Issuu on Google+

პერგამენტის წინასარესტავრაცი ო კვლევა და აღდგენა რესტავრატორი: მაია ბარათაშვილი


ლაბორატორიის აღჭურვილობა ანამედროვე ინვენტარი აბორატორიული აპარატურა იმიური ჭურჭელი და რეაქტივები აღალი ხარისხის სარესტავრაციო ქაღალდი და სხვა საჭირო მასალა


პერგამენტის ისტორია ergamon - ქალაქი მცირე აზიაში, სადაც ჩვ.წ აღრიცხვამდე მე-II-I საუკუნეში შეიქმნა პერგამენტი - ქართულად ეტრატი - არის ხბოს, ბატკნის ან ციკნის ტყავისგან დამზადებული, განსაკუთრებული წესით დამუშავებული საწერი მასალა, რომელსაც პაპირუსთან ერთად ქაღალდის გამოგონებამდე აქტიურად იყენებდნენ ერგამენტის სიძვირის გამო, მას ხშირად მრავალჯერადაც მოიხმარდნენ X საუკუნის ტექნოლოგიებმა შესაძლებელი გახადა ერგამენტზე საუკუნეების წინათ შესრულებული, შემდეგ კი გულმოდგინედ გადაფხეკილ-გადარეცხილი


პერგამენტის ისტორია • აღალდის გამოგონების შემდეგ განსაკუთრებული სიმკვრივის ქაღალდს, რომელიც ცხიმსა და სისველეს არ ატარებს, პერგამენტის ქაღალდი ეწოდა. ერგამენტი (ეტრატი), მისი მოქნილობისა და გამძლეობის გამო ფართოდ გავრცელდა ძველი მსოფლიოს ქვეყნებში, მათ შორის საქართველოშიც რისტიანობის გავრცელებამ, ამ რელიგიის მწიგნობრული ხასიათის გამო, ეტრატის საღვთისმეტყველო დანიშნულებით გამოყენება განაპირობა ელიგიური ტექსტების დასაწერად დამუშავებული ტყავი ოთხად იკეცებოდა და „რვეულად“ იკერებოდა. ასეთი წესით დაკეცილ ტყავის ნაჭერს ბერძნულად tetradion („ოთხეული“) ეწოდებოდა, სწორედ აქედანაა ნაწარმოები პერგამენტის ქართული სახელწოდება „ეტრატი“.


პერგამენტის ისტორია ღნიშვნის ღირსია, რომ საქართველოში მოიხმარებოდა როგორც უცხოეთში, ისე საქართველოში დამზადებული ეტრატები. ძველ ქართულ ხელნაწერებზე გაკეთებული მინაწერებით ირკვევა, „შექმნაჲ ეტრატისაჲ “ - ხელოსნობის ცალკე დარგი ყოფილა ყავს საგანგებოდ ამუშავებდნენ კირიან წყალში. სათანადო ტექნოლოგიური ციკლის შემდეგ ტყავს ჭიმავდნენ და აშრობდნენ, შემდეგ კი ორივე მხარე მუშავდებოდა ცარცით ან კვერცხის ცილით ტრატის გარე და შიდა მხარე ფერით განსხვავ-


პერგამენტის თავისებურებანი • მიუხედავად სიძვირისა და დამზადების სირთულისა, სირბილის, მოქნილობის, გამძლეობის გამო ეტრატმა განდევნა ჭილი (პაპირუსი) ბევრად იაფი, მაგრამ ნაკლებადგამძლე საშუალება და ქაღალდის გამოგონებამდე ერთადერთ საწერ მასალად იქცა • პერგამენტი განსხვავებული ქიმიური და ფიზიკური შემადგენლობის მასალაა, რომელიც ყოველ ცალკეულ შემთხვევაში განსხვავებულ მეთოდოლოგიურ მიდგომას მოითხოვს • ამის გათვალისწინებით მსოფლიოს დიდ არქივებსა და წიგნსაცავებში შენახვის, კონსერვაციისა და რესტავრაციის ინდივიდუალური მეთოდოლოგიები მუშავდება. • საქართველოს ეროვნული არქივის სარესტავრაციო ლაბორატორია ეტრატზე მუშაობას იწყებს დოკუმენტის დეტალური შესწავლით.


პერგამენტის რესტავრაციის ეტაპები ერგამენტი ძალიან მტკიცე და გამძლე მასალაა. ამიტომაც შესაბამისი ტემპერატურული რეჟიმისა და ტენიანობის პირობებში ათეული საუკუნეები ინახება ენახვის რეჟიმის დარღვევა აუცილებლად იწვევს მიკროორგანიზმების გააქტიურებას, პერგამენტის სტრუქტურის რღვევას და მის საბოლოო განადგურებას ემპერატურული და ტენიანობის ოპტიმალური პარამეტრების დარღვევა იწვევს კოლაგენის შემცველი მასალების სწრაფ დაზიანებას. ეტრატი მაღალი ტენიანობის შემთხვევაში ობდება, ხოლო დაბალი ტენიანობისას, მაღალი ტემპერატურის პირობებში, შრება და მსხვრევადი ხდება.


პერგამენტის რესტავრაცია ესტავრატორი პერგამენტის შესწავლისათვის ეძებს პასუხებს კითხვებზე: ა ხასიათის დოკუმენტთან გვაქვს საქმე; ა ფორმის და რა ზომისაა დოკუმენტი - რვეული, წიგნი, გრაგნილი ა სახის და ხასიათის დაზიანებები აქვს დოკუმენტს. ესტავრაციის დაწყებამდე ფოტოზე უნდა დაფიქსირდეს დოკუმენტის საერთო, ასევე, ყველა გვერდი ხედი, ყველა მექანიკური თუ სხვა ხილული დაზიანება. აუცილებელია, რომ დოკუმენტის აღწერას და ფოტოფიქსაციას ესწრებოდეს დამკვეთი, რომელიც ხელმოწერით დაადასტურებს აბორატორიის წარმომადგენლის მიერ შექმნილი დოკუმენტის აღწერილობას, ე.წ. „პასპორტს“.


პერგამენტის რესტავრაცია აბორატორიის დირექტორი ამტკიცებს ჩასატარებელი სამუშაოების ნუსხას და საქმის სირთულის გათვალისწინებით, განსაზღვრავს რესტავრატორის ვინაობას. ასევე, ამზადებს კონკრეტული დოკუმენტისათვის საჭირო ქიმიურ რეაქტივებს. ესტავრაციის დასრულების შემდგომ, ისევ აუცილებელია დოკუმენტის ფოტოგადაღება, რომელიც მიღება-ჩაბარების აქტის ხელმოწერის შემდეგ, რესტავრირებულ ეტრატთან ერთად, გადაეცემა დამკვეთს. ოკუმენტის „პასპორტის“ და ფოტოსურათის ელექტრონული ვერსია


პერგამენტის რესტავრაციის ეტაპები ერგამენტის დაზიანებულ ფურცლებზე ხშირია სხვადასხვა სახის, მათ შორის ცხიმოვანი ლაქები, მიკროოგრანიზმების მავნე ქმედებით გამოწვეული პიგმენტაცია ერგამენტი ხშირად დეფორმირდება, წიგნები იშლება, ნადგურდება ტექსტები და მინიატურები ვენს ლაბორატორიაში შემუშავებულია პერგამენტის გაწმენდის რამდენიმე ხერხი - თუ აღინიშნება მინერალური ან ორგანული ლაქებით დაბინძურება, უნდა გაიწმინდოს გამოხდილი წყლითა და სპირტით, ნეიტრალური საპნის სუსტი ხსნარით. ზედაპირის გაწმენდა ხდება რბილი ჯაგრისით. აბორატორიაში შემოსული პერგამენტი, პირველ რიგში, გადის დეზინფექციას თიმოლით - შესაბამის კამერაში. ამის შემდეგ იწყება დარბილებული პერგამენტის საფუძვლიანი დამუშავება მისი კონსერვაციისა და რესტავრაციის მიზნით. აუცილებლად უნდა შემოწმდეს ტექსტის მდგრადობა 96%-იანი სპირტით და შარდოვანას 10%-იანი


პერგამენტის რესტავრაციის ეტაპები მ შემთხვევაში, თუ პერგამენტი სათანადოდ არ დარბილდა, პროცედურა მეორდება. დარბილება შესაძლებელია ლანოლინის ემულსიითაც. ამის შემდეგ პერგამენტი მზადაა სარესტავრაციო ღონისძიებების ჩასატარებლად. ელნით ნაწერი ტექსტი, რომელიც წყალში იხსნება, უნდა გამაგრდეს პოლივილინის სპირტით, ან გამოხდილ წყალში გახსნილი ვოლფრამორთოფოსფორ მჟავით. ერგამენტზე მექანიკური ზემოქმედების შედეგად დაზიანებული ნახატის, დაკარგული ასოების ან სიტყვის ადგილის შესავსებად მზადდება ხელოვნური პერგამენტი. პერგამენტის აღდგენისათვის ვამზადებთ, ასევე, პერგამენტის წებოს, რომელიც შედგება დანაკუწებული პერგამენტისა და გამოხდილი წყლის ნაზავისგან. ერგამენტზე გრძელბოჭკოვანი მიკალენტური ან


პერგამენტის რესტავრაციის ეტაპები პერგამენტის კონსერვაცია-რესტავრაციის სრული ციკლი მთავრდება დოკუმენტის პრესის აპარატში მოთავსებით და საბოლოო სახის აღგდგენით.


დიდი მადლობა ყურადღებისათვის!


მაია ბარათაშვილი პრეზენტაცია