Page 1

zuiderlucht

12 jaargang • 6-7/2018

maandblad voor kunst en cultuur

e

6/7

er s e s ro ch s C ad Knip gini e r D e re i i e g d C o r R e ia r V e e l Va sepp aak r u B i r G te te x e e L nP a Cle

1968, REVOLUTIE OF LIEVER 'N DAF?


Creatieve, gepersonaliseerde kartonnen producten op maat!

Alles wat wij maken is van karton: displays, presentatiewanden, meubels, woonaccessoires, levensgrote figuren, speelgoed, etc. Geheel naar wens te personaliseren met eigen bedrukking. Vind je in ons standaard assortiment niet wat je zoekt, dan maken we iets speciaal voor jou. Heb je al een idee of ontwerp? We gaan er graag mee aan de slag! www.kartonnenwinkel.nl Kartonnenwinkel.nl is een onderdeel van the Holbox group


NU IN HET VAN ABBE HANDELSMERKEN

Frontier Imaginaries Ed.No5

Lokale en mondiale handelsgeschiedenissen verbonden in het werk van meer dan 20 kunstenaars t/m 01.07.2018

GRAPHITE KNOTS

Gam Bodenhausen

Een monumentale tekening in Het Oog van het Van Abbemuseum

THE MAKING OF MODERN ART

Het verhaal van de moderne kunst met meesterwerken uit de eigen collectie

THE WAY BEYOND ART

Kunstwerken uit de eigen collectie als motor voor verandering

vanabbemuseum.nl Bilderdijklaan 10, Eindhoven volg ons op facebook, twitter, instagram


zuiderlucht 6-7\2018

Het waren goede jongens, ze maakten goed gerei...

“Ontroerend, amusant, leerzaam en beangstigend herkenbaar. Indrukwekkende mix van vorsende journalistiek, historische beschrijvingen en verhalen. In een lucide stijl.”

“De vertrouwdheid die je gaandeweg ontwikkelt met de familie en haar geschiedenis, de onafwendbaarheid van de neergang die je voorvoelt... Een docu-roman van grote klasse.” Harald Merckelbach

Pieter Beek

“Wido Smeets beschrijft uiteenlopende sferen en weet pathos en sentimentaliteit te vermijden. De aangrijpende hoofdstukken over zijn vader reken ik tot de mooiste. Prachtig boek.” Cyrille Offermans

Nu in de boekhandel! Online bestellen: www.goedgerei.nl 4


zuiderlucht 6-7\2018

affairs

inhoud

20 feuilleton – Neue Heimat Kunstenaars op zoek naar – wat is dat eigenlijk?

7 editorial – Een laatste omhelzing

- ‘thuis’ | Revolutionaire onmacht in Aken |

‘Ligt het niet even voor de hand dat ook de

Hedendaagse Chinese kunst in Den Bosch |

artistieke kwaliteit wordt meegewogen? Dat is

Glimmende espressomachines in Kerkrade

toch waar het om draait?’

books 8  cover – De revolutie of liever 'n Daf?

design

22  Boeken op rails CNN kwam ervoor naar Vught, om de ogen uit

Noem couscous, Daf en het revolutiejaar 1968 en

te wrijven in de in de voormalige Petruskerk

je komt uit bij het boek van Thomas Vaessens en

ondergebrachte gemeentelijke bibliotheek.

het doorprikken van een mythe.

culture

11  ptmy – Dead Cross

edits

24 De zeven vette jaren van Lex Lex ter Braak, de man achter de comeback van de

Dead Cross is minder chaotisch dan wat Mike

Van Eyck in Maastricht, neemt afscheid. ‘De enige

Patton eerder deed, maar recht-vooruit-muziek

juiste manier om kunst te ondergaan bestaat niet.’

maakt hij nog steeds niet.

12

bits – Snippers

29 ben van melick – Vuist en bijl ‘Afgrijselijke dood, afzichtelijke vergankelijkheid, existentiële leegte zwart op wit op papier.”

‘Er valt een lange stilte als Eva het zwijgen doorbreekt. “En straks valt alles binnen enkele dagen van de boom”.’

30 Blendr & Filtr ‘Geen wonder dat de huidige generatie jongeren

12 De magie van papier

de minst belezen, minst ontwikkelde en meest goedgelovige generatie vormen sinds 1945.’

Toen hij een boekhandel in Venlo kon overnemen, hoefde Rogier Knipscheer niet lang na te denken. ‘Als je zelf niet leest, verlies je de slag.’

13  aya leest – Witregels ‘Taal is geweld, het brengt letsels toe, maar tegelijk

30

de voorkeur – Clean Pete ‘Laatst stonden we in een festivaltent met zo’n snoeiharde muziek dat ik er bijna uitgeblazen werd. Maar Loes vond het geweldig.’

is het ook de enige manier om te kunnen helen.’

14  Abstracte kunst voor iedereen

31  ZL Boekentop 10 ‘Zelf zagen we meer in Aantekeningen over het

‘Vrouwelijke kunstenaars werken abstracter dan

verplaatsen van obelisken van Arjen van Veelen als

vroeger’, zegt Valeria Ceregini bij haar expositie in

winnaar – en niet alleen vanwege de titel.’

SEA Foundation in Tilburg.

16  Verdi met maskers Opera Zuid brengt Verdi’s Un Ballo in Maschera op de planken. Een topstuk én een waagstuk. Maar waarom zou het altijd Rigoletto of La traviata moeten zijn?

Cover: 1968, revolutie of liever 'n Daf? Zie pagina 8

5


Marijn van Kreij Nude in the Studio

Untitled (Picasso, Red Interior with Transatlantic Blue, 1959), 2017

zuiderlucht 6-7\2018

Michael van den Besselaar Alternating sequences t/m 31 augustus 2018

Gouvernement aan de Maas / Limburglaan 10, Maastricht Geopend op werkdagen 9-18 uur / Gratis toegang Gesloten: weekends en Pinkstermaandag

marres.org

GA voor kunst

Ontdek onze artistieke opleidingen op gavoorkunst.be en schrijf je in!

30 juni — 9 sept 2018

Barmhartigheid volgens

Pergolesi dirigent Jos van Veldhoven sopraan Kristina Bitenc alt Helena Rasker

OPEN ATELIER DAGEN 15•16•17 JUNI 2018

Telemann Suite in e Telemann Burlesque de Don Quixote Pergolesi Stabat Mater

vernissage en nocturne: vrijdag van 19u tot 21u30 open deur: zaterdag en zondag van 14u tot 18u

DE FINALE

EINDEJAARSTENTOONSTELLING 15•16•17 en 23•24 juni

vrijdag van 19u tot 21u30 zaterdag en zondag van 14u tot 18u Genkse Academie voor Beeldende Kunst & Media Welzijnscampus 9, 3600 Genk gavoorkunst.be 6

do 31 mei | 20.00 u | Theater aan de Parade ’s-Hertogenbosch vr 1 jun | 20.00 u | Koepelkerk Maastricht zo 3 jun | 15.00 u | Zeeuwse Concertzaal Middelburg kaarten bestellen: philharmoniezuidnederland.nl


editorial

zuiderlucht 6-7\2018

Een laatste omhelzing

W

e gingen naar Roermond om te zien hoe het met de net niet failliet gegane ECI Cultuurfabriek gaat. Goed, kunnen we u melden. Hoewel nog niet alle wolken zijn verdwenen, is de enthousiaste directeur Joery Wilbers erin geslaagd nieuw elan te creëren in die imposante moloch aan de Roer. Zo zagen we in de ECI een schitterende pas de deux van Joost Vrouenraets en Maïté Guérin van Gotra Ballet. Het was de zoveelste bevestiging dat het kán: in een even vurige als sensuele opvoering het stof van de klassieke dans afblazen, de tijdloos jeugdige energie van de dansers tegen het grid laten spatten en het voetlicht benevelen door de condens van het hier en nu. Na afloop deed het publiek hen juichend en joelend uitgeleide. In diezelfde week werd bekend dat de subsidie van Gotra wordt teruggebracht van 135.000 naar nul euro per jaar. Nog niet zo heel lang geleden werd Vrouenraets met klaroengeschal teruggelokt naar zijn vaderland om hier een ‘eigen’ dansgezelschap op te zetten. Hij werd zé in de watten gelegd dat je wel eens dacht: “Nou, nou, kan het misschien wat minder…” Dat kon dus niet. Vrouenraets werd de überbeweeglijke bewijsvoering van een overheid die een artistieke brain drain constateert wil stopzetten: jong talent hoeft niet langer te vertrekken om zich te ontwikkelen. Dat kan ook op eigen bodem. Tot je niet meer piep bent of, zoals Vrouenraets, zelfs mid career. Dan kan de omarming van gisteren zomaar veranderen in een pootjelap van vandaag. Weg ondersteuning. Zoek het maar uit. Doei! Het vonnis over Gotra werd voorbereid door een adviescommissie genaamd Cultuurtank. Die legt elk subsidieverzoek op een matrix van zes criteria, waarvan er niet één over artistieke inhoud gaat. Nul op zes, da’s niet veel. Dat moeten de Cultuurtankers ook hebben gevoeld toen ze Gotra, voorafgaand aan twee pagina’s genadeloze kritiek, in hun rapport één flonkerende zinsnede toebedeelden: “De Cultuurtank heeft wel veel waardering voor de artistieke ontwikkeling van aanvrager.” Een laatste omhelzing nog. Een kus des doods. Het is te prijzen dat een overheid controleert hoe de toegekende cultuurgelden worden besteed. Zoals het begrijpelijk is dat er objectieve maatstaven worden ontwikkeld om dat te toetsen. Maar ligt het niet even voor de hand dat ook de artistieke kwaliteit wordt meegewogen? Dat is toch waar het om draait? Vrouenraets is danser en choreograaf. Geen boekhouder of marketeer. Achter het Gotra-vonnis gaat een problematiek schuil die de hele sector aangaat. De cultuursector is de afgelopen jaren zo uitgemergeld dat gezelschappen en instellingen, en niet alleen de kleintjes, vaak niet verder komen dan hap snap beleid. Waarom lang vooruit kijken als er maar voor één of twee jaar geld is? De onevenredig zware bezuinigingen hebben instellingen ertoe gedwongen hun organi­ satie te decimeren. Gevolg: onderbemensing op alle fronten, inclusief bedrijfs­voering en marketing. Vervolgens worden ze negatief beoordeeld op… bedrijfsvoering en marketing. Deskundigheid en professionaliteit is intussen opgedroogd of verdwenen. Jonge, getalenteerde Nijenroders staan na hun studie niet te trappelen om voor een tijdelijk contract en een minimumloon eens lekker de schouders onder de cultuursector te zetten. Enfin, daar moest ik allemaal aan denken toen Joost en Maïté in ECI Cultuurfabriek werden bedolven onder een warm applaus. Wellicht vertrekken ze binnenkort naar elders, naar een plek waar hun werk niet door boekhouders wordt afgevinkt. Een plek met deugdelijke oefenruimtes, mooie zalen en een publiek van liefhebbers waar ze zich kunnen richten op waar ze goed in zijn: dansen, en het bedenken van mooie choreografieën.

Centrumplan Eijsden Breust

‘Zoek het maar uit verder. Doei!.’

WIDO SMEETS | hoofdredacteur w.smeets@zuiderlucht.eu

7


books

zuiderlucht 6-7\2018

1968, REVOLUTIE OF LIEVER 'N DAF Noem couscous, Daf en de wereldrevolutie van de 68’ers in één adem en je komt uit bij hoogleraar/schrijver Thomas Vaessens. “Ik wil de mythe doorprikken”, verklaart hij aan TWAN VAN DEN BRAND zijn kijk op de roerige jaren zestig. “Meer dan Provo of de witte fiets is de Daf een symbool voor de modernisering.” 8


zuiderlucht 6-7\2018

“E

books

en zich explosief ontwikkelend bedrijf als het onze heeft meer te vertellen dan de steeds wederkerende (overigens zo uiterst belangrijke) mededelingen omtrent de prijzen

van zijn producten.” Met die boodschap van Gerrit Heijn, directeur van de grootgrutter en zoon van oprichter Albert, verschijnt in december 1954 de allereerste Allerhande. Nog op krantenpapier. Pas in 1979 is het tijd voor een kleurrijk magazine. Al die jaargangen Allerhande is Thomas Vaessens aan het bestuderen. Fascinerende lectuur, vindt hij het, met een schat aan informatie over de tijdgeest. “Wat kwam er bij de gewone mensen op tafel? Je kunt het eenvoudig herleiden. Op zeker moment doen Turkse en Marokkaanse ingrediënten hun intrede. Juist in een tijd dat de aanwezigheid van allochtonen een issue aan het worden is.”

Die Daf is voor Vaessens vooral een vehikel om

Maar het is geen onbeduidend verhaal dat

de geschiedenis van de jaren vijftig, zestig en

Vaessens te vertellen heeft. Hij tuft in zijn Dafje

recepten in de Allerhandes te verwerken in

zeventig van de vorige eeuw te belichten. Wat hij

nog wat verder terug in de tijd en constateert: “Van

een volgend boek. Het leidt ongetwijfeld tot

vooral wilde: vanuit een eigen hoek de vaderlandse

Doorne gaf de verandering mede vorm, ook met

eigentijdse cultuurgeschiedenis, een verband

historie vertellen. Ons de achteruitkijkspiegel

de introductie van zijn personenauto. Daarmee

tussen ons bordje couscous en de taalcursus of het

voorhouden.

anticipeerde hij in 1958 op een aantal van de

Inmiddels is hij zo ver dat hij overweegt de

inburgeringsexamen voor, zoals ze tegenwoordig

En dat in een herdenkingsjaar waarin het vooral

ingrijpendste ontwikkelingen van het tijdvak: de

om de Grote Verhalen draait. Want 2018 heeft een

toenemende welvaart, vrije tijd en automobiliteit,

stapel boeken opgeleverd die een halve eeuw

de emancipatie van de middenklasse en van de

letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam

teruggaan. Naar het jaar waarin Martin Luther King

vrouw (….) De auto is, misschien nog wel meer

en schreef eerbiedwaardige boeken over de

en Robert Kennedy werden vermoord, waarin

dan Provo of de witte fiets, een symbool voor de

Nederlandse literatuur. Zijn boek over de

Amerikaanse GI’s moordend en brandschattend

modernisering”.

geschiedenis van Allerhande zal van een andere

door My Lai trokken en in Parijs studenten de

orde zijn, eerder past hij de receptuur toe van het

barricaden beklommen onder leiding van rooie

vertellen, over emancipatie in een doorsnee straat

net verschenen De Daf van mijn vader. Aanvankelijk

Danny, Daniël Cohn-Bendit, nog altijd geëerd als

ergens in Nederland. Ook dáár werd geschiedenis

dacht hij nog aan een jongensboekachtige titel

relikwie van zijn tijd. De jaren zestig vormden de

geschreven, in een eigen tempo, op een eigen

als ‘De vloek van de truttenschudder’, maar die

tijdspanne waarin een aanstormende generatie

manier. “Even heb ik gedacht aan het fenomeen

werd het, door een plotse ingeving tijdens het

vrijheid en vernieuwing eiste. En 1968 geldt daarin

streekroman. Maar uiteindelijk besloot ik Daf, een

hardlopen, niet. Daarover zo meteen meer. Als

als ijkpunt.

verguisde volksauto, als tegenpool van de wereldse

heten, burgers met een migratieachtergrond. Thomas Vaessens (Maastricht, 1967) is hoogleraar

cultuurgeschiedenis van een roemruchte periode,

Tal van schrijvers beschouwen in dit herdenkings­

Thomas Vaessens wil over het gewone volk

verhalen uit de jaren zestig neer te zetten. Ik

de jaren zestig, is de uiteindelijke titel De Daf van

jaar de grote thema’s van toen: de seksuele

gebruik hem als kapstok om de andere kant van een

mijn vader ook een knipoog naar Geert Mak en

revolutie, de nieuwe muziek, de hippies met hun lsd

mythische periode te schrijven, om de mythe door

diens bestseller over de ééuw van zijn vader.

en wiet, het elan van die o zo talrijke babyboomers.

te prikken ook.”

Vaessens boek gaat over de auto uit de fabriek

In zijn lijvige De jaren zestig signaleert de Vlaamse

Wat hij maar zeggen wil: de geschiedenis is wel erg

van de gebroeders Van Doorne in Eindhoven, later

schrijver/hoogleraar Geert Buelens: “De grote

nadrukkelijk opgeëist door een voorhoede uit het

ook in het Limburgse Born. Althans, daar gaat het

culturele veranderingen die tijdens deze jaren

theater van de grote stad die ver voor de provincie

een béétje over. Bij het Daf-museum in de Lichtstad

plaatsvonden, gingen veel burgers te snel of te ver”.

uitdraafde. Of het nou om het al genoemde Provo

waren ze tevoren zeer behulpzaam, zegt de

En daar is collega Vaessens het roerend mee eens.

ging (Provokatie no 8: “We leven in een smakeloze

auteur, maar achteraf zijn ze misschien enigszins

Het was de drijfveer voor het schrijven van zíjn

eenheidsmaatschappij. (….) Weg met Philips, weg

teleurgesteld. Weinig tot geen technische gegevens,

boek, dat in de stapel terugblikken op 1968 opvalt

met Seven-Up, Lexington, DAF, Persil, Prodent.”),

pk’s of oliedruppels. Daar verkopen ze het boek

door de suffe Daf 33 op het omslag en zijn in de

om flowerpower, de Maagdenhuisbezetting,

dus niet.

provincie ontkiemde geschiedenis.

Vietnamdemonstraties of Dolle Mina: de

>>

9


books

zuiderlucht 6-7\2018

‘Iedereen kan honderdduizend volgers verzamelen. De in 1968 bepleite democratisering heeft zich doorgezet.’

babyboomers riepen toen het hardst, ze schreven

jaren vijftig door dat de hele wereld zou

en dicteerden. Hún avonturen zouden beklijven.

gaan autorijden. Ze mikten met hun Daf

Maar, zegt Vaessens, er bestaat geen alleenrecht op

op de gewone man. Én vrouw. En dat in

de geschiedenis, er zijn vele verhalen die het waard

een tijd dat nog maar vier procent van

zijn om te worden herinnerd.

de vrouwen auto reed. “Het was gedurfd

Vaessens eigen omgeving leverde zo’n verhaal

ondernemerschap.”

op. De buurt waar hij opgroeide, in de ouderlijke

Er was tegenwind. De automatische

tweekapper in Maastricht die hij ontvluchtte zo gauw

versnellings­bak (het pientere pookje)

hij klaar was met het Sint Maartenscollege. Even naar

versterkte het suffige imago. De export

Utrecht, snel door naar Amsterdam. Geïnspireerd door een enthousiaste geschiedenisdocent wilde ook

van de Daffodil, zoals de Daf 33 ook werd genoemd, naar de grote markt Amerika

Thomas Vaessens

hij deel uitmaken van het Grote Verhaal, wilde hij “op

bleef marginaal. Overzee wilden ze

straat pardoes tegen schrijvers en andere grootheden

had overgenomen. De auto was voorbestemd de

vooral grote, masculiene automobielen.

opbotsen”, al waren de jaren zestig toen al lang

nieuwe Daf 77 te worden, maar reed, vermomd met

Maar uiteindelijk zijn er tussen 1958 en

voorbij. In 1968 lag hij immers nog in de luiers.

een paar nieuwe bumpers, ineens als Volvo door de

1976 toch maar mooi 900.000 Dafs, in

straten.

allerlei versies, verkocht.

Voor die tweekapper “aan de verkeerde kant van het spoor weliswaar, maar ontegenzeggelijk

Het travestie-model staat centraal in de epiloog.

Vaessens laat zijn lezers in de

in een nette buurt” stond in 1979 de al even

Vaessens: “Ik was met schrijven al op driekwart van

achteruitkijkspiegel van ‘ut Dafke’

verkeerde bolide van zijn vader te fonkelen. “Op

het boek toen ineens de Volvo 343 in mijn hoofd

meekijken naar de bonte optocht van

het schoolplein, ook in Limburg, gold de Volvo

kwam. Tijdens het hardlopen. Dan schakel je allerlei

de naoorlogse decennia. Feminisme,

343 als het sufste van het sufste op autogebied. In

functies uit en vult de leegte zich met ideeën. Ik

seksuele revolutie, Club van Rome,

naam een Volvo, maar genetisch een onvervalste

dacht, verdomme, dit verhaal gaat over mijn eigen

mijnsluitingen, gastarbeiders en Koude

truttenschudder”, schrijft Vaessens in De Daf van

jeugd, mijn eigen wereld. Ik kreeg plots een heel

Oorlog, het komt allemaal voorbij.

mijn vader. Het model rolde in 1976 van de band net

ander perspectief en wilde het persoonlijk maken.”

Voorafgegaan of gevolgd door Vaessens

nadat de Zweedse autoproducent de fabriek in Born

Zo geschiedde.

relativering dat er ook in de coulissen Aan het nieuwe recept voegde

hij een vers vleugje boetdoening toe. Waar hij indertijd walgde van

van het vaderland echt wel wat gebeurde. Intussen behoort de professor zelf al

zijn benepen omgeving en bovenal

lang tot de stadse avant-garde die hij met

van die Volvo 343 van zijn vader

zijn boek van repliek wil dienen. Hij is

(glimlachend: “Nee joh, het was

thuis in Amsterdam, een metropool die

echt een Daf”) beseft hij inmiddels

volgens hem “geen Nederland is, maar

hoe zijn gedrag moet worden

waar mensen zich druk maken hoe gauw

gekwalificeerd: “Ik was een wel heel

in Berlijn of Parijs te komen, niet hoe laat

erg verwaande blaag van twintig”.

de trein naar Assen of Nijmegen gaat”.

Geen misverstand: de verhoudingen

Net als in zijn boek volgt een

in huis waren niet heus verstoord.

kanttekening. Geen zorgen over zíjn

Zijn inmiddels al lang overleden

moraal, want: “Vroeger betekende de

ouweheer was maar wat trots op de

grachtengordel iets, inmiddels is die

zoon die ging studeren en het ver zou

Randstedelijke elite veel diverser dan

schoppen. Al vond die zoon ook dat

toen. Minder exclusief, minder cultureel

N

nog wel enigszins genant. Trots?

ook. Het gezag is geen fractie meer van wat het was; de stem van het volk

u de verwaandheid is

hoor je beter dan ooit. Dat heeft alles te

afgeschud, realiseert

maken met de media. Indertijd heerste

Vaessens zich dat de

een exclusieve club van Randstedelijke

geschiedenis van de

tv-makers, nu kan iedereen

truttenschudder eigenlijk

honderdduizend volgers verzamelen. De

een heldenverhaal is. “De Daf was een

in 1968 bepleite democratisering heeft

briljant bedenksel”, zegt hij.

zich doorgezet.” ZL

De smidszonen Hub en Wim van Doorne, geboren in het NoordLimburgse America, verkast naar het Brabantse Deurne, hadden eind

10

Thomas Vaessens, De Daf van mijn vader. Atlas Contact, 270 pagina’s, 19,99 euro.


zuiderlucht 6-7\2018

pleased to meet you

Nooit recht vooruit D

Bij weinig mensen is waanzin in betere handen dan bij Mike Patton.

e allergrootste hit van Mike Patton is een cover, en nog een onwaarschijnlijke ook. Easy van soulgroep The Commodores, geschreven door Lionel Richie. Met zijn band Faith No More zong Patton er begin jaren negentig een geweldige versie van, die behoorlijk dicht bij het origineel bleef. En die vooral wegbleef bij de verschrikkelijk ironische toets die genre-overschrijdende covers wel eens hebben. Het werd in Nederland een grotere hit dan het origineel. Toen Faith No More in 2015 opnieuw op Pinkpop stond, speelden ze het nog steeds. Het kwam direct na het snoeiharde Midlife Crisis. Het fascinerende aan Faith No More is dat de band met alles weg komt, ook met deze overgang. Met metal, funk, rock en dus ook met soul. De eigenzinnigheid van de band sprak op Pinkpop alleen al uit de podiumaankleding. Iedere metal-georiënteerde band ter wereld speelt in het zwart. Faith No More in het wit. Witte doeken, overal bloemboeketten, en de bandleden in het wit. Het was, twintig jaar na hun Pinkpop-debuut, nog steeds onmogelijk om niet naar Mike Patton te blijven kijken. Zijn charisma is even groot als ongrijpbaar. Hij lijkt op een jongere versie van Jack Nicholson, op het podium doet hij denken aan Hans Teeuwen: altijd die onverwachte wisselingen in expressie, diezelfde sardonische grijns, steeds de hand door het haar naar achteren. Ik ken geen rockzanger met dezelfde vocale wendbaarheid als Mike Patton. Hij kan krijsen, grunten, schreeuwen, croonen, hijgen, zingen en fluisterzingen, soms in een en hetzelfde nummer. Zelfs een band als Faith No More is te begrensd om alle kwaliteiten en muzikale voorkeuren van Patton te faciliteren, dus is de lijst van zijn muzikale zijprojecten, hobbyen nevenbands niet alleen erg lang, maar ook onwaarschijnlijk breed. Neem alleen al het jaar 2001. Toen verscheen Lovage: Music To Make Love To Your Old Lady By, waarin Patton op zoek ging naar de Barry White in zichzelf. Aan de andere uiterste vleugel van de popmuziek verscheen datzelfde jaar het album The Director’s Cut van Pattons band Fantômas: zestien nummers, allemaal vernoemd naar een klassieke film, en stilistisch een kruising tussen jazz en de meest extreme metal. De korte, explosieve nummers waren dermate onnavolgbaar dat alleen een van de strakste drummers ter wereld kon voorkomen dat dit verzandde in totale chaos. Die vond Patton in Dave Lombardo, de drummer die op menig jongenskamer tot RSI toe zal zijn na-geluchtdrumd tijdens zijn jaren bij Slayer. Inmiddels hebben ze samen een nieuwe band. Minder chaotisch, al zal menige liefhebber van recht-vooruit-muziek na twee nummers alsnog gillend op de vlucht slaan. Maar Dead Cross, zo heet de band, is werkelijk opwindend. Puttend uit met name de hardcore en de metal, soms verrassend melodieus maar een seconde later weer intimiderend agressief, maar werkelijk geen seconde voorspelbaar. Bij weinig mensen is waanzin in betere handen dan bij Mike Patton. LEON VERDONSCHOT

Dead Cross speelt 16 juni in Gloria Theater in Keulen, 24 juni op Graspop in Dessel en 26 juni in de Effenaar in Eindhoven.

11


culture

Snippers

E

en enorme magnolia staat volop in bloei in de achtertuin van Galerie Espace aan de Keizersgracht in Amsterdam wanneer ik samen met Eva vanuit haar keukenraam de verder nog in de knop staande planten aanschouw. April is een mooie lentemaand, maar de winter laat zich niet zomaar wegzetten. Er valt een langdurige stilte boven een lauwe kop thee, als Eva, dan inmiddels ruim in de zeventig, het zwijgen doorbreekt met een diepe zucht. “En straks valt alles binnen enkele dagen van de boom. Mijn hele tuin vol papiersnippers, bruinwitte troep overal”, laat ze zich deemoedig ontvallen. Haar kleine pretoogjes van weleer, dompelen meer en meer onder in een vijver van dril en groene brei. Bij de bushalte voor het huis van mijn buren staat een prachtige magnoliastruik te pronken aan de weg. Volop in bloei geurt de struik bovendien weldadig zoet bij het passeren naar de bakker, even verderop. Ik neem de snippers straks voor lief.

Bits

zuiderlucht 6-7\2018

Toen Rogier Knipscheer in 2005 gevraagd werd om een boekhandel over te nemen, hoefde hij niet lang - nou ja, een paar dagen - na te denken. Sindsdien runt hij samen met vennoot Jacqueline Janssen boekhandel Koops in Venlo. “Als je zelf niet leest, verlies je de slag.”

De magie van papier

W

ie denkt dat jongeren geen boeken meer lezen, laat staan kopen, moet hoognodig op woensdagmiddag

MAT VAN DER HEIJDEN

naar Venlo. Daar, bij boekhandel Koops, komt deze volgens velen met uitsterven bedreigde menssoort nog voor. Op hun vrije

ontdekte, zo’n dikke historische pil. Sindsdien is

middag komen leeszuchtige kinderen, soms

ook hij verkocht. Je moet erachter komen wat de

met hun moeder, soms alleen, er een boek

kinderen tof vinden.”

uitzoeken. “Ze hebben hun eigen beursje

Van huis uit is Rogier Kipscheer project engineer in

bij zich”, zegt Rogier Knipscheer, “en als ze

de IT. De baan was oké, maar hij kwam weinig onder

weggaan, zijn ze helemaal blij. Dan weten

de mensen. Toen Jacqueline Janssen, die hij leerde

ze dat ze de rest van de dag lekker kunnen

kennen toen ze samenwerkten in een inmiddels ter

lezen.”

ziele gegane boekwinkel in Tegelen, hem vroeg om samen boekhandel Koops over te nemen, hoefde

Magnolia, Panningen, 9 april 2018

“De jeugd leest veel”, zegt Knipscheer.

hij niet lang na te denken – nou ja, een paar dagen.

Als hij daarop een vragende blik krijgt

Sindsdien zijn ze vennoten en runnen de enige

toegeworpen, doet hij er nog een schepje

boekhandel in Venlo en omstreken. Dat laatste

bovenop. “De kinderboekenverkoop

kan ruim worden opgevat; de dichtstbijzijnde

stijgt. Ja, ook als er géén nieuwe Harry

zelfstandige boekhandels zitten in Nijmegen (65

Potter uitkomt.” Toen hij vorig najaar Jill

km), Eindhoven (55 km) en Sittard (60 km).

Schirnhofer, bekend van de reeks Tekenen met Jill, naar Venlo haalde, stond de straat vol met jubelende lezertjes tussen de vijf

bank”, zegt Knipscheer. “De mensen hoeven er

en de tien jaar. “We hebben een rood-wit

niet eens van op te staan om een boek bestellen.”

lint moeten spannen om de signeersessie in

Boekhandels als Koops moeten het hebben van de

goede banen te leiden.”

lezers die een boek in hun handen willen hebben,

Pessimisme is aan Knipscheer niet

lezers die vinden dat de boekhandel niet uit het

besteed. Van zijn twee opgroeiende zonen

straatbeeld mag verdwijnen. “We moeten het

is de oudste een alleslezer; de jongste las

hebben van de gunfactor.”

aanvankelijk minder. “Tot hij Thea Beckman

12

De concurrentie zit vooral op internet, bij webshops als bol.com. “We concurreren met de

Boekhandelhandel Koops (250 m2


zuiderlucht 6-7\2018

culture

Ons bestaansrecht is bezig zijn met de klant

Witregels

in de winkel, met persoonlijke adviezen. Daarbij is het belangrijk dat je zelf veel leest. Als je niet leest, verlies je de slag.” Zijn favorieten? “Ik lees vooral literatuur. Ik houd van Umberto Eco, Julian Barnes, Niccolò Ammaniti en Douglas Coupland. En van het absurdisme bij P.F. Thomése en Dimitri Verhulst. Maar het allermooiste boek van vorig jaar was toch wel Het achtste leven van Nino Haratischwili.” Hoewel het aandeel webverkoop bij Koops niet groot is, blijft internet voor de moderne boekverkoper onmisbaar, zegt Knipscheer.

Aya Sabi doet maandelijks verslag van haar leeservaringen. Bij mijn mentor Kaat Vrancken op de kunst­ academie heb ik geleerd dat een boek veroverd wordt door de krabbels van lezers in de kantlijn. Je moest in conversatie treden met de schrijver. Je moest meer doen dan lezen alleen. Het sloot aan bij mijn overtuiging dat een goed boek me aan het schrijven zou zetten. Sindsdien

Daar ontpopt de grote boze vijand zich

Aya leest

ineens als medestander. “Restanten van de uitverkoop zet ik via bol.com te koop. Een boek dat ik hier voor vijftien euro niet verkocht krijg, kan daar zomaar zestig euro opleveren.” Ook zit hij veel op social media. “Elke dag schrijf ik een blog over wat ik meemaak, dus ook hier in de zaak. Als ik een keer oversla, krijgt ik reacties: ‘Waar was je vanmorgen?’ Zo houd ik contact met mijn omgeving; met alleen goede service kom je er niet. Knipscheer is ervan overtuigd dat boek én boekhandel zullen overleven. Wishful thinking? Lachend: “Ja, misschien wel, ik winkeloppervlak, 14 werknemers) heeft ook de plaatselijke VVV-balie en een servicepunt van pakketbezorger DHL in huis. Van de DHL-klanten heeft Koops het meeste profijt. “Dat zijn vaak jonge moeders die met retourzendingen komen voor spullen die ze bij postorderbedrijven als Wehkamp en Zalando hebben gekocht. Die kopen op de terugweg door de winkel nog wel eens een boek.” De bundeling van functies is genoeg om de omzet stabiel te houden. Zij het dat de boekenverkoop laatste jaren een lichte daling laat zien. “Er zijn geen echte bestsellers meer”, zegt Knipscheer. “En door het boekenpanel van De Wereld Draait Door is de aandachtspanne korter geworden. Tijdens het programma zit ik klaar om de door het panel gekozen boeken te bestellen. Die moéten we de volgende dag in huis hebben, over een maand zijn het weer andere.” Nou en of is het boekenvak veranderd sinds Knipscheer dertien jaar geleden begon. Veel winkels zijn gesneuveld, bol.com heeft intussen tien procent van de markt. Hoewel hij DHL eigenlijk binnenhaalde om per direct de via internet bestelde

wil nooit meer project engineer zijn. Maar ik geloof in de magie van het papieren boek. Het e-boek slaat niet aan, in de VS is het op zijn retour. Ik geloof niet dat je van een download even blij bent als van een knoeper van een boek waarmee je hier naar buiten loopt.” Wat zou hij doen als hij minister van cultuur was met een zak vol geld om het boeken te stimuleren? “Ik zou het Franse model overnemen. Daar worden boekhandels, mits ze vernieuwend zijn, gesteund door de overheid.” Dringen we daar de ontlezing mee terug? “Ik denk het wel. Elke keer als we hier iets voor kinderen organiseren, trekken we veel publiek. En ik vind het vreemd dat van de twee organisaties die bezig zijn met boeken, alleen de bibliotheken worden gesubsidieerd. Terwijl je daar juist steeds mínder boeken ziet.” WIDO SMEETS

heb ik nooit meer een boek uitgeleend, want naast diepzinnige

en poëtische bedenkingen stond er soms ook gewoon ;-) of LOL in de kantlijn. Het boek werd van mij. Ik had elk boek dat ik las zo ook voor een deel geschreven. Toch voelde ik me laatst schuldig toen ik in tranen de poëziebundel van de Zweeds-Iraanse Athena Farrokhzad las. Een witte suite was de titel. Het land waar de migrantenfamilie arriveerde, Zweden, was wit. Net als de kaft. En er waren veel witregels in het boek. Het was poëzie. Geen proza. En terwijl ik als bezeten op dat wit schreef omdat haar verzen zoveel pijn en troost naar boven brachten in mij, voelde ik me tegelijk schuldig. Farrokhzad had vijf jaar gewerkt aan een boek dat op sommige bladzijden maar uit één vers bestond. En de rest was geen leegte. Het was zo vol. Al die witregels spraken. En het voelde voor mij alsof ik door haar werk heen kraste. Voorzichtig tekende ik pas op pagina 31 mijn eerste hartje. Het voelde alsof ik doorheen een ballade krijste, alsof Romeo Julia toesprak en ik een balkon hoger “kan het wat zachter? Ik probeer te slapen!” riep. Zo fout. Maar het is oké, want “geweld is een taal”, schrijft Farrokhzad. Ik schreef in de kantlijn: alle taal is geweld. Ik heb het de afgelopen tijd zo ervaren. Het tweede boek dat ik wil schrijven, maar dat zo ongeschreven blijft. Het is een boek dat een stille chaos, een lawaaierige stilte in mij wekt, waarna ik soms dagen en nachten op zoek ben naar woorden, naar een taal die ik eigenlijk niet wil vinden. En toch blijf ik zoeken. Taal is geweld, het brengt letsels toe, maar tegelijk is het ook de enige manier om te kunnen helen. “Mijn broer zei: we zijn niets anders dan de som van letsels die de taal ons toebrengt.” - Athena

boeken te versturen, gaat het daar om hooguit vier

Dit is het vierde deel in een reeks van tien over

Farrokhzad, Een witte suite.

procent van de omzet. “Ik ben er amper mee bezig.

boekhandels in tijden van ontlezing.

13


ABSTRACTE KUNST, EEN TAAL VOOR IEDEREEN

culture

14

zuiderlucht 6-7\2018

Marije Gertenbach, Yesterday everything it was still blue (2017). foto Dudokdegroot Gallery, Amsterdam

Een curator zorgt goed voor de kunstenaars, zegt Valeria Ceregini over haar vak. Tegenover ANNEKE VAN WOLFSWINKEL legt ze uit dat angst en afkeer voor abstracte kunst nergens voor nodig is. En dat vrouwelijke kunstenaars veel abstracter werken dan vroeger.


zuiderlucht 6-7\2018

culture

D

e abstracte schilderkunst begon bij kunstenaars als Kandinsky, Malevich en Mondriaan. Hun eerste baanbrekende werk stamt al van meer dan een eeuw geleden. Toch voelen velen zich nog altijd onthand

tegenover een abstract doek en gaan ze op zoek naar iets herkenbaars. De Italiaanse curator en schrijver Valeria Ceregini (35) beschouwt abstracte kunst als een taal die iedereen kan verstaan. Bij de SEA Foundation in Tilburg stelde ze een tentoonstelling samen met vijf abstracte kunstenaars. Alle vijf Nederlands, alle vijf vrouw. Een gesprek over absolute vrijheid en het belang van traagheid in de kunst.

Valeria Ceregini

“Kijken naar abstracte kunst biedt weinig houvast”, zegt Ceregini. “Het enige dat je ziet is vorm en kleur.

proces bij het ontstaan van literatuur lijkt veel op

proberen hun proces te doorgronden en onder

Tegelijkertijd ben je als kijker volledig vrij om te

dat van abstracte schilderkunst. Ik zie abstracte

woorden te brengen. Ook de relaties die ik heb

zien wat je wilt zien. Die vrijheid is aantrekkelijk,

schilderkunst ook als een taal, waarin kleuren de

opgebouwd met de Nederlandse kunstenaars gaan

maar kan ook een verloren gevoel geven. Waar het

hoofdrol spelen. Kleurpalet en stijl verschillen sterk

verder, ook wanneer de expositie voorbij is. Ik hoop

om draait is emotie. Dat is het beginpunt van de

per kunstenaar, maar de taal van de abstractie is

dat ik deze manier van werken vol kan houden in de

kunstenaar, en daarmee reageert ook de kijker. Die

universeel en kan door iedereen gelezen worden.”

hectiek van de kunstwereld.”

vrijheid is een situatie waaraan je je moet leren overgeven.”

Voor de expositie Beyond the Painting bij SEA

De fenomenen ‘artist in residence’ en ‘writer in

Foundation in Tilburg nodigde Ceregini vijf

residence’ kennen we wel, maar een ‘curator in

vrouwen uit. Is dat een statement? “Het viel me op

residence’? Riet van Gerven van de SEA Foundation

kunstgeschiedenis op zak heeft, benadrukt dat

dat deze vijf vrouwen, die ik tijdens mijn verblijf in

legt uit waarom ze in 2011 met een residency-

ook oudere kunst, die we nu op koelkastmagneten

Nederland leerde kennen, allemaal bezig zijn met

programma startte dat naast kunstenaars ook

en koektrommels afbeelden, ooit zó revolutionair

het begrip ruimte. Linda Arts bijvoorbeeld creëert

curatoren onderdak biedt: “De SEA Foundation is

was dat ze op onbegrip en weerstand stuitte.

optische illusies, bij Bettie van Haaster zit het hem

een netwerkorganisatie die ten dienste staat van

“Caravaggio, bijvoorbeeld, of Van Gogh. Nu kan je je

meer in de licht- en schaduwwerking die ze met

het verder ontwikkelen van de kunstenaarspraktijk.

niet meer voorstellen hoe vreemd mensen hun werk

haar krachtige penseelstreek teweegbrengt. Die

Wat hebben kunstenaars nodig? Tijd en ruimte

in die tijd vonden. Het is lastig om de kunst uit je

overeenkomst was de eerste reden om voor deze

om te werken, andere kunstenaars met wie ze van

eigen tijd goed te kunnen beoordelen, en dat geldt

vijf te kiezen. Tegelijk wil ik laten zien dat de rol van

gedachten kunnen wisselen, en een betrokken

ook voor abstracte kunst.”

vrouwen in de abstracte kunst de laatste decennia

publiek. Maar daarnaast hebben ze ook schrijvers

is veranderd. De traditie wordt gedomineerd door

en curatoren nodig: mensen die hun werk onder

in abstracte kunst. In haar woonplaats Turijn,

mannen: bij abstracte kunst denken de meeste

woorden brengen, duiden en in een groter

maar ook in Dublin en Nederland. Ze ontdekte

mensen aan het werk van bijvoorbeeld Mark

historisch geheel kunnen plaatsen. Omgekeerd

interessante verschillen tussen die landen. “In Italië

Rothko: overweldigend en masculien. Maar de tijd

zijn curatoren, zoals Valeria Ceregini, voor de

zijn maar weinig kunstenaars die schilderen, laat

dat vrouwen ‘mannelijk’ moesten schilderen om

onderzoeken en tentoonstellingen die ze willen

staan dat ze abstract werken. In Ierland zijn dat er

geaccepteerd te worden, is hopelijk voorbij. De

realiseren afhankelijk van de kunstenaars in hun

veel meer, en ook in Nederland wordt veel abstract

universele taal van de abstractie overschrijdt de

netwerk. De contacten met kunstenaars uit Brabant

geschilderd. Nederlanders gebruiken opvallend

grenzen tussen man en vrouw. Ik vind het mooi dat

en andere delen van Nederland, die zij vanuit haar

vaak olieverf in plaats van modernere soorten als

deze vijf vrouwen hun eigen geest, én die van de

residency hier in Tilburg heeft opgebouwd, zijn heel

acryl, wat denk ik te maken heeft met de lange

kijker, bevrijden en ruimte geven.”

waardevol – zowel voor de kunstenaars als voor

Ceregini, die mastertitels semiotiek en

Ceregini verdiepte zich de afgelopen jaren

schildertraditie in de Lage Landen. En de invloed van De Stijl is hier ook sterker voelbaar.” Om beter te begrijpen hoe abstracte kunst

Ceregini was een tijdlang ‘curator in residence’ bij de SEA Foundation. Hoe vult ze het vak van

haar zelf.”

ZL

curator in? “In het Italiaans betekent het woord

ontstaat, hoe het werkt en hoe je ernaar kan kijken,

‘curare’ zorgen voor. Ik wil zorg besteden aan de

vergelijkt Ceregini haar met taal. Ze kwam op dat

kunstenaars met wie ik werk. De kunstwereld

spoor in Dublin, de stad van James Joyce (1882-1941),

verandert voortdurend, en in een hoog tempo. Ik

de schrijver van de ‘stream of consciousness’: een

probeer, eigenlijk tegen die stroom in, langzaam

eindeloos meanderende stroom van gedachten,

te werken. Tijd te investeren in kunstenaars,

indrukken, associaties en emoties. “Het creatieve

gesprekken met ze te voeren in hun atelier,

Beyond the Painting. Met werk van Linda Arts, Marije Gertenbach, Bettie van Haaster, José Heerkens en Evi Vingerling. Van 12 mei t/m 10 juni 2018 bij de SEA Foundation, Tilburg seafoundation.eu

15


culture

zuiderlucht 6-7\2018

Verdi 16

Bas-bariton Huub Claessens tijdens een masterclass. foto Constant Notten. Sopraan Jannelieke Schmidt. foto MartinJan Gaasbeek. Dirigent Karel Deseure. foto Hans van der Woerd


zuiderlucht 6-7\2018

culture

Opera Zuid brengt Verdi’s Un Ballo in Maschera op de planken. Een waagstuk maar waarom moet het altijd Rigoletto of La traviata zijn? Op zoek naar het geheim van Verdi bezoekt WIDO SMEETS twee masterclasses. “Verdi heeft mededogen met zijn personages.”

met maskers

“U

hebt er verkeerd aan

specialisten, aan categorieën en aan ceremonieel,

van Verdi’s meesterwerken: afwisselend, gelaagd

gedaan Un Ballo in

eigenlijk aan alles en iedereen die hem afhield van

en, vanwege de Shakespeareaanse combinatie van

Maschera te verdedigen

zijn grote liefde: de muziek.

het tragische en het komische, erg toegankelijk. En

tegen de aanvallen van de kranten”, schreef

Behalve componist, in zijn brieven liet hij niet na het te benadrukken, was Giuseppe Verdi (1813-

het hoeft ook niet altijd Rigoletto, La traviata of Aïda te zijn, toch? Opera, het meervoud van opus, is eigenlijk een

Giuseppe Verdi in 1859 aan de impresario van het

1901) ook boer. Tussen zijn reizen door was hij

Apollo Theater in Rome. “U had moeten doen wat

het liefst thuis, op zijn landgoed bij Busseto, een

verzameling van verschillende kunstvormen:

ik altijd doe: ze niet lezen, of ze maar laten kletsen,

dorp waar hij zich hoogst zelden liet zien. Toch

muziek, theater, poëzie, vormgeving, dans, noem

zoals ik ook altijd heb gedaan! Waar het om gaat is

verwierf hij zijn roem niet met bomen en gewassen,

maar op. Koeken: “Het bijzondere aan Verdi is dat

overigens dit: is de opera slecht of goed?”

maar met zijn muziek. “Met Wagner is Verdi een

het voor hem geen verzameling was, maar een

van de godfathers van de 19e eeuwse opera”, zegt

synthese. Hij wist deze kunsten perfect samen

Goed of slecht, een tussenweg bestond er niet

regisseur Waut Koeken (42) tijdens een van de twee

te brengen. Voortgekomen uit de belcanto, de

voor Giuseppe Verdi, in de muziek net zo min als

masterclasses van Opera Zuid in de aanloop naar

traditie van het mooie zingen, hield Verdi van het

in het leven. De Italiaanse componist was behalve

de opvoering van Un Ballo in Maschera. “Verdi was

vocale vuurwerk en acrobatiek. We kennen het

een control freak en een mopperaar (vol zelfspot,

mijn eerste liefde – op operagebied dan. Ik hield

van Puccini, Donizetti en Bellini: prachtige opera’s

gelukkig) bovenal een vernieuwer van de opera,

van muziek en ik hield van theater. Tot ik een opera

waarin de stem centraal staat en het orkest een

een genre dat halverwege de 19 eeuw aan zijn

van Verdi beleefde, wist ik niet dat er een perfecte

begeleidende rol speelt.”

populariteit ten onder dreigde te gaan.

fusie bestaat tussen die twee. Bij Verdi voltrekt

e

Niet zelden kreeg hij met zijn opera’s een slechte pers. Hij voelde zich niet begrepen en had een hekel aan recensenten, zoals hij een hekel had aan

Maar Verdi neemt daar geen genoegen mee.

het theater zich in de muziek, tegelijkertijd wordt

“Opera na opera na opera gaat hij verder met het

muziek bij hem theater.”

ontdekken van zijn eigen dramatische kunst. Bij

Koeken beschouwt Un Ballo in Maschera als een

hem gaat het niet alleen over vocale hoogstandjes, >>

17


zuiderlucht 6-7\2018

nomadic mountains a survey on high altitude mental architecture

1 jul t/m 2 dec 2018

EN VERDER IN SCHUNCK*:

Aad de haas: Match #1 t/m 12 aug 2018

Marieke Coppens: Mine 1 jul t/m 2 dec 2018

the end of sitting t/m 31 dec 2018

femmy otten:mural t/m 1 jan 2019

SCHUNCK* Glaspaleis bongerd 18 heerlen / T 045-5772200 18


zuiderlucht 6-7\2018

culture

‘De grote emoties komen niet uit het hoofd, niet uit het hart maar uit de onderbuik.’

ballo in maschero brengt hij een fusie

opera, zegt Karel Deseure (35), de dirigent van Un

tot stand tussen de komische en de

Ballo in Maschera die de tweede OZ-masterclass

tragische opera, tot dan twee aparte

voor zijn rekening neemt. “Er was een voortdurende

categorieën. Hij slaagt er zelfs in om

honger naar nieuwe opera’s. In nog geen twintig

op die fusie te reflecteren: aan het

jaar componeerde Rossini veertig opera’s. Donizetti

einde van de tweede akte worden

is recordhouder met zo’n 75 opera’s.” Hij grijpt naar

Renato en zijn vrouw Amelia bespot

de vuistdikke partituur van Un Ballo in Maschera

door de samenzweerders, die zeggen:

en houdt die omhoog: “Dit hier is twee uur en drie

‘Kijk, de tragedie is een komedie

kwartier muziek. Die Donizetti-opera’s waren

geworden’.”

even dik. Hoe is het mogelijk dat iemand in een

Hoewel geen echte Verdi-klassieker is Un ballo in maschero door de jaren

Regisseur Waut Koeken. foto MartinJan Gaasbeek

het gaat ook over lelijk durven zingen

mensenleven zoveel muziek schrijft?” De uitleg is dat opera’s componeren deels

heen talrijke malen opgevoerd, met

lopende-bandwerk was. Deseure: “Alles draaide

onder anderen Maria Callas, Placido

om conventies. Noem het een mal. Componisten

Domingo en Luciano Pavarotti.

én librettisten hadden een grondplan: eerst de

Hoe kunnen de jonge zangers en

ouverture, dan het duet met versregels van negen

zangeressen van Opera Zuid daar

lettergrepen, dan de aria met versregels van zeven

tegenop? Wat valt daar nog toe te voegen?

lettergrepen, en zo verder. Rossini had een keer

“Nelson Mandela zei ooit: ‘Tradition is the bad

drie weken de tijd om een opera te schrijven. Hij

psychologie van de personages, over de

behaviour of yesterday’”, zegt bas-bariton Huub

plukte een aria uit een eerder werk en liet er een

tijd waarin het stuk speelt. Bij Verdi wordt

Claessens tijdens de eerste OZ-masterclasses.

nieuwe tekst op maken. Als een nieuwe sopraan

het orkest steeds belangrijker, als vertolker

“Tradities zijn er om steeds opnieuw uit te vinden.

binnenkwam en de aria beviel haar niet, nam ze

van de ziel van de personages en van de

Net als de opera. Daarin zijn zoveel kopieën

de volgende keer er zelf eentje mee. Er werden

situatie.”

van kopieën van kopieën. Wanneer iemand een

regelmatig aria’s uit andere opera’s geïmporteerd

prachtige hoge noot zingt en er beroemd mee

zodat de sopraan zich beter kon profileren. Het

vermogen tot empathie. Hij is, net als

wordt, zegt de volgende: laat ik hem íets langer

schetst ook hoe onbelangrijk het orkest was. Het

Mozart, een componist die zijn personages

maken. Et cetera.”

C

was begeleiding, bijna inwisselbaar.”

als het libretto daarom vraagt, over de

“Wat hem ook uniek maakt, is zijn

aanvoelt en mededogen heeft, als het een onschuldige, engelachtige figuur als Gilda is in Rigoletto, of een schurk of een moordenaar. Door zijn muziek is hij in staat zich in te leven in zijn personages.” Zijn vernieuwingsdrang brengt Verdi, die zijn werken schreef tussen 1839 en 1893, met elke opera een stapje verder. Koeken: “Vergelijk Rigoletto met Othello en Falstaff:

Sinds Verdi is dat anders, zegt Deseure. “Voor ons

laessens (57) is door Koeken

als dirigent is de partituur heilig. Wat de componist

overgehaald om vanuit zijn

schreef, is voor ons een soort bijbel.” Verdi heeft de

standplaats Wenen terug

tradities van zijn tijd niet zozeer overboord gegooid,

te keren naar zijn thuisstad

als wel opgerekt en doorbroken. “Hij was op zoek

Maastricht om de rol te vertolken

naar het schokeffect. Je kunt je voorstellen hoe het

van graaf Horn, een van de

publiek daar toen op reageerde, bij een genre dat in

samenzweerders die het hebben gemunt op koning Gustavo. Wie de geharnaste tradities wil ontlopen,

die tijd zo populair was als popmuziek nu.” “Wat de kranten aangaat, wie verplicht u ze te

moet terug naar de oorsprong, zegt Claessens. “Ik

lezen?” schreef Verdi in 1878 aan de dramaturg

ken iemand die 48 cd’s van Un Ballo in Maschera

Achille Torelli. “En wat het publiek betreft, als

heeft. Daar valt niet op te zingen. Tegen elke jonge

uw geweten u zegt dat u iets goeds geschreven

zanger zou ik zeggen: vergeet die platen, vergeet

hebt, laat de mensen dan rustig schimpen (dat is

alle grote Verdi-zangers. Ga terug naar de partituur

vaak een goed teken); de dag van gerechtigheid

levensverhaal van koning Gustav III, een

en vraag je af waarom het er zo staat. Na honderd

zal komen. En voor een schrijver is het een groot

verlicht despoot uit de 18e eeuw, in zijn

keer zingen heb je jouw vorm te pakken. Na

genot, het hoogste genot, te kunnen zeggen: ‘Jullie

jonge jaren dichter, acteur, theaterschrijver.

honderd keer begrijp je het geniale ervan.”

domkoppen, jullie hebben je vergist.” ZL

het komt van dezelfde stem, het is totaal andere muziek. Het laat zien wat een ongelooflijke muzikale evolutie die man heeft doorgemaakt.” Un ballo in maschero is gebaseerd op het

Hij stichtte een nationale operaschool en

De traditie is een last van het verleden die je moet

liet in Stockholm de Koninklijke Opera

relativeren, vindt Claessens. “Wat je op die platen

bouwen waar hij, als toppunt van tragische

hoort, komt uit een studio. Een laboratorium. Ik

ironie, tijdens een gemaskerd bal door

zou dat muzikale vervuiling noemen; het valt niet

politieke tegenstanders werd vermoord.

mee je daartegen te verweren. Maar de kracht van

“De theatraliteit van dat gegeven moet

de opera ligt op het podium, in de live uitvoering.

Verdi hebben aangetrokken”, zegt Koeken,

Daar draait het niet om de techniek, maar om de

“hoeveel operapersonages sterven op

onderbuik. De grote emoties komen niet uit het

een operabühne? Het heeft Verdi in staat

hoofd, niet uit het hart maar uit de onderbuik.”

gesteld een meesterwerk te schrijven. In Un

Un Ballo in Maschero van Giuseppe Verdi, door Opera Zuid en de Philharmonie Zuid-Nederland. Nog op 2/6 in Tilburg, op 7/6 in Venlo, op 9/6 in Sittard, op 12/6 in Hasselt, op 14/6 in Heerlen en op 16/6 in Valkenburg. operazuid.nl

Wat in deze tijd de film is, was in de 19e eeuw de

19


advertentie

zuiderlucht 6-7\2018

f e u i Bijdragen: Wido Smeets en Anneke van Wolfswinkel.

info in het nederlands? bel anna 06 55384169

Neue Heimat

Saluti d’Agriturismo Poggio Antico

Al jarenlang baat Piero Cesarini de agriturismo waar hij ooit opgroeide uit met Italiaanse passie. Sinds dit jaar is Anna Peeters uit Maastricht zijn en uw gastvrouw. Ze is thuis in het gebied, kent de mensen en spreekt Italiaans, Engels, Duits en Nederlands. Samen met Piero en de rest van het team zorgt ze voor een onvergetelijk verblijf in Poggio Antico, een unieke plek om alles los te laten en helemaal tot rust te komen. poggioantico.net

smo tico ri tu ri Ag Poggio An

uit zijn omgeving en assembleert dat tot wankele constructies, die het midden houden tussen een

Voor kunst moet je soms even bukken.

Op de grens van Umbria en Toscane, op een heuvel met een panoramisch uitzicht op het meer van Chiusi, midden in het land van de Etrusken, vindt u Agriturismo Poggio Antico, gehuisvest in een laat 19e eeuwse boerderij, een azienda agricola. Omringd door idyllische dorpjes heeft Poggio Antico een strategische ligging die dagtrips mogelijk maakt naar steden als Perugia, Assisi, Spoleto, Orvieto, Rome, Arezzo, Florence, Siena, Montepulciano en Cortona. Het gebied staat bekend om zijn altijd weer verrassende culturele en gastronomische kwaliteiten, u kunt er prachtige wandelingen maken en uitdagende fietstochten.

het over een andere boeg: hij verzamelt rommel

Bijvoorbeeld om naar binnen te gluren in een

ladder en een brancard. Wie de moeite neemt om in een grote kartonnen

schaalmodel van een uit planken en plastic

doos te kruipen waarin een kleine tv staat, wordt

opgetrokken moskee. Of om een video te zien,

beloond met een ontroerende korte video. Helvi,

weggestopt in een grote kartonnen doos, over

een Finse vrouw van honderd, scharrelt rond in haar

een honderdjarige vrouw die liggend op bed een

appartement in het centrum van Helsinki. Buiten

liedje zingt.

bruist het leven, binnen is er stilte, een tikkende

In de expositie Neue Heimat in Den Bosch wordt

klok, en een bed. Helvi kijkt naar de drukte buiten,

aanstekelijk gefilosofeerd over wat het betekent om

gaat op bed liggen en zingt een liedje. Dat doe je,

ergens thuis te zijn.

als je je thuis voelt.

The Calais Jungle Mosque is een werk van Stephan Mörsch en is een 1:10 weergave van een bouwwerk

Neue Heimat. Van 6 mei t/m 8 juli in Willem Twee

uit het voormalige kamp bij Calais, waar migranten

in Den Bosch. willem-twee.nl

illegaal kampeerden in afwachting van een oversteek naar Groot-Brittannië. De moskee is een

vorm van architectuur, ingenieus in zijn eenvoud, die veel zegt over het menselijk verlangen zich ergens thuis te voelen, al is de toekomst nog zo

Verstop je

ongewis. In de centrale hal staan negen mannen in zware leren jassen uitdrukkingsloos om zich heen te kijken. Het is een groepsbeeld van Siegfried Neuenhausen en heet Die Bürger von B. Om de hoek hangt een atypisch, verstild schilderij van Jörg Immendorf, Schneelandschaft. Daarop een tekst, vertaald: ‘Hier mogen we werken, hier mogen we liefhebben, hier mogen we liggen’. Bij een tussenwand staat Barrikade van Günther Uecker, een stapel van zandzakken met daartussen, Stephan Mörsch, The Calais Jungle

dreigend vooruitstekend, mensgrote stalen spijkers. Ook Mario Merz gebruikte zandzakken bij een

Beeldend kunstenaar Eveline van de Griend en curator Sarie Nijboer brachten bij de kunstruimte

van zijn vele iglo’s. Cache-Toi heet het kunstwerk. Verstop je.

van Willem Twee in Den Bosch het werk van vijftien kunstenaars bij elkaar, uit binnen- en buitenland, die allemaal iets laten zien van wat dat betekent: thuis zijn. Aan de expositie doen een paar toonaangevende jonge kunstenaars mee. Helen Verhoeven bijvoorbeeld: in haar Mother-serie schildert ze moeder en kind, een thema zo oud als de kunstgeschiedenis, maar zo indringend en rauw geschilderd alsof ze het zelf heeft uitgevonden. Ook Jan Hoek maakt portretten. Voor zijn fotoserie Sweet Crazies portretteerde hij in Addis Abeba geesteszieke zwervers. Niet tussen het vuilnis,

De vier werken zijn gemaakt in en rond het

maar in een typisch Ethiopische fotostudio, met

revolutiejaar 1968 dat nu overal wordt herdacht.

Romeinse zuiltjes om keizerlijk op te leunen.

Zoals in Flashes of the Future – Die Kunst der

De portretten in de expositie, met ook een

20

Mario Merz, Objet Cache-Toi! (1968) Kunstmuseum Wolfsburg. foto VG Bild-Kunst/Helge Mundt

68er oder Die Macht der Ohnmächtigen in het

mooi nieuw werk van Iris van Dongen, laten de

Ludwig Forum in Aken, een relativerende

emotionele dimensies zien van het thuis-zijn én het

tentoonstelling voor eenieder die meent dat we

ontheemd zijn. Een kunstenaar als Roi Alter gooit

anno 2018 verwarrende, misschien wel historische


zuiderlucht 6-7\2018

l l e t o n tijden doormaken: de wereld staat in brand, conflicthaarden alom, inclusief

Jongensboek

zichzelf internationaal in de kijker, sindsdien gaan deuren van verzamelaars als Sigg een stuk makkelijker open.

dreigende nucleaire rampspoed. Daarbij liggen we ook nog overhoop met

Het levensverhaal van Uli Sigg leest als

De tentoonstelling A Chinese

internetmonopolisten en liegende, aan

een jongensboek. Hij werd geboren in

Journey past in het nieuwe beleid

geheugenverlies lijdende politici.

Zwitserland in 1946, studeerde rechten,

van het Noordbrabants Museum om

en werkte als journalist.

internationale, toonaangevende,

erotische, komische, barokke, vleselijke

bewerkte zwart-witfoto’s van evenzovele

Hij maakte een overstap naar lift- en

verrassende hedendaagse kunst te tonen.

en metafysische, door een bewustzijn dat

brandhaarden in alleen al het revolutiejaar

roltrappengigant Schindler, die hem in

En verrassend is de expositie zeker. Uit de

afwisselend lui-sensueel en buitengewoon

1968 en ons bestaan wordt al een stuk

1977 naar China stuurde. Daar slaagde hij

ongeveer zestig werken, vrijwel allemaal

abstract was, massaal en instinctief,

draaglijker. Uit een toelichting blijkt dat

erin om, als eerste Westers bedrijf, een

van de laatste tien jaar, blijkt duidelijk

solitair en systematisch.”

die 24 nog maar een greep zijn uit de serie

joint venture met de Chinese overheid te

dat de hedendaagse Chinese kunst

1968: El fuego de las ideas, Het vuur van

realiseren.

aan diepgang en zelfvertrouwen heeft

Passione Italiana in Kerkade, waar Cube

ideeën. Er dient zich trouwens ook een

gewonnen. Chinese kunstenaars zijn nu

design museum een aantal blinkende

fundamenteel verschil aan met het hier en

vaak Westers geschoold, maar putten

espressomachines met garnituur bij

nu: in de jaren zestig was er een overdaad

ook uit hun eigen, eeuwenoude tradities.

elkaar heeft gebracht. Het begon allemaal

aan maatschappijvisies en ideologieën,

Kalligrafie en landschapsschilderkunst

met de Moka Bialetti, het bekende

daar hebben we op het moment weinig

bijvoorbeeld, en de verstilde spiritualiteit

achthoekige koffiepotje dat met zijn

last van.

van tao en confucianisme. Maar spektakel

ultieme eenvoud 105 miljoen keukens in

is er ook: blikvanger is The Tank Project van

Italië en daarbuiten heeft veroverd. In

He Xiangyu: een legertank gemaakt van

de jaren vijftig werd de Italiaanse koffie

tassenleer, op ware grootte. Hij past maar

een wereldwijd exportproduct, net als

nèt in de zaal.

de hogedrukmachines om de koffie te

Bekijk de 24 door Marcelo Brodsky

Ludwig Forum, een voormalige paraplu­ fabriek die met zijn zaagdak en lichtinval van boven doet denken aan De Pont in Tilburg, heeft weinig moeite gespaard

Zhao Bandi, China Lake C. (2015)

Over deze cultuur gaat het niet in

bereiden. De laatste twintig jaar komen

om de opstandige jaren zestig in beeld te brengen – door de ogen van kunstenaars,

De Concorso Aka Diamante (1956) van Bruno Munari en Enzo Mari.

Om de gesloten Chinese samenleving

A Chinese Journey: The Sigg Collection. Van

die machines ook van buiten Italië. Zo

toen en nu. Zoals Marcelo Brodsky met

beter te leren kennen, besloot Sigg

17 maart t/m 8 juli in het Noordbrabants

heeft de Mirage Triplette van de Brabantse

zijn ingekleurde foto’s; er zijn weinig

kunstenaars op te zoeken. Ai Weiwei werd

Museum in Den Bosch. hnbm.nl

ontwerper Kees van der Westen op veel

historici die daar met de pen overheen

een goede vriend, en via via leerde Sigg

kunnen.

steeds meer kunstenaars kennen. Af en

Vrijwel alle groten uit de naoorlogse

plaatsen de klassieke ontwerpen van ◆

Enzo Mari verdrongen.

toe kocht hij werk van ze, lang voordat

Duitse kunst zijn vertegenwoordigd.

Chinese hedendaagse kunst een hype

Misschien niet met hun beste werk,

werd in het Westen en de prijzen omhoog

maar toch, ze zijn er, Baselitz, Kiefer,

schoten.

grootheden als Giò Ponti, Aldo Rossi en

Nostalgia

In een glimmende opstelling presenteert Cube de geschiedenis van de – inmiddels high tech – professionele koffieapparaten,

Ergens halverwege zijn fenomenale

en laat zien hoe ook de rest van de

al die anderen. Ook veel Amerikaanse

kunst zich in hoog tempo ontwikkelde,

boek Middernacht op Sicilië gaat

entourage van de koffiecultuur (kopjes,

pop art: de expositie leunt zwaar op

én dat geen enkel museum, in het

schrijver Peter Robb helemaal los

schotels, kannen, noem maar op)

de verzameling van de stichters en

Westen of in China zelf, die ontwikkeling

over oorsprong van de espresso en de

designobjecten zijn geworden. Met grote

naamgevers van het museum, Peter

documenteerde. Hij besloot het zelf te

suiker als onderdeel van de Italiaanse

koffiemerken als Illy en Segafredo voorop,

en Irene Ludwig, die, toevallig, in 1968

doen, en systematisch werk aan te kopen

koffiecultus.

als financiers.

hun collectie voor het eerst publiek

van hedendaagse Chinese kunstenaars.

Over weinig of geen suiker in je espresso,

Argeloos laat Passione Italiana zien

tentoonstelden.

Nadat hij in 1995 de Zwitserse

over het karamelliseren, over het tijdstip

dat koffie geen cultuur meer is, maar

Penck, Polke , Beuys, Immendorf en

Flashes of the Future is een bijna

Al rond 1990 zag Sigg dat de Chinese

ambassadeur in China werd breidde hij

dat er een lepel in het edele vocht kan om

economie. Big business; anno 2018 is de

dagvullende tentoonstelling vol

zijn netwerk van kunstenaars verder uit.

te roeren, over de rituelen en ceremoniële

passage in het boek van Peter Robb nog

beelden die je overvoeren met onrust,

Inmiddels omvat zijn collectie ruim 2.200

handelingen van een echte barista. Dus

maar een vage herinnering: nostalgia

vervreemding, revolte en, af en toe,

werken van zo’n 350 kunstenaars. Het

nee, je lepelt niet het laatste restje suiker

Italiana. Ook in Cube, waar de koffiebar

vertedering. Waarna aan de uitgang een

leeuwendeel hiervan schonk hij in 2012

uit een leeg kopje, en nee, je drinkt geen

in de expositie onbemand is. Om aan zijn

kloeke, twee kilo wegende catalogus op je

aan het nieuwe M+ museum in Hong

cappuccino na elf uur ’s ochtends.

gerief te komen kan de liefhebber de bij

wacht met de jarenzestigprijs van zeven

Kong, dat komend jaar open gaat.

euro.

Dat het Noordbrabants Museum erin

Hij schrijft over de vraag waar de beste

de entree verworven koffiebon verzilveren

koffie ter wereld wordt gezet (Napels of

in het museumrestaurant. Waar een automaat staat te pruttelen.

slaagde om een selectie uit de Sigg-

Palermo), over het interieur van een bar

Flashes of the Future. Die Kunste der 68er

collectie naar Den Bosch te halen, heeft

(hoe duurder de inrichting, hoe slechter

oder Die Macht der Ohnmächtigen. Van

veel te maken met de grote Jeroen Bosch

de koffie), over de aloude cultuur van

Passione Italiana. Van 21 april t/m

20 april t/m 19 augustus in Ludwig Forum

tentoonstelling van 2016. Daarmee

Napels, de enige echte koffiestad, “die

29 oktober in Cube design museum

Aken. ludwigforum.de

speelde het relatief kleine museum

zich onderscheidde door het retorische,

Kerkrade. cubedisgnmuseum.nl

21


design

zuiderlucht 6-7\2018

Boeken op rails

22

Interieur van DePetrus in Vught. foto’s Jeroen Pulles


zuiderlucht 6-7\2018

design

De deuren waren amper geopend of de in een voormalige kerk ondergebrachte bibliotheek van Vught fonkelde op CNN. Ook TWAN VAN DEN BRAND ging kijken naar de boekenkasten op rails in DePetrus. “Die bonnet hoort thuis in de etalage van de fopshop.” e pastoor kon de plek nog feilloos

D

“Ik zet hem in de winter nog wel eens op, als ik

Aan een tafeltje even voorbij de planken voor ‘young

aanwijzen toen hij zijn voormalige

bij een begrafenis naar het kerkhof moet. Een pet

adults’ spelen drie oudere dames een spelletje.

Sint Petruskerk in Vught na lange

boven je liturgische gewaad, dat ziet er toch wat

In hoeken, zitjes en elders aan lange tafels wordt

jaren weer bezocht. Hier, hierzo

merkwaardig uit.”

gelezen, gestudeerd of koffie gedronken. De

Al eerder moest er door de koster een en ander

was het gebeurd. In dit gangpad

Henk Smeets is er blij mee, met die bonnet van

biljarttafels zijn afgedekt.

voelde een medewerker van het

pastoor Mesch. De voorzitter van het Vughts

De wereldwinkel heeft klandizie. Een oma wijst

lokale uitvaartbedrijf Bijnen ineens

Museum was de voorbije jaren een van de drijvende

haar kleinkinderen op de vitrines van het Vughts

iets op zich neerdalen. Het bleek

krachten achter de herbestemming van de Sint

Museum, ze loopt naar de hoek waar Nationaal

niet de Heilige Geest, het waren

Petruskerk. Net als enkele lokale ondernemers.

Monument Kamp Vught, het voormalige SS-

brokjes kalkmortel.

Zij vonden dat het beeldbepalende monument in

concentratiekamp, informatie deelt. En duw je,

het dorpshart niet tegen de vlakte mocht, staken

helemaal aan de andere kant voorbij de koffiebar

er fors geld in, verwierven subsidies en ziedaar:

de deur open, dan kom je in een brasserie. Hoe die

worden opgeveegd. De oude, in 1884 ingezegende

voor een dikke 4,5 miljoen euro verrees uit de

heet? ‘Hemels.’

neo-romaanse kerk, vertoonde tekenen van

stofwolken het nieuwe ontmoetingscentrum

aftakeling. De veiligheid van de parochianen kon

DePetrus. Opgekalefaterd volgens schetsen van

niet langer worden gegarandeerd en geld voor

Molenaar & Bol & Van Dillen Architecten en die van

gestukt aan DePetrus, werd de kerk in ‘Rekenen

renovatie was er niet, althans niet bij het bisdom

interieurarchitect Hanrath.

op herbestemming’, een uitgave waarbij onder

Den Bosch. Het leidde ertoe dat de Sint Petrus, zoals

Daarmee is in ijltempo een proces van dertien

Al in 2014, toen er nog volop werd geschaafd en

meer de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed was

dat heet “aan de eredienst werd onttrokken.” De

jaar geschetst, waarin creativiteit, tegenslag en

betrokken, geprezen als voorbeeld van hoe je met

zware deuren vielen in het slot. De kerkgangers,

doorbijten centraal stonden. Er was geduvel en

leegstaande kerken kunt omspringen. De dienst

met veel waren ze toch al niet meer over, moesten

politiek gesteggel (‘Petrus: soap of sloop’), er

schatte toen in dat er tot 2030 nog eens 1800 kerken

hun weesgegroetjes elders opzeggen. Dat was in

waren af- en aanhakers, er sneuvelde zelfs een

zullen vrijkomen.

2005.

bibliotheekdirecteur die zich niet aan de verhuizing

Het recente verleden biedt meer inspirerende

Intussen is er veel veranderd. Het kerkgebouw

wilde wagen. Kortom: het leek wel de Processie van

verhalen. Van boekhandels in de Maastrichtse

“met constructieve problemen”, zoals het bisdom

Echternach: drie stappen vooruit, twee terug. Maar

Dominicanenkerk (al eens uitgeroepen tot ’s werelds

het in een rapportage omschreef, werd verkocht,

uiteindelijk echode het hosanna.

mooiste) en de Zwolse Broerenkerk tot zorgcentra

gerestaureerd en heringericht, met behoud van

Die echo kwam ook van verre. Want kort na de

en theaters in andere leegstaande godshuizen.

het historische karakter. Sinds kort huizen er

opening van DePetrus was daar CNN. De tv-zender

Op een steenworp van Vught, in Den Bosch, is de

de bibliotheek, de wereldwinkel, het Vughts

uit Atlanta schetste het verhaal van bibliotheken

voormalige Sint Josephkerk eind vorige eeuw al

Museum en nog enkele huurders uit de sociale en

die zichzelf, in concurrentie met digitaal, opnieuw

omgetoverd tot feesttempel De Orangerie - voor al

welzijnssector.

uitvinden en boeken aanvullen met ‘beleving’.

uw bruiloften en partijen -, een metamorfose waar

Zo belandde het Vughtse ontmoetingscentrum

het bisdom langdurige napijn van had. Vandaar

Mesch nog eens voorbij kwam. En hij zag dat het

“met schuivende boekenkasten die duizenden

dat bij de verkoop van de Petruskerk aan de

goed was. Nou ja, bijna goed. Die bonnet, zo wees

boeken herbergen” in één rijtje met vanwege hun

nieuwe eigenaren, zeven ondernemers, vriendelijk

hij naar het vierkante hoofddeksel dat in een

architectuur spraakmakende bibliotheken in Doha

doch beslist is gevraagd om er geen barbaarse

museumvitrine lag, hoort thuis in de etalage van de

(architect: Rem Koolhaas), New York (Francine

braspartijen onder te brengen.

fopshop.

Houben) en een futuristische “nieuwe stedelijke

Het was in de openingsmaand dat pastoor Martien

In het deftige Vught gaat dat vast niet gebeuren.

huiskamer” in het Chinese Tianjin, ontworpen door

Maar lezingen, debatten, symposia, een strijkorkest

échte bonnet. “Ik had er twee, dus ik kon er wel

het eveneens Nederlandse bureau MVRDV.

of Sinterklaasmiddag, daarvoor maakt DePetrus

eentje missen.” En zo vaak draagt hij de bonnet niet

Hoe zo’n avantgardistisch forum eruit ziet?

vast wel plaats. Sterker nog, juist daarom staan de

meer. Sinds het Tweede Vaticaanse Concilie (1962-

Zuiderlucht, even live vanuit Vught:

boekenkasten op rails en - CNN benadrukte het

Daags daarop is Mesch nog eens terug. Met een

65) heeft het ‘hoedje met de flos’ aan populariteit

Bezoekers laten hun blik over de boeken glijden en

al - kunnen ze met grote stuurwielen opzij worden

ingeboet. Net als tal van andere Roomse gebruiken.

zoeken hun weg in de digitale catalogus.

gedraaid. ZL

23


edits

zuiderlucht 6-7\2018

DE ZEVEN VETTE JAREN VAN LEX

Lex ter Braak, de man achter de weder­ opstanding van de Van Eyck Academie in Maastricht, neemt afscheid. “De enige juiste manier is om kunst te ondergaan bestaat niet”, houdt hij WIDO SMEETS voor.

24

Lex ter Braak: “Tijdens de Open Studios komt hier, in de positieve zin van het woord, jan en alleman naar binnen en zie je dat ieder er op zijn eigen manier plezier aan beleeft.” foto’s Romy Finke


zuiderlucht 6-7\2018

edits

e pleuris rond de door Halbe Zijlstra

deed daarna de Rietveld Academie. Het was zijn

‘we waren goed, we zijn goed en we blijven goed’.

aangekondigde bezuinigingen

vader, een bankier, die hem ervan weerhield om

Ik ben nooit wanhopig geweest over de toekomst

in de kunst was net uitgebroken

vol voor het kunstenaarschap te gaan. Te weinig

van de Van Eyck. Wat onze missie wat treurig en

toen Lex ter Braak in 2011 aantrad

bestaanszekerheid, vond hij.

melancholisch maakte, was dat we wisten dat we

D

als directeur van de met sluiting

Een tijdlang was hij behalve leraar Nederlands

nooit ongeschonden uit de strijd zouden komen.” Terwijl Ter Braak de instelling wilde openbreken

bedreigde Jan van Eyck Academie

ook part time kunstenaar. Van een inkomen uit de

in Maastricht. Tussen toen en nu

toen nog bestaande beeldend-kunstenaarsregeling

en moderniseren, met de zes kunstenaarslabs als

zitten zeven enerverende jaren.

(BKR) zag hij af, liever bracht hij zijn werk aan de

meest in het oog springende vernieuwing, moest

Zeven vette jaren, volgens velen.

man via een zelf opgerichte kunstuitleen. In 1989

hij het doen met een meer dan gehalveerd budget:

koos hij definitief voor het onderwijs, hij werd

van 2,6 miljoen naar 1 miljoen. Na ‘reparaties’ door

Wat Ter Braak, nu hij vertrekt, het meest gaat

rector van het met opheffing bedreigde gymnasium

het Mondriaan Fonds, de stad Maastricht en de

missen? “Het zonlicht in de Van Eyck. Dat kan vanuit

in Velsen. Zijn kunstenaarschap speelde alleen nog

provincie Limburg werd dat bedrag opgetild naar

de tuinen overdadig naar binnen vallen en heeft de

een rol op de achtergrond. “Je weet wat het is om

zo’n anderhalf miljoen. Inmiddels is het budget,

kracht het gebouw op te tillen. Alles waar we hier

kunst te maken, wat de ondoorgrondelijke wegen

ook door zes ton aan eigen inkomsten, weer terug

voor staan, is dan wonderlijk concreet en zichtbaar:

zijn waardoor je uiteindelijk tot een vorm komt. Dat

op het niveau van vóór Zijlstra. Bij die zes ton zit

concentratie, openheid, verbinding. Voor mij is

heeft het gesprek met kunstenaars in mijn latere

ook de ruim 100.000 euro die de ongeveer veertig

Maastricht een ongelooflijk leuke stad geweest,

functies vergemakkelijkt.”

deelnemers (zoals de kunstenaars die studeren

geen dag dat ik me hier niet thuis heb gevoeld. Dat

Ook in latere functies, als directeur van

aan de Van Eyck genoemd worden) jaarlijks binnenbrengen aan inschrijfgeld.

ga ik missen. Net als de wijze waarop de Van Eyck

Museum De Vleeshal in Middelburg en het Fonds

zich hier manifesteert, en het enorme voorrecht dat

BKVB manifesteerde hij zich als een succesvolle

ik temidden van al die jonge interessante mensen

turnaround manager. In 2011 dook hij, 61 inmiddels,

deel haar eigen geld moet verdienen, beschouwt Ter

heb verkeerd.”

op bij de in troebel water geraakte Jan van Eyck

Braak als “een schande”. Daar wil hij het bij laten,

Academie in Maastricht. In juni, amper een maand

“ik heb er een hekel aan om over geld te moeten

Wat maakt werken met kunstenaars zo interessant?

nadat hij de arbeidsovereenkomst had getekend,

praten.” Na enige aandrang wil hij tekst en uitleg

“Waar ik zelf erg van houd is, dat er nooit een

kwam Halbe Zijlstra met zijn bezuinigingsplan voor

geven, “al moet ik me daarbij behoorlijk temperen”.

zekerheid is. Het is altijd een tasten en zoeken naar

de kunsten. “Een schandelijke brief”, vindt Ter Braak

dat wat mogelijk kán zijn. En uiteindelijk worden

nog steeds. “De grond waar de brief uit voortkwam,

Je vindt eigenlijk dat een overheid het niet zover

keuzes gemaakt die bijna onafwendbaar naar een

begreep ik wel. Het gevoel dat er een teveel was aan

moet laten komen.

vorm leiden die zo nauw aansluit op de inhoud dat

alles, bestond ook in de kunstwereld zelf. Vanuit

“Ja, dat vind ik. In principe beginnen we hier

je je al bijna niet meer kunt voorstellen dat het er

dat idee had je op een zinvolle manier allerlei

elk jaar met een tekort. Tot nu toe lukt het, maar

ooit niét was. Ik wil niet zeggen dat het een creatio

bewegingen kunnen inzetten. Maar Zijlstra stelde de

het is nooit zeker dat je die eigen inkomsten ook

ex nihilo is, een schepping uit het niets, maar dat

verkeerde vragen met de verkeerde bewoordingen,

binnenhaalt. Het blijft een risicodragend deel van

tasten en zoeken en tot je nemen maakt het wel tot

en maakte uiteindelijk ook de verkeerde keuzes. Het

je begroting. In het Stedelijk Museum in Amsterdam

de kern van waaruit iets ontstaat.”

was hakken met een bijl en erna wel zien wat voor

hebben we kunnen zien waar het toe kan leiden als

schade er is aangericht.”

een directeur de boer op moet om extra inkomsten

Een medewerker brengt een koffie en een

te vergaren.”

cappuccino, bereid in het inpandige Jan van Eyck Café, onderdeel van de erfenis die Lex ter Braak

Dat een kunstinstelling als de Van Eyck voor een

Dacht je, met de verse aanstelling bij de Van Eyck

“Kunstinstellingen zouden zich moeten kunnen

achterlaat als hij eind juni de Van Eyck, ‘meervoudig

op zak, niet: over een half jaar sta ik weer op de

concentreren op een scherpe programmering.

instituut voor beeldende kunst, ontwerp en

keien?

Je kunt beter vier instellingen hebben die goed

reflectie’, definitief achter zich laat. We zitten

“Nee. Heb ik nooit gedacht. Echt niet. Ik wist bijna

ondersteund worden dan tien die voortdurend

tegenover elkaar, in originele Eames-kuipjes. Tegen

zeker dat er mogelijkheden voor de Van Eyck

ten onder dreigen te gaan. Dat laatste is wel zo’n

de muur staat een Rietveld-kast, een kopie. Op het

waren.”

beetje de lijn in de Nederlandse politiek. Om dan te kunnen zeggen: kijk eens hoe veerkrachtig de

bureau in de hoek, met uitzicht op de tuin, staat een Mac die af en toe een bliep geeft. Opgeruimd, maar

Omdat je in Den Haag al contacten had gelegd? Je

niet leeg.

bent geen vreemde in Jeruzalem.

Nederlandse culturele sector is.” Over die veerkracht, hoe ironisch ook, bleek de

“Dat klopt. Maar als je naar het politieke landschap

Van Eyck onder Ter Braak volop te beschikken. Er

daglicht binnen. Aan de straatkant is er uitkijk

keek, kon het bijna niet zo zijn dat er in Nederland

moest personeel worden ontslagen en, om het

op het Academieplein, het hart van wat de

één postacademische opleiding zou zijn, in

aantal deelnemers te kunnen handhaven, werd

Maastrichtenaren het Quartier Latin noemen. Aan

Amsterdam, en verder niks. De Van Eyck had een

hun verblijf teruggebracht van twee naar een

de andere kant is er de binnentuin, heringericht,

volstrekt eigen profiel; je kunt een instituut niet

jaar. De afgelopen jaren is Ter Braak geroemd om

zoals het hele gebouw is heringericht onder Ter

afschrijven omdat het er toevallig twee of drie jaar

de nieuwe openheid van het instituut, met voor

Braak - net als het programma en de werkwijze.

wat minder gaat. Dus heb ik geprobeerd dat profiel

iedereen toegankelijke exposities, lezingen en, als

een nieuwe inhoud te geven.” Lachend: “Natuurlijk

uithangbord, de jaarlijkse Open Studios, die in drie

hadden we het geluk dat de Rijksacademie zei:

dagen 3000 bezoekers trekken.

Van twee kanten valt over de volle wandbreedte

Lex ter Braak (Bussum, 1950) studeerde Nederlands en vergelijkende literatuurwetenschappen en

>>

25


Heaven or Hell? Extraordinary Shoe Design

Cube design museum Cube is het eerste museum van Nederland gewijd aan design. Een bezoek geeft inzicht in het proces van design, inspireert en stimuleert actief mee te denken over de vormgeving van de wereld.

Nu in Cube Showroom Limburg Design the Future t/m 3 juni 2018

Heaven or Hell? Extraordinary Shoe Design

t/m 2 september 2018

Passione Italiana

L’arte dell’Espresso t/m 28 oktober 2018

Limburg 2038 Design the Future vanaf 13 juni 2018

Museumplein 2, Kerkrade Info & tickets cubedesignmuseum.nl


zuiderlucht 6-7\2018

edits

‘“Kunst om de kunst” is een gedachte die vele geesten decennia­lang beïnvloed heeft. Het is een onzinnige gedachte.’

Beschouw je het bezoek ook als een

Zijn politici daartoe in staat?

teken dat de kunsten weer serieus

“Sommige wel. Ger Koopmans, de gedeputeerde

worden genomen?

hier, is een positieve woordvoerder die zich inzet

“Ja, maar dat is een beweging die

voor de kunst. Het lukt hem ook om de kunst weer

we al eerder zagen. Na de kater van

positief op de kaart te zetten.”

de bezuinigingen, zowel moreel als materieel, was er vrij snel een

Politici gebruiken kunst vaak instrumenteel, om

kantelmoment waar de vorige minister,

iets anders te bereiken.

Bussemaker, op haar manier ook heel

“Vast. Iedereen is geïnteresseerd op zijn eigen

hard aan heeft gewerkt. Je merkte het

manier. Ik denk dat het heel fout is wanneer je

ook maatschappelijk, dat toch wel

gaat benoemen wat de enige juiste manier van

heel veel mensen vonden dat hier een

het ondergaan van kunst is. De instrumentele

groot onrecht was geschied. Of het

benadering hoort erbij, die is er altijd geweest.

wegbezuinigde geld er ooit weer bijkomt,

‘Kunst om de kunst’ is een gedachte die vele geesten

is een tweede, maar het morele deficit is

decennia­lang beïnvloed heeft. Het is een onzinnige

snel onderkend, en in het taalgebruik en

gedachte.”

denken van velen ook hersteld.” Verwacht je dat het budget van de Van Eyck de

Lex ter Braak, Zonder titel no 25/Poetry Scraps, Les Murray (2017).

Geldt dat voor de volle breedte van de

komende jaren weer wordt verhoogd?

samenleving?

“Die kans acht ik zeer waarschijnlijk. Als we weer

“Ja. Tijdens onze Open Studios komt

terugkomen op de 2,6 miljoen van voorheen zou

hier, in de positieve zin van het woord,

dat fantastisch zijn. Landelijk gezien heeft de

jan en alleman naar binnen en zie je dat

minister, met een toezegging van tachtig miljoen,

ieder er op zijn eigen manier plezier aan

al een begin gemaakt met een reparatie, als is het

beleeft. Ik zal je een ontroerend mooi

nog maar een derde van het bedrag dat indertijd is

verhaal vertellen. Twee jaar geleden

wegbezuinigd. Ze zet in op talentontwikkeling en

had een kunstenaar een plakvloer

heeft daarin de postacademische opleidingen met

ingericht, waardoor op het eind van de

zoveel woorden genoemd.”

Mét de academie is ook het profiel van de deelnemers,

dag de vloeren in het hele gebouw vol

zo’n veertig in getal, veranderd. Ter Braak: “Wie zich

zaten met dat zuigspul. We vonden een

Hoe ziet je toekomst er uit? Je vertelde dat je je

nu aanmeldt, kiest nadrukkelijk voor het veelvormige,

schoonmaakbedrijf bereid om elke dag

kunstenaarschap weer hebt opgepakt.

multidisciplinaire en open karakter van de Van Eyck.

om vijf uur ’s ochtends het hele gebouw

“Een aantal jaren geleden ben ik weer begonnen. En

Bij de aanmeldingen lopen velen al vooruit op de

schoon te maken. Op zaterdagmiddag

ik wil dat nu weer full time .”

mogelijkheden van de Labs, op samenwerkingen

zie ik hier in het Van Eyck Café de hele

binnen en buiten de academie. De social media hebben

ploeg aan tafel zitten. Nieuwsgierig naar

Welk soort werk is het?

dit herkenningsproces versneld: wat op de Van Eyck

wat zich hier overdag allemaal afspeelde.

“De Amerikaan Frederic Church maakte excessieve

gebeurt, ook met hen zelf, wordt door de deelnemers

Sindsdien komen ze elk jaar terug. Is dat

schilderijen die uit elkaar barstten van de details.

over de hele wereld verspreid.” Die internationale faam

niet geweldig?”

Hij probeerde die details tot een eenheid te maken,

Volgens Ter Braak zijn “ongelooflijk

als een vloed van delen die oplossen in het geheel.

Seoel om uit te leggen hoe de wederopstanding van die

veel mensen” geïnteresseerd in kunst.

De vraag is of het hem lukte. In mijn werk ga ik uit

kunstinstelling in dat verre Nederland tot stand kwam.

“Het probleem is dat niet iedereen

van zijn, noem het heroïsche, verlies. Ik probeer

heeft ertoe geleid dat Ter Braak eind mei afreist naar

de toegang heeft; daar moeten wij

de kracht en de machteloosheid van het detail te

En dan wandelt hier, drie maanden voor je afscheid, ook

vanuit de kunstwereld voor zorgen. Ik

reduceren tot vlek, streep, stip, lijn, die uiteindelijk

nog eens koningin Máxima naar binnen.

ben daar heel positief over. Iedereen

samenkomen tot een geheel. Anders dan in het

Lachend: “Ja, dat is een mooie…” Het eerste contact, een

weet dat cultuur heel belangrijk is. Op

realisme van Church, maar wel vol verwijzingen

telefoontje van het Koninklijk Huis, dateerde van bijna

welke manier er geld naar toe moet, is

naar de complexe ruimte van de werkelijkheid.”

een jaar eerder, zegt Ter Braak. “Máxima is geïnteresseerd

een andere discussie, die vaak wordt

in beeldende kunst, met name in de ontwikkeling van

vertroebeld door politici. Als je vraagt:

Ga je het ook laten zien?

jonge kunstenaars, en kwam uiteindelijk bij de Van

moet de schouwburg dicht, zullen de

“Begin 2019 wil ik een tentoonstelling bij mij thuis

Eyck uit, ook door het model dat we hier in de praktijk

meeste mensen nee zeggen. Als je vraagt:

gaan organiseren. Misschien kan het tot iets leiden,

brengen: de kunstenaar zit hier niet alleen in zijn atelier,

vind je dat er meer geld naar acteurs

maar daar speculeer ik nu niet over. Je hoopt altijd

maar is opgenomen in een constellatie die denken en

moet, zullen ze ook nee zeggen. Het

doen weer in evenwicht hebben gebracht. Ik was oprecht

is een ingewikkeld verhaal, dat helder

dat er iets gebeurt, maar je weet nooit wat.” ZL

verheugd met haar komst.”

gebracht moet worden.

27


Cultuur door De Domijnen Laat u verrassen door bijzondere exposities en voorstellingen www.dedomijnen.nl

object love Expositie

t/m 2 sep locatie: Museum De Domijnen Hedendaagse Kunst Ligne 5 Sittard

week van de amateurkunst za 9 t/m za 17 jun verschillende plekken en tijdstippen in Sittard-Geleen

geleen on stage Locatietheaterfestival

za 30 jun t/m zo 1 jul locatie: diverse verrassende plekken in Geleen

theaterseizoen 2018-2019

ticketverkoop vanaf 1 jun locatie: Schouwburg De Domijnen Mgr. Claessenstraat 2 Sittard

Museum De Domijnen Hedendaagse Kunst Ligne 5, Sittard

Koop nu ticke ts voor de beste plaatsen!

Schouwburg De Domijnen

Mgr. Claessensstr. 2, Sittard 046 4524400


zuiderlucht 6-7\2018

edits

Stel u niet aan, iedereen gaat, geef het een plek.

Vuist en bijl ‘W

e moeten alleen boeken lezen die steken en bijten. Als het boek dat we lezen ons niet wakker schudt met een vuistslag op de schedel, waar is lezen dan goed voor? Een boek moet de bijl zijn die de bevroren zee in ons aan stukken slaat.’ De gemiddelde literatuurlezer fronst de wenkbrauwen bij deze maxime, afkomstig uit de correspondentie van Franz Kafka. Het is immers een zinvol tijdverdrijf, lezen. Je steekt er wat van op, ‘t verzet je zinnen, is spannend en soms welt een traan. Lezen beschaaft en het is goed voor de boekhandel. Kafka stelt zin en betekenis van literatuur aan de orde. Waarvoor is het goed je erin te verdiepen? Het proces is het antwoord op de vraag. In die roman, uit 1915, schildert hij een angstaanjagende blauwdruk van ons heden: het verlies van individualiteit in een redeloze samenleving. Dit boek davert nu nog je hoofd in, om zich daar vast te zetten. De vuist en de bijl willen gemoed en geweten wakker slaan. Het afgelegde leven in de stikdonkere diepte activeren: geheime hartstocht, ontluisterende lafheid, diepe angst voor lijden, dood. Alles wat we bevriezen om het leven ‘genietbaar’ te houden. Dit lezen opent je ogen voor de levenloze die je ook bent. Dat moet je durven, want je weet niet hoe je eruit komt. Je weet niet of je na lezing nog dezelfde bent, nog dezelfde kunt zijn. Of de zwarte zee het niets of een vonk van diamant bergt. Bij de uitgeverij Koppernik verscheen het debuut van de dichter Gottfried Benn onder de titel Morgue en andere

gedichten, vertaald door Huub Beurskens, die al eerder gedichten van Benn in het Nederlands onder handen nam. Benn (1886-1956) was een niet onomstreden Duits dichter die zich van expressionistische en modernistische stijlmiddelen bediende. Ik las de bundel al eerder in het Duits, was er zeer van onder de indruk, maar Beurskens’ vertaling maakte er de vuistslag op de schedel van. Alsof de laatste beschermlaag ervan is afgekrabd. Afgrijselijke dood, afzichtelijke vergankelijkheid, existentiële leegte zwart op wit op papier - Céline en Malaparte verbleken erbij. De beelden zetten zich definitief vast in mijn hoofd. Benn was patholoog-anatoom. In deze gedichten, geschreven in 1912, verbeeldt hij wat hij zag en dacht bij het snijwerk in het lijkenhuis: barre realiteit en bizarre fantasie strijden om voorrang. Lijken uit 1912 die het toekomstig vertoog over sterven – stel u niet aan, iedereen gaat, geef het een plek – aan flarden rijten. Keiharde schoonheid. Dé beelden bij Bazon Brock’s Berlijnse graffiti “der Tod musz abgeschafft werden, diese verdammte Schweinerei musz aufhören. Wer ein Wort des Trostes spricht, ist ein Verräter.” Vorig jaar maakte de Vlaming Peter Verhelst onder de titel Koor een keuze uit zijn gedichten vanaf 1987. Meeslepende poëzie. Het is alsof je een woud van de levende woorden betreedt. De dichter neemt je mee, vervoert je. En gooit je er weer uit, uit zijn gepassioneerde, zintuiglijke gezangen en verbeeldingen waarin geen enkele betekenis vastligt en alles veelbetekenend is. Emoties

worden losgewoeld waarvan je dacht dat ze definitief onder het bevroren oppervlak van je dagelijkse praktijk waren verdwenen. Het is alsof je in een tomeloos koor van stemmen verdwijnt waarin weerklinkt wat je niet waar wilde hebben. Verhelst lezen is loszingen van wat diep in je verborgen ligt: frustratie om gesneefde verwachting, spijt om verzuimde liefdes en vriendschappen. En tegelijkertijd de hoop dat alles nog kan. Poëzie die bijt, steekt. Het hoeft geen hoge literatuur te zijn. Ik beleefde in het Maastrichtse festival Speak! Activism in Storytelling een veelstrofig lamento van de jonge Antwerpse dichter Carmien Michels, een internationaal fenomeen in Poetry Slam. Even hoekig als melodieus. IJssplinters onder de schedel, bonzend hart in de keel: … weet ge nog Sjimmie de eed die wij gezworen hebben dat wij nooit als poppen in de pas zouden lopen dat we het systeem zouden bestrijden dat wij ons nooit zouden schamen voor ons zelf weet ge nog Sjimmie… De slotregels van Koor luiden: Als jij het bent die ik zal missen laat mij dan blijven de herinnering aan wat nooit zal zijn. Je hebt de vuistslag nodig om in leven te blijven. BEN VAN MELICK

29


edits

zuiderlucht 6-7\2018

Blendr & Filtr IN DE STUDIO _ “Laten we de kunstenaar weer in de studio ontdekken, in plaats van op de beurs.”

De voorkeur van... Clean Pete

Directeur Stijn Huijts van het Bonnefantenmuseum richt zich liever op de ‘verborgen canon’ dan dat hij meelift op reputaties.

OLIEDOM _ “Het is geen wonder dat de huidige generatie jongeren de minst belezen, minst algemeen ontwikkelde en meest goedgelovige generatie vormt sinds de Tweede Wereldoorlog. Ze zijn de slachtoffers van die woekerende Nederlandse traditie van anti-intellectuele collaboratie door de hoger geschoolden.”

Bij ons gaat het alle kanten op

Historicus Bastiaan Bommeljé beschrijft hoe het met de jeugd is gesteld.

GELD EN COMFORT _ “De droom van mensen die aan de macht zijn, van mensen als Macron, is een wereld van mensen die niet meer dromen. Die alleen denken aan geld en comfort. Dat is de ergste wereld die er is.” Het horrorscenario van de Franse schrijver Jean-Christophe Bailly.

LIEVER SHIT _ “Mensen kijken liever naar shit. Het is een vaststelling

D

e vogels fluiten in de tuin van

muziek dat ik er bijna uitgeblazen

huize Sambeek, bij vader en

werd, maar Loes vond het geweldig.”

moeder Wijnhoven. Het is er mooi, het is er groen, het is er rustig. De

boeken_Renée: “Als we heel

zussen Renée en Loes (samen Clean

eerlijk zijn, is Harry Potter gewoon

Pete) houden er kantoor voordat ze

onze absolute favoriet. Niet dat ik het

waar ik niet eens rancuneus over kan zijn. Met net iets minder inspanning,

de zomerfestivals induiken. Mails

dagelijks lees. Alhoewel ik nu Franse

net iets minder kritische zin en morele bedoelingen kan je een succesvoller

beantwoorden, festivalaanvragen

les volg en de hele Harry Potter-serie

programma maken.”

doen, agenda’s checken. En een

in het Frans aan het lezen ben.”

Otto-Jan Ham (De Ideale Wereld) over realityshows die vooral uit herhalingen

interview geven aan Zuiderlucht.

Loes: “Ik heb een hele stapel

bestaan.

Verweven genen hebben ze. Als

dichtbundels op mijn nachtkastje

eeneiige tweeling lijken ze niet alleen

liggen: Judith Herzberg, Tjitske Jansen,

op elkaar, ze hebben ook nog eens

Joke van Leeuwen en Toon Tellegen.”

ons betere mensen heeft gemaakt. Je ziet veel jongeren die vrijwilligerswerk

dezelfde artistieke voorkeuren. Wat

Renée: “We lezen graag Nederlandse

doen. Dat hadden we vroeger niet.”

volgt is een spraakwaterval en een

schrijvers. Maartje Wortel, Meindert

Ali Baroudi rookt een waterpijp in Book Forum, een literair café in Mosul.

niet te stuiten stroom aan wekelijkse

Talma, Vergeet de meisjes van Alma

culturele uitstapjes.

Mathijsen was echt prachtig. Tommy

VRIJWILLIGERSWERK _ “IS was een tsunami. En ik denk dat het van

ONRECHT _ “De literatuur doet zichzelf tekort als ze zich door de actua­

Wieringa, ja die lezen we ook graag.

li­teit laat gijzelen. Daarom lees ik nu Joseph Roth. Ook vanwege zijn ironie.”

muziek_Renée: “Onze smaak

Martin Michael Driessen legt uit waarom een goed verhaal van alle tijden is.

gaat echt alle kanten op, van

en we hebben Een mooie jonge vrouw

ingetogen klassiek naar superwild.

door hem laten signeren. Wieringa

We zijn allebei dol op musicals

schreef: ‘Houd vol.’ Of dat voor mijn

maar we kunnen ook helemaal los

vriend of voor mij bedoeld was? Dat

gaan bij rock- en popbands. Vooral

weet ik eigenlijk niet, haha.”

Nederlandse groepen horen we

30

Mijn vriend is een stuk ouder dan ik

graag, zoals de garagerockband

film _Loes: “Ik ga elke week

Afterpartees.”

naar filmhuis Lux in Nijmegen. De

Loes: “Klassieke muziek kan mij tot

laatste film die ik gezien heb was

diep in mijn hart raken, maar de rode

Au revoir là-haut. Een film over de

draad in mijn muziekvoorkeur is wel

Tweede Wereldoorlog met een

Belle and Sebastian. Of het nu zomer

sprookjesachtige touch, alsof de

of winter is, ik vrolijk of rustig ben,

regisseur een Tim Burton-achtige

deze muziek doet altijd goed. Of we

afslag heeft genomen. Als een

elkaar wel eens verrassen? Als ik het

regisseur onze clip zou mogen

leuk vind, verwacht ik eigenlijk dat

regisseren, dan zou dat trouwens Tim

Renée het ook zo ervaart.”

Burton zijn.”

Renée: “Nou, laatst stonden we in

Renée: “Waar ik woon, is geen filmhuis

een festivaltent met zo’n snoeiharde

maar kun je wel elke dinsdag een


zuiderlucht 6-7\2018

edits

colofon Zuiderlucht is een onafhankelijk maandblad met een oplage van 20.000. Zuiderlucht is een uitgave van Bodosz, in opdracht van de Stichting Zuiderlucht.

Boeken top 10

De gedrukte versie is gratis verkrijgbaar op meer dan 600 plekken in Zuid-Nederland en Vlaanderen. Digitaal: zuiderlucht.eu E-paper: zuiderlucht.eu/e-paper Inschrijven voor de ZL-nieuwsbrief kan via

r, n (Boxmee e Wijnhove als Clean Pete. es en René iek Lo uz n m ge de lin ean was De twee n veertien . Als hij cl en sinds hu ugsverslaafde Piet or dromen, 1990) mak dr vo t de erd door mbool staa r leven. Geïnspire rmee hij sy cht naar een bete dan… waa vatorium, e zoekto er ig ns geweest, uw co t ee – en de t op he ze zomer verlangens e zaten in Maastrich en staan de né blijven uit Af Loes en Re m bu al t het hebben ne e festivals. – op divers mét band

zuiderlucht.eu /nieuwsbrief

1 — Stephen Fry Mythos (1)

2 — Nicci French 3 — Femke Halsema 4 — Sante Montefiore Onder de Italiaanse zon (-)

“We gaan zeker twee keer per week naar het theater. Hoe we dat doen? Gewoon doen, altijd bezig zijn. film zien in het theater. Er valt niks te

kennen we niet zo goed. Ooit wil

kiezen maar dat is juist leuk. Ik heb

ik nog wel eens klassieke zangles

zelden een film gezien die mij niet

volgen en dan de Matthäus Passion

aansprak.”

zingen of zo.”

De acht bergen (3)

6 — Saskia Noort 7 — David Rijser De portiek van de buren (-)

8 — Peter Verhelst Tegen het vergeten (-)

prachtig. Thuis alleen op de bank zou

beeldende kunst_Loes:

ik niet snel een film kijken, maar die

“We zijn eerder auditief ingesteld

totale focus in de bioscoop vind ik

dan visueel. Ik houd heel erg van

heerlijk. Dan geef ik mij er helemaal

het live aspect van theater.”

aan over.”

Renée: “Ik houd toch ook heel erg van schilderkunst. We hebben heel veel kunstboeken boven staan. Een

9 — M.J. Arlidge Klein klein kleutertje (-)

10 — Frank Krake De laatste getuige (-)

D

e wegen van de boekenlezer zijn ondoor­ grondelijk. Maandenlang staat De heilige Rita

van Tommy Wieringa in deze boekentop-tien te pronken – hoewel nimmer op de eerste plek, dat dan

twee keer per week naar het theater.

favoriet is René Magritte.”

Hoe we dat doen? Gewoon doen,

Loes: “Surrealisme, daar zit ook

altijd bezig zijn. We zien het ook als

weer dat sprookjeachtige in.

hij stond in geen enkel lijstje van de zeven aan deze

onderdeel van ons werk. De betere

Als Tim Burton schilderijen had

ZL-boekentoptien deelnemende boekhandels. De

ideeën krijg ik tijdens het kijken van

gemaakt, zouden we zeker gaan

een voorstelling of een film. Onze

kijken.”

weer niet -, verdwijnt hij in de aanloop naar de Libris Literatuurprijs in één klap van het toneel. Sterker nog,

vraag is of De heilige Rita na het mislopen van de prijs nog in deze klassering terug zal keren. Misschien door de vakantie-inkopen, die, gezien het

nabespreking duurt minstens zo lang als de voorstelling zelf. We halen

zuiderlucht.eu/begunstigers

karakter van deze top-10, nog moeten beginnen.

ADRIENNE PETERS

Adres: Capucijnenstraat 21 C10 6211 RN Maastricht 0031 43 350 05 91 info@zuiderlucht.eu

5 — Paolo Cognetti

Stromboli (-)

theater_Loes: “We gaan zeker

thuisbezorgd. U kunt begunstiger worden via

De dag van de doden (-) Nergensland (-)

Loes: “Paterson vond ik ook zo

Begunstigers krijgen ZL voor 59 euro per jaar

Bladmanager: Christiane Gronenberg 0031 43 350 05 91 0031 6 10 661 205 c.gronenberg@zuiderlucht.eu Hoofdredacteur: Wido Smeets 0031 43 350 05 91 0031 6 53 338 905 w.smeets@zuiderlucht.eu Eindredacteur: Dieter van den Bergh 0031 6 54966098 d.vandenbergh@zuiderlucht.eu Commercie: 0031 43 350 05 91 commercie@zuiderlucht.eu Administratie: administratie@zuiderlucht.eu ZuiderLeven: Christiane Gronenberg 0031 610 661 205 c.gronenberg@zuiderlucht.eu Medewerkers: Daan Borrel, Twan van den Brand, Yannick Dangre, AHJ Dautzenberg, Edo Dijksterhuis (Amsterdam), Fons Geraets, Jasper Groen,

Het is een typische overgangslijst, met nogal wat

Mars van Grunsven (New York), John van

er altijd wel iets uit voor onszelf, of

nieuwkomers die we vermoedelijk, niet meer terug

Hamond, Mat van der Heijden, Emile Hollman,

het nu goed of minder goed is. We

gaan zien. Zoals de laaggeprijsde gelegenheidsboeken

Rowland Jones, Ben van Melick, Cyrille

De portiek van de buren van David Rijser en

Offermans, Adrienne Peters, Theo Ploeg, Aya

Nergensland van Femke Halsema; het zal haar deugd

Sabi, Merlijn Schoonenboom (Berlijn), Richard

doen dat het boekje zo goed verkoopt, net nu ze

Stark, Paul van der Steen, Mark van de Voort,

toevallig burgemeester van Amsterdam wil worden.

Leon Verdonschot, Anneke van Wolfswinkel,

hebben we twee keer gezien. Ik houd

Over de Libris Literatuurprijs gesproken: grappig dat

Patrick van IJzendoorn (Londen).

zo van die muziek.”

De Volkskrant op basis van het juryrapport Tommy

Tekstcorrectie:

Wieringa tot favoriet uitriep, terwijl NRC Handelsblad

Anna Peeters

liever Martin Michael Driessen zag winnen. Neigend

Grafisch ontwerp:

naar een Salomon-achtige wijsheid zagen wij meer in

Andrea Bertus / Buro Bertus

Aantekeningen over het verplaatsen van obelisken van

Druk:

muziek voor de massa, hysterisch

Arjen van Veelen als winnaar – en niet alleen vanwege

RBD Düsseldorf

gezongen.”

de prachtige titel. We zaten er weer eens allemaal

Bankrekening:

Loes: “Maar als je kijkt wat er qua

naast. (WS)

IBAN NL55SNSB 093 67 79 675

houden heel erg van cabaret, muziek en musical - wel de kleinschalige

The Missing Inks

musicals. Sunset Boulevard in Carré

Renée: “We luisteren veel naar Andrew Lloyd Webber. Echt geniaal. Sommigen vinden het kitscherig,

Distributie:

ambacht in die zangers en de muziek zit, dan is dat een te hard oordeel. Opera vinden we ook mooi, maar

www.themissinginks.com

Deze lijst is samengesteld op basis van actuele verkoopcijfers van de boekhandels Dominicanen (Maastricht), Gianotten Mutsaers (Tilburg), Grim (Hasselt), Krings (Sittard), Malpertuis (Genk), Van Piere (Eindhoven) en De Tribune (Maastricht).

Ursem Koeriers Venlo — ISSN: 1875-7146

31


villa hügel interaction josef albers

essen

Retrospective on the occasion of the 50th anniversary of the Alfried Krupp von Bohlen und Halbach-Foundation www.josefalbers.villahuegel.de

16. 6. –—— 7.10. 2018 Fig.: Josef Albers, Study for Homage to the Square, 1972 © 2018 The Josef and Anni Albers Foundation / VG Bild-Kunst

ZL6/7  

maandblad voor kunst en cultuur met in deze editie o.a. Dead Cross, Rogier Knipscheer, Valeria Ceregini, Giuseppe Verdi, Lex ter Braak en Cl...

ZL6/7  

maandblad voor kunst en cultuur met in deze editie o.a. Dead Cross, Rogier Knipscheer, Valeria Ceregini, Giuseppe Verdi, Lex ter Braak en Cl...

Advertisement