Page 1

Izbor

Godina I

Broj 16

14 dekemvri 2009 g.

Izleguva vo ponedelnik

Со воз и автобус по Керала (стр. 38)

Nastani na nedelata Ekonomija Komentari Kolumni Intervju Feqton Nadvor od zakonot Nauka i novi tehnologii

Кому му пречеше Џон Ленон?

Kultura i obrazovanie @ivot, moda, estrada

(стр. 22)

Reporta`i Patuvawa i patopisi Avtomobili

Не сакаш баш никого? Е, тогаш си вистински Хрват!

Semejstvo Slobodno vreme Zanimlivosti

(стр. 7)

Zdravje i ubavina Sport Horoskop

Темни сенки на дваесеттиот век Убиството на Џон Кенеди (втор дел) (стр. 17)

Муабет со Влатко Стефановски (стр. 31)


2

Ешдаун предупредува: Московската мафија може да ја купи цела Црна Гора “Се надевам дека еднаш таму ќе отидам - таму постои елемент на самоволен, слободен бандитски капитализам кој се манифестира на неколку начини”, рече лорд Дајкс

На расправата која се одржа во британскиот Дом на лордови, стана збор и за состојбата во Црна Гора. И иако учесниците на расправата оценија дека Црна Гора напредувала во независноста, додадоа дека нема да влезе во Европската унија додека не ги исполни сите услови за тоа. Еден од учесниците на расправата, некогашниот висок претставник во Босна и Херцеговина, лордот Педи Ешдаун, загрижен е поради блиската поврзаност на Русија и Црна Гора, односно поради присуството на руската мафија во таа земја.

Nastani na nedelata Ешдаун истакна дека треба да се обрне посебно внимание на “елементот Москва” во Црна Гора. Мала земја која мафијата може да ја купи Црна Гора е мала земја и на мафијата не ѝ претставува никаков проблем да купи скоро сè. Денес, скоро целиот брег и источно и јужно од Будва, покрај Свети Стефан, го поседуваат членови на московската мафија, од кои еден, се надевам нема да бидам премногу навредлив, несомнено е многу моќна фигура на градоначалникот на Москва, кој ги поседува некои од најдобрите области таму”, истакна Ешдаун и изрази надеж дека Британија ќе ѝ даде до знаење на црногорската Влада дека мораат да ги следат европските, а не руските стандарди.

Izbor

“Се надевам дека еднаш таму ќе отидам - таму постои елемент на самоволен, слободен бандитски капитализам кој се манифестира на неколку начини”, рекол Дајкс и наспоменал дека би требало да се обрне внимание како тој капитализам се развива. “Тоа е често особина на земјите во транзиција, нешто што е видено во Русија по падот на СССР”, заклучил лорд Дајкс. Извор: “Национал”, Загреб

Јанша: Економската ситуација е сè полоша, а арбитражата ни го одзема морето Но, бароницата Киник, која го претстави извештајот за состојбата во Црна Гора не е претерано загрижена поради односите со Русија. Истакнува дека односот е добар и дека Црна Гора е омилена туристичка дестинација за Русите. Додава и дека примената на ССП е “значителен чекор во исполнувањето на условите за приближување кон ЕУ”, и истакна дека правдата и внатрешните работи се ставени во прв план во процесот на стабилизација и приближување. Да се покажат мерливи резултати “Процесот на стапување во ЕУ е ригорозен, базиран на различни услови и не е временски ограничен. Пред Црна Гора да може да ги отвори пристапните преговори, ќе мора да покаже мерливи резултати на примената на ССП и да добие позитивно мислење од Европската комисија”, рече претставничката на британското Министерство за надворешни работи, бароницата Гленис Киник, а пренесуваат црногорски “Вијести”.

Со влошена економска ситуација и според неговата оценка неадекватната реакција на Владата на неа, Јанша повтори дека арбитражната спогодба со Хрватска не е во национален интерес на Словенија

Пофалби за одработените напори Црна Гора, смета таа, треба да се пофали за напорите кои ги направила за започнување на темелен процес на реформи. “Неодамнешниот извештај за напредокот на Европската комисија покажува дека Црна Гора направила напредок во политичката и реформата на судството, но ја нагласува потребата за натамошно напредување во јакнењето на административните капацитети и борбата против корупцијата”, вели Киник, пренесуваат “Вијести”. Лордот Џаспер Дајкс се вплетка во расправата, истакнуваат “Вијести”, со реченицата дека во Црна Гора постои бандитски капитализам.

Електронски неделник “ИЗБОР” Основач и издавач: Зодијак - електронско издаваштво, Скопје Стручен соработник за македонско говорно подрачје: Д-р Александар Прокопиев, повисок стручен соработник на Институтот за македонска литература Стручен соработник за немакедонско говорно подрачје: М-р Зоран Димитријевиќ Технички уредник: Александра Исаковска Димитријевиќ Web: http://www.zodijak.info Контакт и претплата: kontak@zodijak.info Првиот број излезе на 31 август 2009 г. “Избор” излегува секој понеделник.


Nastani na nedelata Првиот човек на словенечката опозиција реакција на Влада на неа, Јанша повтори и поранешен премиер Јанез Јанша е сè дека арбитражната спогодба со Хрватска погласен во своите критики на актуелната не е во словенечкиот национален интерес. политика и на премиерот Борут Пахор. По Јанша посебно го проблематизираше и несоветувањето на водството на неговата одамнешното доделување на високо дрСловенечка демократска странка, го про- жавно одликување на некогашниот шеф зива Пахор поради сè полошата економска на службата за сигурност во времето на ситуација во земјата, а не пропушти да се комунизмот Томаж Ертл. осврне и на омразената му арбитражна Станува збор за потег кој ги загрозува деспогодба. мократските придобивки во Словенија бидејќи Ертл претставува симбол на кршење на човековите права од времето пред дваесет години, кога се одвива процеси на демократизација и осамостојување, оцени Јанша по политичкото советување на својата партија.

Izbor

Така рече дека Словенија поради арбитражната спогодба со Хрватска ќе изгуби контакт со отворено море и статус на поморска држава.

3 задоволен со подобрувањето на односите помеѓу Грција и БЈР Македонија. Европските министри го поздравуваат “напредокот на повеќе битни полиња” кои го оствариле македонските власти. Македонија, се истакнува во документот, “суштински ги спроведува клучните приоритети во програмата партнерство за влегување во членството” на Европската унија.

Извор: “Дневник” Љубљана, пренесено од “Национал”, Загреб

“Остварувањето на Спогодбата за стабилизација и придружување треба да ги олесни натамошните чекори”, во европинтеграција на земјата. Македонија, и натаму, на ската Шефовите на дипломатии на европските чекање 27-мина предочија и дека во Македонија “програмата на реформи мора да продолСоветот на министри на Европската унија жи” и дека се “особено важни напорите за одлучи на состанокот во Брисел за датумот битка против корупцијата и обезбедување за почеток на преговори со Македонија да на независност и непристрасност на прарасправа следната година. Како главна при- восудството”. чина министрите за надворешни работи на “Примената на Охридскиот рамковен доЕУ го наведуваат спорот на Скопје и Атина говор е и натаму клучниот елемент на околу името

СДС на Јанша, најголемата опозициона партија во парламентот, расправаше и за актуелната политичка и економска ситуација и ја оцени за лоша, но Јанша изјави дека до почетокот на следната година и покрај поранешните најави дека нема да бара гласање за доверба на Владата во парламентот нема да покрене ни интерпелација против Владата на премиерот Пахор и министерот за надворешни работи Самуел Жбогар. Арбитражата не е во словенечки интерес Со влошувањето на економската ситуација и според неговата оценка неадекватната Шефовите на дипломатиите на Европската унија одлучија во Брисел за датумот за почеток на преговорите за членство на Македонија во Унијата повторно да се разговара следната година. Министрите порача дека е “од битно значење” Скопје и Атина со преговори да најдат решение за прашањето на името на таа поранешна југословенска република. Во заклучоците од заседанието на министрите за надворешни работи на Унијата, се истакнува дека за Македонија е суштински важно да “ги одржи добрите соседски односи”. Советот на министри на ЕУ генерално е

демократијата и владеењето на законот во таа земја”, се наведува во завршниот документ на министерското заседавање на ЕУ. Извор: “РТС”, Белград


4

Izbor


Izbor

На пазарот 8000 непродадени станови

Иако работата досега ја изгубија околу 10.000 градители, сериозните работодавци се борат за зачувување на секое работно место

Економската криза најмногу го погодува градежништвото во кое работата ја загубија веќе 10.000 работници. Ударот е дотолку поголем ако се знае дека во пет години се вработија 25.500 работници, а добри мајстори тешко се наоѓаа и работните дозволи во добар дел се делеа токму за градежништвото. “Градежништвото значително потфрла последните шест месеци и ќе биде критично до средината на идната година. Во текот на оваа зима и идната пролет нè чекаат големи проблеми и отпуштања на работниците, но сериозните компании без оглед на кризата ќе направат сè да ги задржат квалитетните работници, бидејќи во најсилниот градежен замав недостасуваа и 15.000 работници кои тешко се наоѓаа”, вели директорот на секторот за градежништво при Хрватската стопанска комора Рудолф Ром. Добар дел од фирмите ќе згаснат, но тоа дури и не е толку лошо, бидејќи дел од нив се основани од поединци од различни професии кои со градење на станови почнале да се занимаваат поради добра заработка, но без никакви претходни искуства во тоа. Истиснувањето на таквите во иднина сигурно ќе донесе и поквалитетни проекти и градба.

Ekonomija останале, следната година се очекува значително намалување на градба на нови, па бројот од овогодишните 25.000 ново изградени станови во најдобар случај ќе се преполови. “Интензивната градба од година во година се покажува преголема за нашиот

пазар. Сепак, не е добро градењето на станови да запре, бидејќи тоа е 25% од вкупното градежништво”, наспоменува Ром и додава дека и државата финансира околу 30% од сите градежни работи, и тоа повеќето низ инфраструктурни работи, било на ниво на држава или на локални заедници. Потфрлањето во тие два сектори, кои заедно прават 55% од градежништвото, би имало драстични последици во стопанството.

“За тоа да не се случи, потребно е координирано да се делува на неколку нивоа. Банките пред сè мораат да ги попуштат уздите и да ги намалат критериумите за одобрување на кредити за тие да останат достапни за приватниот сектор, без разлика дали станува збор за граѓани кои купуваат стан или за претприемачи кои со тоа го кредитираат производството и натамошните вложувања, а исто така, банките мораат да ги намалат и каматните стапки”, појаснува Ром, наспоменувајќи дека постојните флексибилни камати внесуваат дополнителна несигурност, бидејќи многумина се плашат дали и како каматите веќе утре ќе пораснат. Продолжи дека ХГК е во преговори со Министерството за заштита на околината, просторното уредување и градежништвото и Министерството за финансии за да се осмислат поттици за градежништвото. Веќе се Покрај 8000 непродадени станови, колизработени и на градежниците им се ку што се проценува дека на пазарот

5 испратени прашалници за тоа колку непродадени станови имаат, за да се осмислат програми за помош и поттик на тој сектор. Вјесник дознава дека се работи на модели на помош за градежниците, односно фирмите кои вработуваат работници кои работат на градби на проекти, а не и на “девелопери” кои можат да бидат само донесувачи на работата во актовки. Министерот за сообраќај Божидар Калмета најавува и дека во инфраструктурните проекти ќе настојува да најде партнери однадвор кои би ја финансирале градбата на патишта и така би ги продолжиле проектите.

Ром предупредува дека и државата никако не смее нагло да го запре финансирањето на градежништвото низ инфраструктурните работи, но дека парите мораат мудро да се пренасочат во работи кои бргу го враќаат вложеното. Тоа се однесува на градба на гасоводи, канализација, патишта и јавни установи, додека проектите како што се мостови, модернизација и надградба на железницата, како и градбата на толку споменуваниот канал ДунавСава треба да почекаат ннекои подобри денови.

Помалку дозволи за градење, но и помали вредни нарачки Градежништвото вработува околу 150.000 работници, а низ кооперанти уште 50.000, што значи дека околу 200.000 работници и нивните семејства директно ги чувствуваат последиците од кризата во градежништвото. Иако од јануари до септември се издадени 3,5% повеќе дозволи за градба од истото време лани, сепак овој септември имаше 27% помалку издадени дозволи отколку во 2008-та, а вредноста на работите досегнува само 2,2 милијарди, што е за 60% помалку од лани. И вредноста на работите во првите осум месеци е помала за 10% или за 24 милијарди куни во однос на 2008 година. Извор: “Вјесник”, Загреб, автор: Катарина Димитријевиќ Хрњкаш


Komentari Izbor обесиле од досега неразбирливи причини ма безопасен, е сосема доволно да се Досие Хрватска: Земја и, ако се суди според биографиите, без седне на ѕитчето пред минимаркетот, на во која на децата им е никаков повод. И никој, барем за сега, ледината зад училиштето или на брегот полесно да умрат отколку не може со сигурност да каже дали тие на рекичката... Се споменува потоа и нетри самоубиства се на било кој начин која секта, што е уште и најзатегнатата теда живеат причински - последователно поврзани. орија, особено ако и Интернет е во игра Се појавија веднаш некои теории на Fa- - гуруто на таа секта би морал навистина Немам поим за сознанијата на истражувач- cebook и наводниот попис на следни да вложи многу труд самоубиствата да ги ките тимови, но најреална се чини теори- самоубијци кој кружи по Интернет, но не- извршуваат само момчиња (значи, не и јата според која момчињата во Стари Микакако ми се чини дека тоа со овие тројца девојки), само со бесење и само во Стари новци се решиле да се обесат потполно несреќни момчиња нема никаква врска. Микановци... независно еден од друг, напросто на смрт Перспектива замаглена до загрозени од животот каков што им го понепрепознатливост нудиле постарите и со перспектива која им Немам поим за сознанијата на истражусе замаглила до непрепознатливост вачките тимови, но најреална се чини теоријата според која момчињата во Стари Микановци се решиле да се обесат потполно независно еден од друг, напросто на смрт загрозени од животот каков што им го понудиле постарите и со перспектива која им се замаглила до непрепознатливост... 6

Кога единственото дете ќе се реши на самоубиство, станува збор за страшна трагедија. А кога три момчиња во три месеци, скоро во правилни растојанија, на ист начин ќе се убијат во местенце од три илјади жители - тогаш тоа изгледа како нацрт за сценарио за “Досие Икс” или за нов хорор на Стивен Кинг. Накратко, тоа е од бога дадена фикција за гледачко или читачко пуштање на мозокот на пасење. Стравотна самоубиствена низа

Меѓутоа, баш како што вели слоганот на “Досие Икс” - Вистина е околу нас. Стравотната низа се случила навистина, во Стари Микановци, во срцето на Славонија, во Хрватска. Двајца седумнаесетгодишни и еден нивни пет години постар мештанин се

Десетина истраги се покренати кај нас последниве месеци, и десетина судски процеси, благодарение на кои лицето на Хрватска конечно би можело да се измие, освежи и разубави. Но сигурен сум дека не сум единствениот кои би се согласил на тоа сите истраги и сите судски процеси да се замрзнат сè додека полицијата, со сите расположливи сили, не ги открие вистинските причини кои во смрт однеле тројца момчиња од Стари Микановци на прагот на зрелоста, додека сите заедно не сфатиме зошто на нашите деца им е полесно да умрат отколку да живеат. Ако тоа го дознаеме, ако се соочиме со таа вистина, сигурно и дека “замрзнатите” истраги и процеси потоа ќе тргнат побргу и поефикасно. Поради нашите деца, впрочем, и се водат.

Мистериозниот троен пакт во Стари Микановци Во Стари Микановци никогаш не сум бил, но некако ми се чини дека таму за таков “троен пакт”, бил тој стравотен или сосе-

Извор: “Национал”, Загреб, автор: Ренато Баретиќ


Izbor Договор со ѓаволот

Борис Дежуловиќ: Не сакаш баш никого? Е, тогаш си вистински Хрват!

Хрватите точно одговараат на дефиницијата за намќор, вечно намуртени личности кои до пладне не се сакаат себе, а од пладне целиот свет

Ме праша во една прилика пријател во една белградска кафеана зошто Хрватите се такви. Какви?, прашав јас не знаејќи каква таквост на Хрватите точно мисли. Имаат ли Хрватите најубави и најмодерни автопати?, одговори со против-прашање. Имаат. Имаат ли внатрешен авиосообраќај? Ете, никогаш не сум размислувал за тоа дека во Србија нема домашни летови. Дали платите им се два до четири пати поголеми од сите останати во регионот? Да. Дали се единствените на бел шенгенски режим и се шеткаат по Европа без визи? Да. Дали се практично на прагот на Европската Унија? Да.

Kolumni Мојот белградски пријател не е осамен во таквата перцепција на Хрватите. Тезата за надрканите Хрвати ја слушнав во скитањата по Балканот повеќе пати, секој пат без предумисли, со искрена и добронамерна завист, и еднакво искрено и добронамерно чудење.

Ние да победевме во војната, ми објаснуваат Србите, да имаме било какво море, а камоли најубаво, да имаме таква држава, клима, патишта, аеродроми, плати, стандард, телевизија, бел Шенген, Дејвис Куп и бронза на Мундијалот, би биле главни фраери во регионот. Би лебделе половина метар над земја, би им плаќале тури на Хрватите, би им нарачувале песни и би ги тешеле како, ете, ни ним не им е сè црно. Ги имаат, на пример, Северина и Оливер Драгоевиќ.

7 државата оди во добра насока, и најмногу ние мислиме дека во странство би живееле подобро. Хрватите така од прилика точно ѝ одговараат на научната дефиниција за намќор, вечно намуртени личности кои до пладне не се сакаат себе, а од пладне и целиот свет.

До пладне, ете, тмурните и безволни Хрвати одговараат на прашањата на истражувачите на Галуп за сопствениот живот, а од пладне, на прашањата за другите, вртат со очите, прават презирни гримаси и заокружуваат “не”: Хрватите не ги сакаат Словенците; четвртина од Хрватите не би примиле во семејството личност од друга раса или вера; 60% од Хрватите не би купиле српски производ; скоро половината од Далматинците не ги сакаат странците; на Хрватите еден пат најнеомилени соседи им се Србите, па Словенците, па втор пат Словенците, па Србите; 60% од Хрватите не би сакале во ЕУ; две третини од Хрватите пак не би сакале да се на Балканот.

На Хрватите, меѓутоа, ништо од тоа не може да им го поправи историски лошото расположение. Се потврди тоа и овие денови со истражувањето на Галуп, според кое Хрватите се уверливо најнезадоволни во регионот.

Дали државната телевизија во однос на останатите во регионот им е, хм, телевизија во боја? Да. Дали беа трети во светот во фудбал?, продолжува пријателот. Да. Дали се светски прваци во ракомет, ватерполо и тенис? Да. Ги имаат ли Бланка, Јаница и Горан Иванишевиќ? Ги имаат. Имаат ли најубаво море и најубави острови во Европа? Еби го, имаат. Дали победија во војната? Победија, реков, убедливо. Дали по илјада години добија држава? Добија. Дали еднаш засекогаш се ослободија од Србија и Југославија? Се ослободија. Па зошто се тогаш така надркани? - поентираше на крајот пријателот искрено немоќен пред сопственото сознание. - ЗоНишто ним, се чини, не им е по волја: што се такви намќори? иако имаат убедливо најголеми плати, стандард и БДП, скоро 60% од Хрватите - подеднакво уверливо најмногу - не се задоволни со својот животен стандард. И Албанците, за чиј стандард Хрватите и ден денес раскажуваат вицови, и Бошњаците, космички наебан народ, позадоволни се од Хрватите. Имаме најмалку доверба во Владата, најмалку ние веруваме дека

Она што не го покажуваат анкетите се гледа од прилика во секојдневниот живот, во гостилниците, на форумите и фудбалските стадиони. Додека нас медиумите, да речеме, нè уверуваа дека Хрватите во квалификациите за заминување на Светското Првенство навивале за Босна и Херцеговина, во Винковци навивачите обесија голем транспарент “Obrigado Portugal” “Ти благодариме, Португалија!” - насладувајќи ѝ се на реата на цркната крава од другата страна на брегот на Сава. Од пладне Хрватите не ги сакаат Босанците, бидејќи им се качени на врв на глава со својата алиби поза на воени жртви која никој не ја сака, и кои самите си се виновни за сè што им се случи, не ги сакаат


8 Kolumni Англичаните бидејќи нè издадоа на Блај- дури 24.500 страници: Хрватите не сакаат бург и нѐ бутнаа во Југославија, не ги са- да мијат заби, да читаат новини, да рабокаат Албанците бидејќи се примитивни тат дома, да патуваат на кредит и да садат племенски мафијаши, не ги сакаат Србите зелка, не сакаат да волонтираат, да плабидејќи се антиевропски самозадоволни ќаат здравство, јавно да протестираат, да Балканци, не ги сакаат Словенците бидеј- ги намируваат обврските и да користат ќи се бедни австриски припеци кои не ги кондоми, не ги сакаат web-стандардите, сакаат Хрватите во Европската унија, не ги петициите, иновациите, ризикот, школото, сакаат Ромите бидејќи се мрзеливи крад- рибата, буката, шеќерот, промените и ци, ништо не работат, не ги сакаат Чесите авантурите, не ги сакаат атеистите, мотозатоа што во нашите евтини zimmer-frei ристите, шефовите, хомосексулаците и бункери доаѓаат со своја тоалетна хартија Херцеговците, не ги сакаат законот и реи минерална вода. дот, автокамповите, домашниот филм, екстравагантните костуми, половните автомобили, садо-мазо секс, одмор на светилници, маслиново масло, италијанско пеење и Никола Карабатиќ, не ги сакаат успешните, но ни сиромашните, а од некоја причина, убијте ме сега ако знам зошто, не го сакаат ни градот Бирмингем.

Има ли, по ѓаволите, нешто што Хрватите го сакаат? Има. Сакаат да бидат незадоволни и гринтави: иако според истражувањето на Галуп скоро 70% од Хрватите мисли дека подобро се живее некаде на друго место, според истата анкета само Сите во регионот некого некако го сака- десетина навистина би емигрирале кога ат, макар и скришно, Албанците ги сака- би имале прилика. ат Хрватите, Србите и Црногорците ги сакаат Далматинците, Македонците и Словенците ги сакаат Србите, сите тие ги сакаат блесавите Босанци, блесавите Босанци ги сакаат баш сите, само Хрватите не сакаат никого, ни другите ни себе. Притоа и немале баш најтегобна историја, Босанците наебаа сепак малку повеќе, Србите во минатиот век прво изгубија половина од машкото население, а потоа имаа четири војни по ред, на Македонците

државата им се клима и тресе како Индонезија, Албанија има четири пати помал бруто-домашен производ, па сепак од сите единствено Хрватите не знаат да се опуштат и да се насмеат. Хрватите не сакаат никого затоа што никој нив не ги сака, не се сакаат сами себе бидејќи никого ни тие не сакаат, не сакаат никого и ништо, тие едноставно не сакаат. Направете мал, ненаучен но поучен експеримент: напишете ги во Google фразите: “Хрвати воле” и “Хрвати не воле”. За синтагмата “Хрвати воле” пребарувачот на интернет ќе ви пронајде 5800 пример, додека за “Хрвати не воле” ќе ви исфрли

Зошто, значи, Хрватите се намќори? - ме прашуваат моите белградски пријатели. Не е вистина тоа, одговарам јас. Тоа само така изгледа. Хрватите, имено не ги сакаат новинските анкети и интернет прашалниците. И истражувањата на јавното мнение. Не сакаат кога било што ги прашуваат. И не го сакаат Галуповиот институт. Ни градот Бирмингем.

Извор: “Глобус”, Загреб

Izbor


Izbor

9


10

Небојша Медојевиќ - покрет за промени

Никогаш полоши односите меѓу Србија и Црна Гора Односите на Србија и Црна Гора се на најниско можно ниво и ги отсликуваат односите на двете политички елити кои во моментов владеат. По стекнувањето на независност на Црна Гора, ни српската, ни црногорската политичка елита не сакат да воспостават коректни меѓудржавни односи кои ќе им одговараат на потребите на граѓаните и стратешките интереси на двете држави во регионот - вели во разговорот за “Блиц” Небојша Медојевиќ, лидер на црногорската опозициона партија Покрет за промени

* Кој е одговорен за тоа? - Веднаш по прогласувањето на независноста, Владата на Србија не покажа интерес со Владата на Црна Гора да започне дијалог за меѓудржавните односи. Исто така, режимот во Подгорица продолжи со предреферендумската кампања претставувајќи ја Србија како латентна опасност по националните интереси на Црна Гора. Режимот на тој начин ги хомогенизираше малцинските народи кои сеуште се во страв од настаните од почетокот на деведесеттите години.

* На што конкретно мислите? - Претставувајќи ја низ пропаганда државата Србија како закана за независноста и сувереноста на Црна Гора и Бошњаците и муслиманите и Албанците во Црна

Intervju Гора, Ѓукановиќ во стравот од Србија ја осигури политичката поддршка на малцинствата, без оглед на тоа што константно се повторуваат оценките на малцинствата дека нивниот статус во Црна Гора е незадоволителен. Поради сво-

јот дневнополитички интерес и голото зачувување на власта, режимот во Подго-

Izbor

своите врски со организираниот криминал доведе до сраснување на криминалните структури со институциите на државата и Влада на чие чело е човек кого главениот антимафијашки обвинител Џузепе Шелзи во Бари го обвини како шеф на криминална организација. Фактот дека Владата ни ја води човек кој самиот е обвинет за мафијашко здружување, заедно со најблиските пријатели и деловни партнери, силно влијае на недостатокот на политичка волја за неопходни реформи на институциите задолжени за борба против мафијата и корупцијата. Така европските интеграции се заложници на криминалното минато на премиерот, кој не може истовремено да ги извршува обете функции.

* Што, според Ваше мислење, го кочи европскиот пат на Србија? - Тоа е секако завршувањето на соработката со судот во Хаг, кое нераскинливо е поврзано со непостоење на национален консензус околу европските интеграции. Тоа доведува до недостаток на јасна политичка волја за усвојување на системот на вредности на европската цивилизација. До забавување на реформите доаѓа кога тие реформи значат соочување со традиционалниот систем на вредности кој сеуште е доминантен во Србија. Владата на Србија премногу води сметка за следните избори, а процесот на ЕУ интеграции е таков што морате да водите рица постојано ги обновува провокациите сметка за следните генерации. Реформакон Србија, сметајќи на реакција на торска влада мода биде подготвена на официјален Белград. Со тоа се создава краткорочни политички загуби со цел атмосфера на судир, па и односите се нао- создавање на услови за долгорочни бенеѓаат на неприфатливо ниско ниво. Власта фити. постојано јавно истакнува дека сака најдобри односи со Србија, но во пракса на билатерално ниво повлекува потези како да се работи за непријателска држава и потенцијален агресор. Постојаната напнатост и проблемите во односите се основа на политичкиот концепт на актуелниот режим во Подгорица. Цената на ваквата политика ја плаќаат стопанството и граѓаните, кои имаат низа на сериозни проблеми во остварување на своите права и решавањето на животните прашања, како што се вработување, лечење, студирање, * Каква е моментната ситуација во Црна инвестиции, на деловен план и слично. Гора? * Како го гледате европскиот пат на Срби- - Тешка и ризична. На власт имаме недја, а како на Вашата држава? емократска политичка структура која е по- Полноправното членство во ЕУ е стратеш- врзана со организиран криминал и која ги ки интерес и на едната и на другата др- контролира сите институции на државата. жава, но на тој пат нè очекуваа многу Долгогодишната кохабитација на врвот на предизвици - недостаток на демократска државата и мафијата доведе до потполна традиција, уништена средна класа, слаби атрофија на институциите задолжени за институции и моќни поединци, корупција спроведување на законот, особено кога и организиран криминал, соочување со се во прашање интересите на одреден минатото, монополи во економијата... број припадници на врвот од пирамидата Србија реши некои фундаментални демо- на моќ. Најмоќните политичари, бизникратски прашања при промените во 2000- смени и мафијаши се под истрага и обтата. Ние сеуште имаме непроменета виненија на правосудствата на повеќе власт веќе цели 20 години, која поради држави и со самото тоа расне и нивната


Izbor

Intervju

11

животна заинтересираност за опстанок на власт по секоја цена. Затоа во Црна Гора, на политичка и јавна сцена напоредно се политичките партии и безбедносните агенции, државата управа и мафијата, па шансите опозицијата да го победи режимот на наместени и недемократски избори се минимални. Режимот не смее

да ги спроведе неопходните реформи во економијата бидејќи би се загрозиле нивните приватни и деловни монополи, не може да спроведе реформи во полицијата, обвинителството и судовите бидејќи врвот на режимот би се нашол под ударот на тие институции. * Какви се последиците од таквата ситуација? - Тоа доведе до пораст на политичките, но и социјалните тензии во Црна Гора и до сè поголема недоверба и јаз помеѓу режимот, од една, и опозицијата, синдикатите, НВО и демократската јавност, од друга страна. Режимот соочен со обвинувањата од секоја страна и со сè потешката економска ситуација, се лизга сè појасно кон отворена репресија и насилство кон своите неистомисленици. Сето тоа наметнува потреба опозицијата да се организира на едно поинакво и многу поефикасно ниво и да собере поширок демократски покрет за смена на оваа корумпирана, недемократска и криминализирана власт.

доби држава, во која логистичка под- Србија е нашиот најважен стратешки дршка ѝ пружаат државните органи, по- партнер, а да се повлекуваат потези на лицијата, државната безбедност, царина- штета на тој партнер. Тоа е олицетворета, банките, авиокомпаниите, медиумите, дипломатската мрежа. Тоа е вечниот сон на мафијата. Овој развој на балканската мафија го сврти вниманието на безбедносните агенции на САД, многу земји од ЕУ, но и на Србија и Хрватска. Оваа балканска конфедерација стана толку моќна, што почна да се заканува на безбедноста на државите во регионот. Тоа го забележа и ЕУ и ефикасноста за борба против мафијата и корупцијата во врвовите на власта и институциите задолжени за борба против мафијата стана најважното барање за државите од регионот кои сакаат да станат дел од ЕУ. Во тој поглед Србија и Хрватска веќе покажуваат конкретни резултати. Само Црна Гора останува оаза за криење и непречено делување на балканските мафијаши и тоа мора да се промени веднаш. Во спротивние на непримерна политика. На Ѓукановиќ ваквата ситуација му одговара за политичките претставници на Србија во Црна Гора да ги претстави како антидржавни елементи. Без оглед кој ја врши власта во Србија, ситуацијата не се менува. Додека тоа беше Коштуница, пропагандата беше содржана во продолжение на великосрпската националистичка политика, а сега кога ДС и СПС формираа Влада, странките со кои Ѓукановиќ имаше сјајни односи, ништо не се промени. Штетата од таквата политика е огромна, бидејќи проблемите не се решаваат. Двојното државјанство, школарините, положбата на Србите во Црна Гора и обратно... можат да се решат за неколку месеци со билатерални договори, но тоа очигледно не им одговара на црногорските власти.

* Колку се поврзани криминалните кругови во Србија и Црна Гора? - Колку се лоши односите помеѓу нашите две влади, толку односите меѓу мафиите се идеални. Црна Гора под управа на Ѓукановиќ стана платформа за слободно делување на сите балкански мафии. Тоа бргу резултираше со експанзивен развој и јакнење на оваа балканска конфедерација на организиран криминал која конечно

но, нè очекува политичка, економска и социјална агонија со ризик од судири. Признавањето на Косово провокација - И најавеното отворање на конзулати, како и признавањето на Косово се дел од таа политика на постојани провокации. Самото признавање не ѝ донесе никаква корист на Црна Гора, а имаше и штетни последици по националните интереси на Србија. Не може да се зборува дека

Извор: “Блиц”, Белград, автор: Ирена Радосављевиќ


12

Izbor


Feqton малаксаност на духовите, таа единствена (Шарл Дил) ги сочувала храброста и спокојството. Уште ништо не рекла: одеднаш, во тишината, таа станала и негодувајќи поради општата плашливост, таа потсетила на дол(шестти дел) жноста на тој цар и тие министри, кои ѝ се предале на судбината: “И кога не би останал, изјавила таа, друг спас освен бегТеодора ството, јас не би сакала да бегам. Оние кои ја носеле круната не би требало нико IV гаш да ја преживеат нејзината загуба. Ни Има една работа која не треба да когаш јас нема да го видам денот кога се заборави кога станува збор за Теодора, народот ќе престане да ме поздравува а тоа е улогата која таа ја играла оној со името царица. Ако ти сакаш да бегаш,

Izbor

13 царство изгледало пред пад”, Теодора го спасила Јустинијановиот престол, и во таа очајна борба каде бил изложен нејзиниот престол и нејзиниот живот, таа навистина со славољубие се воздигнала до херојство. Во тој одлучен час, Теодора се покажала како државник со својата ладнокрвност, својата енергија; и со тоа, како што духовито кажале, навистина во царскиот свет го заслужила местото кое дотогаш ѝ го должела можеби само на царевата слабост. Таа од тогаш го задржала тоа место, и Јустинијан никогаш не ѝ го оспорил. Страсно занесен, и до последните денови, со жената која како млада ја обожувал, неодоливо потчинет на тој висок ум, на таа одлучна и силна волја, тој ништо не ѝ одрекувал, ни почестите, ни највисоката власт. На ѕидовите на црквите од тоа време, над вратите на тврдините, се чита уште и денес, покрај царевото, и името на Теодора; во Свети Витал во Равена, нејзината слика стои напоредно со сликата на нејзиниот царски сопруг, а исто така и во мозаиците кои ги украсувале одаите на Светата Палата, волјата на Јустинијан се придружила на Теодорините војнички победи покрај најсјајните големи на неговото владеење. Како и на Јустинијан, народната благодарност ѝ подигала статуи; како и на Јустинијан, чиновниците ѝ се колнеле на верност на онаа која целиот живот му била рамна на царот. Во посериозните работи, Јустинијан сакал да бара совет од “пречесната сопруга која Бог му ја подарил”, од онаа која сакал да ја вика “своја најдрага убавина”, и современиците сложно велат дека таа без двоумење го искористувала безграничното влијание кое го имала над владетелот, и дека имала власт колку и тој, а можеби и повеќе. За дваесет и една година, колку владеела, таа секаде ја ставала својата рака, во администрацијата, која ја наполнила со свои штитеници, во политиката, во Црквата, уредувајќи сè по своја волја, местејќи и отфрлајќи по своја ќуд папи и патријарси, министри и генерали, исто толку енергична за да ги подигне своите миленици колку и да ја убие довербата и моќта на противниците, не плашејќи се, кога сметала за потребно, отворено да се спротивстави на волјата на царот и своите заповеди да ги стави на местото на Јустинијановите. Таа, во сите големи работи, му била вредна соработничка на својот маж, а доколку нејзиното влијание понекогаш било штетно, ако нејзината лакомост, нејзината жестина, нејзината гордост, уште повеќе потстакнувајќи ја лакомоста на царот и неговата гордост, доведувале до мерки кои се за жалење, треба исто така да ѝ се признае дека таа често имала точен поглед на државните интереси, и политиката за која таа сонувала, доколку времето ѝ дозволило потполно да го оствари своето дело, можеби би го изменила, создавајќи го византиското трагичен ден, 18 јануари 532 г., додека Цезаре, добро: имаш пари, бродовите се царство поцврсто и посилно, и токот на жагорот на победничката толпа се слушал подготвени, морето е отворено; што се историјата. Додека Јустинијан, занесен со пред вратите на царската палата, додека однесува до мене, јас останувам. Јас ја Јустинијан, залуден, изгубувајќи ја главата, сакам онаа стара изрека, дека пурпурот е спомените на римската величина, се одугледал спас единствено во бегство. Теодо- убав покров”. Тој ден, кога според зборо- шевувал со замисли час величествени ра присуствувала на советот; во општата вите на еден современик, “и самото час магловити, додека сонувал да го

ВИЗАНТИСКИ СЛИКИ


14 обнови царството на Цезар и во него да ја утврди, соединувајќи ја со Рим, владата на православието, Теодора, итра и остроумна, се вртела кон Истокот. Таа отсекогаш имала симпатии кон тие калуѓери од Сирија и Египет, Зорас, Јаков Варадеја и другите, кои таа ги примала на дворот, и кои ги молела за молитви и покрај нивните партали и суровоста на нивната груба отвореност. Како секоја добра Византијка, таа била искрено побожна. Но и покрај тоа, таа била премногу остроумна, имала и премногу политички способности, за да не разбере каква е, во една христијанска држава, важноста на верските прашања, колку се изложува на опасност доколку не се води сметка за нив. И таа чувствувала дека тие богати и напредни покраини Азија, Сирија и Египет, навистина ја прават живата сила на монархијата; но ја чувствувала и опасноста која за царевината ја создавал верскиот расцеп, со кој во тие области источњачките народности веднаш ги покажувал своите сепаратистички тежнеења; таа ја чувствувала потребата со згодни отстапки и широка трпеливост да се смират тие заканувачки незадоволства; и ко-

Feqton одметниците ѝ должеле, прво што повторно дошле во милост и можеле слободно да ја продолжат својата пропаганда, подоцна, што можеле да му пркосат на исклучувањето од црквата од страна на соборот, и строгоста на светов-

ните власти; и најпосле, на нејзината помош и храбрењето од нејзина страна монофизитските мисии ѝ должеле за својот успех во Арабија, Нубија и Абисинија. До последниот ден, таа се борела за своите верувања, упорно, како државник, и страсно како вистинска жена, флексибилна и сурова според приликите, доволно смела да даде да се затвори и да се собори од престолот еден папа, доволно вешта себеси да може да си поласка како е во состојба другите да ги потчини на својата волја, доволна храбра да ги заштити своите пријатели и да им набави средства да ја реформираат црквата, доволно умешна често да му ја наметна, по било која цена, својата политика на царот. Црквата не ѝ го простила на Теодора ни суровото соборување на папата Силвер, ниту упорната верност кон монофизитството, ниту самоволното нага се трудела во тој правец да ја насочи силство со кое ја задоволувала својата царската политика, може, а да не изгледа омраза кон црковните личности, и во чудно, да се тврди дека таа поточно гле- кое особено Вигил имал жално искуство. дала отколку нејзиниот царски другар и Од век во век, црковните историчари појасно ја претчувствувала иднината. Додека Јустинијан, теолог во душа, се интересирал за верските прашања од наклоност кон препирките, од јаловото задоволство да догматизира, Теодора била од семејството големи цареви на Византија кои, под краткотрајните и променливи облици на теолошките кавги, секогаш умееле да ја видат постојана основа на политичките проблеми. И затоа, во името на државните интереси, таа решително одела по својот пат, отворено штитејќи ги еретиците, смело пркосејќи му на папството, повлекувајќи го со себе нерешителниот и вознемирен Јустинијан, јурнувајќи смело во борба, а не сакајќи никогаш да признае дека е победена. На нејзината заштита еретичкиот Египет ѝ ги должел долгите години трпеливост; на нејзината заштита еретичката Сирија ѝ ја должела обновата на својата прогонувана национална црква; на нејзината заштита

Izbor

нејзиното име го опсипувале со клетви и навреди. Теодора заслужува да ѝ се суди со помалку страст а со повеќе правда. Без сомнение, таа, за да ги оствари своите намери, вложувала и премногу страсна жестина, премногу прека суровост, премногу тврдоглава злоба, дури и премногу ладна свирепост; но таа внесувала и некои возвишени особини, мошне силното чувство за владините потреби, јасен поглед на можната стварност, и политиката за која таа сонувала прави чест на правилното сфаќање на нејзиниот дух и се покажува, на крајот на краиштата, сосема достоја на еден цар.

V

Но, - и тоа е она по што оваа појава е интересна, - под тие особини на човек државник, - Теодора останала жена. Таа тоа била по своите склоности кон раскошот и господството, таа тоа била уште и повеќе по острината на своите страсти и жестината на омразата. Кога нејзината корист била во прашање, таа не познавала ни промислување ни колебање. Без ми-

лост, таа ги отстранувала од својот пат сите оние чие влијание можело да се мери со нејзиното; без сожалување, таа ги скршила сите оние чие славољубие сонувало да ја поколеба нејзината власт или да го сруши нејзиното влијание. За да се одмазди за навредите, за да ја сочува моќта, сите средства ѝ биле добри, сила и предавство, лага и поткупување, сплетки и насилство. А ако понекогаш би почувствувала дека Јустинијановата нерешителна душа бега од нејзиното влијание, ако пред околностите, или пред посилните влијанија, изгледало дека таа моментно попушта, таа секогаш го имала последниот збор; успевала. Цариградските безделници раскажувале на нејзина сметка страшни приказни, за тајните погубувања, за подземните темници, за тихите и страшни апсани каде Теодора одредувала да мачат нејзините жртви; треба да се внимава овие анегдоти да не се земат премногу буквално. - Неколку најславни жртви на царицата живеел всушност добро, и покрај минливата немилост, прилично добро напредувале во службата; а вистина е, од друга страна, дека нејзините про-


тивници не со смрт, туку едноставно со прогонство, платиле што се осмелиле да ѝ се противат. Но, иако списокот на нејзините свирепости не се увеличува преку мерка, не треба Теодора да се направи премногу милостива ни премногу добра. Кога мразела, таа била жена која не отстапува пред ништо, ни пред згрозувањето од некаква неправедна немилост, можеби ни пред буката која ќе ја предизвика некое убиство. Случаите со Герман, внукот на царот, со секретарот Приск, со Фотиј, зетот на Велизар, доволни се да ја покажат силината на нејзината омраза. Падот на префектот Јован Кападокиски, страшниот и дрзок министер кој на момент го разнишал нејзиното влијание и ја уплашил за нејзината семоќ, уште подобро сведочи за непоколебливата енергија на нејзиното славољубие на душата и за неверојатното мајсторство на нејзиниот

Feqton најдобра гаранција за верноста на Велизар. Помеѓу нив се склучил сојуз. Антонина својата вештина ја ставила во служба на царицата и, во соборувањето на папата Силвер како и во немилоста кон Јован Кападокиски, таа имала многу удел и ја покажа сета своја умешност; а во замена за тоа, Теодора ги покривала сите нејзини безочности, сите нејзини испади и, повеќепати, таа го принудила слабиот Велизар да се смири со жена си и да ѝ прости. И откако со тоа мошне вешто завладеала со својата миленичка, царицата преку неа го држела и војсководецот. По милоста која ѝ ја укажувала на Антонина, дали ќе се заклучи, како што тврди Тајната Историја, дека владетелката покажала широко трпение кон слабостите на оваа жена, и дека услужно ги покривала нејзините грешки со својата царска наметка? Фактите попрво даваат спротивен впечаток. Можно е без сомне-

вероломен дух. Исто така, и со слична мешавина на умешност и жестина, таа му дала на големиот војсководец Велизар да ги почувствува последиците на своите ретки барања за независност, а со влијанието кое го имала над Антонина, жената на патрицијот, умеела од него да направи свој мошне понизен и мошне послушен слуга. И овде мораме да се восхитуваме на необичната остроумност на царицата да сплете некаква сплетка, како и на нејзината рамнодушност во изборот на средствата и оружјата кои ѝ служеле во намерите. Антонина, по бурната младост, многу го изневерувала мажот кој ја обожувал; но таа била паметна, дрска, сплеткарка во најголема мерка, способна, вели Прокопиј, кој добро ја познавал, да изведе дури и најневозможно. Теодора бргу сфатила дека ако им оди на рака на љубовите на оваа жена, таа ќе ѝ биде најверна службеничка во политиката и

ние дека Теодора, по својата заповедничка нарав и по навиката сè да потчини на целите на својата политика, понекогаш малку непристојно се мешала во работите на семејствата и куќите кои нималку не биле нејзина грижа, и дека склопувала бракови со истиот деспотизам кој го внесувала во управувањето со Државата. Но во законите за развод и неверство, за кои таа дала потстрек, како и во своите дела, таа постојано се грижела да ја зацврсти установата на бракот, “тоа најсвето нешто”, како вели законот од тоа време, и да го принуди светот да ја почитува таа законска и света врска. Вистина е дека таа била, според зборовите на еден историчар, “по природа наклонета да помага на жена во неволја”, и дека таа грижа се покажува во мерките кои ги преземала во корист на злоставуваните или лошо омажени жени, како и во мерките кои советувала да се преземат кон актерките

Izbor

15 и пропаднатите жени. Таа ги познавала, бидејќи поминала низ нив, најниските слоеви на престолнината, и знаела колку беда и срам има во нив; мошне радо го употребила своето влијание да го залечи тоа зло. Таа земала став на чесна жена, строга чуварка на јавниот морал, и си поставила за задача да ја исчисти и поправи престолнината. Треба ли да се верува дека Теодора ја раководело и некакво сеќавање од нејзиното лично искуство, и некакво жалење од минатото? Веројатно е, да не кажеме извесно, и не може да ѝ штети на претставата која ќе си ја создадеме за Теодора. Има некаква чудна возвишеност во овие зборови од еден царски указ кој без сомнение е составен по нејзин совет: “Ние ги установивме судовите да ги казнуваме разбојниците и крадците на пари: зарем не треба, со многу повеќе причини, да ги гониме разбојниците кои ја напаѓаат честа и крадците на невиноста?” Би било, секако, детински да се сака да се покријат маните и пороците на Теодора. Таа ги сакала парите, ја сакала власта; им ја осигурила иднината на своите со можеби претераната грижа за семејните чувства, и, за да го зачува престолот на кој се воздигнала, таа без колебање била вероломна, раздразлива, свирепа, неуморна во пизми, ледена кон оние кои ја привлекле нејзината омраза. Тоа била мошне славољубива жена, која со своите сплетки добро го разнишала дворот и монархијата. Но таа имала и свои добри особини. Нејзините пријатели ја нарекувале “верна царица”; тоа име го заслужувала. Таа имала и други повозвишени врлини: машка цврстина, горда енергија, бистар и моќен ум на човек државник. Нејзиното влијание не било секогаш добро; но таа со еден длабок отпечаток го обележала владеењето на Јустинијан. По нејзината смрт почнува опаѓање, со кое жално се завршило едно долго славно владеење. Кога, на 29 јуни 548 г. Теодора умрела од рак, по долго боледување, Јустинијан горко ја оплакувал загубата која со право ја сметал за ненадоместлива. Жива ја обожувал; на мртва побожно ѝ го чувал споменот. Сакал, во нејзин спомен, да ги задржи сите оние кои ѝ биле во близина, и многу години подоцна, кога би сакал да даде некакво свечено ветување, имал обичај да се колне во името на Теодора, и оние кои сакале да му угодат, радо го потсетувале на “врлата, убава и мудра царица” која, бидејќи на овој свет била негова верна соработничка, сега го молела Бога за својот маж. Треба да се признае дека има по малку претераност во оваа апотеза. Танчарката Теодора немала баш врлини кои водат во рајот; царицата Теодора, и покрај својата побожност, имала и маани и пороци кои не се согласуваат со светителскиот ореол. Но овие црти беа вредни за забележување: толку тие, кај оваа славољубива владетелка, која во толкава мера била жена, ја покажуваат дури и по смртта несразмерната моќ на дражите и привлечностите.

Крај на шесттиот дел


16

Izbor


Izbor

Nadvor od zakonot

Темни сенки на дваесеттиот век (2)

Убиството на Џон Кенеди Расправите за уште неразјаснетиот атентат на поранешниот претседател Џон Фицџералд Кенеди не престануваат и по повеќе од четири децении. Кенеди е убиен во Далас на 22 ноември 1963 година, а атентаторот наводно бил Ли Харви Освалд, кој набргу е исто така убиен. Меѓутоа, и овие денови повторно се поставува прашањето: Дали Освалд бил единствениот атентатор на Кенеди? Дали Освалд воопшто пукал во Кенеди? Кој е всушност атентаторот?... Националната архива на САД побара од Националната лабораторија “Лоренс Беркли” во Калифорнија да го анализира тонскиот запис забележан на денот на атентатот во Далас (извештај на Радиото “Глас на Америка”). Таа снимка се смета за еден од познатите тонски записи на атентатот на Кенеди. Снимката е направена, на сега веќе заборавениот, звучен цилиндар, со помош на микрофон на полициски мотоцикл во придружбата на претседателот. Како известува “Гласот на Америка”, најмногу се слуша само шум, но современата технологија можеби ќе открие и многу повеќе...

На чело на Соединетите Американски Држави

(продолжение од минатиот број) Најблиските соработници, главно млади, со врвни знаење и реформски ориентирани стручњаци (меѓу кои се истакнувале двајца Роберти: неговиот брат Роберт - на местото главен државен адвокат и Роберт Макнамара - на местото министер за одбрана), секако имале голем удел во формирањето и спроведувањето на сите сегменти како на внатрешната така и на надворешната политика на Америка во тоа време. Во таа смисла е неопходно да се истакне и тоа дека Претседателот (Кенеди) настојувал својот мандат да го искористи за спроведување (на внатрешен план) на амбициозно зацртаниот програм за широки социјални и економски реформи,

наречен “Нова Граница”, според некои аспекти и сеопфатни моменти во сите сегменти од американското општество сличен на “Њу дил” на Т. Рузвелт. Сепак, може да се констатира, Кенеди во својот наум не успеал во потполност, а причината за тоа треба да се бара, пред сè, во фактот за силно противење на Конгресот, во кој главниот збор тогаш го воделе конгресмени и сенатори од Југот на Америка (а тие биле и најжестоките во спротивставувањето на предвидените реформи), сфаќајќи дека потполното остварување на зацртаните реформи би било просто невозможно без натамошно продолжение (и, се разбира, непрекинато продлабочување) на веќе започнатите сегрегатски реформи, кои ги започнала претходната влада на генералот Ајзенхауер. Посматрачите денес, од пристојна историска дистанца, самиот краткотраен претседателски мандат на Џон Кенеди, не-

17 сомнено можат да заклучат дека тој, пред сè, бил претседател кој успеал да ги “разбие” дотогашните калапи на вообичаени начини на претседателски активности на американската општествена стварност. Никој не умеел, ниту можел, во ерата на телевизиската доминација како медиум (ни пред а особено не по него слободни сме да заклучиме денес), така да ги инспирира и придвижи Американците - често на постапки и вон нивните дотогашни сфаќања и спротивставување на идеите, да ги осмисли, да се избори и да ги поттикне широките слоеви на тоа општество на делување и постапки вон “себичните интереси”. Самиот имиџ на Кенеди можеби е разнишан подоцна со обелоденување на детали од неговите многубројни љубовни афери, а и фактот дека ги прикривал своите бројни здравствени проблеми, но, сепак, тој бил и останал своевидна икона - во многу нешта неповторлива, на Америка и не само на неа.

Сходно на распоредот на силите на американскиот Конгрес во тоа време (напред назначената доминација на “Југот”) разбирливо е тоа што Кенеди не можел тогаш повеќе да стори на полето на граѓанските права, а во таа смисла и посилно да го поддржи движењето на Мартин Лутер Кинг, потпирајќи се - во тие активности, главно на поддршката на својот брат - Роберт Кенеди. Но, од друга


18 страна, интензивирајќи ги напорите за пресметка со организираниот криминал, и тоа како бил активен, во многу нешта и самиот непрекинато иницирајќи акции на дотогаш главно инертниот апарат на ФБИ (по прашањата на борбата со организираниот криминал кој веќе бил длабоко вкоренет во сите пори на општественото милје на Америка во седумдесеттите години).

Nadvor od zakonot на Кенеди и неговото најблиско опкружување, би можело успешно да се спречи натамошното ширење на социјалистичките и комунистичките идеи. Во смисла на реченото треба да се согледуваат и испраќањата на бројни воени советници (често и цели мисии) во земјите од “Третиот Свет”, кои, не ретко, насочувани и кон други цели на организацијата вон потполна контрола

Izbor

кои - не долго потоа, ќе прераснат и во вистинска војна. Носен со така зацртаните цели на својата надворешна политика, и покрај вистинската катастрофа која ја претрпел неговиот прв поголем надворешно политички “настап” (акцијата во Заливот на Свињите), Кенеди никогаш не се откажал од настојувањето да го сруши режимот на Фидел Кастро, останувајќи во таа цел во постојани контакти со ЦИА, бивајќи секогаш добро упатен во нејзините многубројни планови за рушење на Кастро, не ретко темелени и на разни идеи за физички ликвидации на кубанскиот лидер, но и на други истакнати личност од политичкиот врв на Куба, пред сите на Че Гевара. Куба, од друга страна, поради заштита на својот територијален и политички суверенитет, потполно се приближила кон Советскиот Сојуз, инсталирајќи во таа цел на своја територија, советски ракетни проектили, секако и тоа како сериозни и насочени кон Америка. Тоа, не долго по

откритието на присуство на тие проектили во непосредна близина на Америка, довело до големата “Кубанска ракетна криза”, бројни политички и воени несогласици на двата спротивставени блока, што, пак, како своја последица, скоро го довело светот на работ на нов глобален (трет) светски судир.

Со бројните активности, но и со сеопфатната поддршка на скоро сите сфери на законодавната и извршната власт, Кенеди настапувал по прашањата на надворешната политика. Основа насока на неговите надворешно политички активности била насочена, првенствено, кон можно успешно спротивставување на Советите, при што огромен акцент бил ставан на пропагандните активности, како оние во самата Америка, така и на низа на постапки преземани во таа смисла и вон американските простори. Во таа цел е формиран и ткн. “Мировен корпус”, чии активисти - главно доброволци, со своите образовни, културни и други активности, особено во земјите на “Третиот Свет”, требале на сите им укажат на сите предности на американското општество и неговиот социјално-политички систем на вредности, а со тоа и на самиот начин на живот, со што, не само според мислењето

на Кенеди (најчесто под закрила на самостојната и “недопирлива” ЦИА), се претворале во сурогат на своите првобитно замислени цели што, на пример, во случајот на Јужен Виетнам, довело до вистинска ескалација на воени судири,

Светскиот воен судир (според многумина и прв можен сеопфатен нуклеарен судир во историјата на човештвото) е спречен скоро во последен момент, со обострани компромиси на двата водечки лидери Хрушчов и Кенеди, по што Советите своите проектили ги повлекле од територијата на Куба.


Nadvor od zakonot себе носел и сè она што можел да го оствари и да им го понуди на другите, било да се тоа маси насобрани на неговите митинзи или оние покрај ТВ екраните, или на други места, без оглед на тоа дали го почитувале, сакале, обожувале или не, основан е на огромното зрачење на оптимизам - оптимизам кој се простирал на сите полиња на општествено ангажирање и изнаоѓање на шиСамата сериозна закана за можен светски роки инспиративни акценти, кои Кенуклеарен судир, мегаломанската трка неди, со своите појава, зборови и дела во изградба и натрупување на енормни (не ретко и со она што го започнал и не количини на нуклеарен арсена, меѓу оста- стигнал во потполност да го заврши), натото, го натерало Кенеди посериозно го ширел на сите околу себе. да се ангажира по прашањата за неопходно запирање на натамошната трка во нуклеарното наоружување, што, од своја страна, довело до тоа - во август 1963 година, Британија, СССР и САД, да ги усогласат своите ставови и да стават потписи на спогодбата за забраната на натамошни нуклеарни проби на површината на Земјата. Наброените активности, со бројни други од не помало значење, сепак, според мислењето на многу аналитичари како на самиот живот и дело на Џон Кенеди - тако и на времето во кое тој делувал но и Иако кратко време поминал на чело на на она што дошло потоа, не можат, сами својата нација, сепак, слободно може да по себе, да се претставуваат со нешто што се заклучи, успеал да ѝ даде нешто што би било посматрано како потполн негов - како тогаш изгледало (а скоро и денес легат - фундамент на неговата огромна да може да наликува на истото), не се популарност (присутна и во децениите по завршува во моментите на крајот на говорот или обраќањето на лидерот, туку е неговата смрт).

Izbor

Популарноста на Кенеди и самото негово владеење лежи, главно, во еден друг факт. Севкупниот настап на оваа навистина харизматична личност, како и сè што во

тоа траен букет на надеж (врзани за Претседателот и неговата дејност) кој - со време - земјата и светот ќе ги направи подобро и посигурно место,

19 што, од своја страна, секако можело да овозможи и подобар живот во истиот. А тоа е, сакале ние или не да признаеме, така едноставна а сепак мошне тешка - но и возвишена, вистинската причина за постоење на секоја власт.

Атентатот во Далас хронологија на настаните Кенеди на крајот на 1963 година ја започнал подготовката за наредната изборна кампања (1964 година), при што посебен акцент бил ставен на јужните држави, каде - како што е сметано, не бил толку популарен како во остатокот на земјата. Во таа цел е и закажана посетата на Тексас, во рамките на која било предвиден и престој во Далас, каде, со своето политичко опкружување, со авион стигнал на 22 ноември 1963 година.


20 Додека во отворен автомобил, на што инсистирал, се возел по улиците во кој покрај него и неговата сопруга Жаклина, се наоѓал и гувернерот на Тексас Џон Конели со сопругата, на поворката се испукани три истрели од пушка (според сведочењето на очевидци). Еден куршум го погодил и

Nadvor od zakonot но, како се покажало, куршумите биле смртоносни, па, не долго потоа, бил прогласен за мртов. Неколку часа подоцна поранешниот маринец Ли Харви Освалд е уапсен, а потоа

Izbor

школски инвентар во Далас и кобниот ден бил веројатно единствената личност која влегла во складиштето, што му овозможило без проблем да ја внесе пушката и снајперот. Кога дочекот на претседателот започнал, Освалд го наполнил шаржерот на пушката со три куршуми. Во моментот кога поворката поминала покрај складиштето, Освалд го проценил моментот, заклучил дека е поволен час и почнал да пука од пушката.

и обвинет за атентатот. Ли Харви Освалд, поранешен маринец, кого современата истрага го поврзува и со Кубанската Тајна служба, бил (според наводите на полицијата и содржините кои таа ги подготвила за обвинението и идното судење) искусен снајперист. Особено е потенциран неговиот престој во СССР, како во поглед на военото усовршување така и во други сфери на образование. На почетокот на таа недеранил Конели, а два го погодиле Кенеди ла, според сознанијата до кои дошле чле- еден во вратот, а вториот во главата. Ке- новите на Комисијата, нашол хонорарна неди веднаш бил одвезен во болница, работа - се вработил во складиштето за

Реконструкција на подготовката на убиството според “Вореновата Комисија”

Првиот куршум го утнал целиот автомобил и го погодил асфалтот лево од автомобилот. Истрел се слушнал, и на момент предизвикал шок кај топлата, а и телевизиските камери, кои сè пренесувале во живо почнале да бараат од каде доаѓа истрелот. Меѓутоа, само неколку секунди подоцна, Освалд стигнал да го уфрли во цевката и вториот куршум, да нанишани повторно и да го испука куршумот кој Кенеди го погодил во вратот, одзади, и излегол низ гушата, сериозно


Izbor

повредувајќи му го душникот. Меѓутоа, дури и во таква ситуација, Кенеди имал можности да преживаа, под услов бргу да му се укаже помош, но секако, и ако биде заштитен од натамошни куршуми. Тоа би се случило, претседателот да паднал во несвест нанапред. Меѓутоа, веќе со месеци, поради проблеми со рбетот, тој бил присилен да носи мидер, кој наведнувањето нанапред му го оневозможувал. Така Освалд имал идеална прилика да го искористи и последниот куршум, додека толпата била во шок, што и го сторил, а третиот истрел претседателот го погодил во главата, поминувајќи низ мозокот, разнесувајќи му дел од черепот и големиот мозок, по

Nadvor od zakonot

21

Соочен со фактот дека деталите на убиството можеби нема да се разоткријат на суд, Линдон Џонсон - кој според Уставот станал претседател - ја одобрил работата на телото наречено “Воренова Комисија”, на кое му било цел да пронајде и објави сè што е поврзано со атентатот, со што би било можно согледување на правата вистина за убиството на Претседателот.

Противречности во наодите на “Вореновата Комисија” и нејзините заклучоци

што шансите за преживување биле рамни на нула. Кенеди бил мртов на патот до болницата во Далас. Освалд тврдел дека е невин, но тоа немал прилика да го докаже пред судот. Два дена подоцна во полициската станица пред ТВ камерите, убиен е од страна на Џек Руби, според официјалните податоци, сопственик на ноќен клуб во Далас, но и поврзан со организираниот криминал.

Иако со децении по атентатот се споменувало дека во опкружувањето на поворката на Кенеди се наоѓале повеќе атентатори (се споменуваат дури шест), извесно е дека смртоносните куршуми дошле од една насока - од складиштето, кое се наоѓало зад автомобилот на Кенеди. Покрај информациите, кои ги добивал претходните денови: дека во Тексас животот му е загрозен, како од десничарите, така и од про-кубанските активисти, КеЗаклучокот на Комисијата бил дека Освалд неди инсистирал кровот на неговиот делувал сам, планирајќи ги сите неопход- автомобил да биде спуштен, самиот ни детали без помош од страна, како и дека отворајќи му на атентаторот можност потоа го убил претседателот од непознати да има лесен погодок. Меѓутоа, осамен мотиви. Со ваквиот заклучок наводно се атентатор, или група која немала пристап сложила главно и американската јавност, до информациите од непосредното опкруно од првото истражување на Галуп од жување, а кои би можеле да ги добијат 1966 година, сепак се видело дека пове- веднаш по донесувањето на таа одлука, ќето испитаници имаат мислење кое е секако тоа не можеле да го знаат сè додеразлично од наодите на “Вореновата Ко- ка сама - или сам не би го здогледале авмисија”, така што овој атентат, според сè томобилот со Претседателот. судејќи, не само што останал нерасветлен во потполност, туку и денес е предмет на широки шпекулации. За жал, наместо Комисијата да понуди вистински докази за своите тези и заклучоци, таа на јавноста ѝ претставила изобилство на противречни и меѓусебно исклучиви факти, главно водејќи се со однапред зацртаниот факт: атентатот е “дело” на еден осамен убиец - Ли Харви Освалд.


Nadvor od zakonot Гејл и Бил Њумен, кои биле во толпата која го поздравувала својот Претседател, непосредно во близина на местото на кое атентатот се случил, се сеќаваат дека тоа попладне, во многу нешта им го променило животот, бидејќи тука, пред нив, на улица во Далас, како што тие нагласуваат, е убиен претседателот Кенеди, најмладиот американски претседател и симбол на прогресот во раните шеесетти години од минатиот век. “Имав 22 години и две мали деца, размислувавме за формирање на семејството и живеевме ден за ден”, вели Гејл Њумен, а нејзиниот сопруг Бил додава: “Сите сме ранливи и на секој од нас, секој ден може да му се случи нешто, дури и на претседателот на Соединетите Држави”. Бил Њумен, имено, бил најблиску до претседателот во моментот кога е убиен. “Се сеќавам дека одекнаа истрели, тој ги подигна рацете и додека автомобилот поминуваше покрај нас на свиокот, одекна и третиот истрел. Видов како буквално му разнесе една страна од главата на претседателот Кенеди, по што тој падна преку скутот на госпоѓа Кенеди на задното седиште. Таа тогаш почна да вика - О, Боже - не - го убија Џек. Јас се завртев кон својата сопруга и ѝ реков да бегаме. Се завртевме, се сокривме во тревата зад нас и со телата ги заштитивме децата”. Додека семејството Њумен се обидувало Во случај компјутерите да бидат во со- да ги заштити децата на блискиот тревстојба да го отстранат вишокот шум и ник, бранот на шок се ширел кон сите звуци, застапниците на “теоријата на краишта. Лимузината на претседателот завера” - (организираниот атентат и уче- јурнала по автопатот Стемонс кон болниството на повеќе личности), без сомне- цата Паркленд, каде доктор Роберт Мекние, повторно ќе бараат снимката да се Силенд, во ургентниот блок чекал да го преслуша за да успеат да го чујат и фамоз- доведат погодениот Кенеди: ниот четврт истрел. Но и за тоа ќе треба да “Се создаде огромна гужва. Ја видов госе почека, бидејќи научниците укажуваат споѓа Кенеди на столицата на за малку во дека новата дигитална копија на тонската тој момент и самиот не се онесвестив”, снимка од атентатот во Далас нема да би- вели тој. де спремна така бргу. Најдувајќи се во вителот на историјата, доктор МекСиленд и неговиот тим специјалисти, безуспешно се обидувале да му го спасат животот на претседателот. “Госпоѓа Кенеди постојано влегуваше и излегуваше од собата и би рекол дека тоа беше некој контролиран хаос. Мислам дека никој не беше изненаден кога се виде дека нема да преживее”, вели МекСиленд. 22 Уште во 1979 година, откако се извршени анализите на тонската снимка на самиот атентат (настанати од микрофонот на мотоциклот кој бил во придружбата на претседателот), научниците пред една конгресна комисија сведочеле со 95% сигурност, дека таа, во времето на атентатот најмодерна технологија, забележала четири истрели, од кои три би можеле да потекнуваат од правецот каде наводно бил Освалд, додека четвртиот го испукал некој друг, од друго место. По толку години, најновата, најмодерна технологија, каква што ангажирала Националната архива, ќе се обиде, по новите анализи, да направи дигитална копија на сега веќе истрошениот тонски запис пред тој во потполност да исчезне, со надеж дека ќе дојдат до посигурни докази за бројот на исуканите куршуми, но и местото од каде истите би можеле да бидат испукани.

(продолжува)

Сеќавања на очевидци на убиството на претседателот Кенеди

Зоран Димитријевиќ

Izbor Кому му пречеше Џон Ленон?

Како навистина е убиен Џон Ленон?

Пред скоро три децении, поточно на 8 декември 1980 година, убиен е легендарниот рок музичар Џон Ленон, некогашниот член на Битлси. По наводно негова жел-

ба, веднаш е кремиран и погребан - никаде, односно секаде каде што е разнесена неговата пепел. Гроб нема, па обожавателите од целиот свет, кој Ленон ги има и денес неколку милиони, не можат да го посетат. Постојат само неколку меморијални места кои поедини градови ги одредиле во знак на сеќавање на него и каде и денес се наоѓаат негови бисти.


Izbor

Сепак, едно место кое обожавателите сигурно го посетуваат на 8 декември, е местото на убиството преку пат од Централ Парк во Њујорк, пред зградата “Дакота”.

Според официјалната верзија, Ленон го убил лудиот Американец, Марк Дејвид Чепмен, кој наводно вообразил дека е тој Ленон и дека некој глас во главата му говори да го убие лажниот Ленон.

Nadvor od zakonot тој синџир. Нешто во мене преломи”. Чепмен натаму објаснува: “Ме обзеде исклучително чувство кога неговиот автомобил запре. Во тој момент во главата слушав глас кој ми рече ‘Направи го тоа! Направи го тоа’! И кога помина покрај мене јас го извадив пиштолот, го насочив во него и го повлеков чкрапецот пет пат едноподруго” . Ленон, тој кобен ден, излегувајќи од автомобилот влегол во капијата која е заедничка за комплексот од неколку згради изработени во дакота стил, и додека одел кон влезот во својата зграда Чепмен му довикнал: “Господине Ленон!” Ленон благо се завртел на својата десна страна каде стоел Чепмен и овој во тој момент почнал да пука.

23

Но, официјална потемелна истрага за тоа што навистина се случило, всушност никогаш и не е водена (!). Судења и вештачења, како ни реконструкција на убиството, никогаш немало. Зошто? Наводно затоа што убиецот, Марк Дејвид Чепмен, веднаш признал дека тој тоа го сторил. Дури иако некои форензички докази тоа не го потврдуваат, а и извесни наводни очевидци се доведени во прашање како несигурни, односно како можно наместени. Неколку независни новинари, меѓутоа, воделе сопствена истрага. Тие зад кои стоел моќен издавач потврдиле дека убиец е Чепмен, додека оние послабите, но финансиски независни, откриле нешто сосема друго. Новинарот истражувач, Салвадор Астуциа, ја напишал, на основа на своите и нему блиски извори и лични долготрајни истраги, книгата “Повторна реконструкција на убиството на Ленон”.

Четири куршуми го погодиле Ленон во грбот од десната страна. Тој потрчал кон влезот во зградата и тука паднал. Вратарот на влезната капија во “Дакота” бил очевидец на убиството. Претходно дури и разговарал со Чепмен, додека овој ја чекал својата жртва. Како што подоцна изјавил, веднаш му пришол на убиецот и го запрашал: “Дали знаеш што направи?” “Да”, му одговорил Чепмен, “штотуку го убив Џон Ленон”. Чепмен потоа ја зел во Во интервјуто кое го дал единаесет години раце книгата на Селинџер “Ловец во жито” по убиството, и кое на запрепастување на и почнал да го чита, чекајќи го доаѓасемејството е емитувано на 25-годишнина- њето на полицијата. И тоа е всушност та од убиството (!) Чапман говори како приказната која ја објавиле сите светски Прво со што се соочил, во настојувања да убиството на Ленон била неговата живот- медиуми. “Њујорк Тајмс” направил и ма- ја одгатне мистеријата на убиството на Ленон, била неможноста да се дојде до на мисија: “Ленон беше успешен човек ла скица на настанот. обдукцискиот наод на Ленон, кој требало кој на некој начин го имаше целиот свет да биде јавен. Неговиот колега новинарот на синџир, а јас не бев дури ни алка од


24 истражувач од Велика Британија, Фентон Брелсер кој веќе (1989) ја издал и книгата “Убиството на Џон Ленон?” без проблеми

го добил наодот. Дополнително сепак и Астуциа дошол до сознанијата за извршената обдукција и утврдил дека според овој наод Ленон е погоден во левата страна, во рамето и во грбот. Овие факти со скицата на “Њујорк Тајмс” од 10.12.1980 година направена на основа на изјавата на вратарот и увидот на полицијата, не се поклопуваат. Записникот на њујоршката полиција Астуциа го добил без проблеми, но открил дека е тој зачудувачки површен. Во него нема прецизен опис на настанот, каде кој од актерите стоел, нема изјави на сведоци. Записникот содржи само податоци дека жртвата е Ленон, дека убиецот е Чепмен, и дека кај истиот во џебот се најдени 2.201 долар и пиштол со калибар 38. Астуциа не можел да ги добие ни личните белешки на полицајците кои први стигнале на местото на злосторството. Доколку Чепмен не го признаел убиството, туку да го негирал, прашање е како на судењето би се изнесувале докази со ваков записник. Вториот наводен очевидец кој пред ТВ камерите веднаш дал изјава за убиството бил Шон Страб. Тој се наоѓал еден блок оддалечен од “Дакота” кога го слушнал пукањето и веднаш отрчал по полицискиот автомобил. Тука од чуварот на капијата дознал дека Чепмен го повикал Ленон и кога овој се завртел пукал во него.

Nadvor od zakonot Меѓутоа, Астуциа пронаоѓа необични детали врзани за овој сведок. Страб бил мошне влијателен професионален активист на неколку здруженија за права на хомосексуалците, највлијателни во Њујорк и цела Пенсилванија. Тој бил и сопственик и уредник на неколку мошне влијателни геј магазини. Но, Страб во еден магазин за пари ги издал имињата на луѓето кои ги познавал и кои биле ХИВ позитивни, иако како нивен платен активист морал всушност да ги заштити. Астуциа смета дека со прифаќањето да сведочи во овој случај, Страб добил од ФБИ гаранција дека нема да биде судски гонет за прекршокот кој, со издавањето на имињата на ХИВ позитивните, го направил. Интересен е податокот дека Чепмен на сослушувањето изјавил дека го убил Ленон, но не и дека го повикал.Тоа можело да значи дека Ленон не се ни завртел, а сходно на фактот каде го погодиле смртоносните куршуми - и дека во него пукал

Izbor

некој друг кој стоел од неговата лева страна. А тоа би можел да биде вратарот. Сосема можно, доколи се прифати напред споменатото тврдење на Чепмен (кој впрочем и немал причина да негира дека го повикал Ленон, бидејќи без никакви негирања секогаш тврдел и сега тврди дека тој е оној кој пукал). Но кој е вратарот, инаку официјално, главниот сведок на убиството? Името на чуварот на капијата било Хозе Сањенис Пердомо. Ова име никому ништо не му значело сè додека неодамна некој од новинарите кои ги следат активностите на ЦИА не дошле до необични сознанија. Нови именувања во службата на ЦИА, а кои се однесуваат на работата на поедини разузнавачки сектори, вклучувале и некои искусни оперативци кои почетните искуства ги стекнувале во времето на Кубанската криза 1961 година - во Заливот на Свињите. Едно име привлекло особено

внимание на известените кругови, а тоа е човекот со прекар Хозе, а со полно име Хозе Јоакин Сањенис Пердомо. Тој бил бегалец од Куба и противник на Фидел Кастро. Регрутиран е од страна на ЦИА. Пердомо бил член на Бригадата 2506 за време на инвазијата на Куба 1961-та, во неуспешниот обид на ЦИА да го симне од власт Кастро. За него постојат податоци и во кубанските архиви. Човек со име Јоакин Сањенис бил и во операцијата “Вотергејт” каде соработувал со покојниот Франк Стрегис, кој тогаш украл едно поверливо досие од Белата куќа, а откриено е дека десет години бил на платниот список на ЦИА. Тој Франк Стрегис тврдел дека човек со име Јоакин Сањенис умрел со природна смрт уште 1974 година, но никој освен него ова не можел да го потврди. Дури ни неговото семејство за тоа не е известено додека не бил погребан. Не значи ли токму толкавата таинственост дека Сањенис би можел да биде жив, но само за потребите на ЦИА?


Izbor

Во секој случај, Хозе Јоакин Сањенис Пердомо бил обучен професионален убиец. Човек токму со име Хозе Пердомо бил на 8 декември 1980 година, во времето на убиството на Ленон чувар на капијата на “Дакота”. Тој стоел од левата страна на Ленон. Хозе Пердомо, вратарот, според сопствената изјава пред убиството, со Чепмен разговарал за инвазијата на Заливот на Свињите и за убиството на Кенеди (!?). Всушност, сè што се знае за убиството и за моментите кои му претходеле на истото, на полицијата ѝ раскажал токму Пердомо (Или барем нема зачувани материјали кои би укажувале и на верзијата на Чепмен за разговорот со Пердомо, непосредно пред убиството. А можно е, до денес, за тоа никој да не го ни прашал Чепмен.).

Сигурно се знае дека Чепмен 1976 година почнал да работи во еден камп на беглаци Латиноамериканци кој го водела евангелистичката добротворна организација “World Vision”, и која слични кампови има ширум светот. Овие кампови не биле засолниште само за бегалци од Латинска Америка туку и специфични места каде се регрутирале платеници за разни операции под патронат на ЦИА. Вакви кампови по должината на границата со Хондурас биле места каде се регрутирале и “ескадроните на смртта” кои подоцна ќе дејствуваат во Салвадор. Се верува дека многумина кои се регрутирани во овие кампови извршиле голем број на убиства ширум светот. За ова пишувал и истражувачот Џон Џаџ. Во модерниот начин на војување прикриените убиства и атентати се сведуваат на мошне разработени техники кога жртвата и убиецот не можат никако да бидат поврзани, или намерно се поврзуваат на некој начин кој би го одвлекол вниманието од вистинскиот мотив за убиството. Една од техниките е разработена во програмата “контрола на умот” како проектот на “М-КУЛТРА”. Ваквата техника често стои зад нерасветлените политички убиства кои обично ги “извршува” некој лудак. Едноставно лудакот ќе чуе некој глас во главата кој му командува да пука и слични или ќе вообрази дека жртвата на некој начин го загрозува. Последниот случај, од низата на

Nadvor od zakonot вака “необичните” убиства е убиството на шведската министерка Ана Линд. Ваквиот тип на програмиран “лудак” е опишан во книгата “Манџуријански кандидат”. (Др. Милтон Клајн поранешен претседател на Американското друштво за клиничка и експериментална хипноза изјавил дека тој може да создаде “манџуријански кандидат” за шест месеци.) Во прилог на напред изнесеното, сведочи и фактот дека, осум години по убиството на Ленон, детективот на њујоршката полиција Артур О Конор - кој таа ноќ бил пред “Дакота”, се сетил дека тогаш Чепмен му изгледал “многу чудно, како да е програмиран”.

Дали на 8 декември 1980 пред “Дакота” се нашле човек со “испран мозок” - кој умислил дека пукал во Ленон и трениран убиец, кој навистина ја одработил работата и за кого?

25 во тоа време го имале рок музичарите на американската младина. Особено оваа загриженост пораснала кога тие (рок музичарите), еден по еден, почнале сè почесто, во своите текстови, но и на јавните настапи, да пласираат антивоени пораки. На пример, на концертот на Битлси на Ши стадионот во август 1965 година биле присутни 55 600 гледачи. Според некои наоди на ФБИ уште тогаш било формирано досието на Ленон. И новинарот Марк Вајт ги истражувал, а потоа и ги опишал можните политички мотиви за убиството на Ленон. Според него, за Ленон почнал да се интересира и самиот Едгард Хувер кога Ленон во 1971 година го објавил својот добротворен концерт за “Белите пантери” и нивниот водач Џон Синклер, кој бил обвинет за поседување на марихуана. Да потсетиме, Ленон во својата песна “Џон Синклер” ги пее стиховите: “Не е фер Џон Синклер, судиите му дадоа десет за две... да беше војник и во Виетнам да убиваше за ЦИА, за многу повеќе дрога не би морал на робија”. Хувер го сметал за екстремист и верувал дека со таквите треба да биде особено внимателен. ФБИ дознал дека Ленон со Џери Рубин и Еби Хофман планира да направи неколку концерти на кои тешко ќе го оцрни Никсон, а што кулминирало во времето на Републиканската Национална Конвенција. Во писмото до Главниот обвинител, во февруари 1972 година, сенаторот Стром Тармонд советува овој “политички Вудсток” да се спречи со превентивно апсење на Ленон - поради поседување на дрога во Велика Британија и, потоа, Ленон да се прогласи за “непожелна личност”. Никсон, во таа смисла веднаш побарал Имиграциониот сервис да го започне процесот за депортација на Ленон.

Но кому Џон Ленон можел да му пречи? Салвадор Астуциа опишува, во напред споменатата книга, дека ФБИ бил мошне загрижен поради огромното влијание кое

Поради тоа Ленон неколку години не сакал да ги напушти САД, иако таму не можел јавно да настапува ниту било што да работи. Медиумите за него повеќе не пишувале, освен ако не го затечат во некој бар како пие, наводно се тепа и ја покажува својата насилничка природа,


26 како што тие тврделе. Да се компромитира Ленон било задача на контролираните медиуми. По аферата Вотергејт 1976 година, Никсон поднесува оставка, а Ленон истата година добил Зелена карта, додека Марк Дејвид Чепмен почнал да работи во кампот на World Vision. Картеровата администрација, исто така, го држела Ленон четири години под надзор. Со доаѓањето на власт на Роналд Реган 1980 година, на Ленон му е одредена судбината. Имено, администрацијата на Ре-

Nadvor od zakonot

Izbor

музичари кои пееја на величествените собири во шеесеттите и седумдесеттите, како Вудсток, против војната, насилството и ограбувањето на сиромашните земји, напросто се смириле во времето на својата најголема слава. Хендрикс, Џоплин, Морисон или Елвис Присли (кој според зборовите на неговиот татко не можел да ја прифати официјалната верзија за убиството на Кенеди), денес за сите нив се знае дека биле под надзор на ФБИ. По смртта на Ленон објавени се многу книги и наводни извештаи од архивите на МИ5 за да се компромитира Ленон. Така тиражниот “Сандеј тајмс”, кој е во сопственост на Руперт Мардок, открива дека Ленон тајно ги спонзорирал левичарите и троцкистите во Британија на крајот на шеесеттите години, за што МИ5 имал прецизна евиденција. Исто така во досието на Ленон се наведува и дека тајно ја финансирал Ирската Републиканска Армија и англиската Работничка Револуционерна Партија, чиј најпознат водач била Ванеса Редгрејв, “терорист и троцкист”. Во досието се наоѓаат и своерачно испишани стихови од песната на Ленон “Херој на работничката класа (Working class hero)” од 1970 година, во која Ленон го критизира експлоататорскиот капиталистички систем.

на користењето на марихуаната бидејќи и “Папата ја пуши секој ден”, се знае дека монополот и добивката во трговијата со наркотици одамна ги има ЦИА. Во песната “Атика стејт” тој го споменува Ако од денешен аспект го анализираме влијанието на Рокфелери на одредени она што Ленон тогаш го пеел и како разми- политички убиства, каде во затвор заслувал се гледа дека совршено добро ја вршуваат само оние кои го повлекле чкрапознавал техниката на прикриено воју- палото (нели е и Ленон токму на тој начин вање на тајните служби. Ленон неспорно убиен). Ленон повикува на почитување бил хуманист, миротворец и интелектуа- на човековите права и на правата на желец и го критикувал она што во западниот ните во песната “Жената е црнец на овој свет не смее да се доведува во прашање свет”... Неговите песни “Револуција”, - а тоа се капитализмот и демократијата. “Дајте му шанса на мирот”, “Војната е заНеговиот двоен албум од 1972 година вршена (ако вие тоа го сакате)” и денес “Some time in New York city” сочинет е од се сметаат за антивоени химни. Ленон ангажирани политички песни. И кориците закупувал простор во тиражни весници и Деталите за ова ги разоткрил поранешен на билборди објавувајќи свои антивоени припадник на МИ5, Дејвид Шајлер кој службата морал да ја напушти поради пораки. ган отворила поглавје на нови војни во Латинска Америка со активна улога на ЦИА.

на албумот направени се како насловната страна на влијателниот, угледниот и наводно независен Њујорк Тајмс. Ленон во своите песни пеел за политичките затвореници во САД (Анџела Дејвис), за лажната демократија, за борбата на Ирците за независност и бруталната политика која Денес повеќе такви антивоени извици во некои злоупотреби, а денес живее во ја спроведувале Англичаните. Во песната Америка нема. Не пеат против војна ни Франција. Шајлер, меѓутоа, тврди дека из“Њујорк сити” Ленон се залага за слобода Дилан, ни Џоан Баез. Влијателните рок вештаите се лажни. И Јоко Оно во повеќе


Nadvor od zakonot

Izbor

наврати изјавила дека Ленон никогаш не финансирал ниеден политички покрет, особено не Ирската Армија. Во својата книга “Животите на Џон Ленон”, Артур Голдман го опишал како алкохоличар, насилник и уживател на дрога. Книгата ја издал моќниот американски издавач “Morrow” и има преку 700 страници. Голдман инаку за Ленон објавил повеќе книги. Оваа книга, меѓутоа, силно ги налутила поклониците на Ленон, кои многу од ставовите во книгата ги побиле како неточни и злонамерни и ги оцениле како продукт на влијателното еврејско лоби кое ги контролира медиумите, а со кои Ленон изгледа дошол во судир.

Често се споменува и спорот кој Ленон во седумдесеттите го имал со извесен Морис Леви (сега покоен), продуцент, кој успеал да дојде до некои негови необјавени ленти и да ги публикува без согласност на Ленон. Ленон го тужел и го добил спорот, но Леви никогаш поради оваа кражба не одговарал кривично. Салвадор Астуциа смета дека тоа е можно само ако Леви бил под заштита на некој моќен клан или ако соработувал со ЦИА или ФБИ. Таа соработка можела да вклучува и некои валкани работи, што би значело дека можел да биде ангажиран од страна на десничарските кругови за организирање на убиството на Ленон, кој и лично му се замерил. За ова за сега не постојат докази.

Зоран Димитријевиќ

Ватиканската банка под истрага поради перење пари: Сомнителни трансакции во вредност од 180 милиони евра Ватиканската банка се наоѓа под истрага поради наводно учество во перење на пари, објавено е на страниците на магазинот “Панорама”, пренесуваат британските медиуми. Имено, официјалните лица на Финансиската разузнавачка единица на Централната банка ан Италија “откриле парични трансакции во вредност од скоро 180 милиони евра”, на сметки во филијалата на Уникредит банката (која се наоѓа покрај Базиликата Свети Петар) за кои постои сомнение дека се “наводно прекршени прописите против перење на пари”, поради што започнале опсежна истрага, која би можела да има несогледиви последици

Како што известува познатиот италијански неделник, под истрага, која заеднички ја спроведуваат римското обвинителство и специјалната единица “Guardia di finanza” (италијанска даночна полиција) се нашла една од најголемите италијански банки, која порано била позната како Институт за

27 религиозни работи (ИОР). Нивната истрага се однесува на “наводно кршење на финансиските регулативи” во филијалата на Уникредит банка, иако е можно истражувањето да биде проширено и да бидат “вклучени и сметките кај другите италијански банки”, наведува “Тајмс”. “Истражителите сега ја проверуваат секоја финансиска трансакција, забележана во периодот од 2006-тата до 2008-та година на сметките кои ги држи ИОР”, објавил лондонскиот “Телеграф” кој наспоменува дека токму во тој период повеќе од 180 милиони евра во “чекови и разни трансфери се ‘селел’ од сметка на сметка”. И додека тимот на обвинители, кој го предводат Нело Роси и Стефано Роко Фава, за “Панорама” изјавува дека “во наредните неколку дена ќе се испитаат директорите на Уникредит банка по повод тие сомнителни работи”, дотогаш адвокатите на Ватикан почнале да ја разгледуваат можноста уште сега да започнат со расправа за тоа како “оваа банка се наоѓа надвор

од италијанскиот правен систем”. Инаку, ова е најсериозната истрага покрената против Ватиканската банка, уште од моментот кога 1982 година спектакуларно пропадна Банката Амброзијано, во која таа беше главен акционер. Извор: “Daily News Montenegro”, Подгорица


Nauka i novi tehnologii

28

Откриен ген за лудост

Ќе управуваме со компјутерите со поглед и говор

Izbor

со глувчето или типкање по тастатурата, ќе биде доволен поглед или гест со раката за, на пример, да отворите некој доЕдна од четири личности во развиените дркумент и да го испратите на печатење, изжави во некој период од животот заболува јавил Крег Минди за CNN. од полесна или потешка ментална болест, а шкотските научници утврдиле дека ста- Крег Мунди, шефот за развој и стратегија “Во следната деценија физичкиот начин нува збор за специфичен ген кој е многу по- на информатичкиот гигант “Мајкрософт”, на кој луѓето ќе ги користат компјутерите чест кај ментално заболените најавува револуција во интеракцијата на ќе доживее револуција. Компјутерите ќе човекот и компјутерот во следната деце- бидат во состојба да ги спојат човечките нија сетила за вид, допис и слух со говорот и

Научниците од универзитетот во Единбург откриле ген кој би можел да го расветли развојот на менталните болести. Тие направиле компаративно меѓународно истражување во кое ги споредиле гените на 2.000 психијатриски пациенти со гени на 2.000 здрави луѓе. Научниците откриле дека грешката во генот под назив АБЦА13 е многу почеста кај луѓе кои боледуваат од некоја ментална Во следните десет години драстично ќе се гестот, што ќе ни овозможи нов начин на болест отколку кај здравите испитаници. измени начинот на кој луѓето ги користат интеракција со машината”, рекол Мунди. Истражувањето покажало дека генот е своите омилени машини. Наместо клик помалку активен кај многу луѓе кои боледуваат од шизофренија, манична депресија, тешка депресија и други психички болести. Резултатите на истражувањето се објавени во стручното списание “American Journal of Human Genetics”, а научниците сметаат дека нивното откритие би можело да овозможи развој на нови лекови за лечење на менталните болести.

Даглас Блеквуд, професор по психијатриска генетика, прокоментирал: “Ова е возбудлив чекор напред во нашето разбирање на скриените причини за некои чести ментални болести. Овие гени можат да укажат на нови патишта за развој на лековите”. Научниците утврдиле и дека во развиените земји една од четири личности во одреден период од животот се разболува од некоја ментална болест. Тие болести можат да бидат во распон од тешки како шизофренија и манично-депресивни нарушувања (биполарни нарушувања), па до полесни како анксиозност и нарушување во исхраната.


Kultura i obrazovanie професор на Музичката академија во Последниот бис на Загреб, а едно време и уметнички дирекголемиот маестро тор и главен диригент на ХНК во Сплит. Меѓународна кариера започнал на HollyВЈЕКОСЛАВ ШУТЕЈ bush фестивалот во New Jersey, бил му(1951 - 2009) зички директор на театарот La Fenice, академик во Шпанија, член на Кралската Маестро Вјекослав Шутеј, за жал, не успа да музичка академија на убави уметности, а победи во борбата со тешката болест која го основал и Кралскиот симфониски оркему е дијагностицирана пред една година. На стар во Севиља чиј уметнички директор 2 декември во Загреб, по повеќемесечна бори главен диригент бил неколку години. ба со акутна миелоична леукемија, почина Пет години ја извршувал и функцијата на

Izbor

29 Во таа прилика во разговорот за “Глобус” се присети на своите почетоци во Виена и рече дека во Виенската опера дошол “на навистина голема врата”, бидејќи на 31 јули 1990 година, на својот 40-ти роденден во Schoenbrunn диригирал на гала концерт со Хозе Карерас.

Тоа, имено, бил првиот концерт на Карерас откако се излечил од леукемија, рекол тогаш Шутеј, ниту не помислувајќи дека таа болест само една година подоцна и нему ќе му биде дијагностицирана. “Бидејќи во тоа време бев шеф на оркестарот во Севиља, дојдов со својот оркестар. Пред Schoenbrunn имаше 14 илјади луѓе, а целиот Ринг беше накитен со шпански знамиња. Се случи нешто што веројатно повеќе никогаш нема да се случи - свиревме 16 додатоци!...”, раскажа Шутеј.

По откривањето на малигната болест на коскената срж во август минатото лето, според препораката на тенорот Хозе Карерас кој ја преболел леукемијата, лечењето го започнал во Сиетл во Америка. Во април оваа година се врати во Загреб уверен дека болеста е зад него.

уметнички директор на Houston Grand Opera, и настапувал како гостувачки диригент во многу оперски куќи ширум светот. Во неговите успеси секако се вбројуваат и популарните концерти со познати оперски ѕвезди.

Во 1992 година го диригирал првиот Божиќен концерт, во Rauthaus, со Доминго, Карерас и Дијана Рос. Успехот бил голем тој музички VHS и денес е третиот најпродаван на сите времиња. На својот 131-ви настап во Виенската државна опера ја диригирал “Тоска”. “Тоска ме следи на згоден начин, токму во Виена... Ја диригирав овде во Staatsoper, на 100 годишнината на римската праиз“Згодно е да се каже дека Виенската др- ведба, а и мојата 100-та претстава во жавна опера е местото каде во животот Виена беше Тоска”, рече тогаш во својот Меѓутоа, набргу потоа повторно заврши најмногу сум диригирал. Во Хјустон, во кој последен разговор за “Глобус”. Исто така во болница. По хоспитализацијата во седум години бев директор на операта, откри дека поради своите деца планира Меркур, преместен е во Заводот за хема- диригирав околу 120 претстави, а во повлекување. тологија на КБЦ Загреб. Утврдено е дека Севиља каде бев директор од 1990 до неговото тело на ја прифатило коскената 1997 година, 70-тина пати. Во виенскиот срж на донаторот, и во септември е започ- Staatsoper во понеделникот диригирав ната потрага по нов дарител. Иако во по 131. пат”, раскажа за “Глобус” маестро Хрватска е пронајден идеален донатор, Шутеј во април 2007-та година. тој се откажал, а друг бил пронајден во Америка. Десет часа траела операцијата на Ребро на крајот на септември. Шутеј е роден 1951 година во Риека. Студирал во Загреб, а постдипломски студии завршил во Рим. Помеѓу останатото, бил шеф диригент на Загрепската филхармонија, уметнички директор на музичката програма на Дубровачките летни игри,


30 Kultura i “Веќе 32 години го работам ова што го работам и повеќе не ми се патува толку. Сакам повеќе време да поминувам со своите деца... Имам договори за настапи во Америка следната година. Во Европа само во последниот месец диригирав во Прага, Берлин и два пати во Виена. Има ли подобри места за класичната музика? Се одржав, и сега почнав мошне, мошне уредно да размислувам за повлекување”, ни раскажа Шутеј кои и во текот на терапијата многу често говореше дека мора да успее да ја победи болеста за да може децата да ги постави на нозе.

Таткото на 3-годишната Никша, 6-годишната Ема и 28-годишната Алемка, за жал, не доживеа повлекување од светот на класичната музика, туку прерано мораше да се повлече од животот. Зад него останаа сопругата Ивана и трите деца на кои

obrazovanie чевиќ, проф. Д-р Лилјана Мркиќ-Поповиќ, Мр Ксенија Шукуљевиќ-Марковиќ, и како почесен член Др. Ивана Симеоновиќ-Цхелиќ, како претставник на Фондот “Филип и Мадлена Цептер - генерален спонзор.

Свеченото доделувањето ќе се одржи во сабота, на 26 декември, во 12 часот на сцената “Љуба Тадиќ,” на Југословенскиот драмски театар. На Брајовиќ, кој е 25-ти лауреат на ова признание, во таа прилика ќе му биде врачена златна копија на прстенот на Добрица Милутиновиќ, кој традиционално го изработува Златарницата Мајданпек и уникатна диплома на пергамент, работа на академскиот сликар, дизајнер и сценограф Герослав Зариќ. Составен дел на наградата и издавање на монографии за победникот, која ќе биде промовирана на крајот на следната година.

министерот за култура Божо Бишкупиќ и премиерката Јадранка Косор им упатила телеграми на сочувство.

Извор: “Глобус”, Загреб, автор: Андреја Братиќ

Наградата “Добричин прстен” за Воја Брајовиќ

Промоција на најновата книга на Игор Исаковски Во Загреб, на 16 декември, во 20 часот, во Книжарницата на Богдан Огризовиќ, во близина на Цветниот плоштад, ќе се одржи промоција на најновата книга на Игор Исаковски “Ноќта е најтемна пред разденување”.

Драмскиот уметник Воислав - Воја Брајовиќ е овогодишниот добитник на високото актерско признание за животно дело - наградата Добричин прстен, соопшти Здружението на драмски уметници на Србија. Жирито ја донело одлуката на 9 декември, со мнозинство гласови, а работело во состав: проф. Владимир Стаменковиќ (претседател), проф. Предраг Бајчетиќ, Мира Бањац, Предраг Ејдус, Душан Кова-

На промоцијата, покрај читање на авторот (на македонски и хрватски јазик), настапува и бендот на Горан Богуновиќ “Радост”.

Izbor


Izbor Неделен муабет Влатко Стефановски, виртуоз на гитара и водечка рок ѕвезда на старата Југославија

Српските издавачи не ме сакаат

@ivot, moda, estrada Фантастичниот спој на имагинативност и музичарска техничка перфекција му донесоа слава цели три децении пред етноворлд бумот во светот, а сè што направи е вешто да ги комбинира локалните фолклорни колорити и искршените јужни ритами со рок, поп и џез елементи.

31 јас овие луѓе. Тие емоции се обострани. Белград е голем град и може да ги амортизира секои три месеци моите свирки. Сакам да настапувам во градот, овде има толку публика која знае што и како работам, испофилирана е и добро образувана. Се наслушале добра музика и умеат да проценат. Често доаѓам, имам и пријатели и роднини...

Кога ќе ме повикаат да свирам велат дека овде луѓето ме сакаат и тие емоции се обострани. А пак кога ќе ме прашаат за албумот “Thunder From The Blue Sky” морам да ги упатам на “Кроација рекордс” бидејќи овде во Србија каде често настапувам не сум нашол издавач, така што тој CD е објавен само во Хрватска, Словенија и Македонија

* Свиревте како дел од програмата на “Гитар арт фестивалот” кога и Мориконе, а со Јан Акерман имате и албум? - “Работиме на случајот”, што би се рекло. Се трудам. Се обидувам што подалеку и пошироко да ја претставам својата музика, музиката на подрачјето од кое доаѓам, значи пред сè на Македонија, но и на традиционалната музика на Балканот, а при тоа да афирмирам и некој свој ракопис во сета таа музика и да се пронајдам себеси во контекстот на времето и просторот. Го опишуваат како водечка гитарска ѕвезда од екс-југословенските простори, култен статус стекнал уште пред повеќе од триесет години со легендарната македонска група “Леб и сол”, Влатко Стефановски е творец на препознатливи музички форми, балкански микс на рокенрол и традиционална музика, композитор, кој својот живот ѝ го посветил на гитарата, чиј израз во неговите раце открива виртуоз на кој му нема рамен. Во Белград има своја

* Како помина Вашиот последен албум “Thunder From The Blue Sky” кој го промовиравте во “Сава Центар”? - “Thunder From The Blue Sky” има некој чуден живот. Од една страна за тој албум ме прашуваат, на пример луѓе од Германија, кои ги упатувам на “Кроација рекордс”, а од друга страна овде во Србија каде често настапувам не сум нашол издавач, така што “Thunder From The Blue Sky” е објавен само во Хрватска, Словенија и Македонија. Во меѓувреме “Кроација рекордс” објави уште еден мој албум - “Live From Zagreb”. Тоа е исклучително издание, DVD и CD во исто пакување, на кое свирам со Миро-

публика која се радува било да го слуша на “Бир фест”, во Сава Центар или како предизведувач на “Симпл Мајндс” и без големи реклами и помпи околу неговите свирки се знае дека концертот ќе биде посетен бидејќи самото име Стефановски ветува врвен гитарски звук, што е и негова специјалност.

* Вашата гитара луѓето ја препознаваат после првиот такт? - Ракописот кој со време станува препознатлив е акумулирана мини-сторија на нечија работа, микро CV. Да го немаше мојот саунд на “Абер дојде Донке” пред толку години луѓето мојата свирка не би ја препознавале ни на албумите на Џибони. Да не го направев “Као какао” не би ме препознавале на подоцнежните албуми. Треба многу време да се створи тој “потпис” кој од некој кој свири гради уметник. * А што е следното на “дневниот ред” на Влатко Стефановски? слав Тадиќ, Теодоси Спасов и тоа е програ- - Авторска музика. Имам некои добри мата која ја свиревме на летната турнеја работи. Неколку одлични песни кои мопред две години. рам уште да ги обликувам. Ќе биде тоа, * Често свирите во Србија? можеби и вистински рок албум. Имам и - Кога ќе ме повикаат да свирам велат име за новиот албум, но нема баш сè да дека овде луѓето ме сакаат. Ги сакам и кажам, сеуште е во рана фаза.


32

@ivot, moda, estrada * Кој е Вашиот албум или песна која Ви е омилена? - Не се занимавам со анализа на својот минат труд, го архивирам секако, но не го анализирам. Размислувам за првиот следен концерт, иако репертоар не правам однапред ни за најголемите настапи и реагирам на вибрациите на публиката, обично знам само со која нумера ќе го започнам концертот. Драго ми е кога нешто свое ќе слушнам на радио, но никогаш не ја пуштам својата музика. Намерно. Ја пуштам само кога работам. Додека е во процес на создавање им ја пуштам на сопругата и децата, пријателите, на сите околу себе. Кога ќе се појави ја пуштам само да проверам дали е добро отпечатено, дали звучи добро, дали има греши и крај. Тука се завршува моето слушање на својата музика.

Izbor

до Њујорк и Москва уште тоа овде не е на тоа нив на кое западните артисти ја подигнале својата уметност и на кое тие ја донесуваат својата музика. Би можел уште многу нешта да направам, иако сум на Балканот “демек” неприкосновен “гитар плеер”. Имам јас уште многу нешта да направам. Мојата мисија, се надевам, уште не е завршена. Морам да го продолжам тоа свое занимавање со Балканот, мојата музика мора да се чуе малку пошироко и малку подалеку. Конечно, од друга страна, морам да побегнам од звукот за кој ме врзуваат, од тоа етно бидејќи тука премногу се замеша работата. Идејата е малку потрошена.

* Дали му се враќате на она што сте го работеле во раните фази? Каде барате нов израз? - Им се враќам често на некои демо снимки, нив повторно ги слушам, да разберам некои работи. Комплициран е тој процес на производство на музика. Некогаш сето тоа лесно ќе излезе, некогаш е мачење. Мачењата главно се обидувам да ги избегнам, тоа е нешто што често ме следеше во младоста. Некои рани албуми настанале со неспиење со ноќи, извлекување на нешто на мускули. Се обидувам себеси да не си правам такви будалаштини. Сум станал со време практичен. Се обидувам за што помалку време во студио да направам што повеќе. СтудискаИзвор: “Глас Јавности”, Белград та работа е тешка и сум сфатил дека е многу поубаво да го земам синот за рака и да се шетаме по населба. Не ми се сеСпектакуларно враќање на ди дома, особено во студио, сè повеќе сакам да сум надвор, не ми се седи пред Нови фосили и стар Загреб телевизор, миксета. А најдобриот дел од * Меѓу гитаристите сте познат како вирмојата работа е средбата со публиката. туозот од Балканот. - Иако патувам, свирам до Лос Анџелес Мјузиклот “За добрите стари времиња” Музичарите за тоа живеат. пред распродадената Мала сала на Домот

на спортовите спектакуларно ги оживеа веселите осумдесетти и некогашниот Загреб до незаборавните хитови на “Нови фосили” и изобилство на танц и хумор

Спектакл кој од патос бега во хумор и иронија Музичко-сценскиот спектакл “За добрите стари времиња”, на сценаристката и идејна зачетница Жељка Огреста, е сè што очекувавме па и нешто повеќе. Знаевме дека ќе биде блескав, преполн со песна и танц и со сите сили на светлосните ефекти, а покрај таа очекувана состојка, добивме и здив на Загреб каков што некогаш беше, грст хумор, иронија и заиграни режисерски решенија на Марио Ковач, со што мјузиклот “побегна” од можната празна носталгија и патос.


Izbor

@ivot, moda, estrada

33

Зринка Цвитешиќ и Марко Тоља

претставата внесува динамика и разиграност и ја разбива монотонијата која би настанала со само класична сценска илустрација на сонговите.

Марко Тоља во улогата на Саша актерските делови ги одработи без страв и мошне коректно, додека во деловите на танцување беше нешто послаб, често му недостасуваа некои покрети. Доделената улога ја оправда со одличните пејачки делници во кои значително беше подобар од остатокот на актерската екипа.

Одлично пробраните песни на “Нови фосили”, освен што се аранжмански нашминкани и освежени, на мошне шармантен начин ја обликуваат тенката, но постојана нитка на претставата, создавајќи лесно парче за музичкото училиште и љубовта на учениците во него, наставниците, чистачките и другите ликови, сè нурнато во Загреб од осумдесеттите и неговите грижи, проблеми и шарм - купувањето германски марки на црно, рестрикциите на струја, парните и непарните возења, Мирослав Лилиќ во Дневник или купување на влезници за меч на Динамо кај шверцерите (додека за тоа уште имаше потреба).

Претставата се состои од дваесет сцени обликувани околу еднакво толку сонгови кои понекогаш прават тематска детерминанта на призорот, како песната “Милена”; понекогаш само насловот се потпира на настаните на сцената, како во песната “Седум долги години”, или призорот е обликуван како духовит скеч потпрен на песната, како во “Најдраго мое” каде Ивица Задро емоциите му ги подарува на своето ново Југо 45. Тоа разновидно користење на песните во создавањето на

Одличниот танцувачки покрет (на кореографката Лариса Липовац Навојец) во функција на илустрација на дејствието и сонговите, но и дополнителните карактеризации на ликовите и нивните односи, дополнително ја ритмизира и збогатува претставата. Карикатуралност и пародичност како покритие за лошото пеење Разиграно поставено, парчето им “дозволило” на актерите да ги збогатат своите ликови со иронија и пародичност и со нагласен актерски израз кој кај нив танцува на работ на карикатуралност, но ретко кога и упаѓа во неа.

Зринка Цвитечиќ во улогата на партнерката на Саша Ана беше прилично деконцентрирана и малку ја пренагласи инфантилноста на ликот, со што на моменти преминуваше во преглумување. Исто така, имаше проблем и со пеењето (се чини дека ни техниката не ѝ одеше на рака, бидејќи микрофонот на почетокот не ѝ работеше добро).


34

@ivot, moda, estrada

Izbor

како друга професорка и проститутка беше и во глумата и во пеењето послаба од Хана и танцуваше на работ на претеран актерски израз. Гласовните и техничките слабости како главни недостатоци на претставата Главниот проблем на претставата беше лошото пеење на дел од актерите, што е голем пропуст во парче од овој тип.

Иако хемија помеѓу Марко и Зринка претерано не се чувствуваше, најдобриот заеднички момент беше одлично режираната и кореографираната песна “Сонувај ме” со допадливо поигрување со светлото со помош на светилки на батерија. Ана Бегиќ го создаде најдобриот лик на чистачката Милена, мака мачејќи со пеењето, но на шармантен и ироничен начин вртејќи го (делумно) во своја ко- тие имаа проблеми со пеењето. Одлична рист. Од оние кои пејачките дупки ги беше Хана Хегедушиќ, која ликовите на пополнуваа со шарм тука е и Ивица Видовиќ, кој “фрфљавиот” професор Реисер го обликувал шегобијно скоро до карикатуралност, а пејачките делови само ги “изрецитира”. Сања Долежал во ликот на Тонка, директорка на училиштето вљубена во Реисер, често преоѓаше во преглумување. Исто така во пеењето, обидувајќи се да ја задржи карикатуралноста на ликот, бегаше во фалширани високи тонови. Многу подобро звучеше во песните во кои ја отфрли оперетната интерпретација и на моменти звучеше “како оригиналот”.

професорка и проститутка ги обликува со права мерка на хумор, иронија и карикатуралност, и при тоа беше многу убедлива во пеењето и танцувањето. Ива Висковиќ

Ивица Задро во улогата на професор Фриш-

чиќ и Горан Навојец како милионерот Перо беа исклучително духовити, иако и

Пејачките дупки делумно го покриваа и ублажуваа одличните придружни пејачи и споредни актери, кои беа мошне разиграни и расположени, но дел од соло деловите изведбено значително го ослабеа песните “Клуч под бришачот”, “Тонка” и некои други. Исто така, тонецот многу често грешеше во озвучувањето на актерите така што се случуваат празни делови, а и микрофоните затајуваа. Иако техничарите беа брзи, рачната промена на сценографијата делуваше тромо и го рушеше ритамот на претставата. Многу други грешки како закочените решетки или расипаните светилки актерите многу добро ги ублажуваа со решенија во од, со секогаш присутна линија на хумор.

Да резимираме Кога сè ќе се собере, мјузиклот “За старите добри времиња” воодушеви со разиграноста и духовитоста, а прилично непријатно изненади со лошите пејачки интерпретации на некои актери. Сепак, малку прогледувајќи им низ прсти, што поради технички проблеми, што поради тремата или пак шармантното актерско “вадење”, полната Мала сала на Домот на спортовите со овации и завршно хорско пеење на насловната нумера ги награди авторите и учесниците во разиграното и ни малку патетично враќање во Загреб каков што некогаш беше и во деновите на (сега веќе по малку) дамнешната и заборавена младост. Несомнено големо враќање на (сега веќе)


Izbor @ivot, moda, estrada

класиката на “Нови фосили” и хрватскиот поп од осумдесеттите.

Извор: “Т-портал” Хрватска, автор: Игор Третињак

Северина ја покажа новата фризура на снимањето на божиќното издание на Extra

На ексклузивното снимање за божиќното издание на магазинот Extra, Северина Вучковиќ дојде со нова фризура. Преку ноќ решила да ја скрати косата и сега тврди дека се чувствува повеќе заводливо. Извор: “Национал”, Загреб, фото: Јосип Реговиќ

Николас Кејџ прогласен за амбасадор на добра волја Популарниот американски актер Николас Кејџ од ОН е прогласен за амбасадор на добра волја.

Ова угледно признание му го додели главниот секретар на ОН Бан Ки Мун на свечената вечера на која присуствуваа околу 350 гости. Освен тоа, на актерот му е доделено и признание за хуманитарна работа бидејќи веќе некое време ја поддржува работата на здружението Amnesty International. Го привлече вниманието на јавноста и на неприфатливото злоупотребување на децата војници, трговијата со оружје, насилството над жените и останатите постапки кои се сметаат за кршење на човековите права.

За основање на фондација за помош на децата поранешни војници, донираше два милиони долари. Извор: “Национал”, Загреб

35


Reporta`i

36

Паранормални признанија: Две награди за Веран Матиќ во текот на 24 часа

Izbor

Рекламождер како филантроп Постојат вести кои не се вести. Да речеме, веста дека Веран Матиќ, главниот и одговорен уредник на РТВ Б92 добил уште една или уште една или уште награда, de facto, не е вест, бидејќи не поседува никакви елементи на изненадување, не открива никаква нова содржина, не лоцира никаква особена ментална причина за преиспитување, туку како таква се подразбира под слоганот “Таму каде се наградите, таму се границите на Веран Матиќ”. Меѓутоа, дека секогаш се може повеќе и посилно, се покажа и минатата паранормална сабота, на петти fucking декември: Матиќ Веран го собори светскиот рекорд во примање на награди - за 24 часа, две парчиња! Бидејќи во четвртокот пред тоа доби уште една награда, планетарниот рекорд е импресивен: за 72 часа, три парчиња! Drop dead, Соња Лихт!

Три дена пред тоа (во средата) на Веран му е доделен некаков “IT globus” за “употребата на интернетот во работењето”, само како вовед во победоносната низа на награди кои со статистиката на НБА би се опишале како 3-3 (три играл, три добил). Никој, секако, не го постави прашањето дали Веран Матиќ е единствениот кој го “употребува Интернетот во работењето” и во што е неговата предност во однос на конкуренцијата: типка ли побргу, поубаво, попрецизно од противничките играчи, пишува ли без интерпункција или веќе мисли на интернет-англиски со кој го мачеше сите овие спортски години поради повреда и неможност на туѓ јазик да каже „My name is Veran”? Anyway (преведете му на Веран), “IT Globus” му западна на Матиќ како уште една државна играчка; иде Нова година, Дедо Мразот на Тадиќ не е циција, се има, се може! Веќе во петокот вечерта, на забавната приредба во Сава Центар “Ноќ на рекламождери”, на Матиќ му е доделена награда во облик на титула “Амбасадор” поради “бројни хуманитарни кампањи кои ги покрената неговата куќа Б92”. Лично видов на малечкиот колор екран: призор како Матиќ му носи кауч на сиромашно семејство или како во народна кујна дели клин чорба - priceless! Амбасадорот Веран, секако, им се заблагодари на дародавачите, наредувајќи му на секој од нас: “И наредната година секој од вас да се посвети на хуманоста и добрината!” Бидејќи ми е полн курот со хуманост, а особено со добрина, набрзина го прегледав бројот на “хуманите” и “добри” огласи на сајтот на Б92, за што редакцијата на е-весник може само да сонува: една банка, втора банка, трета банка, четврта банка, една авиокомпанија, втора авиокомпанија, една државна фирма, седма државна фирма, умеат во “хуманоста и добрината” Ѓилас, Шапер & Крстиќ да го надминат секој православен Santa Claus, нека ти е среќно и бериќетно, о, Матиќу, легионеру, сопственику на Глобус!

Чисто да ги потсетиме заборавните: пред два месеци во француската амбасада на Веран му беше доделена Легијата на честа, во друштво на секогаш драгиот и мудар Борис Тадиќ; на свеченоста во чест на Матиќ Веран присуствуваше и севкупната Влада на Србија - не е, еби го, мала работа кога сопственикот на ТВ Б92 ќе стане легионер, големо признание е тоа за Владата на Србија, за Претседателот, па дури и за Матиќ Веран, верниот државен службеник кој верно ги следи упатите на советникот на Тадиќ за медиумите Небојша Крстиќ (“Дали благодарение на она несреќна декада на деведесеттите, дали поради нешто подоцнежно, за жал, нашите медиуми се намотани на сапрофитна дејност. Од отпадоци, зла и несреќи често не се гледа ништо позитивно, светло, успешно и оптимистичко. Ми се чини дека е тоа по малку вештачка ситуација, а бидејќи во природата неодминливо се остварува рамнотежа и медиумите ќе ги менуваат своите навики, онака како се менува и Србија и онака како што диктираат интересите и потребите на публиката”: препорака на Н. Крстиќ од неговото интервју за “Време”). Бидејќи РТВ Б92, including web-site, е пример на “светлиот, успешен и оптимистичен” ДС - поглед на светот, да се биде легионер подразбира тешка и одговорна должност во тешките и одговорни моменти за државата да се жртвува така што ќе се примаат награди и така ќе им се дава пример на младите генерации на тема: “Што сè човек може да постигне во животот ако пријатели му се Тадиќ, ДинТаман кога изгледаше дека текстот е киќ, Ѓилас, Шапер и Крстиќ?”. завршен, (отидов да испијам кафе; се

вратив од кафето), ме дочека веста дека во меѓувреме (матиќевски: in the meantime) Веран примил уште една награда! Агенциската вест да речеме гласи: “Во Домот на Народното собрание на Србија денес се доделени награди за општествено одговорно делување на компаниите во Србија за 2009 година, а главна награда за придонес на национално ниво ѝ припадна на Радио Телевизија Б92. За наградата Виртус РТВ Б92 ја номинирала Банка на храна во рамки на проектот ‘Храна за сите’, но и проектот Сигурна куќа, ‘77 жени во 7 дена’, во рамки на кампањата за борба против ракот, како и проекти врзани за рециклажа.

Дали е можно: Соња Лихт ги брои наградите на Веран

Наградата му е врачена на директорот и главен и одговорен уредник на РТВ Б92 Веран Матиќ кој во таа прилика истакнал дека проектите во кои покрај Б92 учествуваат голем број на компании, организации и поединци ќе продолжат да живеат и дека сите мораат да работат на подобрување на светот во кој живееме”. Има уште од агенциските вести: на доделувањето на наградата присуствуваа покрај останатите и министерот за здравје, невакцинираниот Томица Милосављевиќ, државната секретарка на Министерството за работа и социјална политика Снежана Лакичевиќ-Стојачиќ, гувернерот на Народната банка на Србија Радован Јелашиќ и в.д. заменик шефот на мисијата на Амбасадата на САД во Белград Трој Педерсон. Веќе видено: малку Г17+, малку повеќе ДС, доволно USA, колку со жолто да се подвлече општествено одговорното делување на компаниите кои исправно гледаат позитивно, светло и успешно и оптимистичко, зарем некој воопшто може и да помисли дека Србија не е она што Матиќ е: корпоративна, праведна,


Reporta`i хумана, чувствителна и преполна со надеж за секој граѓанин кој едвај го чека “Големиот брат” да здогледа кој таа вечер го извадил курот пред камерите и го насочил кон жената со вештачка нога?

Izbor

Бидејќи сме повторно во период на “хуманост & убавина” бидејќи ѕвончињата од Coca-Cola камионот во облик на Б92 банер преку шаперовскиот Дедо Мраз кој се извикува “McCann Erickson” ја поддржуваат “хуманоста”, за убавината да не зборуваме, извесно е само дека ништо не е извесно: во часот кога до (меѓународната, фуј, фуј) Нова година нѐ делат само дваесеттина дена - The Question е: колку награди може уште да добие Веран Матиќ во следните дваесеттина дена, кога за 24 часа доби две? Кој ќе погоди, ќе биде во живо ебен во “Големиот брат” или ќе го силуваат во “Состојбата на нацијата”. Сè во име на “хуманоста и добрината”. За Србија, за Борис Тадиќ, за Веран Матиќ, за РТВ Б92! Нека започнат игрите!

Извор: “Е-новине”, Белград, автор: Петар Луковиќ

37


38

Patuvawa i patopisi

Белешки од пат: ИНДИЈА

Ме дочекаа топло време, влага и таксист на кој ни малку не му се брзаше: веднаш откако ме натовари застана од страна, ги угаси светлата и на мира го започна својот бескрајно долг телефонски разговор, ни најмалку не обѕирајќи се на мене. Дури после некои дваесет минути тргнавме кон градот оддалечен скоро еден час возење. Ноќе, во скоро потполн мрак, сенишно празниот град изгледаше некако застрашувачки. Ни крајно скромната соба - со минијатурно, потполно заборавено прозорче, прастар

Со воз и автобус по Керала Вистинска авантура е да се патува со локални превозни средства, во кои и удобноста и хигиената се на многу ниско ниво, но љубезноста, срдечноста и позитивната енергија на тамошните луѓе ќе ги потиснат сите непријатности

Познатиот филм “Милионер од калта” кој пожнеа толку светски награди го видов дури при последниот свој престој во Индија. За некој кој не е запознаен со оваа земја одблиску и немал прилика да нурне во нејзината опојна и магична убавина, филмот може да му изгледа како претерување или задоволување на вкусот на публиката од кино салите. Но, Индија е токму она што во филмот така убаво се доловува: земја на невидени контрасти, обична човечка топлина, и земја на надеж и верба во подобра иднина.

Izbor

ќе го обиколите. Патот преку Истанбул со користење на евтините летови на “Ер Арабија” ми се чинеше логично и едноставно решение кое го израдува и мојот ограничен буџет. Покрај тоа, цврсто бев решен за сместување да ги користам многубројните приватни куќи во кои соба или две им се издаваат на туристи за да се дополнат домашните приходи. Цените на такво сместување за Европејците се релативно ниски - до 10, најмногу 15 евра, додека за Индијците, од кои половина живеат со помалку од едно евро на ден, тоа се и тоа како значителни износи. А што

мебел и клаустрофобично низок таван не го поправи првиот впечаток. Она што утредента уследи беше потполно поинакво: вкусениот појадок на големата тераса во пријатен амбиент на бујна вегетација, и потоа обиколката на градот овде - онде, со мотор на три тркала и кабина одзади, традиционални во овој дел на светот, направија чудо. Покрај тоа мојот возач - како што подоцна ќе утврдам како правило за скоро сите Индијци со

се однесува до делот од земјата: топлиот југ покрај Индискиот океан беше потполно логичен избор додека по Европа беснееше студот. Ноќ во сеништен град Индиската држава Керала, една е од најразвиените во оваа огромна земја, а според многу параметри на квалитетот на живот се споредува дури и со високо развиените земји во светот. Во Кочин, еден од најголемите градови на Керала, слетав по 30 часа напорен пат. Да се отпатува во Индија не е ни малку едноставно, како што не е едноставно ни да се решите кој дел од огромната земја

кои во следните денови доаѓав во контакт - беше крајно љубезен и драг. Неговата широка, блескава насмевка, направи и покрај жештината, неудобното возило и на сите страни јасно видливото сиромаштво човек да се чувствува пријатно и опуштено. Импровизираниот пазар за риби, со чудни мрежи кои висат над вода - ги викаат “кинески мрежи” беше првото што го посетивме, потоа складиштата на зачини - овој дел од светот бил центар за извоз на зачини во Европа. Складиштата беа огромни, стари и преполни со најразновидни зачини кои се наоѓаа во огромни вреќи расфрлани на сите страни. Какво богатство на мириси!


Izbor

Како на рингишпил

По Керала патував со локален превоз, индиските возови се познати по претрупаноста, но и со автобуси кои изгледаат како да се симнале право од разгледница од средината на 20-тиот век. Железничката станица од која тргнав беше огромна, полна со просјаци, долги композиции веќе стоеја на пероните, а јас со сиот свој багаж морав неколку пати да се качам и симнам по безбројните скалила бидејќи движењето од еден на друг перон се одвива преку високи надвозници. Вагоните и во прва класа не беа баш по највисоките хигиенски стандарди, со расипани вентилатори на плафоните, и потполно излижан и поцрнет под. Повремено помеѓу седиштата поминуваа трговци нудејќи храна и пијалак. Одбивав и да помислам било што од понуденото да купам, но тогаш во таа моја внимателност потполно ме разоружи брачниот пар Англичани со мало дете кое тргнало да лази по подот на вагонот ставајќи сè на што ќе наиде директно во уста, додека таткото мирно се задлабочил во весникот и - порачува чај. Можеби уште поинтересно беше патува-

Patuvawa i patopisi њето некој ден подоцна. Користев локален автобус да одам во Мунар, дел од Керала каде се одгледува чај, брдска област оддалечена некои стотина километри од брегот до кој дотогаш се држев. Возењето по индиските улици преполно е со сите можни опасности, но возачите на автобуси во таа приказна се посебни жонглери, бидејќи своите главно прастари машини ги возат со таква жестина што на тоа може да им позавиди и секој рели возач. Седиштата се тврди и неудобни, амортизерите пропаднати, а возачот ги совладува серпентините така што во свиокот ќе даде полн гас и ќе го заврти воланот комплетно на страна, па возењето личи на рингишпил кој на секои половина минута се врти во спротивен правец (што за последица имаше Индијците да ги истурат содржините на своите стомаци на околната вегетација). Патот од Алепеј до Мунар, каде се запатив, траеше околу шест тегобни часови, но вредеше да се види Мунар! Брдските предели со сликовити плантажи со чај на кои жени

39 Тоа, пред сè останато, е она што Индија ја прави така привлечна и неповторлива - нејзините луѓе и нивното филозофско гледање на тешките околности во кои живеат.

вредно работат сечејќи ги листовите на оваа билка, и преубавите езера и долини со кои крајот изобилува беа навистина импресивни.

можното труење поради евентуалниот недостаток на хигиена. Моето искуство на тој план беше одлично, иако, во недостаток на подобри, местата во кои понекогаш морав да јадам инаку мошне вкусна храна - беа често крајно сомнителни. Различни видови на кари, традиционални бирјани, корми, тандори - сета храна главно базирана на ориз кој е или состојка на јадењето или е негов главен прилог. Исклучок е вкусниот леб нан - тенко и рскаво лепче кој понекогаш е замена за оризот.

На крајот на оваа авантура сфатив дека на секое доживување на Индија треба да му се додаде и неверојатно позитивната енергија која - и покрај очигледната немаштија - избива од тамошните луѓе. Затоа и зад приказната за превозот - како впрочем и за било што друго - секогаш треба да се замислат насмеаните црномурни лица и блескаво белите заби.

Вкусна но опасна храна Да се храните во Индија претставува особен предизвик. Индиската кујна е признаена и позната во светот, има безброј варијации на исти или слични добро зачинети и вкусни јадења. Она што, меѓутоа, создава дилема е: како да се помират љубопитноста, што повеќе да се проба, со внимателноста, да се избегне

Извор: “Политика”, Белград, автор: Димитрије Станковиќ


40

Peugeot 5008 - новиот моноволумен од “Пежо” Пежо после претставувањето на моноволуменот Peugeot 3008 го претстави уште поголемиот моноволумен под име Peugeot 5008. Peugeot 5008 е поголема верзија

на моделот 3008, од кој е и изведена, а има подолго меѓуосовинско растојание, можност за попречно поместување на седиштата од вториот ред за 13 cm и можност за превоз на седум лица во седум седишта распоредени во три реда. За да нема забуна, Peugeot 5008 на пазарот доаѓа во две верзии - со пет и со седум седишта. Изработен е на платформата која ја користи и сестринската фирма од PSA групацијата на автомобилот Citroen C4 Grand Picasoo.

Avtomobili поголемиот простор за патниците добиен е и поголем багажен простор, така што со Peugeot 5008 е можно да се превезе предмет долг дури 2,76 метри, додека обемот на багажникот е можно да се зголеми од 579, 758, 1754 до 2506 литри.

Izbor

Renault Scenic и Renault Grand Scenic. Peugeot 5008 го покренуваат два мотори 1.6 VTI со 120 КС и 1.6 THP со 156 КС, и три дизел агрегати 1,6 HDi со 110 КС и 2,0 HDi со 150 и 163 КС. Тоа е еден мотор повеќе во понудата во однос на моделот 3008. Моторите ги исполнуваат Euro 5 нормите. Службеното претставување на јавноста и почетокот на продажба на моделот Peugeot 5008 во Германија започна по салонот на автомобили IAA во Франкфурт оваа есен. На германскиот пазар Peugeot 5008 доаѓа со три пакети опрема - Tendance, Premium и Platinum. Почетокот на понудата го чинат бензинскиот мотор 1,6 VTI со 120 КС, кој чини 21.500 евра, а турбо бензинскиот мотор од 156 КС има цена од

За споредба, Peugeot 3008 е за 16 cm пократок од 5008, а меѓуосовинското растојание на моделот 3008 е 2,61 метри, додека 5008 има 2,73 метри. Токму поради овие податоци Peugeot 5008 е продолжена верзија на моделот 3008, мошне слично на она што е познато кај моделите 25.750 евра. Почетокот на дизел понудата го чинат 1,6 HDi со 110 КС, по почетна цена од 23.500, додека верзијата 2,0 HDi со 150 КС има почетна цена од 27.650 евра. Бензинските мотори сериски доаѓаат со мануелен менувач со шест степени на пренос. Од април 2010 година на германскиот пазар ќе биде во понуда и моделот со автоматски менувач со шест степени на пренос за моторите 1.6 THP (156 КС) и 1.6 HDi (110 КС). Најсилен примерок во понудата со најбогат пакет на опрема е Platinum кој има почетна цена од 27.750 евра во Германија. Извор: “Крстарица”, автор: Драгомир Влајсевиќ

Peugeot 308 SW е стандардна верзија на караван, а бидејќи Peugeot 3008 е замислен како комбинација на SUV, караван и луксузна лимузина, очигледно е дека ниеден од тие два автомобили не ја дава очекуваната варијабилност во користењето која се очекува од денешните компактни моноволумени. Затоа Peugeot го понуди новиот и поголем модел 5008, кој сето тоа го исполнува. Каросеријата на Peugeot 5008 е долга 4,53 метри (висок е 1,64 метри), што е за 20 cm долго од моделот Peugeot 807. Покрај


Izbor

Мини водич за свекрви и снаи: Тактики за постигнување на слога во семејството Не се согласувате со свекрвата и имате впечаток дека нејзина главна задача е да ви го загорчува животот? Не сте ни прва ни последна жена која така се чувствува. Односот на снаата и свекрвата отсекогаш е проблематичен, толку што од најстаро време се верува дека овие две жени никако не можат да функционираат заедно. Секако, тоа не е точно, иако, навистина, судирите меѓу нив се релативно чести. Психолозите објаснуваат дека во основата на овој проблем се наоѓа борбата за љубовта на синот, односно мажот

Судирите со свекрвата снаата нема да може да ги избегне, иако се чини дека со неа имала добри односи пред бракот. Со официјалното влегување во нејзиното семејство свекрвата почнува да ја посматра снаата како соперничка која би можела да ѝ ја преземе љубовта на синот.

“Токму во тоа е суштината на проблемот. Кога младата жена официјално ќе влезе во некое семејство, во тој момент свекрвата станува љубоморна и на сите начини се обидува да докаже дека синот повеќе ја сака неа”, објаснува Елена Николаевна, психолог. Иако нетрпеливоста и судирите меѓу снаата и свекрвата се чести, не треба да се заборави дека има и семејства во кои овие две ривалки исклучително добро се сложуваат. Исто така, не мора секогаш да значи дека свекрвата е главната причина за проблемот.

“Синот, односно мажот ги поврзува овие две судрени страни, и тој е должен да го реши поголемиот дел од несогласувањата. По правило, ни нему не му е лесно, особено на почетокот на бракот, бидејќи е врзан и за мајката и за жената. Тој е меѓу два огна, но, без оглед на сè, тој мора да ги постави границите кои не смеат да се преминат”, вели Николаевна.

Semejstvo Обидете се да започнете самостоен живот Подметнувањата, ниските удари и нетрпеливоста помеѓу снаата и свекрвата се најзабележливи во патријархалните семејства. Во такви услови свекрвата во снаата гледа пред сè закана за нејзината моќ и позицијата во куќата.

“Ова е класичен сценарио во домаќинствата во кои живеат неколку генерации. Тогаш снаата и свекрвата уште на самиот почеток почнуваат борба околу власта бидејќи на обете им е во интерес да се изборат за моќ”, истакнува Николаевна. Единствен начин таквите кавги да ги избегнете е синот, односно мажот на својата жена да ѝ овозможи да се одбрани од нападите. За да ги избегнете судирите, вие двајца започнете самостоен живот. “За младите брачни парови исклучително важно е да се одвојат веќе на самиот почеток на бракот. Тоа се покажало како најефикасен рецепт. Во тој случај снаата и свекрвата нема да стигнат да се караат бидејќи секоја од нив и натаму ќе си биде газдарица во својата куќа. По правило, во такви услови тие обично се сложуваат затоа што немаат премногу допирни точки.

Меѓутоа, ако не можете ни по која цена да се одвоите од свекрвата, поради финансиски или некои други причини, најдобро е да позборувате со сопругот. Единствено тој може да ви помогне да создадете мир во куќата. Морате да имате разбирање за сопругот. Немојте да го напаѓате секој пат кога ќе настанат проблеми поради неговата мајка, бидејќи тоа ќе биде контрапродуктивно. Пробајте, без префрлува-

41 зините години и искуство. - Нејзиниот син со неа нека разговара за големите проблеми. Вие држете се настрана и трудете се да не се мешате.

- Јавете ѝ се понекогаш само да ја прашате како е. - Покажете ѝ почит и сочувство и тогаш кога не ви е до тоа. - Дружете се со свекрвата. Прошетајте заедно, отидете во кино. Ќе откриете дека имате многу сличности. - Не реагирајте бурно ако дојде до судир. Сфатете дека секој има право на свое мислење. Бидете подобра свекрва

- Знајте дека вашата снаа и вашиот син имаат свој живот. Ако сакате да ги посетите, задолжително најавете им се. - Прашајте ја снаата што ѝ пречи. Немојте да се расправате и потрудете се подобро да ја разберете. - Не ѝ се мешајте во куќните работи, туку прашајте ја дали ѝ треба помош. За подобро да се сложувате морате да ги почитувате границите. - Разговарајте искрено и отворено за сè што ве мачи. Разговорот ќе ви помогне да изградите однос заснован на доверба. - Почитувајте ги потребите и желбите на вашата снаа и тогаш кога не ги разбирате.

ње, да му ја објасните својата ситуација и да направите сè за сликовито да му доловите како се чувствувате”, советува Елена Николаевна. Бидете подобра снаат - Кога ќе погрешите, извинете ѝ се на свекрвата. - Почитувајте го нејзиното мислење, неј-

- Однесувајте се исто кон вашите деца, вклучувајќи ја и снаата. Добрата свекрва мора да биде правична.

Извор: “24 сата инфо”, БиХ


42

Slobodno vreme вална: те очекуваат многу успеси; - ако носиш наковална: бескорисна, залудна работа; - ако скршиш наковална: голема несреќа.

Izbor

НАСИП - препреки; - ако работиш на насип: успех во работата; - ако го рушиш: СОНОВНИК единствено сам можеш да си помогнеш; - ако одиш по насип: доаѓаат безгрижни денови. НАСЛЕДСТВО - ќе те одминат некои големи грижи; - ако го потрошиш - одмазда; - ако се одречеш од наследство: сиромаштија. НАСТАВНИК - вниманието на околината е насочено кон твојата работа. НАСТИНКА - ако на сон имаш настинка: желбите ти се претерани и нема да ти се исполнат. НАСТОЈНИК на куќа – мала добивка на лотарија; - некому: лош знак. НАЛОГ - ако примаш налог: ќе добиеш пис- НАТПРЕВАР - финансиска добивка. мо што ќе те израдува; - ако даваш налог: НЕБО - бистро, сино небо: те очекуваат поне те сакаат поради твоите постапки. волни настани во блиска иднина; - тмурно, НАВЕДНУВАЊЕ - ако ти се наведнуваш: ќе НАМЕТКА - ако ја носиш: ќе добиеш пари наоблачено небо: непријатности, болест; бидеш понижен; - ако друг се наведнува: преку посредник; - ако ја држиш в рака: - небо со ѕвезди: богато наследство. ќе те почитуваат. финансиски проблеми. НАВРЕДА - ако на сон те навредат: ќе биНАМИГНУВАЊЕ - ќе израдуваш некого. деш пофален. НАОЃАЊЕ на нешто – не очекувај ништо НАГРАДА - ако ја примаш: добивка, успех добро. во работата; - ако ја даваш: чувај се од лоНАПАД - ако си нападнат: грижи / внимаши луѓе. вај на непријателите / не мешај се во туѓи НАДГРОБЕН ГОВОР - некој ќе те утеши. работи; - ако го одбиеш нападот: грижи; НАДГРОБЕН НАТПИС - ако го прочиташ: - ако подлегнеш на нападот: попушти дозагуба. дека не биде доцна. НАДГРОБЕН СПОМЕНИК - жалост. НАПРСТОК - те очекува напорна работа и кавга; - сребрен напрсток: среќа, среќен брак.

НАРАКВИЦА – да видиш: премногу си скромен, непотребни трошоци; - да носиш: ќе добиеш подарок, пријатна посета; - златна: наскоро радост, богатство, чест.

НАДЕЖ - ако на сон се надеваш на нешто: ќе изгубиш пари. НАДЗОРНИК - голема среќа. НАДНИЦА - ако ја примаш: едно лице не ја заслужува твојата наклонетост; - ако ја исплаќаш: добра работа. НАДНИЧАР - ако се сонуваш како надничар: работата ќе ти претставува задоволство; - ако вработуваш надничари: добра работа; - ако ги гледаш како работат: ќе бидеш наклеветен. НАДРИЛЕКАР - среќно ќе се извлечеш од некоја опасност; - ако те лечи: ќе бидеш оштетен поради глупост. НАЕМНИНА - ако плаќаш наемнина: доаѓаат тешки времиња. НАЈДЕНЧЕ - ќе те изневери некое лице кое го сакаш. НАКИТ - среќа; - ако купуваш накит: долгови; - ако добиеш накит: ќе те намамат на нечесна работа; - ако подаруваш накит: среќа во работата; - ако се китиш со накит: размислуваш за некои празни работи; ако изгубиш накит: загуба; - ако најдеш накит: биди штедлив. НАКОВАЛНА - пари; - ако коваш на нако-

НЕВЕРСТВО - некој ќе те изневери. НЕВЕСТА - ќе основаш семејство, а ако го имаш, долго и среќно ќе живееш со него.

НАРАМНИЦИ - ако ги носиш: доброто расположение нема да те напушти. НАРКОЗА - ако сонуваш дека си под наркоза: желбите нема да ти се исполнат. НАРЦИС (ЦВЕТ) - неверство. НЕВЕШТ - ако си невешт во некоја работа: болест. НЕВИДЛИВОСТ - ако си невидлив: празни надевања; - ако некој или нешто е невидливо: некои настани ќе те збунат и ќе те вознемират. НЕВИНОСТ да изгубиш – ќе доживееш голема срамота. НЕВОЛЈА - ако западнеш во неволја: лесна


Izbor

болест. НЕВРЕМЕ - сè ќе заврши добро.

НЕДЕЛА - среќа во семејството / мирна старост. НЕЖЕНЕТ ЧОВЕК/ЖЕНА - многу ќе се досадуваш. НЕЖНОСТ - непријатности. НЕМ ЧОВЕК - ако видиш нем човек: углед и почит; - ако си ти нем: срцева болест. НЕМАН – деловен успех, грижи, страв. НЕМИЛОСРДНОСТ - ако си немилосрден: бидеш повнимателен спрема околината; - ако е некој немилосрден кон тебе: ќе бидеш ценет од околината. НЕПРИЈАТЕЛ - омраза; - ако го победиш непријателот: ќе избегнеш големи непријатности; - ако го бакнеш непријателот: ќе се смириш со некого; - ако му подлегнеш на непријателот: ќе изгубиш добра работа. НЕРАСПОЛОЖЕН да бидеш – ќе добиеш лоши вести. НЕРОДНА ГОДИНА - пропаднати надежи. НЕСВЕСТИЦА - ако некој паѓа во несвест: непознати луѓе ќе ти направат доброчинство; - ако ти паднеш во несвест: ќе го изгубиш наследството што си го очекувал. НЕСЛОГА - свршувачка. НЕСРЕЌА - ако доживееш несреќа: ќе најдеш утеха. НЕТРПЕЛИВОСТ - ако на сон си нетрпелив: на јаве се препорачува да бидеш поумерен. НЕУСПЕХ - ако на сон доживееш некој неуспех: добро здравје. НИВА - зелена нива: среќа; - запуштена нива: лага; - ако работиш на нива: веселба; - ако гледа како други работат: ќе бидеш посрамен. НИМФА - ќе се вљубиш; - ако ти бега: љубовта нема да ти биде возвратена; - ако ја гледаш како игра: ќе имаш несогласувања со лицето кое го сакаш.

Slobodno vreme пријатно патување.

НОВОГОДИШНА ЕЛКА - среќа во семејството.

НОВОГОДИШНИ ПОДАРОЦИ - ако ги даваш: ќе ја усреќиш својата околина; - ако ги примаш: омилен си во својата околина.

43 од земја: никому не ги кажувај своите намери; - ако купиш нож: на лесен начин ќе стекнеш добивка; - ако добиеш нож: се наоѓаш во заплеткана ситуација со многу непријатности за тебе; - голем нож: грижи; - мал нож: кавга; - ‘рѓосан нож: опасност; - ако остриш нож: караница, која може да доведе до судски спор; - ако се исечеш со нож: жалост; - џебно ноже: непријатности; - ако се браниш од нешто со нож: успехот во потфатот ти е сигурен. НОЖИЦИ - ако ги видиш: среќа; - ако сечеш со ножици: неочекувана добивка / не слушај секакви совети; - златни ножици: благосостојба; - ако ги остриш: кавги.

НОЈ - непријатности.

НОЌ - светла ноќ: долг живот / веселба; мрачна ноќ: нејасна иднина; - бурна ноќ: загуба; - ако луташ низ ноќ: ќе немаш излез од тешкотиите / ќе те обземе бес. НОЌЕН ЧУВАР - чувај се од крадци; - ако го чуеш како зборува: осигури си го имотот. НОЌНА ПТИЦА - страв; - ако лета: загуба; ако се огласи: смртен случај. НОКТИ - штета. НОВОРОДЕНЧЕ - семејна среќа; - ако со- НОКШИР – несреќа во семејството. нуваш дека имаш твое новороденче: жел- НОС - те очекува лесна болест; - голем бата ќе ти се исполни. нос: признание и добивка; - мал нос: ќе ти биде нанесена неправда; - два носа: препрека; - крвавење од нос: среќа; - ако останеш без нос: неверство, навреда. НОСАЧ - загуба, неуспех во работата; - ако ти помага: ќе добиеш искрена пријателска помош. НОСЕЊЕ - ако носиш нешто: те очекуваат тешкотии во работата, кои ќе бидат дотолку поголеми доколку е потешко она што го носиш. НОСИЛКА - несреќа; - ако лежиш на носилка: здравје; - многу носилки: голема неНОВОСТ - ако чуеш на сон некаква новост: среќа. ќе добиеш вести од некоја далечна земја НОСОРОГ - некој ќе те излаже. / промени во животот. НОТИ - остварени надежи, радост. НОГА - ако на сон те боли ногата: болест; НОШНИЦА - зголемување на семејството. - ако ја изгубиш ногата: ќе останеш без НУЖДА - среќа, оздравување. добар пријател; - ако ја скршиш ногата: НУЖДА да вршиш – ти претстојат успеси. понижување; - отечена нога: загуба; - НУЖНИК - некој од твоето семејство не те тенки нозе: предавство; - ранета нога: сака. несреќа; - дрвена нога: лага; - ако видиш НУЛА - немаштија; - многу нули: лажни нанога одвоена од тело: тешка болест или дежи; - ако пишуваш нули: неуспех; - ако смрт; - убави нозе: караница; - ако ги ми- бришете нули: проблемот ќе биде решен. еш нозете: болест / патување. НУРКАЊЕ - ако гледаш како други нуркаНОЕМВРИ - кавга со роднините. ат: пази се од лаги; - ако ти нуркаш: остваНИШАЛКА - несигурност / краткотрајна НОЖ - одиш директно во неизбежна опас- рување на целта, но со големи напори. среќа; - ако седиш на нишалка: ти претстои ност; - ако најдеш нож или ако го кренеш


Zanimlivosti

44

Деца не ѝ дале на полицијата да ги земе коњите

Izbor

Пријателите на Риана отвориле дури три групи за последни поздрави на Facebook. - Беше најдобра. Имаше особеност каква што секој може да посака - напишал еден од пријателите.

Извор: “24 сата”, Загреб

Карловац: Полицијата дошла на имотот на Жељко Кека Ковачевиќ за да му ги земе коњите кои не ги платил. Драмата со домашните траела полни шест часа

август оваа година, заканувајќи му се со пиштол на Дарко Удоровиќ (41) во Сомбор му го украл коњот и го одвезол со камион. И тогаш во полициското пребару-

Роман Абрамович го добил шестото дете со девојката Рускиот милијардер бил со Даша во текот на породувањето во една приватна клиника во Лос Анџелес. Роман и Даша синот го нарекле Арон Александар

Брзата помош морала во петокот на 5 декември околу 18 часот да го одвезе Жељко Ковачавиќ Кека (40) од неговата куќа во Драганиќки Луг на психијатрија во Карловац. Му се слошило бидејќи полицијата дошла да му одземе шест коњи кои ги купил пред еден месец, но не ги вање се пронајдени три коњи во стајата платил. на неговиот имот. Обвинет е и дека во март минатата година се обидел да убие полицаец.

Роман Абрамович (43) и девојката Даша Жувкова (28) го добија првото дете. Го нарекоа Арон Александар. Сопственикот на фудбалскиот клуб Челзи има два сина и три ќерки од бракот со поранешната соДевојче рекло: “Мислам пруга Ирина. Пред три години се запознал ќерката на богаташот Александар Жудека ќе умрам” и умрело со ков поради која го прекинал својот долгогодишен брак. Даша е уредничка на моПријателите од класот прераскажале дека На неговиот посед морале да интервениден магазин и минатата година отвори Риана рекла “О Боже, мислам дека ќе умрам” раат две екипи на Брза помош и пожарни- и едноставно паднала на подот. Девојчето уметничка галерија во Москва. кари бидејќи водењето на коњите се оби- немало здравствени проблеми деле да го спречат и сопругата на Кека и трите малолетни деца. Сопругата не им Девојчето Риана Вингет, совршено здраИзвор: “24 сата”, Загреб, автор: Андреја Томас

во, се срушило на часот по физичко во британскиот град Хорнчрч и починала еден ден пред својот 12-ти роденден. Откако истрчала два круга околу спортскиот терен им рекла на пријателите од класот “О Боже, мислам дека ќе умрам” и едноставно падната на подот. Наставничката по физичко Клер Пилинг се борела да ја спаси Риана со вештачко дишење и масажа на срцето пред очите на запрепастените ученици. Риана итно ја одвеле во болница, но лекарите можеле дала на полицајците и пожарникарите да само да констатираат смрт. Еден пријател ја разбијат вратата од стајата во која биле рекол дека последните зборови ѝ биле: коњите. Ја уапсиле и ја одвеле во поли- “Сите ве сакам”. цискиот автомобил, од кој побегнала во дворот. Полицајците ја совладале, па дошла втора екипа на Брза помош. Ѝ дале седативи и ја вратиле во куќата. Во “акција” тргнале и децата. Се наредиле пред металната врата на стајата не дозволувајќи им на пожарникарите и полицијата да пријдат. Сепак тие успеале да влезат и по шест часа драма, малку пред полноќ, ги однеле коњите со камион. Им ги вратиле на сопствениците Иван Јарнечиќ во Крашиќ и Јосип Боњековиќ - Риана беше прекрасно девојче. Уживаше во Драганиќ. Коњите вредат околу 10.000 во секој момент од животот и секогаш евра, а полицијата Жељко Ковачевиќ два им помагаше на другите. Беше вредна пати казнено го пријавувала поради пре- и полетна. Нејзината смрт длабоко ја вара. Инаку, Ковачевиќ ѝ е познат на по- потресе нашата заедница - рекол дилицијата по неколку казнени дела. Во ректорот на училиштето Глен Мејо.

Извор: “24 сата”, Загреб

Претставен првиот комерцијален вселенски брод Компанијата Virgin Galactic во фабриката Scaled Composites во градот Мојава во Калифорнија го претстави својот SpaceShip Two (SS2), суборбитално вселенско летало кое по тестирањето и добивањето на потребните дозволи би требало да ја отвори новата ера на вселенскиот туризам

SS2, изграден од карбонски влакна и композитни материјали, наследник е на првенецот на Виргин SpaceShip One, првото приватно финансирано вселенско летало со еден пилот кое 2004-тата успешно изведе суборбитален вселенски лет,


Zanimlivosti освојувајќи ј наградата Ansari Х, вредна 10 милиони долари.

Izbor

При суборбитален лет во вселената, леталото достигнува висина од 100 километри над нивото на морето, без прелет на целосна орбита околу Земјата. SpaceShipOne проектот, во кој се инвестирани повеќе од 100 милиони долари, го водел ветеранот на дизајн за вселенски летала Burt Rutan, заедно со неговиот тим во фирмата Scaled Composites, а финансиран е од страна на Мајкрософт и ко-основачот Paul Allen.

SpaceShipTwo ќе има шест патници-астронаути и два пилот-астронаути, и овој проект го финансира британскиот милијардер и авантурист, Sir Richard Branson. “Сакаме оваа програма да ја стартува новата ера во областа на комерцијални летови во вселената”, рекол Брансон на презентацијата на леталото, додавајќи дека тој, заедно со Берт Рутан ќе биде еден од првите вселенски туристи. По програмата на пробни летови и набавката на потребните дозволи од американската влада, SS2 би требало секојдневно да полетува во вселената од пистата Spaceport America во Ново Мексико, нудејќи им илјадници потенцијални вселенски туристи неповторливо искуство.

Според најавите на веб страната на Virgin Galactica, туристите-астронаути ќе имаат три дена за подготовка за лет, а на патувањето ќе имаат специјален вселенски костим со шлем. На надморска височина од 100 километри ќе можат да уживаат во спектакуларни погледи на Земјата и да ја искусат бестежинската состојба во кабината на леталото. Цената на лет во вселената со Virgin Galactic ќе биде 200.000 американски долари), а веќе се резервирани околу 250 билети.

Извор: “Хина”, Загреб

45


46

Слободан Вукичевиќ: Спасоносна молекула прв хрватски глобален медицински производ!

Со одложување на одење на дијализа во здравството би можеле да се постигнат значителни заштеди. Во Хрватска трошоците за дијализа за еден болен изнесуваат 150.000 куни годишно

По единственото откритие од светски размери - протеин, т.е. молекул кој поттикнува создавање на ткиво во крвта на болниот со затаени бубрези и со тоа ја излекува болеста, угледниот хрватски научник проф. др. Слободан Вукичевиќ медиумите буквално го опседнуваат. Големото откритие може да ги измени животите на милиони луѓе во светот навистина е вредно за вниманието. Посебно за “Вјесник” угледниот генетичар, основач на биотехнолошката фирма Genera, говори за тежината на самото откритие, патентирањето и вложените пари на големата светска фармацевтска компанија Pfizer во целиот проект, како и за состојбата во хрватската наука од која и самиот изникнал.

• Откривте протеин кој може на крајот да излечи хронично болните бубрежни болни. Станува збор за успех од светски размери. Што тој значи за медицината? - Истражувањата се водени под хипотезата дека органите како коските, рскавицата

Zdravje i ubavina и бубрезите по повреда во текот на регенерацијата излачуваат молекули кои сигнализираат дали заздравувањето ќе биде успешно или ќе се влоши функцијата на органот. Со примена на модерни методи на молекуларната биологија, протеинската хемија и протеомиката нашата екипа на научници од Медицинскиот факултет на Универзитетот во Загреб успеа од крв на здрави луѓе, потоа од болни со хронична болест на бубрези и со преломи на коски да изолира повеќе нови протеини за кои не се знаеше дека циркулираат во човековата крв. Но, бидејќи само нивната присутност во крвта не значи дека воедно имаат и истакната биолошка улога, започнати се истражувања во кои се вклучени повеќе циркулирачки новооткриени молекули. Најинтересен меѓу нив беше астацинтолоидниот протеин поврзан со производството на вонстаничен матрикс кој забрзано настанува при создавање на лузни. Бидејќи со години ги испитувавме механизмите на заздравување на бубрезите по повреда, целта беше да се истражи дали со отстранување на тој протеин од циркулацијата битно ќе се влијае на брзината на пропаѓање на функцијата на бубрегот кај глушец со хронична бубрежна болест. За тоа да биде можно, прво требаше да се произведат поголеми количини на тој протеин со помош на метода на рекомбинантна ДНК технологија и специфични антитела кои можат да ја неутрализираат функцијата на тој протеин. Во меѓувреме е изолиран

астацин-толоидниот протеин од крв на болен со хронично затајување на бубрег. Се покажа дека тој протеин е активен со создавањето на ткиво на лузна и дека неговата неутрализација евентуално може да го забави губењето на функцијата на бубрегот. На голема радост, глувците со хронично затајување на бубрезите третирани со специфични антитела против астацин-толоидниот протеин преживеаја три пати подолго од нетретираните, а количината на ткиво на лузна во бубрегот беше значително помала што во истото време на следење резултираше со многу подобро зачувана бубрежна функција. • Во светот во моментов нема лек за таа болест, а една од најголемите фармацевтски компании Pfizer се заинтересира за Вашиот проект.

Izbor

- Да, Pfizer се заинтересира за резултатите кои во меѓувреме беа заштитени со патент и прикажани на меѓународните собири. Научниците на Pfizer потоа во своите лаборатории во Гротон, во САД ги потврдија нашите резултати и покажаа во други модели на глувци со хронични болести на бубрезите дека неутрализацијата на протеинот во крвта со употреба на специфично антитело довела до подобро преживување во однос на не лечените контролни животни. На хистолошките резови на бубрежно ткиво потоа се докажа дека основниот механизам за забавување на болеста е поврзан со спречување на создавање на ткиво на лузна во бубрегот. • Лекот ќе се развива во лабораториите на Pfizer, бидејќи Хрватска по продажбата на Плива нема повеќе фирма која би можела тоа да го произведе. Колку би можеле да траат испитувањата? - На основа на договорот со Genera, која е носител на патентираните права, на Pfizer ќе му се обезбеди доволна количина на астацин-толодниот активен протеин произведен со рекомбинантна ДНК технологија. Pfizer во своите лаборатории ќе произведе човечко антитело против тој протеин, чија ефикасност потоа ќе се истражи во клинички испитувања во мултицентрична глобална студија на болни со хронично затајување на бубрези. За предклиничката постапка ќе бидат потребни од прилика три години кога ќе се знае кои ќе бидат индикациите на клиничките испитувања на првиот лек за болени со хронични болести на бубрези. Кај кои болни лекот најдобро ќе делува, ќе се види кога нефролозите ќе започнат со дизајнирање на протоколот на истражување.

• Колку би можело да се заработи на тој проект? - Како проектот успешно ќе се развива, Pfizer низ клинички фази на тестирање ќе ѝ ги исплати на Genera, а со тоа и на Медицинскиот факултет во Загреб договорените надомести, а по доаѓањето на лекот на пазарот таа фирма ќе плаќа процент од продажбата. Со одложување на доаѓање на дијализа во здравството би можеле да се постигнат значителни заштеди. На пример, во САД трошоците за дијализа изнесувале околу 23 милијарди долари во 2006 година. Во Хрватска трошоците за дијализа за еден болен изнесуваат околу 150.000 куни годишно. • Во Вашите истражувања учествуваа многу млади од повеќе научни и здравствени установи. Која беше нивната улога? - Тие ќе бидат коавтори на научните работи кои се во печат или пред испраќање во печат. Проектот на почетокот делумно го финансираше Министерството за наука, образование и спорт во склоп на технолошките проекти па тоа е воедно и први-


Izbor

от пример за успешна соработка на хрватските државни институции, академската заедница и стопанството, која овозможи и рамноправна соработка со една од водечките светски компании. Со Pfizer потпишавме лиценцирање на ексклузивните права, што значи дека и натаму можеме да работиме на механизмите кои ги откривме и ако откриеме уште нешто што е подобро за дизајнот на конечното човечко антитело, тоа можеме сами да го развиеме. Но, ако својот иден пронајдок ѝ го понудиме на друга компанија, обврзани сме своите соработници во Pfizer за тоа да ги известиме. • Вашиот успех се оценува како глобален научен исчекор кој би можел да даде светски резултати. Тоа е сјајно за еден хрватски научник. Со кого уште соработувавте? - Лиценцирањето на знаење навистина денес е ретко, особено во подрачјето на биомедицинската наука во Хрватска. Досега тоа единствено беше случај со Sumamed и азитромицин. Можам да речам дека големата светска компанија добро процени во што ги вложува своите пари, а тоа значи дека својата работа квалитетно сме ја завршиле. Исто така, добро тоа го заштитивме и произведовме орудија за да можеме да ги докажеме своите хипотези. Некои протеомски и биохемиски анализи направивме со соработници во Германија и Америка. Најважниот дел од проектот го заврши доц. др. Ловорка Гргуревиќ од Медицинскиот факултет во Загреб. • Пред реализација е Вашиот втор голем проект - методата со која ќе може од сопствениот организам да се изолираат молекули нужни за заздравување на коските.

- Тој друг проект има повеќе изгледи да биде доведен до крај во Хрватска. Откривме метода со која од сопствениот организам ќе може да се изолираат молекули нужни во телото на истиот пациент да заздрави коска. На тој начин пациентот сам за себе ќе биде фармацевтска индустрија, сам себе ќе се лечи, односно од себе ќе ги концентрира молекулите и ќе ги става на место каде што се потребни. Тоа е толку едноставен принцип што ни беше сосема неочекуван кога го откривме. Всушност, она што никој не го очекува, нема ни да го бара. Постапката е заштитена и сега е тоа наша интелектуална сопственост. За тоа ни требаат многу помалку пари одошто за

Zdravje i ubavina развој на лекот кој треба да помине други тестирања, бидејќи е тоа наш “природен препарат” од пациент, значи нешто што имунолошкиот систем нема да го отфрли. Потребата за такви дополнителни стимулатори за заздравување на коски на светскиот пазар е голема, се зборува за околу две милијарди долари. Genera Истражување ќе биде носител на тој производ и тоа ни е целта. Тоа би бил прв хрватски глобален медицински производ. Со тоа е уште долг патот. Предадовме барање за финансирање во склоп на програмот RAZUM во Министерството за здравство. • Има ли нашата држава систем за поттици за промена на биомедицинската наука во конкретни производи? - Државата за тоа има низа на можности, но системот на одлучување има свои недостатоци, бидејќи не може да се ослободи од клиентелизмот. Во разни комисии се доведуваат луѓе кои не работат во интерес на Република Хрватска. Во Хрватска има 30-40 научници во биомедицината кои се успешни и нивните дела се цитираат илјадници и повеќе пати. Тие се непоткупливи, а не учествуваат во одлуките за доделување на научни ресурси во Министерството за наука во минатите неколку години. Со други зборови, во комисиите не седеле луѓе поради својот придонес во науката. И така кога сакате да поттикнете некој клучен проект во Хрватска, тој е третиран еднакво лошо како и сите други. Прво се исплаќаат сите членови на комисијата, си ги делат себеси проектите или опремата, меѓусебно си рецензираат проекти, иако на интернет објавиле конкурси со строги критериуми, но на крајот членовите не се придржуваат до нив. Таквите тогаш ја користат својата позиција да се опремат себеси и својата институција. Тие се во судир на интереси и ја уништуваат хрватската наука. Така е со низа години и не може да се постигне ниво на хрватската наука, бидејќи луѓето со малку пари и скоро никакви технички услови не можат да работат високо квалитетна наука.

• Како во такви услови воопшто успеавте да го остварите овој проект? - Затоа ние на Медицинскиот факултет во текот на овој проект се боревме буквално за секоја уплата од Министерството за наука. Во комисиите не седеа наши претставници па парите отидоа на некое друго место. Иако на Медицинскиот факултет во меѓувреме го развивме и Центарот за геономика и протеомика, го набавивме и уредот 3 Тесла во Институтот за мозок, поминавме полошо од просечните институции во Хрватска. На тој начин финансиските ресурси толку се разводнија, што, на пример, нашиот Центар за транслациски истражувања кои го замисливме пред многу години, уште не е реа-

47 лизиран. • Веќе од порано е дијагностицирано дека за развој на науката во Хрватска пари всушност не недостасуваат, туку некои други причини се во прашање. Како тоа го коментирате? - Јас и натаму тврдам дека Хрватска има ресурси, но дека не се добро искористени. Затоа не може да се започне со квалитетна star-up фирма, нова биотенхолошка компанија бидејќи за тоа нема пари. Но, всушност ги има! Кога ќе погледнете со колку пари се ракува по министерствата, има доволно но се распоредува на чудни начини. Од мандат во мандат се чека нешто да се измени, а во меѓувреме квалитетните луѓе ја напуштаат Хрватска. Најдобрите научници се стимулирани како и просечните, кои не се во состојба ништо да направат. • Кој тоа може да го промени? - Тоа во еден свој мандат мора да го направи министерот за наука кој ќе рече: Со најуспешните научници е најлесно да се соработува. Тоа е единствениот можен пат. Извор: “Вјесник”, Загреб, автор: Лидиа Черни

Фалсификувани лекови се шират по ЕУ преку секоја мерка

Раширеноста на фалсификувани лекови во Европската унија ги надминува и најцрните сомнежи на Комисијата, која е “исклучително загрижена”, рече европскиот доверител за индустрија Günter Verheugen за германскиот весник Die Welt. “Во само два месеци Европската унија заплени 34 милиони лажни таблети во текот на царинската контрола која во таа цел е спроведена во сите земји членки на Унијата. Тоа ги надминува и најцрните сомнежи”, додава тој. Станува збор пред сè за антибиотици, лекови против рак, маларија и холестерол, аналгетици и лажна Виагра, наспоменува потпретседателот на Комисијата. Голем број на запленети лекови во 2008-та година стигнувале од Индија, судејќи според извештаите на ЕУ. Verheugen рекол дека очекува во 2010-тата во ЕУ да се договори за мерките за борба против тој криминал кој, според неговите зборови, мора да се посматра како злосторство кое треба “најстрого да се казнува”. “Секое фалсификување на лекови е обид за убиство. Дури и ако лекот содржи неделотворни материи, тој може да предизвика смрт бидејќи пациентот мисли дека зема добар лек”, предупредува Verheugen. Извор: “Хина”, Загреб


48

Новак Ѓоковиќ за тениската сцена на планетата

Пријател со Љубичиќ, силно го ценам Надал Во мечот кој пред сè беше забава, хуманост, егзибиција па дури потоа спорт, Виктор Троицки во Бања Лука го победи Новак Ѓоковиќ со 7:6. Повеќе во 5.000 среќници кои успеаја да дојдат до карти ги бодреа најдобрите српски тенисери и уживаа во нивните мајстории во салата “Борик”

Играа со Виктор и Ноле младите тенисери кои доживеаја, барем за момент, третиот тенисер на светот да им ги собира топчињата. Мечот беше прекинуван поради медицински тајм-аут во кој Марко Ѓоковиќ и Виктор Троицки го масираа српскиот шампион, а Дејвис куп репрезентативците на Србија во еден момент заиграа со “Месечина”. Се расправаа српските тенисери со судиите, симулираа челенџи, секако секој во своја корист и без претерување, на публиката во Бања Лука ѝ приредија спектакл каков што во салата “Борик” не е виден со години.

Sport бија и од регионот. Со Љубичиќ сум во добри односи, а исклучително го ценам Рафаел Надал. Го делиме истиот менаџер и нормално дека сме во контакт. Меѓутоа, во професионалниот спорт не можете да бидете пријатели, да излегувате со некого, можеме да се дружиме, но да бидеме нераздвојни, тоа е веќе малку потешко објаснува Ѓоковиќ. На прашањето да ги прокоментира деталите врзани за контроверзните податоци од биографијата на Агаси, Ѓоковиќ истакна дека американскиот тенисер го разочарал. - Навистина не би сакал да го истакнувам својот став за тоа бидејќи темата е мошне осетлива. Мојата прва реакција беше разочараност во човекот кој беше голем шампион. Повеќе не би говорел за тоа, имам толку многу на ум - рече Новак. Третиот тенисер на светот се надева дека во следната сезона ќе го подигне нивото на игра, особено благодарение на Тод Мартин. - Мојата игра се базира на основната линија и веројатно сум еден од најдобрите тенисери што се однесува до дефанзивата. Добро се движам и комфорно се чувствувам на основната линија. Меѓутоа, кога добивам прилика да го завршам поенот со волеј, тука се создава ментален проблем. Не верувам дека мојата техника е проблем, туку едноставно тој пристап и движењето кон мрежата. Мислам дека Тод Мартин е еден од луѓето кои имаат искуство и разновидна игра, знае како да постапува во одредени моменти и кои совети да ги даде. Тоа е причината поради кога го ангажирав, за сега сè добро функционира, но мислам дека ни претстои макотрпна работа - рече Ѓоковиќ.

Троицки: Ќе ги победиме Американците Тениската репрезентација на Србија во март во мечот од Дејвис купот во Белград се состанува со селекцијата на САД, а Троицки очекува победа на домаќините во тој меч. - Ние се надеваме дека можеме да триумфираме во тој меч. Домаќини сме, ја избираме подлогата, а ако избереме земја мислам дека имаме повеќе шанси. И покрај На овој меч не изостанаа ни популарните нив Американците имаат добри и силни имитации, а овој пат на тапетот беше Ма- играчи, но во секој случај за овој меч рија Шарапова. Сепак, Ѓоковиќ вели дека уште е рано да се зборува - рече Виктор би сакал љубителите на тенисот да го па- Троицки. метат по играта.

- Сигурно не би сакал да ме паметат по имитациите, повеќе би сакал да оставам добар впечаток со својата игра и резултати. Што се однесува до тенисерите, во најдобри односи сум со играчите од Ср-

Извор: “Блиц”, Белград, автор: Бојан Божиќ

Izbor

Првенството на Европа во пливање во мали базени во Истанбул

Драгања европски првак

Дује Драгања освои златен медал на 100 метри мешовито на Европското првенство во мали базени во Истанбул. Зад него останаа светскиот рекордер Русинот Сергеј Фесиков и актуелниот светски рекордер Словенецот Петар Манкоч.

Драгања до медалот дојде во време 51.20 секунди, што е нов хрватски рекорд. Го поправи својот и хрватскиот рекорд за скоро секунда, имено досегашното најдобро време изнесуваше 52,17 секунди. Драгања прекрасно тргна во трката и по 25 метри стил пеперутка беше најдобар. По грбната техника падна на третото место, но при градното се врати во водство кое во последните 25 метри во слободен стил го задржа. Ова на хрватскиот пливач му е втор медал на ова првенство. Во првиот ден од натпреварувањето освои и сребрен медал на 50 метри во слободен стил.


Sport Horoskop 49 Јовановиќ освои сребро на освои Рике Мелер Педерсен од Данска со Овен 21.03 - 20.04 време од 2:16,66, што е и нов светски реПоповолни околности 100 метри грбно корд. Стариот исто така беше нејзин и извлијаат на довршуванесуваше 2:18,30. Бронзениот медал ѝ ње на некои порано припадна на Јолине Хоестин од Шведска започнати работи. Посо време 2:19,28. стои шанса да добиете јавно признание за труд. Моралната сатисфакција годи, особено вам. Работа: Многу Овни во текот на оваа седмица се подготвуваат за пат или контактираат со странство. Исклучително комуникативен и успешен период е пред вас. Здравје: Нервниот систем е напрегнат, па Хрватската пливачка Сања Јовановиќ го се пожелни опуштање и одмор. Проблеми освои второто место и сребрен медал во со слухот и грлото се од минлив карактер. финалето на трките на 100 метри грбно на Иван Ленѓер и Наѓа Хигл Не паничите! Европското првенство во 25-метарски баЉубов: Во вечната трка по работа, ја занезени во Истанбул. марувате саканата личност, па емотивниот Јовановиќ отплива со време 56.93, за 57 Бронзен медал за Ленѓер живот ви е празен. Можеби вашиот партстотинки побавно од освојувачката на нер не ве стимулира доволно? златниот медал, Русинката Ксенија МосСовет: Морате повеќе време да си посвеквина, која со резултат 56.36 го собори тите себеси и да се одморите. Ако продолсветскиот рекорд. Трета беше Белорусинжите со вакво темпо ќе се префорсирате. ката Александра Херасимења (57.23). Во таква состојба нема да чините ни за себе ни за другите.

Izbor

Сребро за хрватската штафета 4х50 метри за мажи

Бик 21.04 - 20.05

Функционирате исклучително добро, бидејќи сте успеале да ја најдете златната средиХрватските пливачи со второто место во на помеѓу работата и штафетата 4х50 метри го освоија четвртизабавата. Ќе има од сè от медал за својата земја, додека на Дује по малку. Ситуацијата не е лоша ни на фиДрагања - членот на штафетата и вицешамнансиски план. пион на Европа, ова му е трет медал на Работа: Конфликтот со соработниците ќе Првенството во Истанбул. Драгања, како биде повеќе од стимулативен. Ќе видите прва измена на штафетата сјајно тргна дека ризикот се исплател. Ќе постигнете сѐ и беше втор, а Пунински забрза и во тие моменти хрватската штафета го држеше Српскиот пливач Иван Ленѓер освои брон- што сте замислиле, дури и повеќе од тоа. првото место. Тодоровиќ ја задржа сјајна- зен медал во трката на 100 метри пе- Здравје: Нервоза, стрес, стравови и чувта позиција, а младиот Дарио Делач, иа- перутка. Дистанцата ја исплива за 49 се- ство дека времето залудно го трошите ко даде сè од себе, сепак не го издржа на- кунди и 79 стотинки зад златниот Русин - лошо се одразуваат на вашето здравје. падот на Французите и го допре ѕидот ка- Евгениј Коротишкин кој беше побрз со Доколку се вразумите, ќе избегнете проко втор, а тоа значеше и сребро за хрват- резултат 49,93. Второто место и сребре- блеми со срцето. ската штафета. ниот медал ги освои Словенецот Петар Љубов: Сексуалната енергија е исклучително јака. Партнерот ви подготвува изнеМанкоч со 49,65 секунди. надување, но и вие нему. Полно убави моменти и радости. Совет: Бидете што е можно поопуштени Силаѓи освои бронзен во врска со претстојните настани. На нив нема да можете многу да делувате. Залудмедал на 50 градно но ќе се оптоварувате, што само влијае на убавината.

Наѓа Хигл освои сребрен медал Репрезентативецот на Србија во пливање Чаба Силаѓи го освои бронзениот медал во дисциплината 50 метри градно на Европското првенство во Истанбул, остварувајќи во финалето резултат од 26,31 секунда. Златото го освои Норвежанецот Александар Хетланд со резултат 26,19 секунди, а Српската пливачка Наѓа Хигл освои сре- среброто Италијанецот Алесандро Терин брен медал на 200 метри градно во Истан- со 26,24 секунди. бул. Таа ја преплива дистанцата за две минути и 52 стотинки со што го собори националниот рекорд. Златниот медал го

Близнаци 21.05. - 20.06 Ако сакате да излезете од криза, пожелно е да бидете повеќе дипломат. Сè е во знакот на компромиси и завршетоци. Со некој или нешто морате да се помирите. Работа: Повеќе време му посветувате на хобито отколку на постојаната работа. Сфаќате дека работата ви досадила, бидејќи ништо епохално не се случува. Близнаците сакаат промени. Здравје: Сите проблеми се поради претерување со храна и пијалак. Дали можеби сте размислувале за нов начин на исхрана? Љубов: Со постојаниот партнер - континуирано ривалство и вербални препукувања, но спонтана авантура демне. Нема да одбиете таков предизвик. Совет: Морате реално да ја согледате


50 Nedelen horoskop od 14. 12. do 20. 12. Izbor состојбата. Го добивате само тоа што сте го ви какви што се. Само со мудрост ќе изле- тот. Особено бидете потолерантни кон заслужиле. Доколку со тоа сте незадовол- зете од кризата. помладите дома. ни, прашајте се каде грешите? Вага 23.09. - 22.10. Јарец 21.12. - 19.01. Рак 21.06. - 20.07. Во конфликт сте со сами Доколку сте сфатиле дека Прекрасно се чувствувасебе. Имате проблеми, но убавината лежи во малите, фантастично изгледане знаете како со нив да те нешта, на вистински пат те. Вашата преубава појасе изборите. Урамнотежесте. Доколку не сте, што ва зрачи со шарм и опноста е она по што копнеат да се прави? Белки и вие тимизам, и тоа благодародените во вашиот знак. ќе се опаметите. рение на љубовните треперења. Работа: Нетрпеливи сте во желбата да Работа: Се наоѓате во ситуација кога такРабота: Соработниците по секоја цена се тргнете во нови потфати. Иако во момен- тичноста е попотребна од било кога. Биобидуваат да ве исфрлат од такт. За чудо, тот ја совладувате финансиската криза, дете упорни, но одмерени, само така ќе тоа не им оди од рака. Доволно сте хар- сфаќате дека ви е неопходна подобро пла- остварите задоволителни резултати. монични и јаки. тена работа. Здравје: Настапи моментално подобруваЗдравје: Релативно добро се чувствувате. Здравје: Здравствените проблеми се повр- ње. Полесниот хормонален дисбаланс е Обидете се да го задржите сегашниот зани со органите за варење. Настрана од од минлив карактер. Сексот е вистински начин на размислување и однесување, колачите, но и од јаката храна. Ќе бидете начин за воспоставување рамнотежа. па ќе бидете не само поздрави, туку и по- поздрави и поубави. Љубов: Многу убави моменти наоѓате, среќни. Љубов: Ви треба малку топлина во овие ако не во прегратките на саканата личност Љубов: На прослава или на седенка може зимски денови. Односите со партнерот се тогаш во креативната работа. Бидејќи по да запознаете интересна личност, дури заладени. Љубомората и желбата да го природа сте практични, обидете се овие може и да се вљубите. Оваа седмица е во шпионирате партнерот не водат никаде. два сегменти од животот да ги обедините. знакот на романтична љубов или мечтае- Сметате дека сте заслужиле повеќе. Совет: Животот е убав и затоа треба макње за неа. Совет: Никој не смее да се прецени себе- симално да уживате во секој момент. ДоСовет: Уживајте додека можете и не се си и сопствените квалитети онака како колку сакате до нешто да дојдете, бидете оптоварувајте со глупости. Предизвици ќе што умеат Вагите. Не дозволувајте си да подиректни и поодредени. има многу, но не обрнувајте им внимание. влетате во таква мамка. Водолија 20.01. - 18.02. Лав 21.07. - 21.08. Скорпија 23.10. - 22.11. Во свој елемент сте: значи, Ви недостасува сила, па Сјајно изгледате и исто што полудо, тоа подобро. размислувате за тоа од така се чувствувате. ИнтеСе браните од негативни нешто да се откажете. Соресните настани ве прават влијанија и раководени со знанието дека сте одгоуште посреќни и позасопственото искуство осворни и за другите навидоволни. Лудо и незаботварувате делумен успех. стина е болно! равно! Работа: Креативното мечтаење ви помага Работа: Ќе завршите многу ситни работи Работа: Завршувате важен деловен про- да постигнете завидни резултати. Морате кои ве оптоваруваа. Смислата да им прене- ект, што ве прави задоволни. Јавното при- да се изборите со главниот непријател сете знаење на другите во моментов е на- знание ве инспирира да започнете нешто суетата - доколку сакате успехот да биде гласена, па така и функционирате. ново. Добра заработувачка е на повидок! комплетен. Здравје: Омалаксаноста е последица на Здравје: Заљубен човек како вас - и сре- Здравје: Сите проблеми со здравјето се во нервирања и лоши планетарни влијанија. ќен е и здрав. Немате време да се опто- врска со исхраната, па не бидете невроОбидете се со витаминска терапија да го варувате со проблеми. Сепак, забите и тични. Редовно хранете се! надминете овој проблем. коските се слаби точки на организмот. Љубов: Уживате во прегратките на сакаЉубов: Среќните припадници на овој Љубов: Некому му оди од рака на голема ната личност. Обидете се помалку да збознак уживаат во прегратките на саканата врата да влезе во вашето срце и душа. рувате, а повеќе да “работите”, бидејќи во личност. Оние другите мечтаат за тоа. Решавате поради него да инвестирате во спротивно можете да го расипете убавиот Главна движечка сила е љубовта. иднината. Доколку сте слободни брак е емотивен период во кој се наоѓате. Совет: Само со трпеливи и истрајни по- на повидок. Совет: Повеќе внимание обрнете ѝ на тези можете да излезете од кризата. Совет: Обидете се да бидете повелико- работата и конвенционалноста бидејќи Доколку не блескате на себе својствен душни кон непријателите. Тие и ве стиму- малку претеравте. Тешко ви е да бидете начин, сфатете дека вината лежи во аку- лираа да се докажете, да бидете подобри и спонтани и сериозни во исто време, но мулираниот стрес. и поквалитетни. таков е животот! Девица 22.08. - 22.09 Во фаза сте на експанзија на креативни моќи. Бидејќи сте преплавени со емоции, можеби поезијата е вистински предизвик. Работа: Не сте задоволни со развојот на настаните на деловен план. Сметате дека заслужувате подобра работа и размислувате како да ја пронајдете. Колегите и немарноста ве излудуваат. Здравје: Проблеми со рбетот или срцето. Доколку одите на пат можни се повреди. Бидете повнимателни, но не се нервирајте. Љубов: Партнерот ќе се обиде да ве одоброволи со ситно внимание, или со подарок. Сметате дека неговиот потег е неадекватен и допринесува кон заладување на односите. Зошто сте на крај срце? Совет: Не се сите перфекционисти. Не размислуваат сите на вам својствен начин. Морате да ги прифатите луѓето онак-

Стрелец 23.11. - 20.12. Уживате во убави и луксузни нешта. Вашата снобовска природа доаѓа до израз. Уште ако материјалните околности дозволуваат да си дозволите луксуз, ќе биде фантастично! Работа: Не можете да се пожалите ни на работа ни на заработувачка. Сè се одвива на задоволителен начин. Доколку дојде до проблеми, виновно е вашето брзање. Здравје: Здравјето е релативно добро, ако се изземат проблемите со тежината. Зголемениот апетит и уживањето во храна си го прават своето. Љубов: Стравот од љубовта е всушност страв од промени. Полесно ви е да се пазарите отколку да ѝ се фрлите во прегратка на саканата личност. Инертни сте и недоволно активни на емотивно поле. Совет: Обидете се да ги слушнете потребите на другите. Не сте вие сами на све-

Риби 19.02. - 20.03 Се наоѓате пред мноштво значајни промени. Не дозволувајте си себеси да ја “расипете работата”. Само директна акција води кон успех. Работа: Не сте задоволни со работата, ниту со начинот на кој ја извршувате. Мислите дека можете повеќе и подобро. Соработниците прават сè за да го докажат спротивното. Се нервирате. Здравје: Проблеми со колковите, жолчното кесе, ишијасот, ревматизмот. Многу неволји можете да спречите, или барем да ги ублажите, со добра превенција. Љубов: Доколку не сте во врска, тоа нема многу да ви пречи, бидејќи сте задоволни сами со себе. Но доколку сте, немојте да ги расипете убавите моменти со глупости. Совет: Што повеќе молчење, а помалку задржување во затворен и задушлив простор. Почнете да размислувате за спорт.

ИЗБОР#16  

Електронски неделник “Избор“

ИЗБОР#16  

Електронски неделник “Избор“