Issuu on Google+

A

Dále doporučujeme:

F O T O G R A F I E

E N C Y K L O P E D I A ENCYKLOPEDIE GRAFIKA A FOTOGRAFIE

– naučte se fotogr afovat k reati v ně

/vyučuje 23 českých fotografů/

E N C Y K L O P E D I E G R A F I K A

A

D I G I T Á L N Í

F O T O G R A F I E

Naučte se

exponovat kreativně

foto: Tereza z Davle

foto: M. Vojíř

Poznejte tajemství tvorby skvělých snímků filmovým i digitálním aparátem

Bryan Peterson

foto: R. Vano

foto: K. Brunclíková

foto: J. Saudek

foto: L. Špaček

AKT – magické slovo, které má v sobě něco tajemného. Slovo, které v nás vzbuzuje mnoho představ. Tato publikace vám přináší unikátní pohled na akt ve fotografii. Dává vám nahlédnout do tvorby vybraných českých autorů, jež se věnují focení lidského těla a jeho krás. Autoři vám představují svůj přístup k tvorbě aktu, hovoří o aspektech své profese: výběr modelu a práce s ním, přípravě a plánování snímku, fotografickém vybavení aj. Zadání měli všichni stejné, každý se jej ujal po svém. A právě tato různorodost knihu spojuje. V úvodu navíc najdete informace o historickém vývoji, fotografických postupech a kořenech, z nichž vychází i současná tvorba aktu. Kniha je díky širokému rozpětí svého záběru nejen výbornou inspirací pro vás, jež se fotografii aktu rádi věnujete. Je také hodnotným dárkem pro všechny ostatní, kteří mají rádi krásné fotografie domácích autorů.

ZONER software, s.r.o. Nové sady 18, 602 00 Brno

DOPORUČENÁ CENA: KATALOGOVÉ ČÍSLO :

399 Kč ZR601

ISBN 978-80-86815-68-8

tel.: 532 190 883 fax: 543 257 245 e-mail: knihy@zoner.cz Nabídka publikací a další informace: http://www.zonerpress.cz 9 7 8 8 0 8 6 8 1 5 6 8 8

Pod logem ENCYKLOPEDIE – GRAFIKA A FOTOvycházejí publikace určené všem zájemcům o grafické aplikace a fotografii. Od ryze praktických příruček a průvodců až po komplexní publikace o všem, co potřebuje profesionální grafik, ale také třeba fotograf amatér. GRAFIE

AKT

foto: J. Pohribný

– naučte se fotografovat kreativně

vyučuje 23 českých fotografů

AKT

G R A F I K A

G R A F I K A

I

F O T O G R A F I A

AKT naucz się fotogafować kreatywnie

E N C Y K L O P E D I E

Armutidisová Brunclík Brunclíková Drtikol Durňák Fic Fišerová Gabina Kinkal Ksandr Kuščynskyj Mára Pohribný Saudek Saudková Sejkot Skoupilová Šálek Špaček Tereza z Davle Vano Vojíř Zika


AKT – naucz się fotografować kreatywnie

Fot. P. Brunclík

Armutidisová Brunclík Brunclíková Drtikol Durňák Fic Fišerová Gabina Kinkal Ksandr Kuščynskyj Mára Pohribný Saudek Saudková Sejkot Skoupilová Šálek Špaček Tereza z Davle Vano Vojíř Zika


AKT – naucz się fotografować kreatywnie Zespół autorów W wyborze autorów i prowadzeniu rozmów z nimi, przygotowaniu zapewnieniu podstaw oraz opracowaniu publikacji uczestniczyli: Jiří Heller, Pavel Kristián, Jan Suchadra i Karel Vlček. © Irena Armuditisová (str. 38–45) © Vladimír Birgus (tekst str. 62–63) © Pavel Brunclík (str. 2–3, 46–53) © Katarina Brunclíková (str. 54–61) © Radka Cíglerová (str. 118–125) © Libor Čtvrtníček (str. 26, 27, 29, 32, 33, 223) © František Dostál (str. 23, 31, 33, 34) © Tomáš Durňák (str. 1, 70–77) © Miloš Fic (str. 78–85) © Milada Fišerová (str. 86–93) © GABINA (str. 5, 94–101) © www.kinkal.com (str. 102–109) © Růžena Knotková-Boková (63–69) © Mgr. George Jiří Ksandr (str. 110–117) © MgA. Pavel Mára (str. 126–133) © Mgr. Jan Pohribný, QEP (str. 134–141) © Jan Saudek (© SAUDEK.com, s.r.o.) (str. 18, 142–149) © Sára Saudková (str. 150–157) © Pavel Scheufler (str. 9–37) © ROMAN SEJKOT (www.sejkot.com) (str. 158–165) © Petra Skoupilová (str. 166–173) © PETR ŠÁLEK, ARTMAGAZIN.EU (str. 6, 7, 174–181) © Foto: Libor Špaček (str. 182–189) © Tereza z Davle (str. 8, 190–197) © Robert Vano (str. 198–205) © Miloš Vojíř (str. 206–213) © Karel Vlček (str. 24, 25, 27, 28, 29, 31, 33, 224) © Adolf Zika (str. 214–221) Copyright © ZONER software, s.r.o., 2007 Pierwsze wydanie w 2008 roku. Wszystkie prawa zastrzeżone. Zoner Press Numer w katalogu: ZPL 704 ZONER software, s.r.o. Nové sady 18, 602 00 Brno Redaktor naczelny: Ing. Pavel Kristián Redaktor odpowiedzialny: Karel Vlček Sklad: Karel Vlček © Tłumaczenie: Aleksandra Stryczek © Okładka: Karel Vlček © Zdjęcie na okładce: Mgr. George Jiří Ksandr Wszelkie pytania dotyczące dystrybucji należy kierować do: ZONER Sp. z o. o. Moniuszki 4 43 400 Cieszyn Polska Tel./fax: +48(33) 851 11 07 info@zoner.pl www.zoner.pl

ISBN: 978-80-86815-89-3

PODZIĘKOWANIE Zawsze, gdy piszę tego rodzaju słowa, miewam mieszane uczucia: przede wszystkim jest to stanowczy znak, że książka jest gotowa, nie będzie się już wprowadzać żadnych zmian, zostanie wydrukowana, a następnie przeznaczona do sprzedaży. I pojawi się oczekiwanie na to, jak książka zostanie przyjęta, jeśli w ogóle czytelnicy na nią zareagują, a jeśli tak, to w jaki sposób. Czy wysiłki włożone w przygotowanie jej były tego warte. To jedna strona medalu. A druga, dla mnie przyjemniejsza, to podziękowanie wszystkim, którzy wzięli udział w opracowaniu książki. W jednej z naszych poprzednich książek (Naučte se komponovat kreativně; do tej pory książka nie została wydana w Polsce, przyp. tłum.) napisałem, że podczas przygotowywania książki okazało się, że „… wielkie fotografie tworzą wielcy ludzie”. Prawdę tę potwierdzają także moje obecne doświadczenia. Bez wspaniałej współpracy z wszystkimi autorami lub ich przedstawicielami książka ta nie mogłaby nigdy powstać. To im należą się największe podziękowania za to, że publikacja mogła pojawić się na świecie. Książka ta nie zaistniałaby jednak również bez cierpliwej pracy moich współpracowników. To, że udało się zrealizować początkowy zamiar właściwie bez redukowania jego objętości publikacji i obniżania jakości, jest zasługą kilku osób. Sam pomysł na książkę i jej wyobrażenie zdałyby się na nic, gdyby nie udało się ich doprowadzić do tej postaci, którą trzymają Państwo w ręku. W pierwszej kolejności muszę podziękować za współpracę Jiřímu Hellerowi, który uczestniczył głównie w początkowym stadium przygotowywania tej publikacji. Dużo nieocenionego wysiłku w negocjacje z poszczególnymi autorami włożyli panowie Jan Sucharda i Karel Vlček. Ostatni z nich właściwie także uporządkował i redakcyjnie przygotował całą treść książki. Wyrazy wdzięczności należą się również pani Kvěcie Filipi, która zapewniła solidne, wysokiej jakości usługi dla całego przedsięwzięcia, oraz pani Lence Křížovej za wykonanie pracy DTP i przygotowanie fotografii. W przeciwieństwie do publikacji „Naučte se komponovat kreativně” niniejsza książka została uzupełniona zwięzłym komentarzem historycznym z zakresu fotografowania aktu autorstwa Pavla Scheuflera, co, moim zdaniem, było trafną decyzją. We wszystkich stadiach opracowywania książki usiłowałem przeforsować ideę, że nie dążymy do stworzenia żadnego dzieła zbiorowego, dotyczącego aktu w czeskiej fotografii. Celem tej oto książki nie jest ani ocenianie, ani sporządzenie jakiejkolwiek hierarchii czy wyboru najlepszych fotografów lub zdjęć. Staraliśmy się zaprojektować książkę tak, aby, bez porywania się na jakiekolwiek wartościowanie czy porównywanie, przedstawiała możliwie największy zakres poglądów dotyczących fotografowania aktu, różnorodność stylów i metod autorskich, najrozmaitsze techniki i możliwości eksperymentowania. W imieniu redakcji Zoner Press chętnie przyjmę wszystkie opinie i uwagi odnośnie samej książki, jak również tematy i rekomendacje dotyczące kolejnych książek o fotografowaniu. Przepraszam wszystkich, którzy nie doczekają się odpowiedzi na swoje maile lub listy, redakcja nie jest w stanie odpowiedzieć wszystkim. Proszę mi jednak wierzyć, że uwagi od czytelników – szczególnie krytyczne – naprawdę analizujemy. Pavel Kristián Informacje opublikowane w tej książce mogą być chronione jako patentem. Nazwy produktów zostały podane bez gwarancji ich swobodnego użycia. Podczas tworzenia i opracowywania tekstu postępowano z maksymalną ostrożnością, lecz mimo to nie można wykluczyć możliwości wystąpienia błędów. Wydawcy i autorzy nie biorą na siebie odpowiedzialności prawnej i nie dają żadnej innej gwarancji w wypadku powstania jakichkolwiek strat, wynikających z wykorzystania błędnych informacji. Wszystkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej publikacji nie może być reprodukowana ani rozprowadzana żadnym sposobem czy środkiem, ani reprodukowana w bazach danych czy innych zestawieniach bez wyraźnego pozwolenia wydawcy, z wyjątkiem publikowania krótkich części tekstu na potrzeby recenzji.


Fot. M. Fišerová


Irena Pavel Katarina František Tomáš Miloš Milada

Fot. P. Šálek

Martin George Jiří Taras Pavel Jan Jan Sára Roman Petra Petr Libor Robert Miloš Adolf

Wstęp Armutidisová Brunclík Brunclíková Drtikol Durňák Fic Fišerová Gabina Kinkal Ksandr Kuščynskyj Mára Pohribný Saudek Saudková Sejkot Skoupilová Šálek Špaček Tereza z Davle Vano Vojíř Zika Indeks

9 38 46 54 62 70 78 86 94 102 110 118 126 134 142 150 158 166 174 182 190 198 206 214 222


Miasto, 2000 Fot. Gabina


WSTĘP Fotografowanie aktów należy do ulubionych zajęć licznych fotografów amatorów i niektórych profesjonalistów. Posiada wiele płaszczyzn, od laickiego fotografowania niby miłosnej gry wstępnej przez składanie hołdu pięknu ciała i erotyce, aż do zastosowania w reklamie. Jest to jeden z najbardziej wymagających tematów fotograficznych. Poniżej przedstawiamy różne podejścia do fotografowania aktu.

Czym jest akt Akt w wizualnym wyrażeniu to obrazowanie nieubranego ciała ludzkiego. Początkowo związany był ze stadium ruchu lub postawy. Słowo pochodzi od łacińskiego czasownika actus – czyn. Zakres zrozumienia i tolerancji wobec aktu fotograficznego jest bardzo indywidualny oraz zmienny w czasie i przestrzeni. Zdjęcia aktu mogą mieć charakter pornograficzny, erotyczny, artystyczny, dokumentalny lub informacyjny.

Rodzaje aktów fotograficznych Gatunek, jakim jest akt fotograficzny możemy podzielić według różnych punktów widzenia. Podstawowy punkt widzenia nasuwa się naturalnie – podział według typów modeli, czyli podział na akt męski, kobiecy i dziecięcy. Podczas gdy w XIX w. fotograficzny akt dziecięcy był dość powszechny, obecnie w europejsko-amerykańskim kręgu cywilizacyjnym większość jego form jest w zasadzie nie do przyjęcia. Wraz ze współczesnym kultem młodości preferowane jest głównie przedstawianie ludzi „pięknych i młodych”, nawet jeśli fotografowie aktów zbudowali swoją sławę właśnie na ostentacyjnym ignorowaniu tego kultu. Liczba obrazów aktu męskiego jest w porównaniu z aktem żeńskim wielokrotnie mniejsza i przez wielu ludzi ten rodzaj aktu uważany jest nawet za mniej estetyczny, niektórzy zaś twierdzą, że nie jest on „zupełnie normalny”, chociaż całkiem naturalne jest, że, tak jak akt kobiecy ma swoich autorów, tak i akt męski swoje autorki. Mimo to przedstawianie nagiego ciała męskiego nie jest w pełni uznawane. Fotografie aktów z perspektywy techniki ujęcia możemy klasyfikować według miejsca wykonania np. na akt w po-

mieszczeniu akt na zewnątrz, przy czym fotografowanie aktów w pomieszczeniach posiada mnóstwo kolejnych podtypów: w studio, w mieszkaniu, w środowisku zawodowym itd. Oczywiście, inaczej fotografuje się akt we wnętrzach z użyciem lamp studyjnych, a inaczej na zewnątrz, gdzie możemy w zasadniczy sposób wykorzystać naturalne światło, niemniej jednak często w przypadku bardziej wymagających zdjęć na zewnątrz także łączy się światło naturalne ze sztucznym. Na zewnątrz również znajdują zastosowanie inne akcesoria fotograficzne, zwłaszcza ekrany odblaskowe. Z perspektywy formy możemy podzielić fotografię aktu na akt informacyjny i emocjonalny, czyli zdjęcie zawierające informację o wyglądzie danego człowieka bez ładunku emocjonalnego, oraz zdjęcie aktu, na którym obecny jest pewien element emocjonalny. Emocjonalne zdjęcia mają szeroką skalę możliwości, przy czym charakter takiego zdjęcia precyzuje jakiś przymiotnik, dodawany do słowa „akt”, a zatem akt pornograficzny, erotyczny, artystyczny, dokumentalny...

Erotyzm i pornografia, jak „to rozpoznać“ Podczas fotografowania większości aktów emocjonalnych obecny jest akcent erotyczny. Właśnie stopień przedstawienia erotyki ma wpływ na to, czy zdjęcie aktu uzna się za pornografię, przy czym kluczowe znaczenie ma zarówno kontekst przedstawienia, jak i granica tolerancji odbiorcy. Granica ta jest indywidualna, zależy od wychowania, religi, doświadczeń seksualnych. Dla wielu fotografia pornograficzna i erotyczna to to samo, niektórzy zaś nie akceptują nawet neutralnego aktu z wyraźnym zamysłem artystycznym. Za pornografię uznaje się zwykle przedstawienie seksualnego aktu lub scenki, w którym na pierwszym planie dominuje seksualne prowokowanie lub kontekst wykorzystujący nagość, który powszechnie postrzegany jest jako odrażający. Niektórzy ludzie zauważają różnicę między pornografią artystyczną a „normalną”. Epoka postmodernizmu, w której splata się dosłownie wszystko, jest zwłaszcza w Europie dosyć tolerancyjna także względem tej formy.

PAVEL SCHEUFLER | 9


TŁO HISTORYCZNE Najstarsze obrazy nagiego ciała miały charakter magiczny i związane były z oddziaływaniem na płodność lub urodzaj. Nie chodziło o przedstawienie „piękna”. Znaczenie „nagi” jako antyteza słowa „ubrany” pojawiło się w bardziej rozwiniętych formach cywilizacji i miało wiele postaci. Na początku nagie ciało występowało jako symbol czegoś odwiecznie niewyobrażalnego (boga, sił natury, ludzkiej cechy). Zobrazowanie ciała jako jednoznacznego symbolu cielesności początkowo pojawiło się w niektórych kulturach Wschodu,w Europie dopiero pod koniec średniowiecza. Fotografia od początku swojego istnienia zajmuje się przedstawianiem aktu we wszystkich jego podstawowych formach. Za pomocą aparatu fotograficznego ludzkie ciało zarówno idealizowano, jak i kształtowano w bardzo naturalistyczny sposób, posługiwano się nim na poziomie symbolicznym przy ucieleśnianiu rzeczy majestatycznych oraz ideału piękna, a także jako przedmiotem seksualnego pobudzania. Zobaczmy, jak wyglądał rozwój fotografowania aktu, uwzględniając przede wszystkim jego przebieg na ziemiach czeskich.

Przez pierwsze 60. lat rozwoju fotografii przedstawianie nagiego ciała na zdjęciu uważano właściwie za niedozwolone. Mimo że malarstwo klasyczne poświęciło aktowi stosunkowo dużą uwagę, w przypadku fotografii przeszkadzała konkretność przedstawienia. Ewentualne spory na drodze sądowej dotyczące skonfiskowanych fotografii zazwyczaj kończyły się na niekorzyść fotografa i do pewnego stopnia odzwierciedlały pogląd społeczeństwa na temat fotografii. Uważano mianowicie, że fotografia nie jest sztuką, a zatem fotograf aktów nie może być zdolnym do stworzenia stylizacji artystycznej, tym sposobem zdjęcie nie jest artystyczne i stanovi handel nagością, czyli jest niezgodne z prawem… Częściej fotografowano nagie kobiety, gdyż u mężczyzn pojawiał się problem ze stylizacją „wrażliwych partii”, częściowo odgrywały tutaj swoją rolę potrzeby ówczesnego wyraźnie patriarchalnie nastawionego społeczeństwa. Jednakże już w XIX w. fotografia aktu stanowiła znacznie zróżnicowaną dziedzinę, w jej ramach znajdowały się także prace przedstawiające mężczyzn i kobiety razem, które nie wzbudzały obrzydzenia, ponieważ ich wartość artystyczna nie podlegała dyskusji. Sferę społecznie akceptowanego aktu fotograficznego tworzyły głównie zdjęcia skąpo odzianych

F. Krátký, akt na stereofotografii, około 1890 r. (fotografia ze zbiorów P. Scheuflera)

10 | AKT


Akt - naucz się fotografować kreatywnie