Issuu

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32 THEAMA ONDERWIJS

IDUNA IN EDUCATIEVE RUIMTES Het portugese Iduna. Virtuozen met staal helemaal thuis in bibliotheken, universiteiten, kantoren en openbare ruimtes. Een aanvulling op de architectuur. Oplossingsgericht tot in de details; verfijnd, subtiel en effectief. Benieuwd wat Iduna kan betekenen voor jouw ruimte? Bel ons gerust op 010-211 2050.

MEER VAN IDUNA BEKIJK JE OP ONZE WEBSITE!

PROJECTMEUBELCOLLECTIES VOOR EEN INTERIEUR DAT WÉRKT

Christelijk Lyceum Veenendaal | Experience Center Radboudumc Nijmegen | BioPartner 5 Leiden | Milaan 2021 | Vloeren

Project Universiteitsbibliotheek van de Erasmus Universiteit Rotterdam Architect Defesche van den Putte (DVDP) Fotograaf Roos Aldershoff

sinds 1989

verschijnt tweemaandelijks

www.pi-online.nl

THEMA ONDERWIJS Christelijk Lyceum Veenendaal IKC Prins Constantijn Leeuwarden Experience Center Nijmegen Campus Erasmushogeschool Brussel Christelijk Lyceum Zeist

10 16 22 30 36

Column EGM interieur

PRODUCTDOSSIER VLOEREN Productberichten Vloeren

OPGELEVERD BioPartner 5 Leiden Nedap Retail Groenlo Rechtbank Amsterdam Reinier van Arkel ’s-Hertogenbosch

54 60 66 72

EVENEMENTEN Milaan 2021 GLUE Amsterdam

78 84

PRODUCTINFORMATIE ETCETERA LONDON CALLING SINGAPORE

88 96 98

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

Iduna 22_Cover_01R.indd 1

Conceptual

STUA

Sellex

LAMM

Wagner

UniFor

Prooff

Citterio 26-10-2021 11:46

BETER DAN HET ORIGINEEL. 0H915 ⁄ V2A MASTER OAK LIGHT NATURAL

TAPIJT KARPETTEN www.donkersloot-tapijt.nl 22_Cover_01R.indd 2

TEGELTAPIJT

Iets maken dat beter is dan het origineel… Een onmogelijke opdracht? Niet voor ons! UNILIN Master Oak is het bewijs. We analyseerden zorgvuldig de schoonheid van de natuur en recreëerden de unieke look-and-feel van eik in een nieuwe generatie decoratieve panelen. Onze gepatenteerde UNILIN Master Oak-collectie is bovendien vlek- en krasbestendig en kleurvast — zelfs direct zonlicht kan daar niets aan veranderen. De kers op de taart? In de panelen zit enkel 100% herwonnen hout. We zouden het niet anders willen.

UNILIN MASTER OAK. THE FUTURE OF DECORATIVE PANELS.

pre-order. your. samples.

unilinpanels.com 26-10-2021 11:46

pelican chair | design johan lindstén stroll table, high & low | design böttcher & kayser

importeur voor nederland en frankrijk

www.johanson-nederland.nl

21PIP005_ADVERTENTIES.indd 3

arthur eltink agencies bv

21-10-2021 16:40

FOCUS ON

Metal Ceilings

EEN INNOVATIEVE OPTIE VOOR IEDERE RUIMTE Modern, strak, duurzaam - metalen binnen-plafonds verhoogt de esthetiek en opent eindeloze ontwerpmogelijkheden openen. Opvallend en eigentijds, ze strekken zich uit over ruimtes in verschillende stijlen, waaronder lineaire, brede panelen en open plafonds. In een reeks kleuren en afwerkingen, bieden metalen plafonds een indrukwekkend potentieel voor optimale akoestiek. Wat de speciﬁeke stijl ook is, deze plafond-oplossingen zijn ontworpen voor uitzonderlijke prestatie, een innovatieve optie voor bijna elke ruimte.

Designed to work for you Hunter Douglas Architectural Nederland T. +31 (010) 496 22 22 | www.hunterdouglas.nl | info@hunterdouglas.nl

21PIP005_ADVERTENTIES.indd 4 tbv PI_240x290_NL.indd 1 21_____Adv Focus On Metal Ceiling

21-10-2021 16:41 14-09-21 13:19

21PIP005_ADVERTENTIES.indd 5

21-10-2021 16:41

W W W. V Y VA FA B R I C S . N L

Project: WOW Lieven Cultural Hub, Amsterdam Upholstery: Silverguard Furniture: Lensvelt Architect: Atelier Carloalber to Photography: Peter Tijhuis

21PIP005_ADVERTENTIES.indd 6

21-10-2021 16:42

Keglen Family by BIG Ideas Louis Poulsen breidt de Keglen hanglamp uit met een tafel-, wanden vloerlamp. Verkrijgbaar in zwart & wit. Contact / bemonstering via info@louispoulsen.nl / +31 850655774

Design to Shape Light louispoulsen.com

21PIP005_ADVERTENTIES.indd 7

21-10-2021 16:42

Scan de QR code en ontdek de zes thema’s binnen de Arpa Stock Collection en de unieke en super duurzame Bloom-kerntechnologie.

BAARS-BLOEMHOFF.NL

Nieuw: Arpa Stock Collection

Maak kennis met de Arpa Stock Collection! Deze collectie van Arpa Industriale geeft je ruime keuze uit wel 183 hoogwaardige HPL decoren in aansprekende oppervlakte afwerkingen. 36 uni-kleuren worden op duurzame wijze geproduceerd volgens de innovatieve Bloom-technologie. Met maar liefst -28% water footprint, -38% primaire energiebehoefte en -46% CO₂ emissie kies je hiermee automatisch voor een stukje duurzaamheid.

21PIP005_ADVERTENTIES.indd 8

21-10-2021 16:42

COLOFON PI, project & interieur is een uitgave van BDUvakmedia en verschijnt zes keer per jaar in Nederland en België. Gedrukte oplage: 9.500 exemplaren

Uitgeefteam BDUvakmedia Peter Vorstenbosch (uitgever vakmedia) Sonja Voois (adjunct-uitgever vakmedia) Martin ten Hoven (salescoördinator)

Hoofdredacteur Rutger van Oldenbeek, r.v.oldenbeek@bdu.nl

Eindredactie Job van der Mark

Redactie Eva Vroom Medewerkers Peter van Kester, Monique van Empel, Wouter Peeters

Ontwerp en concept ZiLtd., Amsterdam

Vormgeving GiesbersRetail, Duiven, Walter Bouwman

Redactie

Het schoolgebouw van het Christelijk Lyceum Veenendaal was na ruim vijftig jaar toe aan een update. NOAHH en Ex Interiors maakten er een open, toekomstbestendig en vrijwel energieneutraal gebouw van – met een levendig sociaal hart.

Postbus 15341, 1001 MH Amsterdam telefoon 06-21171337

www.noahh.nl

e-mail redactie.pi@interieur.net

www.ex-interiors.nl

Verkoop voor Nederland en België

(Foto: Katja Effting)

Postbus 15341, 1001 MH Amsterdam Hielke van der Werf telefoon 020-5736056 e-mail h.v.d.werf@bdu.nl

Abonnementen telefoon 0342-494882 e-mail service@bdu.nl Op werkdagen bereikbaar tussen 09.00 uur en 16.00 uur BDUvakmedia

PI wordt op basis van abonnementen verspreid. Tot de lezers-

T.a.v. abonnementenadministratie PI

doelgroep worden gerekend: architecten, interieurarchitecten,

Postbus 67

projectinrichters, hoofden van dienst/facilitymanagers, inkopers

3770 AB Barneveld

van grote bedrijven en interieurbouwers. Zij die menen voor een

Jaarabonnement € 81,86

doelgroepabonnement in aanmerking te komen, kunnen dit aan-

Abonnement België € 89,42

vragen bij de uitgever. Abonnementen kunnen met elk nummer

Prijzen excl. 6% btw

ingaan, doch lopen steeds tot 31 december. Het abonnement wordt zonder tegenbericht van de abonnee (schriftelijk tot

Druk Vellendrukkerij BDU, Barneveld

vijf weken vóór het einde van het abonnementsjaar) jaarlijks

Web www.pi-online.nl

automatisch verlengd.

vakmedia

www.unifit.nl

11_Colofon_01R.indd 9

26-10-2021 11:42

Christelijk Lyceum Veenendaal

ONDERWIJS

Christelijk Lyceum Veenendaal

ONDERWIJS

Ruimte voor interactie en inspiratie Het schoolgebouw van het Christelijk Lyceum Veenendaal was na ruim vijftig jaar toe aan een update. NOAHH en Ex Interiors maakten er een open, toekomstbestendig en vrijwel energieneutraal gebouw van – met een levendig sociaal hart.

De oorspronkelijke vijf gebouwen van het Christelijk Lyceum Veenendaal (CLV) dateren uit 1968 en vormden samen een soort campus, omringd door groen. Omdat de drie oudste gebouwen technisch en functioneel verouderd waren, is ervoor gekozen een deel te slopen en de rest circulair te integreren in een nieuw duurzaam schoolgebouw. Loes Thijssen, partner bij NOAHH: “Het theoriehuis, het praktijkhuis en de aula voldeden zowel qua indeling, energieverbruik als binnenklimaat niet

meer aan de huidige eisen. De vraag was aanvankelijk: moet het nieuwbouw worden of kunnen we delen hergebruiken? We hebben verschillende studies gedaan om een goede balans te vinden tussen het maximaliseren van de kwaliteit en zoveel mogelijk hergebruik. Uiteindelijk hebben we een deel van de bestaande gebouwen weggehaald, waarbij we zoveel mogelijk materiaal uit deze delen hebben hergebruikt.” De twee overgebleven gebouwen zijn gerenoveerd en met elkaar verbonden

66_Thema_01L_0002.indd 10

26-10-2021 11:30

TEKST Eva Vroom FOTOGRAFIE Alexander van den Berge

Opdrachtgever Christelijk Lyceum Veenendaal Ontwerpteam NOAHH Patrick Fransen, Loes Thijssen, Geert Mol, Xabier Larrinaga Mugica, Bawar Tanay, Bilal Karaburun, Barbara Busslinger, Elisa Zampogna, Ilse Bakker, Stephanie Lama, Alena Catherina Debidda, Eleonora Gaudini, Blaz Solar Ontwerpteam Ex Interiors Odette Ex, Marco de Rover, Hetty Keiren, Aaltsje Venema, Rob Kwak Interieurbouw Harryvan Houten lattenwanden Shiluvit Vloeren Bolidt Meubilair Gispen Advies ZRi; Pieters Bouwtechniek; INNAX Projectmanagement HEVO

Christelijk Lyceum Veenendaal

Ulasava, Paulina Kapczynska, Magdalena Nalepa, Alicja Malek,

ONDERWIJS

Aannemer Burgland Bouw Vloeroppervlak 6645 m²

door nieuwbouw, een drielaags volume met een atrium. Dit ruime transparante atrium is het ‘sociale hart’ van de school en zorgt voor een vloeiende overgang tussen de gebouwen enerzijds, en tussen het interieur en de groene omgeving anderzijds.

Circulariteit De school had grote ambities op het gebied van duurzaamheid en circulariteit. Dit speelde een rol bij de keuze voor NOAHH en Ex Interiors, die al in de aanbesteding hergebruik, circulariteit en identiteit centraal stelden in hun ontwerp. Odette Ex:

“We hebben vanaf het begin samengewerkt – als architectuur en interieur geïntegreerd zijn, creëert dat enorme meerwaarde. Veertig procent van het bestaande casco is gehandhaafd. Vervolgens hebben we gewerkt met remontabele toevoegingen en zo veel mogelijk duurzame, emissieloze materialen. De trap en de vloeren zijn afgewerkt met een duurzame rubber. Het beton uit de gesloopte delen is verwerkt tot granulaat voor nieuwe kolommen, de aula deuren zijn naar een buurthuis verderop gegaan. De oude airco is verkocht en hergebruikt, zelfs van de oude gordijnen zijn hangmatten en tassen gemaakt. Je

FOTO LINKS Het ruime transparante atrium is het ‘sociale hart’ van de school en verbindt de bestaande gebouwen met elkaar. (Foto: Katja Effting) FOTO BOVEN De gebouwen van het Christelijk Lyceum Veenendaal vormen samen een soort campus, omringd door groen. (Foto: Katja Effting) FOTO ONDER Een hoofdrol is weggelegd voor de sculpturale trap, die de ruimte organiseert en fungeert als verlengstuk van de aula.

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

66_Thema_01L_0002.indd 11

26-10-2021 11:30

Christelijk Lyceum Veenendaal ONDERWIJS

FOTO BOVEN Dankzij de hoogteverschillen is een soort landschap ontstaan, met rondom de trap studieplekken en de zwevende praktijklokalen van Kunst & Cultuur en Science. FOTO MIDDEN Leeromgeving op de eerste verdieping, met rechts het science praktijklokaal, afgewerkt met houten latten. FOTO ONDER Doordat ook de lockerkasten achter de trappen in blauw zijn uitgevoerd, doen ze mee met het grote gebaar.

kunt hier spreken van sociale circulariteit, waarbij materialen uit het schoolgebouw door mensen uit de wijk zijn hergebruikt.”

Sculpturale trap De twee behouden gebouwen, het ‘theoriehuis’ en het ‘praktijkhuis’ hadden een kenmerkend stramien van kolommen dat diende als basis voor de gevelafwerking. Thijssen: “We hebben de buitengevel bekleed met een duurzaam plaatmateriaal, op een zodanige manier dat er geen reststukken overblijven.” Om een prettige routing in de school te creëren, waren ingrepen nodig. “De bestaande aula was een hele lage ruimte, en te klein”, vervolgt Thijssen. “Alle leerlingenstromen liepen er door elkaar heen. De school had lange gangen met daaraan klaslokalen, en krappe trappenhuizen. Er was geen goede flow, altijd gedrang. Er bestond nauwelijks verbinding met de aula, de gebouwen stonden als het ware met de rug naar elkaar toe. Wij zagen dat er een sociaal hart in het gebouw moest komen.” NOAHH en Ex Interiors maakten van dit nieuwe atrium een prettige, royale ruimte die zorgt voor verbinding, overzicht en flexibiliteit maar ook de aangewezen plek is voor interactie en inspiratie. Een hoofdrol is weggelegd voor de sculpturale trap, die de ruimte organiseert en fungeert als verlengstuk van de aula – met ruimte voor voorstellingen, bijeenkomsten, ouderavonden en leerplekken. Hoewel de podiumtrap zo langzamerhand niet meer weg te denken is uit schoolgebouwen, heeft dit exemplaar extra impact door zijn prachtige blauwe afwerking. Ex: “We hebben gekeken hoe we van de trap meer konden maken dan alleen een functionele verbinding. Wij wilden van deze trap een sculpturaal object maken, een monoliet. Niet afgewerkt met hout maar met een ander materiaal, rubber. De blauwe kleur markeert de ontmoetings- en leeromgeving. Doordat ook de onderkant van de trap en de lockerkasten achter de trappen in blauw zijn uitgevoerd, doen ze mee met het grote gebaar.”

66_Thema_01L_0002.indd 12

26-10-2021 11:31

Christelijk Lyceum Veenendaal ONDERWIJS

FOTO BOVEN Een goede akoestiek was belangrijk in deze grote ruimte, daarom zijn de dakplaten van geperforeerd staal, en ook de zijkanten van de trap hebben kleine perforaties. FOTO ONDER De hangende praktijklokalen hebben grote ramen, de zijwanden en de onderkant zijn voor een goede akoestiek bekleed met vilt en hout.

Bergdorpje Dankzij de hoogteverschillen is een soort landschap ontstaan, met rondom de trap studieplekken en de zwevende praktijklokalen van Kunst & Cultuur en Science. Thijssen: “We vergelijken het wel eens met een bergdorpje, met de praktijklokalen als ‘hyttes’ – deze hangende lokalen hebben grote etalages waar de leerlingen hun werk kunnen tentoonstellen.”Voor een goede akoestiek zijn de zijwanden en de onderkant van de hyttes bekleed met vilt en hout. “We hebben veel verschillende varianten voor de afwerking onderzocht. Het kunstlokaal heeft

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

66_Thema_01L_0002.indd 13

26-10-2021 11:31

Christelijk Lyceum Veenendaal ONDERWIJS

een gladde houten afwerking gekregen, het science lokaal is met latten afgewerkt. Dit levert een mooi effect op in combinatie met het vilt erachter.” Een goede akoestiek was belangrijk in deze grote ruimte, daarom zijn de dakplaten van geperforeerd staal, en ook de zijkanten van de trap hebben kleine perforaties. “Je kunt hier nu een presentatie geven, zonder dat je last hebt van elkaar.” De voormalige buitengevel van de behouden gebouwen is in het atrium een binnengevel geworden. Ex: “In de ruimtes tussen de bestaande kolommen in het atrium hebben we aanlandplekken, banken, kasten en postvakken gemaakt. Ze zijn op een natuurlijke wijze in het interieur gevoegd door

FOTO BOVEN De school is bijzonder licht, dankzij de sheddaken van de nieuwbouw. Deze vormen een verwijzing naar het industriële verleden van Veenendaal. FOTO ONDER In het science praktijklokaal is geen wit gebruikt, omdat de vakgroep geen kil en klinisch lab wilde. (Foto: Katja Effting)

middel van de modulaire opzet en de keuze voor natuurlijk hout. Als je de trap op gaat, vind je studieplekken. Boven is een studieruimte met bibliotheek.”

Spel van kleuren De school is bijzonder licht, dankzij de sheddaken van de nieuwbouw. Deze vormen een verwijzing naar het industriële verleden van Veenendaal, maar zorgen ook voor een fijne sfeer dankzij het indirect invallende noorderlicht. Het overvloedige daglicht wordt aangevuld met lichtlijnen aan de onderzijde van de hyttes. Deze lijnen verspringen van richting, wat een mooi lichtspel oplevert. Aan de praktijklokalen in de houten volumes is veel aandacht besteed. Thijssen: “We hebben intensief overlegd met de verschillende vakgroepen over de vormgeving van deze ruimtes. In het science lokaal hebben we geen wit gebruikt, omdat de vakgroep geen kil en klinisch lab wilde. Dankzij de grote zwarte tafels is het een heel andere, stoere ruimte geworden waar je prettig kunt verblijven.” Ook over het interieur van de klaslokalen is goed nagedacht. Ex: “We hebben overal in het gebouw een minimalistische troffelvloer toegepast, ook in de klaslokalen. Dit hebben we gecombineerd met warm grijze wanden met een gekleurde wand als accent. Wanneer je langs

66_Thema_01L_0002.indd 14

26-10-2021 11:31

Christelijk Lyceum Veenendaal ONDERWIJS

FOTO BOVEN De klaslokalen kregen warm grijze wanden met een gekleurde wand als accent. BOVEN Plattegrond begane grond. MIDDEN Plattegrond eerste verdieping. ONDER Plattegrond tweede verdieping.

de lokalen loopt, zie je telkens een wand in een accentkleur. Dit zijn voornamelijk blauwtinten, met een terra okertint als accent erbij.”

Kunst Door het hele schoolgebouw is kunst te vinden, zowel van leerlingen als van kunstenaars. Thijssen: “Tijdens de bouwwerkzaamheden kwamen we verschillende kunstwerken tegen. Het meest opvallende was een keramisch wandkunstwerk, typerend voor scholen uit die tijd.” Het is gemaakt door Hedda Buys. Deze Veenendaalse kunstenaar woont bij de school om de hoek, en heeft geadviseerd bij de terugplaatsing. “Dat was een bewerkelijk project, dat de school heeft kunnen realiseren dankzij een kunstsubsidie. Het kunstwerk staat nu direct bij de entree. Ook onder een trappenhuis vonden we een aantal kunstwerken. Wij wilden daar een goede plek voor vinden. Daarom hebben we in de aula vitrines gemaakt, waardoor het gebouw als het ware een soort canvas wordt om dingen te tonen. Dit zorgt voor inspiratie en draagt bij aan een duidelijke identiteit, een belangrijk element in ons ontwerp.” Kenmerkend voor het project was de enorme betrokkenheid van de school gedurende het hele project. Thijssen geeft een voorbeeld: “Om de lattenbetimmering van de volumes te bekostigen, is de school een crowdfunding actie gestart. Onder de naam LAT-relatie kon iedereen een latje kopen.“ Ook Ex is vol lof over de samenwerking met het CLV: “We hebben steeds goed kunnen overleggen met het team, en daardoor met heel veel zorg aan dit project gewerkt.” www.noahh.nl www.ex-interiors.nl

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

66_Thema_01L_0002.indd 15

26-10-2021 11:31

IKC Prins Constantijn Leeuwarden

ONDERWIJS

IKC Prins Constantijn Leeuwarden

ONDERWIJS

55_Thema_03L.indd 16

26-10-2021 11:40

TEKST Peter van Kester FOTOGRAFIE Jordi Huisman

Opdrachtgever PCBO Leeuwarden Architect Studio Nauta, De Zwarte Hond Projectarchitect Jan Nauta Ontwerpteam Benjamin Filbey, Marco Overwijk, Bart van Kampen IKC Prins Constantijn Leeuwarden

Projectmanagement LindHorst Maatwerkmeubilair kinderdagverblijf Esdoorn Constructeur Ingenieursbureau Jansen Wesselink Adviseurs installaties E & W Sijperda-Hardy Bakstenen STEEN010 Aannemer Bouwgroep Dijkstra Draisma Omvang 2.050 m²

ONDERWIJS

Oud en nieuw onderscheidend in harmonie Het oude schoolgebouw van de Prins Constantijn-basisschool moest dringend worden aangepast toen er een kinderdagverblijf werd toegevoegd. De transformatie door Studio Nauta en De Zwarte Hond integreert oud en nieuw harmonisch en coherent, en komt tegemoet aan actuele onderwijsontwikkelingen.

FOTO LINKS De open balkenstructuur en het daklicht in het plafond zorgen voor licht en lucht op het centrale leerplein. FOTO BOVEN Zicht op de oude en nieuwe voorgevel met verdiepte ramen. Het gebruik van lateien in de oudbouw keert overtuigend terug in de nieuwbouw. FOTO MIDDEN Zicht op de geïntegreerde, historische zuidgevel met Amsterdamse School-decoraties en verticale cilinderlampen.

De basisschool en het kinderdagverblijf Sinne van het IKC Prins Constantijn in Leeuwarden pasten niet meer in het veelvuldig vertimmerde gebouw uit 1928. De schoolleiding wilde nieuwbouw, de gemeente voelde meer voor behoud, omdat het historische gebouw voor de wijk beeldbepalend was. Studio Nauta en De Zwarte Hond schreven gezamenlijk twee scenario’s: één voor nieuwbouw en één voor de integratie van de bestaande school. Dat laatste voorstel verraste en overtuigde de schoolleiding. Directeur Rita de Groot wilde een flexibel gebouw met ruimtes voor spel, koken, muziek, techniek, themalessen, gymnastiek, boeken et cetera. Het moest door alle medewerkers worden gedragen en daarom volgde een intensief oriëntatietraject. Zo bezocht een delegatie van de school met Studio Nauta een aantal vergelijkbare scholen. Jan Nauta: “We leerden elkaar beter kennen en dat creëerde een stevig draagvlak. We zagen allerlei oplossingen, maar ook dingen die we wilden voorkomen en dat was bijzonder leerzaam.” Studio Nauta voerde de opdracht uit in nauwe samenwerking met

Bart van Kampen van De Zwarte Hond, die hen tweewekelijks coachte.

Hertzberger-bril Het IKC Prins Constantijn wil kinderen onderzoekend laten leren.Volgens eigen tempo en behoeften, minder klassikaal en met een centraal leerplein. Dat kreeg vorm in het nieuwe interieur met een waaier aan flexibele ruimtes. De architecten namen het oude, L-vormige gebouw als uitgangspunt. Zij voegden een L-vorm toe en kantelden deze zodat er een vierkante plattegrond ontstond. In het midden hiervan projecteerden zij een groot open plein, met aan een zijde prominent de bakstenen zuidgevel van de oudbouw. Hij contrasteert energiek met de witte nieuwbouwwanden. Nauta: “Voor het interieur hebben we een Hertzberger-bril opgezet en lieten wij ons inspireren door een eeuwenoud Italiaans dorpsplein zoals afgebeeld in één van zijn boeken. Zo’n plein met niveauverschillen, trappen en nissen, waar kin-

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

55_Thema_03L.indd 17

26-10-2021 11:40

FOTO LINKSONDER Centraal in het plafond is een akoestisch blok opgenomen, waarin de technische leidingen en verlichting zijn weggewerkt. De doosvorm versterkt de ‘kubische’ ruimtelijkheid van het interieur. FOTO RECHTSONDER Instructielokaal met ingebouwde boeken- en werkplanken.

ONDERWIJS

IKC Prins Constantijn Leeuwarden

FOTO BOVEN De groene tribunetrap naar de eerste verdieping met rechtsboven het ’spreekgestoelte’.

deren spelen, ouderen een praatje maken en verkeersstromen samenkomen, en tot spontane ontmoetingen leiden. Ook vroegen we ons af hoe we overal zogeheten ‘tussenruimtes’ konden laten ontstaan. Ruimtes waar ontmoetingen spontaan plaatsvinden, die gebruikers verrassend en creatief in bezit nemen. Zo hoopten we diverse schalen van intimiteit te realiseren.” Als illustratie toont Nauta een geestige foto van enkele Italiaanse dames die op straat een tafeltje hebben uitgeklapt tussen twee geparkeerde auto’s om er een Campari te drinken. Eveneens afkomstig uit een publicatie van Hertzberger.

‘Kubische’ ruimtelijkheid Deze aanpak resulteerde in een open, centrale ruimte. Onder een groot daklicht en rond een centrale keuken met wasbakken en toiletten ontvouwt zich het leerplein, waar alle leeftijden samenkomen. Links en rechts van het plein liggen de klas-

lokalen, verspreid over twee verdiepingen. Zij hebben direct contact met de straat, wat in het oude gebouw niet het geval was. De monumentale, groene trap naar de eerste verdieping fungeert ook als tribune. Hij is net zo breed als het historische raam dat er tegenover lag. Hieruit is de borstwering gezaagd. Zo ontstond er een portaal naar de achterliggende gang met ruimte voor een podium – voor bijeenkomsten met de ouders, de school musical of voorleeswedstrijden. Op de tribune-trap kunnen leerlingen even gaan zitten om wat te praten. Dat kan ook op de diverse kleinere trappen, in de royale, verdiepte raamnissen, tussen de op maat gemaakte boekenkasten of aan de werkbladen. De jassen van de leerlingen hangen niet bij de lokalen, maar in een aparte garderobe-ruimte. De ruis van de kleding verstoort nu niet de intimiteit van het plein. De open balkenstructuur en het daklicht van het plafond zorgen voor licht en lucht en werken akoestisch. In het interieur is veel hout

55_Thema_03L.indd 18

26-10-2021 11:41

FOTO RECHTMIDDEN In de tussenruimten zijn basale voorzieningen als garderobes, wasbakken en speelgoedvakken gemaakt, die integraal in het ontwerp zijn opgenomen.

en metselwerk gebruikt, wat zorgt voor een natuurlijke èn luxe uitstraling. Zo zijn de ramen en deuren van de lokalen afgetimmerd met robuuste houten lijsten met een verdikking aan de kopse kant. Studio Nauta moest stevig onderhandelen om te voorkomen dat een beschermende houten lambrisering werd wegbezuinigd en het gebouw er na een paar jaar afgetrapt zou bijliggen. De verticale buislampen die hoog boven het plein zweven, harmoniëren verrassend met de originele Amsterdamse School decoraties. “In de collectieve ruimtes wilden wij geen systeemplafonds.” vertelt Nauta. “Dat hebben we opgelost door in het plafond grote akoestische blokken te integreren, waarin ook de technische leidingen zijn weggewerkt. Hun doosvorm versterkt de ‘kubische’ ruimtelijkheid van de school.” De in het interieur toegepaste accentkleuren blauw, geel en groen ogen vriendelijk

en levendig. Bovenin het plein is een speels ‘spreekgestoelte’ geplaatst. Leerlingen blijken er graag te zitten: ze voelen zich er beschut terwijl zij tegelijk het plein kunnen overzien. Uitnodigend is ook de flexibele docentenkamer met grote schuifdeuren en ramen. Hij wordt gebruikt voor vergaderingen, maar ook de leerlingen zijn er welkom om te werken.

Schijnvoegen De oude school is harmonisch in de nieuwbouw geïntegreerd. Nauta: “We wilden geen contrasterende nieuwbouw zoals dat de laatste decennia vaak gebeurt bij transformaties. Denk aan het gebouw van de Fundatie in Zwolle. Maar we wilden ook niet historiserend werken. Daarom namen wij de organisatieprincipes van het oude gebouw als uitgangspunt: kubische vormen en verticaliteit.” Zo bevat de nieuwe gevel net als de

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

55_Thema_03L.indd 19

ONDERWIJS

FOTO LINKSMIDDEN De extra diepe raamnissen bieden kinderen een geborgen plek, van waaruit ze de dynamiek van binnen en buiten tot zich kunnen nemen.

IKC Prins Constantijn Leeuwarden

FOTO BOVEN De nieuwe, originele achtergevel van het IKC met de verdiepte ramen en speelplaats.

26-10-2021 11:41

IKC Prins Constantijn Leeuwarden ONDERWIJS

FOTO BOVEN De fraaie nieuwe gymzaal op de benedenverdieping met verdiept nisraam. FOTO ONDER Het leerplein in het hart van het IKC. RECHTSBOVEN Plattegrond begane grond. RECHTSMIDDEN Plattegrond eerste verdieping.

oude school lateien. Soms bewegen die letterlijk mee met de hoeken. De nieuwbouw kreeg een fraaie, ritmische betonconstructie, sterk genoeg om de baksteengevel te dragen. Die gevel oogt helder en origineel en refereert nauwelijks aan bestaande architectuur. De lichte baksteen sluit aan op het oude gebouw en zal in de loop der jaren een vergelijkbare kleur aannemen. De architecten vonden in de regio een baksteen met een verticale schijnvoeg. Deze zijn om en om gemetseld: een laag

hele stenen wordt consequent afgewisseld met een halfsteense laag, zonder de bakstenen steeds te moeten halveren. Ondanks het beperkte budget kon er zo toch een interessant gevarieerde gevel gemetseld worden. De schijnvoegen zijn ook gebruikt om de vaak storende dilatatievoegen weg te werken. De nissen tussen de pijlers van de buitengevel wilde Studio Nauta voorzien van bankjes. Nauta: “Zo zouden er ook buiten spontane ontmoetingen gestimuleerd worden. Financieel bleek het echter niet haalbaar. Toch hebben we de technische voorzieningen alvast aangebracht. Misschien dat vrijwilligers bijvoorbeeld ouders die in de bouw werken - deze in de nabije toekomst alsnog realiseren?” Directeur Rita de Groot is opgetogen over het eindresultaat. “De integratie van oud en nieuw is bijzonder geslaagd. En als kers op de taart geeft de flexibele opzet ons de mogelijkheid om alles wat we bedenken qua onderwijsvernieuwing ook daadwerkelijk uit te voeren.” www.studionauta.com www.dezwartehond.nl

55_Thema_03L.indd 20

26-10-2021 11:41

saga chair | design alexander lervik peak table | design böttcher & kayser

importeur voor nederland en frankrijk

www.johanson-nederland.nl

21PIP005_ADVERTENTIES.indd 21

arthur eltink agencies bv

21-10-2021 16:42

Experience Center Radboudumc Nijmegen

ONDERWIJS

Experience Center Radboudumc Nijmegen

Nieuwe etalage voor het Radboudumc

ONDERWIJS

In het nieuwe Experience Center van het Radboudumc werken studenten, onderzoekers, congresbezoekers en medewerkers in een bruisende omgeving samen aan de gezondheidszorg van de toekomst. Architect van het gebouw is EGM architecten, het interieur is ontworpen in samenwerking met Susanne Holtz Studio.

77_Thema_01L.indd 22

26-10-2021 11:32

TEKST Rutger van Oldenbeek FOTOGRAFIE Scagliola + Brakkee

Opdrachtgever Radboudumc, Nijmegen Architect EGM architecten Experience Center Radboudumc Nijmegen

Interieurarchitect Susanne Holtz Studio Landschapsarchitect Copijn landschapsarchitecten Interieurbouw Hubbers interieurmakers Losse meubelen Via Gispen; o.a. Gispen, Ahrend, Four Design, Vitra, Hay, SV Collection Vloeren Desso, Forbo, Bolon Verlichting Muuto, Xal, Kreon, Luceplan Kunstenaar lichtwerk atrium Jolanda Muilenburg Sanitair o.a. Grohe, Geberit, Sphinx Constructeur Aronsohn Werktuigbouwkundig adviseur Deerns Elektrotechnisch adviseur Deerns Installatie- en lichtadviseur Deerns

ONDERWIJS

In het vijf verdiepingen tellende Experience Center zijn een auditorium, vergaderen conferentiezalen, college- en onderwijsruimtes, een klinisch trainingscentrum, een ‘skills & simulatielabs’, een medische bibliotheek en het Innovation Park – een creatieve broedplaats voor zorginnovaties waar verschillende Health Innovation Labs hun plek hebben en samenwerken aan de gezondheidszorg van de toekomst. Het Experience Center staat centraal op de campus van het Radboudumc – tegenover de hoofdingang van het ziekenhuis en direct achter het neorenaissancistische ‘kasteeltje’ Huize Heijendaal. Voor het center werd een bestaand onderwijsgebouw gerenoveerd en een onbenutte buitenruimte tussen dit gebouw en het voorheen vrijstaande auditorium overkapt. Die buitenruimte is nu een hoog en licht atrium, en het hart van het Experience Center – een dynamische plek voor ontmoetin-

Akoestisch en Bouwfysisch adviseur Peutz Adviseur Brandveiligheid Peutz Bouw-projectmanagement DVP Werktuigbouwkundig en elektrotechnisch installateur Kuijpers Hoofdaannemer Cornelissen aannemingsbedrijf Omvang 10.000 m² bvo

gen en feestelijke bijeenkomsten. Een nieuwe golvende gevel neemt het auditorium op in het gebouw. De buitengevel van het bestaande gebouw werd aan de atriumzijde weggehaald, waardoor de lange trappen van dat gebouw nu aan de rand van het atrium ‘hangen’. Boven de trappen kwam een nieuwe

FOTO LINKS De benedenverdieping van het atrium, met op de achtergrond Huize Heijendaal. FOTO BOVEN De grote luifel aan de achterzijde van het atrium. FOTO ONDER Zicht op het atrium en de tribunetrap, met links kofﬁebar Blommers.

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

77_Thema_01L.indd 23

26-10-2021 11:32

Experience Center Radboudumc Nijmegen ONDERWIJS

lichtschacht, die duidelijk de overgang van oud naar nieuw markeert. Aan de achterzijde van het atrium maakte EGM een grote strakke luifel, die een mooi contrast vormt met Huize Heijendaal. Dankzij de grotendeels glazen gevel van het Experience Center is er overal zicht op de campus en nodigt het gebouw omgekeerd iedereen uit om binnen te komen.

Zwierig “Het bestaande deel van het Experience Center was een strak en streng gebouw”, vertelt Iris Hobo, designmanager van het Radboudumc. Industrieel ontwerper Hobo verliet zo’n zes jaar geleden haar eigen ontwerpbureau Panton om voor het

Radboudumc te gaan werken, waar zij toeziet op alles wat met design te maken heeft op de ziekenhuiscampus – van de architectuur en de bewegwijzering tot en met de dekbedden en prullenmanden. “Alles moet kloppen en één geheel vormen”, zegt Hobo. “Ik ben ervan overtuigd dat design in deze omgeving kan bijdragen aan het welzijn en de veiligheid van de patienten.” In haar functie brengt Hobo ook de creatieve teams bij elkaar die de ontwerpen voor het Radboudumc maken, zoals architecten, interieur- en landschapsarchitecten.Voor het interieur van het Experience Center werd Suzanne Holtz gevraagd, die net als EGM al eerder verschillende andere ontwerpen voor het Radboudumc maakte.

FOTO LINKSBOVEN Tafel langs de gevel naast kofﬁebar Blommers. FOTO RECHTSBOVEN De kofﬁebar van Blommers is uitgevoerd in dezelfde houten lamellen als de wanden van het bestaande gebouw in het atrium. (Foto: Alexandra van der Kracht) FOTO ONDER De tribunetrap in het atrium, met rechts het kunstwerk van Jolanda Muilenburg boven de ‘speakers corner’.

77_Thema_01L.indd 24

26-10-2021 11:33

Experience Center Radboudumc Nijmegen ONDERWIJS

Holtz voegde in haar ontwerp veel ronde vormen aan het gebouw toe, zoals de zwierige balkons in het atrium – met een ‘speakers corner’ op de begane grond vanwaar je mensen op de benedenverdieping kunt toespreken. Beide verdiepingen worden verbonden door een brede tribunetrap met geronde balustrades. Op de trap liggen ronde kussens in vrolijke kleuren, gemaakt van gerecyclede petflessen. Een ‘echo’ van de tribunetrap is buiten op de helling tussen het Experience Center en Huize Heijendaal gemaakt; deze trap is ook onderdeel van de vluchtroute. Als je er op wilt zitten, kun je de weerbestendige kussentjes van binnen meenemen. Een van de blikvangers in het atrium is het lichtobject van kunstenaar Jolanda Muilenburg; dat is al 30 jaar oud, maar werd voorzien van leds en opgehangen op een prominentere plek. Hobo: “Het staat ook symbool voor beweging; het is als een visuele weergave van het gebouw en van wat we willen dat hier gebeurt.” “Bij het bij elkaar brengen van mensen hoort ook goede koffie ”, vervolgt Hobo. “Daarom hebben we barrista Blommers gevraagd een koffiebar in het Experience Center te openen.” De bar staat bij de ingang op de begane grond en is afgewerkt met dezelfde houten lamellen als de wanden van het bestaande gebouw in het atrium.

FOTO BOVEN Het voorheen vrijstaande auditorium; de stoelen werden opnieuw bekleed, er ligt nieuwe vloerbedekking en de wanden werden geschilderd. FOTO ONDER De kennis- en ontmoetingshub op de eerste verdieping.

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

77_Thema_01L.indd 25

26-10-2021 11:33

Experience Center Radboudumc Nijmegen ONDERWIJS

Waalbrug Op de benedenverdieping zijn congres- en vergaderruimtes. De grootste daarvan,Waalbrug, kan worden opgedeeld in drie kleine ruimtes. Op de wanden zijn historische beelden van Nijmegen aangebracht, op de vloer ligt een blauwe vloerbedekking die verwijst naar het water van de Waal; het geprinte tapijt is ontworpen door Philippe Starck (uit de Flotex by Starck-collectie van Forbo). Volgens Hobo wordt printen steeds belangrijker: “Ook in het nieuwe hoofdgebouw dat volgend jaar wordt geopend is veel geprint, waaronder het behang en het tapijt.Voordeel is dat je met de printtechniek snel en gemakkelijk kunt reproduceren.” Geheel in de geest van het Experience Center is de geprinte vloerbedek-

FOTO BOVEN Werk-/studeerplekken in de medische bibliotheek. FOTO LINKSONDER Werk-/studeerplekken in de medische bibliotheek aan de glazen gevel van het atrium.

king ook experimenteel: “Misschien moet die binnen een jaar wel weer worden vervangen, maar dat kan bij een experiment.”Voor catering tijdens congressen en symposia is er een grote evenementenkeuken, in een hoek van het atrium staat een door Holtz ontworpen ronde event-bar gemaakt van Hi-Macs, met geïntegreerde verlichting waarvan de kleur kan worden aangepast. Op de benedenverdieping is ook de toegang tot het auditorium met 326 stoelen, dat behalve voor congressen ook als theaterzaal kan worden gebruikt. De stoelen werden opnieuw bekleed, er ligt nieuwe vloerbedekking en de wanden zijn geschilderd – zodat het auditorium er weer als nieuw uitziet.

Kleuren De verschillende functies van het Experience Center zijn ook vertaald in het kleuren materiaalgebruik: “Op de benedenverdieping vindt hoofdzakelijk kennisoverdracht plaats”, zegt Hobo. “en hier zijn vooral zakelijke kleuren toegepast. De begane grond is de innovatielaag, hier zijn de kleuren wat bonter en meer gemengd: zo ligt er een gemêleerde vloerbedekking.” De innovatielaag bestaat uit het Innovation Park met de Health Innovation Labs en het Projectenplein, waar studenten en medewerkers samen kunnen werken en leren. Er zijn open en gesloten ruimtes met verschillende soorten meubilair en verlichting, waarvan een deel is hergebruikt.

77_Thema_01L.indd 26

26-10-2021 11:33

Experience Center Radboudumc Nijmegen ONDERWIJS

Op de eerste verdieping is de medische bibliotheek – zonder boeken, de kennis wordt digitaal aangeboden. De bibliotheek lijkt visueel één grote ruimte, maar wordt in tweeën gedeeld door een glazen wand. Het kleurgebruik is hier terughoudend, sober en zakelijk. Op dezelfde verdieping is een ‘kennis- en ontmoetingshub’, een groot gebied met tafels, zitjes en comfortabele fauteuils, waarin je lekker onderuit met je laptop kunt zitten. “We hebben verschillende meubelen uitgeprobeerd”, zegt Hobo, “ook deel van het experiment. Maar de studenten kunnen uitstekend overweg met deze chique stoelen.” Een deel van het meubilair, waaronder de plantenbakken, kan worden weggereden zodat de ruimte eenvoudig

leeg kan worden gemaakt, bijvoorbeeld voor de kerkdiensten die hier in de toekomst mogelijk plaats zullen vinden. Op de tweede en derde verdieping zijn onderwijsruimtes, met onder meer het skills- en simulatielab – waar studenten en zorgprofessionals kunnen trainen en experimenteren met onderwijsinnovaties – en ruimtes voor consult- en praktijkonderwijs. In de laatste kan de praktijk worden nagebootst en kunnen aangeleerde vaardigheden direct worden toegepast. De onderwijsruimtes zijn steeds aan één kant uitgevoerd in een primaire kleur, wat staat voor de kennisoverdracht op eigen mensen; aan de andere kant lijken ze meer op een echte ziekenhuiskamer.

FOTO BOVEN Zitjes voor werk en overleg bij de pantry op de tweede verdieping. FOTO’S ONDER Onderwijsruimtes op de tweede en derde verdieping.

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

77_Thema_01L.indd 27

26-10-2021 11:33

Experience Center Radboudumc Nijmegen ONDERWIJS

Lef Ook de gevel langs de trappen naar de bovenverdiepingen is vrijwel geheel van glas, zodat je hier mooi uitzicht hebt op het grote plein ervoor. “Het gebouw is een transparante ‘open box’”, stelt Hobo, “en als een etalage van het Radboudumc. Zo nodigt het uit tot kruisbestuiving tussen medisch studenten en het ziekenhuis.” Dat is precies de functie van het Experience Center: een ontmoetingsplek voor leren, innoveren en verbinden. Het getuigt volgens Hobo ook van lef van het Radboudumc, “het center is uniek in zijn soort.” De studenten weten inmiddels goed hun weg naar het Experience Center te vinden, “maar artsen moeten we nog lokken.” Wat daarbij zal helpen is de

LINKSBOVEN Plattegrond benedenverdieping. RECHTSBOVEN Plattegrond begane grond. LINKSMIDDEN Plattegrond eerste verdieping. RECHTSMIDDEN Plattegrond tweede verdieping. FOTO ONDER De entreezijde van het Experience Center aan het Geert Grooteplein.

onderdoorgang naar het nieuwe hoofdgebouw dat medio volgend jaar wordt geopend, waardoor artsen gemakkelijker voor bijeenkomsten naar het center kunnen komen. Het Experience Center is een belangrijk onderdeel op de vernieuwde academische campus binnen het Masterplan Radboudumc, dat doorloopt tot 2030. Na de opening van het hoofdgebouw zullen verschillende bestaande gebouwen worden gesloopt en plaats maken voor groen. Ook de bestaande buitenruimte wordt aangepast; zo komt er onder meer een kruidentuin. De campus zal dan in volle glorie schitteren, met het Experience Center als stralend middelpunt. www.egm.nl www.suzanneholtz.nl iris.hobo-vandergraaf@radboudumc.nl

77_Thema_01L.indd 28

26-10-2021 11:33

Time for exchange. Inspiratie ontmoet innovatie en meerwaardecreatie op imm cologne 2022. Live in Keulen – 365 dagen digitaal.

Voor meer design op de vloer – voor project of thuis. www.project-floors.com

the interior business event 17 t/m 23.01.2022 imm-cologne.com RS Vision Expo BV Excl. Vertegenwoordiging van Koelnmesse in Nederland Tel. 030 3036450 tickets@koelnmesse.nl

ME-Floors & Fabrics 088 5800062 info@me-floors.nl www.mefloors-fabrics.nl 21PIP005_ADVERTENTIES.indd 29

26-10-2021 15:23

ONDERWIJS

Campus Erasmushogeschool Brussel

Flexibele campus voor ﬂexibel leren Hervormingen in het Belgisch onderwijs stimuleren tot andere schoolgebouwen. Dat was ook de insteek van de Erasmushogeschool in Brussel voor haar nieuwe Campus Kanal.

ONDERWIJS

Via een architectuurwedstrijd werd gezocht naar ‘een omgeving waarbij leren kan plaatsvinden op allerlei locaties, tijdstippen en in verschillende vormen’. Die wedstrijd werd gewonnen door het gelegenheidsteam B-architecten uit Antwerpen, België, en Bevk Perovic Arhitekti uit Ljubljana, Slovenië.

Omvangrijk De nieuwe campus voor leerkrachtopleiding biedt onderdak aan meer dan duizend studenten en omvat twee auditoria, veertig vaklokalen, docentenkamers, een studielandschap, bibliotheek en cafetaria, diverse zithoeken en terrassen in het

66_Thema_01L.indd 30

26-10-2021 11:35

TEKST Wouter Peeters FOTOGRAFIE Lucid

Bouwheer/opdrachtgever Erasmushogeschool Brussel Architecten B-architecten en Bevk Peroviü arhitekti Projectarchitect Olmo Peeters Campus Erasmushogeschool Brussel

Interieurarchitectuur B-architecten en Bevk Peroviü arhitekti Vast meubilair Vanhout.pro Structuur Studieburo Mouton Technieken Boydens Engineering Akoestisch advies Bureau De Fonseca Binnenschrijnwerk Meyvaert Inkomtribune Artes Prefab Beton CCB en Holcim Holle wanden Kerkstoel 2000 Welfsels Megaton Breedplaatvloeren HBR prefab beton Linoleum Forbo Flooring, ABM Floor

ONDERWIJS

FOTO LINKS De ontvangstbalie en de backofﬁce passen volledig in het materialenpalet van het complex.

Chape, dekvloeren en gepolierde vloeren Carro-bel Lichte vloeropbouw brouwerij Eltherm – Fermacell

FOTO BOVEN Zicht op de buitenpatio, die dankzij de transparante materialen met de omgeving communiceert. FOTO ONDER De voorgevel aan de Schootstraat, met vooraan het publieke pleintje. De drie verschillende gebouwen vormen samen één coherent geheel.

Tapijt aula’s en inkomhal Desso Trappen en tribunes Architon Roosterplafonds Hunter Douglas Architectural Akoestische plafondeilanden Soundtect Lichtstraten en koepels D-lux Multiplex Cras Houten binnendeuren Dillen bouwteam Binnendeuren en ramen in staal Meyvaert glass engineering

centrum van de Belgische hoofdstad. Het gebouw is een transparante constructie met een stevige afwerking. Op de grond wordt de openheid omgezet door een verzonken en overdekt recreatieterrein, verbonden met het pleintje voor het gebouw. Een glazen gevel opent het gebouw naar dat pleintje en de wijk. Dankzij een Open Oproep van de Vlaamse Bouwmeester kwam de opdrachtgever, Erasmushogeschool, bij B-architecten en Bevk Peroviü arhitekti terecht. “Bevk Peroviü arhitekti had mooie referenties op het vlak van school- en universiteitsbouw”, zegt projectleider Olmo Peeters van B-architecten. “Zelf hadden wij al basisscholen ontworpen, maar nog geen programma van ongeveer 10.000 m2. De vennoten van B-architecten zijn al twintig jaar met het Sloveense

Staalstructuur Dugardein-De Sutter Borstweringen en handgrepen Magrometal Multiplex wanden & plafonds Karoo Interjeurs Verlichting Ledlines.be, Vertigo Bird Akoestische elementen Renobo Buitenschrijnwerk Vorsselmans en Schüco Strekmetaal buitengevel Metadecor Aluminium buitenschrijnwerk Vorsselmans HVAC Engie-Fabricom EPB Cenergie Veiligheidscoördinatie 2BE-safe Hoofdaannemer Artes Roegiers Oppervlakte ondergronds 2065,2 m², bovengronds 7194,60 m². Totaal: 9259,80 m² Bouwsom (excl. btw en erelonen) € 13.988.933,11

architectenbureau bevriend en studeerden samen aan The Berlage Institute in Amsterdam. Nadien hebben beide reeds aan verschillende Belgische projecten samengewerkt. Een internationale samenwerking voor een dergelijk omvangrijk project is geen uitzondering meer.”

State-of-the-art Erasmushogeschool had een voormalig brouwerijgebouw met een aanpalend grondperceel aangekocht om op die site een state-of-the-art bouwprogramma te verwezenlijken. Die vraag versus het perceel en de mogelijkheden van het perceel bleken best uitdagend. “Omdat het ambitieniveau zo hoog was, konden we met het volledige programma enkel in de hoogte

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

66_Thema_01L.indd 31

26-10-2021 11:35

FOTO MIDDEN De refter op de benedenverdieping herbergt verschillende zitmogelijkheden. FOTO ONDER De refter kijkt uit op de buitenpatio met enkele niveauverschillen.

ONDERWIJS

Campus Erasmushogeschool Brussel

FOTO BOVEN Het leslokaal ‘muziek en woord’, met extra aandacht voor akoestiek.

initiële ideeën bleven behouden in het eindresultaat. Ondanks de nauwkeurige inplanting van het gebouw diende tijdens de vergunningsaanvraag één verdieping geschrapt te worden vanwege protesterende wijkbewoners, maar dat kon gelukkig nog net. In de loop van het ontwerpproces en de uitvoering veranderde de visie op onderwijs binnen de campus een aantal keer. Zo werd pas in een late fase voor digitale schoolborden geopteerd, werden klaslokalen vergroot of verkleind en werden nog meer individuele studeerplekken voorzien. Een andere uitdaging was dat het volledige complex zo doorwaadbaar mogelijk moest zijn. Omdat niet getornd mocht worden aan de verdiepingshoogten van het brouwerijgebouw en deze toch moesten aansluiten op die van de nieuwbouw, werd een afwijking van de brandnormen toegestaan en het volledige complex als één compartiment te beschouwd. Men kan dus vanaf de auditoriafoyer tot de hoogste verdieping wandelen zonder ook maar één deur te openen.

gaan en, tegen de logica in, de gevraagde auditoria ondergronds voorzien”, verduidelijkt Peeters. “Laatstgenoemde zijn op zich geen programma’s die daglicht vereisen, maar vanuit technisch oogpunt was het geen evidentie op het gebied van onder meer vluchtwegen en RWA-extractie. Bovendien moest ook diep de grond ingegaan worden, vermits de auditoria 8 m hoog zijn. Daardoor kwamen ook technieken en stabiliteit in de wedstrijdfase volop aan bod.” Uitdagingen Nadat de opdracht gegund was, vergaderden de architectenteams wekelijks met het studieteam (ingenieurs, stabiliteitsexperten) en tweewekelijks met de bouwheer, om zijn wensen perfect op het ontwerp af te stemmen. De meeste van de

66_Thema_01L.indd 32

26-10-2021 11:35

Niveauverschillen

FOTO ONDER Het uitnodigende auditorium, afgewerkt met geperforeerde multiplex.

op de cafetaria in het brouwerijgebouw. Grote koepels laten daglicht binnen in de polyvalente ruimte. De bouwlagen daarboven fungeren als klaslokalen met wisselende afmetingen, met aan de patiozijde een groot studielandschap. Op niveau 2 geeft een buitenterras uit op het voorpleintje. Sommige verdiepingen hebben tussen de nieuwbouw en de brouwerij een niveauverschil van amper één traptrede, andere van twee of drie.

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

66_Thema_01L.indd 33

ONDERWIJS

FOTO BOVEN Verbindingstrap naar de ondergrondse foyer en de twee auditoria.

Campus Erasmushogeschool Brussel

Beide gebouwen tellen vijf bouwlagen. Op de benedenverdieping van het brouwerijgebouw wordt de campusrefter met kleine buitenpatio door een wering van strekmetaal aan het zicht onttrokken. De rode bakstenen van de brouwerij werden opnieuw gevoegd en waar nodig hersteld.Voor de overige, relatief gesloten volumes werd voor een zwarte baksteen gekozen. Het witte kerngebouw dient louter als circulatie tussen beide gebouwen, met enkele liftkernen, traphallen en technische kokers. In de lengte van het brouwerijgebouw werd parallel het nieuwe gebouw opgetrokken. Twee ondergrondse bouwlagen herbergen de auditoria, archief en technische ruimte, met op -1 een foyer. Op de benedenverdieping bevinden zich het studielandschap, bibliotheek, administratieve diensten, aansluitend

26-10-2021 11:35

FOTO ONDER Lichte, ongedwongen ﬂexwerkplekken in de gang naast de leslokalen.

ONDERWIJS

Campus Erasmushogeschool Brussel

FOTO’S LINKS- EN RECHTSBOVEN Op de benedenverdieping situeert zich het studielandschap met bijhorende bibliotheek. Een geslaagde mix van dagen kunstlicht draagt bij tot een uitnodigend geheel.

Bewaarde brouwerij Het was een randvoorwaarde dat de historische brouwerij bewaard moest blijven. Om voldoende lichtinval in de klaslokalen te krijgen, werden hier en daar grote raamopeningen gemaakt. De oorspronkelijke vloeren bleven intact, door een fermacell-systeem dat in een handomdraai weer verwijderd kan worden. Omwille van de beperkte plafondhoogte dienden een aantal technieken onder die vloer aangebracht te worden, terwijl ventilatieschachten verticaal doorheen het gebouw lopen, voorzien van horizontale roosters om pulsie en extractie te bewerkstelligen. De gewelfde plafonds werden gezandstraald en de oorspronkelijke gietijzeren kolommen voorzien van een laag grijze brandwerende verf.

Op de benedenverdieping bevindt zich de fietsstalling met achteraan een naar de nieuwbouw opengewerkte cafetaria. Op de twee bouwlagen daarboven bevinden zich klaslokalen met op de twee hoogste niveaus verdiepingen administratieve ruimtes. Op het groendak werd een dakpaviljoen in een lichte staalstructuur als vergaderruimte voor een 30-tal docenten opgetrokken. Peeters: “In het gebouw zelf was het onmogelijk om een dergelijke open, grote vergaderruimte te creëren door de eerder beperkte verdiepingshoogte. Contrasterend met het gesloten karakter en de massieve wanden van het gebouw, weken we daarom uit naar het dak voor dit ruime volume, met mooi uitzicht over de Brusselse skyline.”

Vormentaal en materialenpalet Er werd geopteerd om met één vormentaal en materialenpalet te werken. Daarom werd veelvuldig van zichtbeton gebruikt gemaakt, zowel in het kerngebouw als in de nieuwbouw. Dat was echter geen gemakkelijkheidsoplossing, want de detaillering dient vooraf zorgvuldig overwogen te worden om technieken, stopcontacten en interieurelementen perfect te integreren. De meeste plafonds werden tot hun essentie herleid. De vloeren bestaan uit gepolierd beton; een duurzame, onderhoudsvriendelijke oplossing. Peeters: “Als zowel vloeren, wanden en plafonds uit beton bestaan, is er logischerwijze een akoestisch aspect. Naast geperforeerde gipsplaten voor sommige wanden, hebben we bij de meeste andere voorzetwanden van geperforeerde multiplex aangebracht, met een perforatiepercentage tot 45%, met daarachter zwarte firetdoek en akoestische isolatie.” Alle klaslokalen zijn met cilindervormige baffles uitgerust om de ruimteakoestiek te verbeteren, terwijl zij ook voor een esthetisch ritme doorheen het gebouw zorgen, samen met de ledarmaturen en sprinklers. Op de benedenverdieping waarborgen cilindervormige plafondeilanden een betere akoestiek.

66_Thema_01L.indd 34

26-10-2021 11:35

LINKSBOVEN Plattegrond niveau -1.

Campus Erasmushogeschool Brussel

RECHTSBOVEN Plattegrond begane grond. LINKSMIDDEN Plattegrond niveau 1. RECHTSMIDDEN Plattegrond niveau 3. FOTO ONDER Vergader- en studieplek in de circulatiekern.

ONDERWIJS

De bouwheer wenste HVAC-technieken en -leidingen zichtbaar te houden om gemakkelijker zaken aan te kunnen passen of interventies uit te voeren. Dat vereiste een extra coördinatie van de aannemer om een efficiënt ruimtegebruik te sorteren. De verlichtingsarmaturen zijn overal dezelfde, uitgezonderd in de cafetaria en het studielandschap waar ‘Funnel’-armaturen werden geplaatst, een ontwerp van de Sloveense partner. Het los meubilair werd gekozen door de Erasmushogeschool, met inspraak van de architecten voor de kleurkeuze. Het vast meubilair, waaronder banken met groene kussens in de gangen en in het studielandschap, werden door de architecten in warm multiplex ontworpen, net als het baliemeubel en de lockers. “Het aanbrengen van de signalisatie was een behoorlijke opdracht”, aldus Peeters, “omdat het niet zo eenvoudig was om verdiepaanduidingen te maken voor splitlevels en tussenniveaus.”

Roosterplafondsysteem Net als voor het administratief volume op de benedenverdieping, de foyer en de auditoria, werd ook het dakpaviljoen uitgerust met een innovatieve maatwerkoplossing van Hunter Douglas Architectural. Het CELL 50 opencellig roosterplafondsysteem balanceert technische vereisten met een esthetische afwerking. “Oorspronkelijk wilden we ook die plafonds van geperforeerde multiplex voorzien om de naakte, kille betonelementen te combineren met warmere materialen”, zegt Peeters. “Maar omwille van een aantal technische eisen bleek dit onmogelijk. Daarom kwamen we uit bij dit vrij budgetvriendelijke prefabsysteem met vaste maatvoering, dat fraai aansluit bij het sprinklerplafond en de ledverlichtingslijnen.”

Betrokkenheid “De eisen voor dit gehele project wijzigden zo snel dat de grote betrokkenheid van de bouwheer echt nodig was om vlug te kunnen schakelen”, besluit Peeters. “Dat vergde de nodige inspanningen, voornamelijk van de aannemer en de architecten die tijdens de uitvoering nog zaken moesten aanpassen, maar in consensus is alles gelukt. Het concept was er immers op voorzien om aanpassingen in de toekomst mogelijk te maken, maar dat bleek dus tijdens de werken al nodig.” www.b-architecten.be www.bevkperovic.com

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

66_Thema_01L.indd 35

26-10-2021 11:35

Christelijk Lyceum Zeist

ONDERWIJS

Christelijk Lyceum Zeist

ONDERWIJS

Een school moet ook mooi zijn Wiersema Architecten creëerde voor de leerlingen van het Christelijk Lyceum Zeist een inspirerende, rijk gelaagde verblijfsruimte in het hart van het monumentale schoolgebouw.

Het Christelijk Lyceum Zeist wilde een kantine voor de leerlingen, die bij gebrek aan ruimte hun pauzes verspreid door het gebouw doorbrachten. Wiersema Architecten transformeerde het voormalige open leercentrum van de school tot een ruimte met een aantrekkelijke ‘Grand Café’-uitstraling, waar leerlingen kunnen kiezen uit verschillende atmosferen. Het interieurontwerp sluit aan bij de kwaliteiten van het oorspronkelijke gebouw, een ontwerp van de gebroeders Stuivinga uit het begin van de vorige eeuw. Architect Erik Wiersema: “Er is des-

tijds veel aandacht besteed aan de architectuur van dit gebouw. Omdat het om het eerste protestantse lyceum in Nederland ging, bestonden er grote belangen om er iets goeds van te maken.” In de loop der jaren onderging het Rijksmonument verschillende transformaties en uitbreidingen. “Het was door al deze ingrepen een complex geheel geworden. Daarom had deze interieuropdracht ook een bouwkundig karakter. Wij hebben de oude structuur weer hersteld en het directe verband teruggebracht.”

55_Thema_01L.indd 36

26-10-2021 11:36

TEKST Eva Vroom FOTOGRAFIE Bert Rietberg voor J.P. van Eesteren

Opdrachtgever Christelijk Lyceum Zeist Architect Wiersema Architecten Maatwerk meubilair Van der Plas Meubel & Project Meubilair o.a. Satelliet Spanplafonds Barrisol / Barri & More Panelenplafond Perron New York Ceilings Vinyl Armstrong Floor Products Nederland Christelijk Lyceum Zeist

Taatsdeuren ODS Stuivingalamp Kjell van Norel Wandlampen DM Lights Hoofdaannemer JP van Eesteren Installatie Kalkhoven Adviseurs constructie Van Rossum Adviseurs installatie HE-adviseurs

Vrijheid Wiersema Architecten is gespecialiseerd in schoolgebouwen, en bekend van onder meer het veel geroemde Calvijn College (2015) in Amsterdam Nieuw West. Wiersema: “Burgermeester Eberhard van der Laan noemde dit bij de opening ‘de mooiste school in de moeilijkste wijk’. Mijn hart gaat uit naar dit soort projecten, want het is dankbaar werk om het decor te mogen ontwerpen voor deze belangrijke periode in een mensenleven.”

Voor het Christelijk Lyceum Zeist was de belangrijkste opgave het ontwerpen van een prettige verblijfsruimte voor de lunch. “De ruimte die tot kantine getransformeerd moest worden, lag in het hart van de school en werd voor de verbouwing gebruikt als open leercentrum.” Wiersema Architecten verwijderde ten eerste het verlaagde plafond uit de ruimte. Hierdoor ontstond een vrije hoogte die voldoende was voor het plaatsen van een entresol. Door de vele niveauverschillen is er een landschap ontstaan.

RUBRIEKXXX

Adviseurs bouwkosten bibliotheek M3E Groep

FOTO LINKS Wiersema Architecten transformeerde het voormalige open leercentrum van de school tot een ruimte met een aantrekkelijke ‘Grand Café’-uitstraling. FOTO BOVEN Het Christelijk Lyceum Zeist, een ontwerp van de gebroeders Stuivinga uit het begin van de vorige eeuw. FOTO ONDER Na verwijdering van het verlaagde plafond uit de ruimte, ontstond een vrije hoogte die voldoende was voor het plaatsen van een entresol. Het spanplafond wordt verlicht door powerleds die vanaf de zijkant stralen. (Foto: Wiersema Architecten)

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

55_Thema_01L.indd 37

26-10-2021 11:37

Christelijk Lyceum Zeist RUBRIEKXXX

FOTO BOVEN Binnen het verbindende idee van het Grand Café is een variatie aan atmosferen gecreëerd, met verwijzingen naar een literair café, een nachtclub en in het lage deel van de ruimte een shisha lounge. (Foto: Wiersema Architecten) FOTO ONDER Het ontwerp voor de maatwerk hanglampen is gebaseerd op de oorspronkelijke eikenhouten lampen die Jan Stuivinga ontwierp. (Foto: Wiersema Architecten)

Een van de ambities bij het ontwerpen was om een ruimte maken die zo mooi is, dat leerlingen er ook na de lessen willen blijven. Daarom baseerde Wiersema het interieur op het concept van het Grand Café. “Een ruimte, die geen associaties oproept met schoolkantines, maar meer met een café in de stad waar je graag vertoeft. Binnen dit verbindende idee hebben we een variatie aan atmosferen gecreëerd, met verwijzingen naar een literair café, een nachtclub en in het lage deel van de ruimte een shisha lounge. Zo hebben de leerlingen de vrijheid om zelf de plek te kiezen waar ze zich het meest op hun gemak voelen.” Na de begane grond werd ook de ruimte erboven getransformeerd. “Van deze oorspronkelijke aula hebben we een bibliotheek en studieruimte gemaakt.” Ook hier zijn oud en nieuw weer geïntegreerd. De boekengalerij met wenteltrap is nieuw toegevoegd maar past moeiteloos in het geheel.

Harmonie Waar bij schoolgebouwen nog vaak de nadruk ligt op standaard ‘hufterproof ’ oplossingen, is voor dit interieur met grote zorg gezocht naar materialen die het karakter van het oorspronkelijke gebouw respecteren en versterken. Een opvallend element in de kantine vormt de prachtige parketvloer van Afzelia, een

zeer harde en duurzame houtsoort. Wiersema: “Deze vloer is mogelijk gemaakt doordat de opdrachtgever koos voor extra investering in kwaliteit, qua beleving én levensduur. Daarnaast hebben we ook gewerkt met een pvc vinyl met eikenhout motief op de vloer van de trap, waarbij de neuslatten op de randen weer van volhout meranti zijn.” Het interieur omvat veel maatwerk. “Voor de bar is hpl gebruikt met een berkenhout print, de tafelbladen in de lounge zijn van hpl met olijfhout

55_Thema_01L.indd 38

26-10-2021 11:37

FOTO BOVEN Een opvallend element in de kantine vormt de prachtige parketvloer van Afzelia, een zeer harde en duurzame houtsoort.

Christelijk Lyceum Zeist

FOTO ONDER Ook in de bibliotheek zijn oud en nieuw weer geïntegreerd. De nieuwe boekengalerij met wenteltrap past moeiteloos in het geheel.

motief. Het is een architectuur van veelheid in harmonie, een compositie waarbij elk materiaal precies het juiste moet zijn op de juiste plaats.”

Het ontwerp voor de hanglampen is gebaseerd op de eikenhouten lampen die hier oorspronkelijk hingen. Wiersema: ”Architect Jan Stuivinga was een echte overgangsfiguur die nog met één been in de 19de eeuw stond, maar wel geïnteresseerd was in nieuwe technieken, zoals de gloeilamp. Zijn oude lampen zijn opnieuw geïnterpreteerd, en uitgevoerd in zwarte zijdeglans met leds. Hierdoor passen ze bij de materiaaluitdrukking van de Starck stoelen, die op hun beurt weer verwijzen naar Thonet.” Een contrast met de verwijzingen naar vroegere perioden vormt het moderne spanplafond met akoestische eigenschap-

pen, dat Wiersema ontwierp met Barrisol. “Het plafond is eigenlijk ook een soort lamp.Voor de verlichting moest er 40 centimeter ruimte boven het plafond zijn, maar die hadden we niet. We hebben daarom een oplossing bedacht met power leds die vanaf de zijkant stralen. Cutting edge technology in een oud gebouw.” De boomkruinen op het spanplafond zijn een eerbetoon aan de genius loci, aldus Wiersema: “Hiermee verankeren we het gebouw op zijn plek in het bosrijke Zeist.”

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

55_Thema_01L.indd 39

RUBRIEKXXX

Boomkruinen

26-10-2021 11:37

Christelijk Lyceum Zeist RUBRIEKXXX

FOTO BOVEN Na de begane grond werd ook de ruimte erboven getransformeerd, van aula tot bibliotheek en studieruimte. MIDDEN Dwarsdoorsnede. ONDER Tekening begane grond.

Schoonheid De vele verwijzingen naar het verleden en de omgeving van het schoolgebouw voegen een verrijkende laag van betekenis toe aan het interieur. Wiersema: “Wij willen bij het ontwerpen altijd narratieve elementen toevoegen, op een subtiele manier.” Zo vind je in de doorgang naar de kantine een nis met een zitje, erboven staat een gedicht van Marsman op de muur. “Marsman woonde in Zeist. Onze opdrachtgever, conrector Kees van Donselaar is ook dichter. Dat leverde prachtige conversaties op tussen de dichter die een gedicht ‘bouwt’ en de architect die een gebouw ‘dicht’. Dankzij goed opdrachtgeverschap kun je als architect extra dimensies toevoegen.Voor ons was het een cadeau om binnen dit monument te mogen werken. Ik ben tot het inzicht gekomen dat schoonheid er toe doet in ons vak. Daarom kijk ik ook met veel liefde naar dit soort gebouwen, uit een tijd waarin de publieke waarde van scholen nog gevierd werd. Helaas zie je dat in de periode vanaf de Tweede Wereldoorlog scholen tot onopvallende gebouwen werden gedegradeerd, soms weggestopt op treurige bedrijventerreinen. Gelukkig is er inmiddels een soort reveil gaande, en keert het besef terug dat scholen belangrijk zijn.” www.wiersema-architecten.nl

55_Thema_01L.indd 40

26-10-2021 11:37

STILTE RUIMTE BELEVING De werkomgeving verandert. Wij bieden u passend meubilairen ruimteoplossingen. Met de QUIET.BOX Duo XL ontwerpen we zelfvoorzienende ruimtes met privacy voor vergaderingen en rustig werken. Made in Germany. koenig-neurath.com

KN_AZ_PI_QB-Duo-XL_240x158mm-072021.indd 1

22.07.2021 13:30:34

Design Comfort Care

«Barrièrevrijheid esthetisch vormgeven» LifeSystem zet de mens in het middelpunt. De nieuwe, moderne vormtaal combineert esthetiek en barrièrevrijheid. Het resultaat: individueel comfort.

www.hewi.nl/innovaties2021

21PIP005_ADVERTENTIES.indd 41

21-10-2021 16:43

Flötotto

ADVERTORIAL

Een school maak je samen Openbare Basisschool (OBS) de Vogels in Oegstgeest wilde het schooljaar 2021 – 2022 starten met een nieuwe inrichting van elf groepsruimtes. De school zocht een inrichting waarbij flexibiliteit het belangrijkste uitgangspunt was – flexibiliteit in werkvormen, werkplekken en indeling.

Dat het gebouw is ontworpen door Herman Herzberger, de vooraanstaande architect met aandacht voor functionaliteit en esthetiek, was voor projectinrichter School Concept één van de reden om de samenwerking te zoeken met Puur Sang Interieurconcepten, zodat de inrichting daar op beide vlakken goed op zou aansluiten. Het maken van een interieurontwerp is voor School Concept het vormgeven aan hoe een school haar visie en ambities wil waarmaken, en wat daarvoor nodig is. Om samen met OBS De Vogels de verantwoordelijkheid te kunnen dragen voor een duurzaam, mooi en passend eindresultaat, was het voor School Concept noodzakelijk om de school en haar onderwijsmethode eerst beter te leren kennen. De wijze waarop, wordt in samenspraak met de school ingevuld: zich inleven in en veréénzelvigen met de school is voor School Concept een voorwaarde om tot

een goed interieurontwerp te komen, binnen een vastgesteld budget. Zo ook bij OBS de Vogels: de school is volop in beweging en zoekt steeds naar mogelijkheden om het onderwijs te optimaliseren. De ondernemende school zoekt altijd naar oplossingen voor de uitdagingen die zich in het onderwijs voordoen, en zet ideeën daarbij om in daden. OBS de Vogels doet dit door kinderen te stimuleren, kansen te pakken, ideeën om te zetten in daden en creatieve oplossingen te bedenken. Tijdens wereldoriëntatie wordt thematisch gewerkt, met oog voor de vaardigheden die nodig zijn om onderzoek te doen, samen te werken en het resultaat te presenteren aan anderen. Zo ervaren de kinderen de ruimte en de uitdaging van het ondernemen, gericht op groei, positieve interactie en de toekomst.

22_Advertorial_01L_0002.indd 42

26-10-2021 11:09

Opdrachtgever OBS de Vogels Ontwerp & realisatie Puur Sang i.s.m. School-Concept Meubilair Flötotto Agent Benelux concoen | benelux@floetotto.de Projectfotografie Lisanne Redegeld

Flötotto

In het ontwerp kreeg het Duitse schoolmeubelmerk Flötotto een prominente rol. Niet alleen vanwege de uitstraling, de mogelijkheden in kleur en de kwaliteit, maar vooral ook vanwege de flexibiliteit van hun meubilair: zoals de FLEXtafels, die in verschillende maten verkrijgbaar zijn, middels twee wielen eenvoudig verplaatst kunnen worden en toch stevig staan; de ergonomisch zeer prettig zittende PRO stoelenserie, waarbij de PRO Plusminus verkrijgbaar is met een verstelbare voetensteun; en de lichtgewicht en dubbelzijdige white- en prikborden die de leerlingen zelf kunnen oppakken om aan tafel aan te werken.

Na goedkeuring van het ontwerp heeft School Concept de verantwoording en regie over de voorbereiding van de plannen opgepakt. Om vervolgens tijdens de uitvoering de coördinatie, directievoering en begeleiding van de realisatie van inrichting voor hun rekening te nemen. Uiteraard in samenspraak met Puur Sang, zodat het eindresultaat nu naadloos overeenkomt met het oorspronkelijke idee. School Concept is trots op het resultaat, net als OBS de Vogels! www.ﬂoetotto.com www.concoen.com www.school-concept.nl ADVERTORIAL

Tijdens een studiedag stond School Concept in een drietal workshops, met steeds een nieuw deel van het team, stil bij drie thema’s: ‘ondernemend leren’, ‘werken en clusters’ en ‘wat kun je doen buiten de klas’. Op basis van de uitkomsten van die workshops maakte Puur Sang plannen en ontwerpen voor de herinrichting van de lokalen. In het ontwerp kregen interieurelementen hun uiteindelijke vorm en werd invulling gegeven aan de toe te passen kleuren en materialen.

www.puursang.nl

Het Duitse Flötotto is sinds 1952 toonaangevend fabrikant van meubelen voor onderwijsinstellingen. In de begintijd stond Flötotto bekend om de zogenaamde ‘Flötotto Formsitz stoelen gemaakt van PAG®-hout, waarvan er meer dan 21 miljoen zijn verkocht. In 2008 vond de beroemde ontwerper Konstantin Grcic samen met Flötotto de traditionele stoel opnieuw uit, tot een moderne designstoel die dynamisch zitten stimuleert. Tegenwoordig werkt Flötotto interdisciplinair nauw samen met architecten die zich richten op ‘Scholen in beweging’ met volledig nieuwe leerruimteconcepten. Flötotto kan elke leeftijdsgroep bedienen, van basis scholen tot universiteiten. De meubelen zijn als kleding: ze moeten niet alleen passen bij de ruimte, maar ook bij de persoon.

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

22_Advertorial_01L_0002.indd 43

26-10-2021 11:09

STIJLVOL & DUURZAAM DUURZAAM dankzij materiaal, kwaliteit en missie

Kijk op cool-mats.eu en ontdek het verschil! 21PIP005_ADVERTENTIES.indd 44

21-10-2021 16:43

ADVERTORIAL

Academische gastronomie De campus van de School of Management van de Bocconi Universiteit in Milaan is een futuristisch en innovatief complex, uitgerust met de meest geavanceerde, duurzame technologieën. Het bevindt zich op de plek van de voormalige ‘Centrale del Latte’ en is ontworpen door Kazuyo Sejima en Ryue Nishizawa van de beroemde Japanse studio SANAA. Kenmerkend voor de gebouwen zijn de zacht golvende façades, die voor een groot deel van glas zijn. Ze benadrukken het idee van openheid en transparantie, en zorgen er tegelijkertijd voor dat binnen en buiten haast naadloos in elkaar over gaan. De campus heeft drie food courts, die worden geëxploiteerd door Compass Group Italia en AD Arte Food: Caffè Letterario, bistro La Centrale en à-la-carte restaurant Materia. De food courts zijn uitnodigend en functioneel ingericht, en bieden uiteenlopende ‘eetervaringen’. De twee restaurants hebben in ieder geval alvast één ding gemeen: je zit er op stoelen van Pedrali. La Centrale, toegankelijk voor zowel studenten en academisch personeel als het publiek, bestaat uit grote binnenen buitenruimtes, waar je terecht kunt voor ontbijt, lunch en aperitief. In de bistro zit je op de stalen stoel Nolita van Pedrali, ontworpen door CMP Design (Michele Cazzaniga, Simone Mandelli en Antonio Pagliarulo). De outdoor-collectie doet denken aan het begin van het bedrijf, toen Mario Pedrali in 1963 zijn eerste metalen tuinmeubelen op de markt bracht. De

tafels zijn uit de Stylus-collectie van Pedrali (ontwerp Pedrali R & D). Restaurant Materia bestaat uit twee ruimtes rond een open keuken: een intieme ‘dining corner’ voor universiteitsmedewerkers en hun gasten, en een grotere ruimte voor studenten. De laatste heeft lange glazen wanden, waartegen tafels staan met de stoelen Tivoli en Inga van Pedrali. De stoelen in heldere lijnen en neutrale tinten accentueren de architectuur van SANAA en lijken in de grote ruimte te zweven. Stoel Tivoli, ook een ontwerp van CMP Design, is gemaakt van massief essenhout met een comfortabele driedimensionale rug van multiplex. Hij doet denken aan traditionele houten stoelen en nodigt uit tot gemoedelijkheid. Stoel Inga (ontwerp Pedrali R & D) heeft een zitschaal van echt leer en is een eerbetoon aan NoordEuropese vrouwelijke elegantie. www.pedrali.com www.sanaa.co.jp FOTO BOVEN Restaurant Materia, met rond de tafels stoel Tivoli. FOTO LINKS Stoel Inga in restaurant Materia. FOTO MIDDEN Stoel Nolita en tafel Stylus op het terras van bistro La Centrale. FOTO RECHTS De gebouwen op de campus worden gekenmerkt door de golvende, transparante façades.

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

11_Advertorial_01L_0002.indd 45

26-10-2021 11:38

Carbon Neutral Floors™. Alle vloerproducten die we verkopen - tapijt, LVT en rubber - zijn CO2-neutraal. Ontdek meer op interface.com/carbonneutral

+Positive spaces™ Better products. Happier people. Healthier planet.

21PIP005_ADVERTENTIES.indd 46

21-10-2021 16:43

COLUMN Sylwia Kolodko (1989, Bialystok, Polen) en Erik Pijnacker (1979, Eindhoven) zijn interieurarchitect bij EGM interieur. Dagelijks verwonderen zij zich over het vak dat ze lief hebben en met passie uitvoeren om mensen een prettige plek in een gezond gebouw te bieden. Hun werkveld is breed met onder meer winkels, gemeentehuizen, kantoren, horeca, ziekenhuizen en ambassades waarbij verrassende interieuroplossingen, veeleisende opdrachtgevers, innovatieve materialen en hightech technologieën haast als vanzelf stof opleveren voor deze column. Sylwia en Erik schrijven bij toerbeurt.

Tussen twee huizen in

Voordat ik verhuisde was mijn ochtendroutine automatisch. Ik hoefde me ‘s ochtends niet te concentreren, het ging als vanzelf: koffiezetten, tandenpoetsen en mijn schoenen aantrekken. Nu, in mijn nieuwe woning kosten al die activiteiten me meer tijd, de routine is er nog niet en de handelingen zijn bewuster. Het oude huis is al verleden tijd. En in het nieuwe heb ik mijn dagelijkse automatische rituelen en gewoontes nog niet ontwikkeld. Als ik mijn schoenen aan wil doen, moet ik ze eerst vinden. Waarom staan ze nu opeens in de keuken? En ook nog in de verkeerde doos. Waar is opruimgoeroe Marie Kondo als je haar het hardst nodig hebt?

het begin is alles ontluikend charmant en geweldig. Later zien we meer en meer bijzonderheden die we eerder zeker niet zagen. En sommige dingen zijn zelfs irritant. Maar als er geen onoverkomelijke obstakels zijn, en we nog steeds om de plek geven, dan is er een kans een relatie op te bouwen waar ik me goed bij kan voelen. Ik denk dat dat ook voor anderen geldt. Het is ook een beetje vergelijkbaar met het begin van een nieuw jaar, waarbij we goede voornemens maken. Ik denk dat verhuizen naar een nieuwe plek ook zo’n moment is. Een moment voor nieuwe voornemens. En misschien is het juist dan wel gemakkelijker. Want als ik mijn hele omgeving verander, waarom dan niet gelijk op zo’n manier dat mijn nieuwe rituelen en gewoontes een plek kunnen krijgen? Een hoek met mijn fauteuil en boeken, een klein tuintje op het balkon en een grote tafel waar ik kan tekenen.

Wat maakt het dat een plek als mijn thuis voelt? Mijn spullen zijn naar een nieuwe plek verhuisd. Het oude appartement met herinneringen en verhalen is verleden tijd en het nieuwe nog toekomende. Ik zit met mijn gedachten tussen twee huizen in. Het oude appartement is niet langer mijn thuis en het nieuwe voelt in mijn hoofd en hart nog niet zo. Op dit moment zit ik in een proces om mijn gevoel van veiligheid, comfort en ‘thuis voelen’ op te bouwen. Een plek waar ik de verhalen creëer en ken, een plek waar ik mijn eigen rituelen en gewoontes heb.

Terwijl ik deze tekst schrijf, realiseer ik me dat dit precies de 10e keer is dat ik verhuis. Dat is veel! Of toch niet? Ik weet het niet. Zou er een verhuisdiploma bestaan? Bijvoorbeeld 1e verhuizing – een witte band, 5e – een groene band, 10e - een zwarte band, zoals bij judo? In dat geval heb ik mijn zwarte band gehaald en heb ik een aantal dingen geleerd bij het inwijden van een nieuwe onbekende plek. Die deel ik graag met jullie: elke keer als ik spullen kwijt ben, vind ik andere. Dus dat is in balans; verhuizen biedt een mooie kans om het nodige, zowel spullen als gewoontes, van het onnodige te scheiden. De goede gaan mee, de onnodige blijven achter.Verhuizen betekent ook dat ik mijn lievelingsplekken achterlaat en dat het contact met enkele vrienden verwatert. Dat laat zien wat me echt dierbaar is en dus meegaat, of wat achterblijft. En tot slot mijn belangrijkste leerervaring: het is mogelijk om op elke nieuwe plek een echt ‘thuis’ te creëren.

Voor mij is verhuizen naar een nieuwe plek een beetje als het opbouwen van een nieuwe relatie. We leren elkaar kennen. In

Dordrecht, oktober 2021 Sylwia Kolodko, EGM interieur

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

11_Column_Pijnacker_De Bruijn_01R.indd 47

COLUMN

Meubels uit elkaar halen, inpakken, servies inwikkelen, sorteren, sjouwen, uitpakken, weer in elkaar zetten, onverwachte ontdekkingen, spullen vinden en kwijtraken. Kortom, ik verhuis naar een ander appartement... alweer. Behalve het sjouwen met zware spullen en rommel maken, vind ik het leuk om te verhuizen. Nieuwe plekjes, nieuwe routes, kansen, plannen maken en opwinding. Tijdens het inpakken vind ik spullen waarvan ik dacht dat ik ze allang kwijt was. En tijdens het uitsorteren scheid ik nodige van onnodige spullen. En dat geldt ook voor mijn gewoontes.

26-10-2021 11:39

ADVERTORIAL

Bijdrage circulaire economie

Hergebruik vloeren Forbo in EWI Delft Dat was een bijzondere uitdaging die Forbo aanging: het terugnemen van alle oude Marmoleumvloeren uit het iconische gebouw van de faculteit EWI op de campus van de TU Delft en deze in materialen voor meubels en nieuwe vloeren hergebruiken. De

ADVERTORIAL

Forbo Flooring

eerste zichtbare resultaten zijn geweldig.

22_Advertorial_01L.indd 48

26-10-2021 11:10

Duurzame visie Projectmanager verhuizen en inrichten van de TU Delft Liset Stolwijk vult aan: “Het resultaat is fantastisch en de samenwerking met Forbo past goed binnen de duurzame visie van de universiteit. Het meubilair van het bedrijf CooLoo is van 100% circulaire stoffering gemaakt. Zo gebruikt CooLoo naast schuim uit oude matrassen ook Marmoleum restafval voor haar meubels. De meubels hebben een stalen constructie en zijn weer volledig recyclebaar zonder afvalstromen. Dat circulaire principe hebben we verder doorgetrokken in de aanschaf van het meubilair. De plantenbakken zijn van het afval van kokosnoten. Het meubilair is van gerecycled materiaal, met zo weinig mogelijk constructieve elementen. Het meubilair is bovendien heel uniform, dus makkelijk herbruikbaar. Inmiddels heb ik zes etages helpen inrichten met meubilair, planten, computers en overige inventaris.”

Iconisch gebouw We werken al jaren goed met Forbo samen en hun vloeren lagen in het gebouw. De duurzaamheidsgedachte van Forbo paste helemaal op onze eigen visie. Mooi dat we dit project samen doen en er ook weer duurzame, natuurlijke Mamoleumvloeren zijn teruggekomen. Je merkt dat studenten het fijn vinden om hier weer te zijn..” Annemieke knikt: “Het werkt mee of je ergens graag wilt zijn om te werken en te studeren. Elkaar ontmoeten in een fijne omgeving is een issue voor jonge mensen en daar hoort een mooie en duurzame inrichting bij. Het hele plaatje klopt zo; een strakke vloer en mooi meubilair en dat vanuit een duurzame insteek. Wanneer ze straks bij een bedrijf solliciteren moet de kantooromgeving niet alleen aangenaam en uitdagend zijn, maar ook duurzaam. Dat verhaal willen we in dit gebouw vertellen en vooral laten zien.”

Kijk voor meer informatie op www.forbo-flooring.nl/onderwijs of scan de qr-code en ontdek alles over de circulariteit van Marmoleum.

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

22_Advertorial_01L.indd 49

Forbo Flooring

‘Het was een uitdaging het oude Marmoleum zo schoon mogelijk te slopen, af te voeren, in een complex procedé te recyclen en vervolgens weer in nieuwe producten terug te laten komen’

ADVERTORIAL

In het gebouw van EWI lagen Marmoleum vloeren van Forbo. In het kader van de duurzame renovatie worden die circulair verwijderd en vervangen door nieuwe vloeren. Forbo pakte de handschoen op, omdat het een uitdagende klus was die past binnen de eigen circulaire visie van het bedrijf, waarbij gerecyclede materialen worden hergebruikt in nieuwe producten. Sectormanager Piet Looijen bij Forbo Flooring Systems: “Het was een uitdaging het oude Marmoleum zo schoon mogelijk te slopen, af te voeren, in een complex procedé te recyclen en vervolgens weer in nieuwe producten terug te laten komen. Inmiddels ligt er nieuw Marmoleum op de verdiepingen en is het gerecyclede materiaal deels toegepast in de circulaire coatings van het meubilair.”

26-10-2021 11:10

PRODUCTINFORMATIE

Vloeren

Natuurlijke stijl, eersteklas prestaties www.coretecﬂoors.com

Thuis is waar het hart ligt. Thuis voelt authentiek, net als de collectie Authentics by COREtec. Deze collectie weerspiegelt de natuurlijke schoonheid en uitstraling van echt hout en echte steen: ongeëvenaarde driedimensionale structuur, uitzonderlijk natuurlijk uiterlijk en onmiskenbare duurzaamheid. Ontworpen voor echte huizen en echte mensen. Alle houtdecoren in deze collectie zijn uitgerust met de ‘Embossed in Register’-technologie (EIR). Het decor en het reliëf vallen hierdoor perfect samen tot een levensecht geheel. Hierdoor ziet de vloer er niet enkel uit als echt hout, maar voelt het ook zo. Enkele voordelen van de vloeren uit deze collectie zijn de 0,55 mm slijtlaag, 8 mm totale dikte, 26 houtdecoren, waarvan vier in visgraatpatroon, zes steendecoren een een geïntegreerde kurkonderlaag. De vloeren van COREtec zijn 100 procent watervast, extreem stabiel, er is geen acclimatisatie nodig, de plaatsing is eenvoudig en mogelijk op elke ondergrond. Bovendien is het materiaal akoestisch dempend, slijtvast, huisdiervriendelijk en antistatisch. Authentics by COREtec is ideaal voor vloerverwarming en -koeling.

Vloeren

De eerste CO2-negatieve tapijttegels

PRODUCTINFORMATIE

www.interface.com

Met trots presenteert Interface de Embodied Beauty-collectie. Deze collectie is ontworpen om de CO2-voetafdruk van een ruimte in stijl te verminderen. De collectie bestaat uit een reeks tapijttegelontwerpen, waaronder de allereerste CO2negatieve producten van Interface. De collectie doet zijn naam eer aan en laat zien dat het streven naar prachtig ontwerp en duurzaamheid hand in hand gaan. Afgezien van de drie CO2-negatieve stijlen (cradle-to-gate), als onderdeel van de Climate Take Back-belofte, zijn alle stijlen uit deze collectie CO2-neutraal in hun volledige productlevenscyclus.

Vlaamse landschappen tot leven brengen www.modulyss.com/heritage

Heritage, de nieuwste tapijttegelcollectie van modulyss, werd gevormd door de diverse landschappen in Vlaanderen en is diep geworteld in de rijke Vlaamse geschiedenis en cultuur.Van de steeds veranderende kustlijn in het westen tot de iconische kasseiwegen en de vruchtbare polders landinwaarts, Heritage brengt karakteristieke Vlaamse landschappen tot leven in vijf combineerbare tapijttegel designs: Cobbles, Haze, Dune, Meadow en Polder. De vijf ontwerpen verweven het verleden en de toekomst en weerspiegelen de delicate vormen, texturen en ingetogen kleuren van de Vlaamse landschappen. Ze kunnen afzonderlijk of gecombineerd worden geplaatst om duurzame (leer)omgevingen te creëren. Dune, Meadow en Polder zijn uitgerust met de recyclebare ecoBack-rug van modulyss en zijn Cradle to Cradle Certified Gold of Silver. Dankzij het CO2RE-programma van de fabrikant zijn deze tapijttegels bovendien CO2-neutraal. Met zijn natuurlijke en zachte kleuren, vormt de Heritage-collectie een rustgevende vloerbedekking voor bibliotheken, klasruimtes en andere projectomgevingen waarin het welzijn van de gebruiker voorop staat.

22_Product_02L.indd 50

26-10-2021 11:12

Unieke ontwerpmogelijkheden met lvt-vloeren www.leoxx.nl

Klaar om een stap verder te gaan in het creëren van onderscheidende vinylvloeren? Designers’ Choice van Amtico geeft interieurontwerpers alle vrijheid een creatief vloerontwerp te realiseren. Deze speciale designcollectie biedt een twintigtal uitgedachte en gebruiksklare legpatronen, waarbij het ervaren designteam van Amtico meer dan honder productcombinaties met vloeren uit de hoogwaardige Signature-collectie heeft samengesteld. Met stijlvolle legpatronen als Pleat, Fusion Parquet, Frame, Arrow, Key Stone en Muralist maak je zo de prachtigste vloerdessins. Natuurlijk kun je ook je eigen producten kleurencombinaties op de patronen loslaten. Ook handig: alle Designers’ Choice patronen worden voor de klant vooraf op maat gesneden en geleverd met een tot in de puntjes uitgewerkt legplan voor stoffeerders. Met een slijtlaag van maar liefst 1,0 mm (PU) en een additionele Quantum Guard Elite-urethaancoating is Designers’ Choice geschikt voor intensief gebruik en omgevingen met veel loopverkeer.

Tijdloze klassieker www.project-ﬂoors.com/nl

PRODUCTINFORMATIE

Vloeren

Eiken is een tijdloze klassieker en is nog steeds de onbetwiste leider in houtdecors. Eiken wordt geassocieerd met kwaliteit, traditie en comfort. Zeker bij moderne interieurconcepten, eiken decors brengen warmte. Maar ook als het wat rustieker mag, past deze houtsoort uitstekend. Kortom: een veelzijdig houtdecor en niet voor niets zo populair. Project Floors ontwikkelt continu nieuwe producten en heeft, in lijn met deze constante trend, besloten niet te wachten tot de volgende collectiewisseling met de publicatie. Daarom werd een extra collectie gelanceerd die acht volledig nieuwe, twee in grotere maten en drie bekende eiken decors samenbrengt. De ideeën van eiken decors zijn heel anders: “We hebben een selectie samengesteld die varieert van een gekalkt, bijna wit oppervlak tot donker gebeitst. Er is voor elk wat wils, ook omdat het aanbod uit dit hout segment compact en overzichtelijk is gebundeld.” De dertien decors van de Oak Selection zijn planken in de collectie floors@home en floors@work, voor woon- en werkruimtes.

Passie centraal www.thewoolstudio.nl

Vanaf het eerste uur van The Wool Studio staat de passie voor natuurlijke materialen centraal. Die passie deelt het bedrijf met anderen door krachtige karpetten te ontwerpen, zoals de River op de afbeelding in museum Beelden aan zee. Deze wordt vergezeld door de krachtige beelden van Igor Mitoraj, geïnspireerd door klassieke schoonheid. The Wool Studio probeert het hoogste kwaliteitsniveau na te streven, zowel in het productieproces als in de garens. Alleen de beste materialen worden in de tapijten gebruikt. De frisse Nieuw-Zeelandse wol zorgt in dit kleed voor kracht en de zachtheid van de eucalyptusgaren maakt het vloerkleed licht met een zachte natuurlijke glans. In elke stap in het creatieproces is The Wool Studio betrokken. Hiertoe werkt het bureau nauw samen met anderen; garenleveranciers, interieurontwerpers, architecten en natuurlijk de klanten. Het bedrijf begeleidt elke partij langs het assortiment van materialen, vormen en kleuren om samen tot het best mogelijke design te komen. (Foto’s: Maarten Huisman)

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

22_Product_02L.indd 51

26-10-2021 11:12

Interieurs met beleving

Ga voor meer informatie naar www.brunner.nl of bezoek onze showroom. Edisonstraat 3

21PIP005_ADVERTENTIES.indd 52

5051 DS Goirle

T+31 (0) 13 534 9167

21-10-2021 16:44

Essentials Fremont Oak 82 - 50-LVRE-2282

The charm of

nature has never been so strong

Vertrouw op de natuur. Maak een statement met je vloer. Ontdek onze nieuwe collectie!

Volg ons voor meer inspiratie!

21PIP005_ADVERTENTIES.indd 53

www.coretecfloors.com

21-10-2021 16:44

BioPartner 5 Leiden

OPGELEVERD

BioPartner 5 Leiden

OPGELEVERD

Imponerend ‘Parijsbestendig’ gebouw Onlangs opende BioPartner 5, een bedrijfsverzamelgebouw in het Leiden Bio Science Park. Ontworpen door Popma ter Steege Architecten (PTSA) geldt het als één van de eerste ‘Parijs-bestendige’ gebouwen in Nederland. Aan de basis lag een even avontuurlijk als stimulerend ontwerpen bouwproces, met donormaterialen in de hoofdrol.

Incubatororganisatie BioPartner bouwt flexibele kantoor- en laboratoriumruimtes om te verhuren aan startende biotechbedrijven. Directeur Thijs de Kleer vroeg Popma ter Steege Architecten (PTSA) om een pionierend gebouw te

ontwerpen voor de nieuwe campus bij Oegstgeest. Behalve kantoren en laboratoria zou BioPartner 5 ook een horecavoorziening moeten krijgen. Als een ontmoetingsplek, een huiskamer, voor de campus die nog volop in ontwikkeling

is. Josse Popma van PTSA: “De weinige gebouwen die er staan, zijn vooral werkgebouwen zonder horeca. BioPartner 5 moet een plek worden waar mensen - ook van buitenaf - komen voor koffie, lunch of een borrel. Ook vergaderingen

55_Opgeleverd_01L.indd 54

26-10-2021 11:13

TEKST Peter van Kester FOTOGRAFIE René de Wit

Opdrachtgever Biopartner Center Leiden Ontwerp PTSA Team PTSA Dave Oorschot, Thinh Pham, Cas Bollen, Andrei Voaides, Josse Popma, Jan Willem ter Steege Landschapsontwerp Lodewijk Baljon Landschapsarchitecten Grafisch ontwerp Catalogtree Ontwerp tapijten en gordijn Studio RENS Uitvoering vast meubilair Fiction Factory Uitvoering ontvangstbalie Boom en staal Meubelplaten Circulair Warenhuis Projectmanagement Stone 22 Adviseur constructie IMd Raadgevende Ingenieurs Adviseur installaties en bouwfysica Deerns Nederland Adviseur bouwkosten IGG bouweconomie Staalbouw Vic Obdam Afbouw Vense Projecten Installaties Schulte & Lestraden Hoofdaannemer De Vries en Verburg Bruto vloeroppervlak 6.200 m²

op te lossen. Het wonder geschiedde: BioPartner 5 is gebouwd met het donorstaal dat een nieuwe coating kreeg. Het is toegepast als zichtwerk en geeft het gebouw veel karakter. “We werken duurzaam, maar verliezen de esthetiek nooit uit het oog”, vertelt Popma. “We konden de aanwezige ‘knopen’ in het donorstaal meestal benutten, maar een aantal verbindingspunten

BioPartner 5 Leiden

meer 165.000 kilo staal. ‘Zouden we dit misschien kunnen hergebruiken?!’ vroeg PTSA zich af. Waren de afmetingen geschikt voor de nieuwbouw? Kon het makkelijk worden gedemonteerd? Was het sterk genoeg en niet te zeer beschadigd? Het betekende veel extra werk en research, maar zowel de opdrachtgever als de constructeur bleken enthousiast en bereid onvoorziene problemen

OPGELEVERD

en het geven van presentaties zijn mogelijk. Zo kunnen er spontane contacten ontstaan die meer samenwerking op de campus opleveren. Daarom ontwierpen we niet alleen een werkgebouw, maar ook een restaurant en een vergaderpaviljoen. Plus een royale entree in de vorm van een hoge, lichte kas. Een uitnodigende wintertuin met terras, toegankelijk vanaf twee zijden zodat mensen makkelijker binnenlopen.”

Donorstaal PTSA neemt zijn verantwoordelijkheid als duurzaam architect serieus. Toen het definitieve en optimaal duurzame ontwerp voor BioPartner 5 klaar was, bleek het 800 meter verderop gelegen Gorlaeus Laboratorium te worden afgebroken. Dit gebouw bevatte onder FOTO LINKS In het verﬁjnd gedetailleerde paviljoen kunnen ook partijen van buiten vergaderen of presentaties geven. FOTO BOVEN BioPartner 5 heeft een plint van schanskorven, gevuld met bouwpuin van het nabijgelegen Gorlaeus Lab. De gevels van de verdiepingen zijn afgewerkt met technisch textiel dat afdoende beschermt tegen weer en wind. FOTO ONDER Voor de constructie van de hoge kas met wintertuin kon geen donorstaal worden gebruikt.

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

55_Opgeleverd_01L.indd 55

26-10-2021 11:13

BioPartner 5 Leiden

FOTO BOVEN De verstilde binnentuin met inheemse planten en spiegelvijvers, die het hemelwater opvangen dat in een bassin onder de kas wordt opgeslagen.

OPGELEVERD

FOTO LINKSONDER De receptiebalie is opgebouwd van lokaal stadshout van populieren en beuken. FOTO RECHTSONDER Zicht op de eerste verdieping met de monumentale trap naar het vergaderpaviljoen en de laboratoria.

moesten we opnieuw ontwerpen. Dat hield het voor ons interessant. We wilden zoveel mogelijk circulair bouwen en materiaal hergebruiken. Laboratoria vragen extra veel energie en dat is tot een minimum beperkt. We streepten weg wat niet strikt noodzakelijk was. Dus bijvoorbeeld geen systeemplafonds, behalve in de laboratoria, waar dit een vereiste is.” BioPartner 5 kreeg een stenen plint

met daarboven twee verdiepingen met houtskeletbouw gevels. De plint bestaat uit schanskorven gevuld met bouwpuin, eveneens afkomstig van het Gorlaeus Lab. Dat kun je niet zomaar storten, maar moet zorgvuldig worden geselecteerd en gestapeld. De twee verdiepingen zijn afgewerkt met een technisch textiel dat afdoende bescherming bleek tegen weer en wind. Dit betekende een besparing op materiaal voor de gevelafwer-

55_Opgeleverd_01L.indd 56

26-10-2021 11:13

king, terwijl het fraai contrasteert met de aardse plint. De onverwarmde kas bij de entree aan de voorzijde is weelderig beplant, en bestraat met een ‘tapijt’ van hergebruikte tegels en straatstenen. Zo hoefde er geen beton te worden gestort, terwijl de straatstenen het openbare, laagdrempelige karakter van de ontvangsthal versterken. Overal zorgt de combinatie van high en low tech voor harmonie en gelaagdheid.

Tweedehands

FOTO MIDDEN Een restpartij verduisteringsgordijn van Kvadrat werd door Studio RENS bedrukt met rode blokken. FOTO ONDER De in het donorstaal aanwezige ‘knopen’ konden meestal worden hergebruikt. Een aantal verbindingspunten is nieuw ontworpen.

een bassin onder de kas wordt opgeslagen. De binnentuin vol inheemse planten en een boom is tegelijk een nestelplaats voor insecten en vogels. Vanzelfsprekend is een en ander experimenteel en zal de toekomst uitwijzen hoe de natuur het in bezit neemt. PTSA mocht niet alleen het gebouw ontwerpen, maar ook het interieur. De besloten kantoor- en laboratoriumruimtes met vereiste klinische omgeving, boden weinig speelruimte, het publieke deel des te meer. Zo is de receptiebalie

OPGELEVERD

BioPartner 5 Leiden

PTSA gaf de hergebruikte materialen steeds een nieuwe betekenis. Het bouwpuin bevat veel kalk en dat bleek een uitstekende voedingsbodem voor planten. Lodewijk Baljon Landschapsarchitecten, de Ginkelgroep en Kwekerij Heem verwerkten in het puin zakjes met inheemse zaden die ontkiemen tot verticale tuinen. Plus bewateringslangetjes die water krijgen uit de spiegelvijvers. Deze sculpturale cascades vangen hemelwater op dat in

FOTO BOVEN Studio RENS hergebruikte een restpartij tapijttegels en beschilderde die met rode diagonalen.

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

55_Opgeleverd_01L.indd 57

26-10-2021 11:14

FOTO BOVEN In de uitgiftebalie van de kantine zijn verzaagde panelen van eikenhouten kringloopmeubelen verwerkt. FOTO ONDER BioPartner 5 moet een ontmoetingspunt voor de nieuwe campus worden en kreeg daarom een royale entree met een wintertuin en uitnodigend terras.

OPGELEVERD

BioPartner 5 Leiden

opgebouwd van lokaal stadshout van populieren en beuken.Voor de kantine en de gemeenschappelijke ruimtes is meubilair van Nederlandse ontwerpers verzameld. Tweedehands, maar nog uitstekend bruikbaar en aangevuld met antieke kasten, gekocht op een lokale veiling. In de uitgiftebalie van de kantine zijn verzaagde panelen van eikenhouten kringloopmeubelen verwerkt. Deze meubelplaten zijn een product van het Circulair Warenhuis in Leiden. Een theatrale stalen trap in de kas voert naar het besloten huurdersdeel met uitzicht op de binnentuin en het fraai gedetailleerde vergaderpaviljoen. Hier legde Studio RENS tapijttegels afkomstig van een restpartij die zou worden vernietigd. Door ze te beschilderen met

rode diagonalen werken zij nu verrassend en subtiel. Ook bedrukte Studio RENS een restpartij verduisteringsgordijn van Kvadrat in rode blokken. In de kantoren liggen tapijttegels die vanwege nauwelijks zichtbare weeffoutjes waren afgekeurd. In de gangen kwam linoleum en kregen glazen wanden uit een Haarlems kantoorgebouw een tweede leven.

Mountbatten Pink Om de vele verschillende materialen esthetisch samen te binden, koos PTSA het zogeheten Mountbatten Pink. Een kleur die de Engelse admiraal Mountbatten tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikte als schutkleur voor boten op zee. De rood-grijze tinten zijn effectief in allerlei varianten in het

gebouw toegepast. Wanddecoraties in dezelfde kleuren verzachten het interieur. De grafisch ontwerpers van Catalogtree schreven software die geen patronen, maar a-periodieke reeksen opleverde. Bijna florale reeksen zonder herhaling, gebaseerd op de ruit, driehoek en vierkant (Penrose). Maar bij nadere bestudering ontstaan er allerlei clusters die eindeloos doorgroeien. Zo werd het een metafoor voor het groei-principe dat aan de basis van BioPartner 5 ligt. Per onderdeel is steeds uitvoerig gekeken naar de meest haalbare oplossing om de milieulast van het bouwen te beperken. Het resulteerde in een gebouw met een 40 procent lagere CO2-uitstoot dan de gemiddelde huidige bouwpraktijk. Daardoor geldt BioPartner 5 als één van de eerste ‘Parijs-bestendige’ gebouwen in Nederland: het voldoet volledig aan de richtlijnen zoals omschreven in het mondiale Klimaatakkoord van Parijs, afgesloten in 2015. De duurzaamheidambities van PTSA bleken besmettelijk: zij gaven de vele betrokken partijen vleugels om hun eigen circulaire ambities uit te bouwen. Tijdens de openingsbijeenkomst vatte BioPartner directeur De Kleer het treffend samen: “Gedurende de bouw zag ik overal bevlogenheid en passie om zo duurzaam mogelijk te bouwen. Het leidde tot een hechte samenwerking, zodat ik in dit geval liever over BioPartners dan BioPartner spreek!” www.ptsa.nl

55_Opgeleverd_01L.indd 58

26-10-2021 11:14

!! ǔȸƺƺɀ ɖȵ ɵȒɖȸ Ɏǣȅƺِ áǝƏɎ ɵȒɖ ƳȒ ɯǣɎǝ ǣɎ ǣɀ ɖȵ ɎȒ ɵȒɖِ www.occo.digital

A digital tool advancing ǣȇɎƺȸǣȒȸ ƏȸƬǝǣɎƺƬɎɀ‫ ټ‬ɯȒȸǸˢȒɯِ

Clay Create Tapijttegels met speelse expressie, geïnspireerd op handgemaakte kleicreaties. Clay Create brengt nog meer vrijheid in de Rudiments-collectie. Deze tapijtplank met vloeiend kleurverloop imiteert de expressieve eigenschappen van klei, zowel op functioneel als op artistiek gebied. Met kleurrijke combinaties die de ene tint met de andere verbinden, kan je de tapijttegels in allerlei nieuwe vormen boetseren net zoals het materiaal waarop Clay Create geïnspireerd is. Ontdek onze volledige collectie op ivc-commercial.com

neem contact met ons op via projectsnl@ivc-commercial.com

21PIP005_ADVERTENTIES.indd 59 21_912009 250x155 BDU fc_C.indd 1

21-10-2021 16:44 08-10-2021 15:05

Nedap Retail Groenlo

OPGELEVERD

Nedap Retail Groenlo

OPGELEVERD

Klaar voor de toekomst Ex Interiors transformeerde de kantoorruimte van Nedap Retail tot een toekomstbestendige, hybride werkomgeving waar technologie en welbevinden harmonieus samengaan.

Nedap is een hightech bedrijf dat innovatieve hard- en softwareproducten ontwikkelt voor onder meer beveiliging, verlichting en voorraadbeheer.Vorig jaar nam het bedrijf de geheel verbouwde kantoorruimte voor de marktgroep Nedap Retail in gebruik. Het interieur van de 2070 m2 grote hal is ontworpen door Ex Interiors, dat in 2019 ook al tekende voor het interieur van Nedap Light Controls. Odette Ex: “Voor Nedap Light Controls hebben we een voormalig magazijn getransformeerd tot eigentijds

kantoor. Omdat ze gespecialiseerd zijn in systemen om verlichting zo energiezuinig mogelijk aan te sturen, hadden we voor hun interieur een heel mooi lichtsysteem bedacht als visitekaartje. Niet lang daarna werden we gevraagd voor het interieurontwerp van Nedap Retail; dat ontwikkelt slimme oplossingen voor winkels op het gebied van voorraadbeheer.”

Ontmoetingsplein Het project kende een korte doorlooptijd, aldus Ex. “Vlak voor de

aanbestedingsfase brak de Covid-19pandemie uit. Wij voorzagen hierdoor een verschuiving naar meer steriele werkomgevingen. Tegelijkertijd wilde Nedap Retail voor het interieur qua look and feel graag vooruitlopen op de laatste ontwikkelingen. Ondanks de fase waarin we ons inmiddels bevonden, hebben we er voor gekozen om deze switch in recordtempo door te voeren. Het resultaat is een veilig en schoon kantoor met een frisse uitstraling.” Ex Interiors transformeerde het vrij

55_Opgeleverd_01L_0002.indd 60

26-10-2021 11:15

TEKST Eva Vroom FOTOGRAFIE Alexander van Berge

Opdrachtgever Nedap Retail Interieurarchitect Ex Interiors Architect KW Bouwstudio Vast meubilair Stooff Wandsystemen Verwol Verlichting Studio Rublek Vloerbedekking Van Besouw, Tarkett, Moooi Carpets Stoffering Kvadrat Los meubilair Sedus, DeVorm, Lensvelt, DUM Office, &Tradition, Arco, Blå Station, Fermob Beplanting Ten Brinke Interieurbeplanting Aannemer Kormelink Bouwmanagement inbouwpakket Kleissen Installatieadviseur Enervisie Vloeroppervlak 2070 m²

FOTO LINKS Het ontmoetingsplein ademt ‘tech’ dankzij de combinatie van materialen als beton en metaal, en doordat de installaties in het zicht zijn gelaten.

Nedap Retail Groenlo

FOTO BOVEN Op het grote ontmoetingsplein zijn zitjes, aanlandplekken en overlegplekken voor de medewerkers gemaakt. Op de voorgrond de kofﬁebar.

OPGELEVERD

FOTO MIDDEN De werkplekken liggen in de buitenring, zodat ze daglicht ontvangen. De bestaande gevelopeningen zijn in dit gebied vergroot. FOTO ONDER Achterin de hal bevindt zich de bar voor de medewerkers, met daarnaast een groot podium met tribune waar presentaties kunnen worden gegeven.

gesloten kantoor – waarbij er een specifieke behoefte was aan meer daglicht – tot een open en transparante ruimte door middel van doorbraken in de gevel en lichtkoepels in het dak. Systeemplafonds werden verwijderd, akoestisch materiaal toegevoegd. De hoogte van de hal draagt bij aan de prettige sfeer in het kantoor, die al bij de entree merkbaar is. Ex:” Als je het gebouw binnenkomt, vind je links de showroom, in de vorm van een conceptstore waar je de laatste technologische trends kunt zien. Rechts word je verwelkomd bij de koffiebar met een mooie rond gebogen betonnen uitgiftebalie. Op het grote ontmoetingsplein hebben we zitjes, aanlandplekken en

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

55_Opgeleverd_01L_0002.indd 61

26-10-2021 11:15

Podium De werkplekken liggen in de buitenring, zodat ze daglicht ontvangen. De bestaande gevelopeningen zijn in dit gebied vergroot. Tussen de werkgebieden zijn gordijnen toegepast. Ex: “De gordijnen creëren een warme sfeer en verbeteren tegelijkertijd de akoestiek.” Helemaal achterin de hal bevindt zich

de bar voor de medewerkers, met ernaast een groot podium met tribune waar presentaties gegeven kunnen worden. De openbare ontmoetingspleinen werden voorzien van een industriële betonlook vloerafwerking.Voor het creëren van een meer huiselijke sfeer is er op de werkplekken gekozen voor Desso&Extapijten en -karpetten.

OPGELEVERD

Nedap Retail Groenlo

overlegplekken voor de medewerkers gemaakt. Je kunt hier al een glimp opvangen van de verderop gelegen scrumplekken, vergaderboxen en werkplekken. Dit hele openbare gebied ademt ‘tech’ dankzij de combinatie van materialen als beton en metaal, en doordat de installaties in het zicht zijn gelaten.”

FOTO LINKSBOVEN Voor het creëren van een meer huiselijke sfeer is er op de werkplekken gekozen voor tapijten en karpetten. FOTO RECHTSBOVEN In het middengebied van de hoge hal zijn een aantal los van elkaar staande volumes geplaatst. Het ontwerp voor deze zone is gebaseerd op het concept van een winkelstraat. FOTO ONDER Deze los van elkaar staande volumes kunnen gebruikt worden om te werken, te vergaderen enzovoorts.

55_Opgeleverd_01L_0002.indd 62

26-10-2021 11:16

Winkelstraat

Werelden Met dit zorgvuldige ontwerp is Ex Interiors erin geslaagd om de juiste balans te vinden tussen techniek en warmte – geheel in lijn met ‘Technology for Life’, het motto van Nedap. Het resultaat is een aangename omgeving die samenwerking en kennisdeling bevordert, in een kantoor waar het ‘hybride

Nedap Retail Groenlo

hoge wand van het magazijn bekleed met rvs-look panelen. Deze panelen met reliëf zorgen voor een ‘twinkeling’ en geven een organisch aandoend effect. Verderop in de ruimte zijn de units afgewerkt met witte en zwarte krijtverf en Shou Sugi Ban gebrand hout.” Het karakter van het exterieur van de units is aan de binnenzijde doorgezet.

FOTO BOVEN De eerste volumes die je ziet vanaf het ontmoetingsplein zijn bekleed met rvs-look panelen. FOTO LINKS- EN RECHTSONDER Iedere ‘winkel’ heeft zijn eigen identiteit, en een interieur dat naar wens kan worden aangepast.

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

55_Opgeleverd_01L_0002.indd 63

OPGELEVERD

In het middengebied van de hal maakte Ex Interiors optimaal gebruik van de grote hoge ruimte, door er een aantal los van elkaar staande volumes te plaatsen. Ex: “We hebben het ontwerp voor deze zone gebaseerd op het concept van een winkelstraat. Daarbij heeft iedere ‘winkel’ zijn eigen identiteit, en een interieur dat naar wens kan worden aangepast. Zo is er onder meer een ‘boardroom’, een ‘herenkamer’, een ‘urban jungle’ en een kamer met een ‘Walking on Clouds’ tapijt. In deze multifunctionele ruimtes kun je werken, vergaderen, scrummen et cetera.”Vanwege de hoogte van het bouwkundig plafond zijn ook de daken van sommige volumes toegankelijk gemaakt, voor overlegplekken en voor beplanting. Het vele groen in het ontwerp draagt in hoge mate bij aan de ‘human touch’. De buitenwanden van de volumes werden afgewerkt met verschillende materialen, vervolgt Ex: ”De eerste ‘dozen ‘die je ziet vanaf het ontmoetingsplein hebben we net als de

26-10-2021 11:16

BOVEN Plattegrond laag 0. ONDER Plattegrond laag 1.

OPGELEVERD

Nedap Retail Groenlo

FOTO ONDER De buitenwanden van de volumes werden afgewerkt met verschillende materialen, bijvoorbeeld Shou Sugi Ban gebrand hout.

werken’ en elkaar ontmoeten perfect samengaan. “Nedap was een interessante opdrachtgever om mee samen te werken”, aldus Ex. “Er ging echt een nieuwe hightech wereld voor me open, waarbij Nedap de technische kant vertegenwoordigde en wij de gevoelskant. De vraag daarbij is, hoe ontmoet interieur dit soort werelden? Je ziet meteen de noodzaak om techniek te koppelen aan de menselijke maat. Als het alleen maar draait om techniek, loop je het risico op een kil en steriel eindresultaat. Maar juist die versmelting van ‘tech’ en ‘human touch’ kan iets heel bijzonders opleveren.” www.ex-interiors.nl

55_Opgeleverd_01L_0002.indd 64

26-10-2021 11:16

ARE YOU READY? We work better when our surroundings matches our activity. What can help us concentrate are openplan surroundings that inspire us as much as they calm us. And help us think of new ideas.

21PIP005_ADVERTENTIES.indd 65

Scan and discover HUB

+ 31 1 (0)71 1 581 1 24 4 00 0 verkoop@interstuhl.nl

21-10-2021 16:44

Rechtbank Amsterdam

OPGELEVERD

Rechtbank Amsterdam

OPGELEVERD

Gezagwekkende en geruststellende reus KAAN Architecten ontwierp de nieuwe rechtbank van Amsterdam – een optimaal functionerend en imposant gebouw, dat gezag uitstraalt maar ook toegankelijk, vriendelijk en geruststellend is.

De nieuwe rechtbank staat op de plaats van het oude complex aan de Parnassusweg, aan de Zuidas en vlakbij station Amsterdam Zuid. Het gebouw heeft vijftig zittingszalen waar zo’n 140.000 uitspraken per jaar zullen

worden gedaan. Daarnaast zijn er werkplekken voor ruim duizend medewerkers, waaronder tweehonderd rechters. Daarmee is de Rechtbank Amsterdam verreweg de grootste van de elf rechtbanken in Nederland. Het gebouw is

in opdracht van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) ontworpen en uitgevoerd door consortium NACH (New Amsterdam Court House) – een samenwerking tussen KAAN Architecten, Macquarie Capital, ABT, DVP, Heijmans en Facilicom.

66_Opgeleverd_01L.indd 66

26-10-2021 11:17

TEKST Rutger van Oldenbeek FOTOGRAFIE Fernando Guerra FG+SG

Opdrachtgever Rijksvastgoedbedrijf Ontwerp en uitvoering Consortium NACH Consortium NACH: Architect en interieurarchitect KAAN Architecten Financier Macquarie Capital Technisch adviseur ABT Management DVP Integrale aannemer Heijmans Onderhoud & facilitaire dienstverlening Facilicom Vast meubilair Smeulders, Cowerk Project meubilair Desque New York Metrobanken GjaltProducties Leren wandbekleding (zittingszalen) Alphenberg Leather Plafonds en akoestische oplossingen Verwol Complete Interieur Systeemwanden binnen Maars Living Walls Metalstud wanden Muller afbouwgroep Advies metal-studwanden Saint-Gobain Gyproc Klimaatplafonds Inteco Binnendeuren en ramen Smits Binnendeuren Staalkozijn Natuursteen Kolen Natuursteen Landschapsarchitect Simona Serafino Landscape Architect Rechtbank Amsterdam

Belettering De Vries Projekt Design Betonwerk vloeren – bovenverdiepingen Red Betonbouw Prefab beton Hoco Beton Prefab betonnen ophoud ruimtes Haitsma Beton Kunstwerk voorplein Nicole Eisenman Kunstwerk zittingszalen Femmy Otten Kunstwerken verdiepte tuin Jesse Wine Adviseur constructies, geotechniek, bouwfysica, installaties, brandveiligheid, akoestiek, beveiliging ABT Totale kosten € 235 miljoen (volledig DBFMO-contract: ontwerpen bouwkosten + 30 jaar beheer, onderhoud en facilitaire dienstverlening) FOTO LINKS Door de grote ramen gaan exterieur en interieur haast naadloos in elkaar over, wat het publieke karakter van de rechtbank benadrukt. FOTO BOVEN Exterieur van de Rechtbank Amsterdam, met op het plein ervoor het kunstwerk ‘Love or Generosity’ van Nicole Eisenman. FOTO ONDER De luifel boven de ingang van de rechtbank steekt even ver uit op het plein als in het gebouw.

BVO 60.200 m²

of ondersteuning van de organisatie van de rechtbank, door Heijmans en Facilicom. De ondersteuning bestaat uit tal van ambitieus opgezette diensten. Zo heeft het bedrijfsrestaurant een gezonde levensstijl als uitgangspunt. Het beheer van het gebouw houdt in dat er dagelijks realtime overzicht is van de beschikbare werkplekken, kamers voor geconcentreerd werken en overlegruimtes.

Natuursteen Voor de rechtbank is NACH een publiek-private samenwerking (pps) met het Rijk aangegaan. Die omvat behalve het bouwen en financieren van het gebouw ook dertig jaar lang het onderhoud en de dienstverlening

Het ontwerp van KAAN Architecten heeft als uitgangspunt dat in een rechtsstaat de rechtspraak een publieke zaak is, verweven met het leven van alledag. Het vijftig meter hoge gebouw heeft daarom een uitgesproken open karakter:

de grote ramen in de onderste helft bieden vanaf de straat zicht op de drukte binnen, omgekeerd is vanuit het gebouw overal zicht op de stad. In de ruim opgezette foyers rond de zittingszalen verblijven bezoekers, 800 tot 1000 per dag, advocaten met hun cliënten, verslaggevers, gedaagden en belangstellenden. Het publieke karakter van de rechtbank is ook vertaald in het materiaalgebruik: de lichtgrijze natuursteen van de gevel en het plein voor het gebouw, is dezelfde die binnen in de onderste helft op de vloer ligt en de wanden bekleedt. Het plein is bijna een half voetbalveld groot en verbindt de rechtbank met

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

66_Opgeleverd_01L.indd 67

OPGELEVERD

Installaties en gebouwbeheer Heijmans

26-10-2021 11:17

FOTO BOVEN Foyer op de begane grond van de rechtbank FOTO LINKSONDER De bodebalies staan opgesteld op prominente en duidelijk zichtbare plekken. FOTO RECHTSONDER Rond de zittingszalen zijn uitnodigende publieksfoyers met een hoogwaardige afwerking.

OPGELEVERD

Rechtbank Amsterdam

de stad. Door de grote ramen gaan exterieur en interieur haast naadloos in elkaar over, de elegante luifel boven de ingang steekt even ver uit op het plein als in het gebouw. “Op het plein sta je als het ware al binnen”, stelt Kees Kaan. Tussen de ramen aan het plein zijn aan de buitenkant ranke kolommen, die de zon temperen en er zo voor zorgen dat de natuursteen beter het binnenklimaat kan regelen. De natuursteen geeft de rechtbank een voornaam en ietwat streng uiterlijk. Het is maar lichtjes geschuurd, waarmee de uitstraling van glanzend marmer is

voorkomen.Voor natuursteen is ook gekozen vanwege de duurzaamheid. “Het is beter om iets meer uit te geven aan materialen die langer meegaan”, zegt Kaan. “Bovendien wordt natuursteen steeds mooier naarmate het ouder wordt. Zo ziet het er over dertig jaar nog net zo mooi uit als nu.” Op het plein staat een viertal ‘New York Metrobanken’, uitgevoerd in Chinees hardsteen, net als de overige zitelementen op dat plein. Ter beveiliging tegen aanrijdingen ligt het plein iets hoger dan de omgeving. Blikvanger is het reusachtige kunstwerk van Nicole Eisenman,

‘Love or Generosity’ – een ruim vijf meter hoge figuur en symbool voor een poortwachter. De reus in trainingspak en op stoere bergschoenen kijkt voorovergebogen naar de symbolen in zijn hand, die staan voor wijsheid, kracht, geduld, voortgang en moed. Een kleine uil, een pijl en een eikel die de veerkracht van de samenleving weergeven, lijken zojuist van het plein opgeraapt. Het beeld staat volgens Kaan ook symbool voor het gebouw: “Het is een vriendelijke reus, en dat wil het gebouw ook zijn.”

Begrijpelijk Bij alle overeenkomsten zijn er ook verschillen tussen binnen en buiten: waar het gebouw buiten vrij streng en strak is, wordt het interieur gekenmerkt door tal van doorgangen en doorkijkjes, ruimtelijkheid, spannende en onverwachte routes. Daarbij is het gebouw heel begrij-

66_Opgeleverd_01L.indd 68

26-10-2021 11:17

Strikt gescheiden De vijftig zittingszalen op de onderste vier verdiepingen zijn er in verschillende soorten en afmetingen. De grootste is de Amsterdamzaal, die net als de andere zes grote zalen een gescheiden publieke tribune heeft. Daarnaast zijn er onder meer 23 reguliere zalen en twintig enquêtekamers voor ‘enkelvoudige’ zittingen (met één rechter). De zittingszalen zijn ingericht in dezelfde vormentaal, met een lambrisering van leer, dat een akoestische werking heeft en zorgt voor een warme uitstraling. De meeste zijn uitgerust met de modernste technieken, bijvoorbeeld om een verdachte in een penitentiaire inrichting of op een andere locatie te ondervragen. De zalen voor snelrecht hebben daglicht en een meer intieme sfeer. In sommige gesloten zalen is de natuurstenen buitenwand

FOTO BOVEN Grote zittingszaal met gescheiden publieke tribune. FOTO ONDER Zittingszaal met kunstwerk van Femmy Otten.

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

66_Opgeleverd_01L.indd 69

OPGELEVERD

Rechtbank Amsterdam

pelijk: de routes naar de zittingszalen zijn helder, en voor wie toch de weg moet vragen staan er prominent opgestelde bodebalies. De van een composietmateriaal vervaardigde balies hebben een microklimaat dat door de bodes zelf kan worden ingesteld, voor overzicht zijn ze iets opgetild. De zittingszalen zijn van de eerste tot en met de derde verdieping, die met elkaar worden verbonden door liften en lange roltrappen. Rond de zalen zijn verschillende uitnodigende publieksfoyers, waar bezoekers zich welkom, en door de hoogwaardige afwerking ook gewaardeerd zullen voelen. De aangename omgeving werkt geruststellend – de meesten gaan immers niet voor hun plezier naar een rechtbank. Binnen staan maatwerkbanken in dezelfde vormentaal als de Metrobank, maar met leren kussens en (voor privacy) veelal met hoge rugleuningen. Het donker notenhout van de banken zorgt voor een warm accent bij het natuursteen. Op de eerste verdieping is een koffiebar, Café Mokum. Die was in de vorige rechtbank nog op een enigszins verstopte plek, maar nu direct bij binnenkomst zichtbaar. Omgekeerd kun je vanuit het café op de eerste verdieping zien wie er binnenkomt, zodat advocaten bijvoorbeeld hun cliënten kunnen roepen.

26-10-2021 11:18

FOTO BOVEN De kantoorverdiepingen worden verbonden door een Escher-achtig ensemble van trappen in een rond trappenhuis. FOTO LINKSONDER Op de extra hoge vijfde verdieping zijn verschillende gemeenschappelijke voorzieningen voor de medewerkers – zoals loungeplekken en een restaurant. FOTO RECHTSONDER De trap met notenhouten kast in de bibliotheek van de Praktizijnssociëteit, hier nog zonder boeken.

geldt voor de verdachte gedetineerden, die rechtstreeks vanuit het cellengebied op niveau -1 naar de zittingszalen worden gebracht.

Trappen De vijfde verdieping is een overgangsgebied tussen de publieke ruimtes eronder en de etages met kantoren erboven. De verdieping is extra hoog en biedt

verschillende gemeenschappelijke voorzieningen voor de medewerkers – zoals loungeplekken, vergaderzalen, studieruimtes en een restaurant. Een deel van de voorzieningen ligt aan een imposante boulevard, die vrijwel van de naar de andere kant van het gebouw loopt en een aangename ruimtelijkheid uitstraalt. Ook is er de twee verdiepingen tellende bibliotheek van de Praktizijnssociëteit.

OPGELEVERD

Rechtbank Amsterdam

deels geperforeerd, zodat de rechters er doorheen en naar buiten kunnen kijken; op de perforatie is een print van dezelfde steen aangebracht. De verschillende stromen in het gebouw zijn strikt gescheiden: rechters, officieren van justitie en andere rechtbankmedewerkers gaan met eigen liften rechtstreeks en veilig naar de zittingszalen, afgezonderd van het publiek. Hetzelfde

66_Opgeleverd_01L.indd 70

26-10-2021 11:18

Rechtbank Amsterdam

Nieuwe standaard De nieuwe rechtbank is een uiting van comfortabele, functionele architectuur – een doordachte stapeling met boven elkaar alles wat bij elkaar hoort, en scheidingen van wat gescheiden moet blijven, zoals de routes van rechters, verdachten en bezoekers. Alle betrokkenen hebben van te voren elke mm besproken om het gebouw zo optimaal mogelijk te laten functioneren en de rechtspraak ongestoord te laten verlopen. De nauwe samenwerking tussen de architecten, adviseurs voor de constructie, bouwfysica, installaties en (brand)veiligheid, aannemer en leveranciers heeft een praktisch en duurzaam gebouw voortgebracht, vrijwel energieneutraal en toekomstbestendig door een grote mate van flexibiliteit.Voor personeel en bezoekers vormt de rechtbank een inspirerende, aangename en veilige

LINKSBOVEN Plattegrond begane grond. RECHTSBOVEN Plattegrond tweede verdieping. LINKSMIDDEN Plattegrond vijfde verdieping. RECHTSMIDDEN Plattegrond zevende verdieping.

omgeving, met degelijke materialen die mooi verouderen. Er is zelfs een nieuw woord voor bedacht – ‘gezagwekkend’: een gebouw dat gezag uitstraalt en tegelijkertijd vriendelijk is en vertrouwen wekt. Met de nieuwe rechtbank is dan ook een nieuwe standaard in rechtbanken gezet. www.kaanarchitecten.com www.denieuwerechtbank.amsterdam

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

66_Opgeleverd_01L.indd 71

OPGELEVERD

Die zijn met elkaar verbonden door een trap met erlangs een notenhouten kast, waarin achter glas bijzondere boeken worden bewaard. De bibliotheek vormt tevens het overgangsgebied naar het kenniscentrum, waar medewerkers boeken kunnen raadplegen en kunnen werken. Op hoger gelegen verdiepingen zijn de werkplekken van de circa duizend rechtbankmedewerkers. De kantoorverdiepingen worden in het hart verbonden door een Escher-achtig ensemble van trappen in een rond trappenhuis, dat spectaculaire doorkijkjes biedt. De trappen nodigen uit tot zien en gezien worden en stimuleren zo ontmoeting en beweging. De kantoorverdiepingen zijn in principe hetzelfde ingericht, wel zijn per afdeling verschillende kleuren gebruikt.Voor daglicht zorgen hier ook twee grote patio’s met verticale tuinen.

26-10-2021 11:18

Reinier van Arkel ’s-Hertogenbosch

OPGELEVERD

Reinier van Arkel ’s-Hertogenbosch

OPGELEVERD

Humaan verblijf Sabien Hamburger van chaOase maakte voor Reinier van Arkel een tweetal interieurontwerpen die het nieuwe, humanere beleid in de geestelijke gezondheidszorg weerspiegelen.

FOTO LINKSBOVEN Het ellipsvormig element in het hart van de ICU, het eigen domein van de cliënt. FOTO RECHTSBOVEN De cliënt kan op een touchscreen verschillende zaken zelf instellen, zoals de verlichting en het openen en sluiten van de gordijnen. FOTO RECHTSONDER Het ellipsvormig element wordt omgeven door een wand van houten latten in verschillende hoogtes.

Reinier van Arkel is aanbieder van specialistische geestelijke gezondheidszorg in allerlei gradaties – van poliklinische zorg tot opname bij ernstige psychische aandoeningen. De organisatie is gevestigd op verschillende locaties in onder meer ’s-Hertogenbosch, waaronder het Jeroen Bosch Ziekenhuis (JBZ); hier zijn meerdere afdelingen voor ziekenhuispsychiatrie gevestigd, voor mensen die soms in ernstige mate hinder ondervinden van hun psychische aandoening. Sabien Hamburger ontwierp voor deze afdelingen een nieuwe Intensive Care Unit (ICU); daarnaast vernieuwde zij een poliklinische afdeling op de hoofdlocatie van Reinier van Arkel. De ontwerpen kwamen tot stand in samenwerking met

architect Rob Hilz, die de plannen van Hamburger nader uitwerkte.

Dolhuys Manifest Architect Sabien Hamburger is de persoon achter chaOase, een bureau dat is gespecialiseerd in utiliteitsbouw voor de zorg. Eerder studeerde Hamburger gezondheidswetenschappen, in chaOase combineert zij haar passie voor ontwerpen met die voor zorg en ouderen. “De ICU in het Centrum Ouderen- en Ziekenhuispsychiatrie van het JBZ is onderdeel van een nieuw, veranderend beleid”, vertelt Hamburger. “Dat gaat uit van een inclusieve samenleving waaraan mensen naar vermogen kunnen deelnemen en waarin positieve gezond-

heid en een herstelgerichte aanpak centraal staan; de fysieke omgeving moet daarbij helpen.” Deze visie sluit aan bij het Dolhuys Manifest, waarin een aantal ggz-instellingen in 2016 de ambitie uitspraken om in 2020 geen cliënten meer gedwongen op te sluiten. Hamburger: “Eenzame opsluiting in separeercellen sluit niet aan bij de hedendaagse standaard, waarbij cliënten die de hoogst intensieve zorg nodig hebben juist nabijheid wordt geboden, en in alle situaties sprake is van een respectvolle relatie met de cliënt. De ICU biedt de cliënt de kans om in permanente één-op-één begeleiding te herstellen. Het streven is een verblijf van maximaal drie dagen, het multidisciplinaire behandelteam stelt

44_Opgeleverd_01L.indd 72

26-10-2021 11:19

TEKST Rutger van Oldenbeek FOTOGRAFIE Rob Hilz

Opdrachtgever Reinier van Arkel Interieurontwerp chaOase; Sabien Hamburger i.s.m. Rob Hilz ICU Interieurbouw Akkermans interieurbouw Losse meubelen Vervoort, Lensen, Internoja Verlichting Glamox Vloeren Tarkett iQ Granit (via Lensen) Smart Touch installatie BPI Services Aannemer Hurks onderhoud en retail (B), Heijmans Utiliteit (W), Unica Building Services (E) Hoofdlocatie Aannemer Van Rennes Groep Onderaannemers o.a. Installatietechniek Hartog (W), Hans Hoogveld Elektra (E), Van Gameren interieurbouw (vaste inrichting), Office Wageningen (vloerafwerking) Technische uitwerking en directievoering Oomen Architecten

Voor de ICU werden twee separeercellen gesloopt en samengevoegd tot één ruimte, met een deel voor de cliënt – de eigenlijke ICU – en een overlegruimte voor het verplegend personeel. Centraal in de ICU staat een ellipsvormig element, dat het eigen domein van de cliënt is. Het element wordt omgeven door een wand van houten latten in verschillende hoogtes en bevat onder meer een bedmeubel en een bureau. Het domein wordt gemarkeerd door zowel de iets donkere vloer als een koof in het plafond, waarin een ledlijn is aangebracht. De cliënt kan zelf de lichtkleur bepalen op een touchscreen in de wand van het element. Hier kunnen ook allerlei andere zaken worden geregeld, zoals het openen en sluiten van de gordijnen en de overige verlichting in de ruimte. Op het scherm kunnen foto’s worden getoond, waarbij het licht aan de afbeelding wordt aangepast: staan er bijvoorbeeld boshyacinten op de foto, dan krijgt het plafond een paarse gloed. Bovendien is het scherm ook een tv. “Welke functies wel of niet kunnen worden gebruikt, verschilt van individu tot individu”, weet Hamburger, “soms is een enkele prikkel al te veel.”

Buitenkamer Tussen de ICU en de overlegruimte is een met houten latten afgewerkte wand, die samen met de natuurfoto’s bijdraagt aan de warme sfeer. De wand en de foto’s hebben tevens een akoestische functie, zodat er ondanks de vrij harde afwerking toch een prettige akoestiek is. In de wand is een groot raam met aan weerszijden schuifdeuren. De wand is volledig geluidsdicht, voor bescherming

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

44_Opgeleverd_01L.indd 73

Reinier van Arkel ’s-Hertogenbosch

Boshyacinten

Voor eventuele somatische zorg staat er een verdekt opgesteld ziekenhuisbed in de ICU.Verder staan er onder meer vilten zitkeien waarmee de cliënt zelf een zithoek kan creëren en een vaste bank. Het ziekenhuisbed kan desgewenst ook dienstdoen als logeerbed voor familie die de cliënt wil ondersteunen. De familie kan er ook voor kiezen op een slaapbank in de gespreksruimte te blijven slapen.

OPGELEVERD

in samenspraak met de cliënt vast of en hoe lang een verblijf in de ICU passend is bij de behoefte.”

26-10-2021 11:19

Hamburger richtte ook de buitenruimte naast de ICU opnieuw in: dat was voorheen een kale betonnen bak – nu zijn er kunstgras, kunstplanten en extra verlichting, waarmee ook deze ‘buitenkamer’ bijdraagt aan het welbevinden en herstel. De houten wand loopt van binnen door naar buiten en de voorheen gesloten deur is voorzien van glas, zodat er binnen meer daglicht is en je uitzicht hebt op de gemeenschappelijke binnentuin. Andersom is er dankzij een speciale folie geen inkijk in de ICU.

Scrumsessies

OPGELEVERD

Reinier van Arkel ’s-Hertogenbosch

en privacy. Hamburger: “Iemand kan helemaal over zijn toeren raken, en zo kan de rest van de afdeling niets horen.” De gespreksruimte is ook voor de cliënt toegankelijk, bijvoorbeeld voor een gesprek of om koffie of thee te maken in de pantry. De drie kleuren van de linoleumvloer geven aan welke ruimte door wie te gebruiken is – één kleur voor het personeel, één voor de cliënt en één voor beiden. “Tussen de kleuren is een niet te fel contrast, omdat dit door ouderen als een niveauverschil kan worden ervaren”, stelt Hamburger.

Het ontwerp van de ICU kwam tot stand in nauw overleg met alle betrokkenen. “In het ontwerpteam zat ook een cliënt als ervaringsdeskundige, en die had goede ideeën”, zegt Hamburger. Ook manager Alexandra de Bakker van Reinier van Arkel zat in het ontwerpteam. “Zij was een fantastische opdrachtgever, ruimdenkend en humaan ingesteld. Ze betrok iedereen in scrumsessies bij het ontwerp en verzorgde na afloop steeds presentaties aan alle stakeholders, onder wie artsen, ambulance- en beveiligingspersoneel. Zo kon iedereen steeds meedenken en werd een breed draagvlak gecreëerd.” Bij de ontwikkeling van het concept werd duidelijk dat het personeel soms zoekende

FOTO BOVEN Voor eventuele somatische zorg staat er een verdekt opgesteld ziekenhuisbed, dat ook dienst kan doen als logeerbed. FOTO MIDDEN Doorkijk naar de buitenkamer. FOTO ONDER De centrale hal van de hoofdlocatie van Reinier van Arkel.

44_Opgeleverd_01L.indd 74

26-10-2021 11:20

Healing environment Hamburger ontwierp ook het interieur van een poliklinische afdeling op de hoofdlocatie van Reinier van Arkel. Opdracht was om de sombere, gesloten, strenge gang om te vormen naar een open, transparante en toegankelijke omgeving. “Een interessant contrast”, stelt Hamburger, omdat de behandelruimtes zelf in verband met privacy en een gevoel van veiligheid besloten moeten zijn.” Hamburger transformeerde het door Wiegerinck Architecten in de jaren negentig ontworpen gebouw, in aansluiting op de naastgelegen entreehal van het complex – onlangs gerenoveerd door De Twee Snoeken. Hamburger zocht aansluiting bij de sfeer en materialen die De Twee Snoeken voor de nieuwe ontvangstbalie en wachtruimte heeft toegepast – om zo eenheid en rust te creëren. Net als in de ICU is daarbij gekozen voor natuurlijke of natuurlijk ogende materialen die passen bij een ‘healing environment’. De begane grond is gereed, de verdieping is nu in uitvoering. Later volgen (kleinere) vestigingen in Zaltbommel en mogelijk ook Boxtel, die dezelfde sfeer en inrichting krijgen. Ook dit weerspiegelt volgens Hamburger het veranderende denken in de ggz: “Je ziet dat opdrachtgevers in de zorg op een nieuwe manier met cliënten omgaan. Er is meer aandacht voor hun beleving en dat wordt in het interieur vertaald, zodat zij zich hier op hun gemak kunnen voelen.”

FOTO LINKSBOVEN Pantry in de poliklinische afdeling op de hoofdlocatie. FOTO RECHTSBOVEN Doorkijk naar de ‘huiskamer’ in de poliklinische afdeling op de hoofdlocatie. ONDER Plattegrond ICU.

Reinier van Arkel ’s-Hertogenbosch

“Gelukkig kozen ze voor het laatste, zodat we de ruimte humaner hebben kunnen maken.” De ICU wordt inmiddels intensief gebruikt en de reacties zijn zeer positief. “Sommigen vroegen zich zelfs af of het niet zó mooi is dat mensen er misschien niet meer weg willen”, zegt Hamburger. De ICU is de eerste in een reeks, het streven is om in andere gebouwen van Reinier van Arkel soortgelijke units te maken. Hamburger: “Ook andere organisaties werken al met dergelijke ruimtes, maar die zijn vaak wat klinischer.”

OPGELEVERD

was naar de juiste balans tussen kwaliteit van zorg en veiligheid. Hamburger: “Ze wilden aanvankelijk bijvoorbeeld een sluis voor hun eigen veiligheid, maar dan zouden cliënten zich ingesloten voelen en dat was niet gewenst. Ik vraag graag door en zoek naar oplossingen waar ze zelf niet op zouden zijn gekomen. Hier was de oplossing het ellipsvormig element, waar je in geval van nood omheen kunt lopen.” Ook was er discussie over of men de ruimte helemaal suïcide- en hufterproof wilden hebben, of dat er een zeker risico zou worden genomen.

www.chaoase.nl

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

44_Opgeleverd_01L.indd 75

26-10-2021 11:20

ADVERTORIAL

Werelds concept op campus Tilburg University Leerlingen en studenten gingen nog nooit zó graag naar school. Dat heeft enerzijds te maken met het lange thuiszitten, maar er is ook een andere ontwikkeling die ervoor zorgt dat het verblijf op de plek van onderwijs als een stuk prettiger wordt ervaren: de omgeving.

Steeds meer onderwijsinstellingen investeren in gastvrije ontmoetingsplekken voor hun studenten en medewerkers. Satelliet Hospitality Furniture is leverancier van hospitalitymeubilair en daarnaast al jaren aanjager van meer aandacht voor onderwijsomgevingen.Volgens Satelliet is het namelijk geen nieuws dat studenten en medewerkers beter presteren en productiever zijn in een omgeving waar ze zich prettig voelen en op een aangename wijze (samen) kunnen werken of elkaar kunnen ontmoeten. Ze zijn blij dat deze ontwikkeling in het onderwijs steeds meer omarmd wordt. Als voorbeeld noemen ze het onlangs vernieuwde Grand Café Esplanade op de campus van Tilburg University.

Meer dan 200 nationaliteiten ADVERTORIAL

De foto’s liegen er niet om. Het interieur van Esplanade heeft een natuurlijke, warme en uitnodigende uitstraling. Dit is het werk van Shirley Dap van HEAL Interior Design, waarbij HEAL staat voor Humanity, Environment And Love. Met haar interieurontwerpen en -concepten creëert ze omgevingen die het gevoel van ‘wellbeing’ verhogen. Samen met Tilburg University en Bonheur Horeca Groep is Shirley op zoek gegaan naar de juiste invulling van deze ‘huiskamer van de universiteit’, want dat is waar de behoefte lag. Een huiselijke omgeving waar zowel studenten als docenten van alle nationaliteiten zich prettig voelen en waar zij samen kunnen komen om te ontmoeten, koffie te drinken, te studeren, te borrelen

en te feesten. Esplanade betekent tenslotte: plek waar mensen samenkomen. Met meer dan 200 verschillende nationaliteiten en de diverse functies lag hier wel een uitdaging.

Worldly, happy, healthy Naast inclusiviteit heeft Tilburg University duurzaamheid hoog in het vaandel staan. Beide waarden spelen daarom een grote rol in het concept van Esplanade en zijn door Shirley vertaald naar een wereldse huiskamer, of zoals ze het zelf noemt: een ‘worldly, happy and healthy place’. In het interieur uit zich dit in warme, wereldse kleuren, organische vormen, veel groen en natuurlijke materialen zoals kurk en hout. Waar mogelijk is er gekozen voor duurzame oplossingen. Denk hierbij aan meubilair, tapijt en stoffering van gerecyclede materialen.

Positieve gastvrijheid FOTO LINKSONDER De Tube HS bij Esplanade is gestoffeerd met een duurzame stof. FOTO RECHTSONDER Het frame van de Current SC is gemaakt

Satelliet vindt het belangrijk om steeds beter te kunnen voorzien in duurzame producten. Denk aan stoelen en tafels van gerecycled aluminium en kunststof, tafelbladen van Resysta en het toepassen van duurzame stoffen. Dit maakt het voor interieurspecialisten zoals Shirley mogelijk om hun (duurzame) visie op interieur in een steeds completere vorm toe te passen en het draagt bij aan een betere toekomst. Het resultaat is een concept zoals Esplanade dat wordt gedragen door positiviteit, en daar profiteren in dit geval ook de studenten en docenten van. Let’s meet!

van gerecycled aluminium en kunststof.

www.satelliet.net

11_Advertorial_01L.indd 76

26-10-2021 11:21

unique bathrooms

Scan de QR code en laat je inspireren op www.jee-o.com

21PIP005_ADVERTENTIES.indd 77

21-10-2021 16:45

EVENEMENTEN

Milaan 2021

Bijzondere bijeenkomst De Milano Design Week en de supersalone – de speciale editie van de Salone Internazionale Salone del Mobile – maakten Milaan begin september weer even de hoofdstad van het design, al was het een kleinere en rustigere hoofdstad dan anders. Het bijzondere beursconcept van de supersalone was ontworpen door architect Stefano Boeri. Er waren geen grote stands, maar slechts enkele meters diepe presentaties – tegen houten wanden langs lange gangpaden, afgewisseld door speels vormgegeven openingen en veel planten die het ‘groene’ idee achter de beurs accentueerden (het hout van de wanden was bijvoorbeeld recyclebaar). Er waren zo’n 425 merken vertegenwoordigd, vooral Italiaanse, die min of meer even grote presentaties hadden, hoewel de ene duidelijk grootser uitpakte dan de ander. De SaloneSatellite met jonge ontwerpers ontbrak dit jaar, aanstormend designtalent was wel te zien op ‘The Lost Graduation Show’. Hier kregen zo’n 170 afgestudeerde designstudenten die door corona hun werk niet hebben kunnen laten zien, alsnog de kans daartoe. De Design Academy deed trouwens hetzelfde in de stad met ‘Missed your call’. Talent van alle leeftijden was te zien op ‘Take your seat’ – met vier (plus een in het ADI Design Museum) presentaties van stoelontwerpen van 1954 tot nu. Op de beursvloer waren verder nog presentaties van ambachtelijke ontwerpen op ‘The Makers Show’ en lezingen op de verschillende podia van de ‘Open Talks’.

De Salon Nanà-collectie is het resultaat van de nieuwe samenwerking tussen de Frans-Libanese ontwerper en architect Annabel Karim Kassar en Moroso. De collectie roept beelden op van weldadige en sfeervolle interieurs zoals je zou kunnen verwachten in literaire kringen aan het eind van de 19de eeuw; de naam is dan ook geïnspireerd op de roman Nana van Emile Zola uit 1880. Salon Nanà bestaat uit een flexibel modulair banksysteem dat aan uiteenlopende situatie kan worden aangepast en twee verschillende collecties van tafeltjes. De meubelen en stofferingen zijn geïnspireerd op Marokko, waar Kassar drie jaar heeft gewoond. Naast de banken zijn er ook ‘Mezze’ – een traditionele, lage matrasachtige chaise longue die veel wordt gebruikt in het MiddenOosten. Salon Nanà wordt gecomplementeerd door de vierkante Nanà koffietafels en de kleine Not a Harem bijzettafels. (Foto:

EVENEMENTEN

Milaan 2021

De supersalone werd gehouden in maar vier van de 24 hallen, en het ‘super’ slaat dan ook zeker niet op de omvang. Je zou wel kunnen zeggen dat het super was dat de Salone na drie uitgesteld te zijn weer plaats vond, en het is bewonderenswaardig dat het concept in toch relatief korte tijd gerealiseerd is. Hoewel de bezoekersaantallen van andere jaren bij lange na niet gehaald werden, was het er toch steeds aangenaam druk. Veel bezoekers en exposanten waren bovendien blij dat ze eindelijk weer bijeen konden komen, na anderhalf jaar zoom- en andere bijeenkomsten. Op de Fuorisalone in de stad was het verschil met andere jaren al minder merkbaar.Veel Italiaanse fabrikanten hebben een showroom in Milaan, en waren zowel in de stad als op de beurs vertegenwoordigd. Daarnaast waren er weer volop prachtige en

Alessandro Paderni) www.moroso.it

eveneens drukbezochte presentaties in palazzi en andere aanlokkelijke gebouwen. Al met al was het een bijzondere editie van de Salone en de Fuorisalone, en niemand die er is geweest, kan zeggen dat er maar weinig te zien was. Want ook met wat minder is ‘Milaan’ nog steeds heel veel. De volgende – 60ste, een jubileumeditie – Salone Internazionale del Mobile is van 5 tot en met 10 april 2022. www.salonemilano.it @thelostgraduationshow (Instagram) www.fuorisalone.it

Maximus van Blå Station lijkt zo uit een stripverhaal of tekening van Keith Haring te komen. Maximus oogt licht en zacht, maar is gemaakt van massief robuust essen en staat uiterst stevig op zijn poten. Het ontwerp is van Johan Ansander, die direct na het voltooien van zijn opleiding aan de Konstfack University of Arts, Crafts and Design in Hägersten, Stockholm door Blå Station werd benaderd. Hier experimenteerde hij met 3D-modelling CAD-software voor CNC-houtbewerking en onderzocht hij hoe lokaal verkregen hout op een eigentijdse manier kan worden gebruikt. Het resultaat is deze allesbehalve hoekige Maximus – een relaxte blikvanger met warme, uitnodigende vormen, verkrijgbaar in verschillende kleuren en naturel gelakt. www.blastation.com

55_Beurs_01L.indd 78

26-10-2021 11:22

TEKST

Rutger van Oldenbeek

Een van de bedrijven die groots uitpakten op de supersalone was Pedrali – niet alleen met een van de grootste stands (met als titel #Pedralitimeless en opnieuw ontworpen door Calvi Brambilla) maar ook met vele nieuwe ontwerpen. Zoals een nieuwe versie van de door Sebastian Herkner ontworpen Blume: deze elegante en comfortabele stoel en fauteuil is er nu ook met armleuningen. Die zijn zo vormgegeven dat ze perfect passen bij het karakteristieke, bloemvormige frame van geëxtrudeerd aluminium. De gehele Blume-collectie wordt gekenmerkt door heldere lijnen, waarbij elke schroef Ben van Berkel/UNStudio ontwierp voor LaCividina Node+ –

aan het zich is onttrokken. Andere noviteit is de door Marco Merendi & Diego Vencato ontworpen

een multifunctioneel ‘micro-architecturaal’ meubelsysteem dat in

Caementum, een ‘monoblock’ tafel van cement voor buiten, verkrijgbaar in twee maten. In het

hoge mate aanpasbaar is aan veranderende eisen en wisselende

ontwerp komt Merendi’s architecturale benadering samen met Vencato’s designervaring – met als

activiteiten, in zowel (semi)publieke ruimtes als thuis. Node+

resultaat een haast brutalistisch meubel met een intrinsieke charme en verfijndheid. De uitgekiende

bestaat uit gestoffeerde banken en kussens, arm- en rugleuningen,

finish in licht- en donkergrijs of terracotta maakt de Caementum uiterst weer- en vlekbestendig

(werk) tafels en dividers, waarmee tal van zitlandschappen kunnen

en eenvoudig te reinigen. De tafel is te zwaar om weg te waaien, maar dankzij de holle basis wel

worden gecreëerd – voor privacy en concentratie, ontspanning,

gemakkelijk te verplaatsen.

werken en samenkomen. De verschillende elementen – in

www.pedrali.com

halfronde, rechthoekige en vierkante vormen – kunnen vrij met elkaar worden gecombineerd, van eenvoudige lineaire tot zeer complexe opstellingen. www.lacividina.com www.unstudio.com

Bij Rossana Orlandi was als onderdeel van RO Collectible Design de presentatie ‘What would I be without you’ te zien, met objecten van Benedetta Mori Ubaldini, vooral bekend om haar innovatieve en exquise werken van gaas. Elk stuk begint met een gewone rol kippengaas dat met de hand wordt gevormd en gebogen, waarbij losse stukken tot een naadloos geheel worden samengevoegd. Met de poëtische objecten wil de kunstenaar ruimtes vullen met verhalen en driedimensionale beelden. De objecten hebben geen interne Milaan 2021

structuur, en krijgen daardoor een dromerige, geestachtige uitstraling. Mori Ubaldini maakt soortgelijke werken voor Magis, verkrijgbaar in de Magis Me Too-collectie.

EVENEMENTEN

www.rossanaorlandi.com

De Snowpouf van Caimi, specialist in akoestische oplossingen, is een poef met een vrolijk, pop-artachtig uiterlijk die een verrassende bijdrage levert aan de goede akoestiek in een ruimte.

Arper ontwierp in samenwerking met het Amerikaanse architectenbureau Gensler de Mixu

De Snowpouf is licht en gemakkelijk te verplaatsen dankzij een

– een veelzijdige collectie duurzame en zeer flexibele stoelen die zich volledig aan laten

lus, en bekleed met Caimi’s Snowsound Fiber – een gepatenteerde

passen aan elke wens en omgeving. De drie delen van de Mixu – zitting, rugleuning en

geluidsabsorberende stof. De poef zelf is gemaakt van een mix van

onderstel – kunnen worden toegepast in tal van kleuren, materialen en combinaties, voor

houtachtig materiaal en zacht polyester. Het ontwerp is van Paola

haast eindeloze designmogelijkheden. De zitting en rug zijn er bijvoorbeeld in gerecycled

Navone.

kunststof en FSC hout, in stof en leer. De Mixu is er ook als kruk, in dezelfde uitvoeringen.

www.caimi.com

www.arper.com

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

55_Beurs_01L.indd 79

26-10-2021 11:22

Ontwerper Irene van Ophoven is bekend om haar gedurfde statements. Kenmerkend voor haar stijl zijn geometrische motieven en life-size grafische ontwerpen. Ze is gefascineerd door textiel: het tactiele aspect ervan en hoe patronen van een ruimte een betekenisvolle plek kunnen maken. Zij creëert unieke ontwerpen voor onder meer hotels, lofts en grote kantoorruimtes. Op Masterly toonde Van

Hans Endendijk toonde zowel op Masterly als bij Rossana Orlandi

Ophoven onder meer haar ‘Connected’

zijn PaperClip-collectie. De techniek die ten grondslag ligt aan

serie, gebaseerd op een vrije en spontane

de SitTable en de She-It-He uit de collectie noemt hij Spanhout:

manier van werken en de wens om een

losse, houten elementen rijgt hij als kralen aaneen. Daarin zitten uit

verbinding te leggen tussen het digitale

het zicht geïntegreerde stalen kabels, die Endendijk op de juiste

en het canvas van de ‘echte’ fysieke

spanning brengt en het object zijn uiteindelijke vorm krijgt. De

wereld. Het handmatige werk op textiel

techniek stelt hem in staat elegante, flexibele en sterke meubelen

is digitaal omgezet en verwerkt op een

te maken. Ze lijken te verrijzen uit het platte vlak en hebben een

scala van materialen, waaronder behang

verrassend verende rugleuning. Autodidact Endendijk is sinds

en modulaire ‘wall-art’ panelen, die

1990 actief als ontwerper, ‘visualisator’, uitvinder en meubelmaker.

op een speelse manier als herhalend

Naast stukken in opdracht maakt hij sinds 2016 vrij werk. Elk stuk

patroon toegepast kunnen worden. De

heeft een verborgen element, de signatuur van de eigenzinnige

van duurzame Piñatex gemaakte panelen

ontwerper. (Foto: Hans Endendijk).

verbeteren de akoestiek.

www.endendijk.nl

www.irenevanophoven.nl

www.masterly.nu

De prachtige industriële ruimtes van een voormalige bakkerij waren het decor van de presentatie ‘Missed Your Call’ van de Design Academy, georganiseerd in samenwerking met Het Nieuwe Instituut. Hier waren de projecten van 53 bachelors te zien die in 2020 zijn afgestudeerd, maar door corona nog geen Milaan 2021

gelegenheid hadden hun werk te tonen. Een van de ontwerpen was lamp Roofers van de Parijse ontwerper Miles Le Gras (BA Activity). De lampencollectie is een eerbetoon aan de expertise van Parijse dakbedekkers die zinken daken maken; zo’n 70

EVENEMENTEN

procent van de huizen in het centrum van de stad is hiermee bedekt. De expertise wordt vaak van generatie op generatie overgedragen, en de ‘zinc-roofers’ snijden het zink volgens Le Gras zoals een kleermaker een maatpak zou maken. (Foto: Ronald Smits). www.mileslegras.com www.designacademy.nl Stoel MC 22- Filo van Mattiazzi, ontworpen door Ronan & Erwan Bouroullec, is de vierde die de Takku van Foster+Partners voor Artemide

broers voor het Italiaanse merk ontwierpen.

is een draagbare, oplaadbare lamp die een

Filo heeft een ‘grafische sensibiliteit’ en lijkt

perfecte werkplekverlichting geef, maar

van opzij gezien haast op een typografische

ook kan worden gebruikt op bijvoorbeeld

letter. De terugkerende lijnen van de koorden

een terrastafel of naast de bank. Het

van de zitting en rug versterken het grafische

indirecte, diffuse licht kan in drie sterktes

karakter. Het frame van Filo is gemaakt van

worden ingesteld. De aluminium lamp is er

massief, verantwoord verkregen beukenhout.

in matwit, zwart, aluminium, titanium, rood en blauw. Takku kan worden opgeladen met een USB-C-poort en geeft tot 32 uur licht. www.artemide.com

Dankzij de intelligente constructie heeft de stoel een maximale sterkte en wordt de hoeveelheid gebruikt hout tot een minimum beperkt. www.mattiazzi.eu

55_Beurs_01L.indd 80

26-10-2021 11:23

Doppiafirma (‘dubbele handtekeningen’) is een project dat innovatieve ontwerpers samenbrengt met ervaren ambachtslieden, die samen een unieke collectie van originele, verfijnde objecten creëren. Een van die ontwerpers was dit jaar was Sabine Marcelis, die samen met keramiekspecialist Stylnove deze Pipe Lights maakte. De cilindrische objecten van geglazuurd, dubbelgebakken klei zijn voorzien van leds en kunnen buiten worden gebruikt voor indirecte verlichting, waar

In het Depot van de vermaarde Nilufar Gallery, in 1979 opgericht door Nina

ze een warme goed op de muur

Yashar, waren onder meer de SUN-RA lampen van kunstenaar, architect en

erachter verspreiden.

designer Nanda Vigo te zien, vervaardigd door JCP Universe. Vigo (1936

www.sabinemarcelis.com

– 2020) was een vooraanstaande protagonist van de creatieve Milanese

www.stylnove.com

scene in de jaren 60 en 70, en werd ook wel ‘light artist’ genoemd. De SUN-

www.doppiaﬁrma.com

RA-collectie houdt het midden tussen kunst en design en weerspiegelt mooi de carrière van Vigo – waarin zij steeds op zoek was naar de wisselwerking tussen ruimte en licht. (Foto: Mattia Iotti). www.nilufar.com www.nandavigo.com www.jcpuniverse.com

Keramiekproducent CEDIT – Ceramiche d’Italia, een merk van Florim – presenteerde op de stoep van de Spazio CEDIT op de Foro Buonaparte een installatie met de ‘capsule collectie’ Hotel Chimera. Het bijna 12 m2 grote keramische kunstwerk van Elena Salmistraro Milaan 2021

bestond uit 80 unieke, gesigneerde stukken. De installatie was een herinterpretatie van de illustratie die was gemaakt voor de introductie van de Chimera-collectie van decoratieve tegels, die Salmistraro in 2020 ontwierp. De verschillende onderdelen van de

EVENEMENTEN

installatie zijn na afloop verkocht, de opbrengst ging naar een goed doel. (Foto: Vanni Borghi). www.ﬂorim.com/en/cedit www.elenasalmistraro.com

In een spectaculaire ondergrondse tentoonstellingsruimte van het Palazzo Citterio aan de Via Brera was ‘The Dior Medallion Chair’ te zien – met unieke herinterpretaties door 17 ontwerpers van de Medallion Chair van het modemerk. Deze iconische stoel met ovalen rugleuning in Louis XVI-stijl uit de jaren 50 werd door Christian Dior gebruikt in onder meer diens modehuis aan de Avenue Montaigne in Parijs. Er waren nieuwe versies van onder andere Nacho Carbonell, Pierre Charpin, Nendo, Tokujin Yoshioka en Martino Gamper. In het park achter het Palazzo stonden de ‘Ensemble(’s) van ontwerper Sam Baron, die in zijn herinterpretatie van de Medallion Chair ook verschillende outdoor-versies creëerde, waaronder – een tweepersoons schommelstoel en een bank met zes ‘medallions’. www.sambaron.fr www.dior.com

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

55_Beurs_01L.indd 81

26-10-2021 11:23

Op Design Variations in Palazzo Litta was onder meer het nieuwe Italiaanse verlichtingsmerk Codega te zien, dat lampen produceert die niet alleen licht geven, maar ook de kwaliteit van leven verbeteren. De revolutionaire ‘multi-purpose lamps’ uit de Serena Collection doen dat door behalve gewoon licht ook UV-C licht te verspreiden, dat zowel de lucht als oppervlakken reinigt en desinfecteert. Deze ideale ‘post-pandemic’ lampen kunnen bovendien je biologische klok (‘circadiaans’ ritme) synchroniseren, en hebben zo een positieve invloed op je welzijn en prestaties. Daarnaast is de kleurtemperatuur regelbaar. De Serena Collection bestaat uit een tiental modellen, waaronder deze staande lamp Convivio. www.codegalight.com

Industrieel ontwerper Elise Luttik onthulde op Masterly in Palazzo Francesco Turati de Palazzo-editie van haar Prismania stoel, de Milaan 2021

jongste aanwinst in de Prismania-collectie. De stoel met hoge rugleuning en gefacetteerde oppervlakken zet de eigenaar op een ‘troon’, omringd door regenboogkleuren. Vanuit de ene hoek zie je de transparante stoel nauwelijks, doe een stap opzij en hij laat je

EVENEMENTEN

alle kleuren in het spectrum zien. Behalve de nieuwe stoel was ook het kamerscherm, de hoge kruk en de stoel uit de collectie te zien.

Architect Olivier Vitry (Claisse Architectures) ontwierp deze Adaptable Sofa, te zien op

Voor de presentatie op Masterly gebruikte Luttik een betrouwbare

Belgium is Design in de Zona Tortona. Het zitsysteem bestaat uit banken, fauteuils en poefs,

en zeer gedifferentieerde designoplossing – Chameleon-film.

en is volledig modulair. De zittingen worden bevestigd op mandvormig buizenframe waaraan

ChameleonLAB helpt architecten, ontwerpers en kunstenaars

eenvoudig rug- en armleuningen en tafeltjes kunnen worden aangebracht. De kussens

bij het realiseren van geavanceerde en op maat gemaakte

zijn afgewerkt met een comfortabel, luxueus fluweel dat mooi contrasteert met de zwart

dichromatische creaties (Foto: Lonneke van der Palen).

gegalvaniseerde staalfinish van het metalen frame. (Foto: Eline Willaert)

www.eliseluttik.nl

www.claisse-architectures.be www.belgiumisdesign.be

Samuel Wilkinson ontwierp voor Crassevig de Tusca, een kleine maar comfortabele en veelzijdige fauteuil voor wacht-, vergaderen eetruimtes. Het onderstel is er in hout, metaal en op wieltjes, de zachte zitschaal is gemaakt van koudschuim en verkrijgbaar in stof en eco-leer. Bij de Tusca staat tafel Mimico, een door ITCH Studio ontworpen tafel die zich leent voor lounges, vergaderen woonruimtes. De Mimico heeft een karakteristiek frame van hout en metaal, het blad is er met verschillende afwerkingen – glas, hout en Fenix. Ook verkrijgbaar als koffietafel. www.crassevig.com

55_Beurs_01L.indd 82

26-10-2021 11:23

heritage SHAPED BY LANDSCAPE

Mix&match 07 Cobbles | 08 Haze | 09 Dune | 10 Meadow | 11 Polder Heritage, de nieuwste tapijttegelcollectie van modulyss, brengt karakteristieke Vlaamse landschappen tot leven in vijf combineerbare tapijttegeldesigns. Ze kunnen afzonderlijk of gecombineerd worden geplaatst om duurzame omgevingen te creëren met een uitstekende akoestiek en gezonde luchtkwaliteit. Dune, Meadow en Polder zijn bovendien Cradle to Cradle Certified® en CO2-neutraal.

Ontdek Heritage op modulyss.com/heritage

21PIP005_ADVERTENTIES.indd 83

Dune 216

21-10-2021 16:45

EVENEMENTEN

GLUE amsterdam connected by design 2021

De rijkdom van design De tweede editie van GLUE amsterdam connected by design – van 16 tot en met 19 september – toonde opnieuw de rijkdom van Amsterdam als centrum van design en designers.

GLUE amsterdam connected by design 2021

Er waren dit jaar maar liefst 160 deelnemers op het door David Heldt, Janine de Jong en Guus van Maarschalkerweerd georganiseerde evenement, bijna het dubbele van vorig jaar. Bovendien duurde GLUE een dag langer en voerde de designroute door nog meer stadsdelen, waarbij het ook in de uithoeken van de stad regelmatig aangenaam druk was. In onder meer ontwerpstudio’s, architectenbureaus, (nieuwe) showrooms, scholen, hotels en privéwoningen was design in vrijwel al zijn verschijningsvormen te zien – vaak ook op het snijvlak van kunst. Overigens niet alleen van Amsterdamse ontwerpers en kunstenaars, maar uit het hele land, en in de verschillende showrooms ook uit tal van andere landen. Net als vorig jaar werd daarbij duidelijk hoeveel iedereen er, in deze tijden van veel thuisblijven, naar uit had gekeken om elkaar weer te ontmoeten en mooie nieuwe dingen te zien.

Bij Hollands Licht in Design Post introduceerde ontwerper Dick Spierenburg de XIO, een helder en tijdloos lichtontwerp dat sfeervol licht op een aangenaam niveau geef. De XIO – kruis (X), lijn (I), en vlak (O) – bestaat uit een vlak van 30 x 30 cm op een slank pootje en een vloerkruis, en laat zich overal toepassen zonder dominant te worden. Het vlak is transparant en licht bij inschakelen egaal op, en verspreidt een helder en zacht licht. De innovatie zit in de smalle led, verstopt in de drager van het vlak (de ‘heatsink’). Het speciale patroon zorgt ervoor dat het frameloze vlak egaal wordt verlicht,

EVENEMENTEN

om te lezen of een wand of object te accentueren. Het onderstel is rank en elegant, en geeft XIO een minimalistisch en architectonisch karakter. De XIO heeft een hoogte van 90 of 120 cm. De metalen delen zijn er in white en anthracite als neutrale, en pebble en het hier getoonde rust als warme tinten – alle vier met een fijne korrelstructuur. De lichtintensiteit kan traploos worden aangepast met een vloerdimmer. www.hollandslicht.eu Textielkunstenaar Lizan Freijsen is gefascineerd door schimmels en onze nimmer aflatende pogingen

het werk maakte. (Foto: Colin Eusman).

Nieuw onderdeel was GLUE TV (in samenwerking met SALTO TV), dat vanuit de A’DAM Toren dagelijks inspirerende interviews uitzond.Voor wie ze gemist heeft: de uitzendingen zijn nog terug te zien op de website van GLUE. De organisatoren stellen in hun ‘recap’ dit jaar dat het voelde alsof GLUE amsterdam connected by design er altijd al geweest is, en ze slaan daarmee de spijker op de kop. Niet alleen dat, GLUE is ook een onmisbaar evenement voor de stad. Goed nieuws: de volgende editie van GLUE in 2022 is al aangekondigd.

www.lizanfreijsen.com, www.micropia.nl

glue.amsterdam

om schimmel- en vochtplekken uit onze alledaagse omgeving te verbannen. Door deze vlekken te ‘vertalen’ in textiele kunstwerken wil ze de schoonheid ervan visualiseren. In opdracht van ArtisMicropia, het eerste en enige microbenmuseum ter wereld, maakte Freijsen The Fungal Wall, een serie wollen, handgetufte karpetten die acht verschillende schimmels tegen een achtergrond van korstmossen verbeelden. Het in samenwerking met Micropia, Textielmuseum Tilburg en het Westerdijk Fungal Biodiversity Institute in Utrecht gemaakte monumentale werk toont, net als het museum, het belang van microben, en laat schimmels van een positieve kant zien. The Fungal Wall is nog tien jaar te zien in Micropia, net als de film die Marieke van der Lippe over ‘the making of’ van

33_Beurs_01L.indd 84

26-10-2021 16:58

TEKST

Rutger van Oldenbeek

In de nieuwe showroom van OCCO liet Edith Winkler van W-architectuurstudio onder meer deze Office Rickshaw zien – een intelligent, mobiel werkstation dat vorig jaar op de shortlist stond van de prijsvraag Agile Workspace 2.0, uitgeschreven door FRAME magazine en Orgatec. De briefing voor de prijs was ‘hoe kunnen we de werkplek verbeteren als het gaat om individuele invloed?’. De Office Rickshaw is een duidelijk Burik & Burik – agent voor onder meer Moroso, Pedrali, Extremis, RS Barcelona, Tom Dixon en Arktura – is het afgelopen jaar

antwoord op deze vraag: het ‘smart’ werkstation biedt draadloze voorzieningen en kan vrij in een

naar een nieuwe showroom verhuisd. Deze ‘Brand Box’ aan de

ruimte worden verplaatst, waarmee ook de afstand

Cruquiusweg heeft een prachtig uitzicht en terras aan het water,

tot andere gebruikers kan worden bepaald. Hij

waar het tijdens GLUE goed toeven was op de hier getoonde

kan ook fysiek van vorm veranderen, waarmee je

Amai van Extremis. Deze flexibele en verstelbare tafel kan worden

een signaal naar je omgeving kunt geven dat je

aangepast aan elke bijeenkomst, zowel binnen als buiten, voor

even niet beschikbaar bent. De Office Rickshaw

werk of ontspanning, zittend of staand werken. Het blad kan op

is uitgerust met aanpasbare verlichting, een

twee hoogtes tussen twee stevige, A-vormige frames worden

intelligente, krachtige batterij en een geïntegreerd

geplaatst, en in een handomdraai van zit- naar stahoogte worden gebracht. De frames kunnen worden voorzien van onder meer

ventilatiesysteem, dat steeds voor verse lucht zorgt. Alle instellingen kunnen met een app op de

dimbare led-verlichting, stopcontacten en USBC-verbindingen, een

smartphone worden geregeld. Winkler maakte haar

zonnescherm, en zelfs een virusdodende module die gebruik maakt

ontwerp al voor de Covid-pandemie en de Office Rickshaw is dan ook zeer visionair.

www.burikenburik.nl, www.extremis.com

www.w-architectuurstudio.nl

GLUE amsterdam connected by design 2021

van UV-C-licht. Ontwerp: Dirk Wynants.

Blikvanger in de Lensvelt Gallery aan de Herengracht was deze Tank Chair, ontworpen door Sanne Schenk en Tommy Kleerekoper van Tank architecture & interior design. De stoere en circulaire Tank Chair biedt een hoog comfort dankzij de geavanceerde instelmogelijkheden en is verkrijgbaar in talloze kleuren en stofferingen. De stoel heeft een officiële NEN 1335 certificatie en is afgewerkt met echte skateboardwieltjes, die haast onverwoestbaar zijn en zorgen voor een vrolijke twist.

EVENEMENTEN

www.lensvelt.nl, www.tank.nl

Een drukbezochte locatie tijdens GLUE was Cosentino City Amsterdam, schuin tegenover het Concertgebouw – het 15de inspiratiecentrum van de Spaanse producent van innovatieve materialen voor architectuur en design. Op zo’n 550 m2 verdeeld over twee

‘Waste Textiles Artist’ Femke van Gemert vervaardigt (wand)

verdiepingen kun je hier kleuren, materialen en toepassingsmogelijkheden bekijken en

kleden, installaties en objecten van gerecycled textiel en andere

vergelijken. Het City-concept is ontworpen door het Cosentino-designteam en bestaat

afvalmaterialen. Het textiel is afkomstig van uiteenlopende

uit meerdere ruimtes, waar de voornaamste merken van Cosentino, Silestone, Dekton

bronnen en weerspiegelt volgens Van Gemert ons overdadig

en Sensa in de spotlight staan. Er zijn voorbeelden te zien van vloeren (geventileerde)

consumentengedrag. Als kunstenaar wil zij kunst creëren zonder

geveltoepassingen en werkbladen, en materialen kunnen live op groot formaat ervaren

natuurlijke grondstoffen te gebruiken, en in haar werken is altijd

worden. Ook is er ruimte voor evenementen en exposities.

de schoonheid van imperfectie en verval te zien. Daarbij getuigt elk

www.cosentino.com/nl-nl

stuk van grote liefde voor textiel als veelzijdig materiaal. In een van de monumentale trappenhuizen van Hotel Arena was dit gekleurde werk ‘Happy Ever After’ te zien, een ironische titel die verwijst naar het zoeken naar geluk waar we allen aan ‘lijden’. Met zijn opgewekte kleuren is het kleed een ‘onschuldig antidepressivum’. Het bestaat voornamelijk uit synthetische stoffen die moeilijk te recyclen en vaak schadelijk zijn, en daarom volgens Van Gemert maar beter voor iets vrolijks aan de muur kunnen worden gebruikt. www.femkevangemert.nl

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

33_Beurs_01L.indd 85

26-10-2021 16:58

Het Nederlandse designmerk Banne toonde een deel van de nieuwe collectie in hotel Arena, een van de belangrijke GLUE hubs. Banne is onderdeel van het designlabel Zuiver en richt zich op duurzame producten, vervaardigd van hoogwaardige materialen. De Nivo van Casala (in Design Post) is een stijlvolle en

Banne werkt samen met ontwerpers als

uitgesproken bijzettafel die door het kenmerkende gevouwen blad

Bas Vellekoop, Peter van de Water en

over meerdere niveaus beschikt – waaraan hij ook zijn naam dankt.

Lex Pott, van de laatste zijn deze bank

De tafel is volledig uitgevoerd in staal, het blad en het onderstel worden afgewerkt met een matte structuur poedercoating in diverse

en fauteuil uit de collectie Slice. Voor de gelegenheid ging Banne een samenwerking

eigentijdse kleuren. Nivo is er als bijzet- en salontafel in meerdere

met vloerenfabrikant Interface, een van de

maten, de salontafel wordt uitgevoerd met massief eikenhouten

GLUE founding partners. Al sinds de jaren

poten. Het ontwerp is van architect en meubelmaker Michael

90 focust Interface zich op het produceren

Hilgers uit Berlijn, die reeds meerdere Interior Innovation Awards en German Innovation Awards ontving. www.casala.com

van CO 2-neutrale producten. Op het moment dat hun missie zo goed als bereikt was, hebben ze de lat weer een stuk hoger gelegd door CO 2-negatieve producten na te streven. De eerste collecties daarvan waren tijdens GLUE te zien. www.banne.com, www.interface.com

GLUE amsterdam connected by design 2021

Tijdens GLUE vond de ‘grand opening’ van STUART Amsterdam Interior Hub plaats, een prachtige nieuwe showroom voor interieurprofessionals aan de Verrijn Stuartweg in Amsterdam Diemen, waar tal van bijzondere interieurcollecties en kantoorinnovaties zijn te zien. Op een oppervlak van circa 400 m2 en 150 m2 dakterras zijn verschillende merken en agentschappen vertegenwoordigd: BOND

EVENEMENTEN

Interior, NORR11, Milani Ruimte-inrichters, Circuform is een nieuw merk dat industrieel ontworpen meubelen

Fourmost agency, Bryck en Charles & More.

een circulair leven geeft, om zo gebruik van nieuwe grondstoffen

De foto toont de ‘working showroom’ van

te minimaliseren en hergebruik te maximaliseren. Op CONTACT

Charles & More, dat zich niet alleen richt op

Amsterdam was onder meer deze stoel Kwart van ontwerper Ton

werkomgevingen, maar ook op onder meer

Haas te zien, die wordt gemaakt in Nederland van 100 procent

publieke zones, ontspanningsruimtes, horeca,

Nederlands ‘post consumer’ plastic afval. De vorm van de Kwart

wachtruimtes en educatieve gebieden. Het

is ontstaan uit een zoektocht naar efficiënt materiaal wat betreft

bedrijf realiseert projecten in de zakelijke

comfort, visuele identiteit, technisch haalbaarheid en prijs, en staat

markt, zoals kantoren, hotels, cafés, restaurants,

voor een optimale balans tussen hoeveelheid materiaal en stijfheid.

luchthavenlounges, universiteiten en zorgcentra.

www.circuform.com, www.tonhaas.com

www.charlesandmore.nl

Petra Vonk presenteerde in haar studio een nieuw product in de Plectere collectie van akoestisch textiel: re_play, een innovatief geluidsabsoberend paneel, gemaakt van restjes wol die bij de productie van Plectere over blijven. Een re_play-paneel is samengesteld uit negen stroken dik wolvilt, die aan elkaar worden gestikt tot een breedte van 45 cm. De boven- en onderzijde zijn geheel dicht, het gecurvde open deel is 70 cm hoog en bevindt zich op ooghoogte. Wanneer je langs een paneel loopt speelt het sierlijk golvende dessin met verschillende gradaties van transparantie, waardoor de ruimte een dynamische uitstraling krijgt. De hoogte van re_play is 200-250 cm hoog, op aanvraag zijn alle maten mogelijk. De panelen kunnen alleen of in serie worden geplaatst of opgehangen, en zijn er in écru en in kleur – afhankelijk van wat er over blijft. De restjes van Plectere worden gecombineerd met die van andere viltleveranciers, waardoor oneffenheden en kleurverschillen mogelijk zijn. www.petravonk.nl, www.plectere.nl

33_Beurs_01L.indd 86

26-10-2021 16:58

21PIP005_ADVERTENTIES.indd 87

22-10-2021 10:37

PRODUCTINFORMATIE

61 nieuwe kleuren voor textiel wandbekleding met onderscheidende look www.vescom.com

Textiel wandbekleding Meteor, een van de best verkochte producten in de collectie Xorel wandbekleding van Vescom, is nu beschikbaar in 61 nieuwe kleuren. Deze perfecte basic heeft een eenvoudig geweven dessin en past dankzij het uitgebreide kleurenpalet moeiteloos bij elk interieur. Dankzij de combinatiemogelijkheden van de kleurgroepen kunnen verschillende tinten en schakeringen worden gebruikt om één harmonieuze sfeer te creëren of om specifieke gebieden binnen een interieur te onderscheiden. Naast de onderscheidende look, zorgen de prestaties van Meteor en de lage impact op het milieu ervoor dat het een ongeëvenaard product is dat perfect past in deze tijd. Meteor is voorzien van het Cradle to Cradle Silver-certificaat - een garantie voor circulariteit. Het is ongelooflijk sterk, duurzaam en gaat lang mee. Daarnaast biedt het de hoogste mate van brandwerendheid in de Xorel-collectie.

Een stoel die bij elke leeftijd past www.ﬂoetotto.com / www.concoen.com

PRODUCTINFORMATIE

Kinderen groeien.Vooral op school overtreffen ze zichzelf soms. Dat vraagt om een stoel die bij elke leeftijd past. De PRO Plusminus van Flötotto heeft een zithoogte van 51 cm en een flexibele voetsteun, en bootst de DIN EN 1729 maten 2, 3, 4 en 5 na. De hoogte kan eenvoudig worden aangepast met een enkele handbeweging, zonder gereedschap. Met name basisschoolklassen profiteren van deze flexibele stoel, die meegroeit met het kind. Dat geldt ook voor leergroepen die zich uitstrekken over verschillende leeftijdsklassen. De PRO Plusminus op proef? Stuur een email naar benelux@floetotto.de. Agent voor de Benelux van Flötotto is concoen.

De evolutie die voldoet aan ieders wens www.e4d.nl

Tijdens Salone del mobile in Milaan presenteerde LaCividina vol trots het nieuwe systeemprogramma NODE+. Het is een ontwerp van Ben van Berkel /UNStudio uit Amsterdam. Node+ laat zich makkelijk voor iedere activiteit aanpassen. De hoogwaardig gestoffeerde rechthoekige, vierkante, halfronde en kwartronde zitelementen, gecombineerd met de verplaatsbaar gestoffeerde rugleuningen en armleggers, geven een enorme speelvrijheid in hoe NODE+ toe te passen is. Tevens heeft het NODE+systeem twee type scheidingswanden. Één tussenwand bestaat uit houten latten met een oosters tintje voor een visuele afscheiding. En er is ook een gestoffeerde versie die een akoestische functie heeft. Om het geheel compleet te maken zijn er verplaatsbare bijzettafels, waarvan er één de perfecte hoogte heeft voor gebruik van een laptop. LaCividina is als eerste Italiaanse meubelfabrikant Catas gecertificeerd ‘100% made in Italy’. Het bedrijf staat voor hoogwaardig kwaliteit van stoffeerwerk en produceert zo dat het materiaal van ieder meubelstuk aan het eind van de levenscyclus duurzaam te scheiden is.

22_Product_01L_0002.indd 88

27-10-2021 10:13

Stijlvol, comfortabel en voor elk moment www.nowystyl.com

Het is tijd om tot rust te komen. Met Tilkka, de meest uitgebalanceerde lijn fauteuils en banken. Stijlvol, comfortabel en voor elk moment van de dag. Deze lijn was dan ook niet voor niets de inspiratie voor een muziekstuk van Loscil, een Canadese artiest die bekend staat om zijn elektronische en ‘ambient’ muziek. Muziek die opgaat in de omgeving, rustig en lang uitgesponnen en waarbij een ritme vaak ontbreekt. Zo sloegen Nowy Styl en de Canadese muzikant de handen ineen, en werd Tilkka het leidende motief van een muziekstuk van de kunstenaar uit Vancouver. In het Fins betekent Tilkka het opspattende water dat veroorzaakt wordt door een geworpen kiezelsteen. Het duurt maar even, maar geeft je toch een kalmerende en ontspannende ervaring. Tilkka betekent: hier en nu genieten. Datzelfde gevoel geeft de Tilkka-lijn van fauteuils en banken. En dat is wat Loscil heeft willen vangen.

PRODUCTINFORMATIE

Ruimteverdeler voor hybride werken www.cascando.com/nl

Ruimtegebruik verandert soms elke dag. Aan welke inrichtingsbehoefte dan ook behoefte is, ruimteverdelers uit de Pillow Space-serie van Cascando bewegen flexibel mee. Dankzij een lichtgewicht onderstel met zwenkbare wielen is deze ruimteverdeler een mobiele alleskunner die zich aanpast aan elk gewenst gebruik. Perfect geschikt voor het afbakenen van persoonlijke ruimte, geweldig als de gebruiker de groepsfuncties in een ruimte wilt zoneren. Geïntegreerde accessoires als een whiteboard, lcd-scherm, schapjes of kastjes maken Pillow Space tot een multifunctionele space organiser.

Voorkomen is beter dan genezen www.kusch.com

Wel eens nagedacht over wat er kan gebeuren in geval van brand met al die soft-seatings in de huidige kantoren of thuiswerkplekken? Eigenlijk best vreemd dat er bij alle zorgvuldig uitgekozen producten, voor projecten en in huis, zo weinig aandacht wordt besteed aan dit thema. Kusch+Co heeft standaard oplossingen voor dit probleem die het vrijkomen van giftige toxische gassen bij brand voorkomen. Deze gassen zijn vaak de doodsoorzaak, niet het vuur.Voorkomen is dus beter dan genezen.

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

22_Product_01L_0002.indd 89

27-10-2021 10:14

PRODUCTINFORMATIE

Elegante zaalstoelen www.instagram.com/beroagencies / www.dietiker.com

De stoelenserie MEN, ontworpen door Greutmann Bolzern Designstudio, omvat de modellen Oneman, Twomen en Nomen. Een meesterwerk van Zwitserse techniek, tijdloos en elegant. De gepatenteerde schroefloze hout-metaal verbinding maakt de stoel tot de sterkste in zijn soort. De serie is zeer geschikt voor gebruik in seminarruimtes, auditoria en theaters of congrescentra. Alle modellen zijn stapelbaar, ook als ze voorzien zijn van het optionele schrijfblad. Armleuningen kunnen achteraf eenvoudig worden aangebracht. De MEN-Collection wordt in de Benelux en Scandinavië voor het Zwitserse merk Dietiker op de markt gebracht door Bero Agencies.

PRODUCTINFORMATIE

Automatische keuze voor duurzaamheid www.baars-bloemhoff.nl

Maak kennis met de Arpa Stock Collection. Deze collectie van Arpa Industriale geeft ruime keuze uit wel 183 hoogwaardige hpl-decoren in aansprekende oppervlakte afwerkingen. 36 uni-kleuren worden op duurzame wijze geproduceerd volgens de innovatieve Bloom-technologie. Met maar liefst -28 procent waterfootprint, -38 procent primaire energiebehoefte en -46 procent CO2-emissie kiest de gebruiker automatisch voor een stukje duurzaamheid. Ontdek de zes thema’s binnen de Arpa Stock Collection en de unieke en super duurzame Bloom-kerntechnologie.

(Brand)veilig en lichtgewicht alternatief voor plaatmateriaal en vormwerk www.formx.nl

De Engelse fabrikant Jesmonite levert met de Jesmonite AC100 en Jesmonite AC730 twee acryl-gebonden composietmaterialen op basis van alpha-kristallijn gips, respectievelijk cement, die met een glasvezelbewapening in een bekisting of mal gevormd kunnen worden. Deze producten bieden een (brand)veilig en lichtgewicht alternatief voor plaatmateriaal en vormwerk in de gebouwde omgeving. De AC100 leent zich uitstekend voor interieurtoepassingen, de AC730 is ook buiten toepasbaar. Te denken valt dan aan toepassingen als wandpanelen, akoestische panelen, gevelbeplating en constructieve of decoratieve ruimtelijke elementen, veelal gefabriceerd als multipels. Door te spelen met ritme, vorm, oppervlaktetextuur, kleur en vulmiddelen zijn de mogelijkheden qua design vrijwel onbeperkt.

22_Product_01L_0003.indd 90

26-10-2021 11:25

Afwijken van de norm www.primabad.nl

Wastafelmeubel blend van Primabad is er voor iedereen die graag afwijkt van de norm en het avontuur opzoekt. De wastafelkast zorgt voor de speelse ‘touch’ in de badkamer. Gecompleteerd met een dun Solid Surface-blad, opbouwkommen of het strakke keramische wastafelblad, krijgt het meubel een volwassen uitstraling. Bij de uitvoering met alu-greeplijsten maakt de optionele ledverlichting het plaatje compleet. De laden zijn voorzien van sluitdemping en uit te voeren met Tipmatic voor het openen zonder gebruik te maken van grepen of greepprofielen. Ook is er de optie de laden asymmetrisch uit te voeren. Meubel blend van Primabad is leverbaar in keramiek, Solid Surface en opbouwkommen. Er zijn vijf breedtematen (60, 80, 102, 122 en 142 cm), 33 decoren zeven special corpus -en frontkleuren.

PRODUCTINFORMATIE

Meer ﬂexibiliteit voor het ‘kantoor van nu’ www.sedus.com/nl

Sedus se:lab is het zogenoemde ‘back to the office’-programma van nu. Andere structuren, andere behoeften, nieuwe concepten: moderne kantoren veranderen steeds meer in open spaces en worden daarbij gekenmerkt door communicatieve tussenzones, decentrale werkomgevingen en verschillende, beschikbare ruimtes. Meer flexibiliteit is gevraagd om de gedachten en ideeën de vrije loop te laten.Voor productief en creatief werken in beweeglijke teams – precies datgene wat se:lab optimaal ondersteunt. De Sedus se:lab-collectie biedt werkplekken, teamtafels, high desk oplossingen en presentatiemiddelen.

Sneller én eenvoudiger geïnstalleerd www.vogels.com/professional

Met de nieuwe videowall pop-out beugels van Vogel’s worden lcd-videowalls nóg sneller en eenvoudiger geïnstalleerd in staande of liggende positie. De Vogel’s PFW 6706 is geschikt voor displays van 40 tot 65 inch, met een gewicht tot 45 kg. De popout beugel kan rechtstreeks op de muur worden bevestigd en biedt ook een oplossing voor videowall montage op hobbelige, oneffen muren en stud wanden. De beugel is tevens compatibel met het modulaire Vogel’s Connect-it-montagesysteem. Hiermee worden eenvoudig videowall-oplossingen van vloer tot plafond, vloer tot wand of vast aan de vloer gecreëerd. De nieuwe pop-out-bevestigingsoplossing is ideaal voor ingebouwde videowall-installaties.Vrijwel elk gewenst formaat videowall is mogelijk. Dankzij het pop-out mechanisme met enkelvoudige vergrendeling blijft het display altijd waterpas hangen en is onderhoud snel en erg eenvoudig. De PFW 6706 is TÜV5 gecertificeerd voor maximale veiligheid.

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

22_Product_01L_0003.indd 91

26-10-2021 11:25

PRODUCTINFORMATIE

Voor een efﬁciënter gebruik van ruimte www.bogaerts.design

Hoe slim om te gaan met de vierkante meters die beschikbaar zijn? Formosa biedt oplossingen om flexibel om te gaan met een ruimte. Binnen de collectie zijn een aantal producten toegevoegd, zoals stapelbare bankjes, opklapbare tafels en werktafels in diverse maten. Het combineren van de verschillende zit- en tafelproducten uit deze collectie zorgt voor een rustige uitstraling.Voor extra comfort heeft ieder zitelement optioneel een gestoffeerde top. De collectie Formosa is ontworpen door Jacob Nitz voor Bogaerts. Formosa wordt in Nederland geproduceerd en kenmerkt zich door een moderne industriële uitstraling met frisse kleuren.

Licht en simpel lijnenspel PRODUCTINFORMATIE

www.muuto.com / www.byotten.nl

De Linear system is een ontwerp van Thomas Bentzen voor Muuto. Bij deze tafel is sprake van het lichte en simpele lijnenspel dat Deense meubelen kenmerkt. Het tafelblad met een breedte van 147 cm heeft in het midden een opening in de lengterichting. Deze biedt de mogelijkheid om te elektrificeren, verlichting te monteren, accessoires te koppelen en scheidingswanden (screens) op te plaatsen. Ideaal voor werken met afstand, overleggen met afstand, studeren, lezen en om overleg te plegen. Bladafwerkingen zijn mogelijk in fineer en nano-laminaat.Vooral de toepassing van nano-laminaat is voor gebruik in universiteiten en scholen zeer geschikt, makkelijk in onderhoud en laat geen vingervlekken achter. De basistafel heeft een lengte van 120 cm (bij 147 cm breedte) en te verlengen naar 240, 360, 480 of 720 cm.Verlichting is te monteren op de tafel, maar kan ook losstaand, of hangend boven de tafel. Screens en trays zijn toepasbaar voor aflegmogelijkheden en/of beplanting.

Vergadertafel rekent af met lang zitten www.NJOJ.nl

NJOJ Dutch Design lanceert een multifunctionele en stijlvolle vergadertafel om staand aan te vergaderen. Daarmee komt NJOJ tegemoet aan de trend om gedurende de werkdag minder te zitten en steeds vaker staand te vergaderen of te lunchen. De vergadertafel is demontabel en bestaat uit een aluminium onderstel en een lichtgewicht tafelblad. Dankzij de voetsteunen nemen mensen tijdens het staan een proactieve houding aan en raken ze minder snel vermoeid. De vergadertafel bevat handige extra’s, zoals haken onder het tafelblad voor het ophangen van jas of tas. De stijlvolle NJOJ-vergadertafel is van horecakwaliteit en daarom uitstekend geschikt om aan te vergaderen, maar ook als ontvangsttafel in een hal of als statafel in het bedrijfsrestaurant. Met de optionele korte poten is de vergadertafel in een handomdraai in te zetten als eettafel met een hoogte van 78 cm. Daarmee is deze vergadertafel een aanwinst voor vergadercentra, horecagelegenheden, bedrijven en aanbieders van flexibele werkplekken. De vergadertafel is leverbaar in meerdere uitvoeringen, maatwerk is mogelijk.

22_Product_01L_0004.indd 92

26-10-2021 11:26

Voor liefhebbers van Scandinavisch design www.buzzi.space

Voor de design- en meubelliefhebbers biedt BuzziNordic ST600 een moderne kijk op Scandinavische invloeden. Deze tafel in Scandinavische stijl is ideaal voor het creëren van Hubs for Togetherness en is de perfecte plek om samen te komen voor vergaderingen, werk, studie en brainstorming. Maar daar houdt het niet op. BuzziNordic ST600 vervangt moeiteloos alledaagse eettafels in zowel woon- als horecaomgevingen en past in tal van verschillende interieurs. Bovendien kan deze veelzijdige tafel gecombineerd worden met verschillende van onze zitelementen zoals BuzziFloat, BuzziDee Plus of BuzziCube. BuzziNordic ST600 is aan duurzaam product en zal zeker de tands des tijds doorstaan.

PRODUCTINFORMATIE

Geschenk voor creatieve designers www.unilinpanels.com

Een interieurplaat die eruit ziet als echt hout, maar nóg beter presteert? Met Unilin Master Oak maakt Unilin Panels het waar. De nieuwste generatie plaatmateriaal combineert de look-and-feel van natuurlijke eik met de onklopbare kwaliteit van melamine en hpl. Het nieuwe plaatmateriaal is een geschenk voor creatieve interieurdesigners. De matte uitvoering van Unilin Master Oak zorgt voor een luxueuze uitstraling en heeft een unieke tekening – net zoals bij echte eik. Unilin Master Oak oogt natuurlijk en is krasbestendig, kleurvast, en onderhoudsvriendelijk. Unilin Master Oak is verkrijgbaar in een uitgebreid productenpakket. Met vier houtkleuren en twee unikleuren – wit en zwart – lanceert Unilin Panels in een klap zes kant-en-klare designs. Unilin Master Oak is bovendien eenvoudig te combineren met alle soorten dragers en is ook beschikbaar in brandvertragende, vochtwerende en formaldehydevrije varianten.

Comfortabele loungestoelen www.wilkhahn.nl

Wilkhahn introduceert de Occo Lounge, naar een design van Jehs + Laub. Het betreft een serie comfortabele loungestoelen met twee rughoogten. De frames zijn verkrijgbaar in een vierpoots aluminium draaibaar frame en een vierpoots massief houten frame. Lage tafels maken ook deel uit van de Occo Lounge. Mogelijk zijn onder andere Occo Conference, Occo kunststofschalen (zes kleuren), krukken en [sta-] tafels. Bovendien zijn de nieuwe Pantone-kleuren donker jadegroen en Siena rood geïntroduceerd.

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

22_Product_01L_0004.indd 93

26-10-2021 11:26

PRODUCTINFORMATIE

Een vleugje originaliteit in de badkamer www.alape.com/NL

Alape, merkfabrikant van hoogwaardige waskommen en wastafels, introduceert nieuwe kleurvarianten voor de waskomserie Stream. Naast de klassieke witte variant is Stream nu ook verkrijgbaar in de kleuren Silk mat, Oyster mat, Nordic mat, Gravel mat en matzwart. De schotelvormige waskom van ontwerpbureau Busalt Design wordt gekenmerkt door zijn filigraniteit en unieke komvorm. De evenwichtige verhoudingen, de zachte ronde lijnen en de vloeiende vorm, bevorderen de waterstroom en karakteriseren de functionaliteit van de kom.Voorheen verkrijgbaar in klassiek wit brengen de nieuwe kleuren – in natuurlijke tinten en een mat oppervlak dat aan poeder doet denken – een vleugje originaliteit in de badkamer. Kleurvarianten als Nordic of Gravel mat creëren spannende accenten in de vormgeving van het wastafelmeubel. De zachte en lichte tinten van de waskommen in Silk en Oyster mat zijn juist rustgevend, en dompelen de omgeving onder in een fluweelachtig licht. Als laatste geeft de matzwarte variant van Stream een elegante uitstraling aan de badkamer.

Zonlicht opnieuw uitgevonden www.sylvania-lighting.com

PRODUCTINFORMATIE

Sylvania LumiNature luidt een nieuw tijdperk in van Human Centric Lighting: het vindt zonlicht opnieuw uit. LumiNature draagt bij aan de gezonde cyclus van het lichaam. Het helpt namelijk de juiste hoeveelheid hormonen te reguleren gedurende de dag. LumiNature biedt het volledige lichtspectrum van de zon, met een uitmuntende kleurweergave CRI97. De blauwe piek, die gebruikelijk is bij standaard ledlichtbronnen en niet wordt aangetroffen in natuurlijk licht, wordt geëlimineerd. Een belangrijk verschil tussen zonlicht en LumiNature is dat LumiNature regelbaar is. Het belangrijkste doel is om het juiste licht, op de juiste plaats, op het juiste moment te leveren. Het draadloze SylSmart-systeem maakt dimbaar, automatisch regelbaar Tunable White-licht mogelijk dat het ritme van de zon respecteert en de lichtkleur en -intensiteit automatisch regelt, terwijl het ook volledige optimalisatie, automatisering, gepersonaliseerde controle en flexibiliteit mogelijk maakt. Met de SylSmart-app heeft de gebruiker besturing zelf in de hand. De LumiNature-technologie wordt als eerste toegepast in de Ascent 100 downlights en Optix armaturen.

Verlichting eenvoudig slim maken www.klemko.nl

Integreer eenvoudig de slimme Lumiko-dimmers in verschillende Smart Home-oplossingen voor snelle toegang tot allerlei lichtscènes. Met één druk op de knop is de gewenste sfeer gekozen om controle te krijgen over verlichting. Nu steeds meer mensen overgaan op slimme verlichting heeft Lumiko dimmers voor het draadloos of centraal aansturen van de verlichting. De slimme Zigbee- en Z-wave-dimmers van deze fabrikant kunnen eenvoudig gekoppeld worden aan platformen en apps met hetzelfde protocol, waardoor de reeds aangesloten dimbare ledverlichting handmatig en draadloos (via een app) bediend kan worden. Voor het Zigbee-protocol heeft Lumiko de 891105 en voor het Z-wave-protocol de 891110. De Lumikoleddimmers maken gebruik van unieke software die de belasting meet en het programma daarop afstemt. De dimmers zijn geschikt voor fase-afsnijding-ledverlichting tot maximaal 200 W en deze dimmers bieden ook de mogelijkheid om meerdere pulsdrukkers parallel aan te sluiten. Tevens zijn de dimmers tweedraads aan te sluiten wat een snelle montage garandeert. Ze zijn voorzien van een 4 mm as, inclusief 6 mm as-adapter, zodat vrijwel alle merken schakelmateriaal op deze dimmers te monteren zijn.

22_Product_01L_0005.indd 94

26-10-2021 11:43

Duurzame, hoogwaardige en brandveilige meubelen www.nel.nl

Onlangs verscheen het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid naar aanleiding van de fatale flatbrand in Arnhem. In Nederland vallen jaarlijks tien dodelijke slachtoffers en honderd gewonden door brandonveilige meubels. OVV-voorzitter Dijsselbloem raadt aan voortaan als overheid eisen te stellen aan de brandveiligheid van meubilair. Een terecht punt: in Nederland wordt er door meubelfabrikanten nog weinig gewerkt met brandvertragend materiaal. Het nieuwe Nederlandse merk Nel biedt als een van de weinige bedrijven duurzame én brandveilige meubelen. De banken, fauteuils en bijzettafels worden in Nederland geproduceerd, en Nel gebruikt alleen duurzame, natuurlijke en hoogwaardige materialen, die bovendien schoon en brandveilig zijn. Daarmee zijn ze ook uitermate geschikt voor de projectmarkt. Het schuim dat Nel toepast in haar banken is van het Nederlandse merk Pantera. Naast een hoog comfort en zeer lange levensduur is dit het enige koudschuim op de markt dat zonder toevoeging van ongezonde chemische middelen brandvertragend is. Het voldoet zelfs aan de strenge Californische eisen op gebied van brandveiligheid en milieu (CAL 117). Voor de bekleding gebruikt Nel uitsluitend wollen stoffen. Ook wol heeft een fijn comfort, lange levensduur én is van nature vlamdovend. Het heeft bovendien geen chemische nabehandeling nodig. Alle stoffen in de Nel-collectie voldoen daarmee aan de Europese EN 1021-½-normering.

PRODUCTINFORMATIE

Ruimtelijke verlichting www.kroone-lighting.nl

De strakke vormgeving van de opaal kunststofbuis van Kroone Lighting harmonieert goed met de werkplekomgeving van het oude industriële fabriekspand. De slanke 50 mm opaalbuis realiseert rondom stralend diffuus licht. Het minimalistische ontwerp van Tisina 50 wordt geaccentueerd door platte einddoppen waaraan ook de ophanging en aansluitbedrading zijn bevestigd. De driver is opgenomen in een rond plafondpotje. Tisina 50 is behalve als werkplekarmatuur ook prima toepasbaar als ruimtelijke verlichting in kantoortuinen, ganggebieden en trappenhuizen voor het creëren van horizontale en verticale lichtlijnen. De Ø 50 mmbuisverlichting wordt gemaakt in lengten 326, 626, 1226 en 1526 mm in de lichtkleuren 3000K en 4000K. Tisina solo led tubes zijn er ook in Ø 70 en 100 mm.

Hommage aan de brandweerladder www.karmanitalia.it/en

Lamp Fireman, door Marc Sadler ontworpen voor de Italiaanse lichtfabrikant Karman, is een duidelijke hommage aan de uitschuifbare brandweerladder, en doet denken aan de karakteristieke, historische en geliefde brandtrappen langs de gevels van huizen in New York. De uitschuifbare Fireman is gemaakt van gelakt zwart aluminium en staat stevig op een driehoekige basis van gelakt zwart ijzer. Door het bewegen en aanpassen van een scharnier kan de lamp worden uitgeschoven van 2,05 tot maar liefst 3,2 meter, waarmee hij ideaal is voor ruimtes met hoge plafonds. De Fireman bestaat uit twee aanpasbare led-bronnen (24volt, 25,2W - 2880 lumen - CRI > 90 - class A+) in verschillende diameters (48 en 78 mm), die individueel kunnen worden gedimd met behulp van de Karman-app.

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

22_Product_01L_0005.indd 95

26-10-2021 11:44

ETCETERA

Hout heeft de toekomst

ETCETERA

Sinds kort is Tomorrow’s Timber, de Engelstalige bestseller over de meest recente ontwikkelingen op het gebied van hout als innovatief en duurzaam bouwmateriaal, ook in het Nederlands verkrijgbaar – onder de titel De Houtbouw Revolutie. Met het boek hoopt uitgever MaterialDistrict Nederlandse architecten, ontwikkelaars, overheden en beleggers te stimuleren meer te bouwen in hout op weg naar een circulaire toekomst. De toepassingsmogelijkheden van hout in de bouw lijken oneindig en nog altijd volgen technologische ontwikkelingen elkaar in rap tempo op. Als ‘De Houtbouw Revolutie íets leert, dan is het dat bouwen met hout de toekomst heeft. Het boek behandelt op aantrekkelijke wijze de vele toepassingsmogelijkheden van dit duurzame bouwmateriaal, met name op het gebied van nieuwe bouwsystemen op basis van massiefhout-producten als Cross Laminated Timber (CLT), Laminated Veneer Lumber (LVL) en Glued Laminated Timber (Glulam). Dankzij deze ontwikkelingen is hout inmiddels een serieuze vervanger van beton en staal in de bouw. De Houtbouw Revolutie is opgedeeld in zes hoofdstukken, waarin onder meer aandacht is voor de transitie naar een ‘biobased’ economie, klimaatverandering in relatie tot bosbouw, de kenmerken van hout, innovatieve ontwikkelingen op het gebied van hout als bouwmateriaal, het ontwerpen en bouwen met massiefhout

en een blik op de toekomst. De informatieve tekst is verrijkt met verhelderende infographics en foto’s van aansprekende houtprojecten. De Houtbouw Revolutie is een aanrader voor iedere Nederlandse bouwprofessional; de auteurs verwijzen een aantal mythes over bouwen met hout voor eens en voor altijd naar het rijk der fabelen. Hout, zo schrijven auteurs Pablo van der Lugt en Atto Harsta onder meer, is - mits goed toegepast - níet brandgevaarlijker of duurder dan conventionele bouwmaterialen. Ook tonen zij aan de hand van tal van voorbeelden aan dat houten gebouwen soms honderden jaren lang meegaan en dat er genoeg bos is om op een verantwoorde manier nog veel meer met hout te bouwen. En ten slotte zorgt houtbouw voor een enorme afname van CO2-uitstoot ten opzichte van bouwen met niet-hernieuwbare materialen. Sterker nog: bouwen met hout levert zelfs een enorme CO2-opslag op. Daarmee is het met recht een duurzaam en toekomstbestendig bouwmateriaal. De Houtbouw Revolutie is te bestellen op books.materialdistrict.com en bol.com. www.materialdistrict.com De Houtbouw Revolutie Auteurs: Pablo van der Lugt - Green Matters, Atto Harsta - Aldus bouwinnovatie |Eindredactie: Renske Schriemer - Design Press, Sigrid Lussenburg – MaterialDistrict | Schema’s en grafische vormgeving : vanRixtelvanderPut | : Jeroen van Oostveen – MaterialDistrict | Prijs € 33,50 | ISBN 978-90-8318-1509

BNO Piet Zwart Prijs 2021 voor Hella Jongerius Ontwerper Hella Jongerius is de winnaar van de BNO Piet Zwart Prijs 2021, vanwege haar uitzonderlijke staat van dienst en haar betekenis voor huidige en volgende generaties ontwerpers. De jury met als voorzitter Timo de Rijk heeft grote bewondering voor de manier waarop Jongerius onderzoekt, experimenteert, grenzen verlegt en voortdurend blijft pionieren. Eigengereid volgt zij zowel culturele als commerciële paden, of baant die waar nodig. Ook haar eigen praktijk heeft ze een aantal keren opnieuw uitgevonden: begonnen als individueel opererende ontwerper zette ze vervolgens een ontwerpbureau op, om daarna te kiezen voor een internationaal verspreid netwerk van ontwerpers die werken onder haar leiding. Jongerius (1963) werkt(e) voor internationale merken zoals

Hella Jongerius bij haar solo-expositie Woven Cosmos in de Gropius Bau, 2021. (Foto: Laura Fiorio)

Ikea,Vitra, KLM, Danskina, Maharam en Artek. Na haar studie aan de Design Academy Eindhoven (destijds AIVE) viel ze op met haar ontwerpen in ongebruikelijke materialen, zoals de Soft Urn en een zachte flexibele wasbak. In 1993 richtte ze haar eigen studio Jongeriuslab op. In 2009 verplaatste ze haar ontwerpstudio naar Berlijn, waar ze nog steeds woont en werkt. Haar invloed op volgende generaties ontwerpers is groot: ten aanzien van wat ze maken, hoe ze onderzoeken en hoe ze hun praktijk inrichten. De BNO Piet Zwart Prijs is een eervolle onderscheiding voor een ontwerper die van grote betekenis is voor het vakgebied en een voorbeeld is voor nieuwe generaties ontwerpers. Alle erkende ontwerpdisciplines die belangrijk zijn voor het aanzien en de ontwikkeling van het ontwerpvak komen in aanmerking. De BNO Piet Zwart Prijs wordt eens in de twee jaar toegekend. Hoewel de bekendmaking tijdens de Dutch Design Week plaatsvond, zal de prijs feitelijk pas in het voorjaar van 2022 worden uitgereikt, tijdens een speciaal aan Hella Jongerius gewijd inhoudelijk event. www.jongeriuslab.com, www.bno.nl

22_Etcetera_02R.indd 96

27-10-2021 10:20

Vakbeurzen Brussel 7 – 10 november

Meubelbeurs Brussel www.meubelbeurs.be Milaan 22 – 25 november

Made Expo www.madeexpo.it Utrecht 30 november – 4 december

Nationale Onderwijs Tentoonstelling www.not-online.nl

2022 Amsterdam 10 – 13 januari

Horecava www.horecava.nl Frankfurt 11 – 14 januari

Heimtextil www.heimtextil.messefrankfurt.com Hannover 13 – 16 januari

Domotex www.domotex.de Antwerpen 15 - 23 januari

Bouw & reno, bouwen renovatie beurs www.bouwreno.be Keulen 17 – 23 januari

imm cologne www.imm-cologne.de Paris-Nord Villepinte 21 – 25 januari

Maison&Objet www.maison-objet.com Stockholm 8 - 12 februari

Stockholm Furniture & Light Fair www.stockholmfurniturelightfair.se Frankfurt a. M. 11 - 15 februari

The Living Archive of a Studio Het Nieuwe Instituut (HNI) in Rotterdam toont tot en met 4 september 2022 ‘MVRDVHNI: The Living Archive of a Studio’, over architectenbureau MVRDV. Te zien is hoe de ontwerpfilosofie van het bureau al zichtbaar is in de vroege projecten. Aan de hand van de thema’s ‘human’, ‘green’ en ‘dream’ worden oude en nieuwe ontwerpen aan elkaar gelinkt. The Living Archive of a Studio bevat veel meer dan alleen maquettes – van schetsen tot correspondentie over de uitvoering van ontwerpen met ingenieurs en aannemers. Het in 1993 opgerichte MVRDV was een van de eerste bureaus die een digitaal archief aanlegde, en is het eerste digitale archief van deze grootte dat door HNI is verworven. Hiermee werd in 2015 begonnen en met 1.200 projecten zal het archief alleen maar groeien. Op de laagdrempelige tentoonstelling worden bezoekers uitgenodigd om actief deel uit te maken van de opwindende begintijd van MVRDV en wordt getoond hoe de eerste 400 projecten het latere werk hebben beïnvloed. Dat kan door langs de tafels met uitleg en maquettes te lopen, of door een ‘reis’ te maken door het digitale archief met een speciaal daarvoor door de MVRDV NEXT-studio ontwikkelde digitale tool. HNI-conservatoren voegen via reflecties nieuwe verhalen toe en verkennen de mogelijkheden tot verdere ontsluiting van het archief door de dwarsverbanden op te zoeken. MVRDV-oprichters Winy Maas, Jacob van Rijs en

Een vroege schets van Villa VPRO, een van de eerste projecten van MVRDV. (Beeld: MVRDV)

Nathalie de Vries halen aan de hand van archiefstukken herinneringen op aan projecten waarbij zij nauw betrokken waren. The Living Archive of a Studio is ingericht op de zesde verdieping van HNI, uitkijkend op een van de veelbesproken recente ontwerpen van MVRDV, Depot Boijmans Van Beuningen. De tentoonstelling is ingericht met gebruikt meubilair en zal na afloop minimaal afval veroorzaken – al het materiaal wordt hergebruikt. Een aanpak die past bij MVRDV, dat al sinds de oprichting bezig is met duurzaamheid. www.mvrdv.nl www.hetnieuweinstituut.nl

ambiente.messefrankfurt.com Brussel 19 – 27 februari

ETCETERA

Ambiente

Sébastien Caporusso Designer of the Year

Batibouw www.batibouw.com Frankfurt a. M. 13 - 18 maart

Light+Building light-building.messefrankfurt.com Utrecht 5 – 7 april

MaterialDistrict Utrecht utrecht.materialdistrict.nl Milaan 5 – 10 april

Salone Internazionale del Mobile www.salonemilano.it Londen 24 – 26 mei

Clerkenwell Design Week www.clerkenwelldesignweek.com

Tijdens ‘Please Have a Seat’ is de Belgische ontwerper Sébastien Caporusso uitgeroepen tot nieuwe ‘Designer of the Year’, die dit jaar voor de zestiende keer werd gekozen; de prijs is een initiatief van Interieur Kortrijk en de magazines Knack Weekend en Le Vif Weekend. Kenmerkend voor Caporusso’s werk is het ranke design in combinatie met hoogwaardige materialen. Zijn lampen, stoelen en tafels hebben een zowel eenvoudige als poëtische uitstraling, waarbij Caporusso schijnbare tegenstellingen verenigt – in objecten met organische vormen en ongewone lijnen. “Ongewone tijden vragen verrassende keuzes”, zegt jurylid en curator Dieter Van Den Storm. “Sébastien Caporusso is een designer die helemaal past in het rijtje van designers van het jaar. Hij is een ontwerper met een uitgesproken esthetische manier van werken, gecombineerd met een voorliefde voor duurzame materialen en dit alles ambachtelijk vervaardigd.” Please Have a Seat is een nieuw initiatief van de Biënnale Interieur en toont meer dan 200 stoelen en zitobjecten van hedendaagse designmerken – van historische ontwerpen door bijvoorbeeld Verner Panton en Arne Jacobsen tot meer moderne objecten van onder andere Dirk Wijnants, Jasper Morrison en Barber Osgerby. Ook zijn er verschillende ontwerpen van Caporusso te zien. Please Have a Seat is nog geopend tot en met 14 november.

Utrecht m8 – 10 juni

Vakbeurs Facilitair & Gebouwbeheer

www.sebastiencaporusso.com

www.vakbeursfacilitair.nl

www.interieur.be

Chicago 13- 15 juni

NeoCon www.neocon.com Dit overzicht werd met zorg samengesteld. In verband met onvoorziene omstandigheden kan geen verantwoordelijkheid worden genomen voor de volledige juistheid ervan.

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

22_Etcetera_02R.indd 97

27-10-2021 10:20

Tentoonstellingen

LONDON CALLING SINGAPORE

ETCETERA Bart Eijking heeft een Design & Build

Design Museum, Brussel t/m 6-3 Crush. Onverwachte ontmoetingen tussen design en kunst. adamuseum.be

bedrijf in Londen en Patrick de Louwere

Designmuseum, Gent

meubelmerk Studio Lawrence. De

t/m 6-3 10 jaar Muller Van Severen Verbinding. Van concept tot plan www.designmuseumgent.be

column is een briefwisseling tussen

werkt als architect/designdirector in Singapore. Samen zijn zij eigenaar en creative director van het Nederlandse

hen en bekijkt ontwikkelingen in Azië en Groot-Brittannië door Nederlandse brillen.

Design Museum Den Bosch t/m 18-4 GOTH – Designing Darkness www.designmuseum.nl

Textielmuseum, Tilburg t/m 8-5 Makersgeheimen | Kunstenaars en ontwerpers in het TextielLab www.textielmuseum.nl

Yksi Expo, Eindhoven t/m 31-12 Rethinking Plastic www.yksiexpo.nl

CID, Grand-Hornu t/m 27-2 Cosmos – Design, van hier tot in de ruimte www.cid-grand-hornu.be

DeSingel, Antwerpen

ETCETERA

13-11 t/m 17-4 BWMSTR Label. Construct, ruimte voor verandering Coming of Age. 40 jaar architectuurwedstrijden in Vlaanderen t/m 9-1 Pierre-Philippe Hofmann. Portrait of a Landscape desingel.be

Het Nieuwe Instituut, Rotterdam t/m 29-5 Tijdelijk Huis van Thuis t/m 27-3 De architectuur van een wondere wereld t/m 4-9-2022 MVRDVHNI - The Living Archive of a Studio hetnieuweinstituut.nl

Groene hoop? In Nederland word je verguisd als je je hoofd boven het maaiveld steekt, maar als je lang genoeg volhoudt en in de schijnwerpers weet te blijven, dan komt er een moment dat je gemeengoed wordt. Kritiek verstomt en maakt plaats voor adoratie. Je ziet het veel bij artiesten: vanuit een weinig opzienbarende hit of gewonnen talentenjacht groeien ze met voldoende media-aandacht uit tot een bekende Nederlander. BN-ers hebben overal verstand van en aangezien er geen land op de wereld is met zoveel onzinnige talkshows op de buis, is er ruim gelegenheid voor de Gerard Jolings en Chiel Beelens om hun visie op bijvoorbeeld de klimaatverandering te delen. De sociale media hebben dit typisch Nederlandse fenomeen alleen maar versterkt, een hoogleraar Milieukunde wordt niet uitgenodigd want dat is te moeilijk en bovendien heeft haar of hij te weinig volgers. Hier in Engeland gaat het anders… hordes fotografen volgen dagelijks de handel en wandel van artiesten, voetballers, filmsterren en de Koninklijke familie, iedere lipcorrectie of borrel wordt ruim uitgemeten in de krant en on-line. Om meningen wordt echter nooit gevraagd en wanneer ze verschijnen op TV buiten hun roeping, dan is het om deel te nemen aan een quiz waarin het er voornamelijk om gaat zo grappig mogelijk uit de hoek te komen. Gevoel voor humor is key in de UK, vandaar Boris Johnson’s succes. Wel is er hier wat meer ruimte voor wetenschappers op radio en TV om een degelijk betoog te houden, voornamelijk dankzij de publiek gefinancierde BBC. Een goed voorbeeld is de baanbrekende documentaire-reeks Our Planet van David Attenborough, waarin de impact van de klimaatverandering op alle diersoorten wordt belicht. Sinds het begin van de zomer ligt er een groene hoop gras naast Marble Arch op de kop van Oxford Street en Hyde Park. Het gras is gedrapeerd over een enorme stijger, her en der piept er een jong boompje door het gras en een lange metalen trap draait zich een weg naar de 25 meter hoge uitkijkpost over Hyde Park. Het gras wil niet groeien en de planten slaan niet aan, het geheel maakt een armoedige indruk maar heeft een prachtige naam: Marble Arch Mound. De projectkosten waren begroot op £ 2 miljoen maar overtroffen £ 6 miljoen ruimschoots en ondanks dat het entreegeld werd afgeschaft, bleef het aantal bezoekers op 140.000 steken. De verantwoordelijk wethouder is inmiddels afgetreden. Het meest opmerkelijk is nog dat het 25 meter hoge platform helemaal niet uitkijkt over Hyde Park maar tegen boomkruinen, het is te laag… Het Teletubbies House of London’s Worst Tourist Attraction, zoals het hier over de lippen gaat, wordt begin 2022 opgeruimd.

ARCAM, Amsterdam t/m 6-2 Sub terra – New roots for underground urbanism arcam.nl

Galerie @droog, Amsterdam t/m 12-1 The World As We Don’t Know It www.droog.com

Hortamuseum, Sint-Gillis t/m 14-11 Het terugduwen van de muren www.hortamuseum.be

Het ontwerp is van de hand van het Nederlandse architectenbureau MVRDV, “Marble Arch Mound is een folly in de beste Britse landschapsarchitectuur-traditie. Een bult in het midden van Londen die eigenlijk geen bult is met uitzicht op Hyde Park.” Aldus MVRDV. Er is ook een serieuze boodschap: “Het toevoegen van groen staat symbool voor waar wij in de toekomst naar toe moeten, het vergroenen van de stad.” Frontman Winy Maas is inmiddels toegetreden tot het Pantheon der Nederlandse BN-ers. Hij introduceert zichzelf in vele media-optredens als architect, stedenbouwkundige en landschapsarchitect waar hij met groot gemak in eigen jargon uitlegt hoe de toekomstige stad er uit moet komen te zien. Opmerkelijke termen schieten voorbij, zoals ‘pixel’, ‘stack’, ‘activator’ en ‘village’. Of ‘green dip’ klaarblijkelijk, het toepassen van meer groen in steden tegen de klimaatverandering. De Britten hebben hun gevoel voor humor gelukkig nog niet verloren, zoals een van de commentatoren op de Marble Arch Mound het hier mooi verwoordde: “Well if you need experts on hills the Dutch are an obvious choice.” Groet uit Londen!

22_Etcetera_02R.indd 98

27-10-2021 10:20

BETER DAN HET ORIGINEEL. 0H915 ⁄ V2A MASTER OAK LIGHT NATURAL

TAPIJT KARPETTEN www.donkersloot-tapijt.nl 22_Cover_01R.indd 2

TEGELTAPIJT

UNILIN MASTER OAK. THE FUTURE OF DECORATIVE PANELS.

pre-order. your. samples.

unilinpanels.com 26-10-2021 11:46

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32 THEAMA ONDERWIJS

MEER VAN IDUNA BEKIJK JE OP ONZE WEBSITE!

PROJECTMEUBELCOLLECTIES VOOR EEN INTERIEUR DAT WÉRKT

Christelijk Lyceum Veenendaal | Experience Center Radboudumc Nijmegen | BioPartner 5 Leiden | Milaan 2021 | Vloeren

Project Universiteitsbibliotheek van de Erasmus Universiteit Rotterdam Architect Defesche van den Putte (DVDP) Fotograaf Roos Aldershoff

sinds 1989

verschijnt tweemaandelijks

www.pi-online.nl

THEMA ONDERWIJS Christelijk Lyceum Veenendaal IKC Prins Constantijn Leeuwarden Experience Center Nijmegen Campus Erasmushogeschool Brussel Christelijk Lyceum Zeist

10 16 22 30 36

Column EGM interieur

PRODUCTDOSSIER VLOEREN Productberichten Vloeren

OPGELEVERD BioPartner 5 Leiden Nedap Retail Groenlo Rechtbank Amsterdam Reinier van Arkel ’s-Hertogenbosch

54 60 66 72

EVENEMENTEN Milaan 2021 GLUE Amsterdam

78 84

PRODUCTINFORMATIE ETCETERA LONDON CALLING SINGAPORE

88 96 98

OKTOBER - NOVEMBER 2021 | #5 | JAARGANG 32

Iduna 22_Cover_01R.indd 1

Conceptual

STUA

Sellex

LAMM

Wagner

UniFor

Prooff

Citterio 26-10-2021 11:46