Issuu on Google+

Izbor

Godina II

Broj 22

1 fevruari 2010 g.

Izleguva vo ponedelnik

Темни сенки на дваесеттиот век (8) Убиствата на др. Мартин Лутер Кинг и Роберт Кенеди (стр. 31)

Удри на работниците: Влијанието на Светиот Дух на српската криза (стр. 15)

Рампа на Интернет киоскот (стр. 46)

Гоца Тржан: Јас сум најслатката жена на светот (стр. 17)

Севилја: Град на страста, фламенкото, коридата и виното (стр. 48)


2

Nastani na nedelata Ekonomija Kolumni Komentari Intervju Feqton Nadvor od zakonot Nauka i novi tehnologii Kultura i obrazovanie @ivot, moda, estrada Reporta`i Patuvawa i patopisi Avtomobili Semejstvo Slobodno vreme Zanimlivosti Zdravje i ubavina Sport Horoskop

Електронски неделник “ИЗБОР” Основач и издавач: Зодијак електронско издаваштво, Скопје Стручен соработник за македонско говорно подрачје: Д-р Александар Прокопиев, повисок стручен соработник на Институтот за македонска литература Стручен соработник за немакедонско говорно подрачје: М-р Зоран Димитријевиќ Технички уредник: Александра Исаковска Димитријевиќ Web: http://www.zodijak.info Контакт и претплата: kontak@zodijak.info Првиот број излезе на 31 август 2009 г. “Избор” излегува секој понеделник.

Izbor


Nastani na nedelata Фејт - Да се уцени Србија: заедница мора да осигури Србија да заземе барем неутрален став во поглед на или ЕУ или Косово! децентрализацијата на северот и да се воздржи од мешање во тој процес - се наАко Србија сака во Европска унија, ведува во документот во кој увид имала ќе мора да се откаже од Србите од агенцијата Танјуг. северот на Косово, се наведува во тај- Творците на овој документ сметаат и на ната стратегија на Фејт, шефот на тоа дела одлуката на МСП за легалноста Меѓународната цивилна канцелари- на прогласување на независност на КиМ ја. Власта во Србија ја отфрла ваква- ќе биде двосмислена и дека после неа та уцена и порачува дека Србија нико- Белград неминовно ќе мора да го смени ставот кон Косово.

Izbor

3

гаш нема да се откаже од Косово

условил патот кон ЕУ со признавање на независноста на Косово. Второ, тој план на Фејт е неспроводлив. Не можат меѓу Србите на северот на Косово да се најдат “тројански коњи” за спроведување на тој план. Ниту можат да го применат без согласност н Србите поради опасноста од судир на северот - оценува Богдановиќ.

Шефот на Меѓународната цивилна канцеларија на КиМ Питер Фејт бара од Европската унија да ја уцени Србија! Фејт, имено, во “стратегијата за северот на Косово”, која ја подготвил заедно со владата во Приштина, се предлага меѓународната заедница продолжувањето на европските интеграции на Србија да го услови со престанување на поддршката на Белград на “паралелните структури”, односно Србите на северот на Косово и Метохија. Фејт и привремената косовска влада ја замислиле “стратегијата” како “дел од процесот на децентрализација на КиМ” и не ја кријат целта “преземање контрола над северниот дел од Косовска Митровица”.

Двосмислена одлука на МСП - Меѓународната заедница треба директно да ги врзе европските перспективи на Србија за намалување на поддршката на Белград на паралелните структури на северот на Косово. Тоа треба да се направи со решение според кое Белград ќе го сочува образот, но и ќе ја намали и конечно запре поддршката на паралелните структури, до истовремено приближување на Србија кон ЕУ. Од власта во Белград на ист начин треба да се изнуди да престанат да ги обесхрабруваат Србите на Косово да гласаат на изборите кои ги распишува Приштина. Меѓународната

- Белград може и натаму да продолжи со политика на конфронтација, која на изглед има за цел поделба на Косово, како и со вршење на притисок за некој вид на нови преговори. Од друга страна, Србија би можела и да ја употреби одлуката на МСП како основа за намалување на својата поддршка на паралелните структури и работа со меѓународната заедница - пишува во документот. Реагирајќи на ова скандалозно барање на Фејт меѓународната заедница брутално да ја уцени Србија, во Владата на Србија велат дека Фејт “не е повикан да говори за патот на Србија во ЕУ”. - Неговата “стратегија” во никој случај не може да ги загрози нашите европски интеграции. Ние официјално не сме го добиле тој документ за официјално да реагираме. Но, нашиот одговор е содржан во говорот на претседателот Борис Тадиќ пред Советот за безбедност во ОН во Њујорк. Јасно е речено дека е непримерна било каква активност кон северот на Косово, онака како што тоа го предвидува стратегијата на Фејт. Не може да се говори за паралелни структури на северот на Косово, бидејќи паралелните структури се во Приштина - рекоа за Press во Владата на Србија. Тие додаваат дека охрабрува неодамнешната изјава на Фејт дека без договор со Белград не можат да се преземаат никакви конкретни потези на Косово и Метохија. Тројански коњ Спротивно на објавениот документ, министерот за Косово и Метохија Горан Богдановиќ тврди за Press дека планот на Фејт не е поврзан со европските интеграции на Србија?! - Ниедна стратегија не може да го запре нашиот пат кон ЕУ. Повеќе пати е повторено дека никој никогаш не ни го

Извор: “Press”, Белград, автор: Б. Бојиќ

Кандидатурата на Србија замрзната до јуни Само апсењето на хашките бегалци Ратко Младиќ и Горан Хаџиќ можат да обезбедат кандидатурата на Србија за членство во ЕУ пред крајот на јуни да влезе во процедура и да се најде на масата на Советот на министри, како и да се одмрзне спогодбата за стабилизација и придружување

Оваа порака ја доби шефот на српската дипломатија Вук Јеремиќ на состанокот со челниците на ЕУ во Брисел, дознава “Блиц” во добро известените дипломатски кругови. Залагањата на Шпанија, која претседава со ЕУ, да не се губи време со чекање на нов извештај на главниот хашки обвинител Серж Брамерц во јуни и министрите за надворешни работи на ЕУ што побргу да ја стават на дневен ред кандидатурата на Србија, не вроди со плод. Холандија и Белгија и натаму не се согласуваат прашањето за кандидатурата да се разгледува пред извештајот за соработката на Белград со Хашкиот трубинал, а ги поддржува и Германија, која се противи на “прескокнување на чекорите”. Надежите на Белград пред јуни да започне да одговара на илјадата прашања на Европската комисија за спремноста на


4 земјата да стане кандидат за членство пред истекот на оваа година, со ова се прилично оладени, а шансите да се оствари прокламираната цел - намалени. Секако, апсењето на хашките бегалци би ја сменило динамиката, бидејќи Холандија порано навести дека би била спремна да го разгледа одмрзнување на спогодбата за стабилизација и придружување во тој случај. Исто така, Холандија најави спремност да го одмрзне и натамошното движење на Србија кон ЕУ доколку извештајот на Серж Брамерц покаже дека Србија прави сè да ги уапси хашките бегалци.

Nastani na nedelata да соработуваме со Хашкиот трибунал како што соработувавме и до сега - рече Јеремиќ. Тековната година треба да биде клучна за приближувањето на Србија и целиот западен Балкан кон ЕУ, подвлекоа Моратинос и Рен.

Izbor

енергија по конкурентните и долгорочно предвидливи цени”, наспоменува првиот човек на “Ген енергија”. Во Словенија енергетска дозвола мора да набави пред почетокот на локациските постапки секој објект за производство Извор: “Блиц”, Белград на електрична енергија со сила поголема од еден мегават. Така, Министерството за стопанство, во склад со правниот ред ЕУ, со издавање на речената дозвола Нова нуклеарка на Сава на ја одредува врстата на објектот, начинот и условите за извршување на енергетска Претпријатието “Ген енергија” кое е во дејност во тој објект, процедура која ја сопственост половина на Нуклеарната одредува судбината на објектот откако електрана Кршко (НЕК), поднесе до Миќе престане да работи, со тоа и начинот нистерството за стопанство во Љубљана на користење на јавното добро и јавната барање за издавање на енергетска дозвоинфраструктура, како и обврските на ла за градба на вториот блок нуклеарка носителите на енергетската дозвола во попод името НЕК 2. Веста ја потврди директоглед на проследување на податоците до рот на “Ген енергија” Мартин Новшак.

Почетокот на министерски политички дијалог со Србија со состанокот на министерот Јеремиќ со министерот за надворешни работи на Шпанија Мигел Анхел Моратинос и комесарот во заминување Оли Рен оценет е како добар и конструктивен. Моратинос оцени дека постои “потполна посветеност на српскиот народ и власта да одат по патот за полноправно членство во ЕУ”. Шпанскиот министер додаде дека на состанокот е разговарано за конструктивната улога која Србија може да ја има на западниот Балкан, за ситуацијата во БиХ и за тоа како “заеднички да се работи на унапредување на ситуацијата на Косово на позитивен, прагматичен и конструктивен начин”. Посебно е нагласено дека ЕУ не го прифаќа и не стои зад планот Вториот дел на нуклеарката во Кршко е во на Питер Фејт, шефот на Меѓународната сопственост на Хрватското електростопанканцеларија, за северот на Косово. ство, кое, како што дознаваме, нема да учествува во изградбата на вториот блок од нуклеарката на реката Сава, триесетина километри спротивно на течението од Загреб. Новшак објаснува дека поднесокот е предаден на домашното министерство и чека само дополнување во вид на согласност на “Електра Словенија”, а во словенечкото Министерство за стопанство најавуваат дека за барањето ќе се одлучи во рок од два месеци. Во “Ген енергија” не се сомневаат дека нивниот предлог ќе биде по- 2010-тата година ќе биде важна за евзитивно решен, бидејќи “поднесокот е потропската иднина на Западниот Балкан. крепен со стручни студии и анализи чии Ќе направиме сè да се продолжи со автори се признати домашни и странски интеграцијата на целиот регион во ЕУ институции”. Накратко, документацијата рече Моратинос на конференцијата за докажува дека градбата на новиот блок новинари по состанокот со Јеремиќ и на нуклеарката е оправдана не само поподвлече дека до нови потези, односно ради премостување на недостатокот на до одлуката на Советот на министри од други енергенти во земјата, туку и “од Европската комисија да побара “мислеекономско гледиште и екологија, бидејќи ње”, треба да се дојде “што побргу, тоа гарантира задоволувачко, сигурно и подобро”. безбедно снабдување со електрична Шефот на српската дипломатија рече дека Србија во минатата година во своите европски интеграции постигнала резултати кои ќе биде тешко да се надминат во годините пред нас, но дека е “одлучна успехот од 2009-та да се пренесе и во 2010тата”. - Се надеваме дека овој процес ќе оди што побргу може. Ние ќе го работиме својот дел од работата, ќе продолжиме

надлежниот министер. “Ген енергија” со влегувањето во постапка сака и формална потврда за складноста на проектот за изградба на НЕК 2 со државната енергетска политика. Во Министерството за стопанство предупредуваат дека давањето дозвола нема да значи дека новата нуклеарка ќе никне на Сава преку ноќ, бидејќи по дозволата следи претрес на националната енергетска програма, потоа усвојување на државниот просторен план (процедура од три до четири години), па изработка на проектната документација (околу две години), а дури потоа стигнува и градежната дозвола. Ако сè оди по планот, градбата ќе започне за околу шест години. Се очекува идната нуклеарка на потрошувачите на Словенија првите киловати струја да им ги достави 2023-тата година.

НЕК 2 ќе има инсталирана сила до 1600 MW и ќе припаѓа на реакторите од третата генерација. Во споредба со актуелната нуклеарка со технологија на американскиот Вестингхаус, која припаѓа на втората генерација, и произведува само


Izbor

676 мегавати, новата нуклеарка ќе биде технички посовршена и економски поисплатлива. Во “Ген енергија” тврдат дека сметаат на траење на новата нуклеарка до 60 години. Извор: “Политика”, Белград, автор: Светлана Васовиќ - Мекина

Папата има силна желба да ја посети Србија Јубилејот во Ниш 2013-тата, со кој се обележува слободата која ја добило Христијанството, достојна прилика е да дојде до средба на поглаварите на православниот и католичкиот свет

Во Канцеларијата за медиуми на Ватикан и Белградската надбискупија за “Блиц” истакнуваат дека постои позитивно расположение папата Бенедикт да ја посети Србија. Отворениот пат за посета на папата би бил плод на долгогодишниот дијалог на СПЦ и Католичката црква. Но, велат во Надбискупијата, и прилика државата Србија и народот на светот да му ја покажат својата отвореност и демократичност. Отец Федерико Ломбарди, директор на Канцеларијата за медиуми на Ватикан, вели за “Блиц” дека изјавата на патријархот Иринеј дека е време за средба со папата Бенедикт XVI е мошне охрабрувачка.

Nastani na nedelata лема радост. Тоа е знак дека дијалогот кој започна во време на патријархот Павле, кој и самиот беше личност која охрабрува, ќе продолжи и со новиот патријарх. Би било убаво доколку тој би отишол и понатаму, кога меѓусебно подобро би се запознале и би ги виделе можностите за соработка - вели Ломбарди. Замолен за коментар за можноста за средба на поглаварот на Римокатоличката црква и Српската православна црква да дојде во Ниш 2013 година, Ломбарди наведува дека за тоа станало збор уште во текот на посетата на Ватикан на Борис Тадиќ, но дека е рано уште за правење планови. - На почетокот на 2010-та сме, 2013-та е уште далеку. Станува збор секако за позитивна можност, но уште немаме елементи за да го предвидиме датумот на средбата - рече Ломбарди.

Отец Милутин Новаковиќ, портпаролот на Белградската надбискупија, вели за “Блиц” дека настанот 2013-та се чека со радост.

- Не станува збор за некакви нагли свртувања со доаѓањето на патријархот Иринеј на престолот на СПЦ. Најавата дека на папата би можела да му биде упатена покана да дојде е плод на повеќедеценискиот дијалог помеѓу Православната и Католичката црква. Меѓутоа, добрата волја и плодноста на разговорите постојат не само со Српската црква туку и со другите православни цркви. Годината 2013-та е добар повод, но на тоа му претходеа многу добри состаноци и братска љубов во плодоносниот дијалог кој е воден - вели Новаковиќ. Нашиот соговорник додава дека папата Бенедикт има силна желба да дојде во Србија. - Се знае дека папата има отворена волја и желба да ја посети Србија и се надевам - Изјавата на патријархот Иринеј дека е дека постои добра волја и кај СПЦ и спремен за дијалог со папата покажува државниот врв. Сите се надеваме дека до мошне охрабрувачки, отворен и екумен- тоа ќе дојде во 2013-тата и доколку има и ски пристап, кој ние го дочекуваме со го- натаму позитивни сигнали, нема да има

5 препреки до посетата и да дојде - истакнува Новаковиќ. Католичката црква го поздравува изборот на поглавар на Српската црква без оглед на тоа за кого станува збор. Но како што додаваат, и изборот на самата личност на Иринеј е по “Божја промисла, бидејќи е човек со исклучителна добрина и отвореност”. - Папата не сака да ја посети државата како државник, туку како верски поглавар. И посетата би била значајна не само за граѓаните на Србија католици, туку и за државата бидејќи тоа би бил голем и значаен настан. Ја покажува Србија во светло на почитување на човековите права, правата на вероисповед, како толерантна, отворена и зрела демократија - заклучува Новаковиќ. Инаку, сегашниот папа Бенедик XVI, до чија посета би можело да дојде, од порано ја помага СПЦ. Го правел тоа во времето кога бил кардинал во Германија. Тогаш и материјално ја помагал изградбата на српската црква во Минхен.

Извор: “Блиц”, Белград

Западниот Балкан во ЕУ 2014-та година Австрија и Грција покренале иницијатива за прием на државите на Западниот Балкан во ЕУ 2014-та година. Јоргос Папандреу рекол во Стразбур дека тоа би ги поттикнало реформите кај новите членки и би решило многу важни прашања, како Косово Австрија и Грција ја реализирале иницијативата за Западниот Балкан, предавајќи им писмо на високата претставничка за надворешна политика на ЕУ Кетрин Ештон и шефовите на дипломатиите на земјите членки на Унијата, во кое се заложуваат за прием на сите држави на регионот во 2014, на стотата годишнина од почетокот на Првата светска војна.

На Танјуг му е соопштено во Министерството за надворешни работи во Виена де-


6 Nastani na nedelata ка писмото е упатено на основа на договорот во Атина на шефот на австриската дипломатија Михаел Шпинделегер и заменикот на шефот на грчката дипломатија Димитрис Друцас за конкретизација на иницијативата на двете земји за забрзување на приближувањето на земјите од Западниот Балкан до ЕУ.

Во писмото двајцата дипломати се заложуваат за што поскора ратификација на Спогодбата за стабилизација и придружување со Србија. Исто така се препорачува ЕУ да преземе чекори и по прашањето за статус на кандидат за што Белград, поднесе барање. Според замислата, пред сè на Атина, 2014 година сите земји од Западниот Балкан би требало да станат членки на ЕУ, бидејќи се работи за симболична година. Грчкиот премиер и министер за надворешни работи Јоргос Папандреу изјавил на седницата на Советот на Европскиот парламент во Стразбур, дека Грција ја заговара таканаречената “Агенда 2014” за приемот на земјите од Западниот Балкан во ЕУ на годишнината од почетокот на Првата светска војна.

Приемот на новите членки ќе го потисне “уморот од проширување” присутен во ЕУ, а ќе ги поттикне и внатрешните реформи на новите членки. “При тоа ќе бидат решени и многу важни прашања како Косово”, рекол Папандреу во Стразбур. Извор: “РТС”

Izbor


Izbor

Ekonomija

Минатата година најдобра во три децении Берзата на продукти во Нови Сад во 2009-тата година остварила најдобар краен резултат во последните 30 години - изјави нејзиниот директор Жарко Галетин

Кога станува збор за 2010 година, Галетин најавува дека “Продуктна берза” ќе воведе стоковен запис на листинг берзата, што ќе овозможи трговија и со стоката која е во јавните складишта, односно деКога станува збор за комерцијалното ра- ка на членовите на берзата ќе им биде ботење, прометот изнесувал 156.000 тони овозможено електронско тргување. Како стока, а преку оваа берза лани се извршени една од новините во работењето, Галетин и интервентни работи. Откупени се 65.000 наведува дека “Продуктна берза” во тони пченица и 130.000 тони минерално 2010 година ќе започне да ја информира ѓубриво, а за потребите на Владата на Ре- јавноста за своето дневно работење, за публика Србија. разлика од еднонеделните извештаи, што И оваа година “Продуктна берза” ја за- е моментна пракса. почна со голема з��елка. Имено, во тек е продажба на регресирано минерално Извор: “Дневник”, Нови Сад ѓубриво, а за само шест дена откупени се 73.370 тони. Со Уредбата на Владата на Србија, која стапи на сила на 31 декември, а ќе важи до 12 или 13 февруари, Со што да се занимавате и да предвидено е регресирање на 300.000 тони азотни ѓубрива. Право на купување бидете успешни на ѓубривата, со цена од 5.000 динари пониска по тон од пазарната, ќе имаат Дипломата, сепак, го индивидуалните домаќинства (“газдинполни паричникот ства”), задругите, правни лица и институти. До сега, вели Галетин, најголемо интересирање покажале правните лица, од- Сè повеќе има нови, интересни и носно земјоделските комбинати. Инаку, добро платени занимања и кај нас и тој оценува дека основните карактери- во светот, иако и натаму најдобро стики на светскиот пазар во 2009-тата биле заработуваат лекарите, инженерираст на приносите на сите земјоделски те, адвокатите, пилотите и финанкултури кои тргуваат на берзата, но и сиските директори. Кај нас најголеми општ пад на цените, што се одразило на плати имаат разни функционери, дидомашниот пазар. ректори и стручни консултанти - Цената на пченицата во 2009-та беше исклучително ниска, цената на пченката беше на работ на рентабилност, додека цената на сојата беше на нивото од 2008 година - рече Галетин, и додаде дека од вкупната продажба најголем промет е остварен низ пченката (околу 60%), пченицата (22%) и сојата (5,7%).

Тој очекува дека пченката и во наредните години ќе биде најперспективна земјоделска култура, бидејќи минатата година во светот е искажана поголема побарувачка од произведените количини, но и затоа што потрошувачката на пченка за последните 20 години пораснала 75%. Не е ист случајот со пченицата, чија цена не зависи во толкава мерка од движењата на светскиот пазар, а нејзината потрошувачка за последните 20 години пораснала за само 21%, што одговара на порастот на бројот на жители.

7 Според неофицијалните податоци, во Србија меѓу најдобро платените се разни функционери, директори на големи банки и стручни консултанти на фирми. Додуша, платата претставува само дел, и тоа често помалиот, од нивната вкупна заработувачка. А најдобро платени професионалци ви светот се и натаму лекарите, инженерите, адвокатите и пилотите, значи “старите” занимања за кои требаат години школување и сериозно подготвување, како и финансиските директори чија вредност и успешност секој ден се потврдува (или соборува) на пазарот.

За оние кои би сакале чесно да работат и живеат од плата, тоа би требало да им биде патоказ, а и прилика да се преслушаат: каде се, што би можеле да планираат и каде би требало да тргнат ако сакаат да бидат успешни во работата. Во потрага по успешна кариера, сè повеќе луѓе во светот се определуваат за нови занимања, кои понекогаш се толку тесно специјализирани, што не се ни официјално признати. Некои од нив, и покрај тоа, веќе се вброени во најдобро платените работи на светот. Меѓународната организација која редовно ја обновува и дополнува листата на занимања, од скоро на списокот има и неколку нови “зелени” работи, ние


8 би ги нарекле “еколошки”, како што се инженер на фармите кои користат турбини на погон на ветер (просечна плата околу 80.000 долари годишно) или техничар за дизајнирање, поставување и одржување на системи за користење на соларна и други вид обновлива енергија. Стручњаците кои ги обединуваат знаењата на здравствените работници, информатичарите и документаристите заработуваат од 60.000 до 120.000 долари годишно. Станува збор главно за школувани болничари дополнително обучени за потребите на работата со пациенти да ги применуваат, дополнуваат и усовршуваат сложените информатички системи на клиниките и истражувачките медицински установи. Тие, во некоја рака, се “алката која недостасува” помеѓу добрата клиничка пракса и научните сознанија.

Во оваа група спаѓаат и специјалистите кои ги собираат, обработуваат и сортираат сите најнови сознанија од областа на медицината и здравствените прописи. Такви дејности постојат и во Србија, иако се далеку послабо платени одошто во развиените земји во светот. Весна ДадиќДражиловиќ, на слично работно место во Градскиот завод за јавно здравје во Белград, покрај останатото трага и по она што од широката јавност е сокриено, помалку достапно и во “длабоката мрежа” на Интернет закопано - информации потребни за лекарите, научниците и истражувачите кои работат на проектите на заводот.

- Од мене се очекува да ги пронајдам и “проберам” најрелевантните податоци објавени во стручната литература, списанијата, научните трудови... Бидејќи скоро за секоја медицинска назнака на Интернет се отвораат илјадници страници, моја задача е да ги најдам оние најсигурните и најстручните, според таканаречениот индекс на релевантност. Морам, секако, да знам кои списанија се највлијателни, какви се референциите на авторот, да ги следам линковите... - наведува нашата соговорничка.

Ekonomija животот, е омилен и во САД, Канада, Јапонија, Европската унија, Русија... бидејќи подразбира динамична, интересна работа со која можете бргу да се збогатите. Управувањето со големи компании, на што пред сè мислат идните “менаџери”, навистина спаѓа меѓу десетте најдобро платени професии во светот, но не се лоши ни заработките на дипломираните менаџери кои се специјализирани за планирање на развојот или заздравувањето на финансиски “пропаднатите” фирми. Нивната годишна плата е од 100.000 евра па нагоре. Американците се особено заинтересирани за “спа менаџери”, односно стручњаци за управување со бањи, клубови за одмор и спортски, рекреативно и таканаречени велнес центри. За нив не е неопходен завршен факултет, но и платата е нешто поскромна, во просек околу 56.000 долари годишно. Нови занимања се појавуваат и во некои традиционални области, како што е образованието. Координаторите за учење на далечина сеуште не се официјално регистрирани како професија, но веќе наголемо се осмислуваат, организираат и водат онлајн курсеви на колеџите и во средните училишта, заработувајќи на тоа од 30 до 60 долари на час.

Дизајнерите на видео игри штотуку се вброени на листата на нови занимања, а веќе и во нивната струка се разделуваат на потесни специјалности. Најмногу ги вработуваат големите компании како “Мајкрософт”, но сè повеќе се барани и во помалите фирми, каде во просек заработуваат од 50.000 до 80.000 годишно, а најголема регистрирана заработка во оваа област е 200.000 долари.

Izbor

штението на нивното министерство за работа и социјална сигурност), се и администратор за кредити, уредник на интернет издание, планер на недвижности, аналитичар на информации за вработените, дизајнер на играчки, експерт за корпоративна култура, дизајнер на текстил од производство во домашни услови, администратор на информативни системи и работник на системот на хидроелектрични постројки, инспектор на софтверски производи, инструктор за земјоделски технологии, церемонијалмајстор, композитор на дигитална музика... И во Србија оваа година би требало да се добие нов национален систем на класификација на занимања, усогласен со Меѓународната стандардна класификација на занимања (ISCO), па, покрај останатите досега формално непризнаени но исплатливи звања, ќе се добијат програмер, менаџер по информатика, претседател на политичка партија, спортски агент... А кога и српските методи на прибирање и обработка на статистички податоци ќе се ускладат со меѓународните, ќе се знае и колку во просек заработуваат.

Имено, додека во останатите земји во светот официјалната статистика води евиденција за приходите на поединечни професии, во Србија сеуште се применува системот на разделување по дејности. Така, да речеме, наместо податоци за месечните или годишните примања на лекарите и медицинскиот персонал, финансиските аналитичари и Професионални блогери банкарските службеници, директори на До пред некоја година во областа на нафтени компании и работници на бенмедиумите и односите со јавност со нови зински пумпи... расположливи се збиртехнологии се занимавале маркетинг ни просеци на заработките во рамките менаџерите и директорите за комуника- на “здравствената и социјалната работа”, ција, но со масовната употреба на “Тви- “финансиското посредување”, “услуги тер”, “Фејсбук” и блоговите, овие задол- на вадење сирова нафта и гас” и “проженија ги преземаат стручњаци со нов изводство на кокс и деривати од нафта”. профил. “Компаниските блогери” започнуваа со 20 долари на час, додека најдобро платените “медиумски директори” на фирмата заработуваа околу 70.000 долари годишно.

Менаџер за рекреација Магичниот збор “менаџмент”, кој толку им се допаѓа на младите во Србија што скоро секој втор би сакал токму тоа да Меѓу новите занимања кои се неодамна го студира, и со тоа да се занимава во официјализирани во Кина (според сооп-


Ekonomija - Откако ќе добиеме нова класификација на сока стручна спрема 7.220, а ги следат занимањата, која мора да биде довршена високо образованите кадри, 16,955 кои пред пописот во 2011 година, ќе можеме вклучуваат доктори на науки и магистри, и ние да преминеме на поинаков систем што е знак ��ека тие полесно доаѓаат до на статистичка евиденција, во склад со ев- работа. ропскиот. На тоа, инаку, веќе работиме, во соработка со странските колеги, но воведувањето на новата методологија е сложена, скапа и долготрајна работа вели Јелена Милаковиќ, раководител на Групата за статистика на заработките во Републичкиот завод за статистика на Србија.

Izbor

Нашите и светските заработки Од последното соопштение за Заводот, за периодот од јануари до крајот на ноември 2009 година, дознаваме дека највисока нето месечна заработка во Србија остварите вработените во областа на “финансиски посредување” (72.009 динари - околу 750 евра), “производство на тутунски артикли” (67.054 динари - околу 690 евра) и “дејности на организации на база на зачленување” во рамките на “комунални, општествени и јавни услуги” (65.462 динари - околу 675 евра). Зад нив следат вработените во воздушниот сообраќај (60.849 динари - околу 630 евра), во “вадење на сирова нафта и гас” (57.181 динар - околу 590 евра) и “осигурување и пензиски фондови” (56.126 динари - околу 580 евра). Републичкиот просек за 11 месеци, инаку, е 31.291 динар (околу 320 евра). Извор: “Политика” Белград, автор: Александра Мијалковиќ

Невработени половина милион жители на БиХ Најголем индекс на вработување има секторот на хотели и ресторани Во БиХ во ноември се регистрирани 506.460 невработени, што е 0,5% повеќе во однос на претходниот месец, податоци се на Агенцијата за статистика на БиХ.

Тој рече дека во ноември 50,4% од невработените биле жени, или 255.152 во вкупниот број на невработени и додаде дека 83.478 се неквалификувани жени, а следат оние со средна стручна спрема 74.870, па 74.332 висококвалификувани и квалификувани жени. Директорот на Агенцијата нагласи дек во ноември минатата година имало 687.309 вработени, и дека 275.165 од тие се жени, што во однос на октомври е намалување на вкупно вработените за 0,1%, додека - Најновиот роковник “Тито и познатите”, бројот на вработени жени се зголемил за судејќи според досегашното интересираистиот процент. ње, би требало да биде хит за оваа година. Илустриран е со најинтимните моменти овековечени за време на средбите на Броз со многу великани на 20-тиот век. Овде се слики кои сведочат дека маршалот минувал време со ѕвезди какви што се Елизабет Тејлор, Ричард Бартон, Кирк Даглас, членовите на посадата на “Аполо 11”, Валентина Терешкова, Жан Пол Сартр, Жозефина Бекер и други. Кога станува збор за политичарите, не сме заборавиле да ги вброиме и Хајле Селаси, Никита Хрушчов, - Во споредба со ноември 2008 најголем Џон Кенеди, Гамал Абдел Насер, Нехру, индекс на вработување имал секторот на Индира Ганди и други - објаснуваат во хотели и ресторани со 12,4 индексни пое- Музејот на историја на Југославија. ни, го следат секторот на образование со 5,3 индексни поени, и секторот на трговија на големо и мало, поправка на моторни возила и мотори, и предмети за лична употреба и домаќинство со зголемување од 4,3 индексни поени, истакна Милиновиќ. Извор: “Дневни аваз”, Сараево

Куќата на цвеќето, атракција на Белград

- Ако како базна година ја земеме 2007та, и ја споредиме со ноември 2009-тата со истиот месец во 2008-та ќе воочиме раст на невработеноста од 5,2 индексни поени, или во апсолутен износ бројот на лицата кои се водат како невработени се зголемил за 27.164, истакна на конференцијата за новинари во Сараево директорот на Агенцијата за статистика на БиХ Зденко Милиновиќ. Според неговите зборови, најголем број на невработени се меѓу висококвалификуваните и квалификуваните лица, 184.049, додека неквалификувани се 161.268, а 120.668 лица се со средна стручна спрема. Милиновиќ нагласи дека меѓу невработените најмал е бројот на лицата со ви-

9 На влезот во Куќата на цвеќето, гостите испробуваат реплика на пионерските капи и црвени марами, распрашувајќи се за цената на сувенирите од времето на поранешна Југославија. На ѕидот од продавницата “ги поздравува” огромна фотографија на маршалот Јосип Броз со космонаути, во посета на НАСА. Меѓу изобилството значки, литература, разгледници, “титовки” и други предмети кои потсетуваат на некогашната држава посетителите го прелистуваат роковникот со снимки на лидерот на СФРЈ во друштво на бројни светски државници и познати личности.

Овие вредни фотографии се прикажани во форма на разгледници, а се истакнуваат Посетителите можат да купат и современо дизајнирани маици со лизначки, пионерски капи, црвени мара- кот на шефот на некогашната СФРЈ. На ми инспирирани од некогашната СФРЈ полицата покрај роковниците се наоѓа и литература која го оживува времето на кои Јосип Броз мунистичкото владеење, но и блокчиња - потсетници од изложбите инспирирани со Тито. Меѓу поставките се и “Титовите нови години” со спонтани фотографии на првиот човек на СФРЈ и неговата сопруга Јованка. - Странците, а особено посетителите од поранешните југословенски републики, за сувенирите се интересираат повеќе од нашите сограѓани. Најчесто продаваме маици, шолји и пенкала. Неодамна овде гостуваше директорот


10 Ekonomija на Музејот за современа уметност во Виена Петер Невер и кога одржа го предавањето веднаш дојде во продавницата за сувенири и купи дури триесет “титовки”. Една сограѓанска неодамна ни порача 40 пенкала, а има и уште такви примери, кога луѓето масовно откупуваа некој сувенир. И покрај тоа што овде доаѓаат и жестоки критичари на Јосип Броз, никогаш не сме доживеале некоја непријатност - сведочи Татјана Петровиќ, референт за продажба. Цените, велат во музејот, се симболични. Најевтин е обележувач на страници кои чини 30 динари. На него се наоѓа фотографија на Броз со тениски рекет во раката. Значките вредат и до неколку стотици динари, роковникот “Тито и познатите” е 850, а маица 900 динари. - Дел од производите е направен на основа на материјалите на Музејот за историја на Југославија и тоа се главно фотографии. На идеја да отвориме продавница за сувенири дојдовме уште во 2008-та, а продавницата со работа започна во јуни 2009-тата. Задоволни сме со посетата, овде доаѓаат и млади луѓе кои не биле ни родени во времето на Титовиот живот, но сакаат да се информираат и да побараат одговор на прашањето “кој бил тој човек” - наведува Катарина Живановиќ, в.д. директор на Музејот на историја на Југославија.

При посетата на продавницата за сувенири на влезот во Куќата на цвеќето, видовме и двајца млади посетители, кои досега никогаш не го посетиле гробот на некогашниот претседател на СФРЈ. - Дојдов овде со пријател од Франција. Сакав да му ја покажам Куќата на цвеќето, но и сама да дознам повеќе за тоа како овде се живеело пред неколку децении. Не сум приврзаник на комунизмот, ниту со ова сакам да изразам некои политички ставови, но корисно е да се запознае едно поглавје од нашата историја - заклучува Марија Шевиќ која се занимава со сликарство и со пријателот дизајнер Рено Леплат го обиколува зданието во кое е погребан еден од најголемите социјалистички лидери.

Извор: “Б92”, Белград, автор: Н. Белиќ

Izbor


Izbor

11


Kolumni Izbor зионерските денови или син ми НА ко- најдемократско општество кое Србија во Каде се парите? шаркар материјално да ми ги олесни. историјата го видела и дека би било штета Дома прелистувам празнични изданија тој факт да не се искористи. Првите денови од оваа година добив од банка СМС известување за неочекувана на весниците. Опуштена приказна за влеуплата. Мистеријата ми ја разреши тешта- гување во НАТО: што ќе ни фали? Ната, која тоа утро ги проследи вестите: Мла- водно воено неутралните полека се доѓа е човек од збор, му ги уплатил на са- ближуваат кон поранешниот партиски каниот народ за Божиќ пред избори вете- соборец, кој во истиот весник зборува за неминовноста од северноатлански соните пари. 12

Рипнав од среќа! На основа на уплатениот износ и даденото ветување заклучив дека девизниот курс по скокот предизвикан од психолошкиот параноиден плебс (кој вели дека покривањето на буџетскиот дефицит со продажбата на девизи од заемот на ММФ може да влијае на курсот, политички е мотивиран против нашата социјално одговорна власт!) вратен на реална цена од динар и седумдесет пари за евро. Кога сфатив дека грешам, се зачленив во свежата фејсбук група “Динкиќ, ми доаѓаш уште 980 евра”. Па нека ме апсат, ќе речам: ме понесе емоцијата! Пробав да се смирам со испраќање на празнични честитки. Патот до шалтерот за пратки беше послан со вербални манифестации на расположението на старите и болните, но не и од социјално одговорната власт заборавените. Гореспоменатиот вечен министер им приреди прекрасно повеќечасовно дружење во добро загреани простории на поштата, кое секој од нив го круниса со подигање на средствата доволни за купување на некое кило месо за празничната трпеза. Погледот на редот, завиткан како питон околу несреќната жртва, предизвика широк спектар на чувства: од неверица што толку граѓани во дваесет и првиот век немаат услови за отворање и одржување на сметка во банка која со СМС ќе ги известува за уплата, која за една минута ќе можат да ја подигнат од банка, до желбата или да не ги доживеам пен-

јуз и “добрососедски односи”, поради натамошно патување по еврострадата. Никој никому не му брани да биде за влез во НАТО, но превара е доаѓањ�� на власт со заговарање на една, а буткање на друга опција зад затворена врата. Затоа не го разбирам прашањето на разјарените партиски војници потписници на петицијата за референдумско изјаснување за влез во пактот: дали сте обезбедиле околу 5 милиони евра за референдум? Ако е до тоа, ќе дадеме сите по 100 банки од парите кои ни ги подари Динкиќ.

Успешен е човекот, треба да го послушаме. Затоа и решив да го прекинам залудното пискарање, да влезам во арената и да го нападнам системот однатре. Ако попатно малку и заработам, не ми замерувајте. Смислив адекватен назив на новата странка: Либерална Странка на Демократи. Звучи познато и проевропски. Идеологија: фузија на идеите на водечката странка на владејачката коалиција и нејзиниот тивок партнер. Имам одлично решение за партиските книшки: ќе ги печатиме во Амстердам, ќе бидат премачкани со најмодерна супстанца. Кога ќе настапам во предизборната кампања, ќе ветам сè што ви треба. А ако добуткам доволно

Само нè зашеметуваат и прават испитува- далеку реалноста да треба да ја приње на гласачкиот пазар. Матрицата на лагодам на ветеното... Тогаш на сцена стаоднесување која ја научија од своите пуваат партиските книшки! советодавци: седиш, гледаш шарени колачиња кои прикажуваат “шерови” и Извор: “Вечерње Новости”, “рејтинзи”, удираш иксчиња на медиа Белград, плановите, работиш на “креативни решеавтор: Бошко Ќирковиќ нија” и трошиш буџети за маркетинг камШкабо пањи кои така купуваа “грб”. Еден од двајцата могули кои на овој бран досурфаа до незамислените висини ја даде легендарната изјава дека живееме во


Kolumni Од самрак до осамнување: А Борис? Ми се чини дека и тоа ќе биде тава. Во најавеното големо чистење на ЗаПодготовка на голема падниот Балкан тој е меѓу повластените: не треба да стравува за својот живот, нечистка на Западниот говата работа ќе се состои само во тоа да Балкан се измери колкава болка може да издржи, а од себе ни глас да не пушти. Еве Ако Борис не биде во можност да го во што ќе се состои неговата регионална направи сè она што на Западот во работа оваа година. Прво, ќе мора да усоваа година се очекува од него, ника- вои резолуција за Сребреница, хартија за ков проблем, Тома може и повеќе од чија добронамерност гарантира Чеда Јовановиќ, кој тврди дека ја смислил заедно тоа, само уште не му дале шанса

Izbor

13

Србите со посебен акцент на Чеда. А тука е и шефицата на Агенцијата за борба против корупцијата, која на тоа место дошла, како што е и ред, од службата на Американската амбасада и нешто ми зборува дека смислата на нејзиниот пријателски ангажман е во тоа Борис, ако офне, да го утеши покажувајќи му дека има и полошо, и дека сето тоа полошо го има на хартиите за Србите на власт.

Од самрак до осамнување. Така оваа година ќе се вика она што до сега невино го именувавме како регион или Западен Балкан. Одиме по ред. Посензибилни од останатите, Хрватите уште минатата година останаа без премиер. После, само на помислата да се врати во политиката, го прогласија за човекојадец и сега ќе му судат што со години ги варел во лонец. Потоа со еден пристоен човек го заменија претседателот, кој, дури и така упокоен, на заминување побара хрватската војска да ја нападне Република Српска. Мило Ѓукановиќ, уште еден носител на споменица од 90-тите, отиде во Вашингтон, каде ги договара условите за свое повлекување барајќи доживотна слобода. Мислам дека сега разговараат за деталите, да речеме, колку долго доживотна. Спремил и докази: тој никого не варел во лонец, она било тавче. Харис Силајџиќ, последниот жив нинџа од 90тите, од челото на Бошњаците ќе биде избркан во октомври, кога таму ќе има избори. Има солидни шанси да остане на слобода. На Миле Додик, кого, кога пред 12 години дојде на власт во Република Српска, Медлин Олбрајт го нарече “здив на свеж ветер”, му подготвуваат еден XXXL лонец, во кој ќе покаже дали може да се јаде или е отпорен.

со Јелко Кацин. Со тоа Борис ќе им даде доказ на Бошњаците дека ова Србиве не се човекојадци, особено не додека се пржат во тавата. Ако тука не пушти глас, тогаш ќе квалифицира со Иво Јосиповиќ да разговара за повлекување на тужбите. Со надеж дека Иво Јосиповиќ е попристоен човек од Месиќ и дека неговите услови Ете, тоа е цената и кој и да ви каже дека нема да бидат побрутални од оние на кои не е, ве излажал. Ако ви се чини дека е Србите навикнале. превисока, за тоа требало да мислите

Има уште. Ширината на православната душа ќе мора да ја покаже кога Додик, оној од лонецот, ќе ги пружи рацете кон него. Тогаш ќе мора да биде убеден во тоа дека, ако не си му помогнал на еден човек, особено ако е тоа Миле, си му помогнал на целиот свет, а Србија е свет. За сето тоа време идните пријатели од регионот ќе му го кинат Косово, а тој не само што нема глас да пушти, туку ќе мора и да им се смешка како Кинез од вестерн. И уште поцврсто ќе ја држи раката на устата на Вук Јеремиќ. И да, сето тоа во име на нашите идни другари од Брисел ќе го гледа и запишува Јелко Кацин, осведочен пријател на

порано. Ако ви изгледа дека Борис тоа не го може, не се секирајте, бидете уверени дека Тома може и повеќе и од тоа, само уште не сте му дале шанса. Ако верувате дека е тоа патот кон нормална Србија, можеби сте во право, но тогаш прифатете го и тоа дека во нормалност ве води вишок на општествено загадување. Впрочем, читајте весници деновиве и ќе сфатите дека не е најважно српскиот патријарх да биде Европеец. Ќе биде сосема доволно да биде атеист. Извор: “Стандард”, Белград, автор: Жељко Цвијановиќ


14

Izbor


Izbor

Удри на работниците: Влијанието на Светиот Дух на српската криза Кога ќе се најде очи во очи со работниците кои блокирале пруга, Ивица Дачиќ неизоставно ќе го консултира Светиот Дух. Еве вака: ќе се испрси пред нив, како во вестерн, ќе извади десетдинарка од џебот и ќе ја фрли во воздух Има што да се научи од Црквата, која со изборот на патријарх покажа дека во Србија денес некои од најразумните одлуки се донесуваат со коцка. Млаѓа Динкиќ да го консултирал на ист начин Светиот Дух не би ги нарекол работниците во јавните компании разгалени; Мирко Цветковиќ да имал три ливчиња, не би го извлекол она на кое е заканата до работниците да не ораат друмови, бидејќи со посредничката вештина на Светиот Дух, би имал шанса да каже нешто смислено откако седнал и мозгал.

Komentari зошто е тоа полегитимно од барањето за зголемување на платата? Можеби затоа што ММФ нема ништо против да им се даде на партиите, а има да им се даде на работниците?

15 верувам дека би требало да се собираат во становите на политичарите: би добиле кафе, а би виделе и со како фин и скромен свет си имаат работа. Затоа ајде да видиме, пред да ги растераме работниците, во што тоа политичката класа со нив го поделила товарот на транзицијата и кризата. Некој политичар осиромашил? Некој нема да плати за греење? Некој од нив живее од плата? Да бидеме сериозни. Затоа е потребна сериозна ароганција да им се каже на работниците дека се разгалени, кои прво вие ги одравте, а потоа им испраќавте трошки за да молчат за една пљачкосувачка приватизација. Навистина е разгалено од нив што сакаат да живеат и кога приватизациите застанаа. Што воопшто политичката класа може да каже за тој свет, кому му се одрани и предците (со приватизацијата) и потомците (со задолжувањето), освен да се покаже дека е тоа Да се разбереме, во ред е работниците природна поделба на сити и гладни и деда не се собираат на пруги и по патиш- ка е потполно разгалено гладните да ја та: на државата ѝ прават штета, а и одбиваат својата улога. противзаконски е. Но кој ѓавол работниците по сообраќајниците го бараат својот

Секако, тоа не е само српски тренд: товарот на сите кризи во светот денес го носат пореските обврзници, што стана кризен еуфемизам за сиромаштија. Попрво Обама ќе ја изгуби главата од банкарските угоени мачори, на кои сака дел од кризата да им фрли на грбовите, одошто од работниците во Детроит, кои останаа без ништо. Млаѓа е помудар, не му паѓа на ум да се закача со банкарите, како што не му паѓа на ум ни сиве овие години е меѓу творците на еден од најлошите светови на Земјата, и дека таа работа - ако навистина Светиот Дух се праша - нема да заврши на добро.

Затоа знам дека Ивица Дачиќ, кога ќе се најде очи во очи со работниците кои му ја блокирале пругата, неизоставно ќе Но изгледа дека е во природата на овдеш- минус? Па белки затоа што политичката го консултира Светиот Дух. Еве вака: ќе ните политички класи секој за себе да ве- класа не ги гледа на другите места. И ка- се испрси пред нив, како во вестерн, ќе рува дека е Светиот Дух. Млаѓа, секако, де воопшто да се собираат? Во шума? Не извади десетдинарка од џебот и ќе ја фрги потсетува работниците кои бараат зго- може, затоа што е опасно кога еднаш ќе ли во воздух. Ако падне глава, нема да ги лемување на платите дека со одлука пла- влезат. Во кафеана? Може, ако имаат да тепа работниците; ако падне писмо, ќе ги тите се замрзнати и дека, ако им даде платат за минерална вода. Можеби би испрати кај Млаѓа. Ако десетдинарката зголемување, државата ќе има проблем требало да го консултираат Светиот Дух на остане во воздух, ќе ги утепа од мавање. со ММФ. И тоа е во ред. Но во ред би Ѓелиќ, кој сигурно би рекол дека е супер Зошто? Затоа што Светиот Дух во него не било и да им каже дека политичките работниците да се собираат во стран- сака да умре прерано. Затоа и е Свети Дух. партии, меѓу кои е и неговата, сите овие ство, сега кога имаат бел шенген. Ќе го Извор: “Стандард”, Белград, години ги кубеа истите тие компании. И издржам обвинението за популизам, но автор: Ж. Цвијановиќ


16

Izbor


Izbor

Гоца Тржан: Јас сум најслатката жена на светот

Intervju Како би ја дефинирале љубовта? Несебично да се дадеш и да не размислуваш за последиците.

Кое Ви е најчесто искушение? Извинување им должам на своите Секој ден сум пред искушение: да изедам родителите што многу пати не ги вкусен калоричен десерт или не!? послушав, па заедно со мене патеа Кога сте биле најрадосна? Кога ја родив ќерката и сфатив дека започпоради последиците нува потполно нов живот. Пејачката Гоца Тржан вели дека со раѓа- Кога сте биле најтажна? њето на ќерката Лена за неа започнал пот- Кога ми умре баба ми, која ја сакав најполно нов живот, горда е што е еднакво ус- многу од сè и бев силно врзана за неа. пешна и на деловен и на приватен план, На што во животот сте најгорда? тврди дека не се кае поради ништо во На тоа што траам во својата работа веќе животот, бидејќи каењето е привилегија 15 години, а имам и нормално семејство на кукавиците, а себе се опишува со збо- и генерално останав нормална. ровите: “Јас сум Гоца, најслатката жена на светот”.

Што е Ваша среќа? Да сакам и да бидам сакана. Во што верувате? Во слобода.

На што не се гордеете? Со својот живот. Повторно да се родите, каков животен пат би избрале? Не верувам дека би имала прилика да

17 избирам, па затоа би повторила сè, дури и катастрофалните грешки, бидејќи на нешто ме научија. Како мала што сте сакале да бидете? Здравко Чолиќ. Кој е јунакот на Вашето детство? Бошко Буха. Како би сте се опишале себеси со една реченица? Јас сум Гоца, најслатката жена на светот!

Од кои недостатоци би сакале да се ослободите? Непромисленоста. А која своја врлина ја сметате за најдрагоцена? Умеам безусловно да сакам, а тоа е ретко.


18 Која е првата лекција која ја научивте во животот? Тато и мама се секогаш во право! Која Ви е најголемата грешка во животот? Што не завршив факултет и што подигнав кредит за стан! Пљачкосувачи! Кога последен пат поцрвеневте и зошто? Никогаш не црвенеам.

Што може да Ве насмее? Добра финта за Чак Норис. А да Ве расплаче? Најчесто ПМС. Се каете ли поради нешто? Не се каам, тоа е привилегија на кукавиците.

Што Ве плаши? Неизвесноста. Во какви ситуации лажете? Кога доцнам. Кому и поради што му должите извинување? На своите родители што полно пати не ги послушав, па поради тоа патеа заедно со мене поради последиците на мојата непослушност. Кому му должите најголема благодарност? На својот талент и упорност.

Intervju Што може да Ве изнервира? Досаден комарец кој не можам да го треснам. Какви особини мораат да имаат Вашите пријатели? Да ме сакаат каква што сум. Што никогаш ме би му простиле на пријател? Лага. Како се штитите од непријателите? Не се штитам, се борам со нив и тоа ме возбудува.

Кого не би сакале да сретнете во лифт? Бритни Спирс. Со кого би сакале да поминете еден час седејќи на клупа во парк?

Izbor

На која личност најмногу ѝ се восхитувате? На Чак Норис! Дали сме сами во вселената и зошто така мислите? Секако дека не сме сами, би било многу препотентно да се мисли така. Што би направиле кога во Србија би имале власт на само еден ден? Би се крунисала за доживотен владетел, а после мислете му ја! Поради што и кога сте посакале да имате магично стапче во раката?

Кога сакав да ослабам за еден ден за да влезам во својот омилен фустан. По што би сакале луѓето да Ве помнат? По позитивната енергија.

Со својата баба, би дала сè за уште еден Што мислите дека Ве чека по смртта? час. Нов, уште подобар живот. Која песна секогаш радо ја слушате? Purple rain.

Која книга би ја понеле на пуст остров? Прирачник за преживување на пуст остров.

Извор: “Стил магазин”, Белград, автор: Милица Милосављевиќ


Izbor

19


20

(Шарл Дил)

ВИЗАНТИСКИ СЛИКИ (дванаесетти дел)

Едно граѓанско семејство во Византија во XI Онаа чија слика би сакал овде да ја изнесам се разликува во две главни точки од византиските жени какво обично ни се претставени; таа била од среден граѓански сталеж, и била чесна жена. Иако поради тоа е помалку живописна, помалку интересна кога ѝ го посматраме животот отколку на разни Теофани, Зои, и на ним рамни, можеби и таа дава, подобро до тие големи госпоѓи со малку исклучително однесување, точен и правилен поим за времето во кое живеела. Таа се викала Теодота, и била мајка на оној Михаил Пселос, чии одлични особини порано ги

споменав; таа ни е добро позната благодарејќи ѝ на една интересна книшка, посмртна пофалница која во нејзина чест ја напишал тој син кој ја обожувал. И без сомнение, таа не играла никаква улога во настаните на векот во кој изминал нејзиниот живот; ништо не било поедноставно, поспокојно, поскромно, и во извесна смисла попросто од нејзиниот живот: и токму поради тоа таа за нас претставува особена интересност. Преку неа ние по малку продираме во внатрешниот и семејниот живот на тоа исчезнато општество, и нејзината слика добива во некоја рака вредност на претставник на сво-

Feqton јата врста. Таа ни го покажува типот на илјадници византиски граѓанки, нејзини современички, кои не повеќе од неа се подигнале под големото сонце на историјата, но кои, како и таа, живееле побожно, скромно, достоинствено, како честити жени што и биле; и така, преку неа, по еден особен пример, ние многу добро дознаваме какви биле интересирањата, грижите и радостите на едно граѓанско семејство во Византија во XI век.

I

Теодота била родена во Цариград, околу последните години на X век, од скромни, прости и честити родители. Таа била најстара од неколкуте деца, и, во тесно врзана средина во која израснала, изгледа дека била сакана и ценета. Како сосема мала, покажала прерана убавина; како млада девојка била прекрасна; и иако имотната состојба не ѝ дозволувала да облекува сјајна гардероба, а и самата

немала такви склоности, со пријатноста на својата складна става, со убавината на својата коса, со свежината на својата боја, со сјајот на своите горди очи, таа предизвикувала восхит кај секој кој би ѝ се доближил. “Таа била, вели Пселос во книшката која ја наведов, како роза, на која не ѝ потребно нешто да ѝ се додава на убавината”. Во морален поглед, таа имала здрав разум, одлучност, одреден и цврст дух, кој се гледал и по самиот мирен и сталожен начин на говор. Како и девојките од нејзиниот сталеж, таа во родителската

Izbor

куќа го добила главното воспитување, и, по обичаите на тоа време, тоа било прилично незнатно. Ја навикнале на домашни работи, ја научиле да преде, да везе, да ткае; покрај тоа ѝ дале нешто малку знаење од книжевноста, која таа, како недоволно, гледала да го надополни. И можеби во интелектуален поглед таа жена би посакала повеќе: таа понекогаш жалела што не е маж, и што нејзиниот пол ѝ забранува да посетува школи и да се меша во на научните разговори. И најпосле, била побожна и радо одела во цркви, негувајќи уште од тогаш, во својата млада чиста душа, пламена и мистична побожност. И покрај обожавателите кои ги стекнала со својата убавина, изгледала малку расположена за брак и слабо ги слушала навалувањата да се мажи, од кои нејзиното семејство не ја поштедило. Најпосле, нејзиниот татко, откако залудно го употребил сиот свој говорнички дар, почнал да се лути и да ѝ се заканува на Теодота дека ќе ја проколне ако не си избере маж. Таа попуштила, и меѓу просците кои биле во голем број околу неа, таа му ја дала својата рака на оној кој подоцна ќе стане татко на Пселос. Тоа бил човек од добро семејство, кој се фалел дека меѓу своите предци има патриции и конзули; но тоа бил помалку сиромав благородник. За среќа на неговото семејство, во Византија ги немало аристократските предрасуди од нашето западно општество: тој патрициј не црвенел затоа што мора да работи за да живее и во трговијата барал средства да го прехрани своето семејство. По надворешност бил убав младич, темелен, прав и висок “како убаво израснат кипарис”; под убави исцртаните веѓи имал ведри и насмеани очи; пријатен и симпатичен израз се ширел по целото негово лице. Во морален поглед, тој бил човек чесен и едноставен, урамнотежен и со блага нарав; никогаш не го виделе лут, никогаш не се заборавил да удри некого. Бил работлив и вреден, сакал сам да си ги завршува работите. Навистина, не бил “мошне брз во говорот”, сепак, кога било потребно, тој говорел, и тоа доста пријатно. Тоа била, со еден збор, една наивна душа, добар човек, со просечни способности. “Само кога би го погледнале, вели Пселос, пред да го слушнат, луѓето кои мислеле дека се физиономи, би тврделе дека во нашиот век сочувал како една искра на античката простота”. За тој честит прост човек секогаш малку се зборувало. “Тој поминал низ животот, по убавата споредба на неговиот син, лесно, без ниеден погрешен чекор, со секогаш еднаков од, како масло кое тече низ шума”. Неговата жена била од друг тип. Таа ги имала сите силни особини кои му недостасувале на нејзиниот маж. Тој бил плашлив, помалку рамнодушен; таа имала решителност и иницијатива за двајцата. Таа навистина била мажот во куќата. “Провидението, вели Пселос, му дало на мојот татко не само помошник и соработник, туку и старешина, водач кој предводи во сите големи работи”. Само што, бидејќи била внимателна, Теодота се чувала да го покаже пред својот слаб маж длабокото влијание кое го имала


Feqton над него. На тој честит човек, кој никому можеби таа малку занесена побожност не влевал страв, таа се правела дека му со време би станала претерана и би доприоѓа со почитување; говорела со него вела до незгодни последици доколку таа како пониска од него, правејќи се дека го паметна и трезвена жена, каква што бипрашува за совет и дека го слуша во сè, ла Теодота, не си нашла занимање кое “помалку, - пишува Пселос со извесно не- целата ја заземало, во воспитувањето на почитување, - од уважување на неговиот своите деца и љубовта кон нив. карактер а повеќе од почит кон античките семејни традиции”. Таа, во секој поглед, потполно го II усреќила. Со весела нарав, насмеано лице, секогаш љубезна и блага, таа била Од бракот на Теодота прво се родиизвонредна домаќинка, управувајќи па- ла една ќерка. Потоа дошло второто дете, метно со куќата која напредувала под и тоа повторно била ќерка. Оваа, треба да нејзината управа, упатувајќи ги своите слу- се признае, во семејството била дочекана гинки, занимавајќи се со обични работи и со извесно студенило: сите сакале и со ситни дејности кои го исполнуваат жи- очекувале машко дете. Тоа најпосле се вотот во женските одделенија. Но во неа родило 1018 г., и тоа бил Пселос. Страсимало виши особини. Смислена, тивка, но посакувано, измолено од Бога во топразумна, способна дури и за критички лите молитви, новороденчето, кое на дух, таа умеела да говори со мерка и да крштевањето добило име Константин, молчи кога е потребно. Особено умеела влегло во живот со радосни овации и песда се однесува и да сака: “многу поцврста ни на триумф. На неговата млада глава од својот маж”, - тоа Пселос го тврди, - таа се фокусирале сите надежи на неговото навистина имала “машка душа”. Покрај семејство, а особено неговата мајка, тоа, сепак останала жена. Таа била воздр- која сакала самата да го храни, имала за жана, скромна, со девствена и мудра иднината на тој драг син највисоки амбисимпатичност, љубезна и добра за сите ции. околу себе. На своите стари родители им Теодота внимателно се занимавала посветила големо внимание, негувајќи ги со воспитувањето на своите деца. “Таа кога се болни, бдеејќи над нив, тешејќи спротивно од повеќето жени, вели Пселос, ги. За своите деца, како што веднаш ќе се не ја искористила приликата на своето види, била немерлива мајка. Иако била мајчинство да се тргне од работниот убава, не го сакала светот. Раскошот на живот и мрзеливо да живее. Повеќе затрпезата, богатството на мебел, сјајот на јакната отколку ослабена со тој настан, гардеробата со јасни бои, сето тоа неа ја таа со тоа поцврсто го уредила својот жиоставало рамнодушна. Живеејќи само за вот и своите мисли”. Таа подеднакво ги своите, таа не се грижела скоро за ништо негувала своите ќерки и синот, час нежна друго, не знаејќи ништо од градската и кон нив час строга кон нив; а нејзините дворската бука, не посветувајќи внимание деца, кои во неа гледале пример за сина соседските озборувања, неизвестена те врлини, покажувале неограничено дури ни за метежите и гужвите кои ја восхитување и почитување кон неа! Во разбранувале престолнината. “Ниедна дното на срцето, меѓутоа, Теодота тајно жена од нејзиното време, вели нејзиниот малку повеќе го сакала синот, на чија син, не можела да се спореди со неа”. глава се управиле толку сјајни и ласкави Разборита и уредна граѓанка, малку пе- надежи. Но таа добро се чувала да не дантна и крута, таа на сите кои би ја ви- ја покаже никому таа особена нежност: деле, па дури и на своите, им влевала таа мала крута жена сметала за слабост некаква стравопочит. Тоа значело да се доколку премногу ја покажува својата љуима некаков вид на надмоќност, и во се- бов. Таа го обожувала својот син, но се мејството радо ја нарекувале “жив закон”. воздржувала од страв дека ако се покаже Таа не би била совршена да не како премногу попустлива и премногу била милосрдна и побожна. Сакала да нежна, тој не стане помалку покорен и прима сиромаси на својата трпеза но не помалку послушен. Само навечер, кога и да се фали со својата дарежливост и да мислела дека детето спие, би доаѓала ги понижува оние на кои им дава. Знаела тивко да го земе во прегратка, и тогаш го како да даде. Таа лично ги примала сво- љубела сред уста, и му зборувала вака: ите бедни гости, им ги миела нозете, са- “Посакувано мое дете, колку те сакам, а кала самата да ги служи, “како да се тие сепак не можам почесто да те бакнувам”. големи господа”; со свои раце им до- Дали е потребно да се кажува дека во тие давала чинии и им сипала да пијат. Не- вечери Пселос само со едно око спиел? престајно читајќи го Светото Писмо, таа Тој самиот ни ја зачувал таа убава слика наутро и навечер се вдлабочувала во на семејна нежност. пламени молитви, нејзината душа се из- Со иста решителност и памет Теодигнувала до Бога во побожниот занес. Од дота ракувала со воспитанието на тој обосекогаш го сакала манастирскиот живот, жуван син. Таа никому не сакала да му ја сукнените партали на испосниците, стро- остави грижата да го образува неговиот гиот живот на пустиниците; сакала да дух и неговото срце, и се зафатила со раживее “сосема чиста за чистиот Бог”. Ос- бота од неговите млади години од него вен за тоа прашање нејзиниот маж не ос- да направи честито, побожно и паметно ловувал. “Да се одвојам од мојата жена, дете. И затоа не дозволувала навечер, за изјавувал тој, би ми било полошо отколку да го успијат, да му раскажуваат бапски да се откажам од самиот Бог”. Теодота, приказни, ниту да му ја полнат главата со обврзана да остане во светот, се тешела измислици за чудовишта и демони. Таа, дружејќи се со калуѓери и калуѓерки, напротив, му раскажувала побожни и лежејќи како нив на тврдо, и мачејќи поучни приказни, му ја раскажувала приго своето тело на сите моќни начини. И казната за Исак, како татко му го примел

Izbor

21 на жртва, и како тој во сè се покорувал на волјата таткова, за Јаков, како татко му го благословил поради послушноста која ја покажувал кон мајка си, и уште за Христос детето, кое ги слушало сите заповеди на своите родители; и од тие приказни таа му извлекувала поука сообразна на детските години. Но уште повеќе се занимавала со неговото умно воспитување. Младиот Пселос бил добро момче, вредно, необично паметно. Уште како мал сè разбирал и помнел сè што ќе се каже околу него, и веќе ги обожувал работата и учењето, сакајќи повеќе да учи отколку да игра било каква игра за неговите години. Мајката, која и самата имала склоност кон духовниот живот, внимавала тој да не ги занемари тие среќни способности. Од петтата година го дала на училиште, и веднаш сјајно напредувал. Но кога излегол од основното училиште - имал тогаш само осум години - се наметнало едно сериозно прашање: дали е препорачливо да го пушти да го продолжи учењето? Роднините и пријателите, собрани на некаков вид на семеен конзилиум, имале мислење дека треба да се даде на некаков занает, и така - бидејќи од книжевност не може да се живее - да добие полесно и посигурно средство за издржување. Против тие мудри совети, прозаично практични, Теодота решително се бунела, и причините со кои таа ги убедила своите роднини биле мошне карактеристични за општеството во тоа време. Ниеден народ повеќе од Византијците не верувал во вредноста на соништата како предзнак за иднината. И самиот Пселос, кој е слободоумен човек, кој не верува во астрономија и отворено одрекнува “дека со нашите судбини владее текот на ѕвездите”, Пселос, кој безмилосно им се потсмева на луѓето кои мислеле дека можат да ја претскажат иднината, и кој ги смета за смешни глупости сите обрасци и сите вештини на магијата, Пселос верува во соништа и во нивната моќ на откровение. Дотолку повеќе неговите современици не се сомневале во пророчкото значење на соништата. И толку соништа виделе остварени. Кога мајката на Василие Македонецот сонувала дека од нејзината утроба излегува златно дрво кое фрла сенка на целиот свет, кога игуменот на манастирот Свети Диомед сонувал дека човекот кој спие пред вратата на неговиот манастир е иден цар, зарем историјата не ги оправдала неговите соништа поставувајќи го на престолот основателот на Македонската Династија? Пред толку други скороевци да се издигнат на највисока власт, зарем соништата не им ја претскажале нивната идна судбина? Постоела цела една посебна книжевност, од која се сочувани повеќе интересни споменици, за толкување на пророштвата на соништата. Тогаш е лесно да се сфати дека мајката на Пселос, како добра Византијка, и самата нашла во тоа гаранција за сјајната иднина одредена за нејзиниот син. Таа му ги објаснила на семејниот совет своите соништа. Во нејзино присуство се расправало што треба да се прави со детето, и, поколебана со прекорите на своите роднини, таа сакала да им попушти на нивните совети, кога одедн��ш видела дека се појавил еден светител, кој личел


22 на Свети Јован Златоустиот, светителот на речитоста; и првосвештеникот ѝ зборувал со зборовите “Жено, не давај да бидеш спречена и решително посвети го твојот син на книжевноста. Јас ќе го следам како негов водач, и како учител ќе го исполнам со наука”. Друга ноќ сонувала како влегла во црквата на Светите Апостоли, следена со голема почит, како некаква угледна личност, од толпа на луѓе кои не ги познавала. Стигнувајќи пред иконостасот, таа видела една убава жена како ѝ доаѓа во пресрет, и оваа и наредила да ја причека за момент. Таа послушала, а жената, откако се вратила, им рекла на двајца од луѓето кои ја следеле: “Наполнете го со знаење синот на оваа жена, бидејќи и самите гледате колку ме сака”. Бидејќи тогаш ги погледнала двете личности на кои жената им говорела, Теодота без мака ги познала двата апостола, Петар и Павле, а во самата собеседничка Богородица, семоќната Дева, драга на срцата на сите Византијци. Такви биле соништата на мајката на Пселос. Пред таквите докази, роднините, суеверни како и сите луѓе од тоа време, ги приклониле главите. Решиле детето да го продолжи учењето. Тој во тоа извонредно успеал; така барем тој ни кажува. Научил правопис, ја знаел целата Илијада напамет, и наскоро бил во состојба да ја објасни нејзината прозодија и тропите, да ја почувствува во неа убавината на метафорите и складот на поезијата. Го посветиле исто така во реторика и музика. Тогаш имал десет или единаесет години. Мајка му ревносно го следела напредувањето на ова прерано зрело дете; кога ќе се врател од училиште, таа самата го преслушувала. “О мајко моја, пишува Пселос, ти не беше покрај мене само како мудра советничка, ти беше моја соработничка и ми даваше вдахновение. Ти ме испрашуваше што сум работел на училиште, што ни предавале учителите, што сум научил од другарите. Потоа ме преслушуваше за правилата за согласување на зборовите и склопување на речениците. Како уште да те гледам, со солзи на восхит, како бдееш со мене долго во ноќта, паѓајќи од сон на твојата постела, слушајќи ме како рецитирам, и кога ми вдахнуваше храброст и истрајност, подобро од Миневра на Диомед.” Глетката е прекрасна; понекогаш станува трогателна. Мајката на Пселос, како што се знае, не учела премногу, и често би наидувале на тешкотии во кои детето би се заплеткало не разбирајќи повеќе, и Теодота залудно се напрегала да му помогне да го повтори местото, но не успевала да го извлече од забуната. “Тогаш, продолжува Пселос, дигајќи ги рацете кон Бога, удирајќи се неколку пати во градите, го молеше небото во своите молитви со вдахновение одозгора да ја реши тешкотијата која ме бунела”. И писателот со причина можел да каже дека оваа прекрасна жена не била негова мајка само со телото, туку навистина негова духовна мајка, онаа која неговиот дух го украсила со знаење. “Јас имам, пишува тој, двоен долг кон тебе; ти не си ми дала само живот, туку и ме просветли со светлината на науката; ти не сакаше да се потпреш на учители, сакаше само да ја всадиш во моето срце”. И

Feqton тоа не се, како би можело да се помисли, претерувања на посмртната беседа. Ана Комнена, учената ќерка на царот Алексие, зборува, на едно место од својата историја, за мајката на Пселос, и ја почитува исто така нежно, верна на тој син кој го обожувала, поминувајќи по цели часови клечејќи по црквите, плачејќи и молејќи се за него. Иста таква цврста врска ги поврзувала сите членови на семејството. Помеѓу Пселос и неговата постара сестра помладата изгледа дека не живеела - постоело живо и длабоко пријателство. Тоа била прекрасна девојка. Со својата убава златна коса, со свежа боја на лицето, таа била убава како мајка си, на која личела, додека братот по надворешноста личел на таткото. Како и мајката, и таа го обожувала младиот Пселос; во присна духовна врска со него, и таа грижливо го упатувала во мудроста; а тој ја слушал во сè и многу ја почитувал. И, помеѓу таа голема и внимателна сестра и таа верна мајка, чудото од дете полека раснело. За толку саканата сестра, Пселос ни раскажува една убава анегдота, која згодно покажува какви биле односите и обичаите на таа побожна и честита куќа. Сосема блиску до местото каде живееле родителите на Пселос живеела една многу убава жена чие нашминкано лице доволно го откривало нејзиното сомнително однесување; и навистина, таа имала љубовници на дузини. Сестрата на Пселос ѝ давала морални поуки и се трудела да ја поврати на прав пат. Но оваа била упорна, и на сите добри совети кои ѝ ги давале, таа одговарала со рамнодушна забелешка: “Без сомнение, но ако се откажам од блудниот живот, од што ќе живеам?” Милосрдната девојка ѝ одговорила дека нема да дозволи ништо да ѝ недостасува, и тие се договориле, едната во иднина да не гледа веќе луѓе, а другата со покајницата да ја дели куќата, храната, гардеробата и останатите потреби. И таа била многу радоста поради тоа што една душа истргнала од демоните. Во нејзиното семејство помалку и ја карале поради чудното спасение кое го презела; и на сите забелешки кои ѝ ги давале таа одговарала со насмевка и ги оставала да зборуваат. И навистина, некое време малата сосетка мошне добро се држела; скромно ги спуштала очите, изгледала како чесна, одела во црква, го сокривала лицето под воал и кога некој човек би ја погледнал страшно поцрвенувала. Не носела повеќе скапа гардероба, ниту накит, ниту убави чевли со светли бои; преобразбата изгледала потполната. На несреќа, таа малку траела. Во тоа меѓувреме, сестрата на Пселос се омажила; не знаејќи за повторниот пад на покајницата, која малку ја изгубила од вид, таа и понатаму срдечно се заземала за неа. Една доста трагична околност набргу ѝ открила колку погрешно ја доделила својата наклоност. Младата жена очекувала да стане мајка, и породувањето било тешко. Со другите жени роднини, околу неа помагала и нејзината убава пријателка, и болната изгледала како да има очи и љубов само за неа, така што најпосле една од присутните, изгубувајќи го трпението и помалку суеверна, викнала:

Izbor

“Не е ни чудо што ништо не оди. Бремена жена нема право да негува една родилка. Таков е законот на женското одделение”. Зачудена, сестрата на Пселос прашала на кого се однесува тоа: ѝ докажале - на прилично суров начин за да може да каже, - колку несмислено го фрлила своето пријателство. Разочарана, длабоко жалосна, ја избркала од себе недостојната пријателка; и веднаш потоа породувањето се завршило сосема среќно. И покрај малите жалости од тој вид, овие луѓе биле среќни. Децата пораснале, ќерката се удомила, синот, кој сега имал шеснаесет години, нашол место во административната служба; и иако му било жал да го остави драгото учење, се радувал на помислата дека патува по светот. “Тогаш, забележува тој византиски граѓанин, кој дотогаш живеел со необично затворен живот, прв пат излегов од градот и го видов ѕидот на бедемите; прв пат здогледав поле”. Една голема несреќа наскоро одеднаш ја разорила таа среќа.

III

Тоа било 1034 г. Сестрата на Пселос ненадејно се разболела и за неколку дена умрела, покосена во цутот, и уште така убава и во самата смрт, што при поминувањето на придружбата сите ги запирале да ја видат последен пат мртвата убавица, која лежела украсена со својата убава златна коса. Пселос тогаш не бил во Цариград. Неговите родители, кои знаеле каква длабока љубов тој чувствува кон неа, плашејќи веста за несреќата која ги снашла да не повлече можеби и друга несреќа, решиле под некаков изговор да го повикаат младиот човек дома, полека да го подготват за жалоста и да го утешат во неговата тага. Му напишале значи да се врати во Цариград, за да го продолжи прекинатото учење; како и обично, во писмото му пишувале добри вести за сестра му. Една случајност свирепо ја изиграла таа нежна претпазливост. Овде треба да му се даде збор на Пселос. Толку на ова место, едно од најубавите од посмртната пофалница, има вистинско возбудување и искрена болка, толку задоволство е овде под писателот да се најде човекот, толку најпосле тука се наоѓаат интересни податоци за византиските обичаи, уште потполно заситени, и покрај христијанството, со класични и пагански спомени. “Само што, пишува Пселос, го поминав ѕидот на бедемот, влегов во градот и се најдов блиску до гробиштата каде почивало телото на сестра ми. Тоа бил токму седмиот ден по погребот и многу наши роднини се собрале да ја оплакуваат покојницата и да ја тешат мајка ми. Здогледав меѓу нив еден, честит човек и без зла намера, кој не бил запознаен со тајната побожна измама со која моите родители се послужиле за да ме повикаат. Јас го запрашав за татко ми и мајка ми и за неколкумина од моето семејство. Тој ми одговори без обиколување и завиткување, сосема слободно: “Татко ти кука на гробот на својата ќерка; мајка ти покрај него, неутешна, како што знаеш во својата несреќа”. Тој тоа го рече, а јас повеќе не знам што почувствував. Како погоден од


Izbor

молња, неподвижен и без глас, јас паднав од коњот. Жагорот кој се дигна околу мене дошол до ушите на моите родители; друго кукање се слушна, почна уште поголемо тажење над мене, како лошо угасена искра која ветер ја распалил. Тие ме гледаа вџашено, и мајка ми за прв пат се осмели да го подигне својот воал, не грижејќи се што го изложува лицето на погледите на луѓето. Се наведнаа над мене, секој се трудеше да ме допре, барајќи да ме поврати во живот со своето кукање. Ме подигнаа полумртов и ме однесоа на гробот на мојата сестра”. Се гледа колку во таа христијанска Византија во XI век останало од старите обичаи на еленското време. Таа родбина која после седум дена по погребот се собира на гробот да ја оплакува покојницата, тоа е ист призор кој го гледаме претставен на толку антички гробни вази, и не ретко се наоѓа на белите стомни во античките гробници истата епизода која Пселос ни ја нацртал: момче кое се враќа од туѓина, кое видувањето на својата родбина собрана околу еден гроб нагло го запознало со несреќата која го снашло неговото семејство во негово отсуство. Приказната на цариградскиот писател не нѐ пренесува во Цариград во сенките на црквите кои се во близина на големиот ѕид; туку попрво во оние прекрасни и тажни гробишта на Керамика во Атина меѓу високите, извајани гробни споменици, кои живите ги украсуваат со траки и венци од цвеќе. И еве што исто така не е помалку античко: тоа е оплакувањето кое Пселос, доаѓајќи си на себе, ја импровизира, помеѓу собраните роднини, на гробот на својата мртва сестра. “Кога ги отворив очите и го видов гробот на мојата сестра, ја сфатив големината на својата несреќа, и, доаѓајќи си на себе, пролив над нејзината пепел како над жртва потоци солзи”. “О, мила пријателке! извикнав, - бидејќи не ја сметав само за сестра, ја нарекував со сите најнежни и најсрдечни имиња, - о чудна убавино, единствено суштество, врлино на која ѝ нема рамна, убава статуа надарена со душа, поттику на убедувањата, сирено на беседите, непобедлива симпатичност! О ти, која си за мене сè, и повеќе од моја душа! Како си отишла оставајќи го брат ти? Како си можела да се оттргнеш од оној кој растел со тебе? Во какви станови почиваш ти? Среде какви ливади? Со какви дражи, со какви градини можеш да ги веселиш своите очи? Какво е тоа блаженство кое ми го претпостави мене? Какво цвеќе те завело? Какви рози, каков жабор на поток? Какви славеи те одушевуваат со својот сладок цвркот, какви штурци со своите песни? Од твојата убавина дали нешто остана, или смртта сè уништила? Дали сјајот на твоите очи се изгубил, дали цветот од твоите ус-

Feqton ни исчезнал? Или гробот ја чува твојата убавина како богатство? Околу импровизаторот родителите плачат, толпата ја следи со своите солзи надгробната тажачка. И без сомнение, во тие зборови има извесна реторика; на смртта на својата мајка, на смртта на својот татко, Пселос својата болка ќе ја искаже со прилично слични изрази и со истото духовито барање; но возбудата не е со тоа помалку искрена, и колку црти интересни за историјата идеи можеме да најдеме во тој извадок. Пселос овде не ни ја предизвикува сликата на христијанскиот рај; тие градини полни ладовина и цвеќе, по кои мртвите души талкаат меѓу пеењето на птиците и жаборот на вода

23 затворила очите на покојницата, решила во иднина да му се посвети на Бога. Покрај неа, нејзиниот маж, слаб човек, потиштен од болка, лелека и плаче. Таа напротив, си дошла на себеси, и го повикала својот маж со неа да побараат утехи во манастир, го присилила да се согласи на заветот кој таа толку одамна го направила. Блиску до местото каде нејзината ќерка била погребана се издигал саканиот манастир; таа тука се повлекла, за да ѝ биде поблиску на покојницата и на Бога. Таа се откажала од светот, и по нејзиниот пример, нејзиниот маж исто така се засолнал во еден манастир. Таквите одрекувања не биле реткост во Византија. Во тоа општество кое носело длабоки отпечатоци на мистицизмот, манастирот обично бил засолниште од големите болки како и од големите несреќи. Како и да, за човек таму да живее, не било задолжително да стапи во ред, ниту присилен да направи вечен завет. Помеѓу манастирот и светот не постоела потполна одвоеност, преградата не била непреодна. Кога таму некој ќе влезел од некаков инает или од очај, без мака можел да излезе, па ни зад самите манастирски ѕидови не се губел секој допир со надворешниот свет. Од своето засолниште, Теодота не сакала да го занемари синот кој ѝ останал, и кого толку го сакала.

која тече, тоа се сѐ уште Елисејските Полиња. Но еве каде, покрај тие пагански спомени, повторно се појавува христијанската Византија. Кога, со голема мака, родителите најпосле го оттргнале синот од гробот, преколнувајќи го да се смилува на нивната болка, поетот одеднаш ја погледнал мајка си, и неговата возбуда станала уште поголема. Теодота била во црна наметка, во темен калуѓерски фустан; косата ѝ била отсечена. Кај смртното зглавје на нејзината ќерка, во моментот кога младата жена издивнала, потпирајќи ја лесно глава на мајчините гради, Теодота, сета уплакана, откако ѝ ги

IV

Каков бил животот на таа жена во манастирот, која од секогаш била богомолка, а сега со уште поголем занес, по една толку силна болка, не е тешко да се погоди. Како и на сите аскети, главна грижа ѝ била да го скроти патот, “да го совлада животното”, како се изразува Пселос, во себе да ја обузди секоја неприкладна мечта, секое неприфатливо размислување, секоја суетна мисла за светска слава, со еден збор, секое материјално чувство, за да сета живее во Бога, како чист дух. Легнувала на гола земја, постела, пиела само вода; лицето секогаш строго покриено, поминувала цели часови во молитва, надевајќи се дека во тие мистични изливи ќе најде начин попотполно да му се доближи на божественото; и Пселос ни ја слика во тие моменти како восхитена во некој занес, не поместувајќи се, не помрднувајќи ги повеќе ни рацете, ни нозете, ни главата, слична на неподвижните икони кои ги покривале црковните ѕидови, врзана за земјата уште само со искра на животот која ѝ сјаела во очите. Па сепак, оваа жена сѐуште едно нешто ја враќало кон светот, грижата која ја имала за својот син. Блиску до двата манастира во кои неговите родители се повлекле, младиот Пселос го продолжувал своето учење, и се гледало како често ги посетува, како има со нив долги разговори филозофски


24 и религиозни, како непрестајно бара, особено кај Теодота, совети и утеха. И затворот бил толку малку строг, што младиот човек многу пати во тој манастир ручал и ја поминувал ноќта. А исто таквата, постојана и тесна семејна врска, иако членовите биле растурени, се наоѓала во сите свечени или болни прилики. Еден ден, ненадејно, таткото на Пселос се разболел, и синот, кој изгледа доцна увидел колку во тој добар човек има прекрасна едноставност, дотрчал сиот уплакан кај него. Но и Теодота е крај зглавјето на болниот; таа го теши во последните часови, прима негови последни совети, и со искрена болка го оплакува губењето на мажот. И да видите какви се последните препораки, и колку трогателни, кои смртникот му ги дава на својот син: “Јас заминувам, дете мое, на голем пат. Гледај да не плачеш многу, и теши ја својата мајка”. И крај постелата на мртвиот, синот и мајката паднале еден на друг во прегратка, и покрај својата побожност, покрај сета рамнодушност кон земјените работи, Теодота менува боја и плаче, и борејќи се со себе, доаѓа на себеси. Без сомнение тогаш се сетува на учењата на црквата; таа сака да биде разумна, си вели себеси дека нејзиниот маж сега, ослободен од врските со овој свет, прв пат е вистински слободен, му објаснува на својот син дека солзите кои тој ги лие просто покажуваат дека сѐуште не се оттргнал од својата земјена темница, дека уште не нашол пристаниште, дека сѐ уште талка по бурното море на животот. Но тоа е дури вториот нагон, и мене ми е пријатно да ја видам таа неподвижна икона како во прв момент се возбудува и се разнежува како жена. Нејзината побожност, колкава и да била, не го задушила во неа секое друго чувство. После тоа ново искушение, побожноста сепак во таа страсна душа станала уште попламена. Во својата желба од својот живот да исфрли сè што е одвишно, таа изоставува дури и што е најпотребно, и нејзиното тело станало, со таквиот начин на живот, нежно, прозрачно, скоро воздушесто. Залудно нејзините ја кореле поради нејзиниот претеран аскетизам; залудно нејзиниот стар татко ја прекорувал и ја терал да го смени начинот на живот. Оваа понекогаш би дала да биде убедена со тие нежни предупредувања, ако би попуштила да им направи задоволство на своите, и наредила да се спреми побогат ручек, во моментот кога требало да се седна на трпезата, таа се каела, ја чувствувала сета длабочина на гревот кој сакала да го направи, и бргу би наредила да се најде на улица некаква сиротица, наместо неа да го изеде подготвениот ручек; и сета радосна што му одолеала на искушението, таа својата случајна гостинка би ја нарекувала своја спасителка и своја ослободителка. Но со таквото воздржување таа од ден во ден слабеела; сега, да отиде во црква и да ја отстои службата, ѝ требала помош од две слугинки. И покрај сето тоа Теодота стекнала голем глас на светителка. Таа при сето тоа уште не облекла калуѓерско одело, сметајќи се во својата скромност недостојна на таква чест, меѓутоа, претчувствувајќи дека ќе ��мре, таа

Feqton живо го сакала тоа највисоко добро. И овој пат, чудна работа, еден сон влијаел на нејзината одлука. Една нејзина пријателка од манастирот сонила еден сон. Ѝ изгледало дека е во Хиподромот, во царската ложа, и како гледа околу едниот таинствен златен престол, толку сјаен што едвај малку можел да се гледа, други престоли, исто така од злато или слонова коска, наредени во полукруг; меѓу нив, одвоен малку надесно, бил сметен еден престол направен од особен и непознат материјал, темен и светол во исто време. И како таа запрашала кому тоа убаво седиште му е наменето, еден глас ѝ одговорил дека тоа е престолот на Теодота. “Царот заповеда - подразбирајте небескиот цар - да се подготви, затоа што таа наскоро треба да седне во него”. Тоа бил предзнак на скора смрт, а исто така и објавување на идната светост. Теодота решила да се закалуѓери. Тоа била свечена и трогателна церемонија. Манастирската црква била украсена како за некаков празник; апсидата била полна со калуѓерки; во олтарот бил свештеникот, и Пселос бил присутен во првиот ред од насобраната толпа. На општо чудење, искушеничката, обично толку слаба, толку изнемоштена што очекувале дека ќе ја видат донесена на носила, со краен напор на енергијата, стоела на нозе за тој голем ден. Озарена со некаква неприродна убавина, “како свршеница која оди кон младоженецот”, таа се појавила без никој да ја придржува, се упатила со цврст чекор кон олтарот, и за времето на долгиот обред на посветување стоела не попуштајќи. Од раката на свештеникот таа примила златен прстен, сандали, крст; потоа се причестила. Псалос, мошне возбуден, паднал пред нозете на светата жена. Тогаш, свртувајќи се кон него, мајката му рекла со благ глас: “Нека даде Бог, сине мој, еден ден да го почувствуваш ова блаженство”. Во исто време нејзиното лице го сменило изразот, некоја неприродна светлина заблескала во нејзиниот поглед. Тоа бил крајот. Таа сакала на момент да се одмори, и седнала на една ниска столица. Потоа, одеднаш, како десно да забележала нешто невидливо за човечкиот поглед, таа се тргнала и клапнала онесвестена. Кога дошла на себеси, последен пат го повикала својот драг син, еднакво го барала, и умрела тивко, останувајќи до крајот верна на оние чувства кои ѝ го исполнувале животот и владееле со неа: мајчинската љубов и љубовта кон Бога. Каква била болката на Пселос кој премногу доцна стигнал да го прими последниот мајчински бакнеж, може да се погоди, а и тој самиот ни кажува: “Паднав на земја како мртов, пишува тој, не знаејќи повеќе за ништо околу мене, до моментот кога присутните, прскајќи ме со ладна вода по лицето, и поднесувајќи ми под нос мириси, не ме повратиле во живот”. Јас ќе поминам преку тажењето која тој со својата вообичаена леснотија ја импровизирал пред ковчегот на умрената. Подобро е да се спомене каков погреб Цариград ѝ приредил на Теодота. Целиот град се насобрал, и секој сакал последен пат да ѝ го допре телото, рацете, лицето на побожната жена. Присутните го

Izbor

искинале, за да ги поделат парчињата и да ги чуваат како реликвија, последниот фустан кој таа го носела, а стариот татко на покојницата, стоејќи крај одарот на кој почивало телото, можел со право да ѝ рече на нејзината стара мајка која плачела: “Верувај ми, жено, ти си дала живот на една светителка и една маченица”.

V

Меѓутоа, Теодота не е особено интересна со овој побожен завршеток, и со последните години на својот богоугоден живот. Таа е многу поинтересна по големата љубов која ја чувствувала кон својот син. Целиот свој век Пселос останал убеден дека онаа која го водела во младоста и понатаму од небото нежно бдее над него, и филозофот многу пати себеси си префрлувал што донекаде ги изневерил надежите на светата жена усвојувајќи поинакви поими од оние кои таа би сакала. Има секако нешто парадоксално во тоа што тој честит човек чиј живот поминал како “масло кога тече низ шума”, што скромниот граѓанин “потежок на зборови” имал за син најнемирен, најделикатен, најинтригантен меѓу дворјаните и најречит меѓу соговорниците, и во тоа што таа побожна мајка, која умрела како светителка, го дала својот живот на најслободниот, најотворениот и најсилниот научнички дух на неговото време. Пселос добро ја чувствувал таа спротивност и во колкава мерка се разликувал од своите родители. Но љубовта кон науката кај него била најсилна. “Би требало, вели тој на едно место, да мислам само на Бога. Но мојата природа, неодоливата желба која мојата душа ја има кон секое знаење, ме одвлекоа кон науката”. Каква била таа наука, и колку широка и длабока, тој сам услужно ни објаснил: тој ни кажал дека до дваесет и пет години знаел сè што може да се знае, реторика и филозофија и музика, право и астрономија, медицина, физика, дури и окултни науки и како од неоплатонизмот и “прекрасниот Прокул” малку по малку се воздигнал до “чистата светлина на Платон”. Всушност, и покрај грижа на совеста која понекогаш ја чувствувал, тој слободен и голем дух не жалел што ѝ се посветил на науката, а и неговата мајка морала, кога сè ќе се земе во обѕир, да биде горе на небото задоволна со него. Затоа што бил угледен научник, тој книжевен работник стигнал сè до дворот и се издигнал на местото прв министер; и така, иако на поинаков начин, ги исполнил главно големите амбиции и ги остварил убавите соништа кои неговата мајка ги сонувала за него некогаш, крај неговата колепка.

Крај на дванаесеттиот дел


Izbor

25


26

Дојдете на тепачка Случајот на брутално претепување на Милан Љубисављевиќ (14), ученик на ОУ “3 октомври” од Бор, кој на 16 јануари почина откако група момчиња на смрт го претепаа пред ноќниот бар “Монца” ја отвори Пандорината кутија на малолетничка деликвенција во градот на бакарот, за која нерадо се зборува

Nadvor od zakonot Izbor Игор Стојановиќ, инспектор за спречување Десет години подоцна... на малолетничка деликвенција на Полициската управа во Бор, ни потврдува дека Србија и нејзините нерасветлени полицијата има сознанија за “закажаните ликвидации тепачки”, но и истакнува дека до органите на редот, до сега, не е поднесена ни една ГИ НЕМА пријава за тоа. - Точно е дека малолетниците се тепаат, НИ АРКАН, НИ и тоа од најбанални причини - истакнува “ИМПЕРИЈАТА” Стојановиќ. - За тоа, најчесто, им е потребен измислен повод, како што е “поглед (2) попреку”, закачување при минување... Жељко Ражнатовиќ Аркан, без сомнение, бил соработник на Управата за непријателска емиграција на Сојузната служба на државната безбедност. Седумдесеттите беа години на диско музиката, панкот, левичарскиот и националистички тероризам.

Според сознанијата на “Новости”, во Бор е јавна тајна дека малолетниците - закажуваат тепачки! Нашите соговорници говорат дека скоро во секое училиште во градот постојат кланови, кои ги водат малолетници. Нивните водачи, главно, “ги извршуваат подготовките”, по што, во вечерните часови, на договореното место, се собираат две групи момчиња и организирано се тепаат.

Милан Љубисављевиќ

Тепачките се случуваат, обично, во слабо осветлени паркови, иако имало случаи и во дворовите на училиштата. “Сценариото”, најчесто, е такво што водачите на клановите, главно со СМС пораки, му испраќаат “повик” на лидерот на соперничката група, по што се договараат условите под кои “борбата” ќе се изврши. Најчесто се работи за тепачка “еден на еден”. Две групи момчиња, тогаш, прават круг во кој двајцата врсници се тепаат. “Победник” е момчето кое ќе го нокаутира својот ривал, иако борбата може да се заврши и со “предавање”. Има и случаи на групни тепачки, и тоа во сè слични на оние од американското борење. Злото да биде поголемо, во тепачките учествуваат и девојчиња! Тие, покажуваат нашите податоци, најчесто се и инспиратори на “закажаните тепања”.

Тој вели дека во Бор минатата година се поднесени 58 кривични пријави против малолетници. Најчесто станува збор за кражби и разбојништва, иако имало и случаи момчињата, помлади од 18 години, да се занимаваат и со препродажба на наркотици. Меѓутоа, забележено е дека, во септември 2008-та, поради сомнение дека учествувал во убиството на Тахир Демиќ (41), од селото Турековац, во близина на Лесковац, покрај две полнолетни лица, уапсен е и малолетниот И. М. (17). Тие тројца со удари со тап предмет по главата, го убиле Демиќ, наводно, бидејќи овој, со закана со нож, се обидел да силува нивна роднина. После убиството тие телото го фрлиле во јаловиште со отпадни води во фабричкиот круг на РТБ “Бор, каде телото, во поодмината фаза на распаѓање, е пронајдено на 24 септември 2008-та.

ИРА подметнуваше бомби и убиваше по просторите на Велика Британија, РАФ тоа исто го правеше по Германија, Црвените бригади сееја страв по Италија, а разни палестински организации и израелски тајни служби се судираа каде ќе стигнат. Во светот поделен со студената војна, тајните служби немаа ограничувања во делувањето, пред сè и затоа што тогаш на тероризмот се гледаше како на нужно зло во идеолошката борба. Југославија во сето тоа имаше “забележена улога”. На едната страна беа емигрантските терористички групи (според извештаите на Службата, претежно, со Усташка ориентација, барем што се однесува до терористичките акции, а оние другите - со Четничка ориентација, својот акцент на делување го “фрлаа” на пропагандните активности, претежно на просторите на САД, Канада и Австралија), кои убиваа југословенски дипломати, подметнуваат бомби во амбасадите и конзулатите, грабнуваа авиони... На другата страна беше Државната безбедност, која, користејќи ја укажаната прилика, покрај стварните терористи организираше и ликвидации на политички емигранти, односно - како што во тоа време се говореше - непријатели Сè според законот од сите бои. Непосредни извршители Милош Вујчиќ, началник на Одделението на атентатите, но и на палежите на емиза инспекциски работи во општинската грантските седишта и растурање на нивуправа на Бор, ни кажа дека таа служба, ните собири, бие “врбувани” од Служво рамките на своите надлежности, един- бата и за таа намена особено обучувани ствено може “периодично да извршува криминалци од просторите на тогашна контрола на работното време на објектот”. СФРЈ. За возврат, Службата им обезбеду- Што се однесува до “Монца”, таа е легално регистрирана како ноќен бар, чие работно време, по одлуката на СО Бор, е до 5 часот наутро - вели Вујчиќ. - Јас еднаш извршив контрола на тој објект и не забележав никакви неправилности. Извор: “Вечерње Новости”, Белград, автор: Љубиша Трифуновиќ


Izbor

ваше азил, а не ретко и опростување на казните во татковината, се разбира, истовремено, со обилна парична награда. Со што Аркан ја задолжил Државната безбедност ни денес не е познато. По своја прилика, во прашање било нешто толку крупно што му е опростено ранувањето на двајцата полицајци. “Дека е убиец, убиец е: вешт и способен”, рекол за Аркан тогашниот шеф на Вождовачкиот клан и човекот кој го уби Љуба Земунац, Горан Вуковиќ - Мајмун, некаде на почетокот на деведесеттите години. Обајцата заедно поминале доволно време во криминална печалба па Вуковиќ добро знаел што зборува. И по враќањето во земјата, Аркан знаел од време на време да отиде на Запад: така наводно во јануари 1984 година ранил двајца шведски полицајци кога го запреле во мерцедесот по еден вооружен грабеж во Гетеборг и побегнал.

Nadvor od zakonot 27 вата куќа во улицата Љутица Богдан кој го Крајот на осумдесеттите беше обележан добил од Сојузната служба. Овој пат сепак со реченицата “Нико не сме да вас бије”

која Слободан Милошевиќ ја изрече на Косово Поле, со митинзи, со доаѓањето на Мило Ѓукановиќ на местото премиер на Црна Гора, со падот на Берлинскиот ѕид и огромните успеси на белградската Црвена Звезда. Во тоа време, на стадионите низ шовинистичкото навредување, вандализмот и тепачките се формираше јавното мнение. А Звезда не беше само еден oд најдобрите европски клубови. Со САНУ

На средината на осумдесеттите Михаил Сергеевич Горбачов ја започна перестројката, Роналд Реган раскажуваше вицови на сметка на Советскиот Сојуз, во Југославија “new wave” беше на врвот, а поради недостаток на гориво, се возеше по системот “пар-непар”. Аркан како еден од сопствениците ја држеше дискотеката “Амадеус”, возеше розов кадилак и се коцкаше од Свети Стефан, преку Белград и Панчево до Порторож. Има приказни дека се служел со наполнет пиштол како посилна комбинација од четири аса и дека, кога топчето од рулетот ќе запрело, го ставал влогот на бројот на кој стоело. Како и да е, поради коцката, Аркан повторно завршил во затвор. По партијата покер во еден стан во улицата Иво Лола Рибар, Аркан во лифтот се скарал со некој од станарите, го претепал и со пиштол му ја скршил раката. Случајот стигнал и на суд и на процесот, воден поради овој испад, навел дека по занимање е “работник на Сојузниот СУП”. Кога тужителот тоа го оспорил, Аркан извадил документ за кредит за купување и адаптација не него-

и СПЦ, таа важеше за еден од темелите на “српството”. За тоа, како и за не бил ослободен и одлежал 6 месеци во огромната армија на навивачи, МилошеЦентралниот затвор. Повремено го по- виќ и тоа како водеше сметка. Но, со нависетувале оперативци на Службата, веро- вачите никогаш не се знаеше. За да ја јатно убедувајќи го да не се фали со сво- спречат опозицијата да стекне упориште јот ангажман “на државните работи”. Ар- на “Маракана”, Државната безбедност на кан, имено, освен реченото, сакал и да се Србија го ангажираше Аркан. Човекот кој “пофали”, со пиштоли со посвета кои ги онолку се докажа на Западот не би требадобил од Стане Доланц, сивата еминен- ло да погреши. И не погреши. Аркан, се ција на сите југословенски тајни служби, зборува, се појавил на Маракана со група а по своја прилика, морал да има и некој момчиња со метални шипки - само да се вид помош од Службата при сите бегства види кој е главен на трибините. Потоа ги од европските затвори. повикал водачите на навивачките групи на Звезда на состанок и им ги издиктирал заклучоците: сите навивачи од тој момент натаму се викаат Делии, транспарен-


28 тите се пишуваат исклучиво на кирилица, се скандира само за Србија и српството, навредувањето на сите останати нации се подразбира и - што е најважно - се забранува споменување на било кој политичар. За задоволството на тогашниот министер за внатрешни работи Радмило Богдановиќ доволно сведочат фотографиите на кои весело се прегрнува со Аркан. Дека Аркан веднаш знаел да ги наплати своите услуги, покажале и неговата слаткарница во близина на “Маракана” и неговата фирма “Делије”, која имала ексклузивно право на производство и продажба на навивачките реквизити на Звезда. Во тоа време Аркан и Богдановиќ се најдобри пријатели: се бакнуваат и прегрнуваат јавно, на натпреварите одат заедно. Ѕвездата на Аркан расне. Ја отвора и слаткарницата во рамките на својот имот, на аголот на улицата Љутица Богдан и Сокобањска, со помош на своите звездаши. Тогаш се зборувало дека зад слаткарницата била и мала приватна коцкарница, специјализирана за “стрижење овци”. Вистинската прилика, меѓутоа, се отворила во 1990-тата, кога режимот на Милошевиќ донесува одлука да организира вооружена побуна на Србите во Хрватска. За идните војни луѓето како Аркан биле како создадени. Тогаш настанува и Српската доброволна гарда, формација која Аркан ја заснова во најтесна соработка со МУП на Србија и со она што подоцна ќе биде познато како “воена линија” на режимот на Милошевиќ.

Nadvor od zakonot се вооружувала и обучувала милицијата на Краина. Полицијата и другите државни органи - официјално - немале никаква врска со нив. На чело на оваа акција бил шефот на Државната безбедност на Србија Јовица Станишиќ, човек кој како десна рака на Милошевиќ ќе ведри и облачи во текот на деведесеттите во “сите српски земји” - како што тогаш се говорело.

Izbor

28 и 29 ноември 1990-та во Двор на Уна. Хрватската полиција во неговото возило нашла неколку хеклери, пиштоли, револвер, рачни бомби и три стотини куршуми. Аркан во Загреб е обвинет за подготвување на вооружена побуна и рушење на уставниот поредок на Република Хрватска. Иако го бранел тим од петнаесетина познати и угледни адвокати од Србија и Хрватска,

Се разбира, Аркан не седел со скрстени раце. Во Книн бил веќе на 28 ноември 1990. Наводно - да ги посети навивачите на Црвена Звезда. Вистински - да создаде упориште за својата Гарда. За сметка на Службата, воведува ред меѓу навивачите на Црвена Звезда, т.е. станува нивен водач. Поточно: ги презема од влијанието на Војислав Шешељ и Вук Драшковиќ - кои во тоа време се на почетокот на својата политичка кариера, но голема закана за Милошевиќ - секој ден сè попопуларни и со голем број на приврзаници. Набргу, токму до редовите на навивачите на Звез“Зрело доба” да, Аркан го формира и најширокото јадСешто се случи 1990-тата. Се распадна Со- ро на својата Српска доброволна гарда. јузот на комунисти на Југославија, во сите Нејзиниот развој, накратко го попречило се чинело дека нема бргу да излезе на републики се одржани повеќепартиски неговото апсење, нешто подоцна, во Двор слобода. Меѓутоа, сите кои на тоа се избори, Ирак на Садам Хусеин го окупи- на Уна во ноември 1990-та. кладеле, изгубиле. Додека Аркан во зараше Кувајт, Маргарет Тачер е сменета од грепскиот затвор Реметинац на видео местото британска премиерка, а прогларекордер гледал филмови кои му ги носена е и Српска автономна област Краина селе чуварите, Богдановиќ и Станишиќ со центар во Книн. неуморно преговарале со хрватските коАркан потполно бил во духот на времето. леги по функција Јосип Бољковиќ и Јосип Според некои приказни на 11 октомври Перковиќ. Каква спогодба постигнале и со 1990-та собрал 26 навивачи на Звезда во какви компромиси, никогаш не се дознало. манастирот Покајница и ги прогласил за Во секој случај, Аркан во јуни 1991 година Српска доброволна гарда, а себе за ни- Дека полицајците во тоа мало место знае- ненадејно е пуштен. Веднаш со приватен вен командант. Дали тоа било баш на тој ле со кого си имаат работа, веројатно би авион одлетал во Белград. (Во тој мошне ден или некој ден подоцна, тоа за оваа ја завртеле главата од автомобилот чие чуден инцидент учествувала интересна приказна и не е толку важно. Натаму, оста- толку нападно возење по малото гратче екипа: Жељко Ражнатовиќ Аркан, некој нале за тоа и пишани документи, барано просто молел�� за запирање и контрола. Душан Бандиќ од Белград, некој Душан е оваа “дружина” со свој благослов да ја Како и да е, без никаков отпор, до заби Цариќ од Двор на Уна и Зоран Стевановиќ, поддржи и српскиот Патријарх - Павле, но вооружени, Аркан и неговите сопатници лик од белградското подземје. Таа екипа мудриот патријарх успеал да им се спро- мирно се предале. Објасниле дека малку се возела до Аркановото теренско возило тивстави на притисоците, па така Аркан со “скокнале” до Книн да им помогнат на од Книн кон Белград, но некако баш преку својата војска останал без поддршка од Миле Мартиќ и Милан Бабиќ кои веќе три Двор на Уна, што и не е сосема попатно. Во оваа страна. месеци поставувале барикади и ја созда- Двор на Уна, доцна вечерта, тие се возеле Се работело - изгледа - за уште една црна вале Краина. наоколу како намерно да сакале да бидат операција на Државната безбедност на А тогаш повторно завршил во затвор. забележени. Конечно наишла патролата Србија: Аркан и неговата Гарда требало да Овој пат во хрватски. Аркан со уште трој- на МУП Хрватска и ги запрела. Во возилопослужат како организација преку која би ца сопатници е уапсен во ноќта помеѓу то имале повеќе пиштоли и рачни бомби,


Izbor

како и автомати Хеклери, значи оружје забрането за цивили. Наводно еден од сопатниците тргнал да потегне со оружјето, но Аркан го спречил и му се предал на водачот на патролата Гојко Галијаш без отпор. Тој Галијаш е познат по тоа што на средината на осумдесеттите едвај се извлекол од обвинението за убиство во текот на злоупотреба на службата, но останал во милицијата. Целата екипа е предадена на надлежниот судија во Сисак, каде се сослушани. Тогаш - од некоја причина - Загреб го презема случајот и тука настанува еден тешко објаснив развој: Аркан и неговите - за натамошната приказна ирелевантни - се тужени за организирање на вооружена побуна, дело за кое било јасно дека не може да се докаже, наместо да се задржат за носење на недозволено оружје, за што следат две години, па потоа да видат што да прават. Аркан веќе бил познат по заканувачките анти хрватски изјави и случајот зел преголеми јавни размери; од друга страна, сведоците за обвинението за рушење на уставниот поредок биле веќе тогаш и останале до денес недостапни на хрватскиот суд: Миле Мартиќ и неговите. Во загрепскиот окружен затвор Реметинец, нов и модерен, Аркан имал телевизор и сите удобности во текот на истрагата и јавниот претрес, сè до крајот на април 1991-та. Во меѓувреме Милошевиќ и Туѓман се сретнале два - три пати, бил 9 март, кога чичко Радмило кукал што го нема Аркан да ги смири навивачите, а Милошевиќ дошол до заклучокот дека “ако не знаеме да работиме и произведуваме, знаеме да се тепаме”.). Во меѓувреме, тогаш навистина силна, Црвена Звезда станала клупски шампион на Европа, избил и завршил првиот американско-ирачки судир, се распаднал Советскиот Сојуз, а во Југославија изби војна. Вооружена и опремена од Државната безбедност, Гардата на Аркан учествува во првите борби во јули 1991-та во Тења во близина на Осиек.

Nadvor od zakonot Ако Станишиќ во Книн и околината и можел да се снајде без Аркан, во источна Славонија тоа сигурно не можел. Србите овде немале толку доминантно мнозинство како во Книнска краина, ниту политичка инфраструктура како во поголемиот дел на Краина. Покрај тоа, ова подрачје се наоѓало на границата со Србија и поради тоа било мошне осетливо. Колку, можеби покажува фактот дека командантот на српската Територијална одбрана бил Радован Стојичиќ Баџа, инаку командант на Специјалната антитерористичка единица на МУП на Србија, подоцна заменик министер (Исто така, убиен, подоцна, во една белградска пицерија, а до денес не се фатени извршителите на ова убиство.).

29 чително добро опремена формација со челична дисциплина. Над Аркан во источна Славонија бил само Баџа и имал право на сè: убиените цивили да ги преименува во непријателски војници, на телевизија да објавува дека повеќе нема да зема заробеници, да “ослободува” девизи, бела техника и мебел, да ги шамара офицерите на ЈНА, неповикан да се појавува на заседанијата на штабот на Новосадскиот корпус... Акран за државната пропаганда во тоа време бил олицетворение на патриотизам и српство - со митови и легенди на кои им нема крај. Источна Славонија, на некој начин, станала негово легло. Присуствува на седниците на тамошната самопрокламирана влада - па и на она во Вуковар, ден пред ликвидацијата на заробеници од вуковарската болница на земјоделскиот имот Овчари кога е одлучено дека на “усташите од прв степен ќе им се суди во Вуковар”. За Горан Хаџиќ, првиот српски главешина на источна Славонија, Аркан е “недостижен пример”.

Српската доброволна гарда на чие чело бил, има свои “офицери” регрутирани од подземјето, а војници главно од “северот на Звезда”. Сепак, станува збор за исклу-

Баџа, Аркан и неговата Гарда ги сместил во еден воен објект покрај винаријата во Ердут. Тие тука ќе минат цели пет воени години. Аркан своите гардисти прво ги регрутирал меѓу Делиите и меѓу припадниците на подземјето. Подобро од било кој, знаел со кого си има работа. Капетан


30 Драган Васиљковиќ, командант на “Книнџите” од Книн кои станаа јадрото на Црвените беретки, зборувал дека Аркан еднаш поминал низ спалната и рекол: “Во оваа соба има четири стотини и педесет години робија”. Дисциплината и дрилот во Гардата затоа биле затворски. За секој престап гардистите биле врзувани за столб и тепани со некој вид на пендрек. Во исто време, имале солидно сместување и храна, цигари по избор и сè останато освен алкохол. Самиот Аркан бил заколнат антиалкохоличар и непушач.

Nadvor od zakonot Во режимските медиуми во Србија, Аркан добил дотогаш невиден публицитет. Славен како примерен патриот, генијален командант и еден од втемелувачите на правата српска војска која, за разлика од повеќенационалната ЈНА, не би се распаѓала и повлекувала, а уште помалку би знаела за пораз. Аркан уживал во тоа: во секоја свечена прилика носел униформа на српски офицер од Првата светска војна. Пропагандата, но пред сè постапките на терен, ја претвориле Гардата во еден вид психолошко оружје. Никој овие луѓе не сакал да ги дочека во својот град или село.

Izbor

претседателството на БиХ кои во Бијељина дошле на преговори. Аркан во тој град не се задржал долго. Со својата Гарда ги прегазил Брчко, Зворник и разни села во источна Босна, како и во источна Славонија и Бијељина, повторно со воени злосторства, етничко чистење и систематска пљачка. Сепак, војската на Република Српска не била ЈНА, па Аркан не можел да им дели шамари на нејзините офицери по своја желба како што навикнал во Славонија. Генералот Ратко Младиќ едноставно не можел да поднесе по-

Кога војната во Хрватска била привремено завршена со потпишувањето на примирјето во декември 1991 година, источна Славонија станала приватна држава на Аркан. Оттаму дабовината, нафтата, цигарите и вината запленети во винаријата во Ердут ги продавал во Србија, каде дополнително и рекетирал разни фирми под изговор донација за Гардата... Со личната војска и Државната безбедност зад грбот, Аркан до крајот на животот останал неприкосновен човек број еден во српското подземје. Сите кланови му се плашеле, сите го почитувале и сите му стоење на било каква формација која тој плаќале рекет. лично не ја командува. Аркан затоа бил присилен да се повлече од Босна во летото 1992 година. Целата таа година Аркан крстосувал на Српската доброволна гарда имала во чело на злокобната колона џипови посвојот состав околу три стотини припадмеѓу Ердут, Бијељина, Белград и Приштиници. Учествувале во борбите во источна на. Моќта и стравот кои ги предизвикувал Славонија во Ластово, Ернестиново, ги распалиле неговите амбиции. Во КраиВуковар и други места, понекогаш самона и Босна играл улога на паравоен команстојно, но многу почесто во содејство дант; во Србија - на деловен човек; на Косо ЈНА. Аркан бил претрупан со оружје знаел истовремено да носи пиштол, хек- Годината 1992-ра: за американски претсе- сово - претседател на второлигашкиот лер, калашников и снајперска пушка, и дател е избран Бил Клинтон, за прв клуб “Приштина” и пратенички кандилично ги предводел своите луѓе. Негово- претседател на СР Југославија Добрица дат. Јовица Станишиќ и Државната безто командување било мешавина од Ќосиќ, Милошевиќ говорел дека “Србија бедност биле задоволни со ваквата хиперурлање, шамарање, поттикнување и сагињати се неће” поради санкциите, а во активност. Поради репутацијата од боиздраворазумни совети да не се пука на Босна и Херцеговина започна најголемото штето Аркан меѓу Албанците на Косово памет, да се фати заклон итн. Аркан и крвопролитие во Европа по Втората свет- сеел страв; неговиот статус во подземјето неговата Гарда се истакнале во воените ска војна. Аркан со својата Гарда бил ѝ овозможило на Службата постојано да злосторства и во етничкото чистење, но спремен. Истиот модел на војување од ис- биде во тек со сите текови во светот на уште повеќе и во индустриско и системат- точна Славонија, Аркан ќе го повтори и во криминалот; кандидирањето за парласко пљачкосување на селата по источна босанска П��савина, особено во Бијељина ментот требало да покаже дека Аркан е претставник на патриотскиот покрет, а не Славонија. Гардистите задолжени за бела 1992-та. човек на режимот. и друга техника, индустриски и земјоделски машини и сета останата стока, нарекувани се “инжињерци”.

Во април 1992 упаднал во Бијељина. По ликвидациите на цивили и други злосторства кои ги фотографирал Рон Хабиб, се ракувал со Фикрет Абдиќ и се избакнал со Биљана Плавшиќ, членовите на

Ако Аркан и не успеал “Приштина” со сила да ја бутне во Првата лига - на еден од состаноците, претседателот на Фудбалскиот сојуз на Југославија Миљан Миљаниќ му рекол да не вика, бидејќи тука “никој не му се плаши” - му пошло од рака


Izbor

Nadvor od zakonot

31 заедно со уште четири свои “независни” Двајца големи борци за подобар живот кандидати да биде избран на Косово за во американската општествена стварност пратеник. На овие, како ни на сите останана дваесеттиот век, додуша од различни ти избори, Албанците не излегле. страни и во многу нешта спротивставени мислења, со своето делување и резултатите кои ги постигнале, оставиле длабока трага во општествениот живот на Америка во шеесеттите години на минатиот век. Судирајќи се со противници од различни влијанија, моќи, социјална и расна ориенСе сметало дека режимот настојувал Ар- тација, својата борба сепак не успеале кан да ги преземе гласовите на Војислав да ја доведат до крајната цел, обајцата Шешељ и неговите радикали, со кој Ми- спречени со атентати во кои ги изгубиле лошевиќ перманентно бил во судир. И своите животи, чии вкупни околности не покрај импресивната и неуморна кампа- се расветлени до ден денес. Биле тоа др. ња, Аркан не успеал да го премине цензу- Мартин Лутер Кинг и Роберт Кенеди. сот и да влезе во Собранието. Успех, меѓутоа, постигнал на емотивен план. Цеца и тој започнале љубовна врска. Таблоидите ни-

Каква политика Аркан застапувал во Собранието, тешко е да се каже. Сите негови говори претставувале мешавина на излижани фрази за српското единство и најбанални општи места, не ретко и преполни со омаловажување и приземни навреди на неистомислениците. Во годината 1993-та Чехословачка престана да постои, сомалиските милиции ги развлекуваа телата на американските маринци кои ги убиле во Могадиш, во Босна и Херцеговина течеше крв, во Србија хиперинфлацијата ги соборуваше светските рекорди, а хрватската војска ја нападна Краина кај Масленица во Равни Котари. Аркан веднаш ја напушти пратеничката скамија и со Гардата отиде во Книн. “На Усташите им го порачувам она што секогаш сум им го порачувал. А тоа е дека ќе им ебам и татко и мајка”, рекол штом стигнал. Аркан со Гардата учествувал во борбите на Велебит. Истовремено втерувал и дисциплина во краишката војска по методите кои ги применувал во Ердут: со врзување на столб и тепање. Се чини дека ова владеење со страв во еден момент ја надминало границата, па Аркан се повлекол од Краина. Но, не и од политиката. Во зимата 1993 година падна владата на Никола Шаиновиќ. Аркан веднаш ја основа Странката на српско единство и започна изборна кампања. Митинзите на оваа партија беа всушност естрадни концерти. За Аркан не пееја само Оливер Мандиќ и Душан Прелевиќ

кои уште во 1991-тата ѝ се придружија на неговата Гарда (како своевидни “началници” на логистиката на Гардата и вешти манипулатори со истата по разни медиуми по српските простори), туку и најголемите ѕвезди на турбо-фолк сцената. А најголема од нив беше Светлана Цеца Величковиќ.

когаш не биле повеќе восхитени. Паравоениот командант со детско лице и четиринаесет години помладата фолк дива не се симнуваа од насловните страници.

(продолжува) Приредил: З. Димитријевиќ

Темни сенки на дваесеттиот век (8) Убиствата на др. Мартин Лутер Кинг и Роберт Кенеди “Сега е време ветувањата за демократија да станат реалност. Сега е време да се излезе од мрачната долина на расна поделба и да се тргне по светлиот пат на праведност за сите раси. Сега е време нашата нација од тапкање во расистички поделби да се издигне и зацврсти во братството на сите раси. Сега е време да се дозволи праведноста да стане стварност за сите Божји деца”. - Др. Мартин Лутер Кинг Мартин Лутер Кинг (Martin Luther King Junior) е роден на 14 јануари 1929-тата година во Атланта, во американската сојузна “... Но, да претпоставиме дека Бог е држава Џорџија. Бил омилено дете во црн... Што ако има рај, а ние, сите, во своето семејство и - нагалено, браќата и своите животи ги третираме црнци- сестрите, родителите и бабата го викале те како послаби, а Бог е таму, и го Емел, што како прекар, го следело и во гледаме, а тој не е бел? Што е тогаш подоцните години од животот. Татко му бил свештеник - а подоцна и нашиот одговор?” - Роберт Кенеди управител на една од тогашните банки во Атланта, што без сомнение, му обезбедувало важно место во црнечката заедница


32

во тоа време. Мартин бил надарено бистро дете, склоно кон учење од првите денови од својот живот, па така, со навршени пет години веќе рецитирал значајни делови од Библијата. Неговата надареност и склоност кон учење, ја воочиле и правилно ја насочиле неговите родители, па така, со штотуку навршени петнаесет години тргнал на колеџ, секако многу порано од своите врсници. Го посетувал Morehouse колеџот во Атланта, една од тогаш најдобрите високо школски институции за црнци. Со наполнети 19 години - 1949-тата, го завршил со успех колеџот, стекнувајќи диплома по социологија. Желен за нови и подлабоки знаење тргнува на изучување на религијата во “Семеништвото” Crozer, во сојузната држава Пенсилванија, каде дипломирал како најдобар студент на генерацијата, продолжувајќи и натаму со учење, овој пат на Универзитетот во Бостон.

Nadvor od zakonot својата идна сопруга, која била на студии по музика, а исто така по потекло од просторите на американскиот Југ. Познанството се крунисува со брак, кој е склопен на 18 јуни 1953 година. Ги венчал татко му на Мартин, во домот на невестата во Маритом.

Izbor

поднесуваат шиканирањата на белците. Особено не на оние на кои биле изложени во градските автобуси. Одбиле, така, и натаму да седат само на задните седишта од автобусите - во случај да нема белци кои тука би седнале, бидејќи, доколку во автобусот има белци кои не можеле да седнат, црнците имале обврска да им ги отстапат своите.

Младиот пастор Кинг, тогаш сеуште непознат дури и во широките кругови на Монтгомери, со својот говор во црквата, всушност, станува заговарач на ненасилниот отпор на тогашниот бел терор, што, секако, не можело да остане без одек во пошироката јавност, но ни без реакција на екстремните кругови и разни заговарачи на расната сегрегација во тогашната американска јавност.

Првото место на службување, по завршените студии, Мартин Лутер Кинг го имал во Монтгомери (Алабама) во баптистичката црква на авенијата Декстер (тогаш имал 25 години). Веќе следната пролет ја одбранил својата докторска теза, станувајќи доктор по теологија, а кратко потоа станува и татко. Семејството го добило првото од четирите деца кои ќе ги имаат: Јоланда, Банеј, Десктер Скот и Мартин III. На крајот на истата година, а по говорот кој го одржал во својата црква на 5 декември, своевиден вовед во идниот бојкот на автобусите поради случајот на Роза Паркс, Мартин Лутер Кинг станува и

Тука започнува и да работи на идната докторска теза, посетувајќи и курс по филозофија на религија, пред сè насочен кон продлабочување на знаењата за Хиндуизмот, Шитоизмот, Исламот и нивните односи кон Христијанството. Вo Бостон се запознава и со Corrett Scott,

медиумски позната личност, не само на американскиот Југ, туку и низ пошироките простори на САД во тоа време. Имено, тогаш обесправените црнци на југот на САД, повеќе не биле расположени за ги

Наскоро, освен што станал медиумски експонирана личност, бил изложен и на физички терор, а потоа, кога на неговиот семеен дом е фрлена и бомба, во желба да ги спречи “одговорите” кои ги подготвувале црнците во знак на одмазда, објаснувајќи ја суштината на ненасилниот отпор, им се обраќа на своите следбеници со зборовите: “... Ние на насилството мораме да одговориме со ненасилство.


Nadvor od zakonot Мислете на зборовите Христови: Кој ќе Во јануари 1957 година, основана е земе меч во рака, од меч ќе погине. Така “Конференцијата на јужњачкото христимораме да живееме...”. јанско водство” (SCLC), а Мартин Лутер Кинг, кој како и повеќето негови тогашни Кинг станува нејзин претседател и вистинсонародници сигурно поседувал оружје ски водач. Нападите на него и неговото за самоодбрана, сега сите ги преколнувал да го остават оружјето дома. Црнците ги послушале советите на својот пастор и издржале во мирните - ненасилни бојкоти повеќе од една година, изложени на многубројни разни провокации и притисоци, насилни и помалку насилни обиди нивниот отпор да се скрши. Конечно и успеале, што за последица имало укинување на расните поделби во јавниот сообраќај - првиот голем успех во современата историја на Америка, кој го постигнале нејзините црни жители, овој пат без насилство и непотребни човечки жртви. Овој прв успешно спроведен и до крај доведен бојкот, всушност може да се означи и како почеток на идниот поширок Покрет за рамноправност на граѓаните кој, кратко потоа, се проширил и на сите други држави од американскиот Југ. Со своите проповеди, но и со другите јавни настапи, Кинг успеал да ги обедини црнците од југот на Америка, а се разбира, со време, и поголемиот дел од САД, при што стекнал благонаклоност и приврзаници семејство стануваат сè пожестоки и поои меѓу нецрнечката популација. Со тоа пасни, па така, во 1958-та, во Њујорк, на започнува “силниот” покрет за граѓански промоцијата на неговата книга “Чекор кон права на американското црнечко населе- слобода” една душевно болна личност ние. Оттука, па сè до крајот на животот, обидувајќи се да го убие му забива нож за ќе биде постојана мета на расистите, сечење хартија во градите. Истата година кои ќе го опсипуваат со навредливи, но Мартин Лутер Кинг дава оставка на својата и заканувачки пораки, анонимни и ни положба на пастор во Баптистичката црква малку пријатни телефонски повици, фи- во Монтгомери, па потоа со семејството зички напади, како на него лично, така и се сели во Атланта, каде станува пастор на неговото семејство, останувајќи во жи- заедно со татко му, во неговата тамошна вот само по некоја случајност. Во својот црква (Ебен - Хаезерова). Со оваа преселбес, расистите го запалиле и неговиот храм во Декстер, а полицијата, секако дел од расистичкиот Југ, непотребно ќе го приведува повеќе пати др. Мартин Лутер Кинг.

Izbor

ба, Кинг си овозможил повеќе време за својот ангажман во Покретот за граѓански права. Следеле бројни ненасилни акции во многу градови од американскиот Југ. Во таа смисла, со своето значење се истакнува кампањата која SCLC на чело со Лутер Кинг, под името “Христијанска водечка Конференција во јужните држави”, ја организирала на севкупните простори на југот на Америка и која траела мошне

33 долго. Таа непрекинато и со несмалена жестина се одвивала почнувајќи од 1961 сè до 1965 година, опфаќајќи ги прво пошироките простори на Албани, Бирминген и Селма, од каде бранот на протести се разлил зафаќајќи се поголеми простори. Кампањата се завршила со голем успех и отстранување на расните поделби во сите јавни установи на сојузните држави на југот на Америка, што, како непосредна последица имало, од една страна пораст на бројот на гласачи АфроАмериканци, но и силно чувство на самодоверба и спознаена вредност дека треба да се оди понатаму “по веќе познатите патеки и исправниот пат” кон нови слободи - од друга страна. Во контекст на оваа кампања секако - по својата опфатност и одекот кој го имал во американската и светската јавност, се издвојува познатиот “Марш на Вашингтон” на чие чело бил Мартин Лутер Кинг,


34 а кој е организиран под геслото “Марш за слобода и работа”, со голем завршен политички собира на крајот на патот - во Вашингтон, на 28 август 1963 година. Организатори покрај Лутер Кинг биле и Филип Рандолф, Џемс Бевел и Бајард Растин. Филип Рандолф

Nadvor od zakonot Izbor кои потоа, би можеле да прераснат во дикатот Валтер Ритер, Патрик О Бојл - тонасилство, што пак, од своја страна, би нанело огромна штета на политиката на претседателот Кенеди, но би го срушил и онака лошиот имиџ на Америка во светот. Маршот, инаку, не го поддржале сите “црни” лидери, па така, на пример, Малком Х, дури и го осудил, нарекувајќи го

Валтер Ритер

гаш надбискуп во Вашингтон, претседателот на американскиот еврејски конгрес - В. Јаковс, филмските мега ѕвезди од тоа време - Чарлстон Хестон, Сидни Поатје, Хари Белафонте и Марлон Брандо, поддр-

Џемс Бевел

“Фарса на Вашингтон”, а во осудите му се придружиле и некои приврзаници од уште една тогашна црнечка организација “Нација на Исламот”. Во самата организација на маршот се нашло место и за нецрнечки лидери, со што тој прераснал во вистински широк покрет со сеопфатна структура на сите сили кои се бореле за граѓански права. Свое учество зеле и водачите на студентскиот ненасилен одбор SNCC, со Џон Левис на чело, но и

Бајард Растин

жани и од музичките ѕвезди на раните седумдесетти: Џозефина Бекер, Еасти Кит, Џозефина Бекер

други познати личности како што се Гордон Паркс и Рој Вилкинс, водачот на син-

Маршот предизвикал вознемиреност кај администрацијата на Кенеди, пред сè поради стравот од можни инциденти

Рој Вилкинс


Nadvor od zakonot нешни денови изучуваниот познат “Имам сон”), бурно поздравен со овации од присутните. “Се радувам што денес заедно со вас учествувам во еден настан кој ќе влезе, како најголема демонстрација за слобода, во историјата на нашата нација. Пред стоти-

35 Така овде се собравме да го кешираме тој чек, кој ќе ни даде право на барањето за богатство на слободите и сигурноста. Овде дојдовме и Америка да ја потсетиме на неизбежното СЕГА. Сега е време во кое никој не може себеси да си дозволи “период во кој страстите би требало да

на години еден голем Американец, во чија сенка денес симболично стоиме, ја потпиша декларацијата за еманципација. Тој по долги години заробеништво дојде како дневно светло. Но стотина години подоцна црнците уште не се слободни. Стотина години подоцна црнците се сеЏоан Баез уште оковани во синџирите на расна поделба и синџирите на дискриминација. Стотина години подоцна црнците сеуште каскаат на маргината на општеството и во сопствената земја се наоѓаат во егзил. Поради тоа ние денес дојдовме овде, штетната ситуација по нас уште повеќе да ја драматизираме. Во одредена смисла на зборот, ние дојдовме во главниот град на нашата држава да кешираме еден чек. Кога архитектите на нашата Република ги потпишаа Уставот и Објавата за независност тие всушност потпишаа признаница која ние треба да ја кешираме, а тоа е рамноправност на сите Американци. Оваа признаница е верување дека на сите луѓе - да, на сите, на црнците еднакво како и на белците им е гарантирано неотуѓивото право на живот, слобода и среќа. Денес е јасно дека Америка не одговорила Џоан Баез и Боб Дилан на она што стои во таа признаница, барем Махалие Џексон, Мариан Андерсон, Џо- што се однесува до црнците. Наместо да ан Баез, Боб Дилан и многу други. Во те- го исполни светото ветување, Америка на кот на маршот, пред “Меморијалот на црнците им дала чек на кој пишува “без Линколн”, Мартин Лутер Кинг, пред покритие”. Но, ние не сакаме да ве-руваме 300.000 слушатели - учесници на мар- дека оваа банка на праведност банкротишот, го одржал својот познат говор изго- рала. Ние не сакаме да веруваме дека неварајќи тогаш “I Have a Dream” (и во де- ма доволно пари во големите сефови на можности на оваа земја.

стивнат” или да се обиде со средства на смирување да го забави процесот кој се движи чекор по чекот кон напред. Сега е време ветувањата за демократија да станат реалност. Сега е време да се излезе од мрачната долина на расна поделба и да се тргне по светлиот пат на праведност за сите раси. Сега е време нашата нација од тапкање во расистички поделби да се издигне и зацврсти во братството на сите раси. Сега е време да се дозволи праведноста да стане стварност за сите Божји деца. Би било ужасно за оваа нација, ако не ја спознае итноста на моментната положба. Ова врело лето на оправдано незадоволство на црнците нема да дојде до крајот пред да започне живата есен на слобода и праведност. 1963-тата не е крај, туку почеток. Кој се надева дека црнците се сега задоволни, откако ќе биде пуштена пареата, ќе има лошо освестување, кога нацијата ќе продолжи да се однесува и натаму како и до сега. Нема да има ни мир ни одмор во Америка, додека на црнците не им бидат достапни основните граѓански права. Бурите на востанија и натаму ќе ја разнишуваат тврдината на нашата нација додека не дојде светлиот ден на праведноста. И тоа морам да му го речам на својот народ, дека стои на прагот на вратата која води во палатата на правдата: додека се обидувам да ги оствариме и добиеме своите права, не смееме никогаш да бидеме неправедни кон другите. Да не си дозволиме себеси да пиеме од

Izbor

Махалие Џексон Мариан Андерсон


36 пехарот на горчина и омраза, за да ја смириме нашата жед за слобода. Нашата борба постојано мораме да ја водиме на високо ниво на достоинство и дисциплина. Не смееме да дозволиме нашиот творечки протест да потоне во физичка сила. Секогаш одново мораме да се издигаме во оние извонредни висини на кои на физичката сила можеме да ѝ се спротивставиме со силата на нашата душа.

Прекрасниот нов боречки дух кој ги опфaти сите црнци не смее да нè одведе до таму на било кој начин да не ги почитуваме белците. Бидејќи многу наши бели браќа - а тоа го докажува и нивното присуство овде денес - дојдоа до заклучок дека нивната иднина е нераскинливо поврзана со нашата. Дојдоа до заклучок дека нивната слобода не може да се одвои од нашата слобода. А ни ние не можеме да маршираме сами. И кога маршираме, мораме да се обврземе дека и натаму ќе маршираме. Не можеме да се завртиме и да се вратиме. Постојат луѓе кои ги прашуваат оние кои за себе бараат граѓански права: “Кога ќе бидете задоволни?” Никако не можеме да бидеме задоволни сè додека црнците се жртви на ужасни бруталности на полицијата. Никако не можеме да бидеме задоволни, додека нашите уморни тела по долгото патување не можат да најдат сместување во мотелите во селата или во хотелите во градовите. Никако не можеме да бидеме задоволни, сè додека слободата на движење на црнците се состои во тоа од едно гето да смеат да преминат во поголемо. Никако не можеме да биде-ме задоволни, додека еден црнец во Мисисипи нема право да бира, а црнецот во Њујорк нема никој за кого би гласал. Не, нема да бидеме задоволни, сè додека правото не зажубори како вода, а праведноста не зафучи како силна струја. Јас добро знам дека некои од вас денес овде дојдоа поради голема тага. Некои од вас дојдоа директно од затворските ќелии. Некои дојдоа од области во кои поради своите барања за слобода и праведност станувате предмет на полициски истраги и бруталности. Вие сте претставници на творечкото патило. Правете го тоа така и понатаму и верувајте дека тоа незаслужено патило има квалитет на разрешување. Одете назад во Мисисипи, одете назад во

Nadvor od zakonot Џорџија, одете назад во Лузијана, одете назад во гетата на големите градови на северот со сознание дека сегашната ситуација може да биде сменета. Не дозволете да паднеме во долината на очајување. Денес ви велам, пријатели мои, и покрај тешкотиите на денешното време и утрешнината јас имам сон. Тоа е сон кој е длабоко вкоренет во американскиот сон.

Izbor

надеж. Со ова уверение ние ќе бидеме способни нескладноста на нашата нација да ја претвориме во звуци на прекрасна симфонија. Со овие сознанија ќе бидеме способни да работиме заедно, заедно да се молиме, заедно да се бориме, заедно да одиме во затвор, заедно да остануваме на слобода, во сознанието дека еден ден ќе бидеме слободни. А тоа ќе биде тој ден, кога сите Божји деца во оваа земја на оваа песна би можеле да ѝ дадат ново значење: “Моја земјо, о тебе, тебе земјо на слободата ти пеам. Земјо, каде моите татковци умираа, гордост на нацијата, дозволи ѝ на слободата да дојде на сите брегови”. Ако Америка треба да стане голема нација, тогаш ова мора да биде вистина. Така дозволи ѝ на слободата да дојде од силните висини на Њу Хампшир. Дозволи ѝ да дојде од моќните брегови на Њујорк, дозволи ѝ на слободата да дојде од Пенсилванија. Дозволи ѝ да дојде до со снег покриените Rocky Mountains од Колорадо. Дозволи ѝ да дојде од Калифорнија. Но не само тоа, дозволи ѝ да дојде од Georgia’s Stone Montain. Дозволи ѝ да дојде од Lookout Mountain во Тенеси. Дозволи ѝ да дојде од секој брег во Мисисипи, дозволи ѝ да дојде од секоја возвишеност. Кога ќе ѝ дозволиме да дојде, кога ќе ѝ дозволиме да мине низ секој град и Имам сон дека еден ден оваа нација ќе се гратче, тогаш можеме да го забрзаме издигне и дека ќе живее по вистинското доаѓањето на денот, на кој сите деца кредо на нејзиното постоење: “За нас е Божји - црни и бели луѓе, Евреи и пагани, ова вистина сама по себе разбирлива: протестанти и католици - едни на други дека сите луѓе се создадени еднакви”. ќе им подадат рака и ќе можеме да ги Имам сон дека еден ден на црвените брда на Џорџија синовите на преѓешните робови и синовите на преѓешните робовладетели ќе седат заедно на иста братска маса. Имам сон дека еден ден и самата држава Мисисипи, во која владее неправедност и каде таа со огнени притисоци живее со сето свое битие, имам сон дека и таа држава еден ден ќе се претвори во оаза на слобода и праведност. Имам сон дека моите четири деца еден ден ќе живеат во општество во кое никој нема да се однесува вака или онака поради бојата на нивната кожа, туку ќе бидат третирани онака како што со своите карактери ќе заслужат. Имам денес еден сон... Имам сон дека еден ден Алабама со злокобните расисти, со нивниот гувернер, од чии усни се симнуваат само зборовите “интервенција” и анулирање на расната интеграција”..., дека точно во Алабама еден ден мали црни момчиња и мали пееме старите црнечки духовни песни: црни девојчиња ќе им подават раце “Конечно слободен! Конечно слободен! на малите бели момчиња и девојчиња Голем семожен Боже, ние сме конечно како на браќа и сестри. Имам сон дек слободни!”. еден ден ќе се издигнат сите до-лини, Со навршени 34 години, во 1964-тата гоа сите брегови и планини ќе се сма- дина, др. Мартин Лутер Кинг добива Нобелат. Дека сите бреговити места ќе се израм- лова награда за мир. нат, а нерамнините измазнат. И добрината Господова на сите ќе им биде видлива и секое месо ќе ја спознае. Тоа е нашата надеж. Со ова уверение ќе (продолжува) се вратам на југот. Со ова уверение ќе бидам способен од Приредил: З. Димитријевиќ брегот на очај, да создадам камен на


Izbor

37


38

Nauka i novi tehnologii фотографии, монтажи, а можеби и моБиочипови за брзо дели за тест. откривање на вируси По претставувањето веќе ги имаме и деталите за новиот уред.

Група француски научници од институтот “Paster” и Националниот центар за научни истражувања CNRS развиле “алатка” која користи технологија на чипови со ДНК за во период од 24 часа да се утврди присуство на некој познат вирус, бактерија, или некоја од нивните варијанти

Станува збор за мала рамна плоча на која се ставаат делови на нуклениска киселина на бараниот микроб, а присуството на патоген се потврдува со светлосен сигнал кој го детектира одреден уред. Тој биочип во иднина би можел да се користи во случај на епидемиолошки кризи за итна идентификација на патогените агенси кои циркулираат меѓу населението, што би им било од помош на здравствените работници во контрола на епидемијата. Извор: “Танјуг”, Белград

Како што и се очекуваше, уредот се вика iPad и тежи помалку од еден килограм. Уредот би требало засекогаш да ја промени иднината на магазините и конечно ќе овозможи наплаќање на онлајн содржините. Најважните 12 причини поради кои новиот уред веќе има милиони обожаватели:

1. Батеријата му трае 10 часа гледање видео програма или еден месец во мирување. 2. Тежок е само 750 грама и дебел само Новиот изум на Apple: 1,5 сантиметар. Има процесор 1 GHz, но сепак е најбрМини компјутер, ТВ, читач 3. зиот лаптоп, секако во категоријата netна книги и весници во book. 4. Има 3G врска за која некои медиуми се едно сомневаа дека ќе биде достапна на таков уред. 5. Како и iPod има компас, GPS и сензор кој ја исправа сликата, зависно од тоа како ќе го накривите iPad. 6. Има вертикална тастатура на која лесно се пишува. 7. Интерфејсот изгледа како да прелистувате новини во на пример pdf формат, Во Сан Франциско претставен уред страниците полека се прелистуваат. кој ќе го подобри начинот на кој ги 8. Има виртуелен SSD диск со меморија од 16 до 64 гигабајти, зависно од моделот. консумираме медиумите 9. Веднаш на него се достапни и книгите Ова ќе биде најважната работа која не- кои се викаат iBooks, а содржината е на когаш сум ја направил - изјавил шефот пет пати поголема површина од Kindle на на Apple и големиот иноватор, таткото Амазон. на iPod и iPhone Steve Jobs пред пре- 10. Во iBooks можат да се видат и фотогразентацијата на долго очекуваниот мулти- фии. медиски производ. Тој уред би требало 11. Сите апликации кои ќе ги симнете за на револуционерен начин да го проме- iPhone работат и на iPad. ни начинот на кој ги консумираме ме- 12. Има вградени iTunes, YouTube и диумите, првенствено новините и списа- YouTube во HD. нијата, но и да го промени нашиот однос кон гледањето телевизија, видео, читањето книги и сурфањето. Зборовите на Џобс само ги разгореа нагаѓањата за уредот кој е претставен во Сан Франциско. Пред претставувањето малку се знаеше а многу нагаѓаше за тој уред, бидејќи таинствениот Apple не откриваше ниедна информација, но преку пријателските медиумски канали пушти низа на детали, чеИзвор: “Јутарњи лист”, Загреб сто контрадикторни. Се појавија многу

Izbor


Izbor

39


Kultura i obrazovanie “Тоа се некои млади свесни антиглобали“Коса” за јубилеј сти кои протестираат против сите ‘држачи “Ателје 212” слави 40 години од на светот’, групата Г8 каде и да се наоѓаат тие. Бергер не е повеќе водач на племе, тубелградската премиера на големику професор по филозофија од Харвард”, от хит “Коса”. Антивоениот хит вели Сергеј Трифуновиќ. која претставуваше ода на слободна- Според зборовите на Горан Кичиќ ова е та љубов, во новата верзија прет- “драмски театар”, повеќе од мјузикл. ставува критика на корупцијата, Мира Траиловиќ, режисер на филмот од телевизијата и шопинг центрите 1969 година, сакала на театарот да му ја 40

Izbor

“Во Коса ги играв сите ликови, бидејќи Гага беше во војска, Миша Јанкетиќ беше презафатен, јас бев негова алтернација”, рече Бранко Коцкица. Авторите на либретото на тој мјузикл Џером Рагни и Џејмс Радо во текот на посетата на Белград беа фасцинирани. За нив изведбата на “Ателје 212” била најдобрата после бродвејската и лондонската поставка. Актерите на претставата подоцна станаа ѕвезди на југословенската глума. Извор: “РТС”

Четириесет години од премиерното изведување во “Ателје 212”, повторно се игра “Коса”, но во нова поставка. Критиката на војната, на авторите Џером Рагни и Џејмс Радо, денес е критика против корупцијата, шопинг центрите и телевизиите. “Коса” ја превел и адаптирал Јован Ќирилов, а ја режирал Кокан Младеновиќ.

“Ова е голем протест против сите девијации на светот во кој ние денес живееме, со корпоративни војни, бесрамно влијание на капиталот на нашиот живот, со војните кои се водат од интерес, а со желба тоа да биде став на една потполно млада генерација”, рекол Кокан Младеновиќ. Во новата верзија, Бане Трифуновиќ го игра Клод, Иван Јевтовиќ е Хад, а Јелена Гавриловиќ Ши��а. На начинот на кој 1969 година на Бродвеј се пеело против војната, денес се пее за антиглобализмот.

Избрани членовите на жирито за Берлинскиот филмски фестивал Организаторите на Берлинскиот фестивал ги именуваа членовите на жирито кое ќе го предводи угледниот германски режисер Werner Herzog. Со Werner Herzog за доделувањето на престижите награди следниот месец ќе одлучуваат американската добитничка на Оскар Renee Zellweger, италијанската режисерка Francesca Comencini и водечката кинеска ѕвезда Yu Nan.

врати младата публика. Нумерата “Дај ни сонце” ја пеел и Тито на дочекот на Новата 1970 година, меѓутоа Градскиот комитет претставата ја забранил 1973-тата. Во “Коса”, пред 40 години, играле најпознатите актери на тогашната глума - Миша Јанкетиќ во алтернација со Бранко Миличевиќ Коцкица, Драган Николиќ, Миодраг Освен нив, членови на жирито ќе бидат Андриќ, Мира Пеиќ, Јелисавета Сека Саби сомалискиот автор Nurudin Farah, герлиќ и Душан Прелевиќ. манската актерка Cornelia Froboess и шпанскиот продуцент Jose Maria Morales. Инаку, Берлиналето, кое оваа година ќе трае од 11 до 21 февруари, е еден од трите најголеми меѓународни филмски фестивали. Златната мечка за најдобар филм ќе биде доделена на свеченоста на 20 февруари. Жирито добитниците ќе ги избира помеѓу 20 филмови во конкуренција. Извор: “Национал”, Загреб


Izbor Kultura i obrazovanie

Владата нема пари за бесплатни студии

На високиот школскиот систем во 2010-та му се заканува колапс. Деканите предупредуваат дека од државните пари нема да можат ни греење да плаќаат. Ја повикувам премиерката Косор што побргу на матурантите да им каже дали ќе мора да плаќаат школарина или не и за колку од нив ќе има место на факултетите - порача застапникот на СДП во Саборот и поранешен министер за наука Гвозден Флего Намалени буџети Имено, иако Владата најавила дека сите кои ќе запишат прва година студии од академската 2010-2011 година ќе студираат без плаќање, за тоа не се осигурени пари во буџетот. Секако, сите факултети во државниот буџет за 2010 година добија помалку пари од лани, а ректорите тврдат: ако не добиваме дополнителни пари, ќе ги задржиме школарините.

За актуелната ситуација се расправаше на ректорскиот колегиум на Загрепскиот универзитет, а некои од деканите предупредија дека ако се укинат школарините, а државата не даде пари, факултетите на есен нема да имаат пари ни за греење. - Не може да се донесува одлука за промена на системот на финансирање, а претходно да не се анализираат сите социјални, економски, политички и научни ефекти на една таква одлука. А ние такви анализи немаме - ги објасни причините за својата загриженост деканот на Правниот факултет проф. др. Жељко Поточњак. На тој факултет школарините изнесуваат околу половина од вкупните приходи. - Со оглед на тоа дека универзитетот доби 3-4% помалку пари од лани, најдобро би било системот на квоти и финансирање да го задржиме на она исто ниво како и лани - рече Поточњак. Додава дека постои опасност високиот школски систем идната година да се најде во колапс, што би можело да има тешки последици за квалитетот на образованието и научната продукција. Министерот за образование Radovan Fuchs порачува дека нема причина за паника и дека дополнителни пари сигурно ќе бидат осигурени на време. Според некои пресметки, бесплатните судии државата би ја чинеле околу 400 милиони куни, односно 117 милиони куни во првата година од нивната примена (15.600.000€). Нацртот на закнот е готов - Нацртот на законот е готов и ќе биде претставен на ректорите на крајот на февруари. Паралелно со тоа тргнуваат и преговорите со универзитетите и факултетите за уписните квоти - рече Fuchs. Извор: “Монитор”, Загреб

41


42

Izbor


Izbor

Големо враќање на хеланките

Откако повторно се вратија на модната сцена, хеланките станаа предмет кој морате да го имате. Скоро секоја жена има барем еден пар во својот орман. Често таа љубов оди толку далеку што ни е потребна цела една фиока за сите хеланки во разни бои и дезени. Но, колку ги обожуваме толку знаат и да ни зададат проблеми. Кој може да ги носи, со што и на кој начин?

Хеланките се удобни, ни даваат чувство на слобода, евтини се и постојат во многу бои, должини и дезени. Но, токму нивната главна предност често знае да биде и нивниот најголем недостаток. Хеланките ќе го оцртаат секој ваш физички недостаток - големиот задник, силните бокови, па дури и целулитот. Колку на дебелите жени хеланките во погрешни комбинации ќе им додадат килограми, толку на високите и витки жени ќе им ги стенчат нозете.

@ivot, moda, estrada бои и дезени се резервирани само за жени кои тоа навистина можат да си го дозволат - обликувани нозе без масни наслаги. Ако имате силни бокови избегнувајте да носите хеланки ако преку тоа не носите маица која елегантно ќе паѓа низ куковите. Во спротивно ќе изгледате подебели одошто сте.

43

Брус Вилис сака 23 години помладата сопруга да му роди дете Ѕвездата на филмскиот серијал “Умри машки” во последно време често говори дека сака да стане татко

Совети за секој ден Носете хеланки со горни делови кои задолИ покрај тоа што пред неколку години ја жително го прикриваат вашиот задник. премина педесеттата, холивудскиот актер Одлични се во комбинација со плетена Брус Вилис има огромна желба за деца. гардероба. Во тренд ќе изгледаат со штикли или чизми до глуждовите. Најдобра опција и класика меѓу хеланките се секако оние црните - можете да ги комбинирате со сè. Пред да излезете од дома во хеланки, проверете на огледало дали случајно ви се оцртува долната облека. Тоа е најголемиот моден грев кој себеси не смеете да си го дозволите. Хеланките одлично се комбинираат со широки туники кои имаат должина до под задникот. Сјајните хеланки се пригодни за вечерни излегувања - со нив ќе ја “подигнете” секоја комбинација во облекувањето.

Освен за бракот со Ема Хеминг, Вилис кажа по нешто и за односот со поранешната сопруга Деми Мур и нивните ќерки. Своевремено, наводно, признал дека се плаши неговите ќерки да не го следат неговиот пример и да станат холивудски актерки. Со Деми Мур и нејзиниот сопруг Ештон Кучер има исклучително добри односи. Извор: “Национал”, Загреб

Доста беше! Кит Ричардс има 66 години и смета дека конечно е доста пијанење

Како никако да не ги носите? Што повеќе хеланките се упадливи, остаХеланки немојте да носите во комбинација токот од гардеробата треба да биде понесо кратка маица која го открива стомакот. утрален. Исто така, избегнувајте премногу тесни маици. Тоа правило не важи ако преку Извор: “Дневник”, Нови Сад маицата носите подолго палто. Силните

Кит Ричардс е познат по неверојатниот капацитет за консумирање на дроги и


44 алкохол, а иако секогаш тврдел дека нема никогаш да престане да пие (бидејќи опивањето, вели, никогаш не влијаело на неговото здравје), наводно веќе четири месеци не земал пијалак во рака. Извор близок на Кит вели дека никој не може да гарантира дека ќе остане трезен, но моментно работите изгледаат доста оптимистично.

@ivot, moda, estrada нов, медитерански изглед во кој асортиманот на сини и сиви бои се комбинира со бели, природни тонови, допрени со црвената. Тој “ретро морнарски” изглед, во кој се истакнуваат линиите и круговите, претворен е во урбан и современ изглед дополнето со спортски додатоци, благодарение на дизајнот кој оддава удобност и просторност.

Izbor

Потребата за што поудобна и пофункционална облека нè води до грациозните машки колекции, чии костуми се во контраст со женските линии, кои ги карактеризираат набори и раскош.

Наводно Ричардс престанал да пие која видел како неговиот колега Рони Вуд му се вратил на опивањето, што го довело до развод и несреќни врски со млади Русинки.

Извор: “Т портал”, Загреб

Scarlett Johansson повторно лице од насловните страници Scarlett Johansson, моментно една од најпопуларните светски актерки, повторно се појавува во новата кампања на шпанскиот бренд Манго, овој пат за новата сезона пролет лето 2010

На фотографиите кои во оваа пригода се снимени во Њујорк, Скарлет Јохансон уште еднаш е прикажана во секси и елегантно издание низ објективот на познатиот фотограф Марио Соренти. Стајлингот го работел Damián Sánchez, креативниот директор на фирмата Манго, а за фризурата и шминката задолжени биле Bob Recine и Stéphane Marais. Новата колекција на Манго доминира со едноставноста и природност, но истовремено експериментира со контрасти и широка лепеза на линии. Тоа резултира со

дека сака да работи за Манго. Ова е нивна И натаму останува популарна безврементрета заедничка кампања. ската гардероба, како што се сафари јакните, кои се истовремено и атрактивни и функционални. Основна боја на сезоната Извор: “Т портал”, Загреб е каки, и за мажите и за жените. Во текот на претставувањето на новата кампања во Барселона, Скарлет истакна


Izbor

45


46

Рампа на Интернет киоскот Бесплатното читање “онлајн” треба да има своја мерка, порачуваат од “Њујорк Тајмс”. - Што ќе промени новата “епл таблица”?

“Њујорк Тајмс” на оние кои го читаат “онлајн” минатата недела им порача дека ја цени нивната верност, но и дека бесплатната достапност на сите негови содржини - треба да има мерка. Од идната година, највлијателниот (но не и најтиражниот) овдешен дневник ќе почне да наплатува читање преку Интернет. Нема додуша сосема да го заклучи електронското издавање: секој, без влезница, ќе може да прочита одредена количина на текстови, а кога квотата ќе заврши, за продолжението ќе мора да плати. Колку тоа ќе биде, сеуште не е одлучено (хартиеното издание во работните денови чини 2 долари, а во недела три пати повеќе), но издавачот на весникот кој излегува уште од 1851-та, нема избор. Во ситуација кога приливот на пари од огласи постојано се намалува, а тиражот од година во година опаѓа, мора да се најде начин нешто да се земе и од оние кои ги читаат весниците, а не ги купуваат. А такви се сè повеќе.

Reporta`i Па сепак, во целиот новински еснаф овде сметаат дека е време да се почне со менување на постоечкиот деловен модел, пред сè на нивниот “онлајн” дел. Голем заговорник на тоа, кој нешто слично на она што “Њујорк Тајмс” има намера да го воведе, веќе одамна применува (нешто е бесплатно, но за нешто се плаќа), е Руперт

Мардок, глобалниот медиумски тајкун, кој е сопственик на исто толку угледниот “Волстрит џорнал”, најтиражниот американски дневник (нешто преку 2 милиони примероци). Тезата на Мардок дека квалитетен производ секогаш ќе најде купувач се потврдува и во пракса. “Џорнал” е навистина најдобриот во својата категорија (деловно-политички дневник) и неговите приходи со Интернет се значајни.

Истражувањата кои минатата година ги спроведе “Њујорк Тајмс” покажаа дека јадрото на најверните читатели е и спремно и сака да плати. Наплатната рампа по моделот на “Тајмс” ќе биде доволно подигната за под неа да поминат повремените читатели, оние кои се упатен и преку “Гугл” и други пребарувачи, додека оние постојаните и деталните, за своите пари ќе добијат многу повеќе. Сли-

Подигањето на наплатната рампа, тоа не се крие, е ризичен потег. Бесплатните Интернет содржини привлекуваат голем број на посетители чии очи им се “продаваат” на огласувачите. Интернет доларите “по глава” се навистина неколку пати помали одошто на купувачите на печатеното издание - но сепак се долари. Ако рампата го намали сообраќајот, ќе се смали и вкупчен пристап уште од 2007-та применува ната количина на огласна “патарина”. лондонскиот “Фајненшл Тајмс”, дневник од иста категорија како и “Волстрит Џорнал”, кој барањето за претплата го дава после десеттата посета во месецот. Услов

Izbor

за онлајн читање на овој весник инаку подразбира бесплатна регистрација која е адут за огласувачите. FT.com денес има 1,8 милиони регистрирани “онлајн” читатели и 121.000 претплатници. Но, главен проблем на “Њујорк Тајмс” и сите останати весници од сите меридијани е во тоа што онлајн посетителите се навикнати да читаат бесплатно и дека поради тоа секој обид за наплата може да ги избрка кон други извори, бидејќи сигурно нема да се случи наплатата секаде да се воведе наеднаш.

Nytimes.com веќе еднаш се обиде да го наплатува Интернет читањето. Во 2005тата година воведена е опцијата “тајмс селект” која бараше претплата од 8 долари месечно, или 50 годишно, за да се чита она што редакцијата го сметала за највредно: текстовите на колумнистите. Обезбедени се 200.000 претплатници, но од овој модел по две години се откажале, бидејќи анализата покажала дека повеќе се губи (во огласните приходи поради намалениот сообраќај), отколку што се добива (од претплатата). Ова станува поразбирливо кога се има предвид дека nytimes.com месечно има околу 18 посетители и околу 100 милиони долари од Интернет огласи. Тоа меѓутоа не е доволно вкупните приходи на куќата да бидат поголеми од вкупните расходи. Поради големиот пад на огласните долари од редовното издание, весникот лани во два наврати отпушти по 100 новинари, ја продаде својата зграда (чиј дел сега изнајмува) и презема мерки за намалување на трошоците. И на крајот, сите новинарски издавачи овде со големо внимание ја очекуваат премиерата на новата справа на информатичката ера - компјутерската “таблица” на фирмата “Епл”, која се најавува како уред кој ќе ја “промени играта” во дистрибуцијата на содржини, и на новини и на магазини, како што тоа на почетокот на овој век апаратот “ајпод”, исто така на “Епл”, со новиот начин на чување, слушање и продажба на популарни мелодии, радикално го трансформира деловниот модел на музичката индустрија.

Вестите говорат дека многу издавачи се веќе во преговори со “Епл”, кој завесата од својот нов компјутер, со досега невиден медиумски публицитет и очекувања дека ќе биде “револуционерно” практичен и сестран, ќе го подигне деновиве. Извор: “Политика”, Белград, автор: Милан Мишиќ


Izbor

47


48

Град на страста, фламенкото, коридата и виното

Во Андалузија со вино и надеж сè се може. А во Севилја и повеќе од тоа! Најважниот збор кој треба добро да се запамети пред одењето во овој шпански град е “мањана” (утре). Бидејќи, што не се мора денес нај-

добро е да се остави за утре. Во Севилја денот почнува околу пладнето, кога е веќе време за ручек, а веднаш потоа е сиестата. После попладневниот одмор почнува животот, бидејќи дури кога ќе зајде сонцето сите се расонуваат. Тогаш треба да се тргне во вистинско запознавање на градот, во некој од локалните ресторани, каде се служат тапаси од полжави, зајаци, пилешко и октоподи со вкус на лук, грозје и маслинки. Кога ќе дојде времето за ве-

Patuvawa i patopisi Izbor чера, сите се веќе сити и единствено што интересна изрека дека виното им прави тогаш се бара е шери, проѕирен како сон- добро на жените кога го пијат мажите. чев зрак и со мирис на море. Кога жагорот Ова особено важи за шерито.

Најубавата шпанска провинција се протега со целата ширина на југот на Пиринејскиот полуостров, а во оваа најсончева, најшарена и најстрасна шпанска провинција најинтересен од сите градови е Севилја. Севилја е убава на пролет, иако тогаш се буди страста која ги разгорува кавгите кои се слушаат од малите станови во тесните криви улици. Севилја е преубава и во лето иако на нејзиниот асфалт може јајце да се испржи. Уште поубава е во есен иако тогаш се одржуваат најкрвавите борби со бикови. Меѓутоа, Севилја, без сомнение, е најубавиот европски град во зима, бидејќи е тоа во ресторанот ќе запре, време е келнерот последното засолниште на сонцето кое со креда на дрвената маса да ја напише упорно, додека сите останати градови се “фискалната” сметка и гостите да почнат белеат од снег, со своите зраци ги облива полека да заминуваат по тесните, криви, куполите и крововите на овој град достоен мрачни, ладни улици. Во Севилја постои на калифи и кралеви.


Patuvawa i patopisi Севилја е престолнина на страста. Тоа Овој стар еврејски кварт има чисто бели најдобро го докажува фактот дека во овој куќи со скриени, раскошни цветни двоград живееле Кармен, Дон Жуан и севилј- рови (патиос). Во овој, најубав, дел од граскиот бербер. А, силата која ја движи таа дот се наоѓаат најстариот кралски дворец страст се фламенкото, шпанската гитара Реал Алказар, катедралата Гиралда (во и виното. Ритам на фламенкото му даваат тешкото вино и лесната гитара која со време во 19-тиот век прераснала во класична гитара чиј звук надалеку го направил препознатлив Пако де Лусија. Во

Izbor

однос на класичната, фламенко гитарите се полесни, даваат воздушест звук, и со тапкањето со рацете и кастанетите, на играчите им даваат совршена подлога со покретите да ја доловат болката, тагата и, само понекогаш, среќата. А, најдобрите фламенко клубови се наоѓаат во квартот Барио де Санта Круз. Во подземните кафеани на овој кварт и темпераментната Кармен со заводнички движења ги заведувала срцата на матадорите.

49 јата на најдобри маорски и византиски каменоресци, уметници и занаетчии, чии дела сведочат за големото богатство кое се слило во Севилја во 16-тиот век, благодарение на откривањето на Новиот свет. Во текот на годините на “златната младост” изградена е низа на преубави градби кои и денес го прават Медитеранот најатрактивна дестинација. Катедралата Гиралда се наоѓа на местото на кое до 12-тиот век стоела некогашната џамија Алмохада. Самата катедрала, камбаната и дворот, исто така, се маорска оставина. Работите на христијанската катедрала, најголема во Европа, започнале 1401-та година и бил потребен еден век за да се заврши. Камбаната, омиленото место на туристите бидејќи од неа има прекрасерн поглед на градот, во 1198 година е изградена како минаре, а во 14-тиот век е замената со христијански симболи. Сегашниот изглед му го должи на дизајнот на Херман Руиз од 1568-та година. На врвот на камбаната се наоѓа

која, наводно, е погребан Кристифор Колумбо), Архивот на Индијанците, бучниот пазар, плоштадот Салвадор на кој Сервантес наоѓал инспирација и многубројните тапас-барови. Овде се наоѓа и Каза де Пилатос - драг камен на андалузиската архитектура која ја создале арми-

бронзена фигура на Судбината. Дворот ги воодушевува сите посетители поради мирисот и ладот на стотина портокалови стебла, како и убавата фонтана која некогаш им служела на верниците да се подготват за молива во џамијата. Катедралата е спектакуларно преуредена и украсена со прекрасни витражи, мермер и слики на Мурељо. Реал Алказар, кралскиот дворец, исто така е комплетно реконструиран 1364-тата, бидејќи, секако, изграден е во стилот на владетелите од династијата Ал��охад. Во


50 Patuvawa i patopisi рок од две години занаетчиите и умет- бикови, барокната болница Каридад и да ниците од Гренада и Толедо направила ручаат шунка “иберико” во барот “Ел Бу“кутија” со драгоцености преполни со зо” (Нуркач). колонади, премини, дворови, салони. Палатата Педро Први интересна е бидејќи секој владетел додавал свој стил. Да речеме, Изабела го направила салонот посветен на Новиот свет, а Карлос Први грандиозно и богато ја декорирал зградата на апартмани. Најспектакуларен дел

Izbor

Славната севолјска арена за борби со бикови е величествена “маестранца”. Градена е од 1761 до 1881 година и вредна е за посета дури и за жените. Арената може да прими 14.000 посетители, колку и се собираат кога настапува познатиот матадор Хозелито, убав, млад, со добро потекло и лесна рака, кој секоја борба ја завршува на рамената на обожавателите. Повеќето кориди се одржуваат во недела навечер, а картите се купуваат на билетарницата на која не пишува работно време. Веднаш покрај болницата и капелата е Салонот на амбасадорите, бидејќи е уреден со минуциозна работа која блеска од убавина. Дури и столбовите се прекрасно декорирани, како и дворот и ходниците, а градината во лето е совршени засолниште во срцето на Севилја. Санта Круз може да се запознае со прошетка, со фијакер или на тандемвелосипед. Оваа спој на стари згради претворени во музеи, бутици, продавници за сувенири, барови и ресторани е вистински празник за очи. Во маорската Севилја квартот Санта Круз со одбранбен ѕид бил поврзан со Златната кула (Tore del Oro).

(во која се молат матадорите пред борбата), се наоѓа и музеј со портрети на славни матадори, постери на легендарни борби, како и слики кои ги работел Пабло Пикасо. Андалузија е посебна во секоја смисла и овде е сè повеќе изразено во однос на другите места - небото е посино, морето најчисто, сонцето најмногу пече, музиката е највесела, манифестациите се најбучни. Не е чудо што сите ја сакаат Андалузија. Балет на смртта

Севилја за сето свое богатство може да ѝ биде благодарна на реката Гуадалкивир од која поаѓале и во која се враќале бродовите натоварени со зачини, парфеми, свила, кафе, тутун и злато. Некогаш главно пристаниште на Севилја, во кое се сливало богатството на Новиот свет, Ел Аренал е сега мирен дел од градот во кој се собираат туристи за да ја видат Златната кула, легендарната арена за борба со

Златната кула е изградена 1220-тата година, а поставен е и метален синџир кој ја штител реката од гусарските бродови. Кулата била мултифункционална - била складиште за барут, капела, затвор и пристанишна капетанија. Во кулата денес е мал поморски музеј и можат да се видат мапи, опрема за навигација и останатите работи без кои каравелите не би можеле да пловат.

Борбите со биковите започнуваат во неделата на Велигден и се завршуваат во октомври. Коридата има три степени (терци). Во текот на првиот матадорот и пикадорите на коњи влегуваат во рингот со бикот. Потоа доаѓаат бандериљосите кои ги забодуваат првите стапови во бикот и го раздразнуваат за главната борба. На крајот се појавува матадорот кој со црвен плашт (мулета) изведува грациозни чекори (пасес) со кои го предизвикува бикот.


Izbor

Patuvawa i patopisi

51

Борбата е завршена кога матадорот со само еден покрет со мачот (естокада) ќе го забоде бикот во точно одредено место во вратот. Кога бикот ќе се сруши на земја, матадорот му ги сече ушите и ѝ ги подарува на драга личност. Уште поголема чест е да се вечераат бели бубрези со бикот кој страдал во коридата. Борбата со бикови е вистинска уметност во која бикот ни најмалку не е жртва. Биковите за борба (торо браво) посебно се одгледуваат, имаат внимателни избирано потекло, јадат најдобра храна и никој не смее да ги плаши. Матадорот има 80 килограми, блескав костум, плашт и еден мач, а бикот 500 килограми, два остри рога и незгоден нарав! Бикот може и да победи - доколку покаже голема храброст, кога публиката ќе почне да мавта со бели марамчиња, претседателот на коридата мора да го пушти на слобода. Плочки Азулежо Шарените плочки азулежо направени од сјајна керамика ја красат цела Шпанија, но најубави се во Севилја. Оваа работа

ја донеле Маорите во Севилја и создале фантастичен мозаик со софистицирани геометриски облици во палатите. Зборот “азулежо” доаѓа ода арапскиот и значи “мал камен”. Новите техники кои ги вовеле во 16-тиот век подоцна се претвориле во масовно производство во декоративни цели, како што се сообраќајните знаци, фасадите на продавниците и рекламите. Извор: “Вечерње Новости”, автор: Александра Крсмановиќ


52

Izbor


Avtomobili раните осумдесетти, овие возила некако Volkswagen Touran 1.6 излегоа од мода, за победоносно да се Возилата за удобен превоз на повеќе вратат 1984 година со моделот на Renault - Espace, кој донесе вселенски револуциоод пет патници или пет патници и нерен дизајн и концептот MPV оживеа. многу, многу багаж, на пазарот се Volkswagen во 1995-тата го лансираше присутни веќе децении. Додека овој возилото Sharan од сегментот на големите семеен концепт во САД веќе долго MPV. Името во персискиот извор значи бележи продажни успеси, ваквите носач на кралеви. И покрај благородното автомобили во Стариот свет резер- име, Sharan своите купувачи ги најде пред вирани се за такси службите или за сè меѓу таксистите во средноевропските туристички оператори кои своите земји, додека остатокот од популацијата патници од аеродром ги возат на по- никогаш не можеше да го прифати неговиот крупен дизајн. Со многу кратења на диблиски или подалечни дестинавции

Izbor

мензиите во 2003-тата се појави Touran, Touran е еден од двата “MPV” автомобили компактен MPV, кој ја врати насмевката на автомобилскиот гигант Volkswagen. на лицата на шефовите на германскиот MPV е кратенка од Multi Purpose Vehicle автомобилски концерн. или повеќенаменско возило - што значи Овој значително помал автомобил од дека во него можете да возите половина Sharan нудеше и сосема поинаков конодделение на училиште, можете дотера- цепт на возење. Додека врвот на палетата ни да отидете на состанок но или да пре- на мотори кај Sharan завршуваше со шестфрлите поголемо јагне на печење. Успешниот продажен живот на овие дневни соби на тркала започна со легендарниот Volkswagen Type 2, заштитниот знак на Woodstock и на сè што ги означуваше Flower Power времињата, а подоцна и семејните патувања на среднодалматинскиот брег. Во доцните седумдесетти и

53 цилиндричниот VR6 земен од истоимениот Golf, кој денес, нешто преуреден, на купувачите им нуди 209 коњски сили, неговиот најјак дизел и денес има “само” 150 коњски сили, и покрај димензиите на овој патен крстосувач. Кај Touran, истата дизелска кубикажа во најновото моторно издание 2.0 TDI DPF нуди 170 коњи, а најсилниот бензински мотор е 1.4 литарски, стероиден TSI со исто така 170 коњски сили. Кога на авто-плацот го презедов овој Touran, чие име е комбинација на зборовите Tour и Sharan, моето задоволство што станува збор за рестилизиран модел од 2007, што најлесно се гледа на заоблените рабови на предните светла, го дополни погледот на обртометарот кој црвената зона ја завршува со бројот осум. Еден поглед на сообраќајната дозвола беше доволен радоста на спласне.

Сепак, на атмосферскиот 1.6 литарски мотор со 102 коњски сили и менувачот со пет брзини сакав да им дадам шанса. Дека тоа не било сосема оправдано, автомобилот покажува веќе на првите километри од автопатот, каде забрзува не од четврта, туку од трета брзина. Кога еднаш ќе “прешалтате” во петта, заборавете на претекнување. Иако фабричките податоци за овој автомобил се 12.9 секунди до 100 километри на час, ќе ви се стори дека можете да го изгледате Бен Хур додека стрелката конечно не ја покаже троцифрената вредност. До максимални 179 километри на час, претпоставувам, се доаѓа со помош на силен ветар во грбот. Во што е тогаш тајната на десетина илјади германски државјани со турско потекло кои токму во вакво возило крстосуваат по


54 главните патишта кон својата анадолска прататковина? Volkswagen Touran е идеален автомобил за семејни патувања. Можеби не баш по автопат каде ваквиот мотор навистина не овозможува опуштено возење, но возењето по регионалниот пат од Белград до Смедерево тешко може да биде поубаво од она кое го искусив со Touran. Бидејќи смедеревскиот пат е познат по тоа што беа потребни неколку стотици илјади тони асфалт за да го доведат во возна состојба, амортизерите на Touran и шасијата никогаш премногу одѕивни, но никогаш премногу тврди, се покажаа како совршена комбинација.

Avtomobili Highline, некои детали н вонсериската опрема, како темпоматот, го подобруваат задоволството во возењето. Бидејќи Volkswagen не е Mercedes, промената на брзината овој автомобил го сфаќа како да сте го ресетирале темпоматот и сè почнува одново. Тука е и двозонската автоматска клима, со која лесно се управува со помош на три крукчиња. Сите копчиња, и сите материјали во внатрешноста се со одличен квалитет. Воланот пријатно лежи во раката и покрај нескромните димензии. Еден од атрибутите кој значително допринесува за удобноста во возењето се навлаките на седиштата со дупчести полимер влакна.

Izbor

влегувањето во автомобилот. Пластиката на седиштата е излиена идентично како за Golf од петтата генерација. Тимот кој го дизајнирал ентериерот очигледно превидел де��а во Golf се седнува надолу додека во автомобил со висина на Touran се влегува скоро хоризонтално, па дури малку и се качува. Со одличното седење напред доаѓа и гигантската фиока во долниот дел од обете седишта, идеална за превоз на туршиени сегменти на зимница без страв дека повеќе или помалку благородните материјали во багажникот ќе впијат опојни мириси, ако некоја тегла се скрши. Дебелината на предната врата гарантирано издржува удар на граната од помал калибар и дава исклучителна потпора за рацете. Сите прозорци се електрични, воланот се нагодува во сите правци, а трите кутии над раката на возачот гарантираат дека нема да има кавга околу тоа чии очила за сонце имаат право на предност на одморање во за тоа предвидените прегради.

Додека од високото седиште уживате во погледот на околината низ огромна стаклена површина, сфаќате дека Volkswagen е една од ретките фабрики каде ќе ве задоволи веќе основната поставка на четирите предни звучници и MP3 плеерот. Трокракиот волан без копчиња управува со возилото со доволно прецизност и мекост што во дневната соба ви фали само добра книга и бурбон. Секако дека пурата, која е неизоставна придружничка на споменатото дуо, ќе можете да ја запалите на копченцето на предната конзола, бидејќи овој автомобил нуди пакет за пушачи. Овој пакет на опрема нуди и alu-look додатоци, иако е ова понекогаш повеќе look, а помалку alu, како што е случајот кај големата преграда на врвот на конзолата во која очекуваме најмалку DVD плеер и поголем екран а добиваме уште една голема, навистина не премногу длабока површина за оставање. Просторот за документи над нозете на совозачот е климатизиран, а просторот за поголеми шишиња, неизбежниот дел на повеќечасовните семејни патувања, може да се најде во, за тоа посебно обликуваниот дел од преградите на дното на предните врати. Просторот за нозе на задните седишта е она што не му недостасува ни на еден minivan, па така ни на овој Touran. Димензиски, меѓутоа, тие седишта се погодни за лица до пубертетска возраст. Опременоста на тестираното возило се- Седењето на предните седишта, значи, не Додека некои варијанти на Touran нудат како беше плус. Иако Trendline опрема би можело да биде подобро. Но затоа ќе до седум седишта, тестираното возило е сеуште цела класа зад највисоката заработите модринка на десната нога при имаше пет. Ако сакате да си играте, ова е


Izbor

Avtomobili

55

Доколку бројот на коњски сили и со тоа поврзаното однесување на моторот не ви значат многу, а ви треба автомобил за деловни и семејни патувања, тогаш Touran секако спаѓа во врвот на понудата на MPV возила на пазарот, како по дизајнот, така и по опремата. вистински автомобил за вас. Седиштата се седиштето на возачот, покрај пространото Цената на тестираниот половен Touran изместат на толку начини и во толку правци, масиче за оставање, под кое е дури и кука несува 13.400 евра. колку што можете да замислите. Ако ви снема фантазија, тука е илустрацијата на Volkswagen, која предлага, што сè можете да направите со нив,а не ви паднало на ум. Покрај пластиката на седиштата која пречи при влегувањето, недостаток на овој автомобил е и рачната кочница, која, доколку наслонот за раце не е подесен по висина за личност повисока од 180 сантиметри, грубо удира ви долниот раб на тој наслон. Од преостанатите грешки кои ги забележавме во внатрешноста на автомобилот, кој од 2008-та, кога е регистриран за прв пат, преминал 71.804 километри, е и таванот, кој во средниот дел на автомобилот лабаво виси. На покривот се наоѓаат предвидена за помала закачалка, за сите одлични, нови носачи. покрај кои поминувате да не го гледаат на

Напомена: при брзина поголема од 25 километри на час, во кабината поради нивното присуство ќе слушнете пиштење. Доколку се решите за овој автомобил, ќе ве загрижува фактот дека марката Volkswagen е од оние од кои најчесто им оди вода на уста на специјализираните за отуѓување на возила. На тоа веќе мислел претходниот сопственик и вградил Zeder. Пластиката под воланот поради постојаното отворање и затворање веќе е прилично лабава. Тука се уште три козметички грешки: малку искината ткаенина на задниот дел од

прозорецот вашиот костум како во излог. Рачката на вратата за подигање на подот на багажникот, каде е неупотребената, оригинална резервна гума, е скршена. Тука е и малата вдлабнатина на предниот раб на хаубата покрај левото светло. Најакутно е, пак, оштетувањето на стаклото на шофершајбната во кое очигледно се залетало некое камче со поголеми димензии. Тестираниот Touran нуди четири предни воздушни перници и странична воздушна завеса, и пишти дури и кога на седиштето до возачот не е врзан фотоапарат.

Извор: “Б92”, Белград, автор: Андреј Клеменчиќ


56

Izbor


Izbor

Малите тајни на добрата беби-ситерка

Semejstvo Можеби се гладни. Понудете им нешто за јадење и пиење.

Планирате во кризава дополните приходи да заработите со чување деца? Или морате да ги причувате децата на роднините? Без паника.

Да се грижите за деца е всушност мошне забавно, само ако сакате така да биде. Забавете ги и уживајте и вие и тие. Играјте игри: Децата обично сакат кога обрнувате внимание на нив, па научете некои игри кои се примерни за нивната возраст. Бебињата секогаш се смеат на она “Чук - чук, кој е?”. Кога ќе почнат да лазат, веројатно ќе сакаат да ги бркате по куќата, а со постарите можете да организирате и криенка. Погледнете некој филм или цртан: Вклучете го нивното омилено ДВД или погледнете некој нов по нивна желба (секако, ако е примерен за нивната возраст). Гледањето филм не мора да биде она класично седење на кауч и зевање во екранот. Направете им кино атмосфера - седете на перници, направете им малку пуканки или набавете некои грицки и уживајте во “домашното кино”. Направете план на акцијата: децата сакаат беби-ситерки кои ќе ги забавуваат, и со кои убаво ќе си поминат. Пронајдете активности кои би можеле заедно да ги правите. Можеби нешто креативно како колаж или правење на некои украси, балони. Ако не знаете што би изработувале, побарајте нешто на интернет, каде има полно совети и примери. Не е лоша ни глумата, но и читање и пишување на приказни. Секако, секогаш е забавно со музика, па слободно пејте (караоке!).

Можете дури и да испланирате некој подарок за нивните родители. Тоа е што се однесува до забавата, а сега за оној “валканиот” дел од работата. Децата, и покрај вашата добра волја за забава, знаат да направат проблеми. Можеби само затоа што им се спие или се лошо расположени. Што и да е, еве како и тој проблем успешно да го решите.

Можеби се уморни. Попладневното дремење не е лоша идеја, особено ако кажете дека и вие ќе отспиете малку. Можеби им е само досадно. Променете ја играта или прашајте ги нив што би сакале да прават. Уште еден совет е и бргу да делувате која децата ќе почнат да се бунат и лошо да се однесуваат. Она што многумина го немаат, а би требало да го имаат, е авторитет. Децата мораат да знаат дека не можат да ве влечат за нос. Не треба да се биде безобразен или груб за на децата да им се покаже кој го води главниот збор и кои се границите кои не смеат да се преминат. Исто така, немојте да ги менувате правилата. Кога еднаш нешто ќе кажете, држете се до тоа, инаку малите мудреци ќе сфатат дека можат да ги менуваат вашите правила.

57 Бидете им и вие пример. Ако барате нешто од нив, тие истото го очекуваат од вас. Ако дојде до кавга меѓу децата или почнат непримерно да се однесуваат, обидете се да ги збуните со промена на ситуацијата. Тоа обично пали. Едноставно променете ја собата или просторот во кое се наоѓаат или понудете им некоја играчка или изведете ги во прошетка. Промената е добар начин за решавање на тие ситуации. Смирување на ситуацијата можете да постигнете и со “исклучување на лошиот играч” од играта. Нека се олади сам на столица од страна, а кога ќе се смири, можете да продолжите да си играте.

Обидете се да бидете што е можно поправедни, бидејќи децата на тоа се силно осетливи. И што се однесува до евентуалните казни и награди, подароци и слично. Како на едно, така и на друго и на сите останати, инаку нема да биде добро.


58 Казна? Иако понекогаш е потребна, секако треба да се биде внимателен со неа. Прво прашајте ги родителите што да направите, ако никако не можете да ги смирите. Децата никогаш, ама никогаш не смеете да ги тепате или удирате. Тоа не е и не смее да биде казна. Казна евентуално може да биде забрана за гледање ТВ или играње на видео игра и слично. Во секој случај, најдобро е прво да ги прашате родителите.

Извор: “Дневник”, Нови Сад

Semejstvo

Важно е да забележите дали вашето дете добро гледа и дали има други проблеми со очите. Иако кај некои деца проблемот е очигледен, со другите родителите тешко ќе излезат на крај

Izbor

Детскиот вид не се развива во потполност до осмата година, така што раните воочувања на проблемот и носењето очила додека е детето мало може да значи дека нема да мора да ги носи и кога ќе порасне. Купување на очила Пуштете детето само да избере рамка за очилата. На крајот самото ќе ги носи. Треба да имате во вид дека доколку му требаат подебели стакла, тогаш најдобри се пластичните рамки. Но, внимавајте и каде купувате! Доколку изберете познат дизајнер, ќе платите голема цена, а децата им��ат непоправлива особина често да ги губат или кршат.

Знаци Внимателно посматрајте го своето дете. Можете да забележите дека има тешкотии да се фокусира на слика или на букви и книгата или играчката ја држи премногу блиску до лицето. Дали премногу му се доближува на телевизорот кога гледа цртани? Може да има и главоболки и да биде претерано чувствително на силна светлина. Ќе забележите дека трепка и се Добри навики мршти, а кога е уморно, може да се случи Научете го детето како да се грижи за очии едното око да му шета или да му се лата. “превртува”. Го иритира играње со пазли и со сè она што бара прецизност. Тестирање Родителите често дознаваат дека нивните деца не гледаат добро при тестирање на видот за упис во прво одделение од основно училиште. Сепак, треба да знаат дека ако некој до нив има проблеми со видот, тоа, за жал, ќе го наследат, најверојатно, и нивните деца. Затоа не е лошо кога вие ќе тргнете кај очен лекар да го поведете и детето.

- Повторувајте му да ги врати очилата во футрола или заштитна кутија што ќе ги симне. - Немојте да му давате очилата да ги остава на подот или на столица, лесно ќе ги скрши.

Вашето дете ја држи книгата или играчката премногу блиску до лицето - можеби не гледа добро

Уф, морам да носам очила

- Секогаш нека ги остава очилата на исто место. Така ќе избегне сè да преврти пред да тргне на училиште. - Секој ден треба да ги брише очилата со посебно крпче. - Кога се занимава со спорт, треба да ги осигурите и со специјална еластична врвка за да не му паѓаат и да не се скршат. - Некои деца нема да бидат воодушевени со носењето очила - изненадувачки е колку бргу децата стануваат самосвесни.


Semejstvo Доколку вие сте разочарани што детето мора да носи очила, потрудете се тоа да не го покажете. Некои деца можат да бидат загрижени поради тоа што изгледаат “различно”, но тоа не може да биде никаков проблем доколку ги очила носат мама или тато. Се случува, меѓутоа, и другар на вашата ќерка или син да почне да носи очила, а вашите деца веднаш да прашаат: “Зошто и ние не можеме да добиеме едни?”

Izbor

Ако се буни Ако детето се буни и избегнува да ги носи очилата, фалете го кога ќе ги стави, тоа е многу подобар метод отколку да го карате што не го носи. Можете да му дадете и мала награда кога ги носи подолго време. Разговарајте и со воспитувачката или учителката и замолете ја и таа да го потсетува вашето дете на очилата. Ако го закачкаат Ако вашето дете другарите го закачкаат што носи очила, кажете му дека треба да им објасни зошто носи очила - бидејќи му помагаат подобро да гледа. Вклучете ја и воспитувачката или наставничката која на децата треба да им објасни зошто се носат очила. Носењето очила за децата стана прифатливо неодамна. Неверојатниот успех на Хари Потер веројатно има врска со тоа. Оптичарите велат дека често им доаѓаат деца и прашуваат дали имаат очила “исто како на Хари”.

Контактни леќи Тинејџерите можеби ќе бараат да носат леќи од естетски причини или затоа што се занимаваат со спорт. Кога можат да почнат да ги носат? Не е исто време препорачливо за секое дете. Мораат да бидат доволно возрасни и одговорни за да можат да ги чистат секој ден. Сепак, сега можат да се набават леќи кои не се симнуваат секој ден. Извор: “Стил магазин”, Белград, автор: Драган Родиќ

59


60

СОНОВНИК

ЌЕБЕ - за доброто дело нема да добиеш признание / болест.

ЌЕЛА - прерано ќе остариш ако продолжиш со неумерениот начин на живеење. ЌЕЛАВ ЧОВЕК - внимавај на своето однесување ако не сакаш луѓето да ти се смеат; - ќелав/а да бидеш однапред: ќе бидеш предмет на поруга; - ќелав/а да бидеш одзади: сиромаштво; ако видиш ќелави луѓе: добро и успешно ја работиш работата. ЌЕЛИЈА - осаменост. ЌОРАВ - да бидеш ќорав: загуба; ќорав човек да видиш: среќа во игра; - ќорава жена да видиш: големо озборување. ЌУП - полн ќуп: ќе посакаш некого; - празен ќуп: те очекува непријатно изненадување.

Slobodno vreme Izbor ЌУСКИЈА - (ЖЕЛЕЗЕН ЛОСТ) - успешно ги УКРАСУВАЊЕ - твоите желби веројатно ќе поминуваш пречките. бидат остварени. УЛАР - ќе му правиш некому друштво на патување. УЛИЦА - ако се шеташ по улица: ќе склопиш ново познанство. УМИРАЊЕ - ако се сонуваш мртов/а: ќе доживееш длабока старост; - ако гледаш како некој умирa: заминување на драго лице; - ако умираш: патување, промена на околината; - ако умреш, па оживееш: грижи. УНИВЕРЗИТЕТ - ќе биде подобро ако се усовршиш во работата. УНИФОРМА - углед и чест; - ако носиш униформа: се прикажуваш подобар/ра отколку што си; - искината униформа: неУАПСЕН да бидеш - неправедно ќе бидеш успех. осомничен/а, ќе те снајдат неволји. УРИНА - веселба; - ако пиеш урина: добро УБИВАЊЕ - ако убиваш некого на сон: го- здравје; - ако вршиш нужда: загуба; - матлема опасност, пази се од себе; - ако си ти на урина: болест. убиен/а: штета, болест; - ако видиш убиен УРМА - љубов; - ако јадеш урми: ќе бидете човек: проблеми. сакан/а; - ако подаруваш урми : наскоро УБИЕЦ - ако видиш убиец: долг живот. со некого ќе бидеш во љубов; - ако најдеш УБИСТВО - ако чуеш за некое убиство или урми: радувај се на средбата која следи присуствуваш на убиство: несреќа, страв. со една стара љубов; - ако береш урми: УВЕРТИРА - ако слушаш увертира: ќе ти се обесчестување; - горки урми: венчавање. исполнат очекувањата. УВО - ќе ти измамат некоја тајна; - ако те боли уво: неповолни новости.

УРНА - смрт на некое блиско лице. УРНАТИНИ - голема тага, страв од финансиска загуба. УСНА ХАРМОНИКА - ќе уживаш во ситни задоволства. УСНИ - свежи, румени усни: среќа во љубовта; - бледи, бескрвни усни: разочарување во љубовта; - усни кои мамат бакнеж: ќе ти се исполнат тајните желби.

УДАР - ако удираш нешто или некого: те очекуваат големи напори; - ако те удрат: срам. УЖАС - ако доживееш ужас: пожар, кражба или некоја друга незгода дома. УЖИВАЊЕ - ако уживаш на сон: успех на сите подрачја. УЗДА - ќе те опоменат поради некоја глупост. УКОР - ако некого укориш: не можат сите да се однесуваат како што сакаш ти; - ако те укорат: непријатности. УСТА - преголема уста: незадоволство; УКРАС - среќен брак. полна уста: задоволство; - ако те боли устата: голема непријатност. ЌУРКА - благосостојба; ако ја слушнеш: УТЕХА - ако се утешиш на сон: имаш гоочекувај радосен настан. леми пријатели; - ако не можеш да се утешиш: ќе добиеш помош во неволја. УТРО - се наоѓаш на почетокот на некој потфат кој ќе ти успее ако бидеш разумен/на и внимателен/на; - убаво утро: надежите ќе ти се исполнат; - дождливо утро: кавги и жалост. УЦЕНА - ако уценуваш некого: незадоволство во работата. УЧЕНИК - веселба со децата; - ако си возрасен/на, а се сонуваш како ученик: неуспех во работата поради твојата неумешност.


Slobodno vreme УЧЕЊЕ - неочекувани, добри вести; - ако ФАКУЛТЕТ - ако сонуваш дека студираш те учат да играш: ќе бидеш пофален/на. некој факултет: ќе се најдеш во лошо друУЧИЛИШНА ЗАДАЧА - во работата ќе наи- штво. деш на непредвидени тешкотии. ФАЛЕЊЕ - ако на сон се фалиш: на јаве ќе УЧИЛИШНА КЛУПА - ако седиш на учи- ти се смеат. лишна клупа: некоја задача не си ја извр- ФАЛСИФИКАТ - срамота; - ако нешто фалшил/а како што треба. сификуваш: брачно неверство. УЧИЛИШНА ТАБЛА - ќе влезеш во долгови. ФАНАТИК - смени ја околината во која се УЧИЛИШНО ЅВОНО - провери дали си на- движиш. правил/а сè за да ти успее потфатот. ФАНФАРИ - важни вести, те очекува возУЧИЛИШТЕ - среќа; - ако одиш на учили- будлив настан. ште: непредвидено задоволство; - училиште полно со деца: грижи.

Izbor

61 ФОСФОР - некој ќе те излаже. ФОТЕЛЈА - углед и почести, а може да значи и болест; - ако седиш на фотелја: имаш нескромни желби; - ако се скрши фотелјата: премногу се надеваш; - стара, излижана фотелја: лоша болест.

ФОТОГРАФ - венчавање / ќе бидеш поканет/а на некоја голема свеченост или ќе посетиш некое важно место.

ФЕВРУАРИ - ти претстои пријатен настан. УЧИТЕЛ - лекомисленоста ќе те упропасти; ФЕНЕР - пази се од тајни непријатели. - ако разговараш со него: ситуацијата ќе ФЕС - ќе имаш заработувачка во странство; ти се среди. - стар фес: немаштија; - нов фес: жалост. УЧИТЕЛКА - некој ќе ти помогне во не- ФИГУРА - ќе добиеш подарок. волја. ФИЈАКЕР - патување, полно радости.

ФИЛМ - послушај совет во врска со новиот потфат за кој се подготвуваш. ФИЛОЗОФ - губиш време на неважни раФАБРИКА - непредвидена заработувачка; боти; - ако си филозоф: ќе бидеш изло- ако поседуваш фабрика: грижи. жен/а на срам. ФАГОТ - некој ќе ти досадува. ФИОКА - ако отвораш фиока: ќе најдеш ФАЗАН - здравје, добивка / ненадејно добра работа; - ако затвораш фиока: извенчавање. гледите не се поволни. ФИРМА - фирма на гостилница: ќе склопиш лош договор; - фирма на дуќан: поволно време за работа. ФИТИЉ - ќе претрпиш штета. ФИШЕК - бес. ФЛАСТЕР - повреда. ФЛЕЈТА - разочарување.

ФАКЕЛ - ако гори: среќа; - изгаснат факел: ќе чуеш за нечија смрт / несреќа; ако носиш факел: ќе ти биде возвратена љубовта / те очекува важна работа; - ако на сон видиш многу запалени факели: ќе доживееш почести. ФЛЕКА - непријатно изненадување; - флека на облека: грижи, вонредни давачки; ако ја исчистиш: ќе се спасиш од неволји. ФЛОТА - флота во акција: веселба; - победена флота: голема несреќа.

ФОТОГРАФИЈА - ќе сретнеш некого што долго не си го видел/а. ФОТОГРАФИРАЊЕ - те очекува непријатно изненадување. ФРАК - ќе бидеш поканет/а на забава. ФРАНЦУЗИН/ФРАНЦУЗИНКА - превртлива љубов. ФРАТАР - смртен случај; - средба со фратар: те чека олеснување во врска со непријатностите кои ги имаш; - ако си ти фратар: ќе добиеш некоја повисока функција. ФРИЖИДЕР - полн фрижидер: јади поумерено; - празен фрижидер: не троши го времето залудно. ФРИЗЕР - ќе доживееш некои промени (за жени позитивни, за мажи неповолни). ФРИЗЕРКА - повика на свеченост, љубомора. ФУДБАЛ - лекомисленоста може да те чини многу. ФУСТАН - прошетка; - ако носиш убав фустан: ситуацијата во која се наоѓаш ќе се среди; - шарен фустан: ќе направиш некоја глупост; - фустан извезен со злато: чест и среќа; - ако купуваш фустан: гости / смирување со непријателите; - нов фустан: нова љубов; - валкан фустан: лоши работи; - црн фустан: ќе бидеш натажен/а, смртен случај; - искинат фустан: кавга; - син или зелен фустан: исполнување на некоја желба; - жолт фустан: дволичност / љубомора; - бел фустан: свадба; - црвен фустан: лошотија; - сив фустан: тешка работа; - ако переш фустан: расипништво; прекраток фустан: слаба работа.


Zanimlivosti 10. Ајфеловата кула може да се види од Четириесет нешта кои секој прозорец на секоја зграда во Париз. се случуваат само во 11. Секој полицаец пред пензија најчесто нема да умре на последниот ден на долфилмовите жност (особени ако неговото семејство 1. Секогаш е можно наоѓање на слободно подготвува забава). (Предупредување: место за паркирање токму пред или преку Детективите можат да го решат случајот само ако се суспендирани од должност). пат од зградата која ја посетувате. 12. Автомобилите за бег никогаш не палат од прва. Но сите полициски автомобили палат од прва. (Исто така драматично ќе забават точно на местото на злосторството). 13. Ако престојуваат во куќа опседната со духови, жените сите необични звуци мораат да ги истражат носејќи долна облека која открива што е можно повеќе. 62

2. Кога плаќате такси, немојте да гледате во вашиот паричник додека ја вадите банкнотата. Само зграбете ја првата која ќе ја дофатите и предајте му ја на возачот. Таа секогаш ќе биде со точен износ од цената на возењето. 3. Вестите на телевизија обично содржат извештај кој ви треба токму во тој момент.

14. За време на полициска заседа, дејствието може да започне само по консумирање на храна и откако врелите кафиња бидат рискантно сместени на плочата од автомобилот... 15. Сите купувања во продавница задолжително вклучуваат и купување на француски лебови кои се сместени во отворени кафеави хартиени кеси. (Предупредување: кога споменатите кеси ќе се скинат, само овошјето ќе испадне од нив).

4. Морничавата музика (или сотонското пеење) кои доаѓа од гробиштата секогаш мора детално да се истражат. 5. Секоја брава може да се отвори со кредитна картичка или жица неколку секунди. ОСВЕН ако се работи за врата на куќа која гори а во неа се наоѓа дете. 6. Ако се решите да танцувате на улица, секој на кого ќе наидете ќе ги знае чекорите на танцот. 7. Сите бомби имаат електронски уреди за одбројување со голем црвен екран за точно да знаете кога ќе експлодираат.

8. Ако можеби решите да поминете како германски офицер, не ви е потребно да знаете германски. Можете едноставно да говорите англиски со германски акцент и тоа ќе биде доволно добро. Слично на тоа, кога се сами, сите германски војници преферираат меѓу себе да говорат англиски. 9. Кога еднаш ќе се нанесе карминот за усни никогаш нема да се симне. Дури ни при нуркање со маска.

Izbor

на употреба. Доколку ви снема куршуми, едноставно отфрлете го пиштолот. Секогаш лесно ќе најдете друг. 20. Сите жени кои се немажени или не се во врска имаат мачка. 21. Автомобилите ќе експлодираат во истиот момент кога ќе ги погоди само еден куршум. 22. Без оглед на жестината со која е нападнат вселенски брод, неговиот внатрешен систем на навигација никогаш нема да биде оштетен. 23. Ако ве прогонуваат низ град, обично можете да се сокриете во парадата за Свети Патрик која минува, без оглед кое време од годината е.

24. Вентилацискиот систем на секоја зграда е совршено место за криење. Никој никогаш нема да се сети таму да ве бара и ќе можете да отидете во било кој дел од зградата незабележано. 25. Ќе ја преживеете секоја битка во секоја војна, ОСВЕН ако на некого не му покажете фотографија од вашата сакана која ве чека дома. 26. Проститутките секогаш изгледаат како Џулија Робертс или Џими Ли Кертис. Имаат скапа облека и уредни станови, но немаат сводник. Во пријателски односи се со трговците во своето соседство на кои ни малку не им пречи работата со која девојката се занимава. 27. Едно кибритче е обично доволно да осветли соба со големина на фудбалски стадион.

16. На автомобилите никогаш не им треба бензин (освен ако не учествуваат во потера). 17. Ако во борба со боречки вештини вашиот непријател е бројчено далеку надмоќен, вашите соперници трпеливо ќе чекаат да ве нападнат еден по еден, при та танцувајќи околу вас со заканувачки движења сè додека не го поразите нивниот претходник. 18. Ако се вклучи микрофон, во истиот момент ќе се слушне мирофонија. 19. Пиштолите се како жилети за еднократ28. Не е потребно да се рече “Ало” или “Здраво” на почетокот на телефонскиот разговор. Разговорот кој е прекинат секогаш може повторно да се воспостави со дивјачко удирање по телефонот и постојано повторувајќи: “Ало? Ало?”. 29. Еден човек која пука во дваесетмина има поголеми шанси да ги убие одошто


Zanimlivosti 20 луѓе кои истовремено пукаат во еден Климатолозите тврдат: човек (таканаречен закон на Сталоне). Стигна мало ледено доба 30. Кога ќе го изгаснете светлото пред да одите на спиење, сè околу вас ќе се биде кое со светот ќе владее во и натаму видливо, само што ќе стане синследните 30 години касто. 31. Просечните или дури и грдите девојки можат да станат филмски ѕвезди со сосе- Бранот арктички студ кој веќе неколма едноставно симнување на очилата и ку дена централна и источна Европа уредување на фризурата. ја држи окована во лед веќе однесе

Izbor

40-тина животи, а температурите во Бугарија и Романија се спуштаат и до - 34 степени Целзиусови

Според најавите на прогнозерите, нѐ очекува затоплување, но угледните климатолози тврдат дека оваа зима е почеток на кратко ледено доба кое со светот ќе владее во следните 30 години. 32. Наместо да користат куршуми, мегаломанијаците најмногу сакаат за убивање на своите непријатели да користат комплицирани уреди кои содржат запалки, замки со јаже, смртоносни гасови, ласери и ајкули. 33. Сите кревети имаат чаршави во облик на латинско Л кои на жената ѝ досегаат до пазувите, но на мажот, кој лежи покрај неа, само до струкот. 34. Секој може да приземји Боинг 747, сè додека има некој во контролната кула кој може со него да разговара.

35. Во текот на сите полициски истраги ќе биде неопходно да се посети стриптиз бар барем еднаш. 36. Секогаш можете да пронајдете моторна пила кога ќе ви затреба. 37. Повеќето музички инструменти (особено дувачките и хармониките) можат да се свират без помрднување на прстите.

38. Во Средна Америка, сите работници на бензински пумпи имаа црвени марамчиња кои им ѕиркаат од задните џебови. 39. На секоја забава на тинејџери присутен е еден претставник на секоја супкултура (дури и луѓе кои не се омилени и кои никогаш не би биле повикани на забава). 40. Возачите на камиони свират како ќе им текне, без некоја посебна причина (не, чекајте, ова се случува и во стварниот живот!). Извор: “Вијести”, Загреб

Мојиб Латиф, професор на Универзитетот во Kiel и еден од водечките светски климатолози, чии трудови послужија за изработка на меѓународниот извештај на ОН за глобалното затоплување, верува дека следните три децении ќе бидат своевиден климатски џеб, време на студ после кој продолжува времето на глобално затоплување.

“Промените во океанските струи кои климатолозите ги познаваат како северноатлантски осцилации ќе преовладуваат над глобалното затоплување и ќе предизвикаат ладно време од триесет години. После тоа, просечната температура повторно ќе почне да расне до екстремни вредности”, изјавил Латиф во текот на конференцијата на ОН за климата. Со неговите тврдења се согласуваат и климатолозите на Американскиот национален центар за снег и мраз. Нивниот истражувач Марк Серезе тврди дека океанските струи многу придонесуваат за промената на температурата, а ладните џебови кои се појавуваат поради стакленичките гасови се составен дел од процесот на глобалното затоплување.

Извор: “24 сата инфо”, Бања Лука

63


64

Никотинска зависност Истражувачите се обидуваат да најдат одговор на мистеријата зошто луѓето пушат, дали се генетски предодредени, дали го имитираат однесувањето на своите родители, или поради зависничката сила на никотинот

Никотинот е високо зависничка супстанција која се наоѓа во цигарите и сè повеќе во други производи - никотински фластери и мастики, никотински пијалаци па дури и во никотински гелови. Гелот во чиј состав се наоѓа никотин продаден е во 40 земји. Гелот или останатите производи со никотин би можеле да им помогнат на пушачите да престанат да пушат или да ја задоволат својата потреба за никотин на места каде пушењето не е дозволено. Меѓутоа, критичарите велат дека овие производи исто така можат да создадат зависност од никотин кај непушачите или да ги охрабрат да земаат туту��ски производи за џвакање. На научниците веќе со години им е познато дека никотинот е исто така зависничка дрога како и хероинот и кокаинот, нешто за што повеќето од јавноста можеби и не е свесна.

Докторите предупредуваат, бидејќи пушачите мислат дека никотинот не предизвикува рак што не е точно. Истражувачите неодамна ги доведоа во врска мозочните рецептори со зависноста од никотинот. Тие востановиле дека едно повлекување дим од цигара доставува никотин во мозокот во текот на пет отчукувања на срцето. А кога еднаш ќе стигне до мозокот, никотинот го менува и хемискиот состав на ќелиите. Што повеќе човекот пуши, повеќе никотин му е потребен на мозокот. Научниците од Медицинскиот факултет на Универзитетот Дјук во САД ги проучувале

Zdravje i ubavina Izbor ефектите на никотинот на глувци кои биле Зошто зеваме? изложени на дрогата уште во матката. Тие глувци развиле силна зависност подоцна, Никогаш до сега не е прецизно утврво однос на глувците кои се родиле без дено зошто и ние почнуваме да зеваизложување на никотин.

ме кога гледаме некоја личност која тоа го прави - во живо, на филм, на виде снимка или на компјутер

Истражувачите потоа го повлекле никотинот. Кога повторно им дале никотин, изложените глувци зеле двојно повеќе од глувците кои претходно не биле изложени на таа супстанција. Истражувачите велат дека резултатите на истражувањето особено ќе бидат значајни за бремените жени.

Потомците на жените кои пушеле додека биле бремени, или земале никотин во некој друг облик, би можеле да имаат поголеми шанси да станат зависници од дрога. Научниците велат дека студијата може да укаже на потребата за ефективни облици на третман за пушачите кои се трудат да се ослободат од таа навика доколку нивните мајки исто така биле пушачи. Извор: “Студио Б”, Белград

Една теорија е заснована на претпоставката дека зевањето е облик на невербална комуникација. Кај бабуните, на пример, интензивното зевање во групата сигнализира дека е време за спиење, а типично е водачот (алфа мажјакот) да го заврши ритуалот на зевање, со широко отворена уста. Ако нашите предци го користеле зевањето за да комуницираат како денес бабуните, тогаш заразноста на зевањето би можела да биде неволен, генетски програмиран феномен.

Поважно од прашањето зошто зевањето е заразно, секако е прашањето зошто некој воопшто зева? А сите ние тоа го правиме по десетина пати на ден, најчесто рано наутро и доцна навечер. Всушност, зевањето започнува уште пред раѓањето - фетусот во матката почнува да зева уште во 11-тата недела од развојот. Меѓутоа, малку сигурно се знае за механизмот на зевањето. Зевањето, најверојатно, не покажува секогаш потреба за спиење и се чини дека нема никаква врска со претпоставката дека нашиот организам нема доволно кислород или поседува премногу јаглерод диоксид (што, теоретски, би можело да изискува длабоко зевање).

Оваа втора теорија губи на сигурноста по една студија од 1987 година која покажала дека доброволците, подвргнати на вдишување на големи количини на кислород, не зеваат помалку од оние кои


Izbor

биле изложени на висока концентрација на јаглерод диоксид - кои исто така, не зеваат повеќе и почесто. Теории за зевањето Еве некои од најразумните теории за зевањето - иако ниедна од нив не добила научна потврда: - Зевањето ги шири нашите бели дробови и околните ткива, штитејќи го така чувствителното ткиво на белите дробови од пукање. Ова би можело да објасни зошто често зеваме во време кога дишењето е “плитко” (кога сме уморни, кога ни е досадно или кога само што сме станале од спиење). - Зевањето “дистрибуира” супстанца по име “сурфактант”, течност која ги обложува малите воздушни “џебови” во белите дробови и им помага да останат отворени. Оваа супстанција е критична супстанца која му овозможува на новороденчето да го преживее “излегувањето” од матката. Оваа теорија би можела да објасни зошто фетусот зева во текот на развојот, подготвувајќи се да почне да ги користи сопствените бели дробови. - Зевањето ги шири мускулите и го зголемува обемот на срцето. Поради тоа, зевањето го подготвува телото на повисок степен на внимание, особено после опуштањето. Тоа објаснува зошто спортистите и професионалните музичари често себе се фаќаат како зеваат пред периодот на пораст на активностите.

Zdravje i ubavina Истражувачите забележале дека стимулација на некои делови на мозокот кај животните и луѓето може да провоцира зевање. Извесни супстанци, пренесувачи на пораки во мозокот, исто така имаат улога во зевањето. Затоа, колку и да изгледа едноставно зевањето сепак е сложено однесување со неизвесна задача...

65 предување дека лекот не би требало да го користат овие болни. Во поедини белградски аптеки може да се купи “редуктил”, по цена од 3.870 динари за кутија од 28 таблети. Лекарски рецепт не е потребен, но фармацевтот ќе ви обрне внимание дека “можете да го пиете само ако сте здрави”.

Извор: “Б92”, Белград

Опасни пилули за слабеење во српските аптеки

Кога зимата ќе се вовлече во коски

На лицата кои патат од болки ви мускулите и зглобовите зимското време ни малку не им годи. На ладно мускулите се собираат и ја губат елаТаблети за слабеење, производ на стичноста, поради што се зголемува американската компанија “Абот ла- опасноста од мускулна напнатост и боратории”, во Србија се продаваат повреди без рецепт

Кога надвор е влажно, почувствително реагираме на болка, но дури и на оние кои обично немаат никакви претходни тегоби на ладно и влажно време им се случува да ги заболи половината или мускулите Пилулите кои во српските аптеки можат да им се напнати. Како да ги избегнете да се купат без лекарски рецепт, по проблемите и што да правите да ви биде цена од скоро 4.000 динари (околу 40 подобро, објаснува доктор Предраг Мугоевра) за кутија, масовно се повлекуваат ша, акупресуролог и физијатар. од аптеките ширум Европа, откако надлежната агенција заклучила дека зна- Што им годи на зглобовите чително го зголемуваат ризикот од срцев Најдобро би било да отпатувате во потопли краеви, но ако тоа не можете да си го или мозочен удар. Европската комисија ќе разгледува дали дозволите, постои начин себеси да си поќе ја укине дозволата која овој лек ја могнете. добил на пазарот на ЕУ 1999 година, от- Топлина како до Европската агенција за лекови По природата на нештата, во зима потопло (ЕМА) стигнало предупредување дека се облекуваме, но понекогаш ни тоа не е ризиците при користење се преголеми за доволно. Грејачите за зглобови од ангора заболените од кардиоваскуларни боле- ќе ги заштитат чувствителните делови на телото и ќе ја ублажат болката. На оние сти. ЕМА им советувала на лекарите да не кои патат од артроза и артритис, ќе им гоги препишуваат пилулите за слабеење ди сауна под услов зглобовите да не им се кои содржат сибутрамин. Тие во Европа воспалени. Па, сепак консултирајте се со се продаваат под имињата “редуктил”, својот лекар, кој ќе реши што е најдобро за “редуксад” и “зелиум”, а во САД како “ме- вас, бидејќи ова се нови теории кои доаЗнак за болест? ѓаат од странство, па сите нови работи би Верувале или не, зевањето може да биде ридија”, пренесува Ројтерс. требало да се прифаќаат со резерва. и сигнал за болест. Иако ретко може да се смета за прв сигнал, интензивното зевање е мошне упадливо кај личности со мултипла склероза; амиотрофична латерална склероза (АЛС, исто така позната и како Лоу Герингова болест). Зевањето се појавува по повреди од радиоактивност (како во случајот на радиолошката терапија); забележено е и кај “Ризиците од употреба на овој лек се личности кои примаат терапија против поголеми од потенцијалната корист”, се наведува во соопштението на ЕМА. Паркинсоновата болест. Ретко, зевањето во голема мерка може Американската агенција за храна и лекови да најави почеток на мигрена. Од друга (ФДА) исто така заклучила дека овој лек го Соодветна исхрана страна, зевањето е поретко кај болните од зголемува ризикот од срцев или мозочен Урамнотежената исхрана не само што шизофренија. Не е јасно зошто овие боле- удар кај луѓе со кардиоваскуларни заболу- допринесува за витка линија, туку им гости можат да ја одредат зачестеноста на вања, но компанијата која го произведу- ди и на зглобовите. Избегнувајте масно ва, “Абот лабораторија”, се согласила месо и сувомеснати производи, како и зевањето кај некои лица. само на кутијата да истакне јасно преду- премногу слатки, бидејќи на тој начин се


66 Zdravje поттикнуваат воспалителните процеси во зглобовите. Спротивно на тоа, ќе ви годи витамин Е и омега 3 масни киселини од оревестото овошје, риба, соино и масло од репа. Трудете се да јадете полно свежо овошје и зеленчук, сега може да се најде во текот на целата година. При тоа е добро што почесто во овој период да внесувате што повеќе јаболка, печени или свежи тикви.

Прошетка Секако дека од стравот од болки не треба да престанете да се движите, бидејќи на тој начин на зглобната рскавица би ѝ ги скратиле важните материи. Покретите, меѓутоа, треба да бидат лесни и уедначени за да се избегне оптоварувањето. Прошетката е идеален начин да го поттикнете производството на синовијална течност која ги “подмачкува��� зглобовите. Секако, во фазата на акутни, посилни болки се препорачува мирување, а ако болките потраат во некој подолг временски период, потребно е сите вежби и секое движење да се подредат на положбата која се вика растоварна положба на зглобовите. На пример, ако е проблемот во колената, колковите или зглобовите кај стапалото, вежбите се изведуваат во седечка или лежечка положба. Користењето на домашен велосипед е активност која секако ќе ви годи.

Ублажување на болката И против акутните болки може нешто да се стори. Мирувањето е задолжително, а можат да помогнат и билни креми со екстракт на гавез, мошне бргу делуваат и ја ублажуваат болката, намалувајќи ги

i ubavina отоците и смирувајќи ги воспаленијата. Или некои други кои ладат или топлат.

Sport

Izbor

Што им е потребно на мускулите Повнимателно однесување и примена на одредени мерки ги спречуваат болките во грбот и вкочанетоста во вратот. За сето тоа да се спречи, треба да постои и континуирана физичка активност која мора да биде дозирана и целна. Што значи дека покажаните и научени вежби за одреден регион мора секојдневно да се применуваат. Но одењето е неприкосновено по своите квалитети.

Федерер сигурен до титулата

Масажа Зависно од тоа каде чувствувате болка, замолете го партнерот или некој близок да ве измасира или тоа направете го сами. Масажата ја поттикнува циркулацијата и ги опушта мускулите, а може и да ја спречи болката. Професионалните масери користат кантарионово масло за масажа

Најдобриот тенисер на светот Федерер ја освои 16-тата Грен слем титула во кариерата Швајцарскиот тенисер Роџер Федерер го освои Отвореното Првенство на Австралија, откако во финалето го победи Енди Мареј со 3:0 во сетови (6:3, 6:4, 7:6). Првите два сета му припаднаа на Федерер по неполни час и половина игра, можеби и полесно одошто се очекуваше. бидејќи тоа има против-воспалително дејБританецот се разбуди во третиот сет кој ство. Сепак, не треба многу да очекувате по голема борба и 6:6 влезе, во возбудлив од масажата ако проблемите се сериозни. тај брејк. Марер во тај брејкот имаше дури Тука единствено физијатар може да ви пет сет топки кој не успеа да ги искости, а помогне. Федерер до титулата дојде по третата сет топка. Швајцарецот така дојде до својата трета титула на Australia Open, а Мареј и по 74 години не успеа да ѝ ја донесе титулата на Велика Британија, пропуштајќи ја и прилика да ја заземе втората позиција на ATP листата, на која сега се наоѓа Новак Ѓоковиќ.

Извор: “Блиц”, Белград, автор: Билјана Тасиќ


Sport Серена петти пат кралица конкуренција на дублови, откако во Мелбурн, во финалниот меч ги совладаа Кару на Мелбурн Блек од Зимбабве и Американката Лејзел Хубер са 2:0 (6:4, 6.3). Серена Вилијамс, првата тенисерка Интересно је дека сестрите Вилијамс до на светот, го одбрани насловот на сега играле 11 финалиња на Грен слем победничка на Австралија опен. Во турнирите и дека во секој завршен меч финалето беше подобра од Белгијка- биле поуспешни од соперничките. До титулата во Мелбурн, која им е четврта та Жастин Енан со 2:1 (6:4, 3:6, 6:2) на Австралија Опен, стигнаа за само 86

Izbor

67

За Серена е тоа дванаесетта Грен слем ти- минути. Претходно, најдобри на првиот тула во кариерата, и петта круна на нај- Грен слем турнир во сезоната, беа во добра во Австралија каде досега славеше 2001-та, 2003-тата и 2009-тата. во 2003, 2005, 2007, 2009. Енан, пак, го играше својот втор турнир по враќањето во тенисот, по 18 месеци пауза. Втор пат дојде до финалето и застана. Во Бризбен Нестор и Зимоњиќ останаа подобра од неа беше сонародничката со кратки ракави во Клајстерс, а овде по два часа и шест минути игра - Серена. финалето

Ненад Зимоњиќ и Даниел Нестор не успеаја да го освојат најголемиот трофеј вон Вимблдон. Во финалето на Австралија опен изгубија од старите познаници браќата Брајан со 2:1 во сетови

Ова беше 14-ти меч помеѓу Серена и Жастин, и 8-ма победа на Американката. Статистичките бројки беа главно изедначени во мечот. Енан имаше помалку неизнудени грешки (32-37) како и повеќе брејк прилики (16-11). Но Серена направи повеќе брејка (6-5), и вкупно собра пет поени повеќе у мечот (90-85).

Браќата Брајан по скоро два часа игра ги совладаа Нестор и Зимоњиќ. Првите носители на турнирот така го освоија четвртиот Австралија Опен во последните пет години. Нестор и Зимоњиќ до сега играа единаесет пати против браќата Брајан и остварија осум победи. Секој пат се состануваа во финалињата на турнирите.

Мареј сепак пресилен за Чилиќ

Британскиот тенисер Енди Мареј се пласираше во финалето на Австралија Опен откако го победи 14-тиот играч на светот Марин Чилиќ од Хрватска со 3:1 во сетови (3:6, 6:4, 6:4, 6:2).

Сестрите ја одбранија титулата

Американките Серена и Венус Вилијамс је одбранија титулата на победнички на Отвореното првенство на Австралија, во

На патот до финалето, српско-канадскиот пар го совлада, освен останатите, во полуфиналето, хрватско-српскиот дубл Иво Карловиќ и Душан Вемиќ, со 2:0 во сетови (6:4, 6:4).

Во мечот кој траеше три часа и две минути, Мареј го загуби првиот сет, кој беше неговиот прв изгубен на турнирот. Со оваа победа Мареј стигна до своето второ финале на еден Грен слем турнир , по оној на USA Open во 2008-та.


68

Ѓоковиќ на Цонга поради дијареја му препушти лесен влез во полуфинале

Sport Izbor - Дали навистина имал проблем со стома- Партизан (не)очекувано го кот, јас тоа не знам. Ѓоковиќ понекогаш победи Пао на сред Атина - 64:59 прави слични работи и на крајот победува. Вистина, видов дека не се чувствува најЧудо? Повеќе не! добро уште на почетокот на четвртиот сет. Тој е добар играч и имаме коректен однос, но мора што побргу да заборави на овој меч. Мене ми останува што подобро да се подготвам за следниот ривал, страшниот Федерер. Оптимизмот по повод пласманот во финале го засновам на добрата форма - рече Цонга.

Рафа повторно мачи мака со повреда

Партизан го совлада европскиот Е, баш не му се дава! Минатата годишампион, екипата на Панатинаикос, на поради сончаница, ова поради трусреде Атина со резултат од 64:59! ење со храна, Новак Ѓоковиќ е запрен Шпанскиот тенисер Рафаел Надал му во новиот обид на Australia Open да ја го предаде мечот во четврт-финалето на Британецот Мареј поради освои титулата како во 2008-та повреда на коленото, при резултат Французинот Жо Вилфред Цонга поради 2:0 за Мареј сè петти пат во седум меѓусебни мечови беше подобар од српскиот тенисер - 7:6, 6:7, 1:6, 6:3, 6:1, кој крајот го дочека сиот блед и едвај стоејќи на нозете. Од четвртиот сет, при резултат од 2:1 во сетови за Ноле и 2:0 во гемови за Цонга, започна здравствената драма. Судијата дури после низа на молби го пушти во тоалет... - Морав на кратко да се повлечам, инаку ќе се исповраќав на самиот терен. Толку ми беше лошо. Но, уште пред почетокот на мечот имав пролив, грозно се чувствував. Не ми е јасно дали сето тоа е од храната. Јадев паста и салата, непосредно пред почетокот на мечот и малку пилешко, исто како и секој ден на турнирот во Мелбурн. Да не ме сфатат погрешно, немам намера да барам било какво оправдување за поразот во четврт-финалето, Цонга заслужено уште еднаш триумфираше. Од друга страна, не ме интересира како ќе игра против Федерер во полуфиналето - изјави Новак Ѓоковиќ.

Како што српскиот тенисер не е претерано заинтересиран за Цонга, така ни францускиот претставник не го интересираше премногу здравствената состојба на Ѓоковиќ.

Мареј првиот сет го доби со убедливи 6:3, но во вториот Шпанецот заигра подобро и успеа да дојде до тај-брејк, кој сепак го доби Мареј (7:2). Во третиот сет Мареј поведе со 3:0, а Надал поради болки и слабото движење на теренот му рече на судијата дека не може да го продолжи мечот. По побараниот медицински тајм аут Надал одлучи да не ризикува сериозна повреда на коленото и го предаде мечот.

“Му се извинувам на Енди поради предавањето. Минатата година ја преминав границата, па долго паузирав, сега не сакав да ја направам истата грешка”, рече Надал.

Ова е трета победа на Мареј над Надал во 10-тиот меѓусебен меч.

Податокот за тоа колку домаќините постигнаа поени, доволно говори каква одбрана одигра белградски Партизан. Црно-белите играа повторно без Алекса Мариќ, што на победата во Атина ѝ дава особена драж! Вујошевиќ: Сите заслуги за играчите! - Пресреќен сум поради ова, се работи за голема победа. Секако, сите заслуги одат кај играчите кои исклучително се бореа. Еден дел од добрата игра произлегува од растовареноста и така мора да остане. Оваа екипа е истата онаа од пред овој меч, во оваа група остануваме аутсајдери. Секако, на секој меч ќе се трудиме што поскапо да ја продадеме својата кожа - рече по мечот тренерот на Партизан Душко Вујошевиќ.

Божиќ: Ладни глави за победа! До позитивниот резултат се дојде со рационални решенија во фазата на нападот и со сјајна, гранитна одбрана. Во последните моменти мечот беше преломен, бидејќи домашните утнаа дури четири врзани напади, а црно-белите тоа знаеја да го казнат. Белграѓаните до крајот постигнаа уште пет поени, а Атињаните само два!


Sport - Голем меч, голема победа! Со одлична игра го победивме актуелниот првак на Европа на негов терен. Кога играш во гости многу е важно да го контролираш ритамот на натпреварот, ние тоа одлично го направивме. Бевме исклучително прибрани и со ла��ни глави во завршницата, кога е најважно и заслужено победивме. Тоа ни дава поттик за натамошниот тек на Евролигата и НЛБ лигата и ни дава обврска, како треба да играме во наредните натпревари, односно како да одиме кој својата цел и своите желби - рече капитенот Петар Божиќ.

Izbor

Обрадовиќ: Не паметам вака лош Пао! Податокот дека зелените постигнаа само седум поени во последната четвртина, односно дека не поентираа од 33-тата до 40-тата минута доволно говори каква одбрана подготвил Душко Вујошевиќ. - Во последните десет минути Партизан имаше 16 скокови, ние шест. Во најважниот дел од натпреварот не погодувавме, додека противникот од втора и трета прилика тоа го правеше. Искрено, не паметам натпревар во кој сме биле вака катастрофално агресивни во одбраната - беа првите впечатоци на тренерот на Панатинаикос Жељко Обрадовиќ!

- Пред натпреварот рековме дека Партизан е сериозна екипа која знае да игра. Јасно рековме дека прва работа која мораме да ја направиме е контрола на скокот и внимание во одбраната. Во прашање е екипа која просечно има 11 офанзивни скокови, а во првото полувреме им дозволивме само три. Огромна разлика беше продолжението на играта кога Партизан фати дури 11 топки под нашиот кош. Тоа ни беше најголемиот проблем - заклучи Обрадовиќ. Победата над актуелниот шампион на Европа, може, но не и нужно, да се вброи во категоријата на чуда. Бидејќи, ако се погледнат резултатите на Партизан во последните три сезони, лесно се доаѓа до заклучок дека ваквите победи се донекаде и очекувани. Резултати за восхит!

Horoskop 69 ОВЕН само за една опција, бидејќи физички не Љубов: Добриот и опуштен став кон парт- можете да ги искористите обете. Во секој нерот ќе донесе и добар развој на љубов- случај, ќе напредувате, а многу Близнаци ната ситуација. Ако другата страна е помла- ќе добијат прилика да го унапредат својот да од вас, можеби ќе бара повеќе страст во статус во работата или едноставно да се врската, а вие сте за сега во помирна фа- усовршат во своето професионално знаеза. Инаку динамиката ви одговора, но мо- ње. Ќе работите добро и паметно цела жеби баш сега и не. Затоа е важно некако недела. да ги усогласите вашите желби и (ако е Здравје: Ќе се чувствувате натпросечно потребно) да направите компромис. Оние добро цела недела. кои се сеуште сами ќе бидат доволно акРАК тивни да остават впечаток. Љубов: Новите страсни и еротски желби Работа: Идните денови ќе имате прилично нема да ви даваат мир. Доколку вашиот/ лежерен пристап кон работата и работите та партнер/ка ги дели сличните интеревоопшто. Нема да ве загрижува ни она си, ќе ви биде добро, бидејќи ќе истражушто инаку би можело да ве загрижува. вате нови подрачја во таа сфера. Доколку е Не се работи за самодовербата, туку за поинаку, ќе ви биде потребна многу енердовербата во другите со кои радо ќе согија и самодоверба на другата страна да работувате. Сепак, внимавајте сè да не ѝ објасните што всушност сакате и какви премине во лековерност. Она што треба се вашите очекувања кога се работи за људа го завршите вие самите, направете го бовта. Ако успеете во тоа ќе имате динанајдобро што знаете. Нервозата и поситмична недела. Ако не, ви следи натегнуваните невнимателности повремено ќе се ње и ценкање со саканата личност. Можна појавуваат и натаму. е и борба околу доминацијата чии желби Здравје: Се наоѓате во одлична физичка ќе бидат исполнети. состојба, а помали проблеми се поврзани Работа: Сеуште не сте сигурни во кои од со можноста од минливи нервирања, но можните промени да се впуштите. Ќе бидеглавно поситни. те по малку нервозни, но и решителни раБИК ботите да ги доведете во ред или и да ги Љубов: Цела оваа недела сметајте на промените. Можната грешка во чекори вистински љубовни проблеми. Можна е ќе ја надминете со поддршка на своите љубомора, искажување на страсти на не- соработници кои ќе ве поттикнуваат на примерен начин, емоционално ранување подлабоко и потрезвено размислување или тотална рамнодушност која од друга за поставените цели. Ако не сте сигурни, страна може да има навредлив ефект или можете да си земете уште малку време да слично. Настојувајте да бидете смирени и размислите. урамнотежени колку што можете и одр- Здравје: Во текот на неделата ќе уследи жувајте солиден status quo во своите при- подобрување на вашето здравје и кондиватни работи. циона состојба, а ќе остане само мала нерРабота: Притисокот на надредените или воза од која лесно ќе се ослободите. зголемувањето на барањата во работите ЛАВ ќе се зголеми. Со сето тоа вие тешко ќе Љубов: На повидок се вистински љусе носите, па сметајте дека пред вас е небовни сцени зачинети со љубомора, што понапорна недела. Сепак, ќе бидете страст, разни испади, па и глумење. Вие во состојба сè што е потребно да рациоќе бидете поактивни, поагресивни, но и нализирате и токму на тој начин ќе наоѓасо големи (веројатно поголеми одошто те излез од ситуациите кои субјективно кај другата страна) копнежи по саканата тешко ќе ви паѓаат. Исто така, настојувајте личност. Смената на различни расположеда бидете економични со своите сили, бинија (помеѓу сигурност и потполна несидејќи ќе бидете во состојба да ја растурате гурност) ќе направат од вас по малку неенергијата и да бидете поуморни од обичстабилна личност, барем кога се работи но. Внимателно планирајте ги своите заза однесувањето. Оваа неуедначеност ќе дачи. донесе и по некое љубовно искушение. Здравје: Веројатен е пад на имунитетот, па Во секој случај пред вас е интензивна чувајте се од сите можни вируси и слично. љубовна недела, во која ќе морате да се Засилете го внесувањето на витамини. прилагодувате и да балансирате најдобро БЛИЗНАЦИ што знаете. Само не претерувајте. Љубов: Кристално ви е јасно кон што се Работа: Можете да очекувате бурна стремите во љубовните односи, па при- недела. Сето она што силно сте сакале мерно на тоа и ќе се потрудите. Сите кои да го направите на работа, другите допрсе сеуште сами ќе гледаат да го достигнат ва ќе го земат како можност. Нивните нивото на критериум кои себеси си го разгледувања понекогаш ќе ве доведувапоставиле, па нема да се задоволат со ат до лудило, а ако сè почне да се развлебило што, но самите ќе бидат спремни кува (бидејќи другата страна е неодлучна), да го остварат замисленото. Оние кои се би можеле да станете и агресивни. Запамевеќе во врска ќе забележат дека односот тете дека овој пат зависи сè од вас и дека им се развива на сè поквалитетен начин не можете да го остварите поставеното без и некако како да добива на значење по- консолидација со другите. Бидете диплоради благородните стремежи и цели. Ќе мат и бидете трпеливи. се чувствувате збогатени и среќни на нов Здравје: Виталноста ќе ви биде ослабена, начин. но и вие самите ќе бидете недисциплиниРабота: Пред вас е недела на просперитет рани. А токму дисциплината е она што ви и многу нови можности во развојот на ва- е најпотребно. Поради сè можете да зарашата кариера. По некој пат ќе посакате да ботите некоја вирусна инфекција или дуседнете на две столици и единствено ќе ви ри и повреда. Обидете се да се смирите биде тешко та што ќе морате да се решите и сталожено да го организирате животот.


70 Nedelen horoskop od 01. 02. do 07. 02. Izbor ДЕВИЦА да бидете трпеливи со добра доза на са- скромни, но се работи само за исправна Љубов: Љубовта кон работата или малите моконтрола. Така ќе поминете уште една проценка на ситуацијата. Не обѕирајте се куќни радости ќе ви бидат поважни од го- релативно мирна недела, додуша, не на можните критики, туку доследно уште лемите и важни љубовни теми. Ако сте во онолку исполнета колку што вие знаете еднаш проверете ги своите забележувања врска, ќе гледате деновите да ги минете дека може да биде, но коректна. Сите ос- и поставете ги плановите како што сте ги некако обично без излегувања и според танати љубовни акции лесно ќе излезат замислиле. Вие сте во право. вашиот дневен ред. Другата страна мо- од контрола, па најдобро е да се стрпите. Здравје: Нема лоши влијанија на вашето жеби нема секогаш да ги дели вашите Работа: Моментно сте во фаза на делов- здравје, па повеќето од неделата ќе се интереси и планови, но бидејќи се тие од но затишје или најмногу би сакале да чувствувате мирно, добро и стабилно. поедноставен и не толку значаен карактер, се повлечете од рингот. И тоа би била ВОДОЛИЈА можно е тоа воопшто да не биде важно, па добра одлука, ако можете реално да ја Љубов: Венера во вашиот знак ќе ве напрапо инерција да се прифати вашиот ритам. спроведете во дело. Неделата е одлична ви привлечна личност и расположена за Ако дојде до несогласувања, расправите за подлабоки размислувања и ставање љубов. Но Марс во опозиција со вашата ќе се водат околу ситници. Тие можеби точка на “и”, донесување на долгорочни планета може да направи од вас и вистинвам ви значат, но бидете свесни дека об- заклучоци и планирање на иднината. Доска цел на нечии љубовни мечти при што јективно на другите тие ситници не им колку пак морате да работите, ќе се трудругата страна може да стане агресивна. значат ништо. Затоа не бидете досадни, дите да бидете на висина на задачите, но Оваа неуедначеност може да изроди туку само покажете колку сакате. тоа ќе в�� биде напорно. во љубовни кавги каде повеќето вие ќе Работа: Ќе имате сè повеќе работа. Осо- Здравје: Пред вас се денови со многу бидете “нападнати”, било саканата личбено тоа се однесува на Девиците кои ра- предизвици, напнатост, но и сила на дуност да ве критизира, било пред вас да се ботат во услужни дејности, иако и другите хот која ќе ви помогне сè да надминете. поставуваат неразумни (читај - понекогаш ќе работат со многу обврски. Работната Времето е шарено и можете да избегнете и љубоморни) барања. Затоа веднаш однедела, општо, ќе биде мошне богата и некоја вироза, но и да ја избегнете. редете јасно кој е кој во врската и што од исполнета. Нема да ви биде тешко, биСТРЕЛЕЦ истата очекувате. дејќи здраво ќе размислувате и на некој Љубов: Незадолжителни разговори, при- Работа: Низа на планети во вашиот знак начин и ќе уживате во работата. Помали јатни средби со лица од спротивниот пол, ќе направат од вас личност која многумипроблеми ќе бидат врзани за лицата кои но без обврски, ќе бидат главна тема на на ќе ја побараат кога станува збор за и инаку не ги сакате, па истите ќе гленеделата кога станува збор за приватниот потребен соработник. Ќе ги има и оние даат да ви сложат некоја игра. Но, тоа е живот. Ќе уживате и во некоја расправа кои ќе продолжат да ве критизираат, но нивни проблем, а вас тешко ќе ве дестабиза некоја сосема далечна тема и нема да вам тоа нема да ви биде важно. Работите лзираат. ви биде важно што другите мислат. Ако ќе се одвиваат главно добро, а особено Здравје: Ќе се чувствувате мошне добро сте во врска, можноста другата страна оние на кои вие имате лично влијание. И повеќето од оваа недела. Се зголемува и погрешно да ве разбере е веројатна, но финансиската ситуација би можела да почвашата склоност кон здрав живот, па посо вешто објаснување и вие ќе избегнете не да се поправа иако на тоа навистина ради тоа ќе се чувствувате и подобро. некоја мала љубомора. Оние кои се сами не се надевате. Ќе се создадат околности ВАГА ќе гледаат да не се чувствуваат врзано, па кои чекор по чекот ќе ви отворат можност Љубов: Забавите и излегувањата ќе станат сите можности ќе ги остават отворени. да заработите и некој покрупен хонорар поинтензивни, а овие денови можни се и Работа: Императивот на слобода ќе ви или да добиете зголемување на платата. средби полни со страст на места на опште- биде поважен од работните задачи. Нај- Здравје: Малку стрес и нервозни соништа ствени настани. Веројатно вие ќе бидете добро овие денови ќе им поминат на минливо ќе ве возбудат, но останато е во актер на многу од нив, а со вашиот шарм и оние Стрелци чија работа бара постојано најдобар ред. урамнотежен пристап можно е токму вие движење. Ним ќе им биде прекрасно. Сè РИБИ трезвено да одговарате на непримерни од- поставено ќе одработат на време и со лесЉубов: Ако досега сте сонувале, сега несувања на другата страна. Ќе се најдете нотија, а ќе им останат и доволно слободљубовниот сон би можел да стане малво ситуација кога ќе морате вие да ги маз- ни моменти во кои ќе можат незадолжику непријатен, односно би можеле да ги ните работите, а тоа вам инаку ви оди од телно да се шеткаат. Оние кои работат во почувствувате последиците од неурамнорака. Сепак, колку и да се трудите, ќе тре- канцеларии или имаат седечка работ тештежени љубовни страсти. Особено тоа се ба и останатите да се потрудат за работите ко ќе се мират со фактот дека мораат да однесува на оние кои одржуваат тајна људа дојдат во рамнотежа. Бидете свесни де- останат на едно место. Утеха ќе наоѓаат бовна врска. Можно е истата да биде отка вие своето сте го направиле. во сурфање по интернет страниците со криена или кавга поради таквиот карактер Работа: Работата со младите соработни- патописен карактер. на врската. Вие ќе бидете оптимист и по ци, децата или креативната работа кај Здравје: Здравјето ќе биде на сосема замалку лековерно ќе се обидувате да заповеќето Ваги овие денови ќе добие на доволувачко ниво. Ќе бидете добро. држите status quo, но нема баш сè да значење. Тоа работните часови ќе им ги ЈАРЕЦ ви успее. Можеби е време работите да направи исполнети, интересни, а нивЉубов: Нема да има поголеми промени почнат да се расчистуваат, а вие сте по малното расположение ведро. Повремените во вашите лични односи. Оние кои се во ку кукавица тоа и да го направите. Долгопериоди на збркано или нервозно размиврска ќе ја одржуваат и развиваат она- рочно гледајќи, подобро е сè да биде јасслување ќе ве доведат во состојба на нека како што мислат дека треба, а тоа но, отколку да живеете во тиња. одлучност и одложување на краткорочни значи во насока на расчистување. Пома- Работа: Јупитер запловил во вашиот знак одлуки, но не толку за тоа да биде загрижули проблеми можат да настанат кај сексу- и сега веќе по малку го чувствувате негововачки. Ако нешто не биде сосема јасно, алните барања од ваша страна, бидејќи то влијание. Според работата се однесувапотрудете се своите разгледувања да ги овие денови ќе бидете помалку нестрпли- те полежерно и со повеќе доверба во сораподелите со своите соработници, и така ви и нагли, што инаку не е ваша особина. ботниците, а на некои веќе им се отвораат да дојдете до конструктивен заклучок. Важно е со партнерот/ката да се обидете нови можности. Кај други станува збор за Здравје: Подобрување на здравствената да ги усогласите ставовите и начинот како само насетување на подобро утре, но за и кондиционата состојба ќе почувствувате ја доживувате еротиката. Ги имате сите некое време и кај нив би можело да дојде низ поведар пристап кон животот и низ шанси во тоа и да успеете, бидејќи знаете до прилика за подобрување на професионадминување на жални состојби. што сакате. налниот статус или да добијат работа која СКОРПИЈА Работа: Финансиските комбинации и одамна ја посакуваат. Овие денови ќе доЉубов: Најдобро ви е да се завлечете кооперации ќе го окупираат вашето вни- несат и зголемена креативност и смисла некаде и да отспиете мал зимски сон. мание оваа недела. Ќе гледате што пове- за истражувачка работа, па сите оние РиОва дефинитивно нема да биде недела ќе да заштедите, но и да отворите нови ка- би кои работат нешто од опишаното ќе биза љубов, но тоа не значи дека инаку нали на можна заработувачка. Со оглед на дат во нагорна линија. стабилната врска нема да можете да ја тоа дека сте реалист по природа, сосема е Здравје: Ќе се чувствувате добро цела неодржувате на сосема пристојно ниво. Тоа извесно дека границите ќе ги поставите дела, а вашиот оптимизам и натаму ќе значи да ги намалите своите очекувања и реално. Можеби другите ќе ве сметаат за расне.


ИЗБОР#22