvoor zou elke website die je bezoekt diezelfde tracker moeten bevat-

Goed opletten Tracking cookies hebben terecht een

ten. Maar dankzij FLoC kom je als het ware met

kwalijke reputatie opgebouwd. Voor de

een korte samenvatting van jouw surfgedrag van

niet-geïnformeerde gebruiker klinkt het natuurlijk

de laatste week op elke website terecht. Nu denk je

mooi dat Google die cookies in 2023 zal uitschake-

misschien dat dat niet zo erg is, want een FLoC-ID is

len. Maar vergis je niet: Google is druk bezig nieu-

niet zomaar terug te brengen tot één specifieke per-

we technologieën te ontwikkelen om gepersona-

soon. Dat klopt, althans … totdat je met een persoon-

liseerde advertenties te blijven tonen. Die zullen

lijk account inlogt! Dan weet die website namelijk

weliswaar binnen de privacywetgeving opereren,

exáct wie je bent. Dankzij de FLoC-ID krijgt men

maar inbreuken op jouw privacy blijven nog steeds

persoonlijke informatie over jou in handen die men

mogelijk. Het is verontrustend dat Googles FLoC

voorheen veel moeilijker zou kunnen bemachtigen.

een korte samenvatting van jouw surfgeschiedenis deelt met élke website die je bezoekt. Ook zonder

Gevoelige data

tracking cookies kijk je dus het best jouw browser-

Je hoeft niet ver te zoeken om scenario’s

instellingen goed na en pas je ze aan als dat nodig

te vinden waarin de FLoC-data tegen jou

is om je privacy te waarborgen. Vooral in Chrome

gebruikt worden. Surf je een hele week naar web-

mag je de standaardinstellingen niet zomaar ver-

sites over depressie en solliciteer je daarna via de

trouwen: Brave, Edge en Firefox doen het wat dat

website van een uitzendbureau? Dan kun je maar

betreft veel beter.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

149 |

MASTERCLASS

ANDROID-APPS VERWIJDEREN

Verwijder hardnekkige apps WEG MET DIE SYSTEEM-APPS! Vrijwel alle fabrikanten leveren bij hun Android-smartphone een handjevol apps mee die je maar lastig kunt verwijderen. Dat komt doordat het in veel gevallen om zogeheten systeemapps gaat. Gelukkig bestaat er een eenvoudige manier om zulke apps wel uit te schakelen. Je hebt er alleen wat software en enkele aangepaste toestelinstellingen voor nodig. Gertjan Groen

Gemiddeld gebruiken we ongeveer negen apps per dag en dertig per maand. Van de ongeveer tachtig apps op de gemiddelde smartphone wordt zodoende meer dan zestig procent niet maandelijks gebruikt. En een deel daarvan wordt zelfs helemaal niet gebruikt. Om meerdere redenen is het slim zulke apps te verwijderen (zie het kader ‘Waarom je apps beperken?’). Helaas is dat niet altijd makkelijk! In veel gevallen gaat het om zogeheten systeem-apps. Dat kunnen onderdelen van Android zelf zijn, maar ook apps die fabrikanten hebben toegevoegd. Wil je tóch van die apps af, dan zul je wat kunstgrepen moeten uithalen. Een daarvan is het ‘rooten’ van je toestel, maar dat is voor de meesten geen optie. Niet alleen wordt dat steeds lastiger en schimmiger, ook kun je bepaalde apps dan helemaal niet meer gebruiken, bijvoorbeeld apps van je bank. Gelukkig is er een alternatief. In deze masterclass leggen we uit hoe je zonder te rooten vanaf je pc bepaalde apps op een smartphone of tablet met Android kunt uitschakelen, ook als het systeem-apps zijn.

gebaseerd op een eerder project dat nu is verouderd. Het heeft dezelfde naam, maar met de toevoeging GUI. Daarmee wordt de grafische gebruikersinterface bedoeld die is toegevoegd, zodat je kunt selecteren welke apps uitgezet moeten worden. Het

150 |

Over het project

maakt samen met enkele andere verbeteringen

In deze masterclass gaan we gebruik-

het hele proces een stuk gebruiksvriendelijker. Het

maken

Android

meeste werk hebben de ontwikkelaars vermoede-

Debloater GUI. Dit opensource-project kun je vin-

lijk gehad aan het maken van een uitgebreide lijst

den op GitHub (https://kwikr.nl/andebloat). De tool

met alle bekende pakketten voor Android, aange-

is geschreven in de programmeertaal Rust. Het is

vuld met alle informatie die daarover beschikbaar

van

Universal

01 De tool die we gebruiken is opensource en beschikbaar via GitHub.

ANDROID-APPS VERWIJDEREN

is. Daardoor kun je beter de afweging maken welke

je begint, heb je de ontwikkelaarskit van Android

apps veilig uitgeschakeld kunnen worden. Voordat

nodig waarin het programma ADB (Android Debug

MASTERCLASS

Bridge) is opgenomen. Die tool speelt een belangrijke rol in deze tool.

WAAROM JE APPS BEPERKEN? Het verwijderen van de apps die je niet

Ontwikkelaarskit Als eerste heb je de Android SDK Plat-

gebruikt, is in de eerste plaats natuurlijk

form Tools nodig. Die kun je downloaden

een stuk overzichtelijker. Maar het biedt

van https://kwikr.nl/sdkplat. Pak het zip-bestand

ook andere voordelen, zoals meer privacy.

uit op je pc. Wij kiezen de map C:\android\sdk. In de

Veel apps bevatten zogeheten trackers die

map platform-tools vind je nu het bestand adb.exe.

informatie over je verzamelen en doorspelen.

Dit programma gaan we gebruiken voor interactie

Een tracker kan bijvoorbeeld crashes en bugs

met de smartphone. Verder heb je de juiste drivers

melden. Maar er zijn ook trackers die informa-

voor je smartphone nodig. In de meeste gevallen

tie doorspelen over de apps die je gebruikt en

kun je ook de universele ADB-drivers gebruiken

de manier waarop je ze gebruikt. Enkele geven

(https://adb.clockworkmod.com). Op je toestel moet

persoonlijke gegevens door of zelfs je locatie.

je via de ontwikkelaarsopties de zogeheten usb-

Dit alles kan voor adverteerders interes-

foutopsporing aanzetten (zie stap 3). Dit is nodig

sant zijn, die over een zo compleet mogelijk

voor het gebruik van ADB. De map (in ons voor-

profiel van gebruikers willen beschikken. De

beeld C:\android\sdk\platform-tools) moet je ook

non-profitorganisatie Exodus Privacy (www.

aan de omgevingsvariabelen toevoegen. Hiervoor

exodus-privacy.eu.org) heeft een handige

open je de instellingen voor Windows en ga je naar

tool op haar website waar je kunt zien welke

Systeem en vervolgens naar Info. Kies voor Geavan-

trackers in apps zijn ingebakken. Verder

ceerde systeeminstellingen. Klik dan onderaan op

nemen apps uiteraard ruimte in en kunnen

Omgevingsvariabelen. In het vak Systeemvariabe-

ze je toestel – zelfs als je hem niet gebruikt

len klik je op Path, gevolgd door Bewerken. Voeg

– ook trager maken. Dat komt doordat ze

de map toe met de platform-tools, bijvoorbeeld C:\

bijvoorbeeld op de achtergrond gebeurtenis-

android\sdk\platform-tools.

02 Voor deze masterclass heb je de tools uit de ontwikkelaarskit van Android nodig.

sen monitoren om op in te kunnen haken. Ten Via een website als Exodus kun je zien welke trackers een app bevat.

slotte kan het verwijderen van apps ook je toestel veiliger maken. Iedere app is immers een potentiële ingang voor hackers, zeker als er bekende kwetsbaarheden zijn.

Telefooninstellingen aanpassen Voordat je aan de slag kunt gaan, moet je een instelling op je telefoon of tablet

aanpassen. Je moet namelijk de zogenoemde usbfoutopsporing aanzetten. Deze optie vind je in een speciaal (verborgen) menu voor ontwikkelaars.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

151 |

MASTERCLASS

ANDROID-APPS VERWIJDEREN

Om het menu te activeren, open je de instellingen en blader je naar Over de telefoon. Zoek naar Buildnummer en tik er zeven keer op tot wordt aange-

RISICO’S BIJ GEBRUIK VAN DEZE TOOL?

geven dat je ontwikkelaar bent. Ga dan één stapje

Je hoeft niet heel bang te zijn voor eventuele

terug in het menu en naar Systeem. Klap zo nodig

neveneffecten van de stappen in deze master-

Geavanceerd uit. Hier zie je nu Ontwikkelaars-

class. Alles kan in theorie gemakkelijk weer

opties tussen staan. Bader naar het kopje Foutop-

ongedaan worden gemaakt. Het grootste

sporing en zet een vinkje bij USB-foutopsporing.

risico is dat je een bepaald systeemproces

Dit is nodig voor communicatie via ADB, de An-

uitschakelt dat wel nodig is voor je toestel.

droid Debug Bridge. Let erop dat er enkele kleine

Die kans is echter heel klein, omdat de tool

risico’s kleven aan het gebruik van ADB en de in

zelf al in een aparte lijst aangeeft welke

deze masterclass besproken tool (zie kader ‘Risico’s

onderdelen je beter niet kunt verwijderen.

bij gebruik van deze tool?’).

Gaat er toch iets fout, dan start het toestel in het eerste ergste geval niet meer op en kom je

03 Via dit menu voor ontwikkelaars kun je onder meer usbfoutopsporing aanzetten.

in een zogenoemde bootloop, tot het booten vijf keer achter elkaar mislukt. Daarna start het toestel vanzelf in herstelmodus en kun je genoodzaakt zijn het terug te zetten naar de fabrieksinstellingen. Je kunt je toestel dus niet onbruikbaar maken (‘bricken’). Wel kan het gebeuren dat je alle informatie die erop staat kwijtraakt. Houd daar dus rekening mee en zorg ervoor dat er geen belangrijke informatie meer op staat, of dat je een back-up achter de hand hebt.

helpen. Dit lukt uiteraard alleen voor apps die je via de Play Store hebt geïnstalleerd en niet voor

Vooraf apps verwijderen

systeem-apps. Als voorbeeld noemen we de app

Voordat je aan de slag gaat, is het han-

Uninstaller (of Deïnstallatie) van Splend Apps. Als

dig om apps die je niet (meer) nodig hebt

je deze app opstart, zie je de tabjes User apps en

handmatig te verwijderen. Dat scheelt straks wat

System apps. Op het eerste tabblad zie je de apps

werk. Ook hiervoor zijn apps die je daarbij kunnen

die je op de normale manier kunt verwijderen. Je

152 |

Het gebruik van de tools in deze masterclass brengt kleine risico’s met zich mee.

ANDROID-APPS VERWIJDEREN

04 Met een app als Uninstaller kun je eenvoudig een reeks apps verwijderen.

MASTERCLASS

cd c:\android\sdk\platform-tools

Geef dan de opdracht: adb devices

Als het goed is, zie je nu een apparaat met identificatienummer. Op je toestel verschijnt een dialoog waarin je toegang voor je pc via usb-foutopsporing moet toestaan. Zorg dat je hier toestemming voor geeft. We gaan nu met de tool aan de slag. Haal eerst de laatste versie op via https://kwikr. nl/debloatversie. Vouw daarvoor op de bewuste pagina het onderdeel Assets uit. Download dan het bestand uad_gui-windows.exe. Je kunt dit op elke willekeurige plek op je pc zetten en starten. Als je interesse hebt in de broncode van het project, kun je die ook op GitHub vinden. Dit geeft je een idee wat de tool op de achtergrond doet.

Handmatig verwijderen Via ADB kun je ook handmatig opdrachten geven naar je toestel. Zo kun je met

de volgende opdracht een shell openen naar je toestel: adb shell

Daarna vraag je een lijst met alle pakketten op, inclusief details zoals de pakketnaam: pm list packages -f

De naam pm staat voor packagemanager, oftewel

06 Via de opdrachtprompt kun je ook handmatig opdrachten geven.

tikt ze gewoon één voor één aan en klikt op het prullenbakicoontje. Op het tabje met systeem-apps kun je eventueel ook al enkele apps identificeren die je wilt gaan verwijderen met de tool uit deze masterclass: Universal Android Debloater.

05 Zorg dat je via ADB verbinding met je toestel kunt maken.

Verbinding maken We gaan eerst de verbinding via ADB testen. Open daarvoor de Opdracht-

prompt in Windows. Blader naar de map waar je de platformtools hebt geïnstalleerd, in ons voorbeeld:

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

153 |

MASTERCLASS

ANDROID-APPS VERWIJDEREN

de pakketbeheerder van Android. Deze opdracht laat alleen de systeempakketten zien: pm list packages -s

WERKING VAN DE TOOL Systeem-apps kunnen niet daadwerkelijk wor-

De tool in deze masterclass gebruikt ook laatstge-

den verwijderd van je toestel. Ze zijn namelijk

noemde opdracht om de lijst met systeempakketten

geïnstalleerd op een systeempartitie die al-

op te vragen. Om een bepaald pakket uit te schake-

leen gelezen kan worden. Alleen de toestelfa-

len, gebruik je:

brikant heeft het recht om wijzigingen aan te

pm disable pakketnaam

brengen via systeemupdates. Maar systeem-

Vervang je disable door uninstall, dan kun je het

apps gebruiken óók de datapartitie waar je als

bewuste pakket de-installeren. Deze opdrachten

gebruiker wél toegang toe hebt. Daar worden

lukken allemaal zonder root-toegang. De precieze

alle apps bewaard met alle veranderingen

opdrachten kunnen verschillen, afhankelijk van

die je aan je toestel hebt gemaakt. Als je het

de gebruikte Android-versie, maar dat wordt door

toestel terugzet naar de fabrieksinstellingen

de Universal Android Debloater GUI opgevangen.

wordt die partitie eenvoudigweg gewist, even-

Eventueel kijk je welke commando’s worden onder-

als de cache. Je kunt de systeem-apps dus niet

steund met:

letterlijk verwijderen van je toestel, maar je

pm --help

kunt wel voorkomen dat ze in het geheugen worden geladen door ze voor alle gebruikers

Navigeren door de tool

te verwijderen uit de datapartitie. En je kunt

Als je de tool opstart via uad_gui-

uiteraard ook de apps die je zelf hebt geïnstal-

windows.exe zie je direct een flinke lijst

leerd uit de datapartitie verwijderen.

met apps. Via de menu’s aan de bovenkant kun je die lijst verfijnen. In het eerste vak kun je naar een bepaald pakket zoeken. Het tweede vak (waar standaard user 0 staat) geeft je de mogelijkheid om apps voor een specifieke gebruiker te verwijderen. Dit is

07 Via de instellingen kun je onder meer een ander thema kiezen.

154 |

Selectie maken Hoe maak je nu precies een selectie?

het geval sinds release 0.3. Met user 0 wordt de stan-

Als we even uitgaan van de aanbevolen

daardgebruiker bedoeld. Als je meerdere gebruikers

apps, zal het op vrijwel elk toestel een forse lijst zijn.

op het toestel hebt aangemaakt, kun je ook een van

Bij de Nokia 7 Plus, het toestel dat we gebruiken bij

die andere gebruikers kiezen. Standaard laat de tool

deze masterclass, gaat het om 112 apps. Voor het

aanbevelingen zien voor apps die je veilig kunt ver-

proces maakt het overigens niet veel uit welk toe-

wijderen. Dat zie je aan de keuze Recommended in

stel je gebruikt. Uiteraard kan het aantal apps wel

het menu. Als je hierop klikt, kun je de selectie wij-

verschillen. De Nokia 7 Plus zou door het Android

zigen naar Advanced, Expert, Unsafe of Unlisted.

One-besturingssysteem veel minder onnodige apps

Ook kun je ervoor kiezen of je alle pakketten wilt

moeten bevatten dan bijvoorbeeld modellen van

zien (met de optie All packages) of alleen de pakketten met de status Enabled of Disabled. Onder Settings kun je eventueel een ander thema kiezen voor deze tool zelf. Dat staat dus los van je toestel zelf.

08 Via de tool kun je een selectie maken van apps die verwijderd mogen worden.

ANDROID-APPS VERWIJDEREN

MASTERCLASS

09 Van de uit- of ingeschakelde pakketten kun je eenvoudig de status weer omzetten.

Met Files by Google kun je onder andere ongebruikte apps opsporen.

ONGEBRUIKTE APPS OPSPOREN

Samsung, Huawei en Xiaomi, die hun eigen schil en apps toevoegen. Als je op een app klikt, zie je

Als je door het lijstje met apps bladert, staan

een omschrijving daarvan. Zo heb je een idee wat

er ongetwijfeld apps tussen die je niet direct

een bepaalde app doet. Een enkele keer zul je via

herkent. Mogelijk zie

bijvoorbeeld een zoekopdracht meer informatie op

je ook al meteen apps

willen zoeken. Het is handig om dan op pakketnaam

waarvan je weet dat je

te zoeken, bijvoorbeeld com.android.dreams.basic.

ze niet (meer) gebruikt. Gelukkig zijn er manieren om apps op te sporen die je niet of nauwe-

Uitschakelen en inschakelen Het uit- en inschakelen van apps via de tool spreekt redelijk voor zich. Heb je

lijks gebruikt. Een van

een selectie gemaakt, dan is het handig deze eerst

de handigste opties is

via de optie Export current selection te exporteren.

Files by Google. Dit is in

Er wordt dan in de desbetreffende programmamap

feite een bestandsbe-

een tekstbestand aangemaakt waarin de pakket-

heerder, maar je kunt

namen worden genoemd. Zo kun je altijd nagaan

hier ook je toestel mee

welke pakketten je hebt verwijderd. Daarna klik je

opschonen én een lijst

op Disable selection om de geselecteerde apps uit

met apps opvragen.

te schakelen. Dit kan afhankelijk van het aantal

Hiervoor ga je naar het

apps wel wat tijd vragen. Met de optie Enabled in

tabblad Browsen en kies

de knoppenbalk zie je alleen de (resterende) apps

je Apps. De apps wor-

die zijn ingeschakeld. Wijzig de weergave even-

den hier automatisch

tueel naar All packages om óók de zojuist uitge-

gesorteerd op de datum

schakelde apps te zien, of naar Disabled om alléén

dat je ze het laatst hebt

de uitgeschakelde apps te zien. Achter elk pakket

gebruikt. Er is ook een

zien je een optie om dat pakket uit te schakelen

optie om de apps te

(Enable) dan wel in te schakelen (Disable). Zo kun

selecteren waarna je ze

je eenvoudig de status weer omzetten. Je kunt ook

kunt verwijderen.

een selectie maken en dan de optie Enable/Restore selection kiezen.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

155 |

Stel een vraag en help anderen in de Kieskeurig.nl community

Stel je vraag Vind antwoorden Help anderen

Meld je aan en ontvang gratis onze handig e lifehack gid s

Registreer je nu op community.kieskeurig.nl

Celebrating the year’s best produCts

global aWards 2021-22 visit www.eisa.eu for the winners

eisa is the unique collaboration of 60 member magazines and websites from 29 countries, specialising in all aspects of consumer electronics from mobile devices, home theatre display and audio products, photography, hi-fi and in-car entertainment. This truly international association includes expert members in australia, india, Canada, the Far east, usa and the wider european community, ensuring the eisa awards and official logo are your guide to the best in global consumer technology!

TesTed by The experTs n www.eisa.eu

VRAAG & ANTWOORD

VRAAG & ANTWOORD Heb je een probleem of vraag? Mail je vraag in detail naar helpdesk@computertotaal.nl. Helaas kunnen we onmogelijk alle vragen beantwoorden en moeten we een keuze maken. Wil je snel antwoord? Op www. computertotaal.nl kun je via Vraag & Antwoord je vraag ook aan andere bezoekers stellen.

Het valt ons op dat onze telefoon soms meeluistert. Als ik gesprekken heb gehad, lijkt het erop dat daarop ineens de advertenties worden aangepast. Als ik bijvoorbeeld met een

vriend over zijn verhuizing praat, komen er ineens allemaal advertenties met verhuisdozen in beeld. Ik vind dat best eng en zou eigenlijk niet willen dat Google meeluistert. Nico

Spraakopdrachten via

Google-apps (de locatie en naam

Google Nest of via je

kunnen verschillen per toestel).

smartphone kunnen alleen

Open Zoeken, Assistent en

werken als Google continu

spraakopdrachten en vervolgens

meeluistert. Wanneer je ‘Hey

Spraakinstellingen. Kies vervol-

Google’ roept, wordt de spraakher-

gens Voice Match en schakel Ok

kenning geactiveerd en kun je een

Google uit. Wil je nog een stap

opdracht geven. Al deze audio-

verder gaan, dan kun je de

opnames worden ook opgeslagen

machtigingen voor Google

en kunnen worden teruggeluis-

helemaal intrekken. Ga naar

terd door werknemers om het

Instellingen en open Apps. Zoek

systeem te optimaliseren. Via

naar Google en open Machtigin-

https://myactivity.google.com kun

gen. Klik op Microfoon en kies

Hoe kan ik de webcam in onze laptop blokkeren, zodat hij

je alle geregistreerde audio-

Niet toestaan.

niet meer via apps of Windows gebruikt kan worden? Het

opnames ook zelf zien. Je kunt

gaat om een nieuwe Surface-laptop met Windows 11. Is er

ervoor kiezen om deze in het

Mark Gamble en Robbert Brus

Kan ik de webcam in mijn laptop blokkeren?

Hoe weet ik of Google meeluistert?

eventueel een mogelijkheid om deze te ontkoppelen van het

vervolg niet meer te laten

moederbord?

bewaren. Ga daarvoor naar

R. Peters

Web- en app-activiteit en haal het vinkje voor Inclusief spraak- en

De webcam in laptops of

camera verbindt met het

audioactiviteit weg. Wil je de

tablets is volledig geïnte-

moederbord, te ontkoppelen,

mogelijkheid tot spraakopdrachten

greerd in het ontwerp en daarbij

maar daarvoor moet het hele

helemaal uitschakelen, ga dan op

is eigenlijk geen rekening

apparaat opengemaakt worden.

je smartphone naar Instellingen

gehouden met het ontkoppelen

Een simpel en effectief alterna-

en zoek naar Instellingen voor

van de hardware. In sommige

tief is de camera uit te schakelen

gevallen is de platte kabel, die de

in Apparaatbeheer. Zoek via het

startmenu naar Apparaatbeheer en open dit. Open Camera’s, klik met de rechtermuisknop op de webcam en kies Apparaat uitschakelen. De camera is nu uitgeschakeld en kan ook niet meer door andere programma’s worden gebruikt.

Via Apparaatbeheer kun je de webcam eenvoudig uitschakelen.

158 |

Trek de machtigingen van de microfoon in om te voorkomen dat Google kan meeluisteren.

VRAAG & ANTWOORD

TIP 1 Weg met die systeembestanden! Windows kan een hoop overbodige bestan-

op Systeembestanden opschonen. Hier kun je

den bewaren. Een programma om van deze

ook Windows Updates opschonen en tijdelijke

bestanden af te komen, is Schijfopruiming.

Windows-installatiebestanden verwijderen.

In Windows 10 en Windows 11 kun je deze via

Het kan al snel enkele gigabytes aan ruimte

de zoekfunctie in het startmenu vinden. Via

opleveren.

Schijfopruiming kun je verschillende soorten bestanden verwijderen; van tijdelijke

Via Schijfopruiming kun je gemakkelijk tijdelijke bestanden opruimen.

internetbestanden tot de miniaturen van pictogrammen. Wil je meer opruimen, klik dan

Hoewel het niet is toegestaan om je Adobeaccount te delen, achten we de kans dat je ermee in de problemen komt heel erg klein.

Zijn er nog computers met een stroomknop?

Het valt mij op dat alle computers tegenwoordig een software-switch hebben en geen harde knop waarmee de stroom helemaal uitgaat. Zijn er nog computers die met een

schakelaar uitgezet kunnen worden? P. Lindeboom

Kan ik de studentenversie van Adobe CC zonder problemen gebruiken?

Een stroomschakelaar op de

schakelaar. Daarmee kun je ook de

voorkant van de computer is

stroom volledig uitschakelen.

wel echt antiek; die worden al

Heeft je computer geen schakelaar

Ik ben recent met pensioen gegaan en in de vrije tijd die ik nu

tientallen jaren niet meer ge-

op de achterkant, dan is een

te besteden heb, ben ik begonnen met het digitaliseren van

maakt. Wel zijn er computervoe-

stopcontact met een schakelaar

ons videomateriaal. Daarbij wil ik graag gebruikmaken van de

dingen met op de achterkant een

misschien een compromis?

Adobe Creative Cloud-applicaties. Een losse licentie was mij iets te prijzig. Omdat mijn jongste zoon nog studeert, kan hij een voordelig abonnement aanschaffen. Hij heeft mij aangeboden om via zijn studentenpas een licentie voor een jaar te kopen. Dat scheelt honder-

De meeste voedingen hebben een knop op de achterkant waarmee je de stroom kunt uitschakelen.

den euro’s! Nu wil ik graag weten of ik die applicatie zonder problemen kan gebruiken of dat mijn zoon daarmee in de problemen kan raken. R. Schouten

Wil je precies weten of het is

met behulp van uw account-

toegestaan, dan verwijzen

gegevens’. De kans dat Adobe het

we je naar de gebruikersvoorwaar-

zal opmerken is echter nihil, net

den van Adobe via https://kwikr.

als de kans dat je hiermee in de

nl/adobeterms. Hierin staat onder

problemen komt. Het ergste dat

andere dat het niet is toegestaan

mogelijk zou kunnen gebeuren, is

om ‘anderen in staat te stellen of

dat Adobe de gesloten overeen-

anderen toe te staan om de

komst ontbindt en je geen toegang

Services of Software te gebruiken

meer krijgt tot de software.

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

159 |

VRAAG & ANTWOORD

Oud apparaat op een modern wifi-netwerk aansluiten? We hebben thuis een aantal oude apparaten die niet meer

met ons netwerk willen verbinden. Volgens een kennis komt dat omdat we een moderne versleuteling gebruiken. Nu wil ik

graag wat bestanden van een laptop en Sony PSP downloaden. Is er een truc om ze toch met een modern netwerk verbonden te krijgen? P. de Weil

Het kan een uitdaging zijn

en worden ook niet meer als veilig

om de Sony PSP of een oude

beschouwd. Je zou kunnen

laptop nog met wifi te verbinden.

proberen of het modem of de

Tegenwoordig is WPA2-AES het

router tijdelijk ingesteld kunnen

meestgebruikte beveiligings-

worden op een van deze oude

algoritme. Oude apparaten kunnen

beveiligingsalgoritmen, maar ons

soms niet overweg met dit

advies luidt wel om WPA2-AES

algoritme en ondersteunen alleen

weer in te schakelen als de

WEP (Wired Equivalent Privacy)

benodigde gegevens zijn gedown-

of WPA (Wifi Protected Access).

load. Ondersteunt je router geen

Die twee standaarden zijn vrij

ouder algoritme, dan kun je

stappenplan.

kwetsbaar door beveiligingslekken

misschien proberen om een

https://kwikr.nl/wifipi

Mocht de router niet ingesteld kunnen worden op een ouder algoritme, dan kun je proberen om een Raspberry Pi als wifihotspot te configureren.

Raspberry Pi te configureren als wifi-hotspot. Daarover vind je op onze website een uitgebreid

Tip 2 Hoe betrouwbaar is jouw computer? Niet alle fouten die je computer meldt, worden op de voorgrond weergegeven. Wil je een goed beeld van de betrouwbaarheid van je computer, dan kun je daarvoor de Betrouwbaarheidscontrole Op Thingiverse kun je een 5,25-inch floppyhouder vinden waarmee floppy’s schoongemaakt kunnen worden.

gebruiken. Zoek via Start naar Betrouwbaarheidsgeschiedenis weergegeven en open dit programma. In het overzicht zie je de fouten die op de computer gegenereerd worden. Zo is er in ons voorbeeld een kritieke gebeurtenis met AWCC.exe. Dit blijkt na wat onderzoek een programma te zijn voor een oude Alienware-monitor die we niet meer gebruiken. Na het verwijderen van de applicatie is

Kan ik oude floppy’s schoonmaken?

het probleem verholpen.

Ik heb thuis een doos oude floppydisks van zolder gehaald. Deze lagen opgeslagen in een hoekje waar het schijnbaar erg vochtig was. Heeft het nog zin om deze schoon te maken en

te proberen of ze werken of zijn die gegevens inmiddels verloren? B. Tol

Het is belangrijk de floppy’s

ze nog meer. In veel gevallen kun je

en diskettes met schimmel zo

de floppy’s wel voorzichtig schoon

snel mogelijk van de rest te

en vrij van schimmel maken. Op

scheiden om te voorkomen dat de

YouTube vonden we iemand die

schimmel zich kan verspreiden.

zijn beschimmelde floppy’s nog

Ook is het belangrijk dat je

kon redden: https://kwikr.nl/

vervuilde floppy’s niet in de

floppyclean. Met een 3D-geprinte

diskdrive stopt om ze te lezen,

schoonmaaktool (https://kwikr.nl/

want op die manier kun je de

thing) maakt hij zijn floppy’s

sporen van de ene floppy naar de

schoon, waarna ze weer gelezen

andere verplaatsen en beschadigen

konden worden.

160 |

Je kunt gemakkelijk de betrouwbaarheidsgeschiedenis van je pc bekijken en zien of er achter de schermen problemen zijn.

VRAAG & ANTWOORD

COLOFON EDITIE 7/8 2022

Editie 9 van al Computer!Tota verschijnt op 22 juli

Tip 3 Bestanden bewaren in de cloud

Hoofdredacteur

Tablets met Windows 10 of Windows 11 hebben niet altijd voldoende

José Pauty, Eelko Rol, Theske Slijkerman en Ed Wiggemans

Jeroen de Jager (jeroen@computertotaal.nl)

ruimte om alle gegevens op te slaan. Met de optie Bestanden op aanvraag in OneDrive kun je alle bestanden zien die je bij OneDrive opgeslagen hebt, maar worden ze pas gedownload als je ze ook daadwerkelijk nodig hebt. Zo kun je een hoop opslagruimte op je computer besparen. Bestanden op aanvraag inschake-

Eindredactie Redactie

Jeroen Boer, Daan Doedens, Mark Gamble, Martijn Overman en Joris Peterse Vormgeving

Aico Turba Grafisch Ontwerp (artdirector) en Bert Sluyter Medewerkers

te klikken en naar Instellingen te

Jamie Biesemans, Rens Blom, Robbert Brus, Toon van Daele, Maikel Dijkhuizen, Dennis Gandasoebrata, Gertjan Groen, Arnold Hubach, Kees Krick, Jacco Peek, Alie Sierkstra, Dirk Schoofs, Tamara Schuurman, Emke Slijkerman, Edmond Varwijk, Richard Veenstra, Flip Vervloesem, Koen Vervloesem, Fanta Voogd, Saskia van Weert, Sjef Weller

gaan. Open het tabblad Instellin-

Advertentie-exploitatie

len kan door met de rechtermuisknop op het OneDrive-pictogram

Michiel Kramer en Raymond Ullers Telefoon: +31 (0)23-5430000

gen en schakel onder Bestanden op aanvraag de optie Ruimte

Marketing

besparen door alleen de bestan-

Marjolein Sturk (manager) en Joep Preijde

den te downloaden die u gebruikt

Productie

Marco Verhoog

in. Bevestig met OK.

Technische realisatie & distributie

Senefelder Misset, Doetinchem (druk); Betapress (distributie NL) / AMP (distributie BE) Editorial Director

Remco de Graaf

Sla bestanden op in OneDrive en download ze alleen wanneer je ze nodig hebt.

Contact redactie

redactie@computertotaal.nl, +31 (0)23-5430000 E-mail persberichten

persinfo@computertotaal.nl Adres en website

Nijverheidsweg 18, 2031 CP Haarlem www.computertotaal.nl

DE PRIJS VAN GRAFISCHE KAARTEN LIGT NOG STEEDS ERG HOOG Is het verstandig om nu een grafische kaart te kopen?

Op het moment zijn de prijzen van grafische kaarten aan het zakken. Toch zijn ze nog steeds bijna drie keer zo hoog als de adviesprijs ooit was. Is het dan verstandig om nu een grafische

kaart te kopen of is het beter om nog langer te wachten? Leopold de vries

De markt is de afgelopen

veranderen, is moeilijk te voorspel-

jaren enorm veranderd. Dit

len. Op het moment van schrijven

komt door een combinatie van een

zijn de prijzen zo’n tien procent

tekort aan grondstoffen en een

gezakt, maar betaal je nog steeds

toegenomen vraag naar chips. De

zo’n vijftig procent meer dan de

vraag naar grafische kaarten is nog

adviesprijs.

verder toegenomen door de populariteit van cryptomunten. Die kaarten worden namelijk vaak

??????? ??? ????

gebruikt voor het minen van deze digitale munten. De groep die de kaarten gebruikt om te minen,

Abonnement Computer!Totaal Een jaarabonnement op Computer!Totaal (12 edities print én digitaal, en inclusief een gratis cursus op https://techacademy.id.nl t.w.v. € 29,95) kost in Nederland € 85,-. Een digitaal jaarabonnement € 70,- en een los nummer € 8,75. Een dubbelnummer kost € 10,95. Voor verzending buiten Nederland worden extra kosten gerekend. Equrion Services B.V. verzorgt de financiële afhandeling voor Reshift Digital B.V. Na de eerste abonnementsperiode wordt het abonnement stilzwijgend voortgezet voor onbepaalde tijd en betaalt u de reguliere abonnementsprijs. Vanaf dat moment is het abonnement opzegbaar met inachtneming van een opzegtermijn van 1 maand. U kunt de Klantenservice bereiken via klantenservice@reshift.nl of op maandag t/m donderdag tussen 9 en 12 uur via +31 (0)23–5364401. Verhuizing, bezorgklachten en vragen Ga hiervoor naar www.mijnreshift.nl, de digitale klantenservice van Reshift Digital, de uitgever van Computer!Totaal. Nadat u zich hebt geregistreerd, kunt u voortaan inloggen met uw e-mailadres en wachtwoord. Persoonsgegevens Wij nemen uw gegevens, zoals naam, adres en telefoonnummer op in een gegevensbestand. De verwerking van uw gegevens voeren wij uit conform de bepalingen in de Algemene Verordening Gegevensbescherming. De gegevens worden gebruikt voor de uitvoering van afgesloten overeenkomsten, zoals de abonnementenadministratie en, indien u daar toestemming voor hebt gegeven, om u op de hoogte te houden van interessante informatie en/of aanbiedingen. U kunt uw persoonsgegevens opvragen om inzicht te krijgen in welke gegevens wij van u hebben, deze te corrigeren of, na beëindiging van de abonneeovereenkomst, te laten verwijderen. Stuur hiertoe een kaartje aan Reshift Digital, afd. klantenservice, Nijverheidsweg 18, 2031 CP Haarlem of een e-mail naar klantenservice@reshift.nl. Wanneer u boven een artikel de aanduiding #brandedcontent ziet staan, is dit gemaakt door de afdeling Branded Content van uitgeverij Reshift, die apart van de reguliere redacties opereert. Deze artikelen komen tot stand in overleg met commerciële partners. Reshift vindt het belangrijk dat deze artikelen duidelijk herkenbaar zijn, vandaar de speciale header #brandedcontent. Disclaimer Hoewel uiterste zorg is besteed aan Computer!Totaal, aanvaardt de redactie noch de uitgever enige aansprakelijkheid voor schade ontstaan door eventuele fouten en/of onvolkomenheden in het blad, online of enig andere digitale versie van Computer!Totaal. Alle in Computer!Totaal genoemde prijzen zijn onder voorbehoud (van wijzigingen en typfouten). Auteursrechten: © 2022 by Reshift Digital, Haarlem. Gehele of gedeeltelijke overname van artikelen is alleen toegestaan na voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

betaalt enorm veel geld voor krachtige grafische kaarten. Of dit de komende maanden zal

J U L I /A U G U S T U S 2 0 2 2

W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L

161 |

kijken kiezen kopen

Draadloze oortjes met ANC Wil je je draadloze oortjes ook kunnen gebruiken in lawaaiige omgevingen? Dan is de active noise cancellation-technologie een uitkomst. We presenteren je vijf active noise cancelling wireless in-ear headphones, draadloze oortjes met ANC dus. Tegenwoordig is het de normaal-

technologie werkt niet alleen steeds beter,

ste zaak van de wereld om muziek

maar is ook een stuk compacter geworden,

te luisteren en te bellen via draad-

zodat die zelfs in kleine in-ear headphones

loze oortjes. Het wordt zelfs steeds zeldza-

past. Ook de prijs is gedaald; zo is de tech-

mer om iemand met een kabeltje aan zijn

nologie nu ook beschikbaar in draadloze

smartphone te zien.

oortjes die nog geen 100 euro kosten. Kijk

Het is met die draadloze oplossingen veel gemakkelijker geworden om je kwalita-

Kies je voor een betere geluidskwaliteit,

dankzij active noise cancellation (ANC)

dan kun je onder meer terecht bij de WF-

kan dat ook goed naar een lawaaiige om-

1000XM4 van Sony. De Galaxy Buds Pro

geving, zoals in het openbaar vervoer of op

zijn daarnaast extreem waterdicht, zodat

kantoor. De ANC-technologie werkt met

je ze ook in kunt houden tijdens het spor-

microfoons die storende geluiden registre-

ten, in de regen en zelfs onder de douche.

ren, en dat vervolgens met negatief geluid

De AirPods Pro zijn vanwege het iOS-eco-

wegfilteren.

systeem natuurlijk de logische keuze voor

tijd met grote stappen vooruitgegaan. De

MERK

ONEPLUS 1

de JBL 230 Tune NC TWS.

tief goede geluid met je mee te nemen, en

De kwaliteit van ANC is de afgelopen

bijvoorbeeld naar de OnePlus Buds Z2 en

www.kieskeurig.nl/koptelefoon

JBL 2

iPhone-bezitters.

SAMSUNG 3

APPLE 4

SONY 5

Type

Buds Z2

230 Tune NC TWS

Galaxy Buds Pro

AirPods Pro (2e generatie)

WF-1000XM4

Richtprijs

€ 72,95

€ 79,-

€ 109,95

€ 192,95

€ 214,-

Waterbestendigheid

IP55

IPx4

IPx7

Gewicht

4,6 gram

10,2 gram

6,3 gram

10,8 gram

7,3 gram

Bluetooth-versie

5.2

5.0

5.2

Accuduur oortjes

7 uur

8 uur

5 uur

4,5 uur

8 uur

Accuduur inclusief case

38 uur

32 uur

18 uur

24 uur

162 |

IPx4

ASUS Z690 S e ries

BREAK ALL LIMITS Ongekende CPU- en geheugenprestaties

Betrouwbare stroomvoorziening en koeling

ASUS Z690 moederborden doorbreken alle grenzen, met ASUS Enhanced Memory Proﬁle dat gebruiksvriendelijke tools biedt voor supersnelle DDR5-prestaties, en AI-technologie die deskundig afgestemde overklokfrequenties en voltages naar 12e generatie Intel® Core™ processoren stuurt.

Dankzij de samengevoegde vermogensfasen en dikke koellichamen voor de VRM's en chipset, kunnen ASUS Z690 moederborden onbekende gebieden van het nieuwste Intel-platform in kaart brengen. Ondertussen zorgen ingebouwde M.2 heatsinks voor robuuste koeling voor krachtige PCIe® 5.0 SSD's.

Next-gen Connectiviteit

Innovatieve gemakkelijke DHZ-ontwerpen

ASUS Z690 moederborden zijn klaar voor PCIe 5.0 GPU's, M.2 drives en NVMe SSD RAID om ongekende prestaties te bereiken. On-board Thunderbolt™ 4 en WiFi 6E zorgen voor snelle bestandsoverdrachten, snelle laadtijden en vloeiend online gamen.

Met een M.2 Q-Latch, M.2 backplates, de PCIe slot Q-Release knop, SafeDIMM, PCIe 5.0 SafeSlots en Q-LED assistentie bij probleemoplossing, maken ASUS Z690 moederborden PC DHZ eenvoudiger en leuker dan ooit tevoren.

en ROG pro el jouw ASUS

duct-ervaring

en en ontvang

DOE MEE!

beloningen

€ € 20 20

CASHBACK CASHBACK

€ € 30 30

GAMESPLANET GAMESPLANET GAMESPLANET VOUCHER VOUCHER VOUCHER Algemene voorwaarden zijn van toepassing

*Speciﬁcaties verschillen per model