Issuu

Knut Ødegård

SIRKUSDIREKTØREN og andre dikt

© CAPPELEN DAMM AS, Oslo 2020 ISBN 978-82-02-67400-7 1. utgave, 1. opplag 2020 Omslag: Elisabeth Vold Bjone Sats: Type-it AS, Trondheim 2020 Trykk og innbinding: Livonia Print, Latvia 2020 Føresegnene i åndsverklova gjeld for materialet i denne publikasjonen. Utan særskild avtale med Cappelen Damm AS er all eksemplarframstilling og tilgjengeleggjering berre tillate så langt det har heimel i lov eller avtale med Kopinor, interesseorgan for rettshavarar til åndsverk. Bruk som er i strid med lov eller avtale, kan føre til erstatningsansvar og inndraging og straffast med bøter eller fengsel. www.cappelendamm.no

Til bonden Mathias

INNHALD

Ding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Åneidå, åjaudå . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ut på vitjing . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tenleg vêr . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Du ror . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Utanomjordisk. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Gamle kvinner . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Fyk. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Binders. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

13 15 18 20 22 24 25 27

Lågtrykk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rolf Sagen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Jahves skaldar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rolf Jacobsen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sirkusdirektøren. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Taterunge. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

33 35 36 38 41 47

III

Olga. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Biskopen kneler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Godt foll . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dokka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Barnet vårt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Lutoslawski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ove . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Norske folkeminne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

53 55 57 58 59 60 62 64

Folkeskulelærar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Vinterbod. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . NS-unge . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Over stupet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Stud. theol.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Han kjem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kraft . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pesta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Martyr . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ding dong, ding dong . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

71 73 74 75 78 81 91 92 95 97

Merknader og takk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Ding Urverket dreg seg sakte opp. Kolven losnar, dett mot malmen: Ding, seier klokka i tårnet: dong og inn i skriftestolen går ein mann, ut av buret flyg ein fugl. Ding dong.

ÅNEIDÅ, ÅJAUDÅ Åneidå: Syster mi, du smiler som før doktor Alzheimer banka på døra då det byrja snø så tett kring huset ditt at du ikkje kjende att vegen utanfor vindauga og dag vart natt og natt dag, og klokker og bøker og blad uskjønlege teikn. Nei, det var ikkje han, doktor A, det var eg som kom i snøvêret, eg måtte seia deg dette vanskelege ordet alzheimer. Eg såg ein skugge i auga ditt, men så: Same gode smilen. Då òg, den gode smilen. Åjaudå: Syster mi, du græt som før, du, når noko er vondt for nokon. Du veit framleis kva som trengst: At vi skal halda kvarandre i handa, at vi skal le og at vi skal gråta ja vera menneske som held kring kvarandre. Og du kan hoppa i høyet og du kan slå salto og spela triller på piccolofløyte og sykla milevis og skriva kjærleiksbrev med skeive frimerke og føda dei borna du fødde for førti år sidan

i minna som framleis lyser inne i deg der du sit i denne kvilestolen på denne nedsnødde sjukeheimen. Åjaudå, eg veit du vil heim til mor og far og til veslesyskena dine som no er 74 og 67, vi er småsyskena dine, tenkjer du der du smiler så vakkert mot meg. Du vil passa oss. Du som er eldst må passa oss småe. Det kvite tynne håret ditt er blitt gyllent att her vi er saman i barndomen: Du trillar veslesyster vår i den kvite barnevogna ned den grusete vegen i lia mot søndagsskulen. Og det er ein vår kring oss. Eg held handa i kåpa di. Vi går denne grusvegen saman.

UT PÅ VITJING I Skal du ut, må du vera inne seier syster mi, ho gyngar stolen på si avdeling: Det snør tjukt der utanfor glaset, landskapet snør ned i gløymsle og ho seier dette ut ut ut, ut ja ut Venene mine er snart alle inne på aldersheimar no. Eg vil ut på vitjing. Køyrer til demensavd. på Bjørkhaugen i min raude Suzuki Baleno gjennom denne februarsnøen som veks seg logisk kring oss frå skyene som snør seg tome over oss og over dødsdjupet der nede, sjøen, ja vil eg ut må eg vera inne: Der helsar eg på slaktar Hansen i sin stol, han gyngar attmed syster mi: Hansen? Ja slaktar Hansen

her han no, på sjukeheimen Hansen. Det dimmest for han i sin alzheimer medan cellene døyr sakte i hjernen hans som vert til bergrivner med daude hjerneceller som drys ned i botnen under skallehuda hans, tørr snø. Han sit for det meste. Du kan sjå han har ete mykje svinekjøt: Kvitt andlet, bust. Han freistar gripa noko han meiner ein bonde kom med, eit beist skal bli til slakt. Hendene grip ut tomt i den urintunge lufta. II Eg helsar med min framleis våte hatt, ja tina snø og eg vil inn i noko anna, difor kjem eg ut og køyrer min Suzuki inn mot havsens rand til bonden Mathias, framleis ute han og ikkje inne i ein stol på demensavd. eller annan sjukeheim, han skriv og det er høgtrykk eller lågtrykk der eg køyrer mot ein vår, ja inn i ein vår der ute, lengst der

ute, ja bonden Mathias skriv framleis sine dikt med traktorspor over åkeren ved havsens rand. Våren komen: Line legg seg på line. Det gror or dei verselinene, hans Maxus traktor skriv tjukke samlingar. Gjødsel trengst, tenkjer bonden. Dikta mine spirer snart. Det skal bli stor avling. Mykje fôr åt kalvar som spring kåte ut til våren der innefrå, ved havsens rand.