Issuu on Google+

j


Menzioğlu Ahmed Efendinin Sure Tefsirleri adlı kitabın tüm hakları oğlu Zeki Ağır’a aittir.

Dizgi, Mizanpaj: Yasin Yayınevi

Yayıncı Sertifika No: 12819

İsbn No:

978-975-6143-72-8 Baskı-Cilt:

DİLA FİLİMCİLİK YAYINCILIK

REK. TAN. VE PAZ. SAN. TİC. LTD. ŞTİ. Terazidere mah.feza sok.nu:13-15A BAYRAMPAŞA/İSTANBUL 1. Baskı İSTANBUL - 2012

DAĞITIM: YASİN YAYINEVİ

Manyasızade cad. No: 25/B Çarşamba Fatih – İstanbul

Tel.: 0212.534 04 34

Faks: 0212.355 83 08

www.yasinyayinevi.net


MENZİOĞLU AHMED EFENDİ’NİN

SÛRE TEFSİRLERİ

Hazırlayan

Durmuş ARSLAN


İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ................................................................................... 11

GİRİŞ .................................................................................... 16 I- MENZİOĞLU AHMET EFENDİ’NİN HAYATI VE ESERLERİ.........................

A- HAYATI........................................................................... 20 B- ESERLERİ......................................................................... 22 1- Fıkıh Risalesi.................................................................. 22 2- Elfâz-ı Küfür Risalesi ........................................................ 23

3- Esmâ-yi Hüsnâ Risâlesi ...................................................... 23

4- Vaaz ve Hutbeleri ............................................................ 24

5- Mektupları..................................................................... 42 6- Diğer Notları ve Çalışmaları ................................................ 43

7- Ayet Tefsirleri ................................................................ 43 8- Sure Tefsirleri ................................................................ 51 8.1- Sure Tefsirlerinin Genel Değerlendirmesi.......................... 52

8.2- Sûre Tefsirleri ile İlgili Genel Bilgiler............................... 53 8.3- Sûre Tefsirlerinin Genel Özellikleri ................................. 55

8.4- Sûre Tefsirinin Kaynakları ............................................ 56

8.5- Tefsir Yöntemi ......................................................... 57 a- Lügat yardımıyla tefsiri.............................................. 57 b- Sarf ilmi yardımıyla tefsiri .......................................... 60 c- Nahiv kuralları yardımıyla tefsiri................................... 61 d- Tefsirinde Sahabe ve Tabiin Sözlerine Yer Vermesi............. 66

e- Müfessirlerin Verdiği Manalarla Tefsiri............................ 68

ea- Soru edatı olan fîme ()’nin ve fiil-i muzarinin başına getirilen sevfe (‫’)سوف‬nin tefsirinde müfessirlerin açıklamalarını zikretmesi .............................................................. 69 eb- Bazı kelimelerin lügat ve terim (ıstılah) anlamlarını verirken tefsircilerin açıklamalarını zikretmesi.................. 70 ec- Bazı kavramları açıklarken tefsircilerin açıklamalarını


zikretmesi.............................................................. 70 ed- Ayetteki bazı incelikleri vurgularken kendi tercihini müfessirlerin görüşü ile desteklemesi .............................. 71 ee- Tefsirde ya surenin veya ayet gruplarının genel bir özetini sunarken müfessirlerin görüşünü zikretmesi. .................... 71

ef- Sebeb-i nüzulü zikrederken müfessirlerin beyanlarını zikretmesi .............................................................. 71

f- Nüzul Sebepleri Yardımıyla Tefsiri ................................. 71 g- Hz. Peygamberin Hadislerine Yer vererek Tefsiri ............... 72 h- Tefsir Usulü Konularını Ele Almak suretiyle Tefsiri ............. 73

ha- Huruf-i Mukattaa ve Müteşâbihât ........................... 74

hb- Ayetlerin Tekrarı .............................................. 76

hc- Nesh ................................................................ 77

hd- İcmâl ve Tafsil..................................................... 77 he-Ayetler ve Hadisler Arasında Zıtlık Olup Olmaması .......... 78

hf- İsrâiliyât............................................................ 79

ı- Ahkâm Ayetlerini Tefsiri ............................................. 80

ıa- Namaz ............................................................... 80 ıb- Mali İbadetler (İnfak-zekât) .................................... 82

ıc- Yetim Malı.......................................................... 83 ıd- Emânetler.......................................................... 84

ıe- Nikâh................................................................ 84

j- Kelâm Konuları ile İlgili Ayetleri Tefsiri ........................... 84

ja- Hidâyet-i İlâhî ..................................................... 84 jb- İmanın Tanımı, Rükünleri ve Kısımları ........................ 85

jc- Küfür ve Küfür çeşitleri .......................................... 86

jd- Münafık............................................................. 86 je- Büyük Günah İşleyenlerin Durumu ............................. 87

jf- Kulların Filleri ..................................................... 87

jg- Fasıklar ............................................................. 89 jh- Büyük Günah İşleyenlerin Durumu ............................. 89


jı- Şefaat ............................................................... 89

k- Güncel Konulara yer vermek suretiyle Tefsiri ................... 90 SURE TEFSİRLERİ

I- NAMAZ MÜ’MİNİN Mİ’RACIDIR ........................................................ 93

II- SÛRE-İ BAKARA (1–8. AYETLER) ..................................................... 99 III- BAKARA SÛRESİ 255. AYET (AYETÜ'L- KÜRSİ) .................................... 112 IV- BAKARA SURESi 285-286. AYETLER............................................... 115

V- SÛRE-İ YÂSİN........................................................................ 119 VI- SÛRE-İ RAHMAN.................................................................... 135

VII- SÛRE-İ VÂKIA ...................................................................... 143 VIII- SÛRE-İ MÜLK...................................................................... 150 IX- SÛRE-İ KALEM ...................................................................... 162 X- SÛRE-İ HÂKKA ...................................................................... 174

XI- SÛRE-İ MEÂRİC ..................................................................... 183

XII- SÛRE-İ NUH........................................................................ 192

XIII- SÛRE-İ CİN ........................................................................ 198 XIV- SÛRE-İ MÜZZEMMİL............................................................... 207 XV- SÛRE-İ MÜDDESSiR ................................................................ 215

XVI- SÛRE-İ KIYAME.................................................................... 227 XVII- DEHR SÛRESİ ..................................................................... 235 XVIII- SÛRE-İ MÜRSELÂT ............................................................... 245

XIX- SÛRE-İ NEBE ...................................................................... 252 XX- SÛRE-İ NAZİAT..................................................................... 259 XXI- SÛRE-İ ABESE ..................................................................... 266

XXII- SÛRE-İ TEKVîR.................................................................... 272

XXIII- SÛRE-İ İNFİTAR .................................................................. 277 XXIV- SÛRE-İ MUTAFFİFİN ............................................................. 280

XXV- SÛRE-İ İNŞİKÂK................................................................... 286 XXVI- SÛRE-İ BURÛC................................................................... 291


XXVII- SÛRE-İ TÂRIK ................................................................... 295

XXVIII- SÛRE-İ ÂLÂ ..................................................................... 298 XXIX- SÛRE-İ ĞÂŞİYE................................................................... 303 XXX- SÛRE-İ FECR...................................................................... 307 XXXI- SÛRE-İ BELED.................................................................... 314 XXXII- SÛRE-İ ŞEMS .................................................................... 318

XXXIII- SÛRE-İ LEYL .................................................................... 321 XXXIV- SÛRE-İ DUHÂ................................................................... 325

XXXV- SÛRE-İ İNŞİRÂH ................................................................. 329

XXXVI- SÛRE-İ TÎN ..................................................................... 332 XXXVII- SÛRE-İ ALÂK................................................................... 334

XXXVIIII- SÛRE-İ KADR ................................................................. 339 XXXIX- SÛRE-İ BEYYİNE ................................................................ 341

XL- SÛRE-İ ZİLZÂL ..................................................................... 345 XLI- SÛRE-İ ÂDİYÂT .................................................................... 348

XLII- SÛRE-İ KÂRİA ..................................................................... 350 XLIII- SÛRE-İ TEKÂSÜR................................................................. 352 XLIV- SÛRE-İ ASR ...................................................................... 355 XLV- SÛRE-İ HÜMEZE .................................................................. 357

XLVI- SÛRE-İ FÎL ....................................................................... 359 XLVII- SÛRE-İ KUREYŞ ................................................................. 361

XLVIII- SÛRE-İ MÂÛN................................................................... 363 XLIX- SÛRE-İ KEVSER .................................................................. 366

L- SÛRE-İ KÂFİRÛN..................................................................... 368

LI- SÛRE-İ NASR........................................................................ 370 LII- SÛRE-İ LEHEB/TEBBET ............................................................ 371

LIII- SÛRE-İ İHLÂS ...................................................................... 373 LIV- SÛRE-İ FELAK ..................................................................... 376 LV- SÛRE-İ NÂS ........................................................................ 378


GİRİŞ MENZİOĞLU AHMET EFENDİ’NİN HAYATI VE ESERLERİ


Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

11

Eserimizi sunarken,

Büyük Alim Merhum babam Menzioğlu Ahmet Efendi tarafından büyük gayret ve ihtimamla kaleme aldığı iş bu “Süre Tefsirleri” isimli kıymeti haiz kitabı önce Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Necati Demir tarafından biyografisi çalışması neticesinde teşvik ile yine Sivas İlahiyat Fakültesi Öğretim Görevlisi Hafız ve Kurra Durmuş Aslan marifetiyle ve çalışmasıyla Osmanlıca el yazılı aslından günümüz Türkçesine uyarlandı. Bu çalışma üç buçuk sene devam etti. Bu süre içinde İstanbul’da bulunan bazı ilim sahibi kardeşlerimiz de çalışmalarda yardımcı oldular. En son olarak ilim ve yayın dünyamızın yakından tanıdığı yazar ve araştırmacı Ramazan Yıldız hoca efendi de gözden geçirdi. Bu münasebetle babam merhum Menzioğlu Ahmet Efendinin bu mübarek ve ciddi eserinin vücuda gelmesine sebep olan yukarıdaki kardeşlerimin hepsine ve diğer maddi, manevi katkılarda bulunanlara teşekkür etmeyi bir vazife bilir kendilerinin İlahi rızaya nail olmalarını temenni ederim. Rabbim Babamın makamını ve mekanını cennet eylesin, eserini de bütün Müslümanlara feyizli ve faydalı kılsın. Tevfik Allahu Tealadandır.

Oğlu Zeki Ağır

S.M.M.Müşavir


12

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

1.ÖNSÖZ

“Küreselleşme” çabalarının tüm hızıyla işletildiği günümüz dünyasında her yöre için ‘Kültür Varlıklarının Korunması Projesi önemsenmelidir. Bu bağlamda yöre kültürümüzü sözlü halden yazılı hale getirmek deyimiyle açıklanabilecek yerli bir kültür atılımı yapılmasının gerektiğine inanarak Afşin ve Yöresi’nin kendine özgü değerlerini ve kültürünü modern kalıplar ve bilimsel ölçeklerle incelemeyi hedeflemiş bulunuyoruz. Bu formattaki çabamız ülkemizin her yöresinde, -hatta yerli kültürü canlandırma çabasındaki her ülkede görüldüğü üzere- önemsenesi gerektiği kanısındayız.

Afşin ve yöresinin tarihi ve kültürü üzerinde yaptığım beş yıllık alan araştırması içinde yöremizin torunlarınca bile adları ve etkinlikleri unutulmaya yüz tutmuş şahsiyetlerinden bazılarını, eserleriyle gün yüzüne çıkartmak mümkün olmuştur. Beş yıldır üzerinde çalıştığımız Afşin ve Yöresinin Tarih ve Kültür incelemesi, yöremizde belli bir dönem etkili olup halkımıza hizmetleriyle öne çıkan şahsiyetlerini yöremiz halkına ve tüm yurda tanıtımı mümkün olacaktır. Bu bağlamda Afşin-Elbistan Yöresinde yaşadığı dönemde etkili olan değerli din bilginlerinden Menzioğlu Ahmet Efendi’(1890-1953) nin elyazması Sure Tefsiri’nin gün yüzüne çıkarılması önemli bir başlangıç olacaktır. Menzioğlu Ahmet Efendi tahminen 1903 yılında köyü olan Arıstıl (günümüzde Bakraç Kasabası) dan tahsil için ayrılarak önce Antep’te İlsubaşı Camisinin bitişiğindeki Külliye’de Buhara’lı Kara Hafız’dan Arapça okur. Ancak iki yıl sonunda her nedense Antep’teki Medrese kapatılınca Konya medresesine gitmek zorunda kalır. Konya Medresesinde İncesu’lu Mustafa Efendi, Tavas’lı Ahmet Efendi gibi alimlerden oniki yıl ders alır. Medreseden mezun olduktan sonra köyü olan Arıstıl’a döner. Feraiz konusunda sorulan bir soruya yeterli cevap veremediği için Konya’ya geri dönüp bu konuda Konya’da İhtisas Medresesi1 üç yıl daha öğrenim görür. “Osmanlı medreselerinde teşkilâtlanma: Osmanlı medreseleri, teşkilâtlanmada kendinden önceki İslâm medreselerinde olduğu gibi gâye ve gördüğü hizmetler bakımından birbirinden farklı özellikler göstermiş olsalar bile, esasta umûmî ve ihtisâs medreseleri olarak ikiye ayrılır. Umûmî Medreseler, genel olarak kadı, müderris ve müftü yetiştirmek maksadıyla kurulmuşlardır. İhtisas medresesi ise, doğrudan doğruya ayrıca ihtisâsı gerektiren din ilimlerinden birini, yahut da fen ilimlerinden birini hedef alan ve o ilmin tahsiline mahsus metotla öğretim faâliyetinde bulunan medreselerdir. İhtisas medreseleri de kendi aralarında üç gruba ayrılırdı: 1. Dârülhadîsler. 2. Tıp medreseleri (Dar’ut Tıb ya da 1


Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

13

Yöremizde Menzioğlu Ahmet Efendiyle birlikte tespit edebildiğimiz din bilginlerinden yedi hocanın kısa özgeçmişine ulaşabildik. Hemşehrilerimizden Yalçın Çelebipekin, dedesi Halil Efendi2yle ilişkin bilgi verirken “Rahmetli dedem, Afşin ve Yöresinde tanınan yedi âlimin üçü öğrendiklerini gelecek nesillere bırakacak ama dördü öğrendikleriyle gidecek derdi. Bu alimlerin kim olduğunu bilmiyorum3, dedi. Hemşehrimizin bilmediğini söylediği yedi âlimin yedisi de yine tarafımızdan yapılan alan araştırması sırasında görüştüğüm yaşlılarımızın verdikleri bilgilerden ortaya çıkartılmıştır. 1- Korkmazlı Abdullah (Yazıcı) Efendi 2- Sefer (Bardız) Efendi

3- Alimpınar’lı Müftü Salim (Kaynak) Efendi 4- Arıstıllı Menzioğlu Ahmet (Ağır) Efendi 5- Durdu Mehmet (Paköz) Efendi4

6- Müftü Ali Özcan (Kızali) Efendi 7- Kargabük’lü Halit Efendi5

Yukarıda isimleri bulunan hocalardan ilkin Menzioğlu Ahmet Efendinin elyazması Sure Tefsiri Sivas Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi akademisyenlerinden Durmuş Arslan tarafından günümüz Türkçesine aktarılmış ve Ahmet Efendinin İstanbul’da Mali Müşavirlik yapan oğlu Zeki Ağır’ın çabalarıyla yayımlanarak hemşehrilerimizin ve ilgili okuyucuların dikkatine sunulmuştur. Uzun araştırmalarım içinde yakınlarıyla ve tanıyan kişilerle bire bir görüşmelerim sonucunda Menzioğlu Ahmet Efendinin hem özgeçmişini çıkarttık hem de elyazması bir sure tefsiri çalışmasının olduğunu öğrendik. İstanbul’da Mali Müşavirlik yapan en küçük oğlu Zeki Ağır Bey’le yaptığımız telefon görüşmesi sonucunda bu eserin gün yüzüne çıkarılıp kitaplaşmasını Afşin-Elbistan Yöresinin kültürünü gün yüzüne çıkarma çabamızın başlangıcı olacağı hususunda onunla mutabık kaldık. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Kuran-ı Kerim Öğretim Görevlisi Durmuş Arslan Hocaya, bu eserin günümüz TürkDârüşşifâlar). 3. Dârülkurrâlar’dır. Bkz. http://www.kerizim.com/tarih/kurumlar/ medrese.html 16.5.2009. 2 Yöremizde uzun süre imam-hatiplik yapan bir kişidir. 3 Yalçın Çelebipekin. 4 Çakır Hoca Lakaplı. 5 Fetva sahibi olup ilminin derinliği ile ünlüydü (Hasan Kılıç, 1926 Afşin doğ.).


14

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

çesine uyarlanmasını üstlenmesini rica ettiğimde yerli kültür aşığı olan hocamız alicenaplık göstererek kabul etti. Menzioğlu’nun Sure Tefsiri onun üç yıl süren titiz çalışması sonunda günyüzüne çıkmış oldu.

Yine Ahmet Efendinin Osmanlıcaya çevirdiği İmam Busîrî’nin Kasidei Bürde’si Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Arş. Gör. Feyza Demir tarafından Osmanlı Türkçesinden günümüz Türkçesine aktarılmıştır. Menzioğlu Ahmet Efendinin Kısa Özgeçmişi

Menzioğlu Ahmet Efendi, 1888 Afşin İlçesi Bakraç Kasabası doğumludur. Kesin olmamakla birlikte tahsil için 1903 yılında köyü olan Arıstıl’dan ayrılmıştır. Önce Maraş, sonra Antep ve en sonunda da Konya’da olmak üzere 17 yıl dönemin medreselerinde öğrenim görmüş ve 1920’lerde köyüne dönmüştür. Menzioğlu Ahmet Efendi mazbut bir alim kişiliğe sahip, verdiği fetvalarda tırsma ve esneme belirtisi göstermeyen, dinin ve diyanetin, yani inandığı doğruların savunucusu olan bir şahsiyettir. Diyanette görev teklif edildiği halde günahkâr olurum, gönlümle çelişen fetvalar verip fiiller işlerim diye resmi görev almaktan kaçınmış, kıt kanaatle de olsa çiftçilik yaparak üç hanım ve 14 çocuğa bakmak durumunda kalıp 1953 yılında vefat etmiştir. 6 Afşin-Elbistan yöresinde düşünce adamının neden çıkmadığı sorusu yöre kültürünü araştırmaya başladığım 2006 yılında aklıma takılmışken, hemşehrimiz Sıddık Demir’in Dirgen Ali adlı kitabı elime geçti. Zihnimde beliren sorunun cevabını, Sıddık Demir’in akıcı kaleminden okuduğum Dirgen Ali’nin öyküsü içinde geçen Menzioğlu Ahmet Efendi’nin düşüncelerinde kısmen yakalamaya çalıştım.

Düşüncelerine birkaç cümle halinde de olsa vakıf olduğum Menzioğlu Ahmet Efendi, bende dini kuralların ayrıntılarında boğulan geleneksel hoca tipinden ziyade bir gönül ve düşünce adamı olduğu izlenimini uyandırdı. Çünkü onun özlü söz gibi dile getirdiği düşüncelerinden bazıları dikkatimi çekti. O konuşmalarında sürekli şu ilkeye vurgu yapardı: “İnsanların büyüğü, en yüksek makamda bile alçak gönüllü olan, güç, kuvvet sahibi iken bağışlayan ve adil davrananlardır.”7 Yine, “Bilmeyen ve bilmediğini bilmeyen uykudadır, onları uyandırın, bilen ve bilmediğini bilenler akıllı kişidir”. “İnsanların çoğu kaybetmekten korktuğu

6 7

Kızı Gülsüm Gedik(1923 doğ.), oğlu Zeki Ağır (1943 doğ.) Sıddık Demir, Dirgen Ali, Berikan Yayınevi, Ank., 2006, s. 76.


Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

15

için sevmekten korkuyor. Kendilerini sevilmeye lâyık görmedikleri için sevilmekten de korkuyor. Gençliklerinin kıymetini bilmedikleri için yaşlanmaktan da korkuyorlar. Dünyaya, insanlığa katkı yapamadıkları için ölüp unutulmaktan da korkuyorlar.”8 “Kişiye yeten az, kişiyi azdıran çok’tan değerlidir”, “Tevhit ehli az konuşur çok iş yapar, mabudu çok olanlar çok konuşur az iş yaparlar”. “Kötülüğe karşı mücadele etmek hak müdafaasıdır, ancak beklemesini bilmek ve erken ötmemek şartıyla”9

Menzioğlu Ahmet Efendinin oğlu Mali Müşavir Zeki Ağır’dan naklen duyduğum şu ifadesi de çarpıcıdır: Türk Milletine ait kendince bazı önemli tespitleri vardı. Örneğin “Bizim milletimiz öyle bir karakterdedir ki, eliyle çözeceği düğümü, kördüğüm edip iyice oturtur sonra da onu dişiyle çözmek zorunda kalır”, derdi.10 Menzolu, bizim insanımızın bir yönüyle sakarlık tarafına vurgu yapmaktadır. Sorunu, büyütmeden işin başında çözmek yerine, ihmal ve ertelemeyle onu devasa hale getirip, Arap saçına döndürmemiz ve ağır bir bedelle çözmeye çalışmamız, hemşerimizin dilinden veciz biçimde dile getirilmiştir.

Menzolu Ahmet Efendinin Sure Tefsiri adlı eserin içeriğine bakıldığında; Fıkıh ve Elfâz-ı Küfür Risalesi, Vaaz ve Hutbeleri, Mektupları, Ayet Tefsirleri ve Sure Tefsirleri olduğu görülür. Menzolu Ahmet Efendi bu çalışmaları muhtemelen 1930-1950 yılları arasında yapmıştır ki, bu yıllar gerek dünyada gerekse ülkemizde hem yokluk ve kıtlık hem de savaş yılları olması nedeniyle büyük sıkıntıların yaşandığı bir dönemdir. Böyle bir zamanda onun yalnız başına bu ilmi çalışmaları yapması oldukça anlamlıdır. Sürekli yapılan şikayetler sonucu vaaz ve hutbelerinin adlî makamlarca takibat altında tutulması, savcılık ya da hakimlerce sorgulanması, vaaz ve hutbe metinlerini yazılı hale getirmesinde çok önemli bir etken olmalıdır. Yoksa taşrada bir köy imamının camide verdiği vaazlar ve Cuma günleri okuduğu hutbeleri niçin yazılı metne dönüştürmeye neden gerek duysun ki? Hemşerimiz, hakkında yapılan şikayetlerin asılsız ve mesnetsiz olduğunu kanıtlamak için vaaz ve hutbelerini yazılı metin haline getirerek onları kendisini savunmada bir ön tedbir olarak görmüş olabilir. 11.02.2012 Kahramanmaraş Yrd. Doç. Dr. Necati Demir

Demir, Dirgen Ali, s. 77. Demir, Dirgen Ali, s. 111-112 10 Oğlu, Zeki Ağır, Mali Müşavir. 8 9


16

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendi’nin SĂťre Tefsirleri

2.Ă–NSĂ–Z

‍ ×? ×›   ×? ×? ×?‏

Ä°nsan, geçmiĹ&#x; ile gelecek arasÄąnda gĂźnĂź yaĹ&#x;ayan, yaĹ&#x;adÄąÄ&#x;Äą zamanÄąn duygu, dĂźĹ&#x;Ăźnce, heyecan, mutluluk, sevinç, acÄą ve kederleriyle yĂźklĂź olan, sosyolojik, psikolojik ve kĂźltĂźrel birikimlerini zamana ve Ĺ&#x;artlara karĹ&#x;Äą yarÄąĹ&#x;ÄąrcasÄąna bir esere dĂśnĂźĹ&#x;tĂźrme gayretiyle kÄąsacÄąk ĂśmrĂźnĂź olabildiÄ&#x;ince uzatmaya çalÄąĹ&#x;an bir varlÄąktÄąr. Buna bir de onun ahiret hayatÄąnda bu eserler sayesinde kazanacaÄ&#x;Äąna inandÄąÄ&#x;Äą cennet nimetlerine ulaĹ&#x;ma arzusu/imanÄą eklendiÄ&#x;inde hem eserlerin niteliÄ&#x;i hem de niceliÄ&#x;i (kalÄącÄąlÄąÄ&#x;Äą, iĹ&#x;levselliÄ&#x;i ve faydasÄą) daha ayrÄą bir anlam taĹ&#x;ÄąmaktadÄąr. Ä°Ĺ&#x;te bu çabalarÄąn ĂźrĂźnĂź top yekĂťn medeniyet denilen bir olgu olarak karĹ&#x;ÄąmÄąza çĹkmaktadÄąr. Buna gĂśre her inanç kendi medeniyetini kurdurmak için inananlarÄąnÄą zamanla yarÄąĹ&#x;tÄąrÄąr. Ä°nsan, medeniyetler kuran bir varlÄąktÄąr. Onun kurduÄ&#x;u bu medeniyetin temelini inanç deÄ&#x;erleri oluĹ&#x;turmaktadÄąr. Bu anlamda Ä°slâm Dini'nin kurulmasÄąna ĂśncĂźlĂźk ettiÄ&#x;i medeniyetin, insanÄą Ăśnceleyen/insan merkezli bir tasavvura sahip oluĹ&#x;unda, onun yĂźce KitabÄą Kur'ân-Äą KerĂŽm'in payÄąnÄąn çok bĂźyĂźk olduÄ&#x;u tartÄąĹ&#x;masÄąz bir gerçektir. Bu sebeple vahiy olarak Hz. Peygambere indirilmeye baĹ&#x;ladÄąÄ&#x;Äą gĂźnden bu gĂźne gelinceye kadar MĂźslĂźmanlar, her dĂśnemde kendi bilgi birikimlerine gĂśre bu YĂźce KitâbÄą okumaya ve anlamaya, problemlerini onunla çÜzmeye, medeniyetlerini ondan aldÄąklarÄą ilhamla kurmaya çalÄąĹ&#x;mÄąĹ&#x;lardÄąr. Kur'ân'Äą okuyup anlamaya çalÄąĹ&#x;mak bir sĂźrĂź faaliyetin bir neticesidir. Ă–zellikle bize yabancÄą olan bir dili (ArapçayÄą) sadece okuyup ĂśÄ&#x;renmenin, bu dil ile gelmiĹ&#x; olan Kur'ân'Äą anlamak için tek baĹ&#x;Äąna yeterli olmayacaÄ&#x;Äą açĹktÄąr. Bunun yanÄą sÄąra dinin temel akĂŽdelerini inanç, ibadet, ahlâk sistemini, tefekkĂźrĂźnĂź/dĂźĹ&#x;Ăźnce biçimini, varlÄąk tasavvurunu da çok iyi bilmek ve kavramak gerekmektedir. Bunun için canlÄą Kur'ân olarak hayatÄąnÄą sĂźrdĂźren Hz. Peygamber'in yaĹ&#x;antÄąsÄąnÄą ve Kur'ân vahyinin canlÄą tanÄąklarÄą ve muhataplarÄą olan ashâb-Äą kirâmÄą ve onlarÄąn, inen her Kur'ân âyeti karĹ&#x;ÄąsÄąndaki tavÄąrlarÄąnÄą/tepkilerini de çok iyi ĂśÄ&#x;renmek ve anlamak gerekmektedir. Bunun yanÄą sÄąra bu alanda çĹÄ&#x;Äąr açmÄąĹ&#x; eser sahibi âlimlerimizin kendi bilgi birikimleri ile birlikte geçmiĹ&#x;ten gĂźnĂźmĂźze taĹ&#x;ÄądÄąklarÄą bilgileri kendi dilleriyle kaleme aldÄąklarÄą eserlerinden okuyup çok iyi


Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

17

araştırmak ve incelemek de gerekir. Öyle ise geçmişi ile dil bağını koparmış nesillerin işi ne kadar da zor… Zira geçmişini anlamayan nesillerin gelecek inşa etmesi, saman çöpünden kuleler yapmaya benzer ki, bütün çabalar hafif bir esinti ile yok olup gider.

İşte bu sebeple Maraşlı Âlim Menzioğlu Ahmet Efendi'nin, kendi imkânlarıyla Kur'ân hizmetinde tarihe not düşme çabasının bir ürünü olarak kaleme aldığı ve Bakara Sûresi'nin ilk âyetleri, Âyete'l-Kürsî, Âmenerrâsûlü, Yâsin, Rahmân ve Vakı'a sûreleri ile Mülk Sûresi'nden Nâs Sûresi'ne kadar tüm sûrelerin kısa ve özlü tefsirlerini ihtivâ eden defterini "Menzioğlu Ahmet Efendi'nin Sûre Tefsirleri" adıyla Osmanlıcadan günümüz yazısına aktararak gün yüzüne çıkarmayı arzu ettik. Aslında müellif eserine böyle bir isim vermemiştir. Biz, eserin hem müellifini, hem de muhtevasını ifade etmesi için böyle bir isimle isimlendirilmesinin daha uygun olacağını düşünüyoruz. Çünkü anlaşıldığı kadarıyla o, bütün imkânsızlıklara ve olumsuz şartlara rağmen Kur'ân'ı anlayacak nesiller yetiştirmeye kendini vakfetmiş bir eğitimci ve bilgisiyle halkını aydınlatan bir vaizdir. Onun amacı eğer bir kitap yazmak olsaydı, kesinlikle kitabına bir isim koyar, bir mukaddime yazarak bu eseri yazmadaki maksadını ve metodunu açıklardı. Onun için o, tefsirini okuttuğunu sandığımız bu sûrelerde öğrencilerine verilmesi gereken bilgileri çeşitli kaynaklardan gayet muntazam bir şekilde, adeta bir telif eser kaleme alır gibi not etmek suretiyle eserini oluşturmuştur. Biz de Osmanlıdan Cumhuriyete geçiş sürecinde kaleme alınmış bu eserin günyüzüne çıkarılmasının ve okuyucusu ile buluşturulmasının tefsir literatürü ve ilim dünyası için faydalı olacağına inanıyoruz. Ahmet Efendi, Osmanlı'nın son dönemi ile Cumhuriyetin ilk yıllarının tam geçiş döneminde almış olduğu medrese eğitimi ile yaşadığı dönemin eğitim, dil ve kültür özelliklerini yansıtan bir üslûpla tefsir notlarını kaleme almıştır. Biz de mümkün olduğu kadar onun tefsir metodunu, dil ve anlatım üslubunu korumaya özen gösterdik. Bunun, eserin orijinalliğini korumak için bir zaruret olduğuna inanıyoruz. Bu sebeple günümüz Türkçesiyle ifade edilmesi gereken bazı terimleri ve kelimeleri metin içerisinde geçtiği gibi korumanın daha yararlı olacağını düşünüyoruz. Belki bu terim ve kelimelerin kısa açıklamalarının parantez içerisinde verilmesi cihetine gitmek de mümkün iken, bunun metne ayrı bir külfet eklediğini ve bazı uzun cümleli anlatımları daha da uzattığını gördük. Yine bu terim


18

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

ve kelimeleri, ilk geçtiği sayfanın dip notunda verme imkânı da vardı. Ancak bunun da okuyucuyu metinden kopararak dikkatini dağıtacağı ihtimalini düşünerek kitabın sonuna bir lügatçe eklemenin daha faydalı olacağını düşündük. Elbette bunun mükemmel olduğunu iddia etmek gibi bir düşüncemizin olamayacağı açıktır. Bu sebeple okuyucudan gelecek tepkilerin bizim için ileride yol gösterici olacağını ifade etmek isteriz.

Çalışmamızın giriş kısmında müellifin hayatını, eserlerini, tefsir metodunu ve tefsirinin kaynaklarını incelemeye çalıştık. Çalışmamız sırasında çok az da olsa metin içerisinde bazı mükerrer kelimelerin veya cümle düşüklüklerinin olduğunu fark ettiğimiz yerde dip notla yaptığımız düzeltmeleri göstermeye gayret ettik. Ayrıca metin içerisinde geçen hadislerin kaynaklarını dipnotta göstermeye çalıştık. Özellikle Osmanlıca el yazısı ile bazen oldukça sık, bazen normal biçimde kaleme alınmış metni günümüz yazısına aktarmanın ne kadar oyalayıcı ve külfetli olabileceğini düşünenlerin acaba okunmadan geçilmiş veya okunamamış kısımları da olmuş mudur? Şeklindeki bir soruyu akıllara getirmeyecek şekilde gerekli yerde gerekli açıklamaları dipnotlarda vermeye çalıştık.

Müellif defterine "Namaz Mü'minin M'irâcıdır" başlığını taşıyan ve namazın önemini anlatan bir yazı ile başlamıştır. Biz de bunu sanki müellifin bir önsözüymüş gibi ilk sıraya koyduk. Daha sonra müellifimiz surelerin tefsirine Bakara Suresinin ilk sekiz ayeti ile başlamış, arkasından Bakara 255 (âyete'l-Kürsî) ve 285-286 (âmenerrâsûlü). âyetlerini tefsir etmiş, daha sonra Mülk’den Nâs’a kadar olan sûreleri âyet âyet veya ayet grupları şeklinde tefsir etmiştir. Bundan sonra arada Cuma namazının farzından sonra kılınan "zühr-i âhır" ile ilgili yaklaşık 15 varakı bulan bir yazı kaleme almış, arkasından yeniden, önce Vâkı'a sonra Rahman ve en sonunda da Yâsin sûrelerinin tefsirini kaleme almıştır. Biz de Mushaf'ın tertip sırasına uygun olarak Bakara Sûresi'nin ilk sekiz âyeti, Âyete'lKürsî, Âmenerrâsûlü, Yâsin, Rahmân, Vakı'a sûreleri ile Mülk Sûresi'nden Nâs Sûresi'ne bir sıralama yaptık ve her sûre ismini bir başlık yaptık. Müellifin aradaki zühr-i âhir ile ilgili yazısına ise yer vermedik. Onun bu söz konusu yazısını, giriş kısmında, müellifin eserleri arasında zikrettik. Ahmet Efendi'nin kendisi defterine varak numarası vermemiş, sonradan bir-iki kişi tarafından düzensiz bir şekilde farklı kalemlerle numara verilmişse de biz buna itibar etmedik. Giriş kısmında tefsir özelliklerini incelerken verdiğimiz varak numaralarını baştan "Namaz Mü'minin


Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

19

M'iracıdır" başlığını taşıyan sayfadan itibaren boş sayfaları atlayarak sıra ile verdik. Aslında farklı nüshaları başka yerde olmayan bu defter, tek ve orta ebatta normal bir çizgili defter olup, büyük ebatta kalın bir defter olmadığı için aranılan bilginin bulunmasının çok zor olmayacağını da burada belirtmek isteriz. Yegâne arzumuz, bir eserin gün yüzüne çıkarılması ve ilgilileri ile buluşturulmasıdır. Bu vesile ile bu eseri yazan Menzioğlu Ahmet Efendi'yi, bizi bu günler için yetiştiren başta hocalarımı ve ebeveynimi rahmet ve minnetle yâd ediyorum. Ayrıca bu eserin elimize ulaşmasına yardımcı olan değerli öğretim üyesi arkadaşım Yrd. Doç. Dr Necati Demir'e, özellikle giriş kısmını okuyarak gerekli düzeltmeleri yapmada emeğini esirgemeyen Prof Dr. Hasan Keskin'e, çalışmamıza katkı sunan diğer bütün emeği geçenlere (bunlar içerisinde özellikle benimle beraber uykusuz kalan, yorulan ve elinden geldiği kadar benim yükümü hafifletmeye çalışan aile fertlerime ve kızım Şeyma'ya) şükranlarımı sunuyorum. Tevfik ve inâyet Allah'tandır.

Durmuş Arslan

25.05. 2012 SİVAS


20

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

I- MENZİOĞLU AHMET EFENDİ’NİN HAYATI VE ESERLERİ A- HAYATI11

Menzioğlu Ahmet Efendi, Kahramanmaraş’ın Elbistan Kazası’nın Afşin (Efsus) Nahiyesi’ne bağlı Bakraç Kasabası’nda (Arıstıl) 1888 yılında dünyaya gelmiştir. Babası Hacı Ömer Efendi, annesi Gülsüm Hanım’dır.

Ahmet Efendi, ilk tahsiline Bakraç köyünde (Arıstıl) imamlık yapan Afşin’li (Efsus) Ömer Hafız’da başlamıştır. O, Ömer Hafız’da okurken, bir gün hocasının kendisine sert ve aşağılayıcı biçimde ‘Sen de oku Ahmet Efendi’ demesi üzerine gülen arkadaşları arasında mahcup duruma düşmüş ve okuduğu medreseden ayrılmıştır.

Ahmet Efendi, amcası Mevlüt Efendi’nin de destek ve yardımlarıyla tahsilini devam ettirmek için, Efsus ve Elbistan’dan birkaç arkadaşıyla birlikte Maraş’a, oradan da Antep’e gidip İlsubaşı Camisi’nin bitişiğindeki Külliye’ye yerleşmiştır. İki yılı Buhara’lı Kara Hafız’da olmak üzere toplam altı yıl bu medresede Arapça eğitimi almıştır. Daha sonra bilinmeyen bir nedenle Antep’teki Medrese kapatılınca, arkadaşlarıyla birlikte yarım kalan eğitimlerini devam ettirebilmek için Konya’ya gitmiştir. Ahmet Efendi Konya’daki medresede on yıl kadar eğitim gördükten sonra köyüne dönmüştür. Ancak bir gün kendisine sorulan bir feraiz sorusu sebebiyle, Ferâiz ilmindeki eksikliğini hissetmiş ve tekrar daha üst düzeyde eğitim veren Konya’daki başka bir medreseye gitmiş, orada İncesu’lu Mustafa Efendi, Tavas’lı Ahmet Efendi gibi âlimlerden 3 yıl Ferâiz okumuştur. Daha sonra o, bu medreseden de mezun olarak tekrar köyüne dönmüş, kendi köyünden Ayşe Hanım’la evlenerek yuva kurmuştur. Onun hayatı boyunca unutamadığı ders hocalarından birisi de Bergamalı Hacı Hasan Efendi olmuştur. Ahmet Efendi’ye Diyanet İşleri Başkanlığı taşra teşkilatında görev (Müftülük gibi) teklif edilmiş ise de, o, bir takım idari sebeplerle bu teklifi kabul etmemiştir. O, kendi çevresindeki insanlara hizmet etmek için her ne kadar Demir, Necati, Yrd. Doç. Dr, Afşin ve Yöresi Tarihi (yayıma hazır çalışma). Necati Demir, Menzioğlu Ahmet Efendi’nin hayatı hakkındaki bilgileri, oğlu Zeki Ağır, kızı ve hayatta olan yeğenleri ve diğer tanıyanlardan almıştır. Biz de oğlu Zeki Ağır’la görüşüp merhumun hayatı ile ilgili bu yazılanlardan farklı bir bilgiye sahip olup olmadıklarını sorduğumuzda, gerekli bilgilerin tümünü Necati Demir’e aktardıklarını ve buna ilave edecek başka bir bilgilerinin olmadığını söylediler. Bu sebeple biz de bu bilgileri Necati Demir’in çalışmasından aldık. 11


Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

21

bir çok sıkıntılara katlanıp, fedakârlıklarda bulunmuş ise de, ne Arıstıl’ın ne de Efsus’un ileri gelenlerinden yeteri kadar itibar görmemiş, kendisine gereken değer verilmemiştir. Ona gereken ilgi ve destek kendi köyünden ve çevresinden değil, diğer köylerden, bilhassa Elbistan eşrafından ve esnafından gelmiştir. Denildiğine göre “Arıstıl ağaları, Ahmet Efendi’den istedikleri fetvayı alamadıklarında ‘hükümet aleyhine faaliyet yapıyor’ diye 1944 yılına kadar Elbistan Ağır Ceza Mahkemesine, sonra da Afşin adliyesine şikâyette bulunmuşlardır. Ancak her defasında Elbistan’ın eşrafı ve esnafı, Afşin’de de Manifaturacı Çırağıloğlu Hafız Efendi12 onun yanında yer alarak tutuklanmasına engel olmuştur.”13

Ahmet Efendi kendi çevresinde, kimsenin çıkarına alet edemediği, günahlarını onaylatamadığı bir âlim olarak tanınmıştır. Hayatlarının en verimli günlerinde Türkiye onların öğretim gücünden ve eğitim faaliyetinden en üst derecede gereği gibi yararlanamamışsa da, o, kendi halinde 1920’li yıllardan 1953 yılına kadar bir taraftan ilmî çalışmalarını kendi köyündeki nâ-müsait şartlar altında sürdürmeye çalışmış, bir taraftan da bütün zorluklara rağmen talebe okutmayı sürdürmüştür. O günün Türkiye’sinde ilmiye mensuplarının bu insanüstü çabalarını anlayabilmek için, dönemin psikolojik, sosyolojik, siyasî ve hukukî şartlarının çok iyi tanınması ve tahlil edilmesi gerekir. Zira onların bu fedakârlıkları ve olağanüstü gayretleri sayesinde insanlarımız imkân nispetinde dinlerine bağlı kalmayı başarabilmişlerdir. Aslında bu durum onların en büyük eseri olarak tarihteki yerini almıştır. Çünkü günümüzden geriye dönüp baktığımızda çevremizde din adına ne kadar güzellik varsa, bu onların eseridir.

Ahmet Efendi’nin bir taraftan gizli-saklı talebe okutmaya çalışması, bir taraftan halkı irşat için gece gündüz gayret göstermesi, birtakım kötü niyetli insanların içindeki kötülük hislerini galeyana getirerek, şimşekleri üzerine çekmiştir. Bu kişiler her defasında onu, “Devrimlere aykırı konuşuyor, Arapça çocuk okutuyor, laikliğe aykırı fetvalar veriyor” diye sürekli üst makamlara şikâyet etmişlerdir. Onların bu tür şikâyetleri yüzünden Ahmet Efendi ömrünün otuzbeş yılını, bazen senede birkaç kez, bazen ayda bir olmak üzere, önceleri Elbistan’a, 1944 yılında ilçe olduktan sonra da Afşin’e gidip ifade vererek geçirmiştir. Nihayet katlandığı bu sıkıntılara altmış beş 12 13

İlk hocası Ömer Hafız’ın oğludur Bu bilgi Menzioğlu Ahmet Efendi’nin yeğeninden alınmıştır.


22

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

yaşına kadar direnebilmiş ve 1953 yılında bir Miraç gecesine rastlayan Cuma günü vefat etmiştir.

B- ESERLERİ

Menzioğlu Ahmet Efendi yaşadığı köyünde, kendi sınırlı imkânlarıyla, çocuk yaşta girdiği ilim yolunda ilerlemeye devam etmiştir. Tefsir, fıkıh, hadis, kelam ve şiir alanındaki çalışmalarını Osmanlıca olarak defterlere kaydetmiş, bu defterler birer yazma eser olarak günümüze kadar çocukları vasıtasıyla kaybolmadan gelebilmiştir. Düzgün, okunabilir bir Osmanlıca el yazısıyla kaleme alınan bu çalışmalar, orijinal tek nüsha olarak oğlu Zeki Ağır tarafından korunmaktadır. 1- Fıkıh Risalesi

Bizim üzerinde çalıştığımız sure tefsirlerini konu alan eserlerden ayrı olarak bir de Ahmet Efendi’ye ait fıkıh/fetvâ konularını içeren bir eser daha vardır. O, bu eserde bazı fetvâları Osmanlıca olarak kaleme almış, bazılarını da Arapça olarak kaynaktan direkt aktarmak ve kaynağını da kitap ismi, cilt ve sayfa numarasıyla zikretmek suretiyle yazmıştır. Fetvaların deftere kaydı sırasında ele alınan meseleler, konuları itibariyle (ibadet, muamelât vs. şeklinde) bir tasnife tabi tutulmamıştır. Ancak eski fetvâ verme tekniğine uygun olarak soru, deftere, “mesele” diye kaydedilip, sonuna da “el-cevâb, olur” veya “el-cevab, olmaz” diye hüküm verilmiş, bunun hangi fetvâ kitabı kaynağından alındığı da zikredilmiştir. Bu kayıt sırasında defter sayfasına sıralı bir şekilde değil de adeta boşluk bırakılmayacak biçimde, ama yazılar ve meseleler birbirine karıştırılmadan rahatça okunabilir bir tarzda tasnif edilerek yazılmıştır. Uzunca bir zamanın geçmiş olması ve biraz da itina gösterilmemesi sebebiyle defterin ilk birkaç yaprağı yırtılmış, bazıları da yıpranarak okunamaz hale gelmiştir. Biz bu deftere dikkatleri çekmek için yazılan fetvalardan bir-iki örnek sunmakla yetineceğiz: Örnek 1: “Mesele: Zeyd-i sâim (oruçlu Zeyd), bir nehre dalıp gusledip, lakin cevfine (içine) su dâhil olmasa, nehre dalmakla savmı (orucu) fasit olur mu? El-cevap: olmaz. Fetâvâ-yı Ali Efendi, s. 32”

Örnek 2: “Hind’in sakin olduğu evinden gayrı bir evi olup Hind o evi icara verse, evden Hind’e zekât lazım gelir mi? El-cevevap: gelmez. Lakin birikmiş gelirinden gelmez. Behcetü’l-Fetâva, s. 30; Dürer, c.1, s.173”


23

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendi’nin SĂťre Tefsirleri

Ă–rnek 3: “

‍   ×? ×›×? ×?   ×? ×? ×? ×? ×? ×? ×?‏ 

 DĂźrerß’l-Gurer, c.1, s.400â€? ‍×?×?‏

Ä°mam Muhammed’e gĂśre: “Koca deli olursa, veya cĂźzzam hastasÄą olursa veya baras hastasÄą olursa boĹ&#x;anma talebinde serbesttir.â€? Burada soruya, ilgili Arapça ibare kitaptan nakledilmek suretiyle cevap verilmiĹ&#x;tir. Biz burada bu Ăśrneklerle yetinerek sĂśz konusu eserin hem fetva tekniÄ&#x;i hem kaynaklarÄą hem de o dĂśnemde en çok sorulan sorular ve bunlara verilen cevaplarÄąn deÄ&#x;erlendirilmesi açĹsÄąndan ele alÄąnÄąp incelenmesinin faydalÄą olacaÄ&#x;ÄąnÄą dĂźĹ&#x;ĂźnĂźyor, ilgili araĹ&#x;tÄąrmacÄąlarÄąn dikkatlerini çekiyoruz. 2- Elfâz-Äą KĂźfĂźr Risalesi

Ahmet Efendi’nin birkaç sayfayÄą geçmeyen bu risalesi, fetvâ kitaplarÄąndan derlenmiĹ&#x; olup, birtakÄąm kĂźfĂźr sĂśzlerin hem itikât hem de nikâh açĹsÄąndan ne kadar tehlikeli sonuçlar doÄ&#x;urabileceÄ&#x;ini ortaya koymak için yazÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr. Ă–zellikle bu kĂźfĂźrlerin dine, imana, aÄ&#x;Äąza veya din-iman kastÄąyla mezhebe olmasÄą durumunda tecdĂŽd-i iman ve tecdĂŽd-i nikah gerekeceÄ&#x;i çeĹ&#x;itli fetvâlarla ĂśrneklendirilmiĹ&#x;, fetvâlarÄąn hangi fetvâ kitabÄąndan alÄąndÄąÄ&#x;Äą kitap adÄą ve sayfa numarasÄąyla belirtilmiĹ&#x;tir. 3- Esmâ-yi HĂźsnâ Risâlesi

Ahmet Efendi bu risâlesini oldukça kßçßk bir yazÄą ile kaleme almÄąĹ&#x;tÄąr. Okumakta oldukça zorlandÄąÄ&#x;ÄąmÄąz bu risalede Esmâ-yi HĂźsnâ (Allah’Ĺn en gĂźzel isimleri), teker teker bir veya bir kaç cĂźmle ile açĹklanmÄąĹ&#x;tÄąr. Biz bu risalenin giriĹ&#x; cĂźmlelerini Ăśrnek olarak burada zikretmekle yetineceÄ&#x;iz:    

 ‍×? ×? "!  ×?‏ ‍)×?‏$  *  "  " +$ ," -% " ‍& ×?‏% ' ‍!×?‏$ " $(‍ "×?‏# $  % % ‍×?‏   #

Allah-u Teâlâ’nÄąn Esmâ-yi HĂźsnâsÄą vardÄąr. Yani onun için meânĂŽ vardÄąr ki ol meânĂŽnin ahsenidir. Ä°mdi onu ol esmâ ile tesmiye eyledi. Rivâyet olundu ki, bir racĂźl salâtÄąnda Allah ve Rahmân ismi ile dua eyledi. Mekke mĂźĹ&#x;rikleri, ‘Muhammed ve ashabÄą Rabb-Äą vâhide ibâdet ederiz derlerken, sebep nedir ki iki isim zikredip, Allah ve Rahman derler’ deyince, bu ayet nazil olup, NebĂŽ (AS) buyurdu ki:

! "‍ ×?‏#$% ‍ ×?* ×?( ) ('×?&×?‏+ ‍×?‏,‍) ×?‏-./ !-./

14

 ‍×?‏

“En gĂźzel isimler Allah’ĹndÄąr, Ăśyleyse bu en gĂźzel isimlerle dua edin.â€? A’raf, 7/180.


24

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

Peygamberimiz: “Allah-u Teâlâ’nın doksan dokuz, yüzden bir eksik esmâsı vardır. Bir kimse ki onu ihsâ ede, cennete girer.”15 Yani her ismin hakkına riayet ede, muktezâsıyla amel ede. Meselâ er-Rezzâk dediğinde Hak Teâlâ’nın rızık verici olduğuna inanıp gayrıdan tamaını kese. Yine edDârru’n-Nâfi’ dediğinde hayır ve şerrin cemisinin Allah-u Teâlâ’dan olduğunu bilip menfaata şükür, mazarrata sabrede. Sair isimlerin hukûkuna bu minval üzere riayet ede.

Bazıları dediler ki, ahsâ (‫’)א('א‬dan murat, isimlerin manalarını bilip

tasdik ede veyahut teberrük ve ihlasla o isimleri add ede (saya). İmam Buhârî, “yani ezber ede” der. Azhar olan da budur. Zira rivâyet-i âharda

‫ ('א&א "א‬yerine ‫א‬012( ) gelmiştir.”

)

Müellif bundan sonra Esmâ-yi Hüsnâ’nın açıklamasına geçmektedir. Örneğin:

*$ .% ( ‫ א‬/$ ‫( ' א‬$ 0  ‫א א‬ % # *$ .% “Hak celle ve âlâ Hüviyet ve Zât haysiyetin-

den Allah’dır ki, Halkın O’ndan gayrı Ma’budu yoktur” dedikten sonra diğer isimleri de sırayla aynı şekilde kısa ve özlü bir biçimde açıklamaktadır. 4- Vaaz ve Hutbeleri

Ahmet Efendi, köyünün hem vâizi, hem hatibidir. Hayat öyküsünden de anlaşıldığına göre sık sık ifadeye çağrılan birisi olarak her an “Şu vaazında/hutbende ne dedin? Veya şu vaazında/hutbende şunu söylemişsin” şeklindeki soru ve ithamlara maruz kalması, onun hutbe ve vaazlarını yazmasını zorunlu kılmış olabilir. Onun kendi el yazısı ile hazırladığı hutbelerinde konu başlığı olarak Kasas Suresi’nin 77. ayeti; Nahl Suresi’nin 90. ayeti; Ankebût Suresi’nin 45. ayeti; Enfal Suresi’nin, 46. ayeti; Nahl Suresi’nin 26. ayeti ve Bakara Suresi’nin 220. ayetleri seçilmiştir. Bu başlıklarla hazırlanan hutbelerde açıklama için başka ayetler ve konu ile ilgili birçok hadis de kullanılmıştır. Bu hutbelerden birisinin hem baş tarafına hem de son tarafına Arapça olarak okunan birinci ve ikinci hutbe dualarının eklendiğini görüyoruz. Bu hutbeler Ahmet Efendi’den sonra belki uzun yıllar oğlu tarafından da okunmuş ve bu Arapça dualar da onun tarafından harekeli bir yazı ile eklenmiş 15

Buharî, IX, 261 (2531); XXII, 393 (6843) (Şamile v. 2).


Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

25

olabilir. Aynı zamanda talebesi olan oğlu İbrahim bu hutbelerden birinin kenarına, “Recep yirmi yedi Mi’rac gecesi 9.4.953 hayata göz yummuştur. Yazan oğlu İbrahim” şeklinde babasının vefat tarihini not düşmüştür. Merhum, oğlunu bu şekilde imamlık mesleğine hazırlamak için bazı hutbelerde Arapça okunması gereken duaları oğluna öğretmek amacıyla yazma gereği duymuş da olabilir. Ahmet Efendi’nin bu hutbelerinden ayrı olarak Müminun Suresi’nin ilk on ayeti ile hazırlamış olduğu bir de vaazı vardır. Onun bu konudaki çalışmalarına hem bir örnek hem de söz konusu ayetlerin bir çeşit tefsiri olması hasebiyle bu vaazı aynen buraya aktarmayı uygun görüyoruz. “Bismillahirrahmanirrahîm

El-hamdülillâhi Rabbi’l-alemîn. Ve’s-salâtü ve’s-selâmü âlâ rasûlinâ Muhammedin ve âlâ âlihî ve sahbihî ecmaîn

Allâhümme salli alâ Muhammedin ve âlâ âli seyyidinâ Muhammedin fi’levvelîne ve’l-âhirîn ve fi’l-melei’l-a’lâ ilâ yevmi’d-dîn. Ey cemaat-i Müslimîn! Bahsedeceğim sözlere dikkat ediniz. Elhamdülillâh biz müslümanız. Müslüman olan kimselerin her işin iptidasında “Bismillahirrahmanirrahîm” demesi lazımdır. Demez ise o besmele ile başlamadığı işten o adama hayır ve menfaat olmaz, bereket bulamaz. Bunun için Hazret-i Rasul-i Ekrem şöyle buyurdu ki:

:;< 0 ‫ א‬4.8 9 8 3 4 5‫ א‬67   #‫כ‬

“Göreceği işlerin her hangisi olur ise olsun, bismillah ile başlamaz ise, o işte hayır yoktur.”16 Diğer bir hadis-i şerifte:

4(‫ א א() א‬4. >? !‫ @א‬A !-./ ) ‫ א‬9" = 3  %‫ ) א‬

Mana-yı hadîs: “Cehennemin büyük memurları olan on dokuz zebâninin azab etmesinden kurtulmasını arzu eden bir kimse, besmele-i şerîfeye devam etsin” 17 buyurmuştur.

Ve bir işin âhirinde “elhamdülillâh” demek lazım, demezse o bitirdiği

işten o adama hayır yok demektir. Zira Rasul-i Ekrem:

!- ‫ א‬B? ‫א‬

El-Muttakî, Kenzü’l-Ummâl, I, 555, 558 (2491) (Şamile v. 2). Ayrıca bkz. İmam Nevevî, Şerhu erbaîn; en-Nevevî, Mukaddime,1 17 Bkz. Kurtubî, el-Câmi li Ahkâmi’l-Kur’an, I, 92 (Şamile v. 2).

16


26

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin S��ťre Tefsirleri

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź0â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť(â&#x20AC;&#x153;  ×?â&#x20AC;ŹBir kimse) Cenâb-Äą Hakkâ&#x20AC;&#x2122;Äąn inâ&#x20AC;&#x2122;âmÄąna, yani verdiÄ&#x;ine, tamam

ettiÄ&#x;ine karĹ&#x;Äą hamd Ăź senâ ederse, (Allah o kimseyi) o nimet-i ilâhĂŽnin kendisinden zâil olmasÄąndan mahfĂťz ederâ&#x20AC;?18 demektir. DiÄ&#x;er hadiste:

 #E â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;ŹDâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x2DC;elhamdĂźlillâhâ&#x20AC;&#x2122; demek, zikirlerin efdalÄądÄąr.â&#x20AC;?19

â&#x20AC;&#x153;Cenâb-Äą Hakkâ&#x20AC;&#x2122;Äą senâ için

Bir de ey MĂźslĂźmanlar, Hazret-i Rasul-i Ekrem Ăźzerine salevât-Äą Ĺ&#x;erĂŽfe getirmek, Muhammed Ăźmmeti olanlarÄąn en bĂźyĂźk vazifelerindendir. Bunun için Rasul-i Ekrem buyuruyor ki:

J I? 4&Gâ&#x20AC;Ť ×?×&#x203A;â&#x20AC;ŹB Fâ&#x20AC;Ť ×? ×?â&#x20AC;ŹB  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź H

â&#x20AC;&#x153;TahkĂŽk, sizden bana en ziyade yakÄąn olanÄąnÄąz benim Ăźzerime çok salevât ve selâmla beni zikredenlerdir.â&#x20AC;?20 DiÄ&#x;er yerde:

â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹA 9? â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB? (â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;ŹI? B?H  )  H

â&#x20AC;&#x153;Bir kere bana salât getirenlere, Cenâb-Äą Allah on defa rahmet eder.â&#x20AC;?21 HâsÄąl-Äą kelâm, salevât-Äą Ĺ&#x;erĂŽfeye devam etmelidir. Ey MĂźminler dikkat ediniz, Cenâb-Äą Allah:

4* $ %,5 6" !% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź3$ $ +" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź1" 2$

â&#x20AC;&#x153;Muhakkak mĂźmin olanlar korktuklarÄąndan emin oldu, umduÄ&#x;una nâil olduâ&#x20AC;? manasÄąnadÄąr. Bu surede Cenâb-Äą Allah

 4 $ 1% â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź7$ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź $ %,5 6" !% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź3$ $ +" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź1" 2$ ayetine $ + " .% â&#x20AC;Ś 4*

varÄąncaya kadar zikrolunan sÄąfatlar kimde bulunursa o kimselerin ebedĂŽ olarak cennette bulunacaklarÄąnÄą Cenâb-Äą Allah vaâ&#x20AC;&#x2122;d buyuruyor. Demek oluyor ki, mĂźmin olanlarda Ĺ&#x;u zikrolunacak sÄąfatlar bulunursa, o kimseler korktuklarÄąndan emin olup, Ăźmit eylediÄ&#x;i Ĺ&#x;eylere nâil olacaklar demek oluyor.

18 19 20 21

KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummâl, III, 255 (6421) (Ĺ&#x17E;amile v. 2). KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hafa, I, 152 (152) (Ĺ&#x17E;amile v.2); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummâl, I,414 (1748) (Ĺ&#x17E;amile v. 2). BeyhakĂŽ, Ĺ&#x17E;uabĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ä°mân, IV, 85 (Ĺ&#x17E;amile v.2); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummâl, I, 489 (2142). KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummâl, I, 491 (2159, 2162), I, 501 (2214,2215) (Ĺ&#x17E;amile v. 2).


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

27

Bu sĹfatlardan birincisi, Cenâb-Ĺ Allah:

 7$  ): $  + .   â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ buyuruyor. 4* $ 8% 9â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ " "% $

ManasÄą: â&#x20AC;&#x153;Ol mĂźminler namazlarÄąnda Allahâ&#x20AC;&#x2122;dan korkarak secdelerinde, secde edeceÄ&#x;i yeri gĂśzeterek namaz kÄąlarlarâ&#x20AC;? demek oluyor. Ă&#x2013;yle baĹ&#x;tan savma namaz kÄąlmÄąyorlar demektir. Ĺ&#x17E;u halde namaz kÄąlan bir kimse kÄąldÄąÄ&#x;Äą namazÄą dikkatle kÄąlmalÄądÄąr, gĂźzelce Ĺ&#x;erâitine dikkat etmelidir. Allah-u Teâlââ&#x20AC;&#x2122;nÄąn huzurunda olduÄ&#x;unu hatÄąrÄąna getirmelidir. Hatta Rasul-i Ekrem Efendimiz:

â&#x20AC;Ť×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź3 9â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹKâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź/ )â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź/ 4 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹKâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź/ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź+â&#x20AC;Ť  ×? ×&#x203A;â&#x20AC;Ź8-= /  â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź.(*â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;Bir insanÄąn en ziyade gĂźzel bir hizmet etmesi, Cenâb-Äą Allahâ&#x20AC;&#x2122;Äą gĂśrĂźr gibi kemâl-i edeple ve dikkatle ibadette bulunmaklÄąÄ&#x;ÄądÄąr. Gerçi sen Allah-u TeâlâyÄą gĂśrmĂźyorsun, Allah-u Teâlâ muhakkak seni gĂśrĂźyor.â&#x20AC;?22 Buna gĂśre dĂźĹ&#x;Ăźnmek lazÄąm gelmez mi? Elbette gelir. Mesela temsil edelim: En bĂźyĂźk memur huzurunda duran bir kimsede durma hareketi nasÄąl olursa ve bundan bana tekdĂŽr gelmesin diye dikkat eden adam gibi, bir adam da huzur-Äą ilâhiyyede o kadar dikkat etmeli demektir.

-Oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ HaĹ&#x;iĂťn, bu demektir.

-Oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ HaĹ&#x;iĂťnâ&#x20AC;&#x2122;un ikici manasÄą, namazÄą vaktiyle kÄąlmalÄą, gĂśreceÄ&#x;i (iĹ&#x;i) tehir edip namazÄą tercih etmeli demektir. NamazÄą en mĂźhim bir vazife bilmeli. Ă&#x2021;ĂźnkĂź Rasul-i Ekrem:

?'â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź3*â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4? 4? PIO #â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;Her Ĺ&#x;eyin bir alameti var, imanÄąn alameti ise namazdÄąrâ&#x20AC;?23 buyuruyor.

Bir diÄ&#x;er hadiste:

Tâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, 9 U?  S?  â&#x20AC;Ť ×?>×? ! ×?'? ×?â&#x20AC;ŹQ3 8-â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź9 R,â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź3 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź5â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  9? Tâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, . V.  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź9?

Mana-yÄą hadis: â&#x20AC;&#x153;Yevm-i kÄąyamette evvela namazdan hesaba baĹ&#x;lanacak. Namaz hesabÄą kimin doÄ&#x;ru çĹkarsa, diÄ&#x;er amellerinin kabulĂźne yardÄąmÄą Buhari, Tefsir, Lokman-30 (Ĺ&#x17E;amile v. 2); KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hafa, I, 57 (140) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, III, 21,22 (5249,5254). (Ĺ&#x17E;amile v. 2) 23 Bu lafÄązda bir hadise rastlayamadÄąk 22


28

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

olacak. EÄ&#x;er bir kimsenin namazdan hesabÄą doÄ&#x;ru olmazsa, diÄ&#x;er amelleri de iĹ&#x;e yarayÄąp kendisini ateĹ&#x;ten kurtaramazâ&#x20AC;?24 demek oluyor. Ey MĂźslĂźmanlar, buna gĂśre davranÄąn. Bir de Rasul-i Ekrem Camiuâ&#x20AC;&#x2122;s-SaÄ&#x;ĂŽrâ&#x20AC;&#x2122;de:

 ) #â&#x20AC;Ť ) ×?â&#x20AC;Źbuyuruyor. ?'â&#x20AC;Ť ×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź/ 2â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?×&#x203A;â&#x20AC;ŹAâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;Ä°nsan ile kĂźfĂźr ve Ĺ&#x;irk beyninde yalnÄąz terk-i salât vardÄąr.â&#x20AC;?25 Yani namazÄą terk etmek, insanÄą kĂźfre yaklaĹ&#x;tÄąrÄąr, demektir. Allah muhafaza eylesin. BeĹ&#x; vakit namazÄą kÄąlmayÄąp da ben de mĂźslĂźmanÄąm diyen adamlara yazÄąklar olsun. Ă&#x2021;ĂźnkĂź Hazret-i Rasul-i Ekrem:

9 )3% J #' H 3 4 ) buyuruyor.

â&#x20AC;&#x153;Ey Ăźmmet-i ashabÄąm! Namaz kÄąlmayan kimse hiçbir din ihtiyar etmemiĹ&#x; gibidirâ&#x20AC;?26 demek oluyor. Bir MĂźslĂźman Rasul-i Ekremâ&#x20AC;&#x2122;in Ĺ&#x;u hadisini dikkatle dĂźĹ&#x;ĂźnĂźrse, kendine kâfi gelir. Ve daha bundan ibret almazsa vay o mĂźslĂźmanÄąn haline. DiÄ&#x;er bir yerde:

)3,â&#x20AC;Ť  ×? ) ×?×?â&#x20AC;Ź0 BW , â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź/ ) 

â&#x20AC;&#x153;SĂźnnetimi terk eden kimse indallah ziyan eden cemaatten olurâ&#x20AC;?27 buyuruyor. DiÄ&#x;er bir yerde:

! â&#x20AC;Ť ×?"×?â&#x20AC;ŹQ?? ! "â&#x20AC;Ť(! ×?â&#x20AC;Ź8=  )â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź.3 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź, ) H

â&#x20AC;&#x153;Cennetin ortasÄąnda oturmayÄą arzu eden kimse cemaatle namaz kÄąlmaktan ayrÄąlmasÄąnâ&#x20AC;?28 demektir.

Mßminun (suresinde zikredilen) sĹfatlardan ikincisi olarak Cenâb-Ĺ Allah:

 4* $ ;% 8" 5% *<"  â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź$ " .%  $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$

buyuruyor.

Tirmizi, II, 189 (378) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); NesâÎ, el-Muhasebe aleâ&#x20AC;&#x2122;s-salât, II, 250 (461) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); Ĺ&#x17E;uabĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ä°mân, VII, 287 (3138) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hafa, I, 265 (826) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummâl, I, 283 (18888). (Ĺ&#x17E;amile v. 2) 25 MĂźslim, I, 258,259 (116,117) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); Ahmed b. Hanbel, MĂźsned, XXX, 200 (14650) (Ĺ&#x17E;amile v. 2). 26 BeyhakĂŽ, Ĺ&#x17E;uabĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ä°mân, I, 49 (42); (Ĺ&#x17E;amile v. 2) MecmaĂźâ&#x20AC;&#x2122;z-Zevâid, I, 295 (Ĺ&#x17E;amile v. 2). 27 Bu lafÄązda bir hadise rastlayamadÄąk. 28 Bkz. Tirmizi, VIII, 69 (2091(Ĺ&#x17E;amile v. 2)); Ahmed b. Hanbel, MĂźsned, I,113 (109) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); Beyhakâ&#x20AC;&#x2122;ĂŽ Ĺ&#x17E;ĂźabĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ä°mân,VII, 91(Ĺ&#x17E;amile v. 2); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummâl, I, 207 (1033) (Ĺ&#x17E;amile v. 2).

24


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

29

ManasÄą: â&#x20AC;&#x153;Ve dahi onlar ki, yaramaz sĂśzden ve yaramaz sĂśz sĂśyleyen adamlardan yĂźz dĂśnderip dinlemezlerâ&#x20AC;? demektir. Ey cemaat, yaramaz sĂśz nedir bilir misiniz? Evet, yaramaz sĂśz, aÄ&#x;zÄąna ne gelirse sĂśylemek(tir). Ă&#x2021;ĂźnkĂź Rasul-i Ekrem:

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź.?â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹX2( â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹBâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź5â&#x20AC;Ť ×?* ×?â&#x20AC;ŹR(â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź buyurmuĹ&#x; iken: â&#x20AC;&#x153;Cenab-Äą Hakkâ&#x20AC;&#x2122;Äąn H

en ziyade sevdiÄ&#x;i amel, lisanÄąnÄą malayaniden, bahusus yalandan, gÄąybetten, sĂśvmekten hÄąfzeden adamdÄąr.â&#x20AC;?29 demiĹ&#x; iken ve Rasul-i Ekrem de:

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź.?â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹX2( !<'â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

#Eâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

yani â&#x20AC;&#x153;SadakanÄąn efdali, malayaniden ve haram olan

sĂśzlerden lisanÄąnÄą hÄąfz eylemektir.â&#x20AC;?30 DiÄ&#x;er bir yerde:

B" S  ) yani â&#x20AC;&#x153;Malayaniden sĂźkĂťt eden dĂźn-

yada ve ahirette helak olmaktan kurtulurâ&#x20AC;?31 diyip ve yine Rasul-i Ekrem:

YJ$*â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź, S'â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  yani â&#x20AC;&#x153;Susmak ahlak-Äą hamĂŽdenin baĹ&#x;ÄądÄąrâ&#x20AC;? demiĹ&#x; iken,

bir kimse lisanÄąnÄą yalandan, gÄąybetten, sĂśvmekten muhafaza etmezse, o kimse mĂźmin-i kâmil ashabÄąndan olamaz. Ă&#x2021;ĂźnkĂź yalan sĂśylemek mĂźmin olan bir mĂźslĂźmana yakÄąĹ&#x;maz. Zira Rasul-i Ekrem Efendimiz:

 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZDâ&#x20AC;Ť ×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź3J Râ&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;ŹZDâ&#x20AC;Ť×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź 4â&#x20AC;Ť×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź3â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;Ey Ăźmmetlerim! Yalandan ziyade çekininiz. Zira yalan ile iman bir yerde cem olmazâ&#x20AC;?32 demektir. DiÄ&#x;er hadiste:

Z Dâ&#x20AC;Ť×? ×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź.?â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź3â&#x20AC;Ť ×?;×?â&#x20AC;Ź41 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;GĂźnahlarÄąn bĂźyĂźÄ&#x;Ăź lisanla yalan sĂśylemektir.â&#x20AC;?33 Bir de Rasul-i Efham Ĺ&#x;Ăśyle buyurdu ki: BeyhakĂŽ, Ĺ&#x17E;uabĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ä°mân, X, 450 (Ĺ&#x17E;amile v. 2); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, III, 551 (7851) (Ĺ&#x17E;amile v. 2). 30 KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, III, 558 (17875) (Ĺ&#x17E;amile v. 2). 31 Tirmizi, IX, 41, (2425) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); Ahmed b. Hanbel, MĂźsned, XIII, 231 (6193) (Ĺ&#x17E;amile v. 2), 405 (6367); KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hafa, II, 88 (1840), 240 (2438), 258 (2521) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, III, 351 (6890) (Ĺ&#x17E;amile v. 2) 32 Hz. Ebu Bekirâ&#x20AC;&#x2122;in sĂśzĂź olarak nakledildiÄ&#x;ine dair bkz. Ahmed b. Hanbel, MĂźsned, I, 19 (16) (Ĺ&#x17E;amile v.2); BeyhakĂŽ, Ĺ&#x17E;uabĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ä°mân, X, 197. Hadis olarak rivayeti için bkz. KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;lHafa, I, 275 (865); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal III,624 (8230) (Ĺ&#x17E;amile v. 2) 33 KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, III, 619 (8203) 29


30

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

9 Pâ&#x20AC;Ť) ×? ×?â&#x20AC;ŹW ) J â&#x20AC;Ť ×??×&#x203A;â&#x20AC;Ź9  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź8/ !Dâ&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź8-â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZDâ&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź7â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;Ä°nsan yalan sĂśyleyince, o yalanÄąn kerih kokusu arÄąnmadÄąkça o adamÄą muhafaza eden melek oniki bin adÄąm o adamdan geride dururâ&#x20AC;?34 demektir. Ey mĂźslĂźmanÄąm diyen, bir defa iyice dĂźĹ&#x;ĂźnĂźnĂźz, bu zamanÄąn halkÄąna bakÄąnÄąz. Bu lisanla bir adam nasÄąl felah bulur? Yalan sĂśyleyen Allah-u Teâlââ&#x20AC;&#x2122;nÄąn dĂźĹ&#x;manÄą olduÄ&#x;u halde bunu duyup, iĹ&#x;tip de yine de vaz geçmezse buna ne demeli? Bir de gÄąybet hakkÄąnda Rasul-i Ekrem buyuruyor ki:

â&#x20AC;Ť ) ×?×?â&#x20AC;ŹO !8[â&#x20AC;Ť! ×? ×?â&#x20AC;Ź8[â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4â&#x20AC;Ť×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź3â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;Ey Ăźmmetim! GÄąybetten ziyade sakÄąnÄąn. Zira gÄąybetin bir kÄąsmÄą zinadan eĹ&#x;eddir.â&#x20AC;?35 DiÄ&#x;er hadis-i NebevĂŽde de:

9 !8\ J Pâ&#x20AC;Ť ×?×?â&#x20AC;ŹZâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź8? B>â&#x20AC;Ť ) ×?â&#x20AC;Ź =

â&#x20AC;&#x153;Bir kimse utanmayÄą kaldÄąrÄąrsa, o kimseyi gÄąybet etmek haram olmaz.â&#x20AC;?36 Bir hadiste de:

4]*â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź3O :W.â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹW[â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;GÄąybet edenlerle dinleyenler gĂźnahta birbirinin Ĺ&#x;erĂŽkidirler.â&#x20AC;?37 SĂśvmek ve bir kimseye kĂźfretmek mĂźslĂźmana yakÄąĹ&#x;ÄącÄą deÄ&#x;ildir. Bir MĂźslĂźman diÄ&#x;er mĂźslĂźmana kĂźfĂźr sĂśylerse lisanÄąnÄą muhafaza etmiĹ&#x; olur mu? Tabii olmaz. Ă&#x2013;yle olan adamlar da nasÄąl olur da felah bulur? Ey cemaat Cenâb-Äą Hakkâ&#x20AC;&#x2122;Äąn bu kelâm-Äą ilâhĂŽsinden anlaĹ&#x;ÄąlÄąyor ki, bir adam lisanÄąnÄą bu gibi yaramaz sĂśzden kendisi muhafaza etmezse, o kimse korktuÄ&#x;undan emin olamaz demek oluyor. MĂźminun (suresindeki) sÄąfatlardan ßçßncĂźsĂźnĂź beyan etmek Ăźzere:

 +$ =*  â&#x20AC;Ť  >×&#x203A;â&#x20AC;Ź.%  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źbuyuruyor. 4* $ % â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  " $ $

Yani, â&#x20AC;&#x153;KorktuklarÄąndan emin umduklarÄąna nail olanlar ol kimselerdir ki, mallarÄąnÄąn zekâtlarÄąnÄą verip, emrimi yerine getiricidirler.â&#x20AC;? Onlar o zaman felah bulurlar demektir. Rasul-i Ekrem de: Tirmizi, VII, 239 (1895) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, III, 619 (8202) (Ĺ&#x17E;amile v. 2) KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, III, 586 (8026) (Ĺ&#x17E;amile v. 2) 36 BeyhakĂŽ, es-SĂźnenĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-KĂźbrâ, X, 210 (Ĺ&#x17E;amile v. 2); KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hafa, II, 232 (2396) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, III, 595 (8072), 871 (8981) (Ĺ&#x17E;amile v. 2) 37 KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hafa, II, 215 (2323). (Ĺ&#x17E;amile v. 2) 34 35


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

31

 !<'â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4â&#x20AC;Ť×? ×?  ×?^×&#x203A;â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť ×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź4â&#x20AC;Ť(' ×?  ×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź  Pâ&#x20AC;Ť ×? ×?â&#x20AC;ŹPJ8? â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹH 

H

ManasÄą: â&#x20AC;&#x153;Ey Ăźmmetlerim! MalÄąnÄązÄąn zekâtÄąnÄą vermekle, malÄąnÄązÄą muhafaza edin. Fukaraya sadaka ile hastalarÄąnÄązÄą tedavi edin. Allahâ&#x20AC;&#x2122;a dua ve niyazla, yalvarmakla, size gelecek belayÄą ve musibeti reddedinizâ&#x20AC;?38 demek oluyor. DiÄ&#x;er hadiste:

 buyuruyor. â&#x20AC;Ť ×? ×?â&#x20AC;ŹB ! â&#x20AC;Ť ×?>×?â&#x20AC;ŹQ3 â&#x20AC;Ť ×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź:â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;MalÄąnÄąn zekâtÄąnÄą vermeyen yevm-i kÄąyamette cehennemin içindedirâ&#x20AC;? demek oluyor. DiÄ&#x;er bir hadis-i NebevĂŽde:

9 ? J â&#x20AC;Ť ×?×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź%_3 4 ? B?H  ) 

â&#x20AC;&#x153;Zekât vermeyenlerin kÄąldÄąklarÄą namaz kabule layÄąk olmazâ&#x20AC;? demektir. Yine Rasul-i Efham (Sallallahu Aleyhi ve Sellem):

%, `â&#x20AC;Ť"×?â&#x20AC;ŹA Y; H 3 â&#x20AC;Ť ×?×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź:â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;Zekât vermeyenlerin mallarÄą yevm-i kÄąyamette siyah bir yÄąlan olup o kimsenin boÄ&#x;azÄąna geçirilecektirâ&#x20AC;?39 demek oluyor. Allah muhafaza eylesin. Bunun için ey MĂźslĂźmanlar bu meselede, yani zekât verecek kimseler bu hadis-i Ĺ&#x;erĂŽfi dĂźĹ&#x;ĂźnĂźp ona gĂśre dikkat etmelilerdir. EÄ&#x;er bir kimse Allah-u Teâlââ&#x20AC;&#x2122;nÄąn zekât emrini dinlemeyip, bu emr-i ilâhĂŽyi edaya çalÄąĹ&#x;mayan bir MĂźslĂźman yevm-i kÄąyâmette korktuÄ&#x;undan emin, umduÄ&#x;una elbette nâil olamaz. Allah hÄąfz eyleye, âmin. MĂźminin sÄąfatlarÄąndan dĂśrdĂźncĂźsĂźnĂź beyan etmek Ăźzere:

 $ B" $â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź$ ( â&#x20AC;Ť * ×?â&#x20AC;Ź4*  %  .%  )% %Câ&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ " $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹD" â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ $ 5$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$  â&#x20AC;Ť)  ×?â&#x20AC;ŹAâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź ? $ %@+â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$  )A  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź " " " ' % " $  $  % 5 G$ )C â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$  F $ 5* $ %" "%

Mana-yÄą ayet: â&#x20AC;&#x153;Ey Habibim! YarÄąn yevm-i kÄąyamette felaha dahil olan Ĺ&#x;ol kimselerdir ki, onlar Ăśn ve arkalarÄąnÄą muhafaza edip, zina ve livata etmezler. Avret mahallerini kendi Äąyallerinden veyahut malik olduklarÄą cariyelerinden baĹ&#x;kasÄąyla birleĹ&#x;mekten kaçĹnÄąrlar. Ă&#x201A;lem arasÄąnda rĂźsvay olmak istemezlerâ&#x20AC;? demektir. Ă&#x2021;ĂźnkĂź ehl-i iman arasÄąnda zina ve livata en bĂźyĂźk BeyhakĂŽ, Ĺ&#x17E;uabĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ä°mân, VIII, 59 (3398), 60 (3399) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hafa, I, 361 (1148), 400 (1285) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, VI, 193 (15759) (Ĺ&#x17E;amile v.2) 39 KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hafa, II,134 (2253) (Ĺ&#x17E;amile v. 2): KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, VI, 306 (15809) (Ĺ&#x17E;amile v. 2)

38


32

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

malamatlÄąktÄąr. Ve daha(sÄą) Ĺ&#x;er-â&#x20AC;&#x2122;i Ĺ&#x;erĂŽfin emri Ăźzere Ĺ&#x;ahitle tebeyyĂźn ederse, zina eden bir kimseyi gĂśmĂźp taĹ&#x;la ĂśldĂźrmekten baĹ&#x;ka hadd-i Ĺ&#x;erâ&#x20AC;&#x2122;ĂŽâ&#x20AC;&#x2122;si yoktur. Buna gĂśre ne kadar aÄ&#x;Äąr olduÄ&#x;unu dĂźĹ&#x;Ăźnmek lazÄąmdÄąr. Onun için Cenâb-Äą Hak da:

 ' 4 $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % 8$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% .% â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ L M %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ K &$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹH$ $ <I$ â&#x20AC;Ť!  "×?â&#x20AC;Ź$ +$ buyuruyor.

Mana-yÄą ayet: â&#x20AC;&#x153;Ä°mdi her kim ki hudĂťdu tecavĂźz ederse, onlar kĂśtĂź ve alçaklar, Ĺ&#x;eref ve namustan berĂŽ ve âdĂŽ kimselerdirâ&#x20AC;? demek oluyor. BĂśyle kimselerin cezasÄą da ancak gĂśmĂźp taĹ&#x;la ĂśldĂźrmektir, diye Ĺ&#x;erâ&#x20AC;&#x2122;-i Ĺ&#x;erif beyan etmiĹ&#x;tir. Ey MĂźslĂźmanlar! Zina, yeryĂźzĂźne gĂśnderilen Hazret-i Ă&#x201A;demâ&#x20AC;&#x2122;den âhir zaman peygamberi zamanÄąna kadar gelen hiçbir peygamber zamanÄąnda helal olmamÄąĹ&#x;tÄąr. Onun cezasÄą da diÄ&#x;er gĂźnahlara benzememiĹ&#x;tir. Allah muhafaza eyleye, âmin. Ey cemaat dikkat ediniz Rasul-i Ekrem ne buyuruyor:

!2â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹSâ&#x20AC;Ť! ×&#x203A;×?â&#x20AC;ŹA(â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹV0a â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź7â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;Ey Ăźmmet-i ashabÄąm! Zinâ zahir olursa, yani zina çok olmaya baĹ&#x;larsa yeryĂźzĂźnde zelzele olmaya baĹ&#x;lar.â&#x20AC;?40 Hadis-i Ĺ&#x;erĂŽfin manasÄą bu demek oluyor. AklÄą baĹ&#x;Äąnda olan bir MĂźslĂźman bunu fikrederse kendisine yetmez mi? Daha bir takÄąm safsata sĂśzlere meyl eder mi? Elbette etmez. DiÄ&#x;er bir hadis-i NebevĂŽde Rasul-i Ekrem:

9â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź: :?< â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź7â&#x20AC;Ť?! ×?â&#x20AC;ŹH 1â&#x20AC;Ť ×&#x203A;×?×?â&#x20AC;Ź9, B? â&#x20AC;Ť×? ×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź3*â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź9 $ 8-â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź 

â&#x20AC;&#x153;Yani, ey Ăźmmetlerim! Bir adam zina ederse o kimseden nur-Äą iman kalbinden çĹkar, bir gĂślge gibi ĂźstĂźnde bulunur, tevbe edip piĹ&#x;man oluncaya kadar Ăśyle durur, ancak tevbe ile rucu ederâ&#x20AC;?41 demektir. DiÄ&#x;er bir yerde de buyuruyor ki:

â&#x20AC;Ť ×?×?â&#x20AC;Ź40& #-WA/ ! â&#x20AC;Ť ×?>×?â&#x20AC;ŹQ3 â&#x20AC;Ť×?×?â&#x20AC;Ź  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, XI, 122 (30865), XVI, 36 (43828) (Ĺ&#x17E;amile v. 2) Tirmizi, IX, 212 (2549) (Ĺ&#x17E;amile v.2); KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hafa, I, 91 (249), V, 314 (12999) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); MiĹ&#x;kâtĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-MesabĂŽh, I, 13 (60) (Ĺ&#x17E;amile v. 2)

40 41


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

33

â&#x20AC;&#x153;Yani, muhakkak zina eden kimselerin vĂźcudu kÄąyamette fÄąrÄąn gibi kÄązgÄąn olur.â&#x20AC;?42 Allah muhafaza eyleye, ateĹ&#x; kesilir demektir. DiÄ&#x;er hadis-i NebevĂŽde de:

>2â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źb 3 â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;Ă&#x153;mmetim! Zinaya yakÄąn olmayÄąn, zina

fukaralÄąk getirir.â&#x20AC;?43 Ve yine Rasul-i Ekrem:

 ) ! "â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź#$% 9?  9â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź H ) â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹX2( =

â&#x20AC;&#x153;Ey Ăźmmetlerim! Bir MĂźslĂźman aÄ&#x;zÄąnÄą yaramaz sĂśzden ve fercini zina-

dan hÄąfz ederse o kimse cennete girerâ&#x20AC;?44 demektir.

QJâ&#x20AC;Ť×? ×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź.?â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹPâ&#x20AC;Ť@×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;LisanÄąn zinasÄą, caiz olmayan sĂśzleri sĂśylemek.â&#x20AC;? Allah-u Teâlâ lisanÄąmÄązÄą yaramaz sĂśzlerden, avret mahallimizi de zina ve livatadan muhafaza eyleyip, Ĺ&#x;eytanÄąn vesvesesiyle insanlarÄąn yaramazlarÄąndan Allah-u Teâlâ emĂŽn eyleye. Cenâb-Äą VâcibĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-vĂźcĂťd dĂźnyada ve ahirette felahda bulunan mĂźminlerin sÄąfatlarÄąndan beĹ&#x;incisini beyan etmek Ăźzere:

      *â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % H$ " .1)" $ $ " ):â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ $( " .%  $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ buyuruyor.

Mana-yÄą ayet: â&#x20AC;&#x153;Ey Rasul-i zĂŽ-Ĺ&#x;anÄąm! Ol bir kimseler ki emanetlerini ve ahitlerini riayet edip yerine getirici olanlarÄą Allah-u Teâlâ korktuÄ&#x;undan emĂŽn olup umduÄ&#x;una nâil oluculardÄąr.â&#x20AC;?

Ey Mßslßmanlar, dikkat ediniz! Emanet deyip geçmemelidir. Emanetin birçok manalarĹ vardĹr. BakĹnĹz Rasul-i Ekrem ne buyuruyor:

â&#x20AC;Ť×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ ) )/* â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;ŹWTâ&#x20AC;Ť ) ×?â&#x20AC;ŹBâ&#x20AC;Ť   ×?* ×?! ×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;YanÄąnÄąza emanet bÄąrakÄąlan Ĺ&#x;eyi sahibine iade ediniz, size hÄąyanet eden kimseye de hÄąyânetlik etmeyin.â&#x20AC;?45 DiÄ&#x;er hadĂŽs-i NebevĂŽde: KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, V, 315 (13004) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); Mecmauâ&#x20AC;&#x2122;z-zevâid, VI, 255. (Ĺ&#x17E;amile v. 2) Beyhaki, Ĺ&#x17E;ĂźabĂźâ&#x20AC;&#x2122;l Ä°mân, XI, 401 (5183) (Ĺ&#x17E;amile v.2); KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hafa, I, 401-402 (5183, 5184) (Ĺ&#x17E;amile v.2); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l- Ummal, V,313 (12989) (Ĺ&#x17E;amile v. 2) 44 Hadisteki â&#x20AC;Ť Ů&#x2026;ا بŮ&#x160;Ů&#x2020; Ů Ů&#x192;Ů&#x160;Ů&#x2021;â&#x20AC;Źifadesi yerine â&#x20AC;Ť Ů&#x2026;ا بŮ&#x160;Ů&#x2020; Ů&#x201E;Ř­Ů&#x160;Ů&#x160;Ů&#x2021; Ů&#x2C6; Ů Ů&#x201A;Ů&#x2026;Ů&#x160;Ů&#x2021;â&#x20AC;Źifadesi ile ilgili olarak bkz. KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;lHafa, II, 247 (2467, 2468), III, 553 (7869); (Ĺ&#x17E;amile v. 2); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, XV, 800, 806 (43178, 43203-43204) (Ĺ&#x17E;amile v. 2) 45 EbĂť Dâvud, IX, 414-415 (3067-3068) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); Tirmizi, V,57 (1185) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); Ahmed b. Hanbel, MĂźsned, XXX, 450 (4877) (Ĺ&#x17E;amile v.2) (Ĺ&#x17E;amile v.2); Beyhaki, essĂźnenĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-KĂźbra, X, 271; (Ĺ&#x17E;amile v. 2) Hâkim, el-MĂźstedrek, V, 402 (2257); (Ĺ&#x17E;amile v. 2) KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hafa, I, 72 (170) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, III, 61 (5494) (Ĺ&#x17E;amile v. 2). 42 43


34

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

9 !â&#x20AC;Ť×? ) *  ×?â&#x20AC;Ź3â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;Yani, emanete hÄąyanet edenler, kemâl-i imandan mahrum olup, mĂźmin-i kâmil ashabÄąndan olamazâ&#x20AC;?46 demektir. DiÄ&#x;er hadĂŽs-i Ĺ&#x;erĂŽfte:

 ! â&#x20AC;Ť ×?* ×?â&#x20AC;ŹQJ.â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź9? B8 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź5â&#x20AC;Ť<×?â&#x20AC;Ź >2â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹR?"/ !â&#x20AC;Ť ×?×?â&#x20AC;ŹY@â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹR?"/

â&#x20AC;&#x153;Yani, Ey Ăźmmetim! NâsÄąn malÄąnda ve ÄąrzÄąnda emanete malik olup da o emaneti yerine getirirse, o kimsenin rÄązkÄą bol olur. EÄ&#x;er emanete hÄąyanet ederse, o kimse fukara olurâ&#x20AC;?47 demek oluyor. Mana-yÄą hadis bĂśyledir.

Ey MĂźslĂźmanlar, hemen emanet deyip geçmeyin. Emanet demek, bir kimsenin bir kiĹ&#x;i yanÄąna bÄąraktÄąÄ&#x;Äą eĹ&#x;ya manasÄąna olduÄ&#x;u emanet, bu emaneti yerine getirmek en kolay bir Ĺ&#x;eydir. Amma emanetin aÄ&#x;ÄąrlarÄą da vardÄąr ki, asÄąl emanet onlardÄąr. MĂźfessirĂŽn-i â&#x20AC;&#x2DC;izâmdan bazÄąlarÄą, emanetle murad, Cenâb-Äą Allah kullarÄąna ne vermiĹ&#x; ise, emanettir. Mesela, lisan emanettir. EÄ&#x;er bir kimse lisanÄąnÄą gĂźzel yerlere sarf etmezse, emanete hÄąyanet etmiĹ&#x; olur. Ey cemaat-i mĂźslimĂŽn, lisanÄąn vazifesi, kelime-i Ĺ&#x;ehadet, Kurâ&#x20AC;&#x2122;ân okumak ve zikretmek gibi efâ&#x20AC;&#x2122;âl-i mardiyyedir evvelemirde bizim Kurâ&#x20AC;&#x2122;an okumakta bĂźyĂźk Ăźcret alacaÄ&#x;ÄąmÄązÄą Rasul-i Ekrem Efendimiz bize haber veriyor. Ĺ&#x17E;u hadisle ki:

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź1  >â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;ŹJ/ BW â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź%â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź8 #E â&#x20AC;&#x153;Yani, Ăźmmetimin yaptÄąÄ&#x;Äą ibadeti-

nin en faziletlisi, Mushaf-Äą Ĺ&#x;erĂŽfe bakarak Kurâ&#x20AC;&#x2122;an okuyan kimsedirâ&#x20AC;?48 buyuruyor. DiÄ&#x;er hadĂŽs-i NebevĂŽde:

â&#x20AC;Ť ?> ×?>×?â&#x20AC;Ź9 b3 H  4â&#x20AC;Ť (×&#x203A;â&#x20AC;ŹR( â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź7â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;Sizden birisi Cenâb-Äą Hak ile mĂźnacat ve mĂźkâlemeyi severse, huzur-i kalp ile Kurâ&#x20AC;&#x2122;an okusunâ&#x20AC;?49 buyuruyor. Ey cemaat bu ne bĂźyĂźk bir nimettir bilene. DiÄ&#x;er bir yerde:

c B < ) QJ.â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź9? B8 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź5â&#x20AC;Ť<×?â&#x20AC;Ź )?â&#x20AC;Ť ) ×?[×?â&#x20AC;ŹRWâ&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź3 4 !3â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+ !?

Ahmed b. Hanbel, MĂźsned, XXIV, 481 (11935), XXV, 154 (12108), XXVI, 269 (12722), XXVII, 192 (13145) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hafa, II, 349 (2984); (Ĺ&#x17E;amile v. 2) KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;lUmmal III, 61,62 (5457, 5503) (Ĺ&#x17E;amile v. 2) 47 KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal,III, 60 (5493); FeyzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-KadĂŽr, III, 237 (3081) (Ĺ&#x17E;amile v. 2). 48 â&#x20AC;Ť تاŮ&#x201E;Ů&#x2C6;ŘŠâ&#x20AC;ŹLafzÄą yerine â&#x20AC;Ť Ů&#x201A;عأ؊â&#x20AC;ŹlafzÄąyla olan rivayet için bkz. Beyhaki, Ĺ&#x17E;ĂźabĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ä°mân, V,32 (1964) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, I, 511, 526 (2264-2265, 2358-2359) (Ĺ&#x17E;amile v. 2). 49 KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, I, 510 (2259); FeyzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-KadĂŽr, I,320 (360). 46


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

35

â&#x20AC;&#x153;Bir gecede yĂźz ayet Kurâ&#x20AC;&#x2122;an okuyan bir kimse, gafilĂŽn cemaatinden sayÄąlmazâ&#x20AC;?50 demektir. Okumazsa o kimse gafilĂŽn sayÄąlÄąr, demek oluyor. Ve yine Rasul-i Ekrem buyuruyor ki:

#$ "â&#x20AC;Ť !×?  ×?×&#x203A;×?    ×?â&#x20AC;Ź  â&#x20AC;Ť ×&#x203A;  ×? ×?â&#x20AC;Ź â&#x20AC;Ť×?×?â&#x20AC;Ź   (â&#x20AC;Ť* ×?)×?â&#x20AC;Ź+, â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź.& & % #'!

ManasÄą: â&#x20AC;&#x153;Uyku için yataÄ&#x;a yatarken evvela Fatiha, sonra da Ä°hlâs okuduÄ&#x;un halde yatarsan ĂślĂźmden baĹ&#x;ka her afetten ve beladan emin olursunâ&#x20AC;?51 demek oluyor. Ne bĂźyĂźk nimet ve ne bĂźyĂźk mĂźjdedir bilene. Lisanla zikreylemek, lisanÄąn vazifesidir:

! "â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹQJ.â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź9? B8 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź5â&#x20AC;Ť<×?â&#x20AC;Ź  â&#x20AC;Ť×? ) ×&#x203A;â&#x20AC;Ź0â&#x20AC;Ť * < ×?* ×? ×?â&#x20AC;Ź5(* )  Gâ&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;Yani, ey Ăźmmet-i Muhammed! Lâ havle ve lâ kuvvete zikrine çok

devam edin. Bu kelime-i tayyibe cennet hazinesinin cevheridir52â&#x20AC;?demek oluyor. DiÄ&#x;er hadis-iĹ&#x;erifte:

40 â&#x20AC;Ť&×?â&#x20AC;Ź.3 Pâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź% )-./ !-./ ) â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź â&#x20AC;Ť * < ×?*×?â&#x20AC;Ź5(*  H

â&#x20AC;&#x153;Ey

Ăźmmetlerim! Bu kelime-i Tayyibe doksan dokuz illete deva olur ki, bunun en hafifi de hĂźzĂźn ve kederdirâ&#x20AC;?53 demek. Yani, bu kelimenin zikrine devam eden bir adamda hĂźzĂźn ve keder kalmaz, dert ve bela ve aÄ&#x;rÄą olmaz, demektir. Bundan evvel geçen MĂźslĂźmanlarÄąn adetleri evlatlarÄąna bu gibi menfaatli kelime ĂśÄ&#x;retmek adetleri idi, bunlar unutuldu. Bu zamanda da analarÄąn ve babalarÄąn evladÄąnÄąn diÄ&#x;er bir kimseye sĂśvmesine, kĂźfretmesine iftihar ederek sevinmekte olduklarÄą aĹ&#x;ikâredir. Allah muhafaza eylesin. niz.

Ey MĂźslĂźmanlar, siz de dĂźĹ&#x;ĂźnĂźnĂźz de Allahâ&#x20AC;&#x2122;tan korkunuz, tevbeye geli-

Ey ihvân-Äą din, emanet demek oruç(tur). Oruç emanettir. Bu emaneti yerine getirmezse hiyanet etmiĹ&#x; olmaz mÄą? Tabii, elbette olur. Ramazan-Äą Beyhaki, Ĺ&#x17E;ĂźabĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ä°mân, V,211 (2126) (Ĺ&#x17E;amile v.2); DârimĂŽ, SĂźnen, X, 352 (3512); (Ĺ&#x17E;amile v. 2) KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, VII, 783, 798 (21393, 21459, 21461) (Ĺ&#x17E;amile v.2) 51 KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hafa, II,82; KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, XV,335, 339 (41279, 41299) (Ĺ&#x17E;amile v. 2) 52 Beyhaki, es-SĂźnenĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-KĂźbra, X, 911; Beyhaki, Ĺ&#x17E;ĂźabĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ä°mân, VII, 433 (3276), XVI, 122 (7321) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, I, 454, 455 (1957,1962). (Ĺ&#x17E;amile v. 2) 53 Hâkim, MĂźstedrek, V, 46 (1948) (Ĺ&#x17E;amile v.2); KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hafa, II,362 (Ĺ&#x17E;amile v.2); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, I, 454 (1654, 1969). (Ĺ&#x17E;amile v. 2) 50


36

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Ĺ&#x;erifde oruç emanetine hiyanetlik yapan nasÄąl olur da mĂźmin-i kâmil ashabÄąndan olur? Elbette olamaz. Ă&#x2021;ĂźnkĂź kĂźtĂźb-i fetâvâda sarahettir ki:

9?W< R"3 â&#x20AC;Ť ×?×?â&#x20AC;Ź0O Q'â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

#â&#x20AC;Ť ) ×&#x203A;â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;yani, bir kimse Ramazan-Äą Ĺ&#x;erifte kasten

mâni-i Ĺ&#x;erâ&#x20AC;&#x2122;ĂŽsi olmadan alenĂŽ surette oruç tutmayan bir kimsenin katli lazÄąm gelir. HĂźkĂźmetin o adamÄą katletmesi lazÄąm olur.â&#x20AC;? Ey MĂźslĂźmanlar, siz de ona gĂśre dĂźĹ&#x;ĂźnĂźnĂźz. Zira Rasul-i Ekrem Efendimiz hadisinde:

!"â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź7 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź01  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹE  0O 0Aâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź, buyuruyor.

Yani, â&#x20AC;&#x153;aylarÄąn efdali Ramazan-Äą Ĺ&#x;erif ve ziyade hĂźrmet edilmesi lazÄąm olan da Zilhiccedirâ&#x20AC;? 54buyuruyor. DiÄ&#x;er hadis-i Ĺ&#x;erifte:

987 ) Q>/ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź9 2\ â&#x20AC;Ť×?×?â&#x20AC;Ź.W(â&#x20AC;Ť×?×? ×?â&#x20AC;Ź3â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;ŹE  Qâ&#x20AC;Ť ) <×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;Ramazan-Äą Ĺ&#x;erĂŽfte sÄątk ile ve hĂźrmetle oruç tutanlarÄąn,55 namazlarÄąnÄą terk etmeksizin salât-Äą terâvihi de edâ edenlerin gĂźnahlarÄąnÄąn afv ve maÄ&#x;firet edileceÄ&#x;iniâ&#x20AC;?56 Rasul-i Ekrem haber veriyor. Ă&#x2013;yle ise ey MĂźslĂźmanlar, Ramazan gelir geçer oruç tutmaz, namaz kÄąlmaz, teravih denilen sĂźnneti, Rasul-i Ekremâ&#x20AC;&#x2122;in mĂźddet-i ĂśmrĂźnde hiç geçirdiÄ&#x;i gĂśrĂźlmedik bir namazÄą hatÄąrÄąna bile getirmez. Ben mĂźslĂźmanÄąm diye kendisini korumadÄąktann baĹ&#x;ka ve daha bir takÄąm da kĂźfrĂźnĂź mucip sĂśz sarf ederek hata-yÄą â&#x20AC;&#x2DC;azĂŽmde bulunur. Mesela: benim kÄąlmadÄąÄ&#x;Äąm ve oruç tutmadÄąÄ&#x;Äąm, kÄąlanlarÄąn ve tutanlarÄąn iĹ&#x;lerinden daha iyidir diye sĂśz sĂśyleyen adamlarÄąn kendisi kâfir olup, Äąyalleri (nikâhlÄą eĹ&#x;i) boĹ&#x; olduÄ&#x;unu ve bu kadar aÄ&#x;Äąr surette mazarratÄą olduÄ&#x;unu bilmiyor. BĂśyle bir adam MĂźslĂźman olmuĹ&#x;, kuru MĂźslĂźmanlÄąk davasÄąnÄąn ne faydasÄąnÄą gĂśrecektir? Bâ-husus ki:

 - â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹW, Qâ&#x20AC;Ť ) ×?â&#x20AC;Ź4?, 9? â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB? â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź5, 5â&#x20AC;Ť<×?â&#x20AC;Ź â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+â&#x20AC;Ť; ×&#x203A;â&#x20AC;Ź2â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź H &â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹQâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹbuyurmuĹ&#x;tur.

Beyhaki, Ĺ&#x17E;ĂźabĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ä°mân, VIII, 269 (3597); KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hafa, I, 459 (1504); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, VIII, 463, 482 (23670, 2374) (Ĺ&#x17E;amile v. 2): Mecmauâ&#x20AC;&#x2122;z-Zevâid, I,140. (Ĺ&#x17E;amile v. 2) 55 CĂźmle â&#x20AC;&#x153;bir kimseâ&#x20AC;? diye baĹ&#x;lamaktadÄąr. CĂźmledeki bozukluÄ&#x;u gidermek için bu kelimeyi cĂźmleden çĹkardÄąk. (D.A) 56 Muvatta, I, 338 (230); Buhari, KÄąyam-Äą Ramazan, I, 65 (36), Fadlu men kâme Ramazan, VII, 134 (1870); MĂźslim, IV, 144, 145 (1266-1267); EbĂť Dâvud, IV, 135 (1164); Tirmizi, III, 303 (736); NesâÎ, VI, 69-70 (1584-1585), VII, 373, 377 (2162, 2166); Ahmed b. Hanbel, MĂźsned XV, 496 (74555), XVIII, 463 (8920), XIX, 143 (9100), XX, 278 (9735) (Ĺ&#x17E;amile v. 2). 54


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

37

â&#x20AC;&#x153;Ey Ăźmmet-i ashabÄąm! Ramazan bayramÄąndan sonra Ĺ&#x17E;evvâl ayÄą içinde altÄą gĂźn oruç tutan kimse, o seneyi kâmilen oruç tutmuĹ&#x; gibi olurâ&#x20AC;?57 demek oluyor. Ey MĂźslĂźmanlar, Rasul-i Ekremâ&#x20AC;&#x2122;in Ĺ&#x;u mĂźbarek sĂśzĂźne dikkat ediniz. Ne oluyor demek ki? Otuz gĂźn oruç (tutan kimse) ßçyĂźz gĂźn oruç tutmuĹ&#x; sayÄąlÄąr. Bayramdan sonra da altÄą gĂźn de altmÄąĹ&#x; gĂźn mukabilinde oluyor. Bir sene kâmilen oruç tutmuĹ&#x; kadar sevap veriliyor, demektir. Ve bir kimse de Rasul-i Ekremâ&#x20AC;&#x2122;in bu sĂśzĂźne karĹ&#x;Äą kasten oruç tutmazsa, katli(nin) lazÄąm gelmesi çok gĂśrĂźlmez. Allah Äąslah eylesin, âmin. Ey cemaat! Emanet; Allah-u Teâlââ&#x20AC;&#x2122;nÄąn kullarÄąna verdiÄ&#x;i gĂśzler emanettir. Haram olan Ĺ&#x;eylere bakarsan emanete hiyanet etmiĹ&#x; olursun. Ey MĂźslĂźmanlar, Allah-Ăź zĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Celâlâ&#x20AC;&#x2122;in size verdiÄ&#x;i gĂśzlerle Allahâ&#x20AC;&#x2122;tan korkmayÄą hatÄąrÄąna getirip gĂśzyaĹ&#x;Äą dĂśkenlere ne mutlu, ne bĂźyĂźk nimettir. Hatta Rasul-i Ekrem Ĺ&#x;Ăśyle buyuruyor ki:

4 9  % ) d*â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź R' 3 BW( â&#x20AC;Ť! ×?â&#x20AC;ŹA$ ) Kâ&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;ŹS^â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2 â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź7 )   5â&#x20AC;Ť ×? ×? <×?â&#x20AC;Ź5, Y ! â&#x20AC;Ť ×?>×?â&#x20AC;ŹQ3 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź9DH -3

Mana-yÄą hadis: â&#x20AC;&#x153;Bir kimse Cenâb-Äą Allahâ&#x20AC;&#x2122;Äą zikreder de korkusundan aÄ&#x;lar, gĂśzyaĹ&#x;larÄą yere dĂśkĂźlĂźrse Cenâb-Äą Allah yevm-i kÄąyamette Ăśyle olan kuluna azap eylemezâ&#x20AC;?58 demektir. DiÄ&#x;er hadiste:

) â&#x20AC;Ť! ×? "×?â&#x20AC;ŹA$ ) Pâ&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź8â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;Ť ×? ×?â&#x20AC;Źyani, â&#x20AC;&#x153;Cenâb-Äą Hakkâ&#x20AC;&#x2122;Äąn korkusundan sedasÄąz dĂśkĂźlen gĂśzyaĹ&#x;Äą59 cehenne-

min ateĹ&#x;inden kurtulmaya delil olurâ&#x20AC;?60 demektir. Ve dahi Rasul-i Ekremâ&#x20AC;&#x2122;in:

 â&#x20AC;Ť! ×?â&#x20AC;ŹA$ ) Bâ&#x20AC;Ť×? ×? ( ×&#x203A;â&#x20AC;Ź e?3* 

â&#x20AC;&#x153;Yani, â&#x20AC;&#x153;Allahâ&#x20AC;&#x2122;tan korkup aÄ&#x;layan bir

kimse, cehennem nârÄąna dâhil olmaz, cehennem ateĹ&#x;i gĂśrmezâ&#x20AC;?61 demek manasÄąnadÄąr. Buna gĂśre dĂźĹ&#x;ĂźnĂźnĂźz.

Ey ihvân-Äą din, bir kimse(nin) ahiretini dĂźĹ&#x;ĂźnĂźp de gĂśzlerinden yaĹ&#x; çĹkarmak, her mĂźslĂźmanÄąn iĹ&#x;i deÄ&#x;ildir. Bir mĂźmin yalnÄąz baĹ&#x;Äąna veyahut uykusundan uyanÄąp da, ahiretini dĂźĹ&#x;ĂźnĂźp de gĂśzlerinden yaĹ&#x;larÄą yeryĂźzĂźne dĂśKenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, VIII, 570 (24219); Mecmauâ&#x20AC;&#x2122;z-Zevâid, III,184. (Ĺ&#x17E;amile v. 2) Hâkim, MĂźstedrek, XVIII, 31 (7777); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, I, 425 (1830) (Ĺ&#x17E;amile v. 2) 59 Metinde â&#x20AC;&#x153;gĂśzĂź aÄ&#x;lamakâ&#x20AC;? ifadesi geçmektedir. CĂźmle â&#x20AC;&#x153;dĂśkĂźlen gĂśzyaĹ&#x;Äą â&#x20AC;&#x153;Ĺ&#x;eklinde dĂźzeltilmiĹ&#x;tir. (D.A) 60 Hadis bu lafÄązla bulunamadÄą. 61 Hâkim, MĂźstedrek, XVIII,30 (7776); Beyhaki, Ĺ&#x17E;ĂźabĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ä°mân, II, 355 (811); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;lUmmal, III,149 (5917) (Ĺ&#x17E;amile v. 2)

57 58


38

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

kĂźlen o MĂźslĂźman adamlarÄąn ne mutlu canÄąna. Vay o mĂźslĂźmanÄąn haline ki Allahâ&#x20AC;&#x2122;tan korkmayÄąp, Peygamberâ&#x20AC;&#x2122;inden utanmayÄąp, namaz kÄąlmayÄąp, oruç tutmayÄąp, lisanÄąnÄą muhafaza etmeyip gece gĂźndĂźz gĂźnahkârlÄąktan baĹ&#x;ka, iĹ&#x;i kumar, tavla, kâÄ&#x;Äąt oynamakla gĂźn geçirmek, tevbe istiÄ&#x;far etmek de yok; ben mĂźslĂźmanÄąm, Allah Ä&#x;afuruâ&#x20AC;&#x2122;r-rahĂŽm deyip gezen MĂźslĂźmanlara teessĂźf olunur. Yaramaz iĹ&#x;lerde bulun, Allahâ&#x20AC;&#x2122;Äąn emrini tutma, Peygamberâ&#x20AC;&#x2122;in sĂźnnetini terk et, sĂźnnet-i Rasulullahâ&#x20AC;&#x2122;Äą yerine getirmeye çalÄąĹ&#x;ma, â&#x20AC;&#x153;Ä&#x17E;afuruâ&#x20AC;&#x2122;r-RahĂŽmâ&#x20AC;? de, bu sĂśz seni kurtarÄąr(!) yazÄąklar olsun, bu gibi fikirde bulunan MĂźslĂźmanlara. Allah bu gibi ahlaksÄąz adamlara komĹ&#x;u etmesin! Bir kimse Allahâ&#x20AC;&#x2122;tan korkmazsa, o adamdan her kĂśtĂźlĂźk umulur, her fenalÄąk gelir, her yaramazlÄąk çĹkar. Ă&#x2021;ĂźnkĂź o adam emanetine hiyanetlik etmiĹ&#x;, ahdini bozmuĹ&#x;. Ă&#x2013;ylesinden iyilik beklenmez. Bir kimse emaneti yerine getirmez ve ahdinde durmazsa, o adam mĂźnafÄąktÄąr. Zira Rasul-i Ekrem buyurdu ki: â&#x20AC;&#x153;Ă&#x153;mmetlerim! MĂźnafÄąkâ&#x20AC;&#x2122;Äąn alameti ßçtĂźr: SĂśylediÄ&#x;inde yalan sĂśylerse, emanetine hiyanetlik ederse ve ahdini de yerine getirmezse, o adam mĂźnafÄąktÄąr. Ă&#x2021;ĂźnkĂź Rasul-i Ekrem:

 f?$ 4]  ) #3 )3% = -â&#x20AC;Ťâ&#x20AC;&#x153; ×?â&#x20AC;ŹVaâ&#x20AC;&#x2122;d borçtur. Helâk-i azĂŽm ol

kimseyedir ki, vaâ&#x20AC;&#x2122;d eyler de sonra o vaâ&#x20AC;&#x2122;d eylediÄ&#x;i Ĺ&#x;eyden dĂśner, yerine getirmez.â&#x20AC;?62 DiÄ&#x;er hadis-i NebevĂŽde:

 )3% -â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

gibidir.â&#x20AC;? Onun için Cenâb-Äą Hak bu ayette:

buyurmuĹ&#x;tur ki; â&#x20AC;&#x153;Vaâ&#x20AC;&#x2122;d, borç

 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4&0 buyuruyor. â&#x20AC;&#x153;Ah-

dinde sabit olup, yerine getirenlerâ&#x20AC;?in felaha dâhil olacaÄ&#x;ÄąnÄą haber veriyor. Felaha dâhil olanlardan altÄąncÄąsÄąnÄą beyan ederek Cenâb-Äą Allah:

 4* $ %@+â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź-$ % " ):â&#x20AC;Ť* ×?â&#x20AC;Ź$ $ $  $ " .%  $  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ buyuruyor.

Mana-yÄą ayet: â&#x20AC;&#x153;Ey habĂŽbim! KullarÄąmdan felaha dâhil olacak Ĺ&#x;ol kimselerdir ki, onlar namazÄą tam vaktinde63 kÄąlmaya devam edip, kazaya bÄąrakmak

istemiyorlarâ&#x20AC;? demektir. Ă&#x2021;ĂźnkĂź Rasul-i Ekrem:

J'â&#x20AC;Ť ×? ×?â&#x20AC;ŹBâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź5â&#x20AC;Ť ×?* ×?â&#x20AC;ŹR(â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź H

â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź#8, B %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź0"â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4] )3â&#x20AC;Ť  ×?×?â&#x20AC;Ź4] â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź0W< Yani, â&#x20AC;&#x153;Cenâb-Äą Hakkâ&#x20AC;&#x2122;Äąn birinci H

sevdiÄ&#x;i amel, vakti olunca vaktini kocaltmadan namaz kÄąlmak. Ä°kinci valideynine itaat etmek. EÄ&#x;er gĂźzel emirleri olursa, yoksa bir kimsenin babasÄą veyahut anasÄą â&#x20AC;&#x2DC;OÄ&#x;lum git filan adamÄąn malÄąnÄą çal, o adama zarar ettir, 62 63

KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hafa, II, 57 (1719); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, III, 347 (6865) (Ĺ&#x17E;amile v. 2). Metindeki â&#x20AC;&#x153;vakti vaktiyleâ&#x20AC;? ifadesi â&#x20AC;&#x153;tam vaktindeâ&#x20AC;? diye dĂźzeltilmiĹ&#x;tir. (D.A)


39

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

oruç tutma, namaz kÄąlmaâ&#x20AC;&#x2122; diyen ana-babaya itaat etmek lazÄąm gelmeyip, bĂśyle Ĺ&#x;erâ&#x20AC;&#x2122;i Ĺ&#x;erĂŽfe muhalif olan emirlerine itaat etmek haramdÄąr, gĂźnahtÄąr. Ă&#x153;çßncĂźsĂź de, Allah yolunda cihad etmektir.â&#x20AC;?64 Ey MĂźslĂźmanlar, mĂźmkĂźn oldukça (namazÄą) vaktinde kÄąlmalÄądÄąr ve hem de cemaatle kÄąlmaya gayret etmeli. Daha bĂźyĂźk Ăźcret almak daha iyi olmaz mÄą? Cemaatle kÄąlÄąnan namazda ve kÄąlan cemaat için hem kolay hem de Ăźcreti daha ziyade oluyor. Ă&#x2021;ĂźnkĂź Rasul-i Ekrem:

 g DH 2â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹJ ) #E2/ ! â&#x20AC;Ť?  ×?"×?â&#x20AC;Ź

!% )3A Mana-yÄą hadis: â&#x20AC;&#x153;Cemaat ile eda olunan namazÄąn Ăźcreti yalnÄąz

baĹ&#x;Äąna kÄąlÄąnan namazÄąn Ăźcretinden yirmibeĹ&#x; derece efdaldirâ&#x20AC;?65 buyurmuĹ&#x;tur. DiÄ&#x;er hadis-i Ĺ&#x;erifte:

9? f' Qâ&#x20AC;Ť×? <×?â&#x20AC;Ź+â&#x20AC;Ť ×? ! ×&#x203A;â&#x20AC;ŹB Pâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹA-â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB? )

9?H â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź#â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB? â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+â&#x20AC;Ť ×? ! ×&#x203A;â&#x20AC;ŹB U8'â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB? ) buyurmuĹ&#x;tur. â&#x20AC;&#x153;Bir kimse

yatsÄą namazÄąnÄą cemaatle kÄąlsa, o gecenin yarÄąsÄąnÄą ibadetle geçirmiĹ&#x; gibi, sabah namazÄąnÄą kÄąlarsa o geceyi kâmilen namazla ihya etmiĹ&#x; gibi olurâ&#x20AC;?66 demek oluyor. Ă&#x2013;yle ise cemaat-i mĂźslimĂŽn, namazÄą vaktinde kÄąlmaya ve o niyette cemaatle kÄąlmaya çalÄąĹ&#x;an MĂźslĂźmanlarÄą Cenâb-Äą Hak da korkularÄąndan emin, umduklarÄąna nâil edeceÄ&#x;ini bu sure-i celĂŽlenin ibtidasÄąndanki

3$ $ +" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź1" 2$

?4* $ %,5 6" !% " â&#x20AC;Ťâ&#x20AC;&#x2122;×?â&#x20AC;Źden buraya kadar olan ayet-i celĂŽlelerdeki sÄąfatlarÄą ihraz eden ehl-i iman olanlara vereceÄ&#x;i Ăźcreti beyan ederek:

 4 O $ " $  " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4* N   â&#x20AC;Ť * ×?â&#x20AC;Ź4* ? N Hâ&#x20AC;Ť ×?*×?â&#x20AC;Ź. â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;ŹL '  M â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ 1% â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź7$ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź $ + " .% P " $ % $ $ $ $ % $ " % % $ %

ile

vereceÄ&#x;i nimetlerini haber veriyor. Mana-yÄą ayet: â&#x20AC;&#x153;YukarÄądan beri zikri geçen MĂźslĂźmanlara vereceÄ&#x;im Ăźcret: ol kimseleri varis edeceÄ&#x;im bir yere ki, Firdevs denilen bir yerdir. O Firdevs denilen cennetimi onlara vereceÄ&#x;im. Ebedi orada kalacaklardÄąr.â&#x20AC;? Allah cĂźmle Ăźmmet-i Muhammedâ&#x20AC;&#x2122;e nasib ve mĂźyesser eyleye, âmin. Ey arkadaĹ&#x;lar, gĂźzel çalÄąĹ&#x;anÄąn Ăźcreti de tabii gĂźzel Buhari, Salât, XXIII, 66 (6980); (Ĺ&#x17E;amile v. 2) MĂźslim, I, 233 (120) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); Ahmed b. Hanbel, MĂźsned, VIII, 311 3776), IX, 57(4022) (Ĺ&#x17E;amile v.2). 65 Muvatta, I, 384 (264) (Ĺ&#x17E;amile v.2); Buhari, SalatĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Cemaah, III, 34, 35 (609-610) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); MĂźslim, III, 377 (1038) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); NesâÎ, III, 347 (828) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); MĂźsned, XI, 116 (5080), XII, 188 (5651), XXIII, 140,148 (11095, 11103) (Ĺ&#x17E;amile v. 2) 66 MĂźslim, III, 392 (1049) (Ĺ&#x17E;amile v.2); EbĂť Dâvud, II,160 (468) (Ĺ&#x17E;amile v. 2); Ahmed b. Hanbel, MĂźsned, I, 390-391, 465 (385-386, 460) (Ĺ&#x17E;amile v. 2) 64


40

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

olur. Rasul-i Ekrem Efendimiz buyuruyor ki, â&#x20AC;&#x153;Ey Ăźmmetim siz Allahâ&#x20AC;&#x2122;tan cennet isterseniz, cennet-i Firdevsâ&#x20AC;&#x2122;i isteyin. Cennetin âlâsÄą odur.â&#x20AC;?

Bu surenin evvelinden beri zikredilen sÄąfatlarla muttasÄąf olanlara Cenâb-Äą Allah, cennet-i Firdevsâ&#x20AC;&#x2122;i onlarÄąn varacaÄ&#x;Äą yer olacaÄ&#x;ÄąnÄą sarahaten bildirdi. Ey MĂźslĂźmanlar, bu zamanÄąn adamÄą bilmediÄ&#x;i Ĺ&#x;eyleri ĂśÄ&#x;renmek için hiçbir kimsenin yanÄąna gitmek ve ĂśÄ&#x;renmek, ilim sahiplerinden ĂśÄ&#x;renmek Ĺ&#x;Ăśyle dursun, bu zamanÄąn adamÄąna ilim sahibi lazÄąm deÄ&#x;il ki kÄąymetini bilsin. Bu zamanÄąn adamÄą ilim adamÄąnÄąn noksanÄąnÄą araĹ&#x;tÄąrma(yÄą), ihanet Ăźzere bulunma(yÄą) adet eylemiĹ&#x;tir. Ă&#x2021;ĂźnkĂź bir kimseye usta lazÄąm olmazsa, ustayÄą niye arasÄąn? Ă&#x2021;ĂźnkĂź Rasul-i Ekrem (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) hazretleri buyuruyor ki:

(â&#x20AC;Ť ×?;×?â&#x20AC;ŹB â&#x20AC;Ť ×&#x203A;×?×?â&#x20AC;Ź9> [ 8-Wâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź H

ManasÄą: â&#x20AC;&#x153;Bir kimse nama-

zÄąnda, abdestinde, gusĂźlĂźnde, orucunda velhâsÄąl mesâil-i dĂŽniyesinde bilmediklerini ĂśÄ&#x;renmezse ve ĂśÄ&#x;renmeye çalÄąĹ&#x;madan kĂśrĂź kĂśrĂźne ibadet ederse, o kimse deÄ&#x;irmen eĹ&#x;eÄ&#x;i gibidir, gider gelir, hakka vasÄąl olamazâ&#x20AC;?67 demek olur. Allah muhafaza eyleye, âmin. Ey cemaat! Rasul-i Ekrem buyuruyor ki:

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, 40â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹPâ&#x20AC;Ť?×?â&#x20AC;Ź-â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź-8/â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹH

$hâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹUâ&#x20AC;Ť ×?×? '×?â&#x20AC;ŹTĂźrkçesi: â&#x20AC;&#x153;Ä°lmi ile amel eden ulemaya saÄ&#x;lam yapÄą-

Ĺ&#x;Äąn. Zira dĂźnyada ve ahirette sizi korktuÄ&#x;unuz yerlerden kurtarmaya sebep

olanlarÄąnÄązdÄąr.â&#x20AC;?68 Ă&#x2021;ĂźnkĂź Rasul-i Muhterem buyurdu ki:

i( )3â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB 9>H 2Wâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

4?. #â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;ŹB? â&#x20AC;&#x153;Cenâb-Äą Hakkâ&#x20AC;&#x2122;Äąn emrini ve nehyini ulemadan ĂśÄ&#x;renmek her MĂźslĂźman Ăźzerine farzdÄąr.â&#x20AC;?69 DiÄ&#x;er hadis-i NebevĂŽde: ! â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% PIO #â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źfâ&#x20AC;Ť;×? ) ×?â&#x20AC;ŹAâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB? O (â&#x20AC;Ť ×?×?â&#x20AC;Ź9>2â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź9>2â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;Ź3â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;ŹD& ! â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź%

â&#x20AC;&#x153;Ey Ăźmmet-i ashabÄąm! Muhakkak her Ĺ&#x;eyin bir esasÄą, bir temeli vardÄąr. Bu DĂŽn-i Ä°slâmâ&#x20AC;&#x2122;Äąn temeli de ilm-i Ĺ&#x;erĂŽattÄąr. Binaen aleyh bir âlimin vĂźcudu Ĺ&#x;eytan için bin tane ibadet edici adamlarÄąn vĂźcudundan daha aÄ&#x;ÄąrdÄąrâ&#x20AC;?70 demek oluKeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hafa, II, 261 (2530); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, X, 140 (28704) (Ĺ&#x17E;amile v. 2) KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hafa, I, 36 (63); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, X, 35,172 (28681,28893). (Ĺ&#x17E;amile v. 2) 69 â&#x20AC;Ť ءŮ&#x201E;ب اŮ&#x201E;Ů Ů&#x201A;Ů&#x2021; Ř­ŘŞŮ&#x2026; Ů&#x2C6;ا؏ب ŘšŮ&#x201E;Ů&#x2030; Ů&#x192;Ů&#x201E; Ů&#x2026;ŘłŮ&#x201E;Ů&#x2026;â&#x20AC;ŹĹ&#x;eklinde yakÄąn bir lafÄąz için bkz. KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hafa, II, 44 (Ĺ&#x17E;amile v. 2) 70 Beyhaki, Ĺ&#x17E;ĂźabĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ä°mân, IV, 138 (1675); KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hafa, II, 144 (2054); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, X,177 (28924). (Ĺ&#x17E;amile v. 2) 67

68


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

yor. Ve diÄ&#x;er bir hadis-i NebevĂŽde:

41

d*â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹQ" 40â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹBW  Pâ&#x20AC;Ť< ×? ?×?â&#x20AC;ŹH

buyurmuĹ&#x;tur. â&#x20AC;&#x153;Ă&#x153;mmetimin ulemasÄąnÄą taâ&#x20AC;&#x2122;zĂŽm edin. Zira onlar yeryĂźzĂźnĂźn yÄąldÄązlarÄądÄąr.â&#x20AC;?71 Ey ahalĂŽ, ahmaklÄąÄ&#x;Äąn lĂźzumu yoktur. BilmediÄ&#x;iniz din ilmini ehlinden ĂśÄ&#x;renin! Yoksa akibetiniz helak ve hĂźsrandÄąr. DiÄ&#x;er hadis-i Ĺ&#x;erifte:

9, â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹQâ&#x20AC;Ť > ×&#x203A;â&#x20AC;Ź40 â&#x20AC;Ť ) ×&#x203A;â&#x20AC;ŹPâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź8*â&#x20AC;Ť  ]! ×?â&#x20AC;Ź40â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹPâ&#x20AC;Ť?×?â&#x20AC;Ź-â&#x20AC;Ť ×&#x203A; ×? ×?â&#x20AC;Źmana-

yÄą hadis: â&#x20AC;&#x153;Ä°lmi ile amel edici ulemaya ikram ve iyilik edin. Zira ahkâm-Äą ilâhĂŽyi size tebliÄ&#x; etmek hususunda verese-i enbiyâlardÄąr. Onlara ikram eden, Cenâb-Äą Allahâ&#x20AC;&#x2122;a ve RasulĂźâ&#x20AC;&#x2122;ne ikram etmiĹ&#x; olur, ihanet edense Allahâ&#x20AC;&#x2122;a ve RasulĂźâ&#x20AC;&#x2122;ne ihanet etmiĹ&#x; olur.â&#x20AC;?72 Vay bu zamanÄąn MĂźslĂźmanlarÄąna ki, kimden bir mesele ĂśÄ&#x;renirse, ona hakaret etmek ister. Hâlbuki Allahâ&#x20AC;&#x2122;a ve RasulĂźne hakaret ettiÄ&#x;ini bilmez. Ă&#x2013;yle bir zaman ki, yaramaz adamlarla Ăźlfet etmek ister. RakÄącÄą, kumarcÄą ve tĂźrkĂźcĂź kimselerle Ăźlfet edip, Ăźnsiyet ederler, oturup kalkarlar. Ulema ile ve suleha ile oturmayÄą da kerih gĂśrmek istiyorlar. Hâlbuki Rasul-i Ekrem:

â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB j[8â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB Râ&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź3*â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź- 5â&#x20AC;Ť ×?* ×?â&#x20AC;Ź#E

Yani â&#x20AC;&#x153;Allah için MĂźslĂźman mĂźttakĂŽ (bir kimseyi) sevmek

farzdÄąr. Allah için fâsÄąk ve fâcirlere buÄ&#x;zetmek de farzdÄąr.â&#x20AC;?73 DiÄ&#x;er bir hadiste:40/ @

B A ( 40â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;ŹB? â&#x20AC;Ť < ×?â&#x20AC;ŹR( ) H

â&#x20AC;&#x153;Bir insan bir cemaati

yaptÄąklarÄą amel sebebiyle severse, yevm-i kÄąyamette onlarla haĹ&#x;rolur.â&#x20AC;?74

R( ) : Pâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź â&#x20AC;&#x153;Ä°nsan sevdiÄ&#x;i ile H haĹ&#x;rolunurâ&#x20AC;? demektir. DiÄ&#x;er hadis-i NebevĂŽde de: g? ) $ (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

demek oluyor. DiÄ&#x;er bir hadis-i Ĺ&#x;erĂŽfte:

(â&#x20AC;Ť ) ×?â&#x20AC;Ź$ Uâ&#x20AC;Ť ×?'×?â&#x20AC;Źg?"â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹP.â&#x20AC;Ťâ&#x20AC;&#x153; ×?â&#x20AC;ŹYalnÄąz baĹ&#x;Äąna oturmak, yaramaz insanlarla oturup konuĹ&#x;maktan hayÄąrlÄądÄąr. Ä°lim sahipleriyle oturmak da yalnÄąz oturmaktan hayÄąrlÄądÄąr.â&#x20AC;?75 Bu kelam-Äą Rasul-i Ekremâ&#x20AC;&#x2122;den anlaĹ&#x;ÄąlÄąyor ki, bu

â&#x20AC;Ť Ů&#x2C6;Ů&#x201A;ŘąŮ&#x2C6;ا Ů&#x2026;Ů&#x2020; ŘŞŘšŮ&#x201E;Ů&#x2026;Ů&#x2C6;Ů&#x2020; Ů&#x2026;Ů&#x2020;Ů&#x2021; اŮ&#x201E;ŘšŮ&#x201E;Ů&#x2026;â&#x20AC;ŹĹ&#x;eklinde benzer bir lafÄąz için bkz. KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, X, 250 (29338) (Ĺ&#x17E;amile v. 2). 72 KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hafa, I, 172 (512); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, X, 150 (28764, 28765) (Ĺ&#x17E;amile v. 2) 73 EbĂť Dâvud, XII, 200 (3983) Ahmed b. Hanbel, MĂźsned, XLIII, 307 (20341). Bu rivayette â&#x20AC;Ť بؚد ااŮ&#x201E;Ů&#x160;Ů&#x2026;اŮ&#x2020;â&#x20AC;ŹlafzÄą yer almamaktadÄąr. AyrÄąca bkz. KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hafa, I, 157 (468); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, IX,3 (24683) (Ĺ&#x17E;amile v. 2) 74 KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hafa, II, 202; KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, IX,21(24730). (Ĺ&#x17E;amile v. 2) 7575 Hâkim, MĂźstedrek, XII, 403 (5475); Beyhaki, Ĺ&#x17E;ĂźabĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ä°mân, X, 490 (4784); KeĹ&#x;fĂźâ&#x20AC;&#x2122;lHafa, II, 334 (2893); KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummal, IX, 43 (24846). (Ĺ&#x17E;amile v. 2)

71


42

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

zamanımızdaki adamlarla oturmaktan ise, selamet bir yere çekilip yalnız oturmak daha hayırlıdır. Çünkü Rasul-i Ekrem:

 F‫א א‬ :2 3 )  F‫ א א‬$ 

F‫ א א‬E3 ) F‫ א א‬O buyuruyor. Yani, “İnsanın hayırlısı, insana menfa-

ati dokunandır. İnsanın şerlisi, insana mazarratı dokunandır.”76 Bu zamanın insanları ile ülfet etmekle menfaat olmaz, mazarratı dokunur. Çünkü diyânet ve Müslümanlığı kısa olan adamdan ve Allah’tan korkmayan adamlardan ne menfaat öğrenebilirsin? Öyle ise ey Müslümanlar, aklınızı başınıza alınız da daima tevbe ve istiğfar ederek Cenâb-ı Allah’tan günahlarınızın afv ve mağfiret olunmasını dileyin. Gafil olmayın. Cenâb-ı Allah da tevbe edenlerin tevbelerini dergâh-ı ulûhiyetinde kabul eyleye, âmin.” Diğer bir vaaz örneği de Cuma namazı ile ilgilidir. Cuma Suresi’nin 9. ayeti metin olarak yazılıp, “Ey müminler, Cuma günü namaz için ezan okunduğu zaman zikr-i ilâhî olan Cuma namazına koşun ve alış verişi terk edin. Böyle yaparsanız bilmiş olunuz ki, sizin için hayırlıdır” şeklinde tercümesi zikr edildikten sonra, Cumanın önemi, Cuma namazının şartlerı ve Cuma namazının nasıl kılınacağı izah edilmiş; Cuma gününe, diğer mübarek gün ve gecelere gereken önemin verilmesi gerektiği hatırlatılarak vaaz tamamlanmıştır. 5- Mektupları

Ahmet Efendiye zaman zaman çevreden çeşitli sebeplerle mektuplar gelmiş, o da bunlara cevaplar yazmıştır. Bu mektuplar arasında asker mektupları olduğu gibi, ilmi tartışma için yazılanlar da vardır. Bunlardan birisi de abdest ayetindeki başın mesh edilmesi ile ilgilidir. “Hidayet Haktandır” başlığını taşıyan bu mektubu Ahmet Efendi “muhterem Sefer Efendiye”77 başlığından da anlaşılacağı üzere, Sefer Efendi adındaki bir hoca efendiye yazmıştır. Mektubun “asabiyetim tezâyüd etmektedir, bu da zât-ı fâzılâneye ta’rizdir” şeklindeki ilk satırından, o gün yapılmakta olan bir tartışmaya ilmi bir mutala ile sitemkâr bir cevap vermek amacıyla yazıldığını göstermektedir. Mektuptan elimizde olan kısmı 15 maddeyi içeren oldukça uzun bir metindir. Birinci madde diye numara verdiği ve “ser mezheb İmam-ı Azam ve İmam-ı Ebu Yusuf ve İmam-ı Muhammed rahmetullahi aleyhim hazretlerinHadisin birinci kısmı için bkz. Keşfü’l-Hafa, I, 393 (1254) “ve şerrü’n-nâs” diye başlayan kısma aynı lafızlarla rastlayamadık. 77 Ulu Camii İmamı. 76


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

43

den baĹ&#x;ka mĂźellif ve musannifinĂŽn kitaplarÄąna tân eden ve cehle nispet eden kimse(nin bu iddiasÄą), mĂźctehid(lik) iddia etmek sayÄąlabilirâ&#x20AC;? Ĺ&#x;eklindeki paragraf, mektubun yazÄąlÄąĹ&#x; amacÄą ve içeriÄ&#x;i hakkÄąnda bilgi vermektedir. Ä°lk beĹ&#x; maddede abdest ayetindeki baĹ&#x;Äąn meshedilmesi meselesinde â&#x20AC;&#x153;meshin miktarÄąâ&#x20AC;? ile ilgili mezhepler arasÄąndaki ihtilafÄąn sebebi, fÄąkÄąh usulĂź baÄ&#x;lamÄąnda bir takÄąm sorular sorularak tartÄąĹ&#x;ÄąlmÄąĹ&#x;, farz-Äą itikâdĂŽ ve farz-Äą amelĂŽ ayÄąrÄąmÄąna dikkat çekilmiĹ&#x;tir. BeĹ&#x; ve altÄąncÄą maddelerde taklĂŽd konusu ele alÄąnmÄąĹ&#x; ve mukallid dĂśrt kÄąsma ayÄąrÄąlarak, ehl-i tervĂŽc, ashab-Äą tercih ve ashab-Äą temyĂŽz açĹklanÄąp daha sonra da â&#x20AC;&#x153;bu zevât-Äą kiramÄąn haklarÄąnda, â&#x20AC;&#x2DC;kitaplarÄąna bidat-Äą seyyie yazmÄąĹ&#x;larâ&#x20AC;&#x2122; demek kĂźfrĂź iltizam etmez mi?â&#x20AC;? diye bir soru ile tamamlanmÄąĹ&#x;tÄąr. Yedinci maddeden itibaren ise Cuma namazÄą ve Cuma namazÄąnÄąn edasÄąnÄąn Ĺ&#x;artlarÄą aynÄą usul-i fÄąkÄąh metoduyla ve bir soruya cevap verecek Ĺ&#x;ekilde açĹklanmaktadÄąr.

Ahmet Efendi bir baĹ&#x;ka mektubunda da yine Cuma namazÄą ile ilgili â&#x20AC;&#x153;zĂźhr-i âhirâ&#x20AC;? meselesini ele almakta ve zĂźhr-i âhiri bidat olarak gĂśren birisine cevap vermektedir. ZĂźhr-i âhirin kÄąlÄąnmasÄą gerektiÄ&#x;ini, bu uygulamanÄąn sĂśylendiÄ&#x;i gibi bidat olmadÄąÄ&#x;ÄąnÄą bu konunun yer aldÄąÄ&#x;Äą ilk fÄąkÄąh kaynaklarÄąna vurgu yapÄąlarak ibarelerle deliller getirilmiĹ&#x;tir. Her iki mektubunda da Ahmet Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin, kaynaklar incelenmeden ve ilmi olmayan, itham edici bir Ăźslupla bu meselelerin ulu orta halkÄąn huzuruna getirilmesinden ĂźzĂźntĂź duyduÄ&#x;u ve sĂśz konusu kiĹ&#x;ilere karĹ&#x;Äą tarizkar bir uslup kullandÄąÄ&#x;Äą gĂśrĂźlmektedir. Bu her iki mektubun fÄąkÄąh usulĂź ve deliller açĹsÄąndan incelenerek deÄ&#x;erlendirilmesi baĹ&#x;ka bir çalÄąĹ&#x;manÄąn konusu olabilir. 6-Ayet Tefsirleri

Ahmet Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin Arapça olarak yazdÄąÄ&#x;Äą, çalÄąĹ&#x;mamÄązla da ilgili olan ve sure tefsirlerinin kaydedildiÄ&#x;i defterde yer almayan Tâ Hâ suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 124135. ayetleri Ăźzerinde kÄąsaca durmamÄąz yararlÄą olacaktÄąr. Ahmet Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin deftere yazdÄąÄ&#x;Äą sure tefsirlerinden ayrÄą olarak kaleme aldÄąÄ&#x;Äą Arapça tefsir notlarÄąndan birisi de, Tâhâ Suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 124-135. ayetleridir. Arapça olarak not ettiÄ&#x;i bu ayetlerin kÄąsa tefsirinde ĂśrneÄ&#x;in 124. ayette:

0 â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;ŹK " $ Q$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ " 5$ $ $

â&#x20AC;&#x153;kim zikrimden yĂźz çevirirseâ&#x20AC;? ifadesindeki â&#x20AC;&#x153;zikrâ&#x20AC;?

kelimesini â&#x20AC;&#x153;Kurâ&#x20AC;&#x2122;anâ&#x20AC;&#x2122;dan, tevhitten yĂźz çevirir; kitabÄąmÄą ve peygamberimi inkâr ederseâ&#x20AC;? diye tefsir ederek â&#x20AC;&#x153;zikrâ&#x20AC;?e â&#x20AC;&#x153;Kurâ&#x20AC;&#x2122;an ve Tevhid inancÄąâ&#x20AC;? anlamÄąnÄą

vermiĹ&#x;,

d â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

kelimesini de

2â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;keferaâ&#x20AC;? ile â&#x20AC;&#x153;kim inkâr ederseâ&#x20AC;? diye


44

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

manalandÄąrmÄąĹ&#x;tÄąr. AynÄą ayette geçen â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź R ," ;$

SR T $ 8 5$ ifadesini de â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź3O â&#x20AC;Ť×?×?â&#x20AC;ŹD

! â&#x20AC;Ť ×?>×?â&#x20AC;ŹQ3 Bâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź8>â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB â&#x20AC;&#x153;kÄąyamete kadar devam edecek olan kabirdeki Ĺ&#x;iddetli azabâ&#x20AC;? diye tefsir etmiĹ&#x;tir. AynÄą ayetin !$â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹS !U " â&#x20AC;Ť * ×?â&#x20AC;ŹT " $ $ " $ % % % -" C$ $ kÄąsmÄąndaki B â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źkelimesini Ä°bn Abbasâ&#x20AC;&#x2122;Äąn '8â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB â&#x20AC;Ť( ×?â&#x20AC;Źfiziki anlamda) â&#x20AC;&#x153;gĂśz

kĂśrlĂźÄ&#x;Ăźâ&#x20AC;? açĹklamasÄąnÄą naklederek manalandÄąrmÄąĹ&#x;tÄąr. Yani ayetin bu kÄąsmÄąnda Sahabe tefsirine yer vermiĹ&#x;tir. 126. ayette geçen

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ %:â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź$ I" :$ $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

cĂźmlesindeki

â&#x20AC;&#x153;ayetâ&#x20AC;? kelimesini â&#x20AC;&#x153;Kitap ve peygamberâ&#x20AC;? olarak, â&#x20AC;&#x153;sana ayetlerimiz: kitabÄąmÄąz ve peygamberimiz geldiâ&#x20AC;? diye tefsir etmiĹ&#x;tir.

 â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ IV $ ,$ +$

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź0 S^ â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź0 â&#x20AC;Ť ×?*<×?â&#x20AC;Ź#-â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹSâ&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;ŹW â&#x20AC;&#x153;amel ve ayetlerden yĂźz çevirmekâ&#x20AC;? diye hem etmiĹ&#x;tir. Yine aynÄą ayette geçen

kelimesini de

ikrarÄą terk etmek ve

â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź/ hem de d â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źkelimeleriyle tefsir

B. / (unutuldun) kelimesine de â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;ŹW/ (terk

edildin) anlamÄąnÄąn verildiÄ&#x;ni gĂśrĂźyoruz. 127. ayetin sonunda ise Ĺ&#x;u Ĺ&#x;ekilde

!A-â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;ŹW>- â&#x20AC;Ť ) ×?>×?â&#x20AC;Źd-â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź = $*â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB B â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹKA( â&#x20AC;Ť ×?×?â&#x20AC;ŹB â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;ŹEâ&#x20AC;Ťâ&#x20AC;&#x153; ×?â&#x20AC;ŹKurâ&#x20AC;&#x2122;anâ&#x20AC;&#x2122;dan yĂźz çevirmenin iki çok kÄąsa bir Ăśzetleme yapÄąlarak:

cezasÄą vardÄąr: DĂźnyada geçim sÄąkÄąntÄąsÄą çekmek, ahirette kĂśr olarak haĹ&#x;rolmakâ&#x20AC;? denilmiĹ&#x;tir.

W !" Tâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  X * % %Y Z$ " 2$ â&#x20AC;&#x153;gĂźneĹ&#x; doÄ&#x;madan Ăśnceâ&#x20AC;? ifadesini "2â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹJ â&#x20AC;&#x153;sabah namazÄąâ&#x20AC;?; â&#x20AC;Ť )×?â&#x20AC;ŹG $ % % Z$ " 2$ $ â&#x20AC;&#x153;gĂźneĹ&#x; batmadan Ăśnceâ&#x20AC;? ifadesini '-â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹJ â&#x20AC;&#x153;ikindi namazÄąâ&#x20AC;?; Z  "  â&#x20AC;Ť×? ' [ ×?â&#x20AC;ŹC$ â&#x20AC;Ť " ×?â&#x20AC;Ź5 $ ifadesini 5$% - #â&#x20AC;Ťâ&#x20AC;&#x153; ×?â&#x20AC;Źgece olduktan sonraâ&#x20AC;?; U8. kelimesini #' Pâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹA-â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ[â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹJ 130. ayette yer alan

â&#x20AC;&#x153;akĹ&#x;am ve yatsÄą nazÄąnÄą kÄąlâ&#x20AC;?;

Hâ&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ ,â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  \â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ Y" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ ifadesini 01â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹJ â&#x20AC;&#x153;ĂśÄ&#x;le na-

mazÄąâ&#x20AC;? diye tefsir ettikten sonra ĂśÄ&#x;le namazÄąnÄąn vaktine â&#x20AC;&#x153;etrâfeâ&#x20AC;&#x2122;n-nehârâ&#x20AC;? denilmesine de â&#x20AC;&#x153;ĂśÄ&#x;le namazÄąnÄąn vakti, zevâl anÄądÄąr. O da gĂźnĂźn ilk yarÄąsÄądÄąr. (Bunun) bitmesi (gĂźnĂźn) ikinci yarÄąsÄąnÄąn baĹ&#x;langÄącÄądÄąrâ&#x20AC;? Ĺ&#x;eklinde bir açĹklama


45

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

getirmiĹ&#x;tir. Ayetin

;:$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$  8$ $ "

kÄąsmÄąnda ise

B^/ kelimesinin baĹ&#x;ka bir

kÄąraatte, te harfinin Ăśtre ile â&#x20AC;&#x153;tĂźrdââ&#x20AC;? Ĺ&#x;eklinde okunmasÄąyla kazanacaÄ&#x;Äą ikinci bir anlam zenginliÄ&#x;i vurgulanarak tefsirde kÄąraat farklÄąlÄąklarÄąna da yer verilmiĹ&#x;tir. 131. ayette sebeb-i nĂźzul zikredilerek tefsirde nĂźzul sebebine yer verilmiĹ&#x;; 132. ayette â&#x20AC;&#x153;Hz. Peygamber (Sallallahu Aleyhi ve Sellem), ailesine bir zarar dokunduÄ&#x;unda bu ayeti okuyarak onlara namazla emrettiÄ&#x;iâ&#x20AC;? Ĺ&#x;eklindeki bir rivayete yer verilerek ayetin tefsirinde hadis-i Ĺ&#x;ereiflere de yer verilmiĹ&#x;tir.

Ahmet Efendinin Arapça olarak kaleme aldÄąÄ&#x;Äą bu çalÄąĹ&#x;masÄą, sanki ĂśÄ&#x;rencilerine okutmak Ăźzere hazÄąrladÄąÄ&#x;Äą bir ders notu gibidir. Ahmet Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin bir diÄ&#x;er notu da sure tefsirlerini yazdÄąÄ&#x;Äą defterin bir

sayfasÄąna kaydettiÄ&#x;i Nisâ suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 78. ayetindeki ile ilgildir. O bu lafzÄą Ĺ&#x;u Ĺ&#x;ekilde yorumlamÄąĹ&#x;tÄąr: â&#x20AC;&#x153;CenabÄą Hakkâ&#x20AC;&#x2122;Äąn

 # 1 , 5 Z] â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% Z" 2% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " "

 # 1 , 5 Z] â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% Z" 2% lafzÄą â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " "

ayetinin manasÄą Ĺ&#x;Ăśyle demektir:

MĂź'minin imanÄą ve mutĂŽin taatÄą, Levh-i MahfĂťza yazmasÄąyla ve yaratmasÄąyla ve rÄązasÄąyla ve sevmesiyledir ve tâattan farz olanlar emriyledir. Kâfirlerin kĂźfrĂź ve fasÄąklarÄąn fÄąskÄą ve Ĺ&#x;erleri Allah-u Teâlââ&#x20AC;&#x2122;nÄąn bilmesiyle ve dilemesiyle ve takdiriyle ve Levh-i MahfĂťza yazmasÄąyla ve yaratmasÄąyladÄąr. Kur'an-Äą 'AzĂŽm'inde,

 # 1 , 5 Z] â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% Z" 2% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " "

diye buyurdu. Yani "Ey

Muhammed, her Ĺ&#x;ey Allah u Teâla indindendirâ&#x20AC;? lakin rÄązasÄąyla ve sevmesiyle ve emriyle deÄ&#x;ildir. Zira Kur'an-Äą 'AzĂŽm'inde," â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź % " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

$

 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź8  ;$ ($ $ $ "

diye

buyurdu. Yani, "Allah-u Teâla kulunun kĂźfrĂźne râzÄą deÄ&#x;ildir, razÄą olmaz" demektir.â&#x20AC;?

Ahmet Efendi Ahzâb Suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin son ayetlerini farklÄą bir metotla tefsir etmiĹ&#x;tir. Onun bu tefsiri hem Arapça hem de TĂźrkçedir. Ă&#x2013;rnek olarak bu ayetlerin tefsirini burada zikretmek istiyoruz:

â&#x20AC;Ť (×?â&#x20AC;Ź82 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź% ) #(& â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź/ (4 0 ) â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź6â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź7 . (% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź 2 â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź0 3 54 / )  5â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź 0 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź 2 .%  ) â&#x20AC;Ť( ×? &×&#x203A;â&#x20AC;Ź1â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % # % ) â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź9&â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź7 : (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź9(4 % â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź78 <7 =>/ : <? @ABâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź# â&#x20AC;Ť ×?; ×?" ×?â&#x20AC;Ź/ ("â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź 4  0

â&#x20AC;Ť &×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź


46

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

â&#x20AC;&#x153;HâsÄąlÄą mana: Ya Ekremeâ&#x20AC;&#x2122;r-RusĂźl, nâs sana kÄąyâmetten sĂźal ederler. Sen onlara de ki, kÄąyametin ilmi ancak indallahtadÄąr.â&#x20AC;?

`<â&#x20AC;Ť! ×?â&#x20AC;Ź83< â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź0â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź6â&#x20AC;Ť×?( ×?â&#x20AC;Ź83 l<  â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź/ ! â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  l= 3 â&#x20AC;Ť)   ×?â&#x20AC;Ź  .â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  # -  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź3 k

â&#x20AC;&#x153;HâsÄąlÄą mana: Habibim, sana kÄąyameti ne gibi Ĺ&#x;ey bildirebilir? Meâ&#x20AC;&#x2122;mul ki kÄąyamet yakÄąn ola. Allah u Teâlââ&#x20AC;&#x2122;dan baĹ&#x;ka kÄąyametin vaktini ve vukua geleceÄ&#x;i zamanÄą bilen yoktur, olamaz.â&#x20AC;?

  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź%< â&#x20AC;Ť×?( ×?×?â&#x20AC;Ź-l , 40    â&#x20AC;Ť×? ×&#x203A;! )  ×?â&#x20AC;Ź2â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;ŹZD ()3  lâ&#x20AC;Ť ) ×? = ×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź-   â&#x20AC;Ť)×?  ×?â&#x20AC;Ź = k l l â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ ) â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź0 3 * /3 * (mâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źk  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źn â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź0   )3 

â&#x20AC;&#x153;TercĂźme: Allah u Teâlâ huzurundan tardla kâfirlere lânet etti ve ebedi cehennemde kalÄącÄą olduklarÄą halde onlar için ateĹ&#x; ihzar etti (hazÄąrladÄą).â&#x20AC;?

40- 3 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź-â&#x20AC;Ť ×? ×?â&#x20AC;ŹZâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹD ) 40123 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź1â&#x20AC;Ť'×?( (×?â&#x20AC;Źl  *  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źo   

  " 3 * ) k â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹD )

â&#x20AC;&#x153;Yani, kâfirler kendilerini cehennemden kurtaracak bir dost ve yardÄąmcÄą bulamazlar.â&#x20AC;?

 6A3 4?â&#x20AC;Ť! ×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź0 Bâ&#x20AC;Ť! ×?â&#x20AC;Ź0 ) p'/ 6â&#x20AC;Ť×? ×? ( ×?â&#x20AC;Ź  R ? > / Q = 3 )  B 4= 0 & !â&#x20AC;Ť*( ×?*×?â&#x20AC;Ź â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź-qâ&#x20AC;Ť×? ) ×?â&#x20AC;Ź3*â&#x20AC;Ť  ×? ×? ( ×?â&#x20AC;Ź-= q â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źn â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;ŹW  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź3  >3) â&#x20AC;Ť×?×? ×?â&#x20AC;Ź  , â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź =    = 

â&#x20AC;&#x153;TercĂźme: Ĺ&#x17E;ol gĂźnde ehli cehennemin ateĹ&#x; içinde yĂźzleri bir taraftan diÄ&#x;er tarafa dĂśndĂźrĂźldĂźkte onlar: Ne olaydÄą biz Allahâ&#x20AC;&#x2122;a ve RasulĂźne itaat etmiĹ&#x; olaydÄąk, derler.â&#x20AC;?

â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;ŹO (â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹP n â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź8â&#x20AC;Ť×? )  ×&#x203A;â&#x20AC;ŹPâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,r (â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź/ %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źn â&#x20AC;Ť ×?×?â&#x20AC;Źn â&#x20AC;Ť?! )    ×?â&#x20AC;Ź2.â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB -3 (â&#x20AC;Ť)  <×? ×?â&#x20AC;Ź  , â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź-= q  60â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź#8, ) B -3 )3â&#x20AC;Ť( '×? ) ×?â&#x20AC;ŹJ l8.â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  â&#x20AC;Ť? ×?â&#x20AC;Źs ^ â&#x20AC;Ť×? ) ×?â&#x20AC;ŹPâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź1

â&#x20AC;&#x153;TercĂźme: Bizim Rabbimiz, biz seyyidlerimize, bĂźyĂźklerimize itaat ettik. Onlar da bizi idlâl ettiler, yolumuzu Ĺ&#x;aĹ&#x;ÄąrttÄąlar. Ä°Ĺ&#x;te bĂśyle demekle tazarru ederler, derler ki:â&#x20AC;?


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

47

Zâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹD B2-^ B -3 (Zâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  D - = â&#x20AC;Ť )  ) ×?â&#x20AC;Ź2 -= ^ ) Pâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź8â&#x20AC;Ť ×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź%â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź.â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB -3 (4 0/ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źt n â&#x20AC;Ť)    ×?â&#x20AC;Ź = = â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź8â&#x20AC;Ť×?×? ×&#x203A;â&#x20AC;ŹD 40D â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź-â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹWW â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź- 6 (â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źl8â&#x20AC;Ť ×? ×&#x203A;â&#x20AC;Źk -=  40 = - = â&#x20AC;Ť )  ×?â&#x20AC;Ź4&\ = k

â&#x20AC;&#x153;TercĂźme: Ey Rabbimiz, bĂźyĂźklerimize azaptan iki kat ver ve onlara bĂźyĂźk azapla azap et ki, o azaptan kurtulma Ăźmidi olmasÄąn. Bu sĂśzleriyle kendilerini idlâl edenlerden intikam almak isterler.â&#x20AC;?

l 4?, 9? â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB?  Pâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹD3â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB 6 (â&#x20AC;Ť ×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź/ * â&#x20AC;Ť×?  ×?â&#x20AC;Źt )3  Dâ&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź0 3s â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źn â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź3 ) l  =  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  â&#x20AC;Ť  ×&#x203A;â&#x20AC;Źuâ&#x20AC;Ť ×?  ×? <×? ×?â&#x20AC;ŹK01 ( â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹK â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź8  )   9â&#x20AC;Ť( <×?×? ×?â&#x20AC;ŹB,  D â&#x20AC;Ť) ×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź t â&#x20AC;Ť = ×?â&#x20AC;Ź7 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źt )3  ! â&#x20AC;Ť ×?> ×?â&#x20AC;Ź9 6â&#x20AC;Ť×?( ×?â&#x20AC;Ź0 k l  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;TercĂźmesi: Ey mĂźminler, siz BenĂŽ Ä°srâilâ&#x20AC;&#x2122;den Ĺ&#x;ol kimseler gibi olmayÄąn ki, onlar Musa (AS)â&#x20AC;&#x2122;ya eza ettiler OnlarÄąn ezalarÄą Ăźzerine, onlarÄąn iftira ederek sĂśyledikleri Ĺ&#x;eyden Allah u Teâlâ Musa (AS)yÄą tebrie eyledi. Hâlbuki Musa (AS) indallah efdal câh ve mansÄąp sahibi idi. Ä°ndallah dĂźasÄą makbul ve istediÄ&#x;i verilirdi.â&#x20AC;?

l (vâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź3 k l , *k = < â&#x20AC;Ť )  < ×?â&#x20AC;Ź4â&#x20AC;Ť×? ×? ×?  ×&#x203A;â&#x20AC;Ź-qâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź6â&#x20AC;Ť >×? ×? ( ×?â&#x20AC;Ź/â&#x20AC;Ť×?  ×? ×?â&#x20AC;Źt )3  D â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź0 3s â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źn â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź3 ) F 5>â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź%â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź.?â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹX2( w iâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹBâ&#x20AC;Ť <×? ×?×? ×? <×?×? ×?â&#x20AC;Ź6â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź 4â&#x20AC;Ť  ×&#x203A;â&#x20AC;Ź2 [= 3  ) (Wâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4â&#x20AC;Ť ×? ×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź#8>3 6â&#x20AC;Ť( ×?â&#x20AC;Ź4â&#x20AC;Ť ×? = ×?  ×&#x203A;â&#x20AC;Ź4â&#x20AC;Ť  ×&#x203A;â&#x20AC;ŹU= ? '= 3) $ #â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź = = = = 4â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź7 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź3 6â&#x20AC;Ť( ×?â&#x20AC;Ź4â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź 7 = 

â&#x20AC;&#x153;TercĂźme: Ey mĂźminler, muharrematÄą irtikâptan nefsinizi sakÄąnÄąn ve sĂśzĂź gayet doÄ&#x;ru sĂśyleyin ki, Allah u Teâlâ sizin amellerinizi Äąslah ve gĂźnahÄąnÄązÄą maÄ&#x;firet etsin.â&#x20AC;?

l @â&#x20AC;Ť×?( > ×?â&#x20AC;Ź   = >  ) K  â&#x20AC;Ť( ×?â&#x20AC;Ź9  ,   ) K  â&#x20AC;Ť ×? ( ×?â&#x20AC;Ź: ; 3 )=   ) k 1  â&#x20AC;Ť@×?â&#x20AC;Źk =  @â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź â&#x20AC;Ť×?" ! "×? ) ×? ×? "×? ×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;TercĂźme: Demek oluyor ki, bir kimse Allah ve RasulĂźne itaat ederse muhakkak korkularÄąndan kurtuldu, bĂźtĂźn metalibine (isteklerine) nâil oldu. Ä°nsanlarÄąn haramdan kaçĹnmakla doÄ&#x;ru sĂśylemeye dikkat etmeleri lazÄąm.â&#x20AC;?


48

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

 .â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB? ) %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź8-â&#x20AC;Ť ×?;×? ! ×?â&#x20AC;Ź6â&#x20AC;Ť) ×? ×?  =^  ×? =×?* ×?  !( ×?â&#x20AC;Ź Vâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź.â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź#&â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB? (Vâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź    t    8" = â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źd *â&#x20AC;Ť) =×?â&#x20AC;Ź BWâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹjTâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2â&#x20AC;Ť ×?* ×?! ×?;×? ! ×?â&#x20AC;Ź%â&#x20AC;Ť ×?×?â&#x20AC;ŹFâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź8 )â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź5â&#x20AC;Ť( <×?â&#x20AC;Ź5â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź =    Q â&#x20AC;Ť ×?×&#x203A;×?â&#x20AC;ŹPâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹW3â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹJ'â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹPâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź%â&#x20AC;Ť ×?* ×?! ×?â&#x20AC;Ź%-. )â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź5â&#x20AC;Ť <×?â&#x20AC;ŹK%â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź8 â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź0^

5â&#x20AC;Ť ×?×&#x203A;×?â&#x20AC;ŹB 5-â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;Ź3â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹPâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹE< x3â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹY S8â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źe( â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹE  ) >= 2 O= â&#x20AC;Ť )  ×?â&#x20AC;ŹZâ&#x20AC;Ť>×?â&#x20AC;Ź-â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹGâ&#x20AC;Ť×?( ×?×?â&#x20AC;Ź0  ?=  = 3 = â&#x20AC;Ť ) ×?  ) ×?â&#x20AC;Ź:Tâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź%â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź9?â&#x20AC;Ť×? ×&#x203A;â&#x20AC;ŹD& â&#x20AC;Ť ×?×?â&#x20AC;Ź =  #  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź5â&#x20AC;Ť <×?â&#x20AC;ŹQ%*â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB -3 ( â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź. = *â&#x20AC;Ť×? =×?â&#x20AC;Ź0 ?  (  ) â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź0?( ) â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź0 )2$ (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź0 =  Sâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź#0 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź0>;/ 4? 5â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź8"â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źd*â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹVâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź.â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB? S^ Bâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹQ%*

S8< V+, â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹS3@ S .( â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź5â&#x20AC;Ť×? <×?â&#x20AC;Ź0 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź5â&#x20AC;Ť×? <×?â&#x20AC;Ź0 â&#x20AC;Ť&×? ×?â&#x20AC;ŹD$â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;TercĂźme: Biz gĂśklere ve yere ve daÄ&#x;lara tekâlĂŽf- ilâhiyyemizden ibaret olan emaneti kabĂźllerini emrettik. Onlar da bu emaneti gĂśtĂźrmekten çekindiler ve bu emaneti yoluyla eda edememekten korktular ve insan emaneti kabul etmekle edasÄąna cĂźret etti.â&#x20AC;?

9  + 6â&#x20AC;Ť( ×?â&#x20AC;Źv *  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź k 0  ) 9.2  6â&#x20AC;Ť ×?( ×?â&#x20AC;Ź  â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź9  â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;Ź k ? a

â&#x20AC;&#x153;TercĂźme: Zira insan son derece nefsine zulmeder. Ĺ&#x17E;iddetle câhil, akibet-i umuru idrakten acizdir. Emanet ile murat, tekâlĂŽf-i ilâhiyyenin cĂźmlesine Ĺ&#x;amildir.

Semâvât ve arza tekâlĂŽfi kabul etmelerini emrin manasÄą da Ĺ&#x;u demek oluyor ki, tekâlĂŽfin azametini tasvirdir. Yani semâvât ve arzÄąn bu kadar cesametleriyle beraber, onlar idrak sahibi olsalar da emâneti kabulĂź teklif etmiĹ&#x; olsaydÄąk, kabulden imtina ederler, akibetin vahametinden korkarlardÄą. Lakin insan akibeti dĂźĹ&#x;ĂźnemediÄ&#x;inden kabul etti demektir.â&#x20AC;?

 > â&#x20AC;Ť ×? ) ×? =  ×?â&#x20AC;ŹZD-3 !â&#x20AC;Ť ×?* ×?â&#x20AC;ŹQ%â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź#8< 5â&#x20AC;Ť>×?â&#x20AC;Ź3 ()>l â&#x20AC;Ť ×? ×? =  ×?â&#x20AC;ŹZDH  - ) ) (Vâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź      â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;ŹA= = â&#x20AC;Ť ) ×?â&#x20AC;Ź5â&#x20AC;Ť×&#x203A;)( ) ×?×?â&#x20AC;Źl A= = â&#x20AC;Ť ) ×?â&#x20AC;ŹPâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź. â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź !â&#x20AC;Ť ×?* ×?â&#x20AC;Ź40â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;ŹW Pâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź. â&#x20AC;Ť( ) ×?â&#x20AC;ŹVâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź    l )  _=  = â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB?  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ  W 3  ) !â&#x20AC;Ť ×?* ×?â&#x20AC;ŹQ%â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź#8< x( Q%â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB â&#x20AC;Ť ×&#x203A;×?×?â&#x20AC;Ź40*    _= = â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź !â&#x20AC;Ť ^ ×? ×?* ×?â&#x20AC;Ź#< !â&#x20AC;Ť ×? ) ×?* ×?â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź40(3 40303 6â&#x20AC;Ť( ×?â&#x20AC;ŹVâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź 


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

) _â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź3â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź013 â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź0D- â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;ŹAâ&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;ŹO iâ&#x20AC;Ť ×? ×?â&#x20AC;ŹYâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2 01 l ) _â&#x20AC;Ť×?( ×?â&#x20AC;Ź  â&#x20AC;Ť )  ×&#x203A;â&#x20AC;Ź9? ZW k 2 \ â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź k ( ) 40 Zâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź/ ) (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

49

â&#x20AC;&#x153;TercĂźme: Biz kadÄąn ve erkek mĂźnafÄąklarÄą ve mĂźĹ&#x;rikleri taâ&#x20AC;&#x2122;zĂŽb etmek ve erkek ve kadÄąn mĂźminler Ăźzerine tevbelerini kabul etmek için insana tekâlĂŽfin kabulĂźnĂź emrettik. Zira Allah u Teâlâ kullarÄąnÄąn kusurlarÄąnÄą afveder ve tevbelerini kabul etmekle merhamet buyurur. Ä°Ĺ&#x;te asilere azap etmek ve taat edenlere sevap vermek hikmetine mebni emaneti insana tahmil etti demektir.â&#x20AC;? Ahmet Efendi, HaĹ&#x;r Suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin son ßç ayetinin tefsirinde Ăśnce esmâ-i HĂźsnââ&#x20AC;&#x2122;nÄąn kelimelerine kÄąrÄąk mana verip daha sonra toplu bir mana ile tefsir etmiĹ&#x;tir. BazÄą esmâ-i ilâhiyyelerin tefsirinde Ä°bn Abbas ve Ä°bn Mesuâ&#x20AC;&#x2122;d gibi sahabelerin açĹklamalarÄąna da yer verilmiĹ&#x;tir. Ondan baĹ&#x;ka

*$ .% ( â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

yoktur ilâh /â&#x20AC;Ť( ' ×?â&#x20AC;Ź$ Ol Allah ki,

^ <$ " â&#x20AC;Ť ×? ×?â&#x20AC;Ź$ gayblarÄą Biliciâ&#x20AC;&#x2122;dir " %

$

= â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  $ gayb olmayanlarÄą da Biliciâ&#x20AC;&#x2122;dir. $ )$ Tâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

0 â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź % # *$ .%

 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% !" â&#x20AC;Ť* ×?â&#x20AC;Ź$ .% Ol Rahmanâ&#x20AC;&#x2122;dÄąr Rahimâ&#x20AC;&#x2122;dir %  

â&#x20AC;&#x153;TercĂźme: O Allah u Teâlââ&#x20AC;&#x2122;dan baĹ&#x;ka MabudĂźn biâ&#x20AC;&#x2122;l-Hak yoktur. Ancak MabudĂźn biâ&#x20AC;&#x2122;l-Hak Odur. Gizli ve aĹ&#x;ikar, hazÄąr ve gaibin her zerresini bilir. O Allah u Teâlâ ki dĂźnyada mĂźmin ve kâfir biâ&#x20AC;&#x2122;l-cĂźmle mahlukatÄąna, ahirette yalnÄąz mĂźminlere ihsan edicidir.â&#x20AC;?

*$ .% ( â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źyoktur ilah /$ â&#x20AC;Ť( ' ×?â&#x20AC;Ź$ Ol Allah ki 0  â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź % # *$ .% Meliktir 5 3 * 6Dâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4Tâ&#x20AC;Ť ×?×?â&#x20AC;Ź9â&#x20AC;Ť×&#x203A;( ?×&#x203A;â&#x20AC;Ź %  !$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ) Ondan baĹ&#x;ka

AyÄąplardan beridir

â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź3O *  J &â&#x20AC;Ť ×?;×?â&#x20AC;Ź6â&#x20AC;Ť( ×?â&#x20AC;ŹP % 1_ U% " â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź

yTâ&#x20AC;Ť ) ×? >×?â&#x20AC;Ź6Dâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź6â&#x20AC;Ť ( ×?â&#x20AC;Ź% $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  ).

9?a ) Fâ&#x20AC;Ť ×? ) ×? ×?â&#x20AC;Ź6Dâ&#x20AC;Ť & ×?â&#x20AC;ŹFâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź8 )â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź5â&#x20AC;Ť( <×?â&#x20AC;Ź% 5 6" !% " â&#x20AC;Ť )×?â&#x20AC;ŹEmin edicidir


50

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

^<( 0â&#x20AC;Ť   ×? `!×?) ×?â&#x20AC;Ź1)Tâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹPâ&#x20AC;Ť ×? ×?â&#x20AC;Źaâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2 (% ! )$ !% " â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;Ź " /2B /U 7   bâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹUâ&#x20AC;Ť* ×?â&#x20AC;Ź. Z2 &c9 /, Bâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź-â&#x20AC;Ť ) ×?â&#x20AC;Ź4>W â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹRâ&#x20AC;Ť \×?â&#x20AC;Ź6â&#x20AC;Ť>( ×?â&#x20AC;Ź% >8$ " â&#x20AC;Ť )×?â&#x20AC;ŹAzabÄą yerli yerince edicidir.

K%â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź8 B? Râ&#x20AC;Ť( ×?[×?â&#x20AC;ŹHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź %  d$ " â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;ŹKullarÄą Ăźzerine Cebbârâ&#x20AC;&#x2122;dÄąr. 9Tâ&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;ŹB? (â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ I$ !% " â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;ŹMĂźtekebbirâ&#x20AC;&#x2122;dir. %e  # 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ -$ " % MĂźnezzeh oldu Allah 4* $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% T" % â&#x20AC;Ť !×?â&#x20AC;Ź$ Ondan ki, Ĺ&#x;irk getirirler.

â&#x20AC;&#x153;Allah u Teâlâ mĂźĹ&#x;riklerin isnad ettikleri Ĺ&#x;eylerden mĂźnezzehtir ve mukaddestir. Zira Allah u Teâlâ onlarÄąn Ĺ&#x;erĂŽk ve nazĂŽr dedikleri Ĺ&#x;eylerin cĂźmlesinden âlĂŽ ve beridir.â&#x20AC;?

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % # *$ .% Ol Allah ki

Pâ&#x20AC;Ť ×?*×?â&#x20AC;ŹZJâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB f; ? 6â&#x20AC;Ť( ×?â&#x20AC;Źf% â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źg$ " â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;ŹYaratÄącÄąâ&#x20AC;&#x2122;dÄąr.

[ % Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹYoktan var edicidir.

i?3 6Dâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź6â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹBG â&#x20AC;Ť×&#x203A;×? ×?â&#x20AC;Ź7 Qâ&#x20AC;Ť ×?*(×?â&#x20AC;ŹB â&#x20AC;Ť( ×?â&#x20AC;ŹH% *e h$ !% " â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;ŹSuret vericidir.

K33 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB? i?â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź

&% ' â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ " $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź/% $ ) Allah u Teâlâ için birçok gĂźzel isimler vardÄąr. O isim J-â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹVâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2'â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB? !â&#x20AC;Ť( ×?×?â&#x20AC;ŹOc," -% " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

Lerin her biri gayet gßzel ve yßksek manaya ve sĹfât-Ĺ âliyeye delâlet eder ki, o isimlerin eseri mahlukât ßzerinde zuhur eder.

/% $ 3 % e $ % Tesbih eder Onu.  *!â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5)Her ne ki gĂśklerdedir i?â&#x20AC;Ť( ) ×?â&#x20AC;Źiâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ 


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

B( PIO #â&#x20AC;Ť ) ×&#x203A;â&#x20AC;Ź6â&#x20AC;Ť( ×?â&#x20AC;ŹQ H" $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ )Her ne ki yerlerdedir.

51

â&#x20AC;&#x153;Hulasa: GĂśklerde ve yerde olan cĂźmle mahlukât cemi nakâisden Vâcib Teâlââ&#x20AC;&#x2122;yÄą her zaman takdĂŽs ve tenzĂŽh eder. zira mahlukâĹn herbir ferdinin her zerresi nice yĂźz binlerce ulviyet-i ilâhiyyeye delâlet ettiÄ&#x;inden Allahâ&#x20AC;&#x2122;Äąn isimlerinin eseri her birinde ayrÄą ayrÄą zuhur ederek tesbih etmekte ber devamdÄąrlar.

â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź-$ " â&#x20AC;Ť> ×?â&#x20AC;Ź% >8$ " â&#x20AC;Ť* ×?â&#x20AC;Ź$ .%  Ol emrinde galib, yerli yerince hĂźkmedicidir. %

â&#x20AC;&#x153;O Allah u Teâlâ ilminin taaluk ettiÄ&#x;i mevcudâtÄąn cĂźmlesi Ăźzere Galib ve umum efââ&#x20AC;&#x2122;lĂŽ hikmete muvâfÄąktÄąr. Hiç kimse tarafÄąndan mĂźdafa olmaksÄązÄąn irade ettiÄ&#x;i Ĺ&#x;eylerin her birini yerli yerince icra edicidir.â&#x20AC;?

Ahmet Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin Bakara Suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 1-8. ayetleri, 255. ayeti (AyetĂźâ&#x20AC;&#x2122;lKĂźrsĂŽ) ve 285-286. ayetleri (âmeneâ&#x20AC;&#x2122;r-RasulĂź) nin tefsiri de bu baĹ&#x;lÄąk altÄąnda zikredilecek çalÄąĹ&#x;malardandÄąr. Ancak Tefsir defterindeki yerini bozmamak için buraya almayÄą uygun bulmadÄąk. 7-DiÄ&#x;er NotlarÄą ve Ă&#x2021;alÄąĹ&#x;malarÄą

Bunlardan ayrÄą olarak Ahmet Efendinin okuduÄ&#x;u kitaplardan dĂźzensiz bir Ĺ&#x;ekilde kaleme almÄąĹ&#x; olduÄ&#x;u bazÄą Arapça hadis, ayet veya çeĹ&#x;itli kaynaklarda rastladÄąÄ&#x;Äą itikâdĂŽ, ahlâkĂŽ ve tasavvufĂŽ notlarÄą da vardÄąr. Bunun sebebi, çok Ăśzel zaman ve durumlarda hem vaaz hem de hutbelerini satÄąr satÄąr yazma ihtiyacÄą duymuĹ&#x; olsa da, bazÄą zamanlarda da kÄąsa notlarla vaazÄąnÄą veya hutbesini okuma ihtiyacÄąndan kaynaklanmÄąĹ&#x; olabilir. Bir baĹ&#x;ka sebep de talebelerine ders okutan bir hoca olarak, okuttuÄ&#x;u derslerde talebelerine ek bilgi aktarmak veya dersin anlaĹ&#x;ÄąlmasÄąna katkÄą saÄ&#x;lamak için çeĹ&#x;itli kaynaklardan yararlandÄąÄ&#x;ÄąnÄą gĂśsteren notlar da olabilir. Hadis ile ilgili notlarÄąnda MeĹ&#x;ârikuâ&#x20AC;&#x2122;l-Envârâ&#x20AC;&#x2122;Äąn, KasĂŽde-i BĂźrde açĹklamalarÄąnda Muhammed HâdimĂŽâ&#x20AC;&#x2122;nin BerĂŽka adlÄą eserinin sÄąklÄąkla kaynak olarak kullanÄąldÄąÄ&#x;Äą gĂśrĂźlmektedir. Ancak onun KasĂŽde-i BĂźrde açĹklamalarÄąnÄą konu alan ve C.Ă&#x153;. Ä°lahiyat FakĂźltesiâ&#x20AC;&#x2122;nde Feyza Demir tarafÄąndan hazÄąrlanan bir Lisans tezi çalÄąĹ&#x;masÄą yapÄąldÄąÄ&#x;Äą için biz burada bu notlarÄąndan bahsetmeyi uygun bulmadÄąk. 8-Sure Tefsirleri

Ahmet Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin sure tefsirlerini kaydettiÄ&#x;i defteri esas alarak, onun yeptÄąÄ&#x;Äą çalÄąĹ&#x;mayÄą ve tefsirciliÄ&#x;ini incelemeye çalÄąĹ&#x;acaÄ&#x;Äąz.


52

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

8.1- Sure Tefsirlerinin Genel Değerlendirmesi

Ahmet Edendi, vaazına besmele, hamdele ve salvele ile başlamış, bunun sebeplerini de ilgili hadisleri zikrederek açıklamıştır. Vaaz üslubunda cemaate hitap ederek yaptığı açıklamada onlara konuyu öğretmeyi de ihmal etmemiştir. Bunun için hadisleri metin olarak zikretmekte, daha sonra da manasını kaydetmektedir. Ahmet Efendi ikinci olarak, ayetleri sırasıyla teker teker, konu başlığı gibi ele almakta ve her bir ayeti ilgili hadislerle izah etmektedir. Hem ayetlerin hem de hadislerin metin ve manasını zikretmektedir. Hadislerin kaynaklarına rümuzla işaret etmektedir. Hadislerin senet zincirini vermediği gibi, metin tenkidi vs gibi hadis ilminin konusu olan meselelere yer vermemektedir ki, zaten vaazda bu türden teknik ayrıntılara yer vermesi de beklenemez.

Ahmet Efendi, kürsüde cemaate söyleyeceği her şeyi yazıya dökmüş, baştan sona tam bir vaaz metni oluşturmuştur. Hitap cümleleri, duruma göre değişiklik göstermekte: “Ey cemaat, ey Müslümanlar, ey cemaat-i müslimîn, ey ihvân-ı dîn, ey arkadaşlar, ey ahâlî” gibi hitap cümlelerine konunun bağlamı içerisinde yer vermiştir. Yine anlatım sırasında soru cümleleri ve soruya verilen cevapla konunun daha iyi anlaşılmasını sağlayacak pekiştirmeler yapılmıştır. Uyarı cümlelerine de yer verilmiş: “ey cemaat aklınızı başınıza alın; ey Müslümanlar, siz de ona göre düşününüz” gibi ifadeler konunun akışı içerisinde yer almıştır. Hadislerin Türkçe anlamını verirken birçok defa “ey ümmetim, ey ümmet-i ashabım” gibi hitap cümleleriyle başlanmış, adeta kendi muhataplaını hadisin zikredildiği ortama çekmeğe çalışmıştır. Bir taraftan konunun ahkâmına işaret edilirken, bu ahkâmın daha çok toplumda görülen ahlakî zaafiyetlerin eleştirilerine mesned ve sebeb yapıldığı görülmektedir. Bu sebeple eleştirilerin zaman zaman bir serzenişe, zaman zaman da bir ithama dönüştüğü de görülmektedir. Adeta muhataplar zaman zaman ikaz edilmiş, zaman zaman onore edilmiş, zaman zaman da düşündürülmeye, içinde bulundukları durumdan bir an önce kurtulmalarının gerekliliğine dikkatleri çekilmiştir. Genel inanç ve ahlak ilkeleri çerçevesinde konuları ele alma üslubu sure tefsirlerinde de rastlanan bir durumdur. Bu sebeple Ahmet Efendi’nin eseri olarak gördüğümüz ve düzenli bir şekilde deftere kaydederek kaleme aldığı sure tefsirleri ile ilgili şunları söyleyebiliriz:


Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

53

8.2- Sûre Tefsirleri İle İlgili Genel Bilgiler

Hayatı hakkında bilgi verirken de belirttiğmiz gibi Menzioğlu Ahmet Efendi, XIX. Yüzyılın sonu ile XX. Yüzyılın birinci yarısında yaşamış bir âlimdir. Bu yıllar, hatırlanacağı üzere Osmanlı İmparatorluğu’nda sosyal ve siyasal çalkantıların, ekonomik yoksullukların, bölünmelerin, parçalanmaların ve işgallerin yaşandığı yıllardır. Bu yıllar, matbuat imkânlarının kısıtlı, eğitim imkânlarının yetersiz, millet olarak (yoksulluklar, savaşlar vs sebeplerle) yorgunlukların hat safhaya ulaştığı yıllardır. Menzioğlu Ahmet Efendi, yaşadığı bu zaman dilimi içerisinde iki dünya savaşını ve bir kurtuluş mücadelesini bizzat görmüş, imparatorluktan cumhuriyete geçişteki birtakım değişim ve dönüşümlerin sosyal ve siyasal sancılarını hem tanık hem sanık sıfatıyla yaşamıştır. Bu dönemde ilim yoluna adım atan Menzioğlu Ahmet Efendi uzunca denilebilecek bir medrese eğitimiyle, günün şartlarına göre Anadolu’da alınabilecek belki en iyi eğitimi alarak yetiştiği ve medrese müfredatına uygun olarak tefsir alanında ulaşa bildiği kaynakları okuyarak bir birikim oluşturduğu söylenebilir.

Ehl-i Sünnet mezhebine bağlı bir eğitimle yetişen Ahmet Efendi bir taraftan resmi bir görev kabul etmemiş, diğer taraftan da kendisinin halkı dini konularda irşad etmek ve bildiklerini başkalarına öğretmekle sorumlu olduğunu düşünerek hem okumak, hem okutmak, hem de va’z u nasihatta bulunmaktan bir an bile geri kalmamaştır. Ahmet Efendi, bir eğitim kurumu çatısı altında değil de zaman zaman evinde, zaman zaman köyünün camisinde, zaman zaman uzak yerlerden gelen talebelere kendinin belirlediği geçici mekânlarda, halkın toplu olarak bulunduğı cemiyetlerde, problemlerinin çözümü için kendisine müracaat edildiği ortamlarda gönüllü olarak bu faaliyetlerini sürdürmüştür. Bu faaliyetler onu sürekli olarak okumaya ve okuduklarından defterlere düzenli notlar tutmaya götürmüş, tefsir çalışmaları da böyle bir sistemli ve düzenli not tutma çalışmasının bir ürünü olarak ortaya çıkmış olabilir. Çünkü o bir taraftan talebe okutmuş, onları okutmak için kendisi ders hazırlamış, hazırladığı bu notlarla öğrencilerine ders anlatmış, bunun için de çalışmasında ilim dilini ve tefsir metodunu kullanmıştır. Bir taraftan halkı aydınlatırken bir taraftan da çevresindeki itikâdî, amelî ve ahlakî yanlışlıklarla mücadele etmiş, bunun için de kaynaklardan aktardığı bilgileri ilim ve muhakeme süzgecinden geçirip vicdanlarda etki uyandıracak bir üslup kullanmıştır. Bu sebeple müellifin, tefsirinde dirayet metoduna ağırlık verdiği söylenebilir. Zira merhumun yazdığı sure tefsirleri orta ha-


54

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

cimde, fazla teferruat içermeyen bazı rivayetleri, nüzul sebeplerini, sahabe ve tabiin görüşlerini içerse de ağırlıklı olarak dirayet tefsir özellikleri taşıyan bir çalışmadır. Bu çalışma niçin yapılmış olabilir?

Ahmet Efendi’nin bu çalışmayı niçin yaptığı ile ilgili elimizde kesin bir bilgi yoktur. Belki o, tefsir ettiği surelere bir mukaddime yazmış olsaydı, oradan bununla ilgli açık bir bilgiye ulaşılabilirdik. Ancak çalışmanın bir mukaddimesi bulunmadığından, müellifin bu konudaki amacının ne olduğunu açıkça ortaya koyan bir bilgiye ulaşma şansına sahip değiliz. Bu sebeple biz de bu sorunun cevabını, yukarıda genel bilgiler başlığı altında ele aldığımız sosyal şartlardan kaynaklanan özel durumları ve tefsirin genel özelliklerini göz önüne alarak şu şekilde özetleyebiliriz:

1- Ahmet Efendi, Medrese müfredatı çerçevesinde temel tefsir kaynaklarını tanımış ve ilgili üstatlardan okuyup gerekli donanıma ulaşmış bir ilim adamı olarak kendisinden tefsir okumak isteyen talebelerine ders okutmak için böyle bir çalışma yapmış olabilir. Zira dönemin şartları da göz önüne alındığında, Ahmet Efendi’nin öğrencilerine hem teknik tefsir bilgilerini öğretmek, hem de ehl-i sünnetin temel görüşleri çerçevesinde Kur’an’ı anlamalarına yardımcı olmak için önceden hazırladığı ders notlarıyla öğrencilerine ders okutmanın daha yararlı olacağına kanaat getirmesiyle bu sure tefsirleri meydana gelmiş olabilir. Arapça sarf ve nahiv bilgilerine, kelime tahlillerine ve Müşkilü’l-Kur’an, müteşabihât gibi konulara yer vermesinden böyle bir sonuca varmak mümkündür. 2- Ahmet Efendi, çevresinde tanınan bir âlim olarak ilmi yeterliliği tartışmasız kabul edildiği için onun vaaz ve sohbetlerinde bulunanlar arasında halktan okuma yazma bilmeyenler olabildiği gibi, belli seviyede ilim adamları da bulunur, herkes kendi seviyesine göre istifade ederdi. Bu durumda olan bir kimsenin önceden hazırlanarak cemaatinin karşısına çıkması, her seviyeden insanların istifade edeceği bilgileri bir arada vermesi kendisi hakkındaki kanaatleri pekiştirmiş olmasının yanı sıra böyle bir eserin de ortaya çıkmasına vesile olmuş olabilir. Onun, çevresinde gözlemlediği inanç zaafiyetlerine, ibadetlerdeki gevşekliğe ve ahlak konusundaki zafiyetlere ehl-i sünnet anlayışı çerçevesinde bizzat Kur’an penceresinden ve kaynaklardaki en gerekli bilgileri süzerek özetlemiş olmasından bu sonuca ulaşmak mümkündür.


Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

55

3- Âlimlerin camilerde ders halkası oluşturmaları çok eskilere dayanan bir gelenektir. Bu gelenek medrese kültürüne sahip âlimlerimiz tarafından yakın zamana kadar devam ettirilmiştir. Bugün bile bu geleneği sürdüren âlimlerimiz ve bu geleneklerin yaşatıldığı camilerimiz mevcuttur. Bu gelenekte, ehil olan üstatlar haftanın belli günlerinde veya günün belli vakitlerinde (sabah namazından sonra, öğle namazından önce gibi), ya belli bir kitaptan sıra ile veya çeşitli tefsir kaynaklarından hazırlanarak kendi ilmi birikimiyle birlikte belli sureleri sırasıyla tefsir etmek suretiyle hem cemaate va’z ederler, hem de kendisinden tefsir dersi almak isteyenlere ders okutmuş olurlardı. Kanaatimizce merhum Ahmet Efendi de böyle bir geleneği devam ettirmek için bir taraftan öğrencilerine tefsir dersi okutmuş, bir taraftan da cemaatine va’z u nasihatta bulunmuştur. Böylece talebeleri için ders halkası aynı zamanda cemaati için va’z ve irşad olmuştur. O, bu derse hazırlanırken taradığı kaynaklardan elde ettiği bilgileri kendi metoduyla düzenli olarak bir deftere kaydederek emek ve bilgi birikiminin kaybolup gitmesini önlemek ve gerektiğinde tekrar aynı bilgilerden yeniden yararlanmak için bu çalışmayı yapmış olabilir. 8.3- Sûre Tefsirlerinin Genel Özellikleri

1- Menzioğlu Ahmet Efendi Sûre Tefsirleri’nde bazı rivâyetlere yer vermiş olsa da ağırlıklı olarak dirâyete yer verdiğinden, onun bu çalışması daha çok bir Dirâyet Tefsiri çalışmasıdır.

2- Ayetlerin tefsiri sırasında verilen bilgiler, müellifin kendi birikiminin ve zaman zaman zikrettiği kaynaklarda yer alan geniş bilgilerin genel bir tür özeti gibidir. 3- Genelde kelimelerin lügat ve terim anlamlarına, yeri geldikçe de sarf ve nahiv ıstılahlarına yer verilerek ayetlerin tefsiri yoluna gidilmiştir.

4- Ayetlerin tefsirinde ağırlıklı olarak kelam konularına yer verilmiş, insanlar amel-i salihe teşvik edilip kötülüklerden sakındırlmıştır. Fıkıh ıstılahları kullanılmış olsa da fıkıh konularının teferruatına girilmemiştir. 5-Tefsirde ağırlıklı olarak ehl-i sünnetin görüşlerine yer verilmiş olup, yeri geldiğinde tefsir edilen ayet delil gösterilerek ehl-i bida’t denilen ehl-i sünnet karşıtı görüşler zaman zaman isimleri de zikredilerek reddedilmiştir. 6- Ayetler suredeki sırasına göre tefsir edilmiştir. Tefsir edilirken çoğunlukla önce ayete meal verilip, sonra tefsirine geçilmiştir.


56

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

7- Tefsir sırasında sebeb-i nüzule yer verilmiş, zaman zaman bazı ayetlerin tefsirinde sahabe ve tabiîn âlimlerinin isimleri zikredilerek görüşleri delil gösterilmiştir. 8-Yeri geldiğinde ayetlerin tekrar edip etmediği, ayet ve hadislerin manalarnda çelişki olup olmadığı ile ilgili bilgiler verilmiştir. 9- Ayette geçen kavramların kelime ve ıstılah anlamları verildikten sonra genellikle ayetin kazandığı geniş anlam, ‘buna göre mana-yı nâzım’ denilerek ‘icmalî’ bir şekilde toparlanarak verilmektedir. Ayrıca her ayetin tefsirinin bittiği yerde gelecek ayetle bir bağlantı cümlesi kurularak, ayetler arası ilişki devam ettirilerek mana bütünlüğü şağlanmıştır. Kurulan bu bağlantı cümlesinin bir devamı gibi de ayet zikredilmekte ve ayetin sonunda ‘buyuruyor’ ifadesiyle cümle tamamlamaktadır.

10-Bazı ayetlere meal verilerek geçilirken, bazı ayetler daha geniş bir şekilde tefsir edilmiş; az da olsa bazı ayetlerde de önce kelime izahlarıyla birlikte sebeb-i nüzul zikredilip sonra meal verilmesi cihetine gidilmiştir.

11-Genel olarak İsrailiyyâta yer verilmemiş ise de, tefsir için zikredilen hadislerin birinci dereceden (Kütüb-i sitte gibi) kaynaklardan olup olmadığına dikkat edilmediğinden ihtiyatla karşılanabilecek nakiller de yer almıştır. 8.4- Tefsirinin Kaynakları

Menzioğlu Ahmet Efendi sûreleri tefsir ederken çeşitli kaynakları bazen kitap ismi ile bazen de müelliflerinin meşhur olan ismi ile (Râzî, Hâzin gibi) zikretmiştir ki bununla hem eser hem de müellif birlikte zikredilmiş olmaktadır. Bundan müellifin tefsirinde çeşitli kaynaklardan istifade ettiği anlaşılmaktadır. Onun zikrettiği tefsir kaynakları: Fahreddîn-i Râzî’nin Mefâtihü’l-Ğayb adlı tefsiri, Kâdî Beyzâvî’nin Envâru’t-Tenzîl ve Esrâru’tTe’vîl adlı tefsiri, Şeyh Alâü’d-Dîn Ali b. Muhammed es-Sofî’nin (Hâzin diye meşhur olan) Lübâbü’t-Te’vîl fî Meâni’t-Tenzîl adlı tefsiri ve Ebü’l-Berekât Abdullah b. Ahmed b. Mahmud en-Nesefî’nin (Medâdik diye meşhur olan) Medâdikü’t-Tenzîl ve hakâiku’t-Te’vîl adlı tefsiridir.

Hadisten ise Ebu Abdillah Muhammed b. İsmail el-Buhârî’nin es-Sahîh, Müslim b. el-Haccâc’ın es-Sahîh, Ebu İsa Muhammed b. İsa et-Tirmizî’nin esSünen ve Celâlü’d-Dîn Abdurrahman Ebû Bekr es-Suyûtî (849/1445-911/ 1505)’nin El-câmiu’s-Sağîr adlı eserlerinin zikri geçmektedir. Bunlardan ayrı olarak bir de İmam-ı Azam Ebu Hanife’nin Fıkh-ı Ekber’i zikredilmektedir.


Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

57

8.5- Tefsir Yöntemi

a- Lügat yardımıyla tefsiri

1- Ahmet Edendi tefsir ettiği ayette yer alan bazı kelimelerin lügat anlamlarını verdikten sonra “buna göre mana-yı nazım” diyerek açıklamasını icmâlî bir mana ile tamamlar. Bunu yaparken her hangi bir kaynağa atıfta bulunmaz. Örnek 1- el-Hâkka suresinin 44-45. ayetlerinin tefsirinde şöyle denil-

mektedir: “Tekavvül (>/), iftira manasınadır. Vetîn ()/ ), kalpte bir

H

damar ki, kesildiği anda o damarın sahibi ölür. Buna nazaran mana, eğer Muhammed (aleyhisselam) Bizim vahyetmediğimiz bazı sözleri, Bizim üzerimize iftira olarak size söylemiş olsaydı, Biz onu Kudretimizle tutar ve kalbinde olan can damarını keser, birden öldürürdük, demektir”

Örnek 2- Kıyâme suresi’nin 14. ayetini şöyle tefsir etmektedir:

“Basîrah (') demek, insan kendi nefsinde hatasını görür demektir. Ya-

hut basîrah (') demek, aza-yı cevârihi nefsi üzerine şahittir, demektir. Mana-yı nazım, o günde insana a’mâlinden haber verilir, belki haber şöyle dursun, insan kendi a'mâlinin tafsilini kendi bilir, demektir.”

2- Bazen kelimelerin anlamını vermekle yetinip tekrar icmalî bir mana verme cihetine gitmez. Örnek1- Meâric Suresi’nin 15-16. ayetlerinin tefsirinde bunu görmek-

teyiz: “Lezâ (B1), ateşi alevle yanıcı cehennemin ismidir. Nezzâaten

(! ‫)א‬, şiddetle soyup çıkaran manasınadır. Şevâ (6O), yüzün ve başın derileridir yahut etraf-ı azadır, eli ve ayakları gibi. Kellâ (J‫)כ‬, öyle değil

manasına, âsilerin arzusunu reddetmektir.

Örnek 2- el-Karia suresi’nin 4. ayetinin tefsiri de bu şekildedir: “Ferâş

(z‫)א‬, ateşe dökülen pervânedir. Mebsûs (bG8 ), dağılmış demektir.”

3-Bazen Arapça bir kelimeyi yine Arapça bir kelime ile açıklayıp, cümle içerisinde de anlamını vermektedir.


58

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Ă&#x2013;rnek 1- Leyl suresinin 15. ayetini bu Ĺ&#x;ekilde tefsir ederek Ĺ&#x;Ăśyle de-

miĹ&#x;tir:

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź0?'3* = , â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź0 ?3*

(lâ yelzemßha) manasĹnadĹr. Cehennem ancak

ziyade Ĺ&#x;akĂŽ olanlara ki, kâfirlere lazÄąm olur. Zira ehl-i imandan fâsÄąklar cehenneme girseler de gĂźnahlarÄą miktarÄą yanÄąp çĹkarÄąlacaklarÄąndan, cehennem onlara lazÄąm ve onlar cehenneme mĂźlâzÄąm olmazlar demektir. Ă&#x2013;rnek 2- Fecr suresinâ&#x20AC;&#x2122;nin 5. ayetinin tefsiridir: Hicr ("(), menâ&#x20AC;&#x2122;

(: ) manasÄąnadÄąr. AkÄąl sahibini gĂźnahlardan ve layÄąk olmadÄąk Ĺ&#x;eylerden menettiÄ&#x;i için, bu ayette akla hicr ("() denmiĹ&#x;tir.

4- Bazen Arapça bir kelimeyi, Arapça bir cĂźmle ile tefsir eder. Ă&#x2013;rnek 1- Abese suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 35. ayetinin tefsiri Ĺ&#x;Ăśyledir: â&#x20AC;&#x153;(

9' 9 -3

!â&#x20AC;Ť ) ×?>×?â&#x20AC;ŹK'3 ) yani, o gĂźnde herkesin meĹ&#x;galesi, akrabanÄąn halini sĂźal etmekten men eder, demektir.â&#x20AC;?

Ă&#x2013;rnek 2- â&#x20AC;&#x2DC;Alâ suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 6. ayetinin tefsiri ise Ĺ&#x;Ăśyledir: â&#x20AC;&#x153;Senukriuke

(â&#x20AC;Ť >×&#x203A;â&#x20AC;Ź,) demek, senec'alĂźke karien (â&#x20AC;Ť<×?×?â&#x20AC;Ź



â&#x20AC;Ť?×&#x203A;â&#x20AC;Ź-" ,) demektir.â&#x20AC;?

5- Arapça kelimenin lĂźgat anlamÄąnÄą ayette kazandÄąÄ&#x;Äą anlamla birleĹ&#x;tirerek vermektedir. Ă&#x2013;rnek 1- Kalem suresinin 25. ayetinin tefsirinde geçen kelime bĂśyle

açĹklanmÄąĹ&#x;tÄąr: â&#x20AC;&#x153;Hard

(%() men' manasÄąnadÄąr. BaÄ&#x; sahipleri gece inen azap

sebebiyle harap olduÄ&#x;unu bilmeyerek, fukarayÄą men eylemek kastÄą Ăźzere kuĹ&#x;luk vakti suratle baÄ&#x;a gittiler, demektir.â&#x20AC;?

Ă&#x2013;rnek 2- Ä°nsan suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 27. ayetinde geçen â&#x20AC;&#x153;sakĂŽlâ&#x20AC;? ve â&#x20AC;&#x153;âcileâ&#x20AC;? kelimelerinin tefsirinde Ĺ&#x;Ăśyle denilmektedir: â&#x20AC;&#x153;KÄąyamet gĂźnĂźnĂźn Ĺ&#x;iddet ve mihneti çok olduÄ&#x;u cihetle o gĂźne sakĂŽl (#>]) denmiĹ&#x;tir. Zira aÄ&#x;Äąr olan bir Ĺ&#x;ey

gĂśtĂźren kimseyi yorduÄ&#x;u gibi, kÄąyamet gĂźnĂźnĂźn meĹ&#x;akkati de insanlarÄą yoracaÄ&#x;Äą cihetle sakĂŽl denmeye sezâdÄąr. el-'âcile (!?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź-â&#x20AC;Ť )×?â&#x20AC;Źile murad, dĂźnyadÄąr. Ă&#x2021;ĂźnkĂź her Ĺ&#x;ey acele olarak gelip geçtiÄ&#x;i için 'acile' denir.â&#x20AC;?

6- Bazen bir ayeti siyak ve sibak bĂźtĂźnlĂźÄ&#x;Ăź içerisinde manalandÄąrdÄąktan sonra, kelimelerin lĂźgat anlamlarÄąna gĂśre bir daha manalandÄąrmaktadÄąr.


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

59

Ă&#x2013;rnek 1- KÄąyame suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 11. ayetine siyak ve sibakÄą içerisinde anlam

verdikten sonra, ayrÄąca Ĺ&#x;Ăśyle manalandÄąrmaktadÄąr: â&#x20AC;&#x153;Kellâ lâ vezera

( 

* Jâ&#x20AC;Ť)×&#x203A;â&#x20AC;Ź

demek, hal ve Ĺ&#x;an onlarÄąn arzu ettikleri gibi deÄ&#x;il, zira sÄąÄ&#x;Äąnacak ve

firar edecek yer yok demektirâ&#x20AC;?

Ă&#x2013;rnek 2- Ă&#x201A;diyât suresinin 5. ayetinin tefsirinde yine ayetler grubu içe-

risinde anlamÄąnÄą verdiÄ&#x;i Fevesatne bihi cemâ&#x20AC;&#x2122;an (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź-

9 );,)

yeniden Ĺ&#x;u Ĺ&#x;ekilde manalandÄąrmaktadÄąr: â&#x20AC;&#x153;Fevesatne bihi cemâ&#x20AC;&#x2122;an (

ayetini

);,

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź- 9), gazilerin atlarÄąnÄąn ayaklarÄąnÄąn kaldÄąrmÄąĹ&#x; olduÄ&#x;u toprakla dĂźĹ&#x;manÄąn cemiyetinin ortasÄąna girdiler ve cemiyetlerini daÄ&#x;ÄąttÄąlar, demektir.â&#x20AC;?

7- Bazen kelimelerin lĂźgat anlamlarÄąnÄąn yanÄąsÄąra geniĹ&#x; kavramsal (ÄąstÄąlah) anlamlarÄąnÄą da vermektedir.

Ă&#x2013;rnek 1- Yâsin suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 83. ayetindeki â&#x20AC;&#x2DC;melekĂťtâ&#x20AC;&#x2122; kelimesinin tefsirinin hem lĂźgat hem de ÄąstÄąlah anlamÄąnÄą Ĺ&#x;u Ĺ&#x;ekilde vermektedir: â&#x20AC;&#x153;MelekĂťt, bir Ĺ&#x;eye malik olmakta mĂźbalaÄ&#x;a manasÄąnadÄąr. Yani her Ĺ&#x;eye mâlik olmak, Allah-u Teâlâ'ya mahsustur. Allah'Äąn gayrÄą hiçbir Ĺ&#x;eye, hakiki bir malik yoktur. Ĺ&#x17E;u halde, insanlarÄąn malikiyetleri ârÄązĂŽdir, hakiki deÄ&#x;ildir. Hulasa, her bir Ĺ&#x;eyin mutlak surette malikiyeti elinde bulunan Allah tamamÄąyla mĂźnezzehtir, dĂśnĂźp gideceÄ&#x;iniz yine Oâ&#x20AC;&#x2122;dur.â&#x20AC;?

Ă&#x2013;rnek 2- Bakara suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 4. ayetinde geçen â&#x20AC;&#x2DC;inzâlâ&#x20AC;&#x2122; kelimesinin tefsirinde lĂźgat anlamÄąnÄą verdikten sonra kelimenin geniĹ&#x; kavramsal (ÄąstÄąlah) anlamÄą için Ĺ&#x;unlarÄą kaydetmektedir: â&#x20AC;&#x153;Ä°nzal, bir Ĺ&#x;eyi â&#x20AC;&#x2DC;alâdan ednâya nakletmektir. Cibril-i EmĂŽn kĂźtĂźb-Ăź semâviyyeyi Cenab-Äą Hak'dan kelâm-Äą ilâhĂŽ olarak hurĂťf ve esvattan ârĂŽ olduÄ&#x;u halde iĹ&#x;itir. Ba'dehu semâdan nâzil olarak enbiyâ-i kirama nakil ve beyan eder. Veyahut Levh-i mahfĂťzda yazÄąlmÄąĹ&#x; olan kitaplarÄą ve kitaplarÄąn ayetlerini, iktiza ettikçe, emr-i ilahi Ăźzerine Levh-i mahfuzdan kÄąraat ve hÄąfzeder. Ba'dehu RusĂźl-i kirama tebliÄ&#x; için semâdan nazil olur. Ĺ&#x17E;u iki suretten herhangi suretle olursa olsun kelâm-Äą kadĂŽm-i ilâhĂŽye dâl olan elfaz ve ibareyi beyan etmek Ăźzere semadan nazil olduÄ&#x;u cihetle inzâl tabir olunmuĹ&#x;tur.â&#x20AC;? 8- Kelimenin ayetin anlamÄąna kazandÄąrdÄąÄ&#x;Äą Ăśzel anlamÄą vurgulamak için o kelimenin niçin o yerde geldiÄ&#x;ini vurgular.


60

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Ă&#x2013;rnek 1- Bakara suresi 286. ayetin tefsirinde â&#x20AC;&#x2DC;kesebetâ&#x20AC;&#x2122; kelimesi ile ilgili Ĺ&#x;u yorumu zikretmektedir: â&#x20AC;&#x153;Ĺ&#x17E;erri kesb etmek, nefsin arzusu ve lĂźzumundan ziyade Ĺ&#x;evk ve muhabbet ile olduÄ&#x;undan, ama hayÄąr alelekser nefsin arzusu ile olmadÄąÄ&#x;Äąndan asÄąl manaya delalet eden olmuĹ&#x;tur.â&#x20AC;?

S8 = .â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź 

Ă&#x2013;rnek 2- TârÄąk suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 11. ayetin de geçen Rac'

kullanÄąmÄą ile ilgili olarak Ĺ&#x;unu zikreder: â&#x20AC;&#x153;Rac'

kelimesi varit

(:=  ) kelimesinin

(:  ), yaÄ&#x;mur manasÄąnadÄąr.

Zira yaÄ&#x;mur yaÄ&#x;ar, tekrar yine yaÄ&#x;ar. VelhâsÄąl yaÄ&#x;mur dĂśnmek manasÄąna olan rac' (:) denmeye Ĺ&#x;ayandÄąr.â&#x20AC;?

9- MĂźellifin çok fazla baĹ&#x;vurduÄ&#x;u bir metot olmamakla beraber bir yerde kelimede harfin deÄ&#x;iĹ&#x;mesiyle anlamÄąn da deÄ&#x;iĹ&#x;eceÄ&#x;ini vurgular.

Ă&#x2013;rnek: TekvĂŽr suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 24. ayetinin tefsirinde konu ile ilgili Ĺ&#x;u açĹk-

lamayÄą yapar: â&#x20AC;&#x153;BidanĂŽn () c  E ), dât () ile kÄąraat olunursa, bahĂŽl manasÄąnadÄąr. Amma zâ () ile kÄąraat olunduÄ&#x;unda, mĂźttehem manasÄąnadÄąr.

Buna nazaran mana-yÄą ayet: â&#x20AC;&#x153;Sizin sahibiniz cem-i gayb Ăźzere mĂźttehem deÄ&#x;ildir. Zira gaipten her ne haber verirse, sĂŽkadÄąr ve doÄ&#x;rudur, yanlÄąĹ&#x; deÄ&#x;ildir. SĂśylediÄ&#x;ini hevâdan sĂśylemez. Belki vahiy ile sĂśyler. SĂśzĂźnde asla tĂśhmet olmazâ&#x20AC;? demektir. b- Sarf Ä°lmi yardÄąmÄąyla tefsiri

MĂźeliflin çok fazla muracaat etmediÄ&#x;i bir metot olmakla beraber bazen kelimelerin tekil ve çoÄ&#x;ul olduÄ&#x;una iĹ&#x;aret ederek anlam verir. Ă&#x2013;rnek 1- Ä°nsan suresinin 5. ayetinin tefsirinde â&#x20AC;&#x2DC;ebrârâ&#x20AC;&#x2122; kelimesini çoÄ&#x;ul

olduÄ&#x;unu zikrederek Ĺ&#x;Ăśyle mana vereir: â&#x20AC;&#x153;Ebrâr â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, ki iyi kimseler demektir.â&#x20AC;?

 kelimesinin cem'idir H

Ă&#x2013;rnek 2- Meâric suresinin 30. ayetinde geçen â&#x20AC;&#x2DC;ezvâcâ&#x20AC;&#x2122; kelimesinin çoÄ&#x;ul

olduÄ&#x;unu zikrettikten sonra Ĺ&#x;u anlamÄą vermektedir: â&#x20AC;&#x153;Ezvâc (â&#x20AC;Ť ) ×?â&#x20AC;Źzevc ( ) in cemâ&#x20AC;&#x2122;i olduÄ&#x;u cihetle, milk-i nikâhla kendilerinin malik olduklarÄą hatunlarÄą demektir.â&#x20AC;?


Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

61

c- Nahiv kuralları yardımıyla tefsir etmesi

Müellif, ayetleri tefsir ederken yeri geldikçe nahiv kurallarını göz önünde bulundurduğu görülmektedir.

1- Lâm-ı ta’rifin istiğraka delâlet ettiğini belirterek Kalem suresi’nin

35. ayetini şöyle tefsir etmektedir: “EI-müslimîne ()?.‫ )א‬lafzının eliflâm ile vürudu istiğraka delalet ettiği cihetle, velev fasık olsun her ferd-i Müslime şamildir. Binaen aleyh mümin fasık olsa dahi kâfir olmaz.”

Tekâsür suresi’nin 8. ayetinde de aynı konuya şu şekilde işarette bu-

lunmuştur: “Bu ayette neîm (4-) üzerine dâhil olan elif-lâm, istiğraka delalet ettiği cihetle, nimetlerin cümlesinden süal olunacağına ayet delalet eder. Büyük nimetlerden sual olunacağı gibi, âdî nimetlerden dahi sual olunacaklardır. Hatta emn-ü emândan, sıhhat ve afiyetten, me’kûlât ve meşrubatan, melbusattan, azaların cümlesinden ve koyu gölgeden ve soğuk sudan bile sual olunacaktır.”

2- Lâm-ı ta’rifin kemâle delâlet eden manasına işaret ederek, Bakara suresi’nin 2. ayetindeki ‘el-Kitâb’ kelimesini şöyle tefsir etmektedir: “Kitabı Kur'an'ın, Kütüb-i sabıkaya nisbetle kâmil olup ilâ yevmi'l-Kıyam havâdis ve ahkâmını câmi' olmak itibariyle noksan olmadığına işaret için kemale delalet eden harf-i ta'rif ile varid olmuştur.” 3- Bâ harf-i cerinin istiâne anlamını vurgulayarak Alak suresi 1. aye-

tinde ‘bismi’ kelimesindeki ‘bâ’ harf-i cerini şöyle açıklar: “Bâ (‫ )א‬istiâne veya mülâbese içindir. ‘Rabbinin ismiyle istiâne eder olduğun halde Kur’an’ı oku!’ demektir.” Bakara Suresi 3. ayetinde ‘min

’ harf-i cerinin ba’z için olduğunu da

şu şekilde vurgulamaktadır: “Vâcib Teâlâ ehl-i imanı infakta israf ve tebzîrden muhafaza ve malının bir miktarını infak ve bir miktarını kendi mesalihi için alıkoymak lazım olduğuna işaret için ba'za delalet eden



(min) lafzıyla îrad buyurmuştur ki, "merzuk olduğunuz rızkınızın bazısını infak ve bazısını ibkâ edin" demektir.” Bakara suresinin 5. ayetinin tefsirinde ‘âlâ

’

harf-i cerinin ayete

kazandırdığı anlama şu şekilde dikkat çekmiştir: “Güya ehl-i imanın hida-


62

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

yette devamlarÄą, bir Ĺ&#x;ey Ăźzerine çĹkÄąp oturan kimselerin hallerine teĹ&#x;bih olundu. Ă&#x2021;ĂźnkĂź bir kĂźrsĂź Ăźzerinde oturan, karar Ăźzere rahat ederek, dĂźĹ&#x;mek gibi rahatsÄązlÄąklardan emin olduÄ&#x;u gibi, delâil-i ilâhiyye ile hakka istidlal edip, hakla batÄąl beynini tefrik ederek hak Ăźzere karar ve birtakÄąm itikadat-Äą fasideden kendini hÄąfz etmesi, her tĂźrlĂź avarÄązdan salim, kĂźrsĂź Ăźzerinde oturan kimseye benzediÄ&#x;inden, maâ&#x20AC;&#x2122;kĂťlĂź mahsusa teĹ&#x;bih tarikiyle istikrara delalet eden



lafzÄą varid olmuĹ&#x;tur. Ä°Ĺ&#x;te hidayet Ăźzere karar edenleri

Cenab-Äą Hak ilk Ăśnce iman ve ibadetleriyle methettikten sonra, iman ve ibadet Ăźzere karar ve imanlarÄąnÄą Ĺ&#x;ek ve Ĺ&#x;Ăźpheden muhafaza etmeleriyle dahi medh-Ăź sena buyurmuĹ&#x;tur.â&#x20AC;? 4- Bazen harf-i cerlerin mĂźteallakÄąna da iĹ&#x;aret ederek KureyĹ&#x;

suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 1. ayetindeki Li ĂŽlâfi (pJ3*) kelimesinin baĹ&#x; tarafÄąnda bulunan â&#x20AC;&#x2DC;Li

 â&#x20AC;&#x2122; harf-i ceri ile ilgili Ĺ&#x;unlarÄą zikreder: â&#x20AC;&#x153;KureyĹ&#x; kavminin yaz gĂźnlerinde

Ĺ&#x17E;amâ&#x20AC;&#x2122;a ve kÄąĹ&#x; gĂźnlerinde Yemenâ&#x20AC;&#x2122;e ticaret sadedinde mĂźsaferetle Ăźlfet ettikleri için ashab-Äą FĂŽlâ&#x20AC;&#x2122;i, Allah-u Teâlâ hayvanatÄąn yemiĹ&#x; (olduÄ&#x;u) ekin çÜpleri gibi kÄąldÄą. Li ĂŽlâf (pJ3*)â&#x20AC;&#x2122; da bulunan lâm, bundan evvel olan

suredeki fecealehĂźm (40?-") kelimesine tealluk ettiÄ&#x;ine nazarandÄąr ve bu

da caizdir. Amma lâmÄąn bundan sonraki ayette bulunan felyaâ&#x20AC;&#x2122;budĂť

(â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź8-?) ya tealuk ettiÄ&#x;ine nazaran mana-yÄą ayet â&#x20AC;&#x2DC;yaz ve kÄąĹ&#x; gĂźnlerinde

vaki olan rÄąhletleriyle Ăźlfetleri için KureyĹ&#x; kabilesi Ĺ&#x;u Beytâ&#x20AC;&#x2122;in Rabbine ibadet etsinlerâ&#x20AC;&#x2122; demektir.â&#x20AC;? â&#x20AC;&#x2DC;fe

5- Bazen atÄąf harflerinin anlamlarÄąnÄą da gĂśz ĂśnĂźnde bulundurarak,

â&#x20AC;&#x2122; harfinin tertibe delalet eden anlamÄąnÄą vurgulamak için MâÝn suresi

4. ayetinde Ĺ&#x;unlarÄą zikreder: â&#x20AC;&#x153;Ă&#x2021;ĂźnkĂź ahkâm-Äą Ĺ&#x;erâ&#x20AC;&#x2122;iyyenin hĂźlasasÄą ikidir: Birincisi, abdin Cenâb-Äą Hakkâ&#x20AC;&#x2122;a karĹ&#x;Äą taâ&#x20AC;&#x2122;zĂŽm ve vazĂŽfe-yi ubudiyeti ĂŽfâ etmesi; ikincisi, Allahâ&#x20AC;&#x2122;Äąn kullarÄąna merhamet ve Ĺ&#x;efkat etmesi ve onlarla muamelesinin doÄ&#x;ru olup olmamasÄądÄąr. Bu surette Cenâb-Äą Hak bu surede her iki cihete iĹ&#x;aret buyrmuĹ&#x;tur ve her iki surette kusur etmek kÄąyameti tekzĂŽbe terettĂźp ettiÄ&#x;i için (birinci ve ikinci) fÄąkralarÄąn her ikisinde tertibe delalet eden fe () lafzÄą varid olmuĹ&#x;tur.


63

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

6- Bazen ism-i işaretin müşârun ileyhini belirtmek için ‘Alâ suresi’nin 18. ayetinde olduğu gibi şu açıklamayı yapar: “Vâcib Teâlâ'nın vahdaniyeti, nübüvvet ve ahvâl-i ahirete müteallik itikâdât, evvel geçenlerin kitaplarında dahi düstûr ittihaz olunmuştur. Şu manaya nazaran hazâ (‫א‬D&) lafzıyla işaret olunan sûrenin evvelidir ve itikâdiyyâta müteallik olarak beyan olunan mesâildir. Çünkü sûrede itikâdiyyâta müteallik mesâil icmâlen beyân olunmuştur. Ve itikâdiyatta şeriatların cümlesi müsavidir, ahkâm değişilmez.”

7- Bazen, Beled suresi’nin 17. ayetinde olduğu gibi, ism-i işaretlerin cümleye kazandırdığı anlam vurgusunu şu şekilde ifade eder: “Şu beyan olunan iman, fekkü rakabe, itam-ı taam, sabır ve merhameti tavsiye gibi sıfatları cami’ olan kimselerin ashab-ı yemin olmalarını beyanla, derecelerinin pek yüksek olduğuna işaret için mertebenin en yükseğine delalet eden ülâike (‫ )א כ‬lafzı varid olmuştur.”

8- Bazen Lâ (*) kelimesinin geçtiği -Kıyame suresi’nin 1. ayetinde ol-

duğu gibi- bazı yerlerde olumsuzluk (nefî) ifade etmeyip, yemini daha da kuvvetlendirmek (tekit) için olduğunu şu şekilde vurgulamaktadır: “Yani kıyamet günü bir emr-i azimdir ki, onun büyük bir şerefi vardır. O şerefine binaen Ben yemin ederim ki, sizin kabrinizden kalkıp ceza göreceğinizi tekitle beyan ederim. Bu makamda lâ (*) kelimesi yemini tekit içindir, nefy için değildir.”

Mearic suresi’nin 40. ayetinde ise şu bilgiyi verir: “Bu misilli makamda

lâ (h) lâfzı, hükmü te'kit içindir. (h) zaid olarak geldiğinden, her ne kadar

kelam nefiy suretinde ise de, mana müsbettir. Yani, 'ben yemin ederim' demektir.” 9- Bazen istifham (soru) edatı olan ‘mâ’nın anlamını vurgulayarak Nuh

suresi’nin 13. ayetinde olduğu gibi şu açıklamayı yapar: “Mâ leküm (4‫כ‬

‫) א‬

istifham-ı inkari varid olmuştur ki, 'ne oldu?' ve 'ne gibi sebep var ki, Allah'ın azametini düşünmüyorsunuz?’ demektir. 10- Bazen de Cin suresi’nin 25. ayetinde olduğu gibi ‘in

‫’א‬in ‘mâ ‫’א‬

anlamında olduğuna şu şekilde işaret etmektedir: “İn (), nâfiyedir.




64

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źdemek, 6%â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źdemektir. Yani 'ben bilmem, yakÄąn mÄądÄąr, yoksa uzun mĂźddet var mÄądÄąr? OrasÄąnÄą Allah-u Teâlâ bilir' demektir.

bir

11- Bazen de â&#x20AC;&#x2DC;mââ&#x20AC;&#x2122;nÄąn â&#x20AC;&#x2DC;inâ&#x20AC;&#x2122; anlamÄąnda olduÄ&#x;unu â&#x20AC;&#x2DC;Ă&#x201A;lâ suresinin 9. aye-

tinde Ĺ&#x;u Ĺ&#x;ekilde vurgulamaktadÄąr: â&#x20AC;&#x153;Ayetteki mâ (â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;Ź, in (â&#x20AC;Ť )×?â&#x20AC;ŹmanasÄąnadÄąr.

Buna nazaran mana-yÄą ayet, 'sen va'z et, va'z menfaat ettiÄ&#x;i mĂźddetçe' demektir.â&#x20AC;?

12- Bazen â&#x20AC;&#x2DC;mââ&#x20AC;&#x2122; istifham edatÄąnÄąn taaccuba (hayret ve Ĺ&#x;aĹ&#x;kÄąnlÄąÄ&#x;a) delalet ettiÄ&#x;ini MĂźddessir suresinin 49. ayetinde Ĺ&#x;Ăśyle açĹklamaktadÄąr: â&#x20AC;&#x153;Kur'ân'Äąn her ayeti imanÄą icap eden delâilden olup, daima hayÄąrla emrederken, ondan kaçmak taaccĂźp ve istiÄ&#x;râba Ĺ&#x;ayan bir hal olduÄ&#x;una iĹ&#x;aret için taaccĂźbe delâlet eden mâ (â&#x20AC;Ť ) ×?â&#x20AC;Źistifham ile varid olmuĹ&#x;tur.â&#x20AC;?

VakĹâ suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 8. ve 9. ayetlerinde istifham için gelen â&#x20AC;&#x2DC;mââ&#x20AC;&#x2122; edatÄąnÄą da Ĺ&#x;Ăśyle açĹklamaktadÄąr: â&#x20AC;&#x153;Bu nazm-Äą kerim evvelkilerin Ĺ&#x;anlarÄąna ta'zĂŽm, ikincileri tahkir için istifham ile varit olmuĹ&#x;tur. BahtiyarlÄąk ve rĂźsvâylÄąk hususlarÄąna iĹ&#x;aret için Ĺ&#x;Ăśyle demek olur ki â&#x20AC;&#x2DC;iyiler veya saÄ&#x; taraftakiler ne saadettedir. KĂśtĂźler veya sol taraftakiler ne Ĺ&#x;ekavettedir.â&#x20AC;? 13- Bazen â&#x20AC;&#x2DC;hel â&#x20AC;&#x2122; soru edatÄąnÄąn farklÄą bir anlamÄąna iĹ&#x;arette bulunarak

MutaffifĂŽn suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 36. ayetinde Ĺ&#x;u vurguyu yapar: â&#x20AC;&#x153;Hel (#&) kelimesi istif-

ham, bu makamda takrir içindir. Yani elbette kâfirler iĹ&#x;ledikleri efaâ&#x20AC;&#x2122;lin cezasÄąnÄą gĂśrecekler, yanlarÄąna kalmayacak, demektir.â&#x20AC;? MĂźlk suresinin 14. ayetinde de istifham için olan hemze ()nin

istifhâm-Äą inkârĂŽ olduÄ&#x;unu Ĺ&#x;Ăśyle ifade etmektedir: â&#x20AC;&#x153;Bu ayette istifham, inkâr içindir. Nefy-i inkâr ise isbat olduÄ&#x;undan mana Ĺ&#x;Ăśyledir: 'Hâlik mahlĂťkunu bilmez mi? Elbette bilir' demektir. HâlÄąk, Latifâ&#x20AC;&#x2122;tir, dekâik-i eĹ&#x;yaya ve esrarÄąna âlimdir. HabĂŽr'dir, zira hakâik-i eĹ&#x;yaya muttalidir.â&#x20AC;? 14- Bazen â&#x20AC;&#x2DC;mâ

â&#x20AC;Ť â&#x20AC;&#x2122;×?â&#x20AC;Źism-i mavsulunĂźn â&#x20AC;&#x2DC;men â&#x20AC;&#x2122; anlamÄąnda akÄąl sahibi

varlÄąklar için sÄąla olarak kullanÄąlacaÄ&#x;Äąna TĂŽn suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 7. ayetinde Ĺ&#x;u Ĺ&#x;ekilde iĹ&#x;aret etmektedir: Mâ (â&#x20AC;Ť ) ×?â&#x20AC;ŹlafzÄą, akÄąl sahibinde istiâ&#x20AC;&#x2122;mal olunan men () ) manasÄąnadÄąr. â&#x20AC;&#x153;Yani bu kadar delâilden sonra, yevm-i cezâyÄą haber verdiÄ&#x;inden dolayÄą akÄąl sahibi olanlardan seni tekzĂŽbe kim cesaret eder? demektir.â&#x20AC;?


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

15- Bazen, Leyl suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 4. ayetinde olduÄ&#x;u gibi â&#x20AC;&#x2DC;mâ

â&#x20AC;Ťâ&#x20AC;&#x2122;×?â&#x20AC;ŹnÄąn farklÄą bir

anlamda olduÄ&#x;una Ĺ&#x;u Ĺ&#x;ekilde iĹ&#x;aret eder: â&#x20AC;&#x153;Vemâ halaka (i?$ (â&#x20AC;Ť ) ×?â&#x20AC;ŹlafzÄą, Cenâb-Äą Teâlââ&#x20AC;&#x2122;dan kinayedir.â&#x20AC;?

65

â&#x20AC;Ť ) ×?â&#x20AC;Źdeki mâ

Yâsin suresinin 35.ayetinin anlamÄąnÄą, ism-i mavsul olan â&#x20AC;&#x2DC;mâ

ve nefĂŽ (olumsuzluk) için olan â&#x20AC;&#x2DC;mâ

â&#x20AC;Ťâ&#x20AC;&#x2122;×?â&#x20AC;Źya gĂśre

â&#x20AC;Ťâ&#x20AC;&#x2122;×?â&#x20AC;Źya gĂśre ayrÄą ayrÄą Ĺ&#x;u Ĺ&#x;ekilde vermekte-

dir: "Ta ki, meyvelerinden ve ellerinin emeklerinden yesinler.â&#x20AC;? Mâ-i mavsĂťleye nazaran mana budur. Mâ-i nâfiye olduÄ&#x;una nazaran: "Hâlbuki onlarÄą kendi elleriyle yapmamÄąĹ&#x;lardÄą. Daha Ĺ&#x;Ăźkretmeyecekler mi?"

16- Bazen zamirin merciine iĹ&#x;arette bulunarak Dehr suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 8. aye-

tini Ĺ&#x;Ăśyle açĹklar: â&#x20AC;&#x153;Alâ hubbihi (98(

B? )

deki zamir Vâcib Teâlâ'ya râci'

olduÄ&#x;una nazaran mana, 'Allah-u Teâlâ'ya muhabbetleriyle beraber muhtâcĂŽne taam yedirirler' demektir.â&#x20AC;?

Bakara suresinin 5. ayetinde zamir-i faslÄąn ayetin yorumuna kazandÄąrdÄąÄ&#x;Äą ince anlam için Ĺ&#x;unu zikreder: â&#x20AC;&#x153;Felâh-Äą kâmil, imanla beraber amel-i salih sahiplerine mahsustur. Ă&#x2021;ĂźnkĂź felâh, hasra delalet eden zamir-i fasIĂŽ ile varid olmuĹ&#x;tur.â&#x20AC;? 17- Bazen Ĺ&#x17E;ems suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 9. ayetinde olduÄ&#x;u gibi yemin cĂźmlelerinin

cevabÄąnÄą, â&#x20AC;&#x153;yeminin cevabÄą, (â&#x20AC;Ť×&#x203A;) ?×?â&#x20AC;Ź # B$ lar.

$

" 5$ 3$ $ +" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź1" 2$ ) cĂźmlesidirâ&#x20AC;? diyerek vurgu-

Bazen de Fecr suresinin ilk dĂśrt ayetinin tefsirinde olduÄ&#x;u gibi yeminin cevabÄąnÄąn gizli olduÄ&#x;unu Ĺ&#x;u Ĺ&#x;ekilde ifade eder: â&#x20AC;&#x153;Elbette kâfirlere azap ederimâ&#x20AC;? bu yeminin mukadder cevabÄądÄąr. Ă&#x2021;ĂźnkĂź bundan evvelki surenin ahirinde â&#x20AC;&#x153;azab-Äą ekberleâ&#x20AC;? azap edeceÄ&#x;ini beyan buyurunca, bu surenin evvelinde Ĺ&#x;u mezkĂťr olan yeminle o azabÄąn vaki olacaÄ&#x;ÄąnÄą tekit eder.â&#x20AC;?

18- Bazen, Abese suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 28-31. ayetlerinin tefsirindeki gibi matuf

ve matufun aleyhi vurgulayarak Ĺ&#x;unu zikreder: â&#x20AC;&#x153;Kâdben (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź8E<) yonca, tere

ve maydanos otlarÄą gibi senede birkaç defa biçilip insanlarÄąn ve hayvanlarÄąn (ekl)ettiÄ&#x;i nimetlere dahi denir. Fâkihe (!0â&#x20AC;Ť )×?×&#x203A;â&#x20AC;ŹlafzÄąnÄąn ĂźzĂźm ve sair zikrolunan nimetler Ăźzerine atfolunmasÄą, fâkihe ile murad onlarÄąn gayrÄą olan


66

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

meyveler olmasÄąna delalet eder. Zira, matufun matufun-aleyhe muÄ&#x;ayir olmasÄą, kavaid-i Arabiyye iktizasÄąndandÄąr. Binaen aleyh, fâkihe dĂźnya yĂźzĂźnde mevcut olan meyvelerin cĂźmlesine Ĺ&#x;âmildir. Ĺ&#x17E;âmil olduÄ&#x;u cihetle bu ayette bil-umum meyveler zikrolunmuĹ&#x;tur.â&#x20AC;? d- Tefsirinde Sahabe ve Tabiin SĂśzlerine Yer Vermesi

MĂźellifin tefsir metotlarÄąndan biri de zaman zaman sahabe ve tabiin âlimlerinin bazÄąlarÄąnÄą ismen zikrederek sĂśzlerini nakletmek suretiyle gĂśrĂźĹ&#x;lerini delillendirmesidir. 1- Sahabe sĂśzlerine bazen tercĂźme, bazen de metin ve tercĂźme olarak yer verir ve sĂśzĂźn sahibini de isim olarak zikreder.

Ă&#x2013;rnek 1- Bakara suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin baĹ&#x; tarafÄąnda bulunan Huruf-i mukattayÄą açĹklarken mĂźteĹ&#x;âbihât konusunda delil olarak Hz EbĂť Bekirâ&#x20AC;&#x2122;in sĂśzĂźnĂź Ĺ&#x;u Ĺ&#x;ekilde nakletmektedir: â&#x20AC;&#x153;Mutlak mĂźteĹ&#x;abihatta iki mezhep vardÄąr: Birincisi, selef mezhebidir ki, bu gibi mĂźteĹ&#x;abihatÄąn aslÄąna ve murad-Äą ilahiyenin neden ibaret olduÄ&#x;una iman edip, ilmini Allah-u Teâlââ&#x20AC;&#x2122;ya tefvĂŽz etmek ve teâ&#x20AC;&#x2122;viliyle iĹ&#x;tigal etmemektir. SÄąddÄąk-Äą â&#x20AC;&#x2DC;azam EbĂťbekir (RA) hazretleri: â&#x20AC;&#x153;Her kitabÄąn bir sÄąrrÄą vardÄąr. Allahâ&#x20AC;&#x2122;Äąn Kurâ&#x20AC;&#x2122;anâ&#x20AC;&#x2122;da ki sÄąrrÄą ise surelerin evvelinde bulunan harflerdirâ&#x20AC;? buyurduÄ&#x;u mervĂŽdir.â&#x20AC;?

Ă&#x2013;rnek 2- Kariâ&#x20AC;&#x2122;a suresinâ&#x20AC;&#x2122;in 6. ayetinde geçen MevâzĂŽn ()3@â&#x20AC;Ť ) ×?â&#x20AC;Źkelime-

sini tefsir ederken açĹklamasÄąna delil olarak, Ä°bn Abbasâ&#x20AC;&#x2122;Äąn sĂśzĂźnĂź Ĺ&#x;Ăśyle zik-

rediyor: â&#x20AC;&#x153;MevâzĂŽn ()3@â&#x20AC;Ť ) ×?â&#x20AC;Źile murat, insanlarÄąn amellerini tartan terazidir.

Yahut terazide tartÄąlan ameldir. Ä°bn Abbas Hazretlerinin rivayeti de bunu teyit etmektedir. Ă&#x2021;ĂźnkĂź Ä°bn Abbas Hazretleri:

* â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹW2â&#x20AC;Ť×? ×&#x203A;â&#x20AC;Ź. 9 â&#x20AC;Ť×?×?â&#x20AC;Ź

U â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź7â&#x20AC;Ť)  ×?â&#x20AC;Ź.(â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB :;â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹVâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź. B/_ 5â&#x20AC;Ť ×?* ×?* ×?â&#x20AC;Ź9 @3

9 ! "â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źbuyuruyor. Yani â&#x20AC;&#x2DC;Mizanda tartÄąlmaz, illa aâ&#x20AC;&#x2122;mal tartÄąlÄąr. Ä°taat eden kimsenin hasenatÄą gĂźzel surette gĂśrĂźlĂźr. EÄ&#x;er hasenatÄą tercih olunursa cennet onun içinâ&#x20AC;&#x2122; demektir. HasenâtÄą galip gelen â&#x20AC;&#x2DC;ĂŽyĹ&#x;-i râdiyede olur demek, yani ehl-i cennet bir rahatta bulunurlar ki, onlar o rahattan memnun ve hoĹ&#x;nut olurlar, demektir.â&#x20AC;? Ă&#x2013;rnek 3- Ä°nĹ&#x;irah sursiâ&#x20AC;&#x2122;nin 7. ve 8. ayetlerinin farz namazlardan sonra dua etmenin sĂźnnet olduÄ&#x;unu vurguladÄąktan sonra, boĹ&#x; boĹ&#x; oturulmamasÄą gerektiÄ&#x;ine iĹ&#x;aret eden bir anlamÄąnÄąn da olduÄ&#x;una Hz. Ă&#x2013;merâ&#x20AC;&#x2122;in Ĺ&#x;u sĂśzĂźyle


67

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

delil getirmektedir: “Veyahut farz olan namazdan fariğ olunca duaya nefsini nasbet, demektir. Zira ehl-i İslâmın namaz arkasında duaları sünnet olduğu, ehâdis-i şerifle sabit olduğu gibi, bu ayetle de dahi sabittir. Zira insanın boş olarak bulunması caiz değildir. Bahusus Hz. Ömer (RA),

K‫ אכ‬B‫א‬

9/$ # B * K‫א‬% # B * J?0, ‫ א\א‬4‫ א(כ‬6‫ א אא‬yani,

“muhakkak ben sizden birinizi ya amel-i dünyadan veya amel-i ahiretten biriyle meşgul olmayarak görmekliğimi kerih görürüm” buyurmuştur ki, insan için işsiz ve amelsiz bulunmanın fena bir şey olduğuna delalet eder.”

Örnek 4- Hâkka suresinin 36. ayetinde yoksullara yardım edilmesi gerektiğini vurgularken Hz. Ebü’d-Derdâ’nın sözünü delil olarak zikretmektedir: “Ebu’d-Derdâ Hazretleri ailesine, ‘cehennemin zincirinin nısfını imanla çıkardık, nısf-ı âharini de itâ’m-ı taamla çıkarmayalım mı?’ buyurduğu mervidir.” 2- Tabiinin sözlerini de aynı şekilde bazen tercüme, bazen hem metin hem de tercüme olarak zikrederken sözün sahibini de isim olarak belirtir.

Örnek 1- Alak suresi’nin 3. ayetinin tefsirinde şunlar zikredilmektedir:

“Ekrem (Q‫)כ‬, ivazsız, karşılıksız ihsan eden kimseye denir. Zira ekrem,

keremi bol manasınadır. Eğer kalemle yazı olmasa emr-i dîn ve emr-i dünyadan hiçbir şey(in) kıvamı mümkün olamazdı. Ve İmam Katâde:

!- 4?>‫א‬

{ U'3 4 )3% 4>3 4 4?>‫ ) א * א‬kelamı bu manayı teyit eder.

“Kalem, Allah-u Teâlâ’dan bir nimettir. Eğer kalem olmamış olsa idi, din kaim olmazdı ve maişet ıslah bulmazdı”78 demektir.” Örnek 2- Meâric suresi’nin 24. ayetinde de şunlar zikredilmektedir:

“Hakk-ı malum (Q?-

i()

ile murat, ağniyaya farz olan zekâttır. Zira

sadakât içinde taraf-ı şeri’den muayyen olan hakka zekât (denir). Çünkü zekâttan başka sadaka, hisse-yi muayyene değildir; mal sahibinin re'yine kalmıştır. İsterse az verir, isterse çok verir, kimse karışamaz. İmam Mücâhid gibi bazı zevât, murat alâ tarîki'n-nedb ve'l-istihâb verilen sadakalar ile beyan etmişlerdir. Zira vâcip olan zekatı, edâ olduğu cihetle senâ icab etme-

78

El-Bağdâdî, Hâzin, III, 1694.


68

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

diÄ&#x;inden, Cenâb-Äą Hakk'Äąn bu zĂźmreyi senâ buyurmasÄą, nafile olarak verilen sadaka olmasÄąna delalet eder.â&#x20AC;? e- MĂźfessirlerin VerdiÄ&#x;i Manalarla Tefsiri

MĂźellif, zaman zaman mĂźfessirlerin verdiÄ&#x;i manalarÄą delil olarak zikreder. O tefsirinde bu zevâtÄąn gĂśrĂźĹ&#x;lerine yer verirken bazen tefsir sahibinin ismini, bazen eserini zikreder, bazen de genel bir ifade ile â&#x20AC;&#x153;ekseri mĂźfessirin beyanÄąâ&#x20AC;? Ĺ&#x;eklinde nakleder.

ea- Soru edatÄą olan fĂŽme ()â&#x20AC;&#x2122;nin ve fiili muzarinin baĹ&#x;Äąna getirilen

sevfe ()â&#x20AC;&#x2122;nin tefsirinde mĂźfessirlerin açĹklamalarÄąnÄą zikretmesi.

Ă&#x2013;rnek 1- Nâziât suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 43. âyetinde geçen fĂŽme (4) kelimesini

bazÄą mĂźfessirinin beyanÄą olarak Ĺ&#x;u Ĺ&#x;ekilde açĹklar: â&#x20AC;&#x153;BazÄą mĂźfessirin, fĂŽme

(4) kelimesi, onlarÄąn suallerini red ve inkârdÄąr. Ĺ&#x17E;u sual layÄąk deÄ&#x;ildir, demek olur.â&#x20AC;?

Ă&#x2013;rnek 2- sevfe (p,) Kelimesinin tefsirini ise Ä°nĹ&#x;ikak suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 8.

ayetinde Fahreddin RâzĂŽâ&#x20AC;&#x2122;nin açĹkalamasÄąna gĂśre Ĺ&#x;Ăśyle yapmaktadÄąr: â&#x20AC;&#x153;Fahri RazĂŽ'nin beyanÄą veçhile, Vâcib Teâlâ'nÄąn kelâmÄąnda sevfe (p,) kelimesi, vĂźcuba delalet eder. Yani o kimsenin hesabÄą muhakkak olarak kolay gĂśrĂźlĂźr ve ehl-i cehennem muhakkak olarak helakine çaÄ&#x;ÄąrÄąr, demektir.â&#x20AC;?

eb- BazÄą kelimelerin lĂźgat ve terim (ÄąstÄąlah) anlamlarÄąnÄą verirken tefsircilerin açĹklamalarÄąnÄą zikretmesi. Ă&#x2013;rnek 1- Ă&#x201A;lâ suresi 14 ayetini Ĺ&#x;u Ĺ&#x;ekilde tefsir etmektedir:

â&#x20AC;&#x153;MĂźfessirĂŽnin beyanÄą veçhile tezekkâ

(Bâ&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź/)

ile murat bu ayetten evvelki

ayette zikrolunan kĂźfĂźr ve Ĺ&#x;ekavetten tetahhur etmektir.â&#x20AC;?

Ă&#x2013;rnek 2- Ä°nsan suresi 25. ve 26. ayetlerinin tefsirinde ise Ĺ&#x;u açĹkla-

maya yer verilmektedir: â&#x20AC;&#x153;Fahri Râzi'nin beyanÄą vechile bĂźkraten (â&#x20AC;Ť )×&#x203A;â&#x20AC;Źile

murad, sabah namazÄą, esĂŽl (#â&#x20AC;Ť )×?â&#x20AC;Źile murad, ĂśÄ&#x;le ve ikindi namazlarÄądÄąr.

Gecede secde ile murad, akĹ&#x;am ve yatsÄą namazlarÄą, gecenin uzun mĂźddetinde tesbih ile murad, teheccĂźd namazÄą olduÄ&#x;una nazaran bu ayet beĹ&#x; va-


Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

69

kitte farz olan namazları ve teheccüd namazını cami’dir. Buna nazaran mana-yı ayet: 'Ey Habibim sen sabah, öğle ve ikindi namazlarını kılmakla, Rabbin Teâlâ’nın ismini zikirle tekbir getir ki, ferâizi eda etmiş olasın. Gecenin bazı cüz’ünde akşam ve yatsı namazlarını eda etmekle secdeye devam et ki, vaktin şükrünü eda etmiş olasın. Gecenin uzun müddetinde teheccüde devam et ki, ihlâs üzere ubudiyetini yerine getirmiş olasın, demektir.” ec- Bazı kavramları açıklarken tefsircilerin açıklamalarını zikretmesi.

Örnek 1- Rasul kavramı ile ilgili olarak Hâkka suresi’nin 40. ayetinde şunları zikretmektedir: “Fahri Râzî'nin beyanı vechile, Rasul ile murat, Cibrîl-i Emin'dir diyenler varsa da, Rasul ile muradın Rasulüllah olmasını, sonraki gelen ayetlerden ekser-i müfessirîn Rasulüllah Efendimiz olmasıyla tefsir etmişlerdir. Levh-i mahfuzda izhar buyurduğu cihetle Allah'ın Kelamıdır. Levh-i mahfûzdan semâya ve semâdan yeryüzüne indiği cihetle CibrîI'in kelâmıdır. Nâsa tebliğ ve Kur'an'a imana davet ve nasa hitaben okuduğu cihetle Rasulüllah'ın kelamıdır. Şu halde Kur'an Allah'in Kelâmıdır, Cibril'in kelamıdır, Rasulüllah'ın kelamıdır demek sahih olur.” Örnek 2- İman kavramını açıklarken Bakara suresi’nin 3. ayetinde şunu zikretmektedir: “Îmanda muteber olanın gayba iman olduğuna bu ayet delalet eder. Gayb ile murad, Tefsir-i Hazin'de beyan olduğu vechile Allahu Teâlâya ve meleklere ve enbiyaya ve vahye ve yevm-i ahirete, sual, hesap, azap, cennet ve cehenneme iman etmesi lazım olup, bunlar insanın gözüyle görmediği şeylerdir. Onların cümlesine görmüş gibi iman etmek lazımdır.” Örmek 3- Küfür kavramı ile ilgili olarak Bakara suresi’nin 6. ayetinde şunu zikreder: “Ya Muhammed, senin onları azab-ı ilahi ile korkutup korkutmamaklığın onlar üzerine müsavidir. Hazin'de beyan olduğu vechile küfür, bir şeyi setr edip örtmek manasınadır. Kâfirler hakkı setredip kabul etmedikleri için kâfir denilmiştir.”

Örnek 4- Salât kavramını açıklarken Bakara suresi’nin 3. ayetinde şunları zikretmektedir: Bu ayette salât ile murad, salavât-ı mefrûzadır. Fahri Razi, Hâzîn ve Kâdî'nin beyanları vechile ikâme-i salâttan murad, sünenini, âdabını ve ferâizini ihlal etmeksizin vakt-i muayyende hudu’ ve huşu' ile edasına devam etmektir. Salâtın asıl manası duadır. Lakin şer-i şerifde salât, ef'al-i mahsûsa ve erkan-ı malûmedir. Yani kıyâm, kıraat, rükû, sücûd ve niyet-i hâlise ile bunları edâ etmek ve evvelinde tekbir ile dâhil olmak ve ahirinde selamla hitam bulmaktır.


70

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

Örnek 5- Kitab kavramı ile ilgili olarak Bakara suresi’nin 2. ayetinde şu bilgileri nakletmektedir: “Beyzâvî79 ve Hâzin80'in beyanları vechile kitap ile murad, kitab-ı mev’ûd olmak ihtimali vardır. Çünkü ibtida-i bi'sette Cenab-ı Hak Rasulüne bir Kitap inzal edeceğini dahi vahyedip, onlar da ümmetlerine böyle bir kitap nazil olacağını beyan ve nazil olduğu zaman iman etmelerini tavsiye etmişlerdir. İşte gerek iptida-i vahiyde bizim bünyemize ve gerek Hz. Musa ve İsa aleyhime’s-selama mev’ûd olan kitabın şu kitap olduğu Cenâb-ı Hâk bu ayette beyan buyurmuştur.”

ed- Ayetteki bazı incelikleri vurgularken kendi tercihini müfessirlerin görüşü ile desteklemesi Örnek 1- Bakara suresi’nin 7. ayetinde sem’in basardan önce zikredilmesindeki inceliğe dikkat çekerken şunları zikreder: “Fahri Razi'nin beyanı veçhile "bu ayet, kulağın gözden efdal olmasına delalet eder. Zira Vâcib Teâlâ sem’i basar üzerine takdim buyurmuştur. Sem'i takdim etmek, sem'in şerefine ve fazilete delalet eder. Zira işitmek nübüvvetin şartındandır, görmek şartından değildir. Yani sağır olmak nübüvvete manidir, lakin a'ma olmak mani değildir. Enbiyadan hiç biri sağırlığa müptela olmamıştır.”

Örnek 2- Abese suresi’nin 42. ayetinde büyük günah işleyen kimsenin durumu ile ilgili kendi görüşünü belirtirmek için müfessirlerin beyanını şu şekilde delil olarak zikreder: “Müfessirînin beyanı vechile insanların iki fırka olduğu(nun) ayette beyan olunması, günah-ı kebîre sahibinin kâfir olmasına delalet etmez. Zira bu ayette iki fırka beyan olunmuş, üçüncü bir fırka ki mümin-i fasıkın bulunmasına bir mani yoktur. Çünkü birinci fırka gayet güler yüzlü mümin-i kâmildir. İkinci gayet zelîI ve hakîr ve mezelleti her tarafını ihata etmiş kâfir olandır. Bu ikisinin arasında bir fırka daha vardır ki, onların ne gayet güler yüzleri var ve ne de gayet zelîllerdir ki, işte onlar mümin-i fasıklardır. Mümin-i fasıklar günah(lar)ı miktarı azap olunduktan sonra, ehl-i cennettir.”

Kâdî Beyzâvî, Ebü’l-Hayr Abdullah b. Ömer b. Muhammed b. Ali (585/1189-685/1286) tarihleri arasında yaşamış meşhur tefsir âlimi olup, tefsirinin tam adı, Envâru’tTenzîl ve Esrâru’t-Te’vîl dir. Geniş bilgi için bkz. Bilmen, age, II, 528-535; Cerrahoğlu, age, II, 295314. 80 Hâzin,Şeyh Alâü’d-Dîn Ali b. Muhammed es-Sofî (678/1277-741/1340) tarihleri arasında yaşamış olup, meşhur tefsiri,Lübâbü’t-Te’vîl fî Meâni’t-Tenzîldir. Geniş bilgi için bkz. Bilmen, age, II, 547-548. 79


Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

71

ee- Tefsirde ya surenin veya ayet gruplarının genel bir özetini sunarken müfessirlerin görüşünü zikretmesi. Örnek 1- Bakara suresi’nin 8. ayetini tefsir ederken şunları zikreder: “Medarik’de beyan olunduğu veçhile, bu surede Vâcib Teâlâ dört ayetle mü’minlerin evsafını, iki ayetle aleni küfrü ihtiyar eden kâfirlerin hallerini beyandan sonra, onüç ayetle münafıkların habasetlerini, sefâhetlerini, istihzalarını, tuğyanlarını, ısrar üzere olduklarını ve hakkı işitmekten sağır ve görmekten gözleri kör ve söylemekten mahrum olduklarını beyan buyurmuş ve eşna’ surette haklarında darb-ı mesel varid olmuştur.”

ef- Sebeb-i nüzulü zikrederken müfessirlerin beyanlarını zikretmesi. Örnek 1- Mülk suresi’nin 5. ayetini tefsir ederken şunları zikreder: “Ekseri müfessirînin beyanlarına nazaran, Rasulüllah risâletini ızhar etmezden evvel şeytanlar birinci semaya çıkarak melekler arasında deveran eden havadisi işitmek ve yeryüzünde neşretmek suretiyle birçok insanları idlal ederlerdi. Vatka ki Cenab-ı Hak Resul-ü Ekremi kullarını irşat için gönderince, yıldızların şûlesiyle semaya çıkmak isteyen şeytanları tard etmiştir. İşte bu gibi fesâdattan Rasulüllahı ve ümmetini muhafaza için Vâcib Teâlâ semadan yıldızlarla şeytanları tardla tebliği Resulüne, kabulü ümmetine kolaylaştırmıştır.” Örnek 2- Fecr suresi’nin 18. ayetinin tefsiri için de şunu zikreder: “Müfessirînin beyanı vechile evvelki ayet Utbe b. Rabîa ve ikinci ayet Kudâme b. Maz’ûm hakkında nazil olduğu81 mervî ise de, itibar lafzın umumunadır. Bu sıfatlar kendisinde bulunan insanların cümlesine şamildir.” f-Nüzul Sebepleri Yardımıyla Tefsir Etmesi

Alak suresi’nin 6, 7 ve 8. ayetlerinin tefsirinde sebeb-i nüzul şu şekilde zikredilmiştir: “Bu ayet ve bundan sonraki ayetler Ebû Cehil hakkında nazil olmuştur. Çünkü

% ‫ "כ‬$(‫כ "א‬$ _ H$ $ ayeti nazil olduğunda, Ebû Cehil, ‘benden $

ekrem kim olabilir’ demekle tuğyana başladı. Ebû Cehil’in âdeti kisvesini ve merkebini tezyîn ve taamını artırmakla tekebbür ve iftihar etmekle etrafa ateş saçmaktı.82 Vâcib Teâlâ onu ve emsalini zemm için inzal buyurmuştur. Sebeb-i nüzule nazaran murat Ebû Cehil ise de, itibar sebebin hususuna olRâzî, Tefsîru’l-Kebîr, XXXI, 156. Benzer ifadeler için bkz. El-Bağdâdî, Hâzin, III, 1694.

81 82


72

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

mayÄąp, lafzÄąn umumuna olduÄ&#x;u cihetle tuÄ&#x;yan eden cĂźmle insanlara Ĺ&#x;amil olmak ahkâma daha muvafÄąktÄąr.â&#x20AC;?

Asr Suresiâ&#x20AC;&#x2122;in tefsirinde sebeb-i nĂźzul zikredilerek ayet Ĺ&#x;u Ĺ&#x;ekilde yorumlanmÄąĹ&#x;tÄąr: â&#x20AC;&#x153;Ä°nsan lafzÄąnÄąn evvelinde bulunan elif-lâm, ahd için olmak, insan maâ&#x20AC;&#x2122;hĂťd olmak ile murat EbĂť Cehil, Ă&#x201A;s b. Vâil, VelĂŽd b. MuÄ&#x;ĂŽra ve EbĂť Leheb gibi eĹ&#x;has maâ&#x20AC;&#x2122;hĂťd83 ise de, lâkin âtide istisnâ ve lafzÄąn mutlak olmasÄą cihet(iy)le lafzÄąn umĂťmu Ăźzere haml etmek(le) bilcĂźmle insanlar murat olunmak kavâid-i Arabâ&#x20AC;&#x2122;a daha muvafÄąktÄąr.â&#x20AC;? MaĂťn suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin1. ayetinin sebeb-i nĂźzulĂź ise Ĺ&#x;Ăśyle zikredilmektedir: â&#x20AC;&#x153;Bu ayette hitap RasulĂźllahâ&#x20AC;&#x2122;adÄąr veyahut gĂśrmek ve bilmek Ĺ&#x;anÄąndan olan bilumum insanlaradÄąr. Ayet EbĂť Cehilâ&#x20AC;&#x2122;in hakkÄąnda nazil olmuĹ&#x;tur ki, vasĂŽ olduÄ&#x;u yetimin malÄąnÄą vermeyip periĹ&#x;an ettiÄ&#x;inden veyahut EbĂť SĂźfyan hakkÄąnda nazil olmuĹ&#x;tur. Ă&#x2021;ĂźnkĂź EbĂť SĂźfyan her hafta iki deve keserdi. Bir yetim gelip et istediyse, onu asâsÄąyla reddederdi. Yahut As b. Vâil hakkÄąnda nazil olmuĹ&#x;tur ki, Asâ&#x20AC;&#x2122;Äąn âdeti kÄąyameti inkârla beraber, insana layÄąk olmayan efâ&#x20AC;&#x2122;al-i kabĂŽhanÄąn cĂźmlesinden çekinmedi.84 Sebeb-i nĂźzul her kim hakkÄąnda olursa olsun, itibar lafzÄąn umumunadÄąr. Sebebin hususuna itibar olunmadÄąÄ&#x;Äąndan, kÄąyameti inkâr eden her Ĺ&#x;ahsa Ĺ&#x;amildir.â&#x20AC;? g- Hz. Peygamberin Hadislerine Yer vererek Tefsir Etmesi.

Ă&#x2013;rnek 1- MĂźellif MĂźddessir suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 17. ayetinde saĂťd (%-)

kelimesini Ĺ&#x;u hadisi delil getirerek açĹklamaktadÄąr: â&#x20AC;&#x153;Bu ayetin tefsiri manasÄąnda Rasulullah:

â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź9 â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;ŹDâ&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź6 0= 3 4] â&#x20AC;Ť>×?â&#x20AC;Ź3$ )-8, 9 - '= 3 â&#x20AC;Ť ) ×?â&#x20AC;Ź#C 8 %-'â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  

Yani, "saĂťd, cehennemde ateĹ&#x;ten pek yĂźksek bir daÄ&#x;dÄąr. Ehl-i cehennem o daÄ&#x;a yetmiĹ&#x; senede çĹkmak ve yetmiĹ&#x; senede inmekle ebedi azap olunurlarâ&#x20AC;?85 demektir.â&#x20AC;?

Ă&#x2013;rnek 2- MĂźellif, MutaffifĂŽn suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin tefsirinde Ăślçß ve tartÄąyla ilgili

açĹklamasÄąna delil olarak Ĺ&#x;u hadisi zikretmektedir: â&#x20AC;&#x153;TatfĂŽf (f2;/), Ăślçßde

ve tartÄąda azÄącÄąk bir Ĺ&#x;ey çalmaktÄąr. Gerçi bu kadar Ĺ&#x;eyi çalmak nâs indinde Bkz. RâzĂŽ, TefsĂŽruâ&#x20AC;&#x2122;l-ebĂŽr, XXXII, 82. Sebeb-i nĂźzul için bkz. RâzĂŽ, TefsĂŽruâ&#x20AC;&#x2122;l-KebĂŽr, XXXII,105. 85 Ahmed b. Hambel, MĂźsned, III, 75; AyrÄąca bkz. RâzĂŽ, TefsĂŽruâ&#x20AC;&#x2122;l-KebĂŽr, XXX,176; KâdĂŽ BeydâvĂŽ, 770; NesefĂŽ, Medârik, IV, 1319. 83 84


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

73

deÄ&#x;ersiz bir Ĺ&#x;ey ise de, indallah kadri bĂźyĂźk olduÄ&#x;undan, bu gibi denâeti irtikâb edenlerin pek bĂźyĂźk azaba dßçâr olacaklarÄą beyan olunmuĹ&#x;tur. Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) (buyurmuĹ&#x;tur ki):

â&#x20AC;Ť ×? (×&#x203A;×? [ ×?â&#x20AC;Ź4&  40? â&#x20AC;Ť?| ×?â&#x20AC;Ź, *} Q< j> â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źg g$ Vâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź40 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹA *} !A(â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź40 V0a â&#x20AC;Ť> ×?â&#x20AC;Ź2 40 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹA *â&#x20AC;Ť ×? ×?â&#x20AC;Ź5â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź *â&#x20AC;Ť×? ×?×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź-  * ) .â&#x20AC;Ť ×? ×?â&#x20AC;ŹD$â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹVâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź8 â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź-  *â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹkJâ&#x20AC;Ť×? ×&#x203A;â&#x20AC;Ź22H q â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź ;â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź40 g8(

"Yani, beĹ&#x; haslet beĹ&#x; ukubete sebeptir: 1- Bir kavim ahdĂŽni bozarsa, Allah-u Teâlâ o kavim Ăźzerine dĂźĹ&#x;manlarÄąnÄą musallat kÄąlar. 2- Bir kavim ki, Allah'Äąn inzal buyurduÄ&#x;u kitabÄąn gayrÄą ile hĂźkmederse, o kavim içinde fakr-u ihtiyâç zahir ve Ĺ&#x;ayâ&#x20AC;&#x2122; olur. 3- Bir kavim ki, onlarda zina zuhur ederse, o kavim içinde veba suretiyle ĂślĂźm zuhur eder. 4- Bir kavim ki, onlar Ăślçekte noksan verirlerse, Allah-u Teâlâ onlardan otlarÄą meneder ve kahtla mĂźbtelâ kÄąlar. 5- Bir kavim ki, onlar zekâtÄą menederler, Allah-u Teâlâ onlardan yaÄ&#x;murunu hapseder, kuraklÄąkla mĂźbtelâ olurlar"86 demektir.â&#x20AC;? Ă&#x2013;rnek 3- Ä°nĹ&#x;ikâk suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 7, 8 ve 9. ayetlerinin tefsirinde mĂźellif açĹklamasÄąna Ĺ&#x;u hadisi delil olarak zikretmiĹ&#x;tir: â&#x20AC;&#x153;Yani o kimsenin hesabÄą muhakkak olarak kolay gĂśrĂźlĂźr ve ehl-i cehennem muhakkak olarak helakine çaÄ&#x;ÄąrÄąr, demektir. Rasulullah (sallahu aleyhi ve sellem):

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź.3 â&#x20AC;Ť×?×?â&#x20AC;Ź.(

I 8,â&#x20AC;Ť (×?â&#x20AC;Ź40?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

diyerek dua buyurduÄ&#x;unda, ezvâc-Äą mutahharâttan Hz. AiĹ&#x;e

validemiz hesab-Äą yesĂŽr nedir? Ya Rasulallah, diye sual edince, Rasulullah:

â&#x20AC;Ť > &?×&#x203A;â&#x20AC;Ź9â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź.( I {< ) â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+ 9/+, ) @ â&#x20AC;Ť"×?â&#x20AC;ŹW3  9â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹWâ&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;ŹI â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź1 3

buyurmuĹ&#x;lardÄąr. Yani 'Allah Teâlâ kulunun kitabÄąna bakar ve gĂźnahlarÄąndan geçer. Amma Ĺ&#x;ol kimse ki hesabÄąnda mĂźnakaĹ&#x;a oldu, o kimse muhakkak helak oldu demektir.'87 Hesapta mĂźnakaĹ&#x;a, ne için bu gĂźnahÄą iĹ&#x;ledin? Ă&#x2013;zrĂźn var mÄąydÄą? Var ise ne idi, demek gibi ince ince sual olunmaktÄąr.â&#x20AC;?

ZemahĹ&#x;erĂŽ, KeĹ&#x;Ĺ&#x;âf, VI,334; RâzĂŽ, TefsĂŽrâ&#x20AC;&#x2122;l-KebĂŽr, XXXI, 81. AynÄą rivayet için ayrÄąca bkz. Hâkim, MĂźstedrek, II,126; KenzĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ummâl, VI, 43943. 87 RâzĂŽ, TefsĂŽruâ&#x20AC;&#x2122;l-KebĂŽr, XXXI, 92. AynÄą rivâyet için ayrÄąca bkz. Ahmed b. Hambel, MĂźsned, VI, 84. 86


74

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Ă&#x2013;rnek 4- Duha suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 9. ayetindeki â&#x20AC;&#x153;yetime kahretmaâ&#x20AC;? mealindeki ayeti tefsir ederken Ĺ&#x;u hadisi zikretmiĹ&#x;tir: â&#x20AC;&#x153;Yani Rabbin Teâlâ senin, yetimler kÄąlÄąp miskinler halk etmekle rahatÄąnÄą temin edince, sen de yetimlere gĂźzel muamele et. OnlarÄąn zaaflarÄąndan istifade ederek mallarÄąnÄą almak ve yĂźzĂźnĂź eÄ&#x;mek ve sĂśzlerini reddetmek gibi bir suretle onlara kahretme. Zira kahÄąrdan nehiy, lutufla emirdir. Ĺ&#x17E;u esasa binaen Rasulullah,

B S $

9â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+.3 4W3 9 S O 9â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;Ź.3 4W3 9 S )?.â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹbuyurmuĹ&#x;tur.

Yani â&#x20AC;&#x153;MĂźslĂźmanlar içinde evlerin hayÄąrlÄąsÄą bir evdir ki, o evde kendine ihsan olunur yetim buluna ve MĂźslĂźmanlar içinde evlerin Ĺ&#x;erlisi bir evdir ki, o evde kendine kĂśtĂźlĂźk olunan yetim bulunaâ&#x20AC;? demektir. Kezalik

B 4Wâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź#â&#x20AC;Ť×?×? ×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź

! "â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źhadis-i Ĺ&#x;erifi de bu manayÄą teyit eder. Yani Rasulullah, â&#x20AC;&#x153;Ben ve yetimin umuruna kefâlet eden kimse ile ikimiz beraber cennetteyizâ&#x20AC;?88 buyurmuĹ&#x;tur. h- Tefsir UsulĂź KonularÄąnÄą Ele AlÄąĹ&#x;Äą

ha-Huruf-i Mukatta ve MĂźteĹ&#x;âbihât

Ă&#x2013;rnek 1- Bakara suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin evvelinde HurĂťf-i mukataayÄą Ĺ&#x;u Ĺ&#x;ekilde açĹklamaktadÄąr: â&#x20AC;&#x153;BazÄą sĂźver-i Kurâ&#x20AC;&#x2122;aniyyenin evvelinde bulunan hurufat, â&#x20AC;&#x2DC;ibadÄąn muttali olamayacaÄ&#x;Äą esrardandÄąr. Bunlar ilm-i usĂźlde mĂźteĹ&#x;abihâttÄąr. Bu da iki kÄąsÄąmdÄąr: Birisi asla manasÄą fehm olunmayan (

4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

 Y 4(â&#x20AC;Ť )×?â&#x20AC;Źgibi bazÄą surelerin evvelinde bulunan harflerdir. Ä°kincisi 89  0*I$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " j" 8$ " â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź$ $ % !"  $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źayetinde bulunan 6W,â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źkelimesi gibi asÄąl manasÄą fehm olunup, lakin makam itibariyle mana-yÄą zahirisini murad etmek edille-i akliye ve nakliyeye nazaran muhal olduÄ&#x;undan teâ&#x20AC;&#x2122;vile muhtaç olanlardÄąr. Bizce istivâ (6W,â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;ŹnÄąn mana-yÄą lĂźgavĂŽsi, istikrar (â&#x20AC;Ť>×?â&#x20AC;ŹW,â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź, yani bir

mekânda karar kÄąlmak manasÄąna ise de, istikrarÄą Cenâb-Äą Hakkâ&#x20AC;&#x2122;a isnad etmek mekân iktiza edip, mekân ise Cenâb-Äą Hak hakkÄąnda muhal olduÄ&#x;undan, BuhârĂŽ, Talak, 25, Edeb, 24; MĂźslim, ZĂźhd, 42; EbĂť DâvĂťd, Edeb,123; TirmĂŽzĂŽ, Birr, 14; Ä°mam Malik, Muvattâ, Ĺ&#x17E;iâ&#x20AC;&#x2122;r, 5; Ahmed b. Hambel, MĂźsned, II,375, V, 333; BeyhâkĂŽ, esSĂźnenĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-KĂźbrâ, VI, 283. 89 Tâhâ, 20/5 â&#x20AC;&#x153;Ă&#x2021;ok esirgeyici (Allahâ&#x20AC;&#x2122;Äąn hĂźkmĂź) arĹ&#x;Äą istĂŽlâ ettiâ&#x20AC;?. 88


75

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

istivâ (6W,‫ )א‬mecaz olarak istîlâ (JW,‫ )א‬manasında isti’mal olunmuştur.

Şu halde mana-yı nazım: “Cenâb-ı Hak mahlûkatın en büyüğü olan arş-ı âlâ üzerine istîlâ etti ve kahr ve galebe altına aldı. Cümle mahlûkatı ihata eden arş-ı âlâ üzerine galebe ederek her emrine itaat eder bir hale koydu’’ demek olur. Mutlak müteşabihatta iki mezhep vardır:

Birinci, selef mezhebidir ki, bu gibi90 müteşabihatın aslına ve murad-ı ilahiyenin neden ibaret olduğuna iman edip, ilmini Allah-u Teâlâ’ya tefvîz etmek ve te’viliyle iştigal etmemektir. Sıddık-ı ‘azam Ebûbekir (RA) hazretleri: ‘’Her kitabın bir sırrı vardır. Allah’ın Kur’an’da sırrı ise surelerin evvelinde bulunan harflerdir”91 buyurduğu mervîdir.

İkinci, halef mezhebidir ki, onların zamanlarında ehl-i dalâl ve mülhidler peyda olup, kendi arzularına göre ve kavâid-i şeri'yyeye muhalif te’villerle meşgul olarak, umûr-u dîni teşvîş etmek istediklerinden Ahlâf-ı Kirâm onların te’villerine meydan vermemek ve açmak istedikleri fesat kapılarını kapatmak üzere şer-i şerife muvafık surette tevilini vacib addettiklerinden, müteşâbihâtın te’viliyle meşgul oldular. Şöyle ki: "Süver-i Kur'âniyye'den bazılarının evvelinde bulunan harfler, o surenin ismidir’’ dediler. Buna nazaran (4‫ )א‬surenin ismidir.

Bazıları ise esma-i ilahiyyeden bir isimdir yahut her harf bir isimdir ya-

hut her harf bir ismin fâtihidir.92 Mesela elif (‫)א‬, Allah ( (f;); mim (), Mecîd (" ) isimlerinin fâtihidir. Yahut (4? ‫א‬

‫ ;)א‬lam (), Latîf

‫ )אא א‬yani “Ben ‘Azîmü’ş-şan bilirim’’ demektir.

Yahut kasemdir. Buna nazaran mana-yı nazım: "Elif Lam Mim harflerine yemin ederim ki şu kitap, kendisinde şek ve şüphe olmayan bir kitaptır" demek olur.

Metinde “misilli” ifadesi kullanılmaktadır. Şeyhzâde, Muhammed b. Muslihiddin Mustafa, Hâşiyetü Şeyhzâde Alâ Tefsîri’l-Kâdî elBeydâvî, İstanbul, 1981, I,64. 92 Fâtih: Burada ibtida, başlangıç, ismin başındaki ilk harf demektir.

90 91


76

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

Beydâvî’de beyan olunduğuna nazaran Elif, Allah; Lam, CibrîI; mim, Muhammed isimlerinden alınarak, "Kur'an Allahü Teâlâ'dan Cibrîl-i Emîn vasıtasıyla Muhammed (sallahu aleyhi ve sellem) üzerine nazil oldu' manasına olduğu İbn Abbas Hazretlerinden mervîdir93. Örnek 2- Yasin suresi’nin evvelinde de konu ile ilgili şu açıklamayı yapar: "Yâsîn" lafzı müteşâbihâttandır Ulema-i muteahhirîn indinde kavâid-i şer’i şerife muvafık olarak tevcihi caizdir. Binaen aleyh Yâsîn (g3) lafzı "ey

insan!” manasına münadadır. Yahut Rasûlullah'ın ismidir. Şu halde "ya Muhammed!" demektir. Yahut sûrenin ismi ve mukadder ütlü mef’ûlüdür. "Sen sûre-i Yâsîn'i oku" demektir.

‫ א‬kelimesinin

Örnek 3- Kalem suresi’nin evvelinde de konu ile ilgili şu açıklamalar

yer almaktadır: “Nûn () Lafzı, muteşâbihattandır. İki mezhep vardır. Birinci, eslâfın mesleği, ilmini Allah-u Teâlâ'ya tefvîz ederek aslına iman edip, bahsetmemektir. İkinci müteahhirîn, bazı yoldan çıkmış olan fâsıkların kendi fikirlerine muvafık tevillerine meydan vermemek üzere, şeriata muvafık tevil ile iştigali münasip gördükleri için bu misilli müteşâbihatı tevil etmişlerdir.

 lafzı, bu surenin ismidir ve kasemdir. Buna göre “nûn () ismi ile

tesmiye olunan sureye yemin ederim ki, sen Rabbin nimetini bilmez değilsin.” Yahut

 lafzı kalemin yazı yazdığı nurdan bir levhanın ismidir. Yahut

mürekkep ve divittir. Veyahut bir balığın ismidir. Veyahut Hazreti Yunus'u muhafaza eden balığın ismidir.” hb- Ayetlerin Tekrarı

Örnek 1- Rahman suresi’nde tekrarlanan

  e  ‫כ‬$ :% ‫כ!א‬  4‫א‬ $ $ % e H$ &'($ ‫ א‬0e ‫א‬$  +$

ayeti ile ilgili şu açıklamaya yer verilmektedir: “Her ayetin evvelinde nimetler ayrı ayrı zikrolunduğu için, evvelinde zikrolunan nimeti hatırlatmak ve nimetin kadrini takdire ve şükrünü ifaya davet için olmakla, bu hikmete mebni tekrar yok demektir.

Kâdî Beydâvî, Envâru’t-Tenzîl ve Esrâru’t-Te’vîl, Matbaa-yı Osmaniye, İstanbul, 1305, s. 6. (Kur’an-ı Kerim kenârında matbu.)

93


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

77

Ă&#x2013;rnek 2- MĂźrselât suresinde de Ĺ&#x;u açĹklamaya yer verilmektedir: â&#x20AC;&#x153;Bu

surede

$ e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ !% "  k L 5$ *" $ Zl " $

ayeti zahirde tekrar gibi gĂśrĂźnĂźyorsa da, haki-

katte tekrar yoktur. Ă&#x2021;ĂźnkĂź beyan olunan ahkâmÄąn arkasÄąndan gelen

Zl " $

 k   $ e â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ !% "  L5$ *" $ ile murat, o ayetlerin hĂźkmĂźnĂź tekzĂŽb edenlere ait olduÄ&#x;u cihetle, her defasÄąnda tekzĂŽb edenler baĹ&#x;kadÄąr.â&#x20AC;? hd- Nesh

MĂźellif nesh konusuna MĂźzzemmil Suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin birinci ve yirminci ayetlerinde deÄ&#x;inmekte olup, sĂśz konusu ayetlerde Ăśnce gece (teheccĂźd) namazÄąnÄąn farz olduÄ&#x;una delil olduÄ&#x;unu ve bu emrin daha sonra aynÄą surenin son ayetleriyle nesh edildiÄ&#x;ini hikmetiyle beraber Ĺ&#x;u Ĺ&#x;ekilde ifade etmektedir: â&#x20AC;&#x153;Ä°btida-i Ä°slâm'da teheccĂźd namazÄą farz olduÄ&#x;una bu ayet delalet eder. Ă&#x2021;ĂźnkĂź emirde asl olan vĂźcuba delalet etmektir. TeheccĂźdĂźn farziyyeti bir sene sonra beĹ&#x; vakit namazÄąn farz olmasÄąyla nesh olundu. Neshin sebebi, ashab-Äą Rasulullah'a ârÄąz olan meĹ&#x;akkattir. Ă&#x2021;ĂźnkĂź meĹ&#x;akkat daima kolaylÄąÄ&#x;Äą celbeder.â&#x20AC;? MĂźellif neshin izahÄąnda ßç Ăśnemli aĹ&#x;amaya Ĺ&#x;u kavramlarla iĹ&#x;aret etmektedir:

1- Tahfif: â&#x20AC;&#x153;Vâcib Teâlâ gecenin ekserisinde teheccĂźde tahammĂźlleri olmadÄąÄ&#x;Äąndan, gecenin nÄąsfÄąnda ve sĂźlĂźsĂźnde teheccĂźd kâfi olduÄ&#x;unu beyanla tahfif ettiâ&#x20AC;Śâ&#x20AC;? Buna gĂśre emrin ifasÄą için tayin edilen vaktin Ăśnce gecenin ekserisinden gecenin yarÄąsÄąna veya ßçte birine çekilmesine mĂźsaade edilmesini emrin hafifletmesi olarak gĂśrmektedir. 2- refâ&#x20AC;&#x2122;: â&#x20AC;&#x153;Vâcib Teâlâ ekser insanlar Ăźzerine edasÄą mĂźĹ&#x;kil olmasÄąna binaen teheccĂźd namazÄąnÄąn vĂźcubunu ref ettiÄ&#x;ini beyandan sonraâ&#x20AC;? â&#x20AC;&#x153;Vâcib Teâlâ teheccĂźd namazÄąnÄąn vĂźcubunu kullarÄąna kolaylÄąk olsun için neshettiÄ&#x;iniâ&#x20AC;Śâ&#x20AC;? diye ifade ediyor.

3- VĂźcub neshedilse de nafile olarak hĂźkmĂźn devam ettiÄ&#x;ini â&#x20AC;&#x153;vĂźcubu nesh olunmu��&#x; ise de, nafile olarak edasÄą meĹ&#x;ru olduÄ&#x;unuâ&#x20AC;? beyan etmektedir. he- Ä°cmâl ve Tafsil

MĂźellif Kurâ&#x20AC;&#x2122;anâ&#x20AC;&#x2122;daki salât lafzÄąnÄąn sĂźnnetle tafsil edildiÄ&#x;ini Bakara suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 3. ayetinin tefsirinde Ĺ&#x;Ăśyle ifade etmektedir: â&#x20AC;&#x153;Salât lafzÄą mana-yÄą


78

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

aslîsi itibariyle mücmeldir. Lakin CibrîI-i Emin Rasulullaha, Rasulullah da ümmetine talim buyurdu ve bu minval üzere ayetteki icmal sünnet-i nebeviye ile tafsîI olundu ve takarrur etti. Binaen aleyh salât lafzı zikrolunduğu vakitte mana-yı şer'isi hatıra geldiği gibi murat da odur. Lügat manası örfte metruktür. Hal-i hayatında Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) ashabıyla beraber erkân-ı malume olan salâtın ikamesine devam buyurdu. Zaman-ı saadetten ilâ-yevmina hâza icma-ı ümmet de bu suretle vaki oldu.” hf-Ayetler ve Hadisler Arasında zıtlık Olup Olmaması

Abese suresi’nin 34-26. ayetlerinin tefsirinde: “Onların hiçbirine bakmağa vakti olmaz. Bu ayette insanın, yeym-i kıyamette cümle akrabasından firar edeceğini beyan, şefaate delalet eden ayetlere münafî değildir. Çünkü firarın mevkii başka, şefaatin mevkii ve zamanı başkadır. Zira bu ayette beyan olunan firarın zamanı, sûr üfürülüp, herkes yeni hayat bulduğu zamandır. Amma şefaatin zamanı ise, herkes mahşere cem olup, muhasebe görüldüğü zamandır. Böyle olunca ayetler arasında münâfât ve tenakuz yoktur.” Ğâşiye suresi’nin 6. ve 7. ayetlerini tefsirinde: “Darî'

(:3^),

bir

dikendir ki yaş iken deve otlar ve kuruduğunda deve dahi yemez, zehir gibi acıdır ve râyihası kerîhtir ve cîfeden kötü, ateşten daha sıcaktır. Cehennemin birçok derekât ve tabakatı olup bazı derekede taam-ı ğısliynden ve bazısında taamı zakkumdan, bazısında da taam-ı darî'den olduğu cehetle ayetler arasında tefavüt yoktur.” Hadisler arasında zıtlık olup olmadığı ile ilgili olarak da Duhâ suresi’nin

8. ayetinde geçen ağnâ (I \‫ )א‬kelimesinin tefsirinde şu şekilde işaret

edilmektedir: “Yahut ağnâ (B \) ile murat, kalp ğınâsıdır. Çünkü

Rasulullah’ın,

g2 ‫ א‬B \ B [‫ כ) א‬d[‫ א‬G‫ ) כ‬B [‫ א‬g hadis-i

şerifi bunu te’yit eder. Yani: ‘Ğınâ mal çokluğu ile olmadı velâkin ğınâ, ğınâ-yı kalptir.’94 Binaen aleyh,

6 >2‫א‬

buyurmuştur. “Fakr, benim

iftihâr ettiğim bir şey”95 demektir. Vakıa “fakr, küfre yakındır” manasına 94 95

Bkz. Buhârî, Rikâk, 15; Müslim, Zekât, 130. Bkz. ‘Aclunî, Keşfü’l-Hafa, II, 87.


79

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

hadis varsa da hadisler beyninde avâmÄąn zannettiÄ&#x;i gibi tenakuz yoktur. Ă&#x2021;ĂźnkĂź bu misilli Ĺ&#x;eyler eĹ&#x;hasÄąn ihtilafÄąyla muhtelif olur. BazÄą kimse sabÄąr ve kanaat sahibi olur, onun hakkÄąnda fakrÄąn hiç tesiri olmaz. DiÄ&#x;er bir kimse haris, hevâ ve hevesine tabi olur, meâ&#x20AC;&#x2122;kulât ve meĹ&#x;rubat dĂźĹ&#x;kĂźnĂź olur, onun hakkÄąnda fakr, mazarrat olur. Ă&#x2021;ĂźnkĂź kavlen ve fiilen bir takÄąm haram Ĺ&#x;eyler irtikâbÄąna sebep olur. VelhâsÄąl mahallin, kiĹ&#x;iyle ahvâlin deÄ&#x;iĹ&#x;tiÄ&#x;i cihetle hadisler arasÄąnda tenakuz yoktur. Zira fakr, Rasulullah hakkÄąnda ihtiyari olduÄ&#x;undan, iftihar edecek bir Ĺ&#x;ey olmuĹ&#x;tur. Ama avâm-Äą nâs hakkÄąnda ÄązdÄąrarĂŽ olduÄ&#x;undan, bazÄą mehlekeye sebep olcaÄ&#x;Äąnda Ĺ&#x;Ăźphe yoktur.â&#x20AC;? hg- Ä°srâiliyât

MĂźellif, bazÄą ayetlerin tefsirinde yer verilen isralĂŽ haberleri tenkite tabi tutmadan olduÄ&#x;u gibi almĹ&#x;tÄąr. Ă&#x2013;rnek 1- Nuh suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 28. ayetinde Hz. Nuâ&#x20AC;&#x2122;un anne-babasÄąnÄąn ismini Ĺ&#x;u Ĺ&#x;ekilde zikretmektedir: â&#x20AC;&#x153;Nuh'un (babasÄą) Lemek, validesi EnĂťĹ&#x;â&#x20AC;&#x2122;un kÄązÄą Semha'dÄąr. Her ikisi de mĂźminlerdir.â&#x20AC;?96

Yâsin suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 20. ayetinde Ĺ&#x;ehrin Ăźst tarafÄąndan gelenin ismini Ĺ&#x;Ăśyle zikretmektedir: â&#x20AC;&#x153;Ĺ&#x17E;ehrin Ăźst tarafÄąndan gelen Habib-i Neccâr'dÄąr.â&#x20AC;?

Ä°nsan suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 1. ayetinin tefsirinde Ĺ&#x;u bilgiyi naketmektedir: â&#x20AC;&#x153;Ă&#x201A;dem (aleyhisselam)â&#x20AC;&#x2122;Äąn ruhsuz, Tâifâ&#x20AC;&#x2122;le Mekke arasÄąnda yĂźz yirmi sene yattÄąÄ&#x;Äą mervĂŽdir.97 Naziââ&#x20AC;&#x2122;t suresiâ&#x20AC;&#x2122;nde Firavunâ&#x20AC;&#x2122;un sĂśzĂź olarak naklettiÄ&#x;i iki cĂźmle arasÄąnda geçen zamanÄą zikretmesi de bir diÄ&#x;er Ăśrnek olarak zikredilebilir. SĂśz konusu

 hâ&#x20AC;Ť ) =×?â&#x20AC;Źve Ăťlâ rivayeti Ĺ&#x;u Ĺ&#x;ekilde nakletmektedir: â&#x20AC;&#x153;Bu ayette ahirah ( $ 

(B w= ) ile murad, Firavun'dan sudur eden iki kelime olduÄ&#x;u Ä°bn Abbas haz-

retlerinden mervidir. Ä°ki kelimeden birisi, ma aâ&#x20AC;&#x2122;limtĂź le kĂźm min ilâhin

 /k â&#x20AC;Ť " ×?â&#x20AC;Ź5 â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ D % !" $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ ) yani "sizin için benden baĹ&#x;ka bir ma'bud " bilmiyorum" demektir. DiÄ&#x;eri ise, ene rabbĂźkĂźmĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-aâ&#x20AC;&#x2122;lâ c $(â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " " % â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% _ H$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹM C$ $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź Ä&#x;ayrĂŽ (0 G $

"

RâzĂŽ, TefsĂŽruâ&#x20AC;&#x2122;l-KebĂŽr, XXX,130; KâdĂŽ BeydâvĂŽ, 763; NesefĂŽ, Medârik, IV, 1308; el BaÄ&#x;dâdĂŽ, Hâzin, III, 130. 97 Ä°bn Abbasâ&#x20AC;&#x2122;tan gelen rivayette Hz. Ă&#x201A;demâ&#x20AC;&#x2122;in ilk yaratÄąlÄąĹ&#x;Äąndaki evrelerle ilgili 120 gĂźn ifadesine yer verilmiĹ&#x;se de Mekke ile Tâif arasÄą diye bir yer belirtilmemiĹ&#x;tir. Bkz. RâzĂŽ, TefsĂŽruâ&#x20AC;&#x2122;l-KebĂŽr, XXX,209. 96


80

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

dır ki, "ben sizin büyük rabbinizim" demektir. Bu iki kelime arasında kırk sene geçmiştir.” ı- Ahkâm Ayetlerini Yorumlama Metodu

ıa-Namaz: bakara suresinin 3. ayetinde “Bu ayette salât ile murad, salavât-ı mefrûzadır. Fahri Razi, Hâzîn ve Kâdî'nin beyanları vechile ikâme-i salâttan murad, sünenini, âdabını ve ferâizini ihlal etmeksizin vakt-i muayyende hudu’ ve huşu' ile edasına devam etmektir. Salâtın asıl manası duadır. Lakin şer-i şerifde salât, ef'al-i mahsûsa ve erkan-ı malûmedir. Yani kıyâm, kıraat, rükû, sücûd ve niyet-i hâlise ile bunları edâ etmek ve evvelinde tekbir ile dâhil olmak ve ahirinde selamla hitam bulmaktır.” "O sıfat-ı mezmumede bulunmayan ancak namaz kılan kimselerdir ki, onlar namazlarına devam edicilerdir." Namaz vakitleri: İnsan suresinde beş vakit namaza işaret olduğunu

“Fahri Râzi'nin beyanı vechile bükraten (‫ )כ‬ile murad, sabah namazı,

esîl (#‫ )א‬ile murad, öğle ve ikindi namazlarıdır. Gecede secde ile murad,

akşam ve yatsı namazları, gecenin uzun müddetinde tesbih ile murad, teheccüd namazı olduğuna nazaran bu ayet beş vakitte farz olan namazları ve teheccüd namazını cami’dir. Buna nazaran mana-yı ayet: 'Ey Habibim sen sabah, öğle ve ikindi namazlarını kılmakla, Rabbin Teâlâ’nın ismini zikirle tekbir getir ki, ferâizi eda etmiş olasın. Gecenin bazı cüz’ünde akşam ve yatsı namazlarını eda etmekle secdeye devam et ki, vaktin şükrünü eda etmiş olasın. Gecenin uzun müddetinde teheccüde devam et ki, ihlâs üzere ubudiyetini yerine getirmiş olasın, demektir.” Namaza devam etmek: Mearic suresinin 22 ve 23. ayetlerin tefsirinde “Devam ile murat, evkatından hiçbir vakitte namazı terk etmemek ve namazın vakti geldiğinde namazdan başka bir şeyle meşgul olmamaktır. Zira namazın vakti gelince, namazını edayı herşey üzerine tercih etmesi, hırs ve emel gibi sıfat-ı mezmumeyi terkine delalet eder. Dünya muhabbeti olmuş olsaydı, dünya umurunu terkle, ahiret umurundan ibaret olan namaza sür'at etmezdi. Şu halde namaza devam edenler, ayet-i sâbıkada beyan olan sıfat-ı mezmumeden istisna olunmuşlardır.” Cemaatle namaz: Kalem suresi’nin 43. ayetide cemaatle namaz konusunda şu ayrıntıya yer vermektedir: “İşte dünyada namaza icabet etmediklerinden ceza olarak ahirette secdeye davet olunurlar. Velâkin rezil olmak


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

81

için kudretleri selb olunur. Cemaate gitmek vacip diyenler bu ayet delil diyorlarsa da, ulema-yÄą Hanefiyye indinde cemaatle namaz kÄąlmak vâcib olmayÄąp sĂźnnet-i mĂźekkede olduÄ&#x;u, cemaate gitmeyenler Ĺ&#x;eriat nazarÄąnda mezmumlardÄąr.â&#x20AC;?

NamazÄą muhafaza etmek: Mearic suresinin 34. ayetinde Namazda daim olanlarla namazÄą muhafaza edenler arasÄąndaki ince ayrÄąma Ĺ&#x;Ăśyle dikkat çekmektedir: â&#x20AC;&#x153;Ĺ&#x17E;u beyan olunan sekiz sÄąnÄąfÄąn evvelinde namaza devam edenler ve âhirinde namazÄą muhafaza edenler beyan olunmuĹ&#x;tur ki, devamla muhafaza beyninde fark vardÄąr. Zira devam, evkâtÄąnda hiçbir Ĺ&#x;eyi geçirmeyerek kÄąlmaktÄąr. Amma muhafaza abdest, setr-i avret ve kÄąbleye teveccĂźh gibi Ĺ&#x;erâit-i hariciyesini ve kÄąyam, kÄąraat, rĂźkĂť ve sĂźcĂťd gibi Ĺ&#x;erâit-i dâhiliyesini ifa etmek ve fezâili ki, mescide, cemaata devam etmek ve namazÄąn vakti gelmezden evvel hazÄąrlanmak ve kalbini vesveseden ve mâsivâllaha iltifattan boĹ&#x;altmak ve riyâ, sĂźmaâ&#x20AC;&#x2122;dan ictinap etmektir. Hatta namazdan sonra oyun, çalgÄą gibi measĂŽden sakÄąnmak, namazÄąn muhafazasÄąndan madĂťddur.â&#x20AC;?

Namaz-iman baÄ&#x;lantÄąsÄą: Maun suresinde namaz- iman baÄ&#x;lantÄąsÄąna Ĺ&#x;u Ĺ&#x;ekilde temas etmektedir: â&#x20AC;&#x153;Kezâ itikatlarÄąnca namazla meĹ&#x;guliyeti beyhude ve abes (kabul) eder(ler). Hâlbuki namazÄąn her cĂźzĂźnde gaflet Ăźzere bulunur ve namazÄąn bazÄąnÄą halka karĹ&#x;Äą MĂźslĂźman gibi gĂśzĂźkerek bu minval Ăźzere eda ederse(ler) de, bazÄąsÄą da geçer gider, asla ibadet etmezler. Adeta namazÄą nifaklarÄąnÄą saklamaya alet ettiklerinden, faydasÄąnÄą gĂśrmedikleri gibi azaba da dßçar olurlar. Ă&#x2021;ĂźnkĂź ahkâm-Äą Ĺ&#x;erâ&#x20AC;&#x2122;iyyenin hĂźlasasÄą ikidir:

Birincisi, abdin Cenâb-Äą Hakkâ&#x20AC;&#x2122;a karĹ&#x;Äą taâ&#x20AC;&#x2122;zĂŽm ve vazĂŽfe-yi ubudiyeti ĂŽfâ etmesi; ikincisi, Allahâ&#x20AC;&#x2122;Äąn kullarÄąna merhamet ve Ĺ&#x;efkat etmesi ve onlarla muamelesinin doÄ&#x;ru olup olmamasÄądÄąr! Bu surette Cenâb-Äą Hak bu surede her iki cihete iĹ&#x;aret buyrmuĹ&#x;tur ve her iki surette kusur etmek kÄąyameti tekzĂŽbe terettĂźp ettiÄ&#x;i için (birinci ve ikinci) fÄąkralarÄąn her ikisinde tertibe delalet eden fe () lafzÄą varid olmuĹ&#x;tur.â&#x20AC;?

Namaz kÄąlÄąnacak mekânlar (mescitler) ve secde organlarÄą: Cin suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 18. ayetinde bu konuyu Ĺ&#x;Ăśyle açĹklamaktadÄąr: â&#x20AC;&#x153;Yani ey ibadetle mĂźkellef olan, mescidlerde Allah-u Teâlâ'ya ibadet ederken Allah ile beraber baĹ&#x;ka bir kimseye dahi ibadet etmeyin ki, Ĺ&#x;irk etmeyesiniz. Mescidle murat, secde mĂźmkĂźn olan her yerdir ki, yeryĂźzĂźnĂźn kâffesine Ĺ&#x;amildir.


82

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

dwâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź B S?-  ) "benim için yeryĂźzĂźnĂźn kĂźllĂźsĂź  buyurmuĹ&#x;tur. Yahut mesâcid (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź. ) ile murat, vĂźcud-u

Zira Rasulullah: (â&#x20AC;Ť"×?â&#x20AC;Ź. mescid kÄąlÄąndÄą"98

insanda secde olunan yedi azadÄąr ki, eller, ayaklar, dizler ve bir de yĂźzdĂźr.99 Bu azalar, Allah'Äąn mahlĂťku olduÄ&#x;undan, bunlarla Allah'Äąn gayriye ibadet etmeyin, demektir.â&#x20AC;?

Kurban ve Kurban bayramÄą NamazÄą: Kevser suresinde Ĺ&#x;u açĹklamaya yer verilmiĹ&#x;tir: â&#x20AC;&#x153;Ĺ&#x17E;ĂźkĂźr, kalp ile taâ&#x20AC;&#x2122;zĂŽm, lisanla senâ ve aâ&#x20AC;&#x2122;zâ ile amel etmek olup, bu mananÄąn cĂźmlesini salât lafzÄą camiâ&#x20AC;&#x2122; olduÄ&#x;u cihetle (â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;ŹOâ&#x20AC;Ť )×?â&#x20AC;ŹmakamÄąnda (#' H ) varid olmuĹ&#x;tur. Salât ile murat, mutlak namaz olmak ihtimali

var ise de, (â&#x20AC;Ťâ&#x20AC;&#x153; ) ×?â&#x20AC;Źkurban kesmekâ&#x20AC;? ile emir manasÄą olduÄ&#x;una nazaran, salât ile murat bayram namazÄą olmak ihtimali galiptir.â&#x20AC;?

Bayram namazÄą ve Tekbirleri: â&#x20AC;&#x2DC;Alâ suresiâ&#x20AC;&#x2122;nin 14. ve 15 ayetinin tefsirinde bu hususa Ĺ&#x;u Ĺ&#x;ekilde iĹ&#x;aret edilmektedir: â&#x20AC;&#x153;Yani fevz Ăź necat buldu. Ahiret azabÄąndan kurtuldu. O kimseler iman ve envâ-Äą ibâdeti ihtiyarla kĂźfĂźrden ve gĂźnahlardan temizlendi ve Rabbinin ismini zikirle meĹ&#x;gul oldu ve namazda iftitah tekbirini ve bayram namazÄąnda bayram tekbirlerini alarak namaz kÄąldÄą.â&#x20AC;? Äąb-Mali Ä°badetler (Ä°nfak-zekât): Ă&#x2013;rnek1- Bakara suresinin 3. ayetinde namazdan sonra infakÄą da Ĺ&#x;Ăśyle açĹklamaktadÄąr: â&#x20AC;&#x153;Ä°nfak, Hazin'in beyanlarÄą vechile, fi sebĂŽlillâh elinde olan malÄąnÄą sarf ve harcamaktÄąr. Ayet-i Celile zekât, nezir, kurban, sadaka-i fÄątÄąr ve hatta mĂźminler beyninde muavenete mĂźteallik Ĺ&#x;eylerin cĂźmlesi infakta dâhildir, cĂźmlesi nazar-Äą Ĺ&#x;erâ&#x20AC;&#x2122;ĂŽde makbul ve memduhdur. Vâcib Teâlâ ehl-i imanÄą infakta israf ve tebzĂŽrden muhafaza ve malÄąnÄąn bir miktarÄąnÄą infak ve bir miktarÄąnÄą kendi mesalihi için alÄąkoymak lazÄąm olduÄ&#x;una iĹ&#x;aret için ba'za delalet eden

)

(min) lafzÄąyla ĂŽrad

buyurmuĹ&#x;tur ki, "merzuk olduÄ&#x;unuz rÄązkÄąnÄązÄąn bazÄąsÄąnÄą infak ve bazÄąsÄąnÄą ibkâ edin" demektir.

BuhârĂŽ, TeyemmĂźm,1. BuhârĂŽ, KitâbĂź MevâkÄątĂźâ&#x20AC;&#x2122;s-Salât, bâbĂźâ&#x20AC;&#x2122;s-sĂźcĂťdi aleâ&#x20AC;&#x2122;l-enf, I, 206; MĂźslim, KitâbĂźâ&#x20AC;&#x2122;s-salât, bâbĂź â&#x20AC;&#x2DC;azâßâ&#x20AC;&#x2122;s-sĂźcĂťd, II, 25. 98 99


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

83

Bu ayet-i celĂŽlede Vâcib Teâlâ insan için lazÄąm olan vazife-i mĂźhimme-i asliyeyi beyan buyurmuĹ&#x;tur. Ă&#x2021;ĂźnkĂź insanÄąn mĂźkellef olduÄ&#x;u ahkâmÄąn esâsÄą ikidir. Birinci, bilkĂźlliye meâsĂŽyi terk etmektir. Bu kÄąsma ittikâ (â&#x20AC;Ť>×?â&#x20AC;Ź/â&#x20AC;Ť )×?â&#x20AC;Źile iĹ&#x;aret buyurmuĹ&#x;tur. Ä°kincisi, bilumum vâcibâtÄą edâ etmektir. VâcibâtÄąn esasÄą da ikidir: Birincisi, salât gibi ibadet-i bedeniyedir Ona

celilesiyle iĹ&#x;aret olunmuĹ&#x;tur.

 =$ * hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ !  4* % U% $ cĂźmle-i

İkincisi, zekât gibi ibadet-i maliyedir. Buna da

kavl-i latĂŽfiyle iĹ&#x;aret buyrulmuĹ&#x;tur.

 4* $ U%  ," % " .â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % ,$ 2" B$ H$ â&#x20AC;Ť !×?â&#x20AC;Ź5 $

Ă&#x2013;rnek 2- Mearic suresinin 25. ayetinde Ăśzel olarak zekâta Ĺ&#x;u açĹklama

ile vurgu yapmaktadÄąr: Hakk-Äą malum (Q?-

i() ile murat, aÄ&#x;niyaya farz

olan zekattÄąr. Zira sadakât içinde taraf-Äą Ĺ&#x;eriâ&#x20AC;&#x2122;den muayyen olan hakka zekat (denir). Ă&#x2021;ĂźnkĂź zekâttan baĹ&#x;ka sadaka, hisse-i muayyene deÄ&#x;ildir; mal sahibinin re'yine kalmÄąĹ&#x;tÄąr. Ä°sterse az verir, isterse çok verir, kimse karÄąĹ&#x;amaz. Ä°mam MĂźcâhid gibi bazÄą zevât, murat alâ tarĂŽki'n-nedb ve'l-istihâb verilen sadakalar ile beyan etmiĹ&#x;lerdir. Zira vâcip olan zekatÄą, edâ olduÄ&#x;u cihetle senâ icab etmediÄ&#x;inden, Cenâb-Äą Hakk'Äąn bu zĂźmreyi senâ buyurmasÄą, nafile olarak verilen sadaka olmasÄąna delalet eder. Äąc-Yetim malÄą: Ă&#x2013;rnek 1- Maun suresinde: â&#x20AC;&#x153;Yetimi malÄąndan mahrum etmek ister ve kendi nefsini ve gayrÄąlarÄą muhtac olan miskine taam yedirmek Ăźzere terÄ&#x;ĂŽb de etmez.â&#x20AC;?

Ă&#x2013;rnek 2- Duha suresinde: â&#x20AC;&#x153;Yani Rabbin Teâlâ senin, yetimler kÄąlÄąp miskinler halk etmekle rahatÄąnÄą temin edince, sen de yetimlere gĂźzel muamele et. OnlarÄąn zaaflarÄąndan istifade ederek mallarÄąnÄą almak ve yĂźzĂźnĂź eÄ&#x;mek ve sĂśzlerini reddetmek gibi bir suretle onlara kahretme. Zira kahÄąrdan nehiy, lutufla emirdir. Ĺ&#x17E;u esasa binaen Rasulullah,

9 S )?.â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB S $

9â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+.3 4W3 9 S O 9â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;Ź.3 4W3 buyurmuĹ&#x;tur. Yani â&#x20AC;&#x153;MĂźslĂźmanlar

içinde evlerin hayÄąrlÄąsÄą bir evdir ki, o evde kendine ihsan olunur yetim buluna ve MĂźslĂźmanlar içinde evlerin Ĺ&#x;erlisi bir evdir ki, o evde kendine kĂśtĂźlĂźk olunan yetim bulunaâ&#x20AC;? demektir. Kezalik

! "â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹB 4Wâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź#â&#x20AC;Ť ×?×? ×&#x203A;×?â&#x20AC;Źhadis-


84

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

i şerifi de bu manayı teyit eder. Yani Rasulullah, “Ben ve yetimin umuruna kefâlet eden kimse ile ikimiz beraber cennetteyiz”100 buyurmuştur.

ıd- Emânetler: Örnek: Mearic suresinin 32. ayetinde bu konuyla ilgili şu açıklamaya yer verilmektedir: “Emanetin birçok enva’ı olduğuna işaret için bu ayette emanet lafzı cemi siygasıyla varid olmuştur. Savm, salât, hac, zekât ve sair feraiz-i ilahiyye gibi insanlar arasında olur vedîalar ve beyinlerinde cereyan eden gizli sözler gibi. Bunların cümlesini muhafaza etmek vezâif-i diniyedendir. İşte şu esasa binaen Vâcib Teâlâ emanete ve ahde riayet edenleri sena etmiştir. ıe- Nikâh: Mearic suresinin 29, 30 ve 31. ayetlerinde: “Zira onlar hatunlarından ve cariyelerinden saklamamakla zemmolunmazlar. Ezvâc (‫ ) א‬zevc ( ) in cem’i olduğu cihetle, milk-i nikâhla kendilerinin malik oldukları hatunları demektir.

“Şu halde vaz’ olunan kanunu tecâvüzle iffet ve namusunu dünyada lekedar eden, azab-ı ilahiyyeye müstahak olacağına işaret için hümü’lâ’dûn (4 F $ ‫א‬ % 8" ‫א‬

$

.% ) buyurmuştur. Yani, ancak hududu tecavüz edip, kanun%

u ilahiyyenin ahkâmından harice çıkanların azaba istihkakları diğer ayetlerle dahi beyan olunmuştur.” j- Kelâm Konuları İle İlgili Ayetleri Yorumlama Metodu ja- Hidâyet-i İlâhî

‘Alâ suresi’nin 2. ayetinde geçen hedâ (6&)kelimesinin tefsirinde

konu ile ilgili şu bilgi verilmektedir: “Vâcib Teâlâ'nın hidayetine gelince, Allah-u Teâlâ her şeyde bir kuvve-i hassa, kabulüne müste'îd bir mîzâç halk etmiştir. O mîzâcın kabul ettiği kuvvet bir fiil-i muayyenin sudûruna mahal olur. İşte hidâyet-i İlâhiyye fiil-i muayyene mahal olan kuvveti halk buyurmuştur ki, o kuvve-i hassa sebebiyle kendi nev’ine mahsus olan fiile alet olur.”

Buhârî, Talak, 25, Edeb, 24; Müslim, Zühd, 42; Ebû Dâvûd, Edeb,123; Tirmîzî, Birr, 14; İmam Malik, Muvattâ, Şi’r, 5; Ahmed b. Hambel, Müsned, II,375, V, 333; Beyhâkî, esSünenü’l-Kübrâ, VI, 283. 100


Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

85

jb-İmanın Tanımı Rükünleri ve Kısımları

Bakara suresi’nin 3. ayetinin tefsirinde iman hakkında şu tafsilatlı bilgilere yer verilmiştir: “İman, Vâcib Teâlâ'nın zatını ve sıfatını ve enbiya-i kiramın nübüvvetlerini ve ahval-i ahireti ve sair iman edilmesi lazım olan şeyleri inanıp, kalbiyle tasdik ve lisanla ikrar etmektir. Şu halde iki rüknü olan tasdik-i kalbî ve ikrar-ı lisanînin her mü'minde bulunması lazımdır. Bir kimsenin yalnız kalbinde tasdiki bulunsa da ikrar-ı lisanîsi olmasa şu tarife nazaran mümin olmaz. Amma iman yalnız tasdîk-i kalpten ibaret olduğuna nazaran, o kimse yine indallah101 mü'min olur. Fakat imanın cüz-ü ahari olan ikrarı terkinden dolayı günahkâr olduğu gibi zahirde o kimse üzerine ahkâm-ı şer’iyye icra olunmaz. Çünkü kalbinde olan ikrarı olmadığı cihetle zahirde bilinemediğinden, imanıyla hükmolunamaz ki, ahkâm-ı şer'iyye icra olunsun.” “İmanın iki cüzü olduğuna nazaran ziyade ve noksanı kabul etmez. Çünkü mü'menün bih: Yani iman edilecek şeyler artmaz ve eksilmez ki, iman artsın veyahut eksilsin. Şu tarife nazaran amel imandan cüz değildir, belki imanın kemalinden cüzdür. Binaen aleyh imanı olup, ameli olmayan kimse mü'mindir. Lakin amel etmediği için fasık addolunur. Eğer afv-ı ilahîye mazhar olamazsa taksiratı kadar muazzeb olunduktan sonra imanı sebebiyle cennete dahil olur.” İman ikidir: Birisi: Din-i Muhammedîden olan ahkâmın kâffesini icmalen kalble tasdik ve lisanla ikrar etmektir.

İkincisi: Din-i Muhammedîden olan ahkâmı birer birer tafsil ederek iman etmektir. Avam-ı nas için iman-ı icmali kafidir, birer birer ahkamın kaffesini tafsiI üzere bilmek lazım değildir.

Mukallidin imanı: İmanda takIit, babasından, anasından veyahut sair kimselerden işittiği gibi iman edip, delailini tedkik etmemektir. Bu manaca iman-ı taklidi Eşâi're indinde makbul değilse de, Ehl-i sünnetten Maturidiyye indinde makbuldür. Lakin bu, imanın zayıf ve edna mertebesidir. Zamanımızda ehl-i imandan hemen hemen mukallid yok gibidir. Çünkü her ne kadar cahil olsa ve kitaplardan delaili tedkik etmese dahi, hariçte görmüş olduğu mevcudat ve mükevvenatın kudret-i ilahiyye ile vücuda geldiğini bilir ve bu cihetle eserden müessire istidlal eder. 101

Yazmada bu kelime “beynallah” şeklindedir. (D.A)


86

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

Amel imandan cüz değildir: “Ehl-i sünnetten muhaddisînin mezheplerine nazaran iman, kalble tasdik, lisanla ikrar, aza-i cevarihle amelden ibarettir. Şu tarife nazaran amel imandan cüz ise de, esah olan ‘amelin imanın kemalinden cüz olmasıdır. Çünkü fasıkın mü'min olduğunda muhaddisîn hazarâtı dahi müttefiktirler. Ancak bir kimse yalnız lisanıyla ikrar etse, fakat ameli olmadığı gibi kalben tasdiki dahi olmasa, o kimse indallah102 mü'min değildir, belki münafıktır. Binaen aleyh ebedi cehennemde kalır.”

Beyyine suresi’nin tefsirinde “Dînü’l-Kayyimeh” kavramını tefsir ederken ehl-i kitabın ibadetlerinin niçin fayda vermeyeceğini açıklar ve arkasından da Mürcie’nin iman konusundaki görüşünü şöyle tenkit eder: “Din itikat ve amelden mürekkep olunca, ehl-i kitabın itikadı şirk ederek ibadetleri faide vermediği gibi, fırak-ı dalleden Mürcie’nin ‘yalnız iman kâfidir’ diyerek furu-ı ‘amali ihmal etmeleri de hatadan salim olmadığını isbat etmekte bu ayet kâfidir. Zira ayette beyan olunan Dîn-i kayyim itikatta(n), ihlâs ve amelden ibaret olunca, bunlardan biri noksan olursa, Dîn-i kayyım olamaz. Şu halde noksan din, sahibini selamete îsal edemez.” jc-Küfür ve Küfür çeşitleri

Bakara suresi’nin 6. ayetinin tefsirinde Küfür ve küfür çeşitleri şöyle açıklanmaktadır: “Hazin'de103 beyan olduğu vechile küfür, bir şeyi setr edip örtmek manasınadır. Kâfirler hakkı setredip kabul etmedikleri için kâfir denilmiştir. Küfrün envai dörttür:

1- Allah-u Teâlâ’yı asla bilmez, inkar eder. Buna küfr-i inkari denir.

2- Kalbiyle Allah'ı bilir, fakat lisanıyla ikrar etmez. Buna küfr-i cühudî denir. İblisin küfrü bu kısımdandır.

3- Kalbiyle Allah'ı bilir ve lisanıyla ikrar eder, fakat diniyle tedeyyün etmez. Buna da küfr-i inadi derler. Ebu Talib’in küfrü bu kabildendir. 4- Lisanıyla ikrareder, fakat kalbiyle tasdik etmez. Buna küfr-i nifak denir. Münafıkların küfrü bu kabildendir.

Yazmada bu ifade “beynehu ve beynallah” şeklindedir. (DA) El-Bağdâdî, Alâüddîn Ali b. Muhammed, Tefsîru’l-Hâzin (Lübâbü’t-Te’vîl fî Meâni’tTenzîl), Beyrut, 1994, I, 14. 102 103


Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

87

je-Büyük Günah işleyenlerin Durumu

Bakara suresi’nin 8. ayetinin tefsirinde münafık hakkında şunlar zikredilmektedir: “Münafık, kâfir ile mü'min arasında müzebzeb bir fırkadır. Çünkü zahirde mü'min görünür, kelime-i tevhidi tekellüm eder. Hâlbuki kalbinde küfriyatını saklar. Münafıkların küfürleri sairlerinden eşna’ ve ağlezdir.” Bunun sebebini izah ederken aynı zanamda imanın tanımında ortaya koyduğu dil ile ikrar ve kalp ile tasdik şartının doğruluğuna da şöyle delil getirir: “Münafığın şerri aleni olup, kâfirin şerrinden daha ziyade ve küfrü eşed olduğundan Vâcib Teâlâ münafıkların ahvalini beyanda, küfürlerini beyanla beraber birçok measîlerini dahi beyan buyurmuştur. Ve küfürde eşna’ olduklarından Cenab-ı Hak onları sarahaten mü'minler sırasından ihracla, mü'min olduklarına dair iddalarını reddetmiştir. Tasdik-i kalbîden ârî, mücerred ikrarın iman olmadığına ayet sarahat eder. Münafıklar imanı ikrar ettikleri halde Cenab-ı Hak onların mü'min olmadıklarını beyan etmiştir. Eğer ikrar mücerret iman olmuş olsa idi, onlar ikrar edip dururken, siz mü'min değilsiniz diyerek reddolunmazlardı. Halbuki Vâcib Teâlâ münafıklar hakkında, "Allah'a ve yevm-i ahirete iman ettik derler. Bu sözleri zahirdedir. Hakikatte onlar mü'min olmadılar" buyurmakla onların davalarını redle, ehl-i İslam'a karşı nifaklarını ilan etmiştir.” Je- Kulların Filleri

Ef’al-i ibadın kesb ile olması, Allah-u Teâlâ'nın iradesiyle olmadan çıkmaz ve cebir lazım gelmez. Zira ihtiyariyye-i cüz'iyye ibad için sabittir. Allah-u Teâlâ kulun fiilini halk etmeye şart-ı âdi kılmıştır. Ta ki tohumu saçmadıkça buğday bitmediği gibi ve taam yemedikçe karın doymadığı gibi. Allah-u Teâlâ kulunun fiilini halk etmez, kul iradesini, ihtiyar-i cüz'isini sarf etmedikçe. Kul ihtiyarını hayra ve şerre sarf etmeye, kulda kudret vardır. Eğer hayra sarf ederse hayır halkeder; şerre sarf ederse şer halkeder. Medar-ı sevap ve ikap olan odur. Bu kadarla iktifa mü'min olanlara kafidir. Zira bu bahis ayakların kaydığı yerdir. Allah tarîk-i müstakimden ayırmaya. Amin. İhtiyari filler ve Cebir: Bakara suresi’nin 6. ayetinin tefsirinde: “Yani sual olunur ise ‘Sani’ Teâlâ bunların imana gelmeyeceklerini bilirdi, böyle olunca bunları imana davet, teklif-i mala-yutak ve cebir değil mi?’ Cevap ver ki, “Bâri Teâlâ’nın ilm-i şerifi mâluma tabidir, mâlum ilme tabi değildir’. Yani, Bâri Teâlâ’nın ilm-i şerîfi malûmu ne gûnâ müteşekkil vaki olacak ise öylece taalluk eder. Mâlumun vukuu ilmin taallukuna mevkuf


88

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

değildir. Emir böyle olduysa, Allah-u Teâlâ’nın ezelde cümle eşyayı böylece bilmesine, ibadın ef’al-i ihtiyariyesinde cebir lazım gelmez. Zira Bâri Teâlâ şöyle bilir ki, filan kulum filan vakitte filan fiili cüz’i ihtiyariyle terk edecektir. Ve ben dahi onu halk etmeyeceğim. Sair şeyleri de buna kıyas edin. Vaktaki ilim maluma tabi olduysa, ne acize teklif ve ne kula cebir lazım gelir.” İmam-ı Azam Fıkh-ı Ekber’inde, “Allah-u Teâlâ halkı iman ve küfürden salim halketti. Ondan sonra imanla ve taatla emretti, küfür ve masiyetten nehyetti. Kâfir olanlar kendi ihtiyariyle kâfir oldu, mü'min olanlar da kendi ihtiyariyle mü'min oldu" denilmektedir. Bunun devamında da “Allah’ın Dilemesi ve Kulun cüz’i İrâdesi: Kulun meşiyeti Allah'ın meşiyetine tevâfuk etmedikçe, kulun meşiyetiyle hiçbir şey vücud bulmaz. Hayır ve şer, iman ve küfür hidayet ve dalâlet irâde-i İlâhiyyeye müstenittir. İrâde-i İlâhiyye abdin efâl-i ihtiyâriyyesini irâde etmesine tabi olduğu cihetle, abdin irâdesinde mecbur olması lazım gelmez. Çünkü kâfir, irâde-i cüz’iyyesini küfre sarfetmesi üzerine Allah-u Teâlâ küfrü halkettiği için, kâfir küfrü irtikâbında mecbur olmaz. Küfrü ihtiyarda mazur da olmaz.” İfadesine yer verilmektedir.

Müddessir suresi’nin 37. ayetinde irade-i cüz’iyye konusuna şöyle temas eder: “Bu ayet-i celîle abdin irade-i cüz'iyesinin varlığına delalet eder. İrade-i cüz'iyenin hayır ve şerde ve taat ve masiyette medhali olduğuna delalet eder. Çünkü ayette tekaddüm ve teahhurun abde isnad olunduğu gibi, meşiyet de abde isnad olunmuştur. Eğer abdin irade-i cüz'iyesi olmamış olsaydı, şu ef’âl abde isnad olunmazdı. Bu ef’âlin isnadı, irade-i cüz'iyenin vücuduna delalet eder. Delalet ettiğinden, abd fiilinde mecburdur demekle irade-i cüz'iyeyi inkâr eden Cebriyye mezhebini şiddetle red vardır.” Müddessir suresi’nin 56. ayetinde konu ile ilgili şu ifade yer almaktadır: “Çünkü abdin her fiilinin hâlikı Allah-u Teâlâdır. Şu kadar ki abdin iradei cüz’iyyesini sarfetmesi şarttır. Şu halde abd bir şeye irade-i cüz’iyyesini sarf ederse, Allah-u Teâlâ da irade buyurursa, o şey hâsıl olur. Yani abd ister de Allah-u Teâlâ istemezse, o şey hâsıl olmaz demektir.”

İnsan (Dehr) suresi’nin 30. ayetinde de: “Ancak Allah-u Teâlâ murad etmeyince hâsıl olmaması, abdin irade-i cüziyyesine mani olmadığı gibi, irade-i cüziyyesini sarfa da mani olmaz. Şu halde abdin vazifesi irade-i cüziyyesini sarfetmektir. Abd bu vazifesini yerine getirdikten sonra, Allah-u Teâlâ dilerse halk eder ve dilerse halk etmez” denilmektedir.


Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

89

jc-Fasıklar

Bakara suresi’nin 5. ayetinde Fâsıkları kâfirlerden şöyle ayırmaktadır: Felahla murad, felah-ı kâmil olduğundan fâsık olanların bilkülliye felahdan mahrum olmalarını icab ettirmez. Çünkü fâsıklar, kusurları miktarı azap gördükten sonra felah-yâb olacaklarından, onların felahları felâh-ı nâkıstır. Felâh-ı kâmil, imanla beraber amel-i salih sahiplerine mahsustur. Çünkü felâh, hasra delalet eden zamir-i fasIî ile varid olmuştur. je-Büyük Günah işleyenlerin Durumu

Müminlerden büyük günah işleyenlerin durumunu Cin suresinin 23. ayetinde şöyle açıklamaktadır: “Yani her kim ki emir ve tevhide AlIah'a ve Rasulüne isyan ederse, onun için elbette cehennem azabı vardır ve cehennemde ebediyyen kalıcı olduğu halde cehennemden çıkmaz. Ehl-i sünnet itikadı: mümin olan bir kimse velevse büyük günah sahibi olsa dahi cehennemde ebedi kalmaz. Zira en büyük ibadet olan imanın sevabını görmek üzere cehennemden kurtulup cennete girmek delâil-i akliye ve nakliyeye muvafık olduğu cihetle bu misilli âyât ve ehâdiste hulûd (%?$), uzun müddet manasınadır.” jg- Şefaat

İnfitâr suresi’nin 19. ayetinde: “Bu ayet izn-i ilâhî ile mukayyettir. Yani izn-i ilâhî olmadıkça malik olamazlar, demektir. Amma izn-i ilâhî olunca her şeye mâlik olurlar, birbirlerine şefaat ederler. Şu tevcihata nazaran fırak-ı dâlleden Mutezile’nin ‘bu ayet şefaatin yokluğuna delalet eder’ dedikleri sözleri merdûddur” diyerek Mutezile mezhebi’nin şefaat hakkındaki görüşünü reddetmektedir.

Müddessir suresi’nin 48. ayetinde ise şefaat hakkındaki açıklamasını şöyle yapmaktadır: “Çünkü şefaat ehl-i imanadır, ehl-i küfre şefaat olmaz. Bu ayet şefaatin esasına delalet eder. Çünkü şefaat edicilerin şefaati menfaat vermez demek, şefaat vardır, lâkin onlar istifade etmezler, demektir.”

Meâ’ric suresinin 10. ayetinde de, “Çünkü herkes kendi derdi ile meşgul olduğundan, diğerlerinin halinden sual edemeyeceği bu ayetten anlaşılmıştır. Akrabanın birbirlerine yardım ve şefaati, başı selamet olmakladır. Böyle şart olduğundan, bu ayet şefaat hakında olan ayetlere münafi değildir” açıklamasına yer vermektedir.


90

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

k- Güncel Konulara yer vermek suretiyle Tefsiri

Müellif bazen ayetin umumi manasına muhatapların dikkatini çekmek, bazen de o gün revaçta olan bazı yanlış düşünce ve fikirleri eleştirmek için güncel konulara da işarette bulunarak bir anlamda tefsirini güncelleştirebilmiştir. Örneğin: Hâkka suresinin 33-34. ayetlerinin tefsirinde şunlar kaydedilmektedir: “Bu ayette, itikadın en kötüsü küfür olduğu gibi, günahların enkötüsü de buhl olduğu beyan olunmuştur. Vâ esefâ ki, bizim genç fikirlilerimiz ve o Avrupa’yı taklide yeltenenlerimiz sehâveti zemmle Frenklerin buhlünü tahsîn ederek meziyet-i İslâmiyyeyi zemmetmek isterler. Çünkü esâsât-ı İslâmiyyenin neden ibaret olduğunu bilmezler. ‘İnsan bilmediği şeyin düşmanıdır’ fehvasınca İslâmiyet’i bilmediklerinden, İslâmiyet’e Hıristiyanlardan daha ziyade düşmanlıkla iftihar ederler. İslâm’ın büyükleri bu hususa çok ehemmiyet vermiş, mektep, medrese, cami ve sâire vücuh-i hayrata; hatta Ebu’d-Derdâ Hazretleri ailesine, ‘cehennemin zincirinin nısfını imanla çıkardık, nısf-ı âharini de itâ’m-ı taamla çıkarmayalım mı?’ buyurduğu mervidir” Bir diğer örnek de Yâsin suresi’nin 30. ayetinin tefsirinde peygamberi alaya almanın o gün için sakıncası ne ise bugün için de aynı olduğunu şöyle ifade ediyor: “Resulü istihza ile resulün şeriatını istihza beyninde fark yoktur. Rasulün vefatından sonra şeriatı istihza edenlerin halleri de tahassüre şayandır. Binaen aleyh, zamanımız süfehâsından şeriat-ı Ahmediyyeyi istihfaf ve istihza edenler de aynı hasrete mahkûmdurlar.” Yine Yâsin suresi’nin 46. ayetinde şu ifade yer almaktadır: “Ayetle murad, mucizeye ve mucizenin gayr-ı delâile şamildir. Asr-ı saadet münafıkları gibi zamanımızda dahi bütün ayetleri inkâr ve ahkam-ı İlâhiyyeyi istihza eden ve bu misilli arzular ve heveslerini tervice ve zuafâ-yı müslimînin itikatlarını iptale çalışanlar da vardır.”

Mülk suresi’nin 15. ayetini de şu şekilde tefsir etmiştir: “Çünkü arzı sizin isti'mâlinize sâlih kıldım. Ovalarında, dağlarında seyr-ü hareket sizin için mübahtır ve hâsıl olan rızıktan yeyin. Zira sizin için helaldir demek, tembel olmayın, çalışın demektir.” ***


Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

SURE TEFSİRLERİ

91


92

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri


Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

93

NAMAZ MÜ’MİNİN Mİ’RACIDIR

Namaz mü’minin miracıdır. Fahru’r-Rusül efendimizin cism-i pâkiyle, ruh-i pürfütûhiyle “Kâbe kavseyni ev ednâ”104ya vasıl olan ‘‘rahmeten li’lâlemîn”105 efendimiz hazretleri avdet edeceği zaman: ‘‘Ey izzet ve azamet sahibi olan Rabbim, bir misafir vatanına avdet edeceği zaman akraba ve taallukatına, ahibba ve dostuna bir takım hediyeler, armağanlarla döner’ diye vaki olan niyaz-ı peygamberîsine cevaben, ‘Rabb-ı izzet de Senin hediyen namaz’ buyurmuştur. Çünkü namaz ef’al ve erkân-ı mahsusa olmak itibariyle hem mi’rac-ı cismani, ezkar ve sena bulunmak dolayısıyla hem mirac-ı ruhanidir. Binaen aleyh kullarına canib-ı ilahiyyeden hediye olan namaza girileceği zaman esvabını, bedenini tathir etmeli, kendinin bir mukaddes huzurda, bi’l-vâdi’l-mukaddesi tuva (0 F *%Y

R

P 1 U$ !% " ‫* א א‬$ " ‫)א‬106da

oduğunu düşünmeli; namaza girmezden evvel kalbi layık olmayan şeylerden tathir etmelidir ve layık olan şeylerle tezyin ederek, kalbin batıl itikatlara meyilden muhafazasını Cenab-ı Hak’tan talep etmeli. Namaz Allah’a yalvarmak, zikri ve fikri ile lisanını ve kalbini tezyin etmek için meşru kılınmıştır. (0 ‫  "כ‬

 =$ * h‫א‬  2$‫ א‬$

)107 yevm-i ahirette cemal-i bâ- kemalini

müşahede etmek için namazla emrolunduk. Hazreti İmam yani Fahri Râzi108, sure-i İsra’nın tefsirinde ne cevherler sıralıyor.

$ ‫כ‬$ d" $ " ‫ א‬4$ ‫ "א‬2% 4 ‫) א‬109 nazm-ı celilinin delaletiyle, sabah na$ 4‫א‬

(‫*א‬ R )T" 5

%

mazı diğer namazlardan daha ziyade kalbin tenvirine hizmet eder. Çünkü cemaatle kılınan namaza iki nev’i melekler iktida ederler ki gece melekleri, gündüz melekleri. Sabah namazını müteakip gece melekleri gündüz melekleNecm, 53/9: “O’nunla yakınlaşması iki yay kadar veyahut daha yakın oldu.” Enbiya, 21/104: “Biz, seni alemlere (başka bir şey için değil) ancak rahmet için gönderdik.” 106 Taha, 20/12: “…çünkü sen mukaddes vâdîdesin (Tûvâ).” 107 Taha, 20/14: “Beni hatırlamak ve anmak için dosdoğru namaz kıl.” 108 Fahruddîn er-Râzî, (543/1149-606/1210) tarihleri arasında yaşamış İslâm dünyasının en şöhretli tefsir alimlerinden birisidir. Tefsire dair meşhur eserinin adı, Mefâtihü’lĞayb’dır. Bu tefsirin diğer bir adı da Tefsîr-i Kebîr’dir. Râzî ve eseri hakkında geniş bilgi için bkz. Ö. Nasuhi Bilmen, Büyük Tefsir Tarihi Tabakatü’l-Müfessirîn, İstanbul, 1974, II, 488-496; İsmail Cerrahoğlu, Tefsir Tarihi, Ankara, 1988, II, 237-294. 109 İsra,17/78: “(Sabah namazını da edâ et) çünkü sabah namazı şahitlidir.”

104 105


94

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

rine devr-Ăź teslim ederler ve gĂśÄ&#x;e çĹkarlar. GĂśkten inen gĂźndĂźz melekleri namazdaki cemaatin kalplerini tenvir ederler. Nur-i maâ&#x20AC;&#x2122;rifet-i ilahiye ve ziya-i taat-Äą rabbaniye cemaatin her birerlerinin kalbinden diÄ&#x;erlerinin kalbine akseder. Bu surette namaza Allahu ekber ( evveli Allah ve eĹ&#x;hedĂź ella ilahe illallah (

8â&#x20AC;Ť ) ×? ×&#x203A;â&#x20AC;Źile baĹ&#x;landÄąÄ&#x;Äą için

â&#x20AC;Ť ×?*×?â&#x20AC;Ź9} *  0O ) ile hitam

bulduÄ&#x;u için sonu Allahâ&#x20AC;&#x2122;dÄąr. Bunun hikmeti ise namaz kÄąlan insanÄąn Allah ile beraber olmasÄądÄąr. EĹ&#x;hedĂź enne Muhammeden abduhu ve resulĂźh (

9, K8 â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;Ź110

0O

ile salevatlar ve selamlar namazÄąn aslÄąndan

deÄ&#x;ildir. Bunlar baĹ&#x;ka hikmetten dolayÄą ilave edilmiĹ&#x;lerdir. Ă&#x2021;ĂźnkĂź namaz, zikrullah olduÄ&#x;undan, baĹ&#x;ka Ĺ&#x;ey kabul etmez. Ä°nsan namaza girince huzur-u ilahiyede yalnÄąz bir ben varÄąm, baĹ&#x;ka kimse yoktur, diye gurur ve istiklaline meydan verilmemesi için gĂźya cenab-Äą Hak Ĺ&#x;Ăśyle diyor: Ey kulum senin vasÄąl olduÄ&#x;un bu makama irĹ&#x;ad eden peygamberim Muhammed Mustafaâ&#x20AC;&#x2122;dan hiçbir zaman mĂźstaÄ&#x;ni kalamayacaÄ&#x;Äąna binaen benim zikrime herhalde onun zikrini de katman lazÄąmdÄąr. Binaenaleyh ve eĹ&#x;hedĂź enne Muhammeden abduhu ve resĂťlĂźhu (9,

K8 â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź0O ) da zikret ve ona karĹ&#x;Äą Ăźzerine

terettĂźp eden deyn-i Ĺ&#x;ĂźkranÄąna bedel allahĂźmme salli alâ Muhammedin (

B? # 40?â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź111

salâtÄąnÄą ilave eyle. Bu suretle kÄąldÄąÄ&#x;Äąn namazla

çĹktÄąÄ&#x;Äąn makâmattan dĂśnerken bir misafir memleketine avdet ederken bir takÄąm armaÄ&#x;an getirdiÄ&#x;i gibi sen de ehl-i Äąyâline ve arkadaĹ&#x;larÄąna miâ&#x20AC;&#x2122;rac hediyesi olarak selâm ve rahmeti gĂśtĂźr ve onlara esselâmĂź aleykĂźm ve rahmetullah (

â&#x20AC;Ť (! ×?â&#x20AC;Ź4â&#x20AC;Ť ?×&#x203A;â&#x20AC;ŹQ J.â&#x20AC;Ť )×?â&#x20AC;Źdiyerek seferine nihayet ver.

Fahri Râziâ&#x20AC;&#x2122;nin dĂśrdĂźncĂź cildinde ibadet ve zikirle meĹ&#x;gul olmak bir cihetten Ĺ&#x;eytanÄąn tasallutundan âzâde kalmayÄą temin eder. Ă&#x2021;ĂźnkĂź

($ $ O )  b ' â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ 9$ " $ $  )Câ&#x20AC;Ť! ×?â&#x20AC;Ź$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ " $ $  ) " 7$ " 5 $  )1 " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  $ " 5 )% , : ($ %N " " " " " " $     $ â&#x20AC;Ť×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź9$ " .% $ m$ â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;Ź$â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź1% d :$

â&#x20AC;&#x153;Ben Ĺ&#x;ehâdet ederim ki Hz. Muhammed (SAV) Allahâ&#x20AC;&#x2122;Äąn kulu ve rasulĂźdĂźr.â&#x20AC;? â&#x20AC;&#x153;AllahÄąm! Muhammed (SAV)â&#x20AC;&#x2122;e rahmet et, Ĺ&#x;eref ve deÄ&#x;erini yĂźcelt.â&#x20AC;? 112 Araf, 7/17: â&#x20AC;&#x153;Sonra andolsun, onlarÄąn Ăśnlerinden, arkalarÄąndan, saÄ&#x;larÄąndan, sollarÄąndan 110 111


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

95

ayet-i celĂŽlesi nâzil olunca melâike bizim halimize acÄądÄąlar. â&#x20AC;&#x2DC;Yâ Rabbi bu zavallÄą insan kullarÄąn Ĺ&#x;eytanÄąn elinden nasÄąl kurtulabilecekler? Merhamet ya Rabbi!â&#x20AC;&#x2122; diye niyaz ettiler. Bunun Ăźzerine Cenâb-Äą Hâk onlara hitaben: â&#x20AC;&#x2DC;Ĺ&#x17E;eytanlara insanlar için iki cihet bÄąraktÄąm, altÄą cihet deÄ&#x;il. Ellerini yukarÄą kaldÄąrÄąrlar, baĹ&#x;larÄąnÄą secdeye indirirlerse gĂźnahlarÄąnÄą affederim. VarsÄąn Ĺ&#x;eytan altÄą taraftan fitne ve fesada çalÄąĹ&#x;sÄąn, ehemmiyeti yoktur. Ancak ahd-Äą ubudiyeti ĂŽfaya devam etmiĹ&#x; olsunlar.â&#x20AC;&#x2122; Ä°badet, taâ&#x20AC;&#x2122;zimin son derecesidir. Câmiuâ&#x20AC;&#x2122;s-saÄ&#x;ĂŽr113â&#x20AC;&#x2122;de Ä°bn Ă&#x2013;mer (R.AnhĂźma) rivayetiyle (gelen) bir hadis-i Ĺ&#x;erif de Ĺ&#x;Ăśyledir ki:

gâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹJ'â&#x20AC;Ť~? ) ×?â&#x20AC;Ź.3 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź5  Yani â&#x20AC;&#x153;Kullar ahirette her Ĺ&#x;eyden

Ăśnce114 beĹ&#x; vakit namazdan sual olunur.â&#x20AC;?

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź0 â&#x20AC;Ť~×?â&#x20AC;ŹO :^ â&#x20AC;Ť ) ×&#x203A;×?â&#x20AC;Źimdi â&#x20AC;&#x153;her H

kim ki salavât-Äą hamseden bir Ĺ&#x;ey (nesne) zayi ettiyse,

J ) !?â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź8-  "/ #& â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź1â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹBâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź-/ â&#x20AC;Ť×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź8/ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź5>3  !E32â&#x20AC;Ť ) ×?â&#x20AC;Źy> â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź0 W H / Yani â&#x20AC;&#x153;Allah Tebareke ve Teâlâ buyurdu ki, â&#x20AC;&#x2DC;Ey melaike, nazar ediniz. Kulumun nafile namazÄąnÄą bulursanÄąz farzlarÄąndan nâkÄąs olanlarÄą itmam edesiniz.â&#x20AC;? Baâ&#x20AC;&#x2122;dehu Allah celle ve â&#x20AC;&#x2DC;ala melaikeye diye ki:

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹE  0O 8 Qâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹI â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź1â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źve â&#x20AC;&#x2DC;nazar ediniz kulumun Ĺ&#x;ehr-i

Ramazan sÄąyamÄąnaâ&#x20AC;&#x2122;

9 â&#x20AC;Ť~×?â&#x20AC;ŹO :^ â&#x20AC;Ť ×? ×&#x203A;×?â&#x20AC;ŹEÄ&#x;er sÄąyamdan bir nesne zayi ettiyse, â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź1â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

Qâ&#x20AC;Ť ) ×?'×?â&#x20AC;Źy> â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź0 W/ Qâ&#x20AC;Ť ×??! ) ×?â&#x20AC;Ź8-  "/ #&

â&#x20AC;&#x2DC;Nazar

ediniz, kulumun nafile sÄąyamÄąnÄą bulursanÄąz, farzlarÄąndan nakÄąs olanlarÄą itmam ediniz.â&#x20AC;&#x2122;

8 â&#x20AC;Ť @×&#x203A;×?â&#x20AC;ŹI â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź1â&#x20AC;Ťâ&#x20AC;&#x2DC; ×?â&#x20AC;ŹNazar ediniz kulumun zekatÄąnaâ&#x20AC;&#x2122; â&#x20AC;Ť×? ×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź0 â&#x20AC;Ť~×?â&#x20AC;ŹO :^ EÄ&#x;er zekatÄąndan bir Ĺ&#x;ey zayi ettiyse,  "/ #& â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź1â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź H kendilerine geleceÄ&#x;im (musallat olacaÄ&#x;Äąm). Sen de onlarÄąn çoÄ&#x;unu Ĺ&#x;Ăźkredici kimseler olarak bulamayacaksÄąn.â&#x20AC;? 113 el-Câmiuâ&#x20AC;&#x2122;s-SaÄ&#x;ĂŽr, CelâlĂźâ&#x20AC;&#x2122;d-DĂŽn Abdurrahman EbĂť Bekr es-SuyĂťtĂŽ (849/1445911/1505)â&#x20AC;&#x2122;nin hadise dair eserinin adÄądÄąr. 114 Metinde yer alan â&#x20AC;&#x153;cĂźmleden evvelâ&#x20AC;? ifadesi, bu ifade ile deÄ&#x;iĹ&#x;tirilmiĹ&#x;tir. (DA)


96

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

â&#x20AC;Ť ) ×?×&#x203A;×?â&#x20AC;Źy> â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź0 W/ !< !?â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź8-

â&#x20AC;&#x2DC;Nazar ediniz, kulumun

nafile sadakasĹnĹ bulursanĹz, zekatĹndan nâkĹs olanĹ onunla tamam edi-

â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹjTâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹI? D$_ Nafile ibadetler bu minval Ăźzere farzlara zammolup itmam olur. 9 â&#x20AC;Ť×?×&#x203A; (! ×?â&#x20AC;Ź7 Ve nafile ile nâkÄąs olan

nizâ&#x20AC;&#x2122;.

farzlarÄą tekmil, rahmet-i ilahiye ve adalet-i rabbaniyedir.

â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź. ! "â&#x20AC;Ť?×? ×?â&#x20AC;Ź$%  9 #< 9â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹI :^ #E  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹEÄ&#x;er

ziyâde nafile bulunursa bu minvâl Ăźzere mĂŽzan-Äą ferâiz vazâ&#x20AC;&#x2122; olunur ve ol kiĹ&#x;iye â&#x20AC;&#x2DC;mesrur olduÄ&#x;un halde cennete dahil olâ&#x20AC;&#x2122; denilir.

â&#x20AC;Ť×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź7 ) Â&#x20AC;A 3 4 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹVe eÄ&#x;er nafileden bir Ĺ&#x;ey bulunmazsa, !â&#x20AC;Ť ×?×?â&#x20AC;Ź9 V â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZebaniye melâikesine emrolunur. 4] 9? 93 D$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź â&#x20AC;Ť ×? ×?â&#x20AC;ŹI pD<

Ellerinden ve ayaklarÄąndan tutularak cehenneme ilka olu-

nur.â&#x20AC;?115 Neuzu billahi Teâlâ. Cenâb-Äą HakkÄąn Ĺ&#x;u ayeti buna delildir:

 *,â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% 7$ 6" +$ )!V  4*

â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź1$ 2" $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ 5% d" !% " â&#x20AC;Ť\ ×?â&#x20AC;Ź% $ 8" % yani â&#x20AC;&#x153;sahib-i $ % "%

cĂźrĂźm olanlar simalarÄąyla bilinir. Zira hĂźzĂźn alametleri yĂźzlerinde gĂśrĂźlĂźr. Binaen aleyh zebaniler tarafÄąndan onlar alÄąnlarÄąnÄąn saçlarÄąyla ayaklarÄąndan tutulurlar.â&#x20AC;?116 Hal bĂśyle olunca,

  e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť×&#x203A;!×?â&#x20AC;Ź  4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ % e H$ &'($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$

nimetlerinden hangisini tekzip edersiniz.â&#x20AC;?117

â&#x20AC;&#x153;Rabbinizin

Bu surette Ăźmem-i sâbÄąka ile Ăźmmet-i Muhammediye ictimaâ&#x20AC;&#x2122; edip karÄąĹ&#x;Äąrlar. Hatta Rasulullah (sallallahu aleyhÄą ve sellem)den sual ettiler: (â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;ŹW â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

Bâ&#x20AC;Ť ×? )  ×?â&#x20AC;Ź4 *â&#x20AC;Ť×&#x203A; ) ×?â&#x20AC;ŹW â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źp-/ fâ&#x20AC;Ť ×? ×&#x203A;â&#x20AC;Ź5, â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź3) de-

diklerinde, yani â&#x20AC;&#x153;nasÄąl bilirsin Ăźmmetini? Deyince, (

?"  )

\ 4& QJ.â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź9? 5â&#x20AC;Ť<×?â&#x20AC;Ź H

Yani â&#x20AC;&#x2DC;benim Ăźmmetimin yĂźzleri ve sair abdest azalarÄą beyaz ve

TirmizĂŽ, Salât, 305; aynÄą metin için bkz. el-AzĂŽzĂŽ, NureddĂŽn Muhammed b. Ä°brahim, esSÄąracĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-MĂźnĂŽr Ĺ&#x17E;erhuâ&#x20AC;&#x2122;l-Camiuâ&#x20AC;&#x2122;s-SâÄ&#x;ĂŽr, II, 83. 116 Rahman, 55/41 117 Rahman, 55/42

115


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

mĂźnevverdir. (P^â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

97

]â&#x20AC;Ť ) ) ×?â&#x20AC;ŹYani â&#x20AC;&#x2DC;abdest eserinden.â&#x20AC;&#x2122; ( (* â&#x20AC;Ť×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź7 g

4&\) yani â&#x20AC;&#x2DC;bu sÄąfat Ăźmmetimden gayrÄą Ăźmmette yoktur.â&#x20AC;&#x2122; (40â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź3â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

= 408Wâ&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź/_3 40â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź40 â&#x20AC;Ťâ&#x20AC;&#x2DC; ) ×?â&#x20AC;ŹĂźmmetimi bilirim, onlar saÄ&#x; câniplerinden kitaplarÄąnÄą alÄącÄąlardÄąr.â&#x20AC;&#x2122; (4033â&#x20AC;Ť ) ×?â&#x20AC;Ź40W37 B-.3 40 â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź  â&#x20AC;&#x2DC;onlarÄą bilirim, onlar ile kßçßk evlatçĹklarÄą Ăśnlerinde geziĹ&#x;irler.â&#x20AC;?118

Bu hadis-i Ĺ&#x;eriften malum oldu ki, bu Ăźmmet-i Muhammed sair Ăźmem ile birlikte119 vukĂťf ederler.

Abdullah b. Ă&#x2013;mer (RA)in rivayetiyle Rasul-i kainat (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) Ĺ&#x;Ăśyle buyurdu: (! â&#x20AC;Ť×?>×?â&#x20AC;Ź

Q3 â&#x20AC;Ť ×? &×?×? "×?â&#x20AC;Ź9 Sâ&#x20AC;Ť×? ×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź0? Xâ&#x20AC;Ť )  ) (×?â&#x20AC;Źyani, â&#x20AC;&#x153;Kim =

ki namaz Ăźzere mĂźdavemet etse, yevm-i kÄąyamette ona nur ve burhân ve necât olur.â&#x20AC;? (

 Q3  â&#x20AC;Ť  * &×? * "×?â&#x20AC;Ź9 )â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź3 4 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź0? Xâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź3 4 )

! â&#x20AC;Ťâ&#x20AC;&#x153; )×?>×?â&#x20AC;ŹVe her kim ki, namaza mĂźdavemet etmese yevm-i kÄąyamette ona nur ve burhân ve necât yoktur.â&#x20AC;?120

Ä°mam Tirmizi Ebu Hureyre (RA)den rivayetle, Resul-i kainat buyurdu ki:

(g?2â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź =

)   / â&#x20AC;Ť )×?â&#x20AC;ŹYani â&#x20AC;&#x153;AshabÄąm, bilir misiniz ki mĂźflis kimdir?

(â&#x20AC;Ť â&#x20AC;&#x153; )<×?×?â&#x20AC;ŹAsahab (rÄądvânullahi aleyhim) dediler ki: (`â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹW

* 4&% * ) â&#x20AC;Ť 

×?â&#x20AC;Źg?2â&#x20AC;Ťâ&#x20AC;&#x153; )×?â&#x20AC;ŹÄ°ndimizde mĂźteaâ&#x20AC;&#x2122;ref olan mĂźflis

odur ki, dirhemi ve metaÄą olmayandÄąr.â&#x20AC;?

9c â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź9/c J'  ! â&#x20AC;Ť ×? = > ×?â&#x20AC;ŹQ = 3 I/ += 3 )=  IW   )=  g? 2=  = â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹQJ.â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź9? 5â&#x20AC;Ť<×?â&#x20AC;Ź   (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹD & Q % â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź2 ,  ) â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹD & 5â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź# â&#x20AC;Ť×?   ×&#x203A;â&#x20AC;ŹD & p D <  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹD & 4W O = < I/ += 3  9/â&#x20AC;Ť @ ×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź  Ahmed b. Hanbel, MĂźsned, Ä°stanbul, 1992, V,199. Metinde â&#x20AC;&#x153;bileâ&#x20AC;? kelimesi kullanÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr. (DA) 120 Ahmed b. Hanbel, MĂźsned, II, 169; AyrÄąca bkz. MĂźnzirĂŽ, et-TerÄ&#x;ĂŽb veâ&#x20AC;&#x2122;t-TerhĂŽb, I, 378. 118 119


98

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

9 /â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź. ( S=    = Â&#x201A; (9 /â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź. ( )=  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹD & B; -=  )â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹD& yW> g?" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹD & Z ^          q 4 ] 9 ?  S= ( ;  4= &â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź 3â&#x20AC;Ť ; ×?â&#x20AC;Ź$ )= D $  (9= ?  â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;ŹI E>= 3   #8<) â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹD& # 8= <  =  â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź  I

Yani Rasul-i kainat buyurdu: â&#x20AC;&#x153;Ă&#x153;mmetimden mĂźflis Ĺ&#x;ol kimselerdir ki, alem-i dĂźnyada namaz, oruç, zekât ve sair envâ-Äą ibadeti iĹ&#x;lemiĹ&#x;, ahirete geldikde, onun hasÄąmlarÄą zuhur ettikde, mesela, ol kimse bazÄąlara Ĺ&#x;etm ve kazf etmiĹ&#x;, bazÄąlarÄąnÄąn malÄąnÄą zulmen almÄąĹ&#x; ve bazÄąsÄąnÄą katletmiĹ&#x; ve kimini darbetmiĹ&#x;, ashâb-Äą hukĂťk onun hasenâtÄąndan haklar(Äą) miktarÄąnca sevabÄą alÄąnÄąp hak sahibine verilir. HasenâtÄą kalmadÄąkda ashâb-Äą hukĂťkun bihasebiâ&#x20AC;&#x2122;lhukĂťk gĂźnahlarÄą onun Ăźzerine haml olunup cehenneme tarh olunur.121â&#x20AC;?

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

7-

Ahmed b. Hanbel, MĂźsned, XIV, 227; XVII, 104; XVIII, 29; BeyhâkĂŽ, es-SĂźnenĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-KĂźbrâ, VI, 93; BeyhâkĂŽ, Ĺ&#x17E;uabĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ä°mân, I, 379; Ä°bn Hibbân, es-SahĂŽh (SahĂŽhu Ä°bn Hibbân), XVIII, 327; XXX, 247. 121


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

99

SURE-Ä° BAKARA (1â&#x20AC;&#x201C;8. AYETLER)

cak

Bu sĂťre-i kerĂŽme MedĂŽne-i MĂźnevvereâ&#x20AC;&#x2122;de nazil olan surelerdendir. An-

 # $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź/ + 4* â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ 8% A$ " :% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5R *" $ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;ŹU% :â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ ayetinin122 Mekke-i MĂźkerremeâ&#x20AC;&#x2122;de nazil

olduÄ&#x;u mervidir. SĂťre-i Bakara iki yĂźz seksen yedi (287) âyeti hâvĂŽdir.

     â&#x20AC;Ť×? ×? "!  ×?â&#x20AC;Ź  "   # ( ) 'â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź '

BazÄą sĂźver-i Kurâ&#x20AC;&#x2122;aniyyenin evvelinde bulunan hurufat, â&#x20AC;&#x2DC;ibadÄąn muttali olamayacaÄ&#x;Äą esrardandÄąr. Bunlar ilm-i usĂźlde mĂźteĹ&#x;abihâttÄąr. Bu da iki kÄąsÄąmdÄąr: Birisi asla manasÄą fehm olunmayan (

Y 4(â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4â&#x20AC;Ť )×?â&#x20AC;Źgibi bazÄą surelerin evvelinde bulunan harflerdir. Ä°kincisi 0*I$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źj 8" â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź$  !$â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ % "  " "$ ayetinde123 bulunan 6W,â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źkelimesi gibi asÄąl manasÄą fehm olunup, lakin makam itibariyle mana-yÄą zahirisini murad etmek edille-i akliye ve nakliyeye nazaran muhal olduÄ&#x;undan teâ&#x20AC;&#x2122;vile muhtaç olanlardÄąr. Bizce istivâ (6W,â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;ŹnÄąn mana-yÄą lĂźgavĂŽsi, istikrar (â&#x20AC;Ť>×?â&#x20AC;ŹW,â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź, yani bir mekânda karar kÄąl-

mak manasÄąna ise de, istikrarÄą Cenâb-Äą Hakkâ&#x20AC;&#x2122;a isnad etmek mekân iktiza edip, mekân ise Cenâb-Äą Hak hakkÄąnda muhal olduÄ&#x;undan, istivâ (6W,â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź

mecaz olarak istĂŽlâ (JW,â&#x20AC;Ť )×?â&#x20AC;ŹmanasÄąnda istiâ&#x20AC;&#x2122;mal olunmuĹ&#x;tur. Ĺ&#x17E;u halde mana-

yÄą nazÄąm: â&#x20AC;&#x153;Cenâb-Äą Hak mahlĂťkatÄąn en bĂźyĂźÄ&#x;Ăź olan arĹ&#x;-Äą âlâ Ăźzerine istĂŽlâ etti ve kahr ve galebe altÄąna aldÄą. CĂźmle mahlĂťkatÄą ihata eden arĹ&#x;-Äą âlâ Ăźzerine galebe ederek her emrine itaat eder bir hale koyduâ&#x20AC;&#x2122;â&#x20AC;&#x2122; demek olur. Mutlak mĂźteĹ&#x;abihatta iki mezhep vardÄąr:

Birinci, selef mezhebidir ki, bu gibi124 mĂźteĹ&#x;abihatÄąn aslÄąna ve murad-Äą ilahiyenin neden ibaret olduÄ&#x;una iman edip, ilmini Allah-u Teâlââ&#x20AC;&#x2122;ya tefvĂŽz etmek ve teâ&#x20AC;&#x2122;viliyle iĹ&#x;tigal etmemektir. SÄąddÄąk-Äą â&#x20AC;&#x2DC;azam EbĂťbekir (RA) hazret122 123 124

Bakara, 2/281. Tâhâ, 20/5 â&#x20AC;&#x153;Ă&#x2021;ok esirgeyici (Allahâ&#x20AC;&#x2122;Äąn hĂźkmĂź) arĹ&#x;Äą istĂŽlâ ettiâ&#x20AC;?. Metinde â&#x20AC;&#x153;misilliâ&#x20AC;? ifadesi kullanÄąlmaktadÄąr.


100

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

leri: â&#x20AC;&#x2DC;â&#x20AC;&#x2122;Her kitabÄąn bir sÄąrrÄą vardÄąr. Allahâ&#x20AC;&#x2122;Äąn Kurâ&#x20AC;&#x2122;anâ&#x20AC;&#x2122;da sÄąrrÄą ise surelerin evvelinde bulunan harflerdirâ&#x20AC;?125 buyurduÄ&#x;u mervĂŽdir.

Ä°kinci, halef mezhebidir ki, onlarÄąn zamanlarÄąnda ehl-i dalâl ve mĂźlhidler peyda olup, kendi arzularÄąna gĂśre ve kavâid-i Ĺ&#x;eri'yyeye muhalif teâ&#x20AC;&#x2122;villerle meĹ&#x;gul olarak, umĂťr-u dĂŽni teĹ&#x;vĂŽĹ&#x; etmek istediklerinden Ahlâf-Äą Kirâm onlarÄąn teâ&#x20AC;&#x2122;villerine meydan vermemek ve açmak istedikleri fesat kapÄąlarÄąnÄą kapatmak Ăźzere Ĺ&#x;er-i Ĺ&#x;erife muvafÄąk surette tevilini vacib addettiklerinden, mĂźteĹ&#x;âbihâtÄąn teâ&#x20AC;&#x2122;viliyle meĹ&#x;gul oldular. Ĺ&#x17E;Ăśyle ki: "SĂźver-i Kur'âniyye'den bazÄąlarÄąnÄąn evvelinde bulunan harfler, o surenin ismidirâ&#x20AC;&#x2122;â&#x20AC;&#x2122; dediler. Buna nazaran ('â&#x20AC;Ť )×?â&#x20AC;Źsurenin ismidir.

'

BazÄąlarÄą ise esma-i ilahiyyeden bir isimdir yahut her harf bir isimdir ya-

hut her harf bir ismin fâtihidir. Mesela elif (â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź, Allah (

â&#x20AC;Ť;)×?â&#x20AC;Ź

lam (), LatĂŽf

(f;); mim (), MecĂŽd (" ) isimlerinin fâtihidir. Yahut (4? â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź yani â&#x20AC;&#x2DC;â&#x20AC;&#x2122;Ben â&#x20AC;&#x2DC;AzĂŽmĂźâ&#x20AC;&#x2122;Ĺ&#x;-Ĺ&#x;an bilirimâ&#x20AC;&#x2122;â&#x20AC;&#x2122; demektir. Yahut kasemdir.

=

â&#x20AC;Ť)×? ×? ×?â&#x20AC;Ź

Buna nazaran mana-yÄą nazÄąm: "Elif Lam Mim harflerine yemin ederim ki Ĺ&#x;u kitap, kendisinde Ĺ&#x;ek ve Ĺ&#x;Ăźphe olmayan bir kitaptÄąr" demek olur.

BeydâvĂŽâ&#x20AC;&#x2122;de beyan olunduÄ&#x;una nazaran Elif, Allah; Lam, CibrĂŽI; mim, Muhammed isimlerinden alÄąnarak, "Kur'an AllahĂź Teâlâ'dan CibrĂŽl-i EmĂŽn vasÄątasÄąyla Muhammed (sallahu aleyhi ve sellem) Ăźzerine nazil oldu' manasÄąna olduÄ&#x;u Ä°bn Abbas Hazretlerinden mervĂŽdir126.

  / + n^$ " H$ ($ oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % I$ â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×? "×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ 

"Yani Ĺ&#x;u mĂźĹ&#x;arun ileyh olan (iĹ&#x;aret olunan) Kur'an bir Kitap ki, o Kitabin taraf-Äą Ä°lâhi'den vahy-i mĂźnzel olduÄ&#x;unda asla Ĺ&#x;Ăźphe yoktur." Yani evvelin ve ahirinin kemalâtÄąnÄą câmiâ&#x20AC;&#x2122; olan Rasul-i Ekrem, lutuf ve kerem-i mahzdan kullarÄąmÄązÄą irĹ&#x;ad için sana inzal ettiÄ&#x;imiz Ĺ&#x;u Kur'an, bir Kitab-Äą kâmil ve bir dĂźstĂťr-i â&#x20AC;&#x2DC;azamdÄąr ki, vahy-i mĂźnzel olduÄ&#x;unda asla Ĺ&#x;ek ve Ĺ&#x;Ăźphe yoktur. Kur'an'Äąn ulĂźvv-i menziletine ve kelam-Äą beĹ&#x;er olmaktan gayet baid olduÄ&#x;una iĹ&#x;aret için bu ayette bazÄą mertebeye mevzu olan

â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź7 lafzÄąyla iĹ&#x;a-

FahruddĂŽn er-RâzĂŽ, TefsĂŽruâ&#x20AC;&#x2122;l-KebĂŽr, Beyrut, 1990, II, 4. KâdĂŽ BeyzâvĂŽ, Envâruâ&#x20AC;&#x2122;t-TenzĂŽl ve Esrâruâ&#x20AC;&#x2122;t-Teâ&#x20AC;&#x2122;vĂŽl, Matbaa-yÄą Osmaniye, Ä°stanbul, 1305, s. 6. (Kurâ&#x20AC;&#x2122;an-Äą Kerim kenârÄąnda matbu.)

125 126


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

101

ret olunduÄ&#x;u gibi, Kitab-Äą Kur'an'Äąn KĂźtĂźb-i sabÄąkaya nisbetle kâmil olup ilâ yevmi'l-KÄąyam havâdis ve ahkâmÄąnÄą câmi' olmak itibariyle noksan olmadÄąÄ&#x;Äąna iĹ&#x;aret için kemale delalet eden harf-i ta'rif ile varid olmuĹ&#x;tur. Yani

Zâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹWâ&#x20AC;Ť ×?×&#x203A;â&#x20AC;Źdemek â&#x20AC;&#x2DC;iĹ&#x;te Ĺ&#x;u

â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź7

iĹ&#x;aret olunan kitap, bir kitab-Äą kâmil ki, onda asla

noksan bulunmayÄąp insanlar beyninde ilâ yevmiâ&#x20AC;&#x2122;l-kÄąyâm zuhur edecek olan havâdisin cĂźmlesinin ahkâmÄąnÄą ve ekser-i Ăźmem-i maziyenin ahvalini câmi' demektir. BeyzâvĂŽ127 ve Hâzin128'in beyanlarÄą vechile kitap ile murad, kitab-Äą mevâ&#x20AC;&#x2122;Ăťd olmak ihtimali vardÄąr. Ă&#x2021;ĂźnkĂź ibtida-i bi'sette Cenab-Äą Hak RasulĂźne bir Kitap inzal edeceÄ&#x;ini dahi vahyedip, onlar da Ăźmmetlerine bĂśyle bir kitap nazil olacaÄ&#x;ÄąnÄą beyan ve nazil olduÄ&#x;u zaman iman etmelerini tavsiye etmiĹ&#x;lerdir. Ä°Ĺ&#x;te gerek iptida-i vahiyde bizim bĂźnyemize ve gerek Hz. Musa ve Ä°sa aleyhimeâ&#x20AC;&#x2122;s-selama mevâ&#x20AC;&#x2122;Ăťd olan kitabÄąn Ĺ&#x;u kitap olduÄ&#x;u Cenâb-Äą Hâk bu ayette beyan buyurmuĹ&#x;tur. Buna nazaran mana-yÄą nazÄąm Ĺ&#x;Ăśyle: Ĺ&#x17E;u mĂźĹ&#x;arĂźn ileyh olan kitap, iptidai bisette Muhammed (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) ve ondan evvel geçen enbiyaya, ahir zaman peygamberine inzal olunacaÄ&#x;Äą vaâ&#x20AC;&#x2122;d olunan kitap, vahy-i mĂźnzel olduÄ&#x;una dair olan delâilin vuzuh ve zuhuruna binaen kelâm-Äą ilahi olduÄ&#x;unda asla Ĺ&#x;Ăźphe ve Ĺ&#x;ek yok demektir. Hulasa Kurâ&#x20AC;&#x2122;anâ&#x20AC;&#x2122;Äąn tavk-Äą beĹ&#x;erden hariç bir mertebe-i baidede bulunduÄ&#x;u ve noksansÄąz havadis-i beĹ&#x;erin ahkâmÄąnÄą ve Muhammed (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) hazretlerine vahy-i mĂźnzel ve kelâm-Äą ilahi olduÄ&#x;undan asla Ĺ&#x;Ăźphe caiz olmadÄąÄ&#x;Äą bu ayetten anlaĹ&#x;ÄąlmalÄądÄąr. Vacip Teâlâ Kurâ&#x20AC;&#x2122;anâ&#x20AC;&#x2122;Äąn Ĺ&#x;ek ve Ĺ&#x;Ăźpheden beri bir kitab-Äą kâmil olduÄ&#x;unu beyandan sonra kitabÄąn fevâidini ve cĂźmle kemalâtÄąndan olan menafiiâ&#x20AC;&#x2122;ni beyan etmek Ăźzere Ĺ&#x;Ăśyle buyuruyor:

.â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź ,2BH â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź5 =* hâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4*!U  ^<â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4*,5 6  â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź ? $ U I !% "  01R .% " % $ " $ $  $ $  $ % % $  "$ " $ % "% $ $  4* ? $ U%  ," %

KâdĂŽ BeyzâvĂŽ, EbĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Hayr Abdullah b. Ă&#x2013;mer b. Muhammed b. Ali (585/1189-685/1286) tarihleri arasÄąnda yaĹ&#x;amÄąĹ&#x; meĹ&#x;hur tefsir âlimi olup, tefsirinin tam adÄą, Envâruâ&#x20AC;&#x2122;tTenzĂŽl ve Esrâruâ&#x20AC;&#x2122;t-Teâ&#x20AC;&#x2122;vĂŽl dir. GeniĹ&#x; bilgi için bkz. Bilmen, age, II, 528-535; CerrahoÄ&#x;lu, age, II, 295314. 128 Hâzin,Ĺ&#x17E;eyh Alâßâ&#x20AC;&#x2122;d-DĂŽn Ali b. Muhammed el-BaÄ&#x;dâdĂŽ (678/1277-741/1340) tarihleri arasÄąnda yaĹ&#x;amÄąĹ&#x; olup, meĹ&#x;hur tefsiri,LĂźbâbĂźâ&#x20AC;&#x2122;t-Teâ&#x20AC;&#x2122;vĂŽl fĂŽ Meâniâ&#x20AC;&#x2122;t-TenzĂŽldir. GeniĹ&#x; bilgi için bkz. Bilmen, age, II, 547-548. 127


102

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

Kur'an-ı Azimu'ş-şân günahlardan kaçınan müttakilere tarik-i hayrı gösterici ve menfaatlerine delalet edicidir. O müttakiIer şol kimseler ki, onlar gayba iman edip salevât-ı mefruzayı eda ve bizim onları merzuk ettiğimiz rızıklarının bazısını muhtaç olanlara infak ederler." Yani, Kitab-ı mübin olan Kur'an evâmire imtisal ve nevahîden içtinap edip nefislerini taharete mani olan habasetten muhafaza eden müttakilere doğru yolu gösterir ve hidayet-i azîme ve tarîk-i müstakime irşad eder bir mürşid-i kâmildir. O muttakiIer şol kimseler ki, onlar gayba iman ettikleri gibi furu-i a'malin ‘azamı ve erkân-ı dinin ehemmi olan salâtı ikame etmekle cemi azalarıyla canib-i ma'nevi-yi ilahîye teveccüh ederler ve rıza-yı ilahiyi talepten hali kalmazlar. Ve yalnız ibadet-i bedeniye ile iktifa etmezler, belki bizim onlara lutuf ve keremimizden vermiş olduğumuz rızıktan muhtaç olan fukara ve zuafaya sarf ve infak etmekle ibadet-i maliyeden ibaret olan zekâtı da eda ederler. Hidâyet, doğru yola irşad edip, tarik-i savabı göstermektir.

İttika, nefse mazarrat verecek şeylerden ve şer'a muhalif olan günahlardan muhafaza etmektir. İttikanın üç mertebesi vardır:

Birinci mertebesi, küfürden nefsini muhafaza etmektir. Her mümin bu manaya nazaran nefsini küfürden vikaye ettiği için müttakidir. ikinci mertebesi, muharrematın kaffesini terkle ibadeti edaya (sarf-ı mukadderet etmektir.)

üçüncü mertebesi, cemi ibadeti eda etmek ve cemi measiden ihtirazla beraber kalbinden masivanin küllisini ihrac etmektir. Kur'an'ın hidâyeti müttakilere mahsus olduğu gibi küfürden ittika etmeyenlere hidâyet olunmayacağı, Kur'an'ın hidâyetinden müstefit olmak ancak ittika ile olacağı, bu ayetle beyan olunmuştur. Zira ayette müttakileri tavsifde yalnız imanla iktifa olunmayıp, belki furu-u a'malden salât ve zekâtın itikada dâhil olduğu beyan olunmuştur. Evet, Kur'an tarik-i hakkı arayanlara hidayet edicidir. Kur'an, doğru yol gösterici, hidâyette kalıcı, ama sağlam yapışanlara... Sağlam yapışmayan kimseler elbette hidâyette kalmaz. Çünkü Kur'an'ın hak olduğunu itikat etmeyince ahkâmıyla amel etmez ki, Kur'an'ın ayetleri onun için doğru yolu göstersin. Bunun için Cenab-ı Hak bu ayette müttakiIerin evsaf-ı lazimesinden üç sıfat zikreyledi. Birisi esas-ı


Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

103

itikattan olan iman, diğerleri de furu-u imandan olan salâtla, fukaraya infaktır. İman, Vâcib Teâlâ'nın zatını ve sıfatını ve enbiya-i kiramın nübüvvetlerini ve ahval-i ahireti ve sair iman edilmesi lazım olan şeyleri inanıp, kalbiyle tasdik ve lisanla ikrar etmektir. Şu halde iki rüknü olan tasdik-i kalbî ve ikrar-ı lisanînin her mü'minde bulunması lazımdır. Bir kimsenin yalnız kalbinde tasdiki bulunsa da ikrar-ı lisanîsi olmasa şu tarife nazaran mümin olmaz. Amma iman yalnız tasdîk-i kalpten ibaret olduğuna nazaran, o kimse yine indallah129 mü'min olur. Fakat imanın cüz-ü ahari olan ikrarı terkinden dolayı günahkâr olduğu gibi zahirde o kimse üzerine ahkâm-ı şer’iyye icra olunmaz. Çünkü kalbinde olan ikrarı olmadığı cihetle zahirde bilinemediğinden, imanıyla hükmolunamaz ki, ahkâm-ı şer'iyye icra olunsun.

İmanın iki cüzü olduğuna nazaran ziyade ve noksanı kabul etmez. Çünkü mü'menün bih: Yani iman edilecek şeyler artmaz ve eksilmez ki, iman artsın veyahut eksilsin. Şu tarife nazaran amel imandan cüz değildir, belki imanın kemalinden cüzdür. Binaen aleyh imanı olup, ameli olmayan kimse mü'mindir. Lakin amel etmediği için fasık addolunur. Eğer afv-ı ilahîye mazhar olamazsa taksiratı kadar muazzeb olunduktan sonra imanı sebebiyle cennete dahil olur. Ehl-i sünnetten muhaddisînin mezheplerine nazaran iman, kalble tasdik, lisanla ikrar, aza-i cevarihle amelden ibarettir. Şu tarife nazaran amel imandan cüz ise de, esah olan ‘amelin imanın kemalinden cüz olmasıdır. Çünkü fasıkın mü'min olduğunda muhaddisîn hazarâtı dahi müttefiktirler. Ancak bir kimse yalnız lisanıyla ikrar etse, fakat ameli olmadığı gibi kalben tasdiki dahi olmasa, o kimse indallah130 mü'min değildir, belki münafıktır. Binaen aleyh ebedi cehennemde kalır. Îmanda muteber olanın gayba iman olduğuna bu ayet delalet eder. Gayb ile murad, Tefsir-i Hazin'de beyan olduğu vechile Allahu Teâlâya ve meleklere ve enbiyaya ve vahye ve yevm-i ahirete, sual, hesap, azap, cennet ve cehenneme iman etmesi lazım olup, bunlar insanın gözüyle görmediği şeylerdir. Onların cümlesine, görmüş gibi iman etmek lazımdır.

İman ikidir: Birisi: Din-i Muhammedîden olan ahkâmın kâffesini icmalen kalble tasdik ve lisanla ikrar etmektir.

129 130

Yazmada bu kelime “beynallah” şeklindedir. (D.A) Bu ifade metinde “beynehu ve beynallah” şeklindedir. (DA)


104

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

İkincisi: Din-i Muhammedîden olan ahkâmı birer birer tafsil ederek iman etmektir. Avam-ı nas için iman-ı icmali kafidir, birer birer ahkamın kaffesini tafsiI üzere bilmek lazım değildir. İmanda takIit, babasından, anasından veyahut sair kimselerden işittiği gibi iman edip, delailini tedkik etmemektir. Bu manaca iman-ı taklidi Eşâi're indinde makbul değilse de, Ehl-i sünnetten Maturidiyye indinde makbuldür. Lakin bu, imanın zayıf ve edna mertebesidir. Zamanımızda ehl-i imandan hemen hemen mukallid yok gibidir. Çünkü her ne kadar cahil olsa ve kitaplardan delaili tedkik etmese dahi, hariçte görmüş olduğu mevcudat ve mükevvenatın kudret-i ilahiyye ile vücuda geldiğini bilir ve bu cihetle eserden müessire istidlal eder.

Bu ayette salât ile murad, salavât-ı mefrûzadır. Fahri Razi, Hâzîn ve Kâdî'nin beyanları vechile ikâme-i salâttan murad, sünenini, âdabını ve ferâizini ihlal etmeksizin vakt-i muayyende hudu’ ve huşu' ile edasına devam etmektir. Salâtın asıl manası duadır. Lakin şer-i şerifde salât, ef'al-i mahsûsa ve erkan-ı malûmedir. Yani kıyâm, kıraat, rükû, sücûd ve niyet-i hâlise ile bunları edâ etmek ve evvelinde tekbir ile dâhil olmak ve ahirinde selamla hitam bulmaktır.

Salât lafzı mana-yı aslîsi itibariyle mücmeldir. Lakin CibrîI-i Emin Rasulullaha, Rasulullah da ümmetine talim buyurdu ve bu minval üzere ayetteki icmal sünnet-i nebeviyye ile tafsîI olundu ve takarrur etti. Binaen aleyh salât lafzı zikrolunduğu vakitte mana-yı şer'isi hatıra geldiği gibi murat da odur. Lügat manası örfte metruktür. Hal-i hayatında Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) ashabıyla beraber erkân-ı malume olan salâtın ikamesine devam buyurdu. Zaman-ı saadetten ilâ-yevmina hâza icma-ı ümmet de bu suretle vaki oldu. Binaen aleyh malum olan evkât-ı hamsede salâtın farziyyetini ve hey'etini inkâr eden tekfir olunur. Yani salatın esasını inkar tekfir olunduğu gibi beş vaktin rekatlarını ve hey'etlerini inkâr eden kimse dahi tekfîr olunur demektir. Ayet-i Celîlede Cenâb-ı Hak ehl-i imanı "bizim kendilerine verdiğimiz rızıktan bazısını infak ederler" buyurmakla ibadet-i maliyesini edâ edenleri senâ buyurmuştur. Rızık, insanın intifa ettiği mal kabilinden nasîbidir.

İnfak, Hazin'in beyanları vechile, fi sebîlillâh elinde olan malını sarf ve harcetmektir.


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

105

Ayet-i Celile zekât, nezir, kurban, sadaka-i fÄątÄąr ve hatta mĂźminler beyninde muavenete mĂźteallik Ĺ&#x;eylerin cĂźmlesi infakta dâhildir, cĂźmlesi nazar-Äą Ĺ&#x;erâ&#x20AC;&#x2122;ĂŽde makbul ve memduhdur. Vâcib Teâlâ ehl-i imanÄą infakta israf ve tebzĂŽrden muhafaza ve malÄąnÄąn bir miktarÄąnÄą infak ve bir miktarÄąnÄą kendi mesalihi için alÄąkoymak lazÄąm olduÄ&#x;una iĹ&#x;aret için ba'za delalet eden

)

(min) lafzÄąyla ĂŽrad buyurmuĹ&#x;tur ki, "merzuk olduÄ&#x;unuz rÄązkÄąnÄązÄąn bazÄąsÄąnÄą infak ve bazÄąsÄąnÄą ibkâ edin" demektir.

Bu ayet-i celĂŽlede Vâcib Teâlâ insan için lazÄąm olan vazife-i mĂźhimme-i asliyeyi beyan buyurmuĹ&#x;tur. Ă&#x2021;ĂźnkĂź insanÄąn mĂźkellef olduÄ&#x;u ahkâmÄąn esâsÄą ikidir. Birinci, bilkĂźlliye meâsĂŽyi terk etmektir. Bu kÄąsma ittikâ (â&#x20AC;Ť>×?â&#x20AC;Ź/â&#x20AC;Ť )×?â&#x20AC;Źile iĹ&#x;aret buyurmuĹ&#x;tur. Ä°kincisi, bilumum vâcibâtÄą edâ etmektir. VâcibâtÄąn esasÄą da ikidir: Birincisi, salât gibi ibadet-i bedeniyedir Ona

celilesiyle iĹ&#x;aret olunmuĹ&#x;tur.

 =$ * hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ !  4* % U% $ cĂźmle-i

İkincisi, zekât gibi ibadet-i maliyedir. Buna da

kavl-i latĂŽfiyle iĹ&#x;aret buyrulmuĹ&#x;tur.

 4* $ U%  ," % " .â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % ,$ 2" B$ H$ â&#x20AC;Ť !×?â&#x20AC;Ź5 $

Hulasa menhiyatÄą terk ve me'muratÄą iĹ&#x;lemekle ittikâ (â&#x20AC;Ť>×?â&#x20AC;Ź/â&#x20AC;Ť )×?â&#x20AC;Źve erkân-Äą

dinden olan salâtÄą ikame ve zekâtÄą eda edenlerin Kur'ân'dan intifa edip, Kur'ân'Äąn ise onlarÄą hidayette kÄąlacaÄ&#x;Äą bu ayetten anlaĹ&#x;ÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr.

Vâcib Teâlâ bilumum ehl-i imana Kur'ân'Äąn HâdĂŽ olduÄ&#x;unu beyandan sonra buyuruyor ki:

  . = 7 (â&#x20AC;Ť×&#x203A;  "×?â&#x20AC;Ź     O4$ *%,2* $ %,5 6" %  $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ $ F $ " 2$ " 5 a$ >C" %â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;Ź5$ $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ " $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źa$ >C" %â&#x20AC;Ť!×? ' ×?â&#x20AC;Ź$  4* % "% $

"Kur'an Ĺ&#x;ol kimselere dahi HâdĂŽdir ki, insanlar sana inzâl olunan Kur'ân'a ve senden evvel geçen Enbiyâ-i kiram biraderlerine inzal olunan kĂźtĂźb-i semâviyyenin kâffesine iman ve ancak ahireti yakinen bilir ve tasdik ederler.â&#x20AC;?

Yani Kur'an, gayba iman, ikame-i salât ve eda-i zekât eden bil'umum mĂź'minlere hidayet ettiÄ&#x;i gibi, ya Muhammed (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) sana CibrĂŽI-i Emin vasÄątasÄąyla inzal olunan Kur'ân'a ve senden evvel inzal olunan Tevrat, Ä°ncil, ZebĂťr ve sair suhuf-i mĂźnezzeleye iman eden ve bilhassa


106

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

dâr-Äą ahirete Ĺ&#x;ekki ve tereddĂźdĂź izale eder bir yakĂŽnle ĂŽman eden ehl-i kitabÄą dahi hidayette kÄąlar.

Ä°nzal, bir Ĺ&#x;eyi â&#x20AC;&#x2DC;âlâdan ednâya nakletmektir. Cibril-i EmĂŽn kĂźtĂźb-Ăź semâviyyeyi Cenab-Äą Hak'dan kelâm-Äą ilâhĂŽ olarak hurĂťf ve esvattan ârĂŽ olduÄ&#x;u halde iĹ&#x;itir. Ba'dehu semâdan nâzil olarak enbiyâ-i kirama nakil ve beyan eder. Veyahut Levh-i mahfĂťzda yazÄąlmÄąĹ&#x; olan kitaplarÄą ve kitaplarÄąn ayetlerini, iktiza ettikçe, emr-i ilahi Ăźzerine Levh-i mahfuzdan kÄąraat ve hÄąfz eder. Ba'dehu RusĂźl-i kirama tebliÄ&#x; için semâdan nazil olur. Ĺ&#x17E;u iki suretten herhangi suretle olursa olsun kelâm-Äą kadĂŽm-i ilâhĂŽye dâl olan elfaz ve ibareyi beyan etmek Ăźzere semadan nazil olduÄ&#x;u cihetle inzâl tabir olunmuĹ&#x;tur.

Ahiret dĂźnyadan muahhar olduÄ&#x;u için, ahiret denilmiĹ&#x;tir. Bu ayet nazil olduÄ&#x;unda, gerçi Kur'an'Äąn kĂźllisi henĂźz nazil olmamÄąĹ&#x; ise de, nazil olanÄą nazil olmayanlara taÄ&#x;lib ve nazil olmasÄą muntazar olanlarÄą vaki', nefsĂź'l-emirde nazil olmuĹ&#x; menziline iĹ&#x;aret için inzal mazi siygasÄąyla varid olmuĹ&#x;tur. Enbiyaya nazil olan kitaplara imandan murad, iman-Äą icmalĂŽdir, ahkâmÄąna tafsĂŽlen iman etmek murad deÄ&#x;ildir. Zira biz ahkâmÄąyla mĂźkellef olmadÄąÄ&#x;ÄąmÄązdan, ale't-tafsiI kĂźtĂźb-i sabikanÄąn ahkâmÄąnÄą tahsĂŽl etmek Ăźzerimize vacib deÄ&#x;il ki tafsilen iman vacib olsun. Ama bizim KitabÄąmÄąza icmalen iman farz-Äą 'ayn olduÄ&#x;u cihetle her ferde lazÄąmdÄąr. Fakat bĂźtĂźn ahkâmÄąnÄą tafsiI Ăźzere iman farz-Äą kifayedir. Zira bilumum ahkâmÄąnÄą tahsiI etmek umum efrad Ăźzerine vacib deÄ&#x;ildir. Belki namaz, oruç gibi farz-Äą ayn olan ibadetin mesailini her ferdin bilmesi vaciptir. DiÄ&#x;er ahkâmÄąnÄą ise icrasÄą lazÄąm olan kimselerin bilmesi vacip olur, baĹ&#x;kalarÄąnÄąn bilmesi lazÄąm olmaz. Mesela zekâta mĂźteallik mesaili, zekât vermesi vacip olan kimsenin bilmesi vaciptir. Zekâta muktedir olmayan fakire zekât mesailini ĂśÄ&#x;renmek vacip olmaz. Kezalik muamelât ve ukubâta mĂźteallik olan mesaili bilmek farz-Äą kifayedir, her ferd Ăźzerine bilmek vacip deÄ&#x;ildir. Vâcib Teâlâ Kur'an'Äąn mĂź'minlere hidayet olduÄ&#x;unu beyandan sonra, hidayetin mĂźttakiIere mahsus olduÄ&#x;unun hikmetini ve zikrolunan imanÄąn ikame-i salât ve eda-i zekât gibi ibadeti eda etmek fevz-Ăź felaha sebep olduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:

  *-%  " !% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź.% â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ L '  M %â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$  )e H$ " 5 01R .%  $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ L '  M %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " %

"Ĺ&#x17E;u mĂź'min, mĂźttakĂŽ olan kimselerin cemi kitaplara iman ve ahirete yakĂŽn Ăźzere itikat etmeleri sebebiyle usul-i itikadiyyeye dikkat ve furu-i


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

107

a'mâlin Ĺ&#x;eraitine riayet ederek layÄąkiyle eda edenler ve sair muharremattan içtinabla ittika eden mĂźttakiIer, Rablerinden hidayete muvaffak olduklarÄą gibi, korktuklarÄąndan kurtulmak ve umduklarÄąna nail olmak suretiyle felahyâb olucudurlar."

GĂźya ehl-i imanÄąn hidayette devamlarÄą, bir Ĺ&#x;ey Ăźzerine çĹkÄąp oturan kimselerin hallerine teĹ&#x;bih olundu. Ă&#x2021;ĂźnkĂź bir kĂźrsĂź Ăźzerinde oturan, karar Ăźzere rahat ederek, dĂźĹ&#x;mek gibi rahatsÄązlÄąklardan emin olduÄ&#x;u gibi, delail-i ilâhiyye ile hakka istidlal edip, hakla batÄąl beynini tefrik ederek hak Ăźzere karar ve birtakÄąm itikadat-Äą fasideden kendini hÄąfz etmesi, her tĂźrlĂź avarÄązdan salim, kĂźrsĂź Ăźzerinde oturan kimseye benzediÄ&#x;inden, maâ&#x20AC;&#x2122;kĂťlĂź mahsusa teĹ&#x;bih tarikiyle istikrara delalet eden

B? lafzÄą varid olmuĹ&#x;tur. Ä°Ĺ&#x;te hidayet

Ăźzere karar edenleri Cenab-Äą Hak ilk Ăśnce iman ve ibadetleriyle methettikten sonra, iman ve ibadet Ăźzere karar ve imanlarÄąnÄą Ĺ&#x;ek ve Ĺ&#x;Ăźpheden muhafaza etmeleriyle dahi medh-Ăź sena buyurmuĹ&#x;tur.

Ä°man Ăźzere karar eden kimselerin hidayetleri gayet bĂźyĂźktĂźr. Ă&#x2021;ĂźnkĂź doÄ&#x;ru yola vasÄąl olmak manasÄąnca hidayet, insanÄąn dĂźnyevĂŽ, uhrevĂŽ saadetine sebep olup mehleke (masdardÄąr) ve felaketlerden kurtardÄąÄ&#x;Äą için insana pek çok ve bĂźyĂźk faideler bahĹ&#x;ettiÄ&#x;inden, hidayet hakikaten bĂźyĂźktĂźr ve bu bĂźyĂźklĂźÄ&#x;Ăźne iĹ&#x;aret olmak Ăźzere tenvin ile varid olmuĹ&#x;tur. Ehl-i imanÄąn hidayetle sairlerinden mĂźmtaz olduklarÄą gibi, felah ve necat bulmakla dahi mĂźmtaz olduklarÄąna tenbih için â&#x20AC;Ť ×? ~×&#x203A;â&#x20AC;ŹlafzÄą her ikisinde de zikrolunmuĹ&#x;tur.

Felahla murad, felah-Äą kâmil olduÄ&#x;undan fâsÄąk olanlarÄąn bilkĂźlliye felahdan mahrum olmalarÄąnÄą icab etmez. Ă&#x2021;ĂźnkĂź fâsÄąklar, kusurlarÄą miktarÄą azap gĂśrdĂźkten sonra felah-yâb olacaklarÄąndan, onlarÄąn felahlarÄą felâh-Äą nâkÄąstÄąr. Felâh-Äą kâmil, imanla beraber amel-i salih sahiplerine mahsustur. Ă&#x2021;ĂźnkĂź felâh, hasra delalet eden zamir-i fasIĂŽ ile varid olmuĹ&#x;tur. Hulasa mĂź'min mĂźttakiIerin Rablerinden, hidayet-i azim Ăźzerine olduklarÄą ve ancak fevz-Ăź felâh-Äą kâmil olanlara mĂźnhasÄąr olduÄ&#x;u bu ayetten anlaĹ&#x;ÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr. Vâcib Teâlâ felaha nail olacak evliyasÄąnÄą sÄąfatlarÄąyla beraber zikirden sonra, evliyasÄąnÄąn zÄąddÄą olan a'dasÄąnÄą ve onlarÄąn temerrĂźdlerine binaen inzar ve âdem-i inzarÄąn onlar için mĂźsavi olduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:

    4* $ %,5 6" % ($ .% H"  ," :% " $ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ " )% :$ H" $ C" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ &$ " )" $ $ &l ' â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź$ $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$  $  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź


108

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

"Yani, şol kimseler ki, onlar muhakkak küfrettiler. Senin onları inzar edip etmemekliğin onlar üzerine müsavidir. Onlar iman etmezler."

Ya Muhammed, senin onları azab-ı ilahi ile korkutup korkutmamaklığın onlar üzerine müsavidir. Hazin'de beyan olduğu vechile küfür, bir şeyi setr edip örtmek manasınadır. Kâfirler hakkı setredip kabul etmedikleri için kâfir denilmiştir. Küfrün envai dörttür:

1- Allah-u Teâlâ’yı asla bilmez, inkar eder. Buna küfr-i inkari denir.

2- Kalbiyle Allah'ı bilir, fakat lisanıyla ikrar etmez. Buna küfr-i cühudi denir. İblisin küfrü bu kısımdandır.

3- Kalbiyle Allah'ı bilir ve lisanıyla ikrar eder, fakat diniyle tedeyyün etmez. Buna da küfr-i inadi derler. Ebu Talib’in küfrü bu kabildendir. 4- Lisanıyla ikrareder, fakat kalbiyle tasdik etmez. Buna küfr-i nifak denir. Münafıkların küfrü bu kabildendir.

Medarik131’te beyan olduğu vechile, küfürde ısrar edip, iman etmeyeceklerini Cenâb-ı Hak bildiği halde Rasulüne inzarı emretmesi, yevm-i kıyamette kafir üzerine hüccet ve onların i'tirazlarına meydan kalmamak hikmetine mübtenidir. Çünkü kafirlerin, 'bize rasul gelmedi ve doğru yolu göstermedi’ diyerek i’tiraz etmeye hakları olacağından, Cenabı Hak bu misilli i'tizar kapılarını kapamak için iman etmeyecek kafirleri inzar etmelerini Rasullerine emretmiş, ve onlar da daima inzar etmişler ve inzardan hali kalmamışlardır. İnzarın, bir şeyi istemek veyahut terk etmekte tesiri ziyade olduğundan, bu makamda yalnız inzarı zikirle iktifa olundu. Desen gelmez bilür imana Sani' Cevabı ilimdir malumata tabi'

Yani sual olunur ise, ‘Sani’ Teâlâ bunların imana gelmeyeceklerini bilirdi, böyle olunca bunları imana davet, teklif-i mala-yutak ve cebir değil mi?’ Cevap ver ki, Bâri Teâlâ’nın ilm-i şerifi mâluma tabidir, mâlum ilme tabi değildir’. Yani, Bâri Teâlâ���nın ilm-i şerîfi malûmu ne gûnâ müteşekkil vaki olacak ise öylece taalluk eder. Mâlumun vukuu ilmin taallukuna mevkuf değildir. Emir böyle olduysa, Allah-u Teâlâ’nın ezelde cümle eşyayı böylece bilmesine, ibadın ef’al-i ihtiyariyesinde cebir lazım gelmez. Zira Nesefî, Ebü’l-Berekât Abdullah Ahmed b. Mahmud, Medârikü’t-Tenzîl ve hakâiku’tTe’vîl, İstanbul, 1993, I, 20. 131


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

109

Bâri Teâlâ Ĺ&#x;Ăśyle bilir ki, filan kulum filan vakitte filan fiili cĂźzâ&#x20AC;&#x2122;i ihtiyariyle terk edecektir. Ve ben dahi onu halk etmeyeceÄ&#x;im. Sair Ĺ&#x;eyleri de buna kÄąyas edin. Vaktaki ilim maluma tabi olduysa, ne acize teklif ve ne kula cebir lazÄąm gelir. Allah-u Teâlâ kalemi halk ettikte emretti â&#x20AC;&#x2DC;â&#x20AC;&#x2122;yazâ&#x20AC;&#x2122;â&#x20AC;&#x2122; diye. Kalem dedi, â&#x20AC;&#x153;ne yazam, ya rabbi?â&#x20AC;&#x2122;â&#x20AC;&#x2122; Allah-u Teâlâ, kÄąyamete deÄ&#x;in olup, olacaÄ&#x;Äą yazâ&#x20AC;&#x2122;â&#x20AC;&#x2122; dedi. Lakin kalemin yazmasÄą, hĂźkĂźm tarikiyle deÄ&#x;ildir. Belki vasÄąf tarikiyledir. Yani, esbab-Äą kesbiyye ve mebadi-i ihtiyariyeye menut ve merbuttur. Mesela â&#x20AC;&#x153;eÄ&#x;er zeyd imanÄą ihtiyar edip, kĂźfrĂź terk ederse, mĂźâ&#x20AC;&#x2122;min diye yaz. Amr da kĂźfrĂź ihtiyar edip, imanÄą kerih gĂśrĂźrse, kâfir diye yaz.â&#x20AC;&#x2122;â&#x20AC;&#x2122; diye emretti. Kalem de bu tarzda yazdÄą. Ä°mam-Äą Azam FÄąkh-Äą Ekber132â&#x20AC;&#x2122;inde, â&#x20AC;&#x153;Allah-u Teâlâ halkÄą iman ve kĂźfĂźrden salim halketti. Ondan sonra imanla ve taatla emretti, kĂźfĂźr ve masiyetten nehyetti. Kâfir olanlar kendi ihtiyariyle kâfir oldu, mĂź'min olanlar da kendi ihtiyariyle mĂź'min oldu."133

Efâ&#x20AC;&#x2122;al-i ibadÄąn kesb ile olmasÄą, Allah-u Teâlâ'nÄąn iradesiyle olmadan çĹkmaz ve cebir lazÄąm gelmez. Zira ihtiyariyye-i cĂźz'iyye ibad için sabittir. Allah-u Teâlâ kulun fiilini halk etmeye Ĺ&#x;art-Äą âdi kÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr. Ta ki tohumu saçmadÄąkça buÄ&#x;day bitmediÄ&#x;i gibi ve taam yemedikçe karÄąn doymadÄąÄ&#x;Äą gibi. Allah-u Teâlâ kulunun fiilini halk etmez, kul iradesini, ihtiyar-i cĂźz'isini sarf etmedikçe. Kul ihtiyarÄąnÄą hayra ve Ĺ&#x;erre sarf etmeye, kulda kudret vardÄąr. EÄ&#x;er hayra sarf ederse hayÄąr halkeder; Ĺ&#x;erre sarf ederse Ĺ&#x;er halkeder. Medar-Äą sevap ve ikap olan odur. Bu kadarla iktifa mĂź'min olanlara kafidir. Zira bu bahis ayaklarÄąn kaydÄąÄ&#x;Äą yerdir. Allah tarĂŽk-i mĂźstakimden ayÄąrmaya. Amin. Vâcib Teâlâ kâfir-i mĂźtemerridlerin iman etmeyeceklerini beyandan sonra, iman etmediklerinin sebebini beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:

   oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź # $ I$ 7$ l $ $ " )% $ $ =lp â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ T$ G " . Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źh$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' $ $ O " )8!" $  $ $ " )* % 2%  $ %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź    q @ $ l

"Allah-u Teâlâ kâfirlerin kalblerini ve kulaklarĹnĹ mßhßrledi ve gÜzleri ßzerinde hakkĹ gÜrmekten men' eder perde vardĹr ve onlar için ahirette bßyßk azab vardĹr."

Ä°mam-Äą Azam EbĂť Hanife Numan b. Sabit (81-150), Hanefi mezhebinin imamÄądÄąr. FÄąkhĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Ekber de onun itikadĂŽ konularÄą açĹklayan eseridir. 133 Bkz. EbĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-MĂźntehâ, Ahmed b. Muhammed el-MaÄ&#x;nisâvĂŽ, Ĺ&#x17E;erhu Kitabiâ&#x20AC;&#x2122;l-FÄąkhiâ&#x20AC;&#x2122;l-Ekber, MektebetĂź YâsĂŽn, tsz. S. 26. 132


110

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Yani inzar kendilerine menfaat vermeyen kafirler, iman etmezler. Zira, Allah-u Teâla kalpleri(nin) Ăźzerini mĂźhĂźrledi ki, asla kalplerine hayÄąr girmez. Ă&#x2021;ĂźnkĂź onlarÄąn, iradelerini kĂźfre sarf edeceklerini Cenab-Äą Hak bildiÄ&#x;i için, gĂźya kalplerine; hariçten bir Ĺ&#x;ey girmesin diyerek aÄ&#x;zÄą mĂźhĂźrlenmiĹ&#x; gibi kÄąldÄą. Ĺ&#x17E;uhalde kalplerinden kĂźfrĂźn çĹkmasÄą ve hariçte olan iman ve taatÄąn kalplerine girmesi mĂźmkĂźn olmadÄąÄ&#x;Äąndan mĂźhĂźrlenmiĹ&#x; addolunur. Beydavi'nin beyanÄą vechile bu ayette hatm (4W$)ile murad, onlarÄąn kalple-

rinde kĂźfĂźr ve sair measiye muhabbet halk olunmasÄądÄąr. Yahut hatm ile murad, onlarÄą imana icbar etmemektir." Bu ayet, kâfirlerin 'adem-i imanlarÄąna sebep ve illeti beyan için inzal olunmuĹ&#x;tur. Fahri Razi'nin beyanÄą veçhile bu ayet, kulaÄ&#x;Äąn gĂśzden efdal olmasÄąna delalet eder. Zira Vâcib Teâlâ semâ&#x20AC;&#x2122;i basar Ăźzerine takdim buyurmuĹ&#x;tur. Sem'i takdim etmek, sem'in Ĺ&#x;erefine ve fazilete delalet eder. Zira iĹ&#x;itmek nĂźbĂźvvetin Ĺ&#x;artÄąndandÄąr, gĂśrmek Ĺ&#x;artÄąndan deÄ&#x;ildir. Yani saÄ&#x;Äąr olmak nĂźbĂźvvete manidir, lakin a'ma olmak mani deÄ&#x;ildir. Enbiyadan hiç biri saÄ&#x;ÄąrlÄąÄ&#x;a mĂźptela olmamÄąĹ&#x;tÄąr. Vâcib Teâlâ evvela mĂź'minleri ve saniyen kâfirleri beyandan sonra mĂźnafÄąklarÄąn hallerini beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki: "Nasdan

 #  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,5â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źa*  5    r $ , 5 6" !%  .% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ $ 7 (â&#x20AC;Ť ×? " "*  "×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  $ % U% $ " 5$ Pâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  $ $ " $

bazÄąlarÄą Allah'a ve yevm-i ahirete iman ettik diyen kimselerdir. Hâlbuki onlar mĂź'min deÄ&#x;illerdir."

Yani, Cenâb-Äą Hak'la fÄątrat-Äą asliyelerinde olan muahedelerini unutmuĹ&#x; olan kimselerden bazÄąlarÄą itikatlarÄąna muhalif olarak derler ki, "biz ulĂťhiyetle muttasÄąf olan Allah-u Teâlâ'ya a'malimizin cezasÄąnÄą gĂśrmek Ăźzere va'dolunan yevm-i ahirete iman ettik" derler. Hâlbuki onlar Allah-u Teâlââ&#x20AC;&#x2122;ya ve ahirete iman etmiĹ&#x; deÄ&#x;ildir.

MĂźnafÄąk, kâfir ile mĂź'min arasÄąnda mĂźzebzeb bir fÄąrkadÄąr. Ă&#x2021;ĂźnkĂź zahirde mĂź'min gĂśrĂźnĂźr, kelime-i tevhidi tekellĂźm eder. Hâlbuki kalbinde kĂźfriyatÄąnÄą saklar. MĂźnafÄąklarÄąn kĂźfĂźrleri sairlerinden eĹ&#x;naâ&#x20AC;&#x2122; ve aÄ&#x;lezdir. Cenab-Äą Hak kâfirlerden mĂźnafÄąklarÄąn daha ziyade olduÄ&#x;undan, cehennemin alt tabakasÄąnda bulunacaklarÄąna dair ayetler varid olmuĹ&#x;tur. Medarikâ&#x20AC;&#x2122;de beyan olunduÄ&#x;u veçhile, bu surede Vâcib Teâlâ dĂśrt ayetle mĂźâ&#x20AC;&#x2122;minlerin evsafÄąnÄą, iki ayetle aleni kĂźfrĂź ihtiyar eden kâfirlerin hallerini beyandan sonra, onßç ayetle mĂźnafÄąklarÄąn habasetlerini, sefâhetlerini, istihzalarÄąnÄą, tuÄ&#x;yanlarÄąnÄą, Äąsrar Ăźzere olduklarÄąnÄą ve hakkÄą iĹ&#x;itmekten saÄ&#x;Äąr ve gĂśrmekten


Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

111

gözleri kör ve söylemekten mahrum olduklarını beyan buyurmuş ve eşna’ surette haklarında darb-ı mesel varid olmuştur.

Münafığın şerri aleni olup, kâfirin şerrinden daha ziyade ve küfrü eşed olduğundan Vâcib Teâlâ münafıkların ahvalini beyanda, küfürlerini beyanla beraber birçok measîlerini dahi beyan buyurmuştur. Ve küfürde eşna’ olduklarından Cenab-ı Hak onları sarahaten mü'minler sırasından ihracla, mü'min olduklarına dair iddalarını reddetmiştir. Tasdik-i kalbîden ârî, mücerred ikrarın iman olmadığına ayet sarahat eder. Münafıklar imanı ikrar ettikleri halde Cenab-ı Hak onların mü'min olmadıklarını beyan etmiştir. Eğer ikrar mücerret iman olmuş olsa idi, onlar ikrar edip dururken, siz mü'min değilsiniz diyerek reddolunmazlardı. Halbuki Vâcib Teâlâ münafıklar hakkında, "Allah'a ve yevm-i ahirete iman ettik derler. Bu sözleri zahirdedir. Hakikatte onlar mü'min olmadılar" buyurmakla onların davalarını redle, ehl-i İslam'a karşı nifaklarını ilan etmiştir. Hulasa, münafıkların küfrü, kafirlerin küfründen daha eşeddir, demektir. Münafıklar sağır, dilsiz ve körlerdir. Binaen aleyh nifaklarından dönmezler.


112

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

AYETĂ&#x153;'L- KĂ&#x153;RSÄ° (BAKARA SURESÄ°, 255. AYET)

Vâcib Teâlâ bazÄą ahkâmÄą ve enbiyanÄąn kÄąssalarÄąnÄą beyan ettiÄ&#x;i gibi, tevhidi ve sÄąfât-Äą ulĂťhiyeti dahi beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:

 

* % _ U$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źc_ -$ " $â&#x20AC;Ť* ×?â&#x20AC;ŹF $ .% ( â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź/$ â&#x20AC;Ť( ' ×?â&#x20AC;Ź$ %# $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"Allah-u Teâlâ Ĺ&#x;ol zat-Äą 'aladÄąr ki, Oâ&#x20AC;&#x2122;ndan gayrÄą ibadete mĂźstahak yoktur, ancak Zat-i Uluhiyyeti vardÄąr."

l *" C$ ($ $ Sl ,$  % % 7% â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź:$ ($

"Ă&#x2021;ĂźnkĂź uyku evvelinde olan ÄąmÄązganmak ya bilfiil uyku ve fĂźtur ve fetret ve gaflet gibi Ĺ&#x;eyler kendisine arÄąz olmaz."

Q<

Binaen aleyh, uyku ve uykunun evvelinde olan fĂźtur kendisini tutmaz. (kayyum), yani kaim ve daim ve hayatÄą ezeli ve ebedidir, zeval ihtimali

yoktur.

 *!â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5 /$ Q H" $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź+ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ $ iâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ % $ 

"Allah Teâlâ bĂźtĂźn mahlukatÄą hÄąfz eder. Zira semavat ve arz ve onlarda mevcut olan cĂźmle mahlukat Allah'ÄąndÄąr ve cĂźmlesinin hÄąfzÄą Oâ&#x20AC;&#x2122;na aittir." Binaen aleyh bihakkÄąn Kayyum'dur. Ĺ&#x17E;u halde kullarÄąnÄąn her hallerini bilir, saklÄą bir Ĺ&#x;ey olamaz.

/ C K" â&#x20AC;Ť '×? (  ×?â&#x20AC;Ź% 1$ ,"  s% $ T" $ 0 â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;ŹK$ " 5$

"Allah Teâlâ indinde asilere, enbiya ve evliyadan kim Ĺ&#x;efaat edebilir? Hiç kimse Ĺ&#x;efaat edemez, illa Allah'Äąn izniyle Ĺ&#x;efaat eder." Binaen aleyh izin verdiÄ&#x;i kimseler Ĺ&#x;efaat eder. BaĹ&#x;ka kimseler Ĺ&#x;efaat edemez.

)% $ " 7$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ $  )1 " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$  $ 8" $ " " " %

"Allah Teâlâ nasÄąn ileriye takdim ettikleri ve geride iĹ&#x;leyecekleri amelleri bilir. Hiçbir zerresi ilminden hariç olmaz."


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

113

Binaen aleyh kullarÄąnÄąn bilerek, bilmeyerek umur-u dĂźnyaya veyahut umur-u ahirete mĂźteallik iĹ&#x;lediklerinin cĂźmlesini bilir.

Pâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹO â&#x20AC;Ť }*   ×?â&#x20AC;Ź9  ?=  )= H Pc IA   ;  3 *   =

"Halbuki nâs Allah'Äąn bildiÄ&#x;i malumatÄąndan azÄącÄąk birĹ&#x;ey bile bilmezler. Ancak Allah'Äąn bilmelerine iradesini taalluk etti(rdi)Ä&#x;i Ĺ&#x;eyi bilirler. " Binaen aleyh insanlar ne kadar âlim ve mĂźtalaa sahibi olsa, onun ilmi kendi emsali insanlara nazaran Ĺ&#x;eref verir ve onlara nisbetle âlim denir. Yoksa ilm-i ilahĂŽye nisbetle (onlarÄąn ilmi) bir katre olmadÄąÄ&#x;Äą gibi bir zerre kadar bile deÄ&#x;ildir.

etti."

 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź.â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź9, â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź:,

d = wâ&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;ŹVâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź    s =  

"Vâcib Teâlâ'nĹn kßrsßsß semavât ve arza vasi' oldu ve onlarĹ ihata

Ĺ&#x17E;u mana kĂźrsĂźnĂźn semavâtÄąn fevkinde ve arĹ&#x;-Äą ala'nÄąn altÄąnda, semavâtÄą ihata eden cisim olduÄ&#x;una nazarandÄąr. KĂźrsĂź, ilm-i ilahi manasÄąnadÄąr. Buna nazaran mana-yÄą nazÄąm, yani AllahÄąn ilmi semâvat ve arza vasi' oldu, semâvât ve arzÄąn her tarafÄąnÄą ve her cĂźzâ&#x20AC;&#x2122;ĂźnĂź ilm-i ilahi ihata etti, demektir.

â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0 12= ( K %

_ 3 * 

"Semavât ve arzÄą hÄąfzetmek Allah Teâlâ Ăźzerine aÄ&#x;Äąr olmaz."

Zira kudret-i kâmile sahibidir. Binaen aleyh her Ĺ&#x;eyin hÄąfzÄą kudretullaha nisbetle kolaydÄąr.

( !) 41 - = â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹI? - = â&#x20AC;Ť &  ×?â&#x20AC;Ź s

â&#x20AC;&#x153;Hâlbuki Allah-u Teâlâ Ĺ&#x;erik ve nazirden âli ve her Ĺ&#x;eyden bĂźyĂźktĂźr."

Binaen aleyh zat-Äą ulĂťhiyete nisbetle zatÄąndan maada her Ĺ&#x;ey hakĂŽrdir.

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

Allah lafzÄą, cemi sÄąfat-Äą kemaliyyeyi cami' olduÄ&#x;unu mĂźĹ&#x;â&#x20AC;&#x2122;ir, Vâcib

Teâlâ'nĹn ism-i alemidir.

& *â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź9â&#x20AC;Ť * ×?â&#x20AC;Źkelime-i tevhiddir. Q< I( H H

Esma-i HĂźsna'nÄąn aâ&#x20AC;&#x2122;zamÄądÄąr. Ă&#x2021;ĂźnkĂź Hayy, Vâcib Teâlâ'nÄąn

Kadir ve Ă&#x201A;lim olduÄ&#x;una; Kayyum, bizatihi kaim ve mevcudatÄąn mukavvimi ve murakÄąbÄą olduÄ&#x;una delalet ettiÄ&#x;inden ism-i 'azam olduÄ&#x;u mervidir.


114

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

Rasulullah’ın, bu ayetin okunduğu haneden şeytanın firar edeceğini ve sâhir ve sâhirenin sihirlerinin o hane halkına tesir etmeyeceğini ve bu ayetin tilavetine devam etmek abd ve sıdk vazifesi olduğunu ve Kur'an'ın seyyidi Sure-i Bakara olup, Bakara'nın seyyidi Ayetü'l-Kürsi olduğunu beyan buyurduğu mervidir134. İşte bu ayet, bu hadis-i şerif insanların maddi esbaba tevessül ettikleri gibi, manevi esbaba da tevessülün lüzumunu beyan etmiştir. Çünkü insana musallat olan şeytanı bu ayet-i kerimeyi okumakla kaçırmak, hırsızı martin ile kaçırmak kabilindendir. Çünkü martinin kurşunu var, bu ayette de Allah'ın birliğini ve her şeye kadir ve her şeyi bildiğini ve herkesten büyük, kudret-i kahire sahibi olduğunu kalbiyle itikad ettiği gibi bu ayeti okuyan kimsenin lisanıyla ikrarı vardır. Bir abd ki, şeytandan gelecek şirk ve sair belâyânın def’inden aciz olduğunu itiraf ederek Cenab-ı Hakk'ın azametine iltica eder ve tamamen azametini beyan eden şu ayeti okur ve "Sen Bir'sin, Sen Ma'budün bi'l-hak'sın; Sen Hayy-u Kayyum'sun. Kullarını muhafaza edersin. Senin uykun yoktur, her vakit uyanıksın. Yerler ve gökler ve cümle mahlûkat senindir. Binaen aleyh Sana hiçbir şey ağır olmaz. Zira nakaisden münezzeh, cümleden âlîsin. Şuhalde beni ve evlad-u iyalimi muhafaza et" derse Cenabı Hakk'ın onu muhafaza edeceğinde ve bu kadar ilticaya karşı şeytanın firar edeceğinde neden tereddüt edilsin? Şu kadar ki, itikadı sağlam olmak lazımdır. Hulasa, uykuya yatacak kimse bu ayeti okuyup yatağına yatarsa, Allah Teâlâ'nın onu muhafaza edeceği Rasulullah'tan mervidir.

Râzi, Mefatihü’l-gayb, Ayrıca benzer bir ifade ile rivayet edilen bir hadis için bkz. Tirmizi, Fedâilü’l-Kur’an, 2 (5/157) 134


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

115

BAKARA SURESi 285-286. AYETLER

Vâcib Teâlâ Rububiyyette kemalini beyan ettiÄ&#x;i gibi, kullarÄąnÄąn ubudiyette kemallerini beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:

 #  5â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ] â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% 4* / I% â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ / I â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ L ' 5$ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź O $ %,5 6" !% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ / e H$ " 5 / $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źa$ >C" %â&#x20AC;Ť!×? ' ×?â&#x20AC;Ź$  a* % % â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ 5$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ "  /O  H % % $

Yani "Rasul-i muazzam, Rabbinden kendine inzal olunan Kur'an'a iman etti ve mĂź'minlerin kĂźllĂźsĂź Allah'a, meleklerine ve kitaplarÄąna ve bi'l-umum rasullerine iman ettiler."

t/  % H% " 5 1k $ $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ $ u%  $ %C ($ " e

"Ve dediler ki, biz Allah'Ĺn Rasullerinden hiç birini Übßrßnden fark ettirmeyiz ve cßmlesine iman ederiz."

h !$ " â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź$ $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$  H$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ C$ â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;ŹG% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ 8" Y $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ 8" ! $ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź%â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2$ $ " $ %

"Ve RusĂźl-i kiramÄąn bize getirmiĹ&#x; olduklarÄą ahkâmÄąn cĂźmlesini iĹ&#x;ittik ve itaat ettik. Ey bizim Rabbimiz gĂźnahlarÄąmÄązÄą maÄ&#x;firet etmeni isteriz ve ancak ahirette senin huzurundur varÄąlacak yer, dediler." Yani, Cenab-Äą Hakk'Äąn Rasul-i mĂźkerremi, Rabbisi tarafÄąndan inzal olunan Kur'an'a ve Kur'an'Äąn mutazammÄąn olduÄ&#x;u ahkâmÄąn taraf-Äą ilahiden olduÄ&#x;una iman etti ve mĂź'minlerden her biri evvela Allah'a iman ettiler. Zira Allah'a iman, ĂźssĂź'l-esas olduÄ&#x;u cihetle takdim olunmuĹ&#x;tur. Allah'tan vahiy ve kitaplarÄą Rasullere getiren melek olduÄ&#x;u için ikinci mertebe, meleklere iman ettikleri beyan olunmuĹ&#x;tur. Meleklerin RusĂźl-i Kirama getirdikleri vahiy kitap olduÄ&#x;undan ßçßncĂź mertebede kitaplara iman beyan olunmuĹ&#x;tur. DĂśrdĂźncĂź mertebede, kendilerini hakka davet eden rusĂźl-i kirâma iman ettikleri beyan olunmuĹ&#x;tur.

Bu ayette kemalât-Äą insaniyyenin esasÄą beyan olunmuĹ&#x;tur. Zira kemalat-i insaniyye usul-i itikadiyye ve ameliyye, ilm ve amel ile hasÄąl olur. Ä°tikada mĂźteallik olan ilme, kuvve-i nazariye, o ilmin muktezasÄąyla amele, kuvve-i ameliye denir. Binaen aleyh bu ayette kuvve-i nazariye olan iman mukaddem, kuvve-i ameliyeye iĹ&#x;aret olan olarak varid olmuĹ&#x;tur.

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ 8" Y $ $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ 8" ! $

muahhar


116

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Bu ayette insanda bulunan ßç mertebeye dahi iĹ&#x;aret olunmuĹ&#x;tur:

O4* % % â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ 5$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źile $ %,5 6" !% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ K$â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹBâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źa*   Ä°kinci mertebe olan ubĂťdiyyete â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ 8Y " $ $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ 8" ! $ ile  !â&#x20AC;Ť×? ×?×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź,H â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;ŹCâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹG Ă&#x153;çßncĂź mertebe olan ahvâl-i ahirete h % $ " $ "$ $ $  $ $ $ $ " % Birinci mertebe olan imana

iĹ&#x;aret olunmuĹ&#x;tur.

ile

Mertebe-i ubudiyet her ne kadar vazâif-i ubudiyeti edaya sa'yetmek ise de, insan ne kadar gayret etse de kusurdan hâlĂŽ olmayacaÄ&#x;Äąna iĹ&#x;aret için, kâmil insanlar kuvve-i nazariye olan itikâdâtÄą ve kuvve-i ameliye olan ibâdâtÄą edaya ve cemi tekâlifi kabule, beraber,

â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ C$ â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;ŹG% $

olunmuĹ&#x;tur.

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ 8" Y $ $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ 8" ! $

diyerek mĂźsaraat etmekle

kavliyle, maÄ&#x;firet talebini terk caiz olmadÄąÄ&#x;Äąna iĹ&#x;aret

Vacib Teâlâ mĂźminlerin maÄ&#x;firet talep ettiklerini beyandan sonra taleplerinin kabulĂźnĂź iĹ&#x;â&#x20AC;&#x2122;ar etmek Ăźzere buyuruyor ki:

Oâ&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ 8$ " % ( â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;ŹR " C$ %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź # v% e â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ % ($

"Allah Teâlâ hiçbir nefse teklif etmez, illa kudreti miktarÄą teklif eder." Zira kudretin fevkinde teklif caiz deÄ&#x;ildir.

OD" $ I$ â&#x20AC;Ť×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5 â&#x20AC;Ť  )×?â&#x20AC;ŹDâ&#x20AC;Ť×? ×&#x203A;â&#x20AC;Ź5 â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź $ " $ $ "$ $ $ " $ $ $ $ $ $

Her nefsin kesb135ettiÄ&#x;i hayratÄąn sevabÄą o nefsin menfaatinedir. Ve iktisab ettiÄ&#x;i cinayet ve kabahatin azabÄą dahi o nefsin mazarratÄąnadÄąr."

Ĺ&#x17E;erri kesb etmek, nefsin arzusu ve lĂźzumundan ziyade Ĺ&#x;evk ve muhabbet ile olduÄ&#x;undan, ama hayÄąr alelekser nefsin arzusu ile olmadÄąÄ&#x;Äąndan asÄąl manaya delalet eden

S8.â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź kelimesi varit olmuĹ&#x;tur. =  6$ :% ($ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ H â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹF C$ â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ 7" $â&#x20AC;Ť×? " ×?â&#x20AC;Ź$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,V $  C$ 4" â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;ŹC$ " 7â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $

Yazma nĂźshada â&#x20AC;&#x153;kesbâ&#x20AC;? den sonra birde â&#x20AC;&#x153;etmekâ&#x20AC;? kelimesi vardÄąr. Biz onu burada zikretmedik (D.A.)

135


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

117

"Ey bizim Rabbimiz, biz insanlar, nisyan veya hata ederek kusur edersek, o kusurumuzla sen bizi muâheze etme" demekle mßminler tazarru ve niyazda bulunurlar. ki:

Vacib Teâlâ mßminlerin ikinci dualarĹnĹ beyan etmek ßzere buyuruyor

   â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹF ,$  2$ " 5  $  â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź$ $ /% I$ " !$ $ â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR " â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;Ź,$ " $ $ Z" !-" :$ ($ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$  H$ "

"Ey bizim Rabbimiz bizden evvel geçen Ăźmmetler Ăźzerine aÄ&#x;Äąr teklifler yĂźklediÄ&#x;in gibi bizim Ăźzerimize de yĂźkler yĂźkletme" diye mĂźminler tazarru ve niyaz ederler. Evvel geçenlerle murad, YehĂťdâ&#x20AC;&#x2122;dur. Ă&#x2021;ĂźnkĂź altÄą vakit namaz farz olmasÄą, necaset isabet eden mahallin kesilmesi ve nisyânen iĹ&#x;ledikleri hatanÄąn cezasÄą olarak helal taamlarÄąnÄąn haram olmasÄą ve dĂźnyada ukubetlerinin tacil olunmasÄą gibi aÄ&#x;Äąr teklifler vaki olmuĹ&#x;tur. Ä°Ĺ&#x;te Ăźmmet-i Muhammedâ&#x20AC;&#x2122;in Ăźzerine bu gibi tekliflerin tahmil olunmamasÄąyla Cenab-Äą Hakk'Äąn talimiyle Ăźmmetin ekserisi bu duaya devam ettiklerinden, Cenab-Äą Hak bu Ăźmmete bu gibi aÄ&#x;Äąr teklifleri tahmil etmemiĹ&#x;tir.

/F   â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ $ S$ 2$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹY $ ($ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ " !e -$ :% ($ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$  H$

"Ey bizim RabbÄąmÄąz, bizim takatÄąmÄąz olmayan Ĺ&#x;eyi bize tahmil etme."

Takat olmayan Ĺ&#x;ey ile murad, Ăźmem-i sâlifeye nazil olan ukĂťbetlerdir.

    " $ $ +â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ " â&#x20AC;Ť "* ×?â&#x20AC;ŹU$ " â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź$ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC$ " h% C" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ *" 5$ D$ C" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ tâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ !" $ Hâ&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ tâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ $ " G" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ tâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, $ v% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"Ya Rabbi, bizim kusurlarÄąmÄązÄą affet ve bizim hatalarÄąmÄązÄą setr ile bize lĂźtuf ve merhamet et. Zira sen bizim MevlamÄąz ve YardÄąmcÄąmÄązsÄąn. Binaen aleyh Ya Rabbi, bize kavm-i kâfirĂŽn Ăźzerinde nusret ver." Afv (), azabÄą Äąskât etmek; MaÄ&#x;firet (), rĂźsvalÄąk ve fezâhat

azabından kurtarmak için günahı setretmektir. Rahmet (), sevap ve

lĂźtuf ve ihsandÄąr. Ĺ&#x17E;u halde bu ayette abd için nimet-i ilâhiyyeye nail olmasÄąnÄą istemek lazÄąm olduÄ&#x;una iĹ&#x;aret olunmuĹ&#x;tur. Ă&#x2021;ĂźnkĂź necasete benzeyen gĂźnahtan tahareti kesbetmeyince nimete istihkâk olamayacaÄ&#x;Äąndan, ilk Ăśnce gĂźnahtan nefsini tathĂŽr etmek lazÄąmdÄąr. Zira her tarafÄą necasetle mĂźlevves olan bir kimse ipekle dĂśĹ&#x;enmiĹ&#x; bir konaÄ&#x;a mĂźnasip gĂśrĂźlemez; belki ha-


118

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

mama gider yıkanır, ondan sonra o konağa münasip görülür. İşte bunun gibi, insan günahlarından temizlenmeyince indallâh makbul bir kul olamadığından, en tâhir bir mahal olan cennete munasip olamaz.


119

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

SURE-Ä° YĂ&#x201A;SÄ°N

(Mekke-i MĂźkerremeâ&#x20AC;&#x2122;de nazil oldu)

 

     â&#x20AC;Ť×? ×? "!  ×?â&#x20AC;Ź  "   #   W' 

"YâsĂŽn" lafzÄą mĂźteĹ&#x;âbihâttandÄąr Ulema-i muteahhirĂŽn indinde kavâid-i

Ĺ&#x;erâ&#x20AC;&#x2122;i Ĺ&#x;erife muvafÄąk olarak tevcihi caizdir. Binaen aleyh YâsĂŽn (g3) lafzÄą "ey

insan!â&#x20AC;? manasÄąna mĂźnadadÄąr. Yahut RasĂťlullah'Äąn ismidir. Ĺ&#x17E;u halde "ya Muhammed!" demektir. Yahut sĂťrenin ismi ve mukadder ĂźtlĂź mefâ&#x20AC;&#x2122;ĂťlĂźdĂźr. "Sen sĂťre-i YâsĂŽn'i oku" demektir.

â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źkelimesinin

k  k U I$ 5 wâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź O ? $  $ !% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ ! $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ Câ&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź ?  â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź-$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹU% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ " % $   $   " "

â&#x20AC;&#x153;Envâ-Äą hikmet ile dolu olan Kur'ân'a yemin ederim ki, sen muhakkak gĂśnderilen Resullerdensin; doÄ&#x;ru yol Ăźzeresin." Yahut doÄ&#x;ru yol Ăźzere gĂśnderilen peygamberlerdensin.

  ?   â&#x20AC;Ť> > ×?â&#x20AC;Ź8$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ$ >," :$ 

"Kur'ân-Äą KerĂŽm cĂźmle mahlĂťkat Ăźzere galip ve kullarÄąna inâ&#x20AC;&#x2122;âm ve ihsan sahibi olan Allah-u Teâlâ'nÄąn indirdiÄ&#x;i bir kitap'tÄąr."

ManasĹ muhkem, envâ-Ĺ hikmeti câmi' ve lafzĹ mu'cizdir. Kur'ân'Ĺ tasdik etmeyenler hakkĹnda intikam almaya galib-i yektâdĹr. Tasdik edenler hakkĹnda merhametlidir.

  4* $ % +â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹG$ " )% +$ " .% xM% ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹH$  C" %â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;Ź5$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5R *" 2$ H$  ," I% 

"Ey Nebiyy-i ZĂŽĹ&#x;an, babalarÄą, Allah azabÄą ile korkutulmadÄąklarÄąndan naĹ&#x;ĂŽ, gafil olan cemaati korkutacaksÄąn." Sen onlarÄą Kur'ân'la korkutmaya memur oldun, demektir.

  4* $ %,5 6" % ($ " )% +$ " . m$ â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;Ź$â&#x20AC;Ť ' ×?â&#x20AC;Ź$ a% *" U$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źf $ 1" U$ $


120

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

"OnlarÄąn pek çoÄ&#x;una azab sĂśzĂź vâcib oldu. ArtÄąk onlar inanmazlar ve iman etmezler."

 2$ K" $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źc )+$ (R $ G" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  )2â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź,$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ c+ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ " 8A â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź   4* $ -% !$ U" 5% " )% +$ 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " ' $ $ " $

â&#x20AC;&#x153;Biz AzĂŽmĂźâ&#x20AC;&#x2122;Ĺ&#x;-Ĺ&#x17E;an, onlarÄąn boyunlarÄąna, çenelerine kadar dayanacak, baĹ&#x;larÄąnÄą eÄ&#x;ilmez bir halde yukarÄą tutacak bukaÄ&#x;Äąlar, zincirler vurduk. O lâleler çene kemiklerine dayandÄąÄ&#x;Äą cihetle aĹ&#x;aÄ&#x;Äą eÄ&#x;ilemediklerinden, baĹ&#x;larÄą yukarÄąda kalmÄąĹ&#x;tÄąr." Bu ayetin sadÄąk olduÄ&#x;u insanlar, hariçte her zaman gĂśrĂźlmektedir. HakkÄą kabul etmeyen kimselerin kafalarÄą daima yukarÄąda bir kaskÄą ile kasÄąlÄą gibi ĂśnĂźne bakmaz bir halde gĂśrĂźldĂźkleri inkâr olunmaz.

($ )% +$ .â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź ,VTGâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź1  ) 7 5 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź1  )1 â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź5 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, 8A " " % $ " $ " $ $ y $ " " $ " $ y $ " "$  "$ " $ " $ $ $  4 $ % h " %

"Biz AzĂŽmuĹ&#x;-Ĺ&#x17E;an, o kâfirlerin Ăśnlerine ve arkalarÄąna kalÄąn perde vaz' ettik. OnlarÄąn gĂśzlerini baÄ&#x;ladÄąk; artÄąk onlar doÄ&#x;ru yolu gĂśremezler."

  4* $ %,5 6" % ($ " .% H"  ," %: " $ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ " )% :$ H" $ C" $â&#x20AC;Ť&×?â&#x20AC;Ź$ " )" $ $ &l ' â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź$ $ $

"Ya Ekreme'r-RusĂźl, onlar irade-i cĂźz'iyyelerini kĂźfre sarf ettiklerinden dolayÄą, onlarÄą Allah'Äąn azabÄąyla korkutsan da korkutmasan da birdir, yine inanmazlar."

kA" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ =k  <" !$  % Te  +$ ^ F  <$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ !" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹcT 7$ $ â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;Źe  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źs$ :â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź5$ H%  ," :% â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ C â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ " $ " $ $  $ k â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ 



"Ey Nebiyy-i Muazzam, sen ancak Kur'ân'a ittiba' ederek azabÄąn nĂźzulĂźnden evvel Rahman Teâlâ'nÄąn kahÄąr ve gazabÄąndan korkan kimseyi korkutabilirsin. Allah'tan korkan ve Kur'ân'a ittibaâ&#x20AC;&#x2122; eden kimseyi, gĂźnahÄąnÄąn maÄ&#x;firet olunmasÄąnÄą ve cennete dâhil olarak gĂźzel ecre nail olmasÄą ile mĂźjde et."

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źk 5$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źc+ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź% ,$ h$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ &k c9$ Z â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ O .% Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź Nâ&#x20AC;Ť*×? ×?â&#x20AC;Ź512 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5 ^Iâ&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;ŹC :*" !$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źc -" %C % -" C$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " " $ $ $ % $ $ % %" $$ ' "    q k 5%


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

121

"Ey HabĂŽbim. Biz AzĂŽmu'Ĺ&#x;-Ĺ&#x17E;an muhakkak ĂślmĂźĹ&#x; kimseleri diriltiriz. Herkesin ileri, nefisleri için takdim ettikleri, hayÄąr ve Ĺ&#x;er amellerini, bÄąrakacaklarÄą eserlerini yazarÄąz. Biz her Ĺ&#x;eyi açĹk bir kitapta, Levh-i mahfuzda bir zerresi bile hariç olmaksÄązÄąn yazarÄąz." Ve cĂźmlesinin layÄąk olduÄ&#x;u vech Ăźzere cezasÄąnÄą veririz. GĂźzel iĹ&#x;lerini ve makbul amellerini yazdÄąÄ&#x;ÄąmÄąz gibi, âdet-i kabĂŽha ve yaramaz amellerini de Levh-i mahfuzda zabt etmiĹ&#x;iz; iyi-kĂśtĂź amellerinden hiçbir Ĺ&#x;ey ilmimizden hariç olmaz.

  4* F $ % $ !% " â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź.$ &$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹA$ K" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹSr  $ U$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źoâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " $ $ -$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ R m$ 5$ " )% $ o" ;â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " "

"Ya Ekreme'r-RusĂźl, kĂźfĂźr Ăźzere Äąsrar edip nasihat dinlemeyen mĂźĹ&#x;riklere Antakya ahalisinin kÄąssalarÄąnÄą, onlara misal olarak gĂśster. Hani o kasabaya tarafÄąmÄązdan gĂśnderilmiĹ&#x; bir takÄąm peygamberler, elçiler gelmiĹ&#x;lerdi."

 â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;ŹCâ&#x20AC;Ť '*×? ×?â&#x20AC;Ź%â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹU$ +$ zk â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źm$  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC$ B" > 8$ +$ â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ .* % %  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ +$  " ,$ N" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% )" $ â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;Ź,$ " $  â&#x20AC;Ť×?  ×?â&#x20AC;Ź " "  4$ * % $ 5% "

"Biz onlara, iki kiĹ&#x;i gĂśnderdik; onlar, bu ikisini yalancÄą saymÄąĹ&#x;lardÄą. Biz de onlarÄą bir ßçßncĂź ile takviye etmiĹ&#x;tik. Ă&#x153;çß de biz size davet için gĂśnderilmiĹ&#x;iz, demiĹ&#x;lerdi."

( â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹI% C" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 4" â&#x20AC;Ť ?& ×?â&#x20AC;Źk c9$ " 5 % !" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źa$ >$ C" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ $ ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ % m" 5 T$ $ ( â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹI% C" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź%â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2$ " " l "   4* $ %  â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;Ź:$

"Antakya ahalisi o RasĂźllere hitaben dediler ki, siz bizim gibi insandan baĹ&#x;ka bir Ĺ&#x;ey deÄ&#x;ilsiniz. Allah-u Teâlâ hiçbir Ĺ&#x;eyi indirmemiĹ&#x;tir. Siz yalandan baĹ&#x;ka bir Ĺ&#x;ey demiyorsunuz dediler.â&#x20AC;? Hulasa, siz de bizim gibi beĹ&#x;ersiniz. Bize risâlet gelmedi ki, size gelsin. Siz iftira edip yalan sĂśylĂźyorsunuz. Biz size iman edemeyiz.

{% $ " â&#x20AC;Ť×? ' ×? ( ×?â&#x20AC;Ź,$  $ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ $   4* $ % $ " !% $ " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% " $ â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% $ 8" $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ _ H$ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź%â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2$ $ " 

  % !% " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"Hazreti Ä°sa'nÄąn resulleri, "yalancÄąsÄąnÄąz" demelerine karĹ&#x;Äą fĂźtur getirmediler, davetlerini tekit ederek dediler ki: 'Bizim Rabbimiz bilir, biz muhak-


122

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

kak sizi irĹ&#x;ad için gĂśnderilmiĹ&#x; Resulleriz ve bizim Ăźzerimize vacip olmadÄą, ancak açĹktan size tebliÄ&#x; etmek vacip oldu." Vazifemiz budur. Bu vazifeyi eda ettik, bizde mesuliyet kalmadÄą.

  %  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC$ $ :$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť*×? ×?â&#x20AC;Ź%â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2$ oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź l $ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, 5 " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% ,  !$ $ $ $ " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% , !$ A% " ,$ $ â&#x20AC;Ť)*×?â&#x20AC;Ź% I$ ," :$ " $ " L$ F " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź ' "    $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź l

"Kâfirler Resullere, 'biz sizlerde uÄ&#x;ursuzluk ve yaramazlÄąk gĂśrĂźyoruz. EÄ&#x;er siz bu risalet davasÄąndan vazgeçmezseniz, Allah'a yemin ederiz ki, biz sizi taĹ&#x;la ĂśldĂźrĂźrĂźz ve bizim tarafÄąmÄązdan size acÄątÄącÄą azap isabet eder' dediler."

  4* $ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź%â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2$ $ +% " 5% l *" 2$ " I% C" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ" $ O" :% " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Źe K% " b $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹO " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% 8$ 5$ " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% % b ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹY

"RusĂźl-Ăź Kiram onlara cevap olarak, 'uÄ&#x;ursuzluk ve yaramazlÄąÄ&#x;Äąn sebebi sizin kendinizle beraber olan iâ&#x20AC;&#x2122;tikâd-Äą batÄąlÄąnÄąz ve kĂźfrĂźnĂźz ve kĂśtĂź amellerinizdir." Yoksa bizim size tebliÄ&#x; ettiÄ&#x;imiz i'tikâd-Äą hak, teĹ&#x;eâ&#x20AC;&#x2122;Ăźme sebep olmaz. EÄ&#x;er siz mĂźtenebbih olup, va'z ve nasihat kabul etmezseniz, baĹ&#x;ÄąnÄąza her bela gelir. EÄ&#x;er nasihat kabul ederseniz her kĂśtĂźlĂźkten kurtulmuĹ&#x; olursunuz,â&#x20AC;&#x2122; demek olur.

  ? $  $ !% " â&#x20AC;Ť*×? ×?â&#x20AC;Ź8% :â&#x20AC;Ť "*  ×?â&#x20AC;Ź2$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 2$ 8" $ Zl A% H$ S ,$ 1 !$ " â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Źh$ 2" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ " 5 &$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹA$ $ "   4 $ 1% I$ )" 5% " .% $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR A" $â&#x20AC;Ť×&#x203A; " ×?â&#x20AC;Ź% % L$ " $ ($ " 5$ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź8% : â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;Ĺ&#x17E;ehrin kenarÄąndan bir adam koĹ&#x;up geldi, dedi ki: 'Ey kavmim, peygamberlere tabi' olun. Sizden davet için Ăźcret istemeyip, doÄ&#x;ru yolda bulunan kimselere tabi' olun." Ĺ&#x17E;ehrin Ăźst tarafÄąndan gelen Habib-i Neccâr'dÄąr. Ol zaman o kavim, onlarÄąn dininde misin, diye sormakla, Habib de onlara bĂśyle cevap vere ki:

 4* $ 8% A$ " :% / " $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ C $ $ +$ 0  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź1% % " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' ($ c$  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ $

"Bana ne gibi mani' var ki, beni halk eden Rabbime ibadet etmeyeyim? Halbuki siz Onun huzuruna rĂźcu' edeceksiniz."

  5 g :â&#x20AC;Ť&×?â&#x20AC;Ź ($ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹLR 9$ )% I% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź 9 ,  <: ( k | !â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4   4â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹS) â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź/ C " " $ $ $ e $  " % $ e % % "  " % " R $ ' % " % $$  4 F  % U ," %


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

123

"Allah'Äąn gayrÄą putlarÄą ma'bud edinir miyim ve putlarÄą ma'bud edinmek layÄąk olur mu? EÄ&#x;er Allah-u Teâlâ bana bir zarar murad ederse, onlarÄąn Ĺ&#x;efaatlarÄą bana hiçbir fayda vermez. Onlar beni de kurtaramazlar."

  k 5% ak $ ;$  $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹKR â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹceC â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź '

"Ben putlarÄą ma'bĂťd ittihaz ettiÄ&#x;imde açĹk bir dalaleti ihtiyar etmiĹ&#x; olurum."

  4* O  8% !$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % e $  D % ," 5$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źc' eCâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " +$ " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź

"Ben sizin Rabbinize muhakkak iman ettim. Ä°Ĺ&#x;itin benim sĂśzĂźmĂź ve imanÄąmÄą. Huzur-u BârĂŽ'de bana Ĺ&#x;ahid olun!"

SO $ , d$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ 7% â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;ŹZ$ 2

"VefatĹ zamanĹnda bir melek vasĹtasĹyla, "sen cennete dâhil ol" denildi."

  4* ? $ !% $ 8" $ 5 *" 2$ D$ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 2$ "

"Habibim, ah! Ne olaydÄą keĹ&#x;ke kavmim Rabbimin beni yarlÄąÄ&#x;adÄąÄ&#x;ÄąnÄą bileydi."

       $ 5$ â&#x20AC;Ť! "×&#x203A;â&#x20AC;Ź% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ 5 , $ 8$ A$ $ e H$ $ $ G$ â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ 

"Rabbimin beni maÄ&#x;firet edip, ikram olunan kimseler zĂźmresinden kÄąldÄąÄ&#x;ÄąnÄą bilselerdi, onlar da tevessĂźl ederler de maÄ&#x;firet olunalardÄą, demekle kavminin maÄ&#x;firet olunmasÄąnÄą istemiĹ&#x;tir."

   k      â&#x20AC;Ť   ×?â&#x20AC;Ź $  >," 5% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ $ &'â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  $ 5 1," A% " 5 18" $ " 5 /5*" 2$  $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ " >$ C" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ $  SR - ( â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹD" C$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$   4 $ 1% 5â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź7$ " .% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$ =R 1$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ " $

"Habibâ&#x20AC;&#x2122;in vefatÄąndan sonra kavmi Ăźzerine semadan hiçbir asker indirmedik ve indirici de olmadÄąk. OnlarÄą helak eden vaka olmadÄą, illa bir sayha oldu ki, yani bir ses yetti. Derhal sĂśndĂźler, asla hayat eseri kalmadÄą. Belki o anda ateĹ&#x; yerinde kalan kĂźl gibi oldular."


124

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

  k H 5  ): â&#x20AC;Ť×?  "×?â&#x20AC;Ź5 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  4$ x}% >)" I$ " $ /  â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź%Câ&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ ( â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źa* % $ " " $ $ F $ 8" â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź$ $ =R $ " $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$

"YazÄąk Ĺ&#x;ol kullara ki, kendilerine hangi bir peygamber gelse, onu istihzaya alÄąrlar."

ResulĂź istihza ile resulĂźn Ĺ&#x;eriatÄąnÄą istihza beyninde fark yoktur. RasulĂźn vefatÄąndan sonra Ĺ&#x;eriatÄą istihza edenlerin halleri de tahassĂźre Ĺ&#x;ayandÄąr. Binaen aleyh, zamanÄąmÄąz sĂźfehâsÄąndan Ĺ&#x;eriat-Äą Ahmediyyeyi istihfaf ve istihza edenler de aynÄą hasrete mahkĂťmdurlar.

 U% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź5 ) $ 2$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ ." â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$   4* $ 8% A " $ ($ " )" $ â&#x20AC;Ť) " ×?â&#x20AC;Ź% C â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 4 " " $$ " % $ "% "

"Ey Habibim, zĂŽĹ&#x;anÄąm! Ehl-i Mekke seni istihzâ ve dĂŽnini inkâr ederler de gĂśrmĂźyorlar mÄą ki, asla geri dĂśnmeyecek nice insan tabakalarÄąnÄą helak ettik. Helak olanlardan ibret almak lazÄąm iken, ibret almadÄąklarÄąna taaccĂźb olunur" demektir.

   4 q $ |$ -" 5% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ " 1$ $ s l !A$ â&#x20AC;Ť !×?â&#x20AC;Ź$ Z] â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% 4" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ %

"Hiçbir kimse yoktur ki, kĹyamette bizim yanĹmĹzda hazĹr olmasĹn. Her halde Habibim, halk bizim huzurumuzda içtima' ederler" demektir.

/% ," ! +$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źy $ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ ," 5 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ A" 7" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź.â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ ,$ " $ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ SF% I$ " !$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹQ% H" $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź% )% $ Sl $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ $  4* $ % â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$

"KurumuĹ&#x;, hadravâtÄą (yeĹ&#x;illiÄ&#x;i) kalmamÄąĹ&#x; olan bir yere yaÄ&#x;murla taze otlar bitirmemiz, insanlarÄąn dirilip mahĹ&#x;ere cem' olacaklarÄąna delil ve alamettir. Ondan hububat çĹkarmamÄąz ve o hububattan geçinmeleri insanlara delil ve alamettir."

k ,A â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź+ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ " 8A   4* ?  8% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ 5 â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź k ,$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ Z k g C$ " 5 iâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ $ + â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC$ " d +$ $ oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ $ %

"Ey Habibim, biz yerde hurmalÄąklar, ĂźzĂźm baÄ&#x;larÄą yarattÄąk; yerden pÄąnarlar fiĹ&#x;kÄąrtÄąk.

 4 $ % â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% T" $ $ +$ $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹO " )1 " $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź/% I" $ ! $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ $ ?  !$ N$ " 5 â&#x20AC;Ť *×?â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ 

"Ta ki, meyvelerinden ve ellerinin emeklerinden yesinler.â&#x20AC;?

Mâ-i mavsĂťleye nazaran mana budur. Mâ-i nâfiye olduÄ&#x;una nazaran: "Hâlbuki onlarÄą kendi elleriyle yapmamÄąĹ&#x;lardÄą. Daha Ĺ&#x;Ăźkretmeyecekler mi?"


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

125

  $ -

($ â&#x20AC;Ť !×?â&#x20AC;Ź5 $  ) % C" $â&#x20AC;Ť " ×?â&#x20AC;Ź5 $ Q% H" $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;ŹD % ," :% â&#x20AC;Ť !×?â&#x20AC;Ź5 â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% ~â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ B" $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Źf$ $ 7$ 0â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ "% "   4* $ !% $ 8" $

"Yerin bitirdiÄ&#x;i otu ve kendilerini ve bilemedikleri daha birçok Ĺ&#x;eyleri hep tĂźrlĂź tĂźrlĂź yaratan Allah136, her Ĺ&#x;eyden mĂźnezzeh ve mukaddestir ve birçok mahlĂťkatÄą ve mevcĂťdatÄą çift olarak halk buyurdu."

   4* ? $ !%  @" 5% .% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$ Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  /% ," 5 % $ " C$ FZ% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% )% $ Sl $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ $ )$ ,â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź "

"HaĹ&#x;ri inkâr eden insanlar için, haĹ&#x;rin vĂźcuduna ve bizim insanlarÄą ĂśldĂźkten sonra ihyaya gecenin vĂźcudu delil ve alamettir. Biz AzĂŽmu'Ĺ&#x;-Ĺ&#x17E;an, o geceden gĂźndĂźzĂź soyunca, bir de gĂśrĂźlĂźr ki, insanlar karanlÄąk içinde kalmÄąĹ&#x;lar."

Gecenin haĹ&#x;re alamet olmasÄą ve nehârÄąn geceden soyulup, gecenin asÄąl ve gĂźndĂźzĂźn ârÄąz olduÄ&#x;u bu ayetten anlaĹ&#x;ÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr.

   O   8$ " â&#x20AC;Ť> > ×?â&#x20AC;Ź8$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź1 U" :$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$  K Oâ&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ $ k U$ I$ " !%  0 d" :$ W% !" Tâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  $ e %

"GĂźneĹ&#x; de haĹ&#x;rÄąn vĂźcuduna alamettir. Karar tutacak yere kadar, yani alemin harabÄąna kadar seyr ve cereyan eder. Ä°Ĺ&#x;te Ĺ&#x;emsin Ĺ&#x;u minval Ăźzere cereyanÄą, herkese galip ve ilmi her Ĺ&#x;eyi ihata eden Allah-u Teâlâ'nÄąn takdiridir."

Ĺ&#x17E;emsin cereyanÄą yevm-i kÄąyamete kadardIr, yevm-i kÄąyamette hareketi kalmaz, cereyanÄą biter ve o gĂźne kadar cereyanÄą Cenab-Äą Hakkâ&#x20AC;&#x2122;Äąn takdiriyledir. Ä°Ĺ&#x;te Ĺ&#x;emsin Ĺ&#x;u minval Ăźzere cereyanÄą, haĹ&#x;rÄąn vukuuna delalet eder.

 A8" â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  1 U$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4*    % " % $ $ I# $ a$ Bâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ 5$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź% C$ H" 1 2$ $ !$ U$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$

"Biz AzĂŽmĂź'Ĺ&#x;-Ĺ&#x17E;an ayÄąn da devir ve seyri için bir takÄąm konaklar tayin ettik ki, her devrinin sonunda kuru ve eÄ&#x;ri hurma dalÄą gibi kalÄąr.â&#x20AC;? â&#x20AC;&#x2DC;UrcĂťn ( ), hurmanÄąn kurumuĹ&#x; ve eÄ&#x;ilmiĹ&#x; dalÄądÄąr. KadĂŽm (43<),

eskimiĹ&#x; ve bir senelik demektir.

136

 â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Źk $ +$ + Z] â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ O Hâ&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ ,â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  ($  f% â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ Z% "  â&#x20AC;Ť( ×?â&#x20AC;Ź$ $ $ !$ U$ " â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź$ H1" :% 4" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ $ <$ ," $ W% !" Tâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  4* $ -% $ " $ Metindeki â&#x20AC;&#x153;tanrÄąâ&#x20AC;? kelimesi â&#x20AC;&#x153;Allahâ&#x20AC;? ile deÄ&#x;iĹ&#x;tirilmiĹ&#x;tir. (D.A)


126

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

"Ne gĂźneĹ&#x; aya yetiĹ&#x;ebilir -çßnkĂź ayÄąn mahreki daha kßçßktĂźr- ve ne gece gĂźndĂźzĂź geçebilir. Herbiri feleklerinde yĂźzer."

Hulâsa, Ĺ&#x;emsin hareketi aÄ&#x;Äąr olduÄ&#x;undan sĂźratte kamere ulaĹ&#x;amadÄąÄ&#x;Äą ve gece gĂźndĂźze sebk edemediÄ&#x;i ve her birinin kendi feleÄ&#x;inde cereyan ettiÄ&#x;i bu ayetten anlaĹ&#x;ÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr.

  4* ?  -% T" !$ " â&#x20AC;Ť " ×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+ )% I$  He K% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ " !$ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ )% $ Sl $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ " "

"Ey HabĂŽbim, onlarÄąn babalarÄąnÄą dolmuĹ&#x; gemiye yĂźkletmemiz, yine onlar hakkÄąnda, yani insanlar için bĂźyĂźk bir delil ve alamettir."

 4* $ % â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ " $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ /  m" 5 " 5 " )% $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ U" $ 7$ $

"Onlara gemi gibi daha birçok binek yarattĹk."

Ĺ&#x17E;imendifer, tayyare, balon gibi. Ĺ&#x17E;u halde âlemde Ĺ&#x;imdi mevcut olan insanlarÄąn esasÄą, sefĂŽne-i NĂťh'da, babalarÄąnÄąn sulbĂźnde mevcut olduÄ&#x;u için Cenab-Äą Hak, zĂźrriyetlerini gemide gĂśtĂźrdĂźk, buyurmuĹ&#x;tur.

 4 ? $ % U$ ," % .% ($ $ )% $   + )2 <C â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹTC 4â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź " " $ $ $$ "% " "% " $$ " $

"EÄ&#x;er biz murad etseydik deryada onlarÄą gark ederdik. OnlarÄą gark olmaktan kurtaracak bir yaratÄącÄą mevcut olmazdÄą ve onlar ĂślĂźmden kurtulamazlardÄą."

    k  â&#x20AC;Ť×?×? ×?â&#x20AC;Ź R I$ 5$ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, 5 SR !$ " H$ ( â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"Yani HabÎbim, onlar denize batmaktan kurtulamazlar, ancak bizim rahmetimiz ve ihsanĹmĹzla bir zamana kadar geçinmeleri için onlarĹ kurtardĹk."

 4* $ !% $ " :% " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź%  8$ $ " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ " 7$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ $ " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź % 1 " $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ " $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;ŹU% :â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% )% $ Z$ 2 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$

"Taraf-Äą risâletten kâfirlere hitaben, "merhamet olunmanÄąz için Ăśnlerinizde, arkalarÄąnÄązda bulunan afetlerden sakÄąnÄąn, denildiÄ&#x;i zaman yĂźz çevirirler." Ĺ&#x17E;u halde geçmiĹ&#x; ve gelecek gĂźnahÄąnÄązÄąn Ĺ&#x;errinden nefsinizi muhafaza edin, denildiÄ&#x;inde, asla hazzedip bu sĂśze iltifat etmezler, demektir.


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

   k       $ ; 8" 5% â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ ," $ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź%Câ&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ ( â&#x20AC;Ť) " ×?â&#x20AC;Źe H$ iâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť " ×?â&#x20AC;Ź5 S$ â&#x20AC;Ť " ×?â&#x20AC;Ź5 " ):â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź:$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ $

127

"Kâfirlere ve muannidlere Rablerinden hiçbir ayet ve hßccet gelmedi, illa ki onlar, o ayetten yßz çevirici oldular."

Ayetle murad, mucizeye ve mucizenin gayr-Äą delâile Ĺ&#x;amildir. Asr-Äą saadet mĂźnafÄąklarÄą gibi zamanÄąmÄązda dahi bĂźtĂźn ayetleri inkâr ve ahkam-Äą Ä°lâhiyyeyi istihza eden ve bu misilli arzular ve heveslerini tervice ve zuafâ-yÄą

â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź40 D $    " 5$ 8 " %C$â&#x20AC;Ť '*×? ×?â&#x20AC;Ź%,5$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź ? # â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% 2$ B$ H$ â&#x20AC;Ť !×?â&#x20AC;Ź5 â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;ŹU%  C" $â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;Ź% $ Z$ 2 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ $    â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$  $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źaâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 2$ %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " % %       k 5% ak $ ;$ + ( â&#x20AC;Ť " ×?â&#x20AC;ŹI% C" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 4" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź/ % !$ 8$ Y" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź # &% ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹT$ $ *" $

mĂźslimĂŽnin itikatlarÄąnÄą iptale çalÄąĹ&#x;anlar da vardÄąr.

"MĂźminler tarafÄąndan kâfirlere, 'fukaraya it'âm edin' denildiÄ&#x;inde, onlar ehl-i imana mukabele ederek, 'bu sĂśzĂźnĂźz itikadÄąnÄąza mĂźnâfidir, zira siz herkesin rÄązkÄąnÄą Allah-u Teâlâ verir derken, Ĺ&#x;imdi nasÄąl oluyor ki, bazÄą kimselerin rÄązkÄąnÄą bizim vermekliÄ&#x;imizi teklif ediyorsunuz? Biz onlara infak edemeyiz, zira Allah isteseydi onlara infak ederdi. Allah'Äąn infak etmediÄ&#x;ini biz nasÄąl infak edelim?' demekle mukabele ettiler. 'Allah'Äąn it'âm etmediÄ&#x;i kimselerin it'âmÄąnÄą bize emrettiÄ&#x;inizden dolayÄą siz ancak dalalet içindesiniz" demekle ehl-i imanÄą suçlu çĹkarmak ve kendilerini haklÄą gĂśstermek isterler.

     $ %*U% $ $ $ 2â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ " I% ," â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% 4" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź1% " *$ " â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź$ . I5$ 4*

"Kâfirler, Rasulullah'a ve ashabÄąna hitaben: 'EÄ&#x;er sĂśzĂźnĂźz doÄ&#x;ru ise, vaat ettiÄ&#x;iniz kÄąyametin zamanÄą ne vakittir?' derler" ve bu sĂśzleriyle ehl-i imanÄą istihza ve kÄąyameti inkâr ederlerdi. Vâcib Teâlâ kâfirlerin Ĺ&#x;u sĂśzlerine cevap olarak buyuruyor ki:

 SR - ( â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4   4* $ !% he g $ " .% $ " .% % 7% â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź:$ =R 1$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ % %@," $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ $ $ " $

"Onlar yalnĹz ilk defaki korkunç sesi beklerler; ilk kĹyamet borusunun çalĹnmasĹnĹ, bir birleriyle gßrßltß yaparlarken, onlar ansĹzĹn o korkunç sese tutulurlar."

Bir kimse yemek için lokmayÄą eline alÄąr, aÄ&#x;zÄąna koymadan elinde kÄąyamet kaim olur, kimsenin haberi olmaz, buyurduÄ&#x;u EbĂť HĂźreyre Hazretlerinden mervĂŽdir137. 137

Buhari, Rikâk, 40.


128

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

  4* q $ 8% A $  )  ." $â&#x20AC;Ť( ' ×? ×?â&#x20AC;Ź$ $ SR  *" :$ 4* $ 8 % I$ " $ $ +$ $ ' " "

"ArtĹk ne vasiyet etmeye, ne ailelerine dÜnßp gelmeye gßçleri yetmez."

Her biri olduklarĹ yerde kalĹr. Sayha ile beraber hepsi Ülßr, hatta gÜz açĹp yumuncaya kadar mßsade olmaz ki, âhir Ümrßnde adetleri olan vasiyeti yapabilsinler, bunu da yapamazlar; hemen olduklarĹ yerde helak olurlar.

 1$ A$(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź5 .% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$ H*hâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+ $  %C   4* $ %  ," $ " )e H$ â&#x20AC;Ť×?Â&#x201A; ×?â&#x20AC;Ź " $ " _ $

"KÄąyamet borusu çalÄąndÄąkta hemen onlar mezarlarÄąndan kalkÄąp Rablerine doÄ&#x;ru koĹ&#x;acaklar."

Bu iki sayha arasÄąnÄąn kÄąrk sene olacaÄ&#x;Äą, kÄąrk seneden sonra insan menisine benzer, Allah'Äąn rahmet vereceÄ&#x;i, o rahmetle insanlarÄąn ot gibi biteceÄ&#x;i, azalarÄą tamam olduktan sonra ikinci sayhanÄąn zuhur edeceÄ&#x;i, o sayha ile insanlarÄąn hayat bulup mahĹ&#x;ere yĂźrĂźyecekleri MĂźslim ve BuhârĂŽ hazerâtÄąnÄąn Ebu HĂźreyre Hazretlerinden rivayet ettikleri hadis-i Ĺ&#x;erifle sabittir138.

4* 1$ $ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ . â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹrC$ 1 2$ 5$ " 5 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ m$ 8$ $ " 5$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ $ " $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź%â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2$ $ % $ " !% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źu$ 1$ $ $ % !" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź "  

"Eyvah bize! Bizi yattÄąÄ&#x;ÄąmÄąz yerden kim kaldÄąrdÄą, diyecekler. Ol zaman ehl-i iman tarafÄąndan onlara: 'Ä°Ĺ&#x;te bugĂźn Rahman Teâlâ'nÄąn bize va'dettiÄ&#x;i gĂźndĂźr ve Resuller sĂśzlerinde sadÄąklardÄąr' diyecekler."

      4 $ % |$ -" 5% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ " 1$ $ s % K$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$ =R 1$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ SR -$ " $ ( â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹD" C$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ 4" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź l !A$ " .â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;Nefha-i ahĂŽre olmadÄą, ancak sayha-i vâhidden ibaret oldu. O sadâ vaki olunca bir de gĂśrĂźlĂźr ki, vakit fevt olmaksÄązÄąn cĂźmle insanlar bizim huzurumuzda toplanmÄąĹ&#x;, hazÄąr bulunurlar."

 4* $ % !$ 8" :$ " I% ," â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ ( â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4$ " >$ d" :% ($ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹLR " 9$ Wl " C$ % $ @" :% ($ $ *" $ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$

â&#x20AC;&#x153;Ä°Ĺ&#x;te o gĂźnde hiçbir nefis, velev azÄącÄąk olsun, haksÄązlÄąk gĂśrmeyecek, zulĂźm olunmayacak. Ne yapmÄąĹ&#x;, iseniz ancak onun cezasÄąnÄą gĂśreceksiniz. Amelinizin gayrÄą bir Ĺ&#x;eyle ceza gĂśrmezsiniz." MĂźslim, KitabĂźâ&#x20AC;&#x2122;l-Fiten ve EĹ&#x;râtiâ&#x20AC;&#x2122;s-saati,28 (2955); DiÄ&#x;er bir rivayet için bkz. EbĂźâ&#x20AC;&#x2122;lAbbas Ĺ&#x17E;ihabĂźddĂŽn Ahmed b. Muhammed el-KastalânĂŽ, Ä°rĹ&#x;âdĂźâ&#x20AC;&#x2122;s-SârĂŽ, li Ĺ&#x;erhi SahĂŽhiâ&#x20AC;&#x2122;l-BuhârĂŽ, Bulak, h.1305, IV, 300. (her iki hadiste de â&#x20AC;&#x153;insan menisine benzerâ&#x20AC;? ifadesine rastlayamadÄąk. Belki bu ifade, irĹ&#x;âdĂźâ&#x20AC;&#x2122;s-SârĂŽâ&#x20AC;&#x2122;deki hadiste geçen â&#x20AC;Ť اŮ&#x201E;ءŮ&#x201E;â&#x20AC;Źkelimesinin çok geniĹ&#x; yorumundan çĹkarÄąlan bir anlam olabilir. (D.A) 138


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

 +$ Zk <% 9% + *" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹS ,d" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źoâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź-â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 4 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  4* F $ )% â&#x20AC;Ť×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź $ "$  $ $ $ "

129

"O gĂźn ehl-i cennet olanlar muhakkak vasfa sÄąÄ&#x;maz eÄ&#x;lencelerle meĹ&#x;guldĂźr, lezzet ve nimet içindelerdir."

  4$ 6}% â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;ŹI 5% â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Źb ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹH$ $(â&#x20AC;Ť  "×?â&#x20AC;Ź$ $ ak $ Â&#x192; + )% Aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź Bâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź. " % $ "$ $ " %

"Kendileri de zevceleri de gĂślgeler altÄąnda tahtlara yan gelirler."

Yani, mĂźzeyyen dĂśĹ&#x;eklerle dĂśĹ&#x;enmiĹ&#x; kĂźrsĂźler Ăźzerinde dayanÄąp oturuculardÄąr.

 +$ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź+ )$   4* F $ % 1 $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ )% $ $ Sl )$ â&#x20AC;Ť×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź $ "% "

"Ehl-i cennet için cennette her çeĹ&#x;it yemiĹ&#x;ler ve meyveler ve diÄ&#x;er istedikleri Ĺ&#x;eylerin cĂźmlesi mevcuttur." Hiçbir zaman arzularÄąndan noksan olmaz, her Ĺ&#x;ey hazÄąrdÄąr.

k  H ok H 5 (R *2$ $

   $ e $ " " l $

"Ehl-i cennet olanlara inâ&#x20AC;&#x2122;âm Ăź ihsan sahibi olan Rableri, onlara tazĂŽm ve taltĂŽf olmak Ăźzere, Rableri tarafÄąndan selam gelir." Selâm-Äą Ä°lâhĂŽye nail olurlar.

  4* $ 5% d" !% " â&#x20AC;Ť)×? ×?â&#x20AC;Ź$ _ $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ *" $ " â&#x20AC;Ť ×? ×?â&#x20AC;ŹBâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % I$ 5â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$

"Taraf-Äą Ä°lâhĂŽden tekdir suretiyle: 'Allah'Äąn dĂźĹ&#x;manlarÄą ve cĂźrm Ăź cinayet sahibi kâfirler, bu gĂźn mĂźminlerden ayrÄąlÄąn."

] 1% $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ /% C â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź F $ $ VTâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź1% 8" :$ ($ 4" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źc, $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź1" )$ " $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " "  % " " " '    ? l 5%

"Ey Ă&#x201A;demoÄ&#x;ullarÄą, ben size 'Ĺ&#x;eytana tapmayÄąn, çßnkĂź o sizin belli bir dĂźĹ&#x;manÄąnÄązdÄąr. Zira Ĺ&#x;eytan size adaveti meydanda bir dĂźĹ&#x;mandÄąr' demedim mi?" Onun iÄ&#x;faline aldanmayÄąn. O sizin açĹktan bir dĂźĹ&#x;manÄąnÄązdÄąr. DĂźĹ&#x;manÄąn sĂśzĂźne bakÄąlmaz, demedim mi? DĂźĹ&#x;manÄąn sizi cehenneme gĂśtĂźreceÄ&#x;ini ve bugĂźnĂźn geleceÄ&#x;ini size sĂśylemedim mi? demekle ehl-i cehennemi ilzam eder.


130

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

 1% â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4 $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź   U I$ " 5% wâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź l $  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ . OcC $ %" l

"Ey beni Ă&#x201A;dem! Size Resuller vasÄątasÄąyla Bana ibadet edin' diye emretmedim mi? Ve 'ancak bana ibadetiniz doÄ&#x;ru bir yoldurâ&#x20AC;&#x2122; demedim mi?â&#x20AC;? Elbette emrettim, inkâra mecaliniz yoktur.

  4* $ % U 8" :$ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź%C*â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% :$ " $ +$ $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹOâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR m â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ y A " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% ," 5 Z ;$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 1" U$ $ $

"Zât-Äą UlĂťhiyetime kasem ederim ki, muhakkak Ĺ&#x;eytan çok cemaati Äądlâl ederek doÄ&#x;ru yoldan çĹkardÄą. Ĺ&#x17E;eytana ibadet eder de adavetini dĂźĹ&#x;Ăźnecek kadar sizde akÄąl yok mu idi?"

    4 $ 1% * $ :% " I% ," â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% I â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% , )$ A$ .

"Ä°Ĺ&#x;te size dĂźnyada va'd olunan cehennem budur." Haydin, kĂźfrĂźnĂźz sebebiyle girin o cehenneme.

  4 $ % % â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;Ź:$ " I% ," â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$  $ *" $ " â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź.$ *" $ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"Kâfir olduÄ&#x;unuzdan naĹ&#x;i bugĂźn oraya girin."

 *+" $â&#x20AC;Ť   ×?â&#x20AC;ŹI g" C$ *" $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź 4* $ %  â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź%Câ&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$  " )% % A% H" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź1% )$ T" :$ $ " )1 " $â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;Ź,$ !% e â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% $ " ).â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ "$ $ ' $ %  

"O gĂźn onlarÄąn aÄ&#x;ÄązlarÄąna mĂźhĂźr basarÄąz. OnlarÄąn kazançlarÄą ne ise, onlarÄą bize elleri sĂśyler, ayaklarÄą Ĺ&#x;ahadet eder."

    4 $ $ hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ % h " % C# $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$ wâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź e â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;ŹU% $ I$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " +$ " ),% " $â&#x20AC;Ť ' ×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ " !$ $ $ &% ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹT$ C$ *" $ $

"EÄ&#x;er Biz dilemiĹ&#x; olsaydÄąk, onlarÄąn gĂśzlerini siler ve yĂźzleriyle beraber kÄąlardÄąk. Ĺ&#x17E;u halde onlar kĂśr olur, gĂśremezlerdi. Binaen aleyh, yollarÄąna gitmek ve devam etmek isterlerdi velâkin nasÄąl gĂśrebilirlerdi?" Onlar için gĂśrebilmek mĂźmkĂźn olabilir miydi? Elbette olamazdÄą. Hâlbuki Biz onlarÄąn kĂśr olmalarÄąnÄą istemedik. Zira gĂśzleri açĹk olsun da, her Ĺ&#x;eyi gĂśrsĂźnler de yevm-i kÄąyamette itiraza mecalleri kalmasÄąn.

 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źy | 5% â&#x20AC;Ť×?*×?â&#x20AC;Ź % ,$ g" $ !$ $ &% ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹT$ C$ *" $ $ % $ I$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ +$ " )IC$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ 5$  $ " .â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź   4* q $ 8% A $ ($ $ "


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

131

"EÄ&#x;er dileseydik onlarÄą, bulunduklarÄą yerde suretlerini cemadata deÄ&#x;iĹ&#x;tirirdik de ne ileri gitmeye ne de geri dĂśnmeye kâdir olamazlardÄą."

  4* O  " g$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+ /% " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Źe ,$ %C % !e 8$ %C " 5$ $ $ % U 8" $ $ +$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ f "

"Her kime uzun ĂśmĂźr verir isek, ihtiyarlÄąkta yaratÄąlÄąĹ&#x;ÄąnÄą bozarak beli bĂźkĂźk yaparÄąz. Daha akÄąllarÄą ermiyor mu?"

Buna gĂźcĂź ve kudreti yetenin ĂśldĂźkten sonra diriltmeÄ&#x;e gĂźcĂź yetmez mi? Elbette yeter.

Vahdâniyet ve haĹ&#x;re mĂźteallik ahvali beyandan sonra, RasulĂźllah'Äąn risaletini inkâr edenleri reddetmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,!  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5    ? l 5% 4l â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2% $ â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;ŹK ( â&#x20AC;Ť* ×?â&#x20AC;Ź$ .% 4" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź/O % $ < ," $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ $ 8" Tâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ " l $ e % $"$ $$

"Biz AzĂŽmu'Ĺ&#x;-Ĺ&#x17E;an, Muhammed (AS)â&#x20AC;&#x2122;a Ĺ&#x;iir ĂśÄ&#x;retmedik ve Ĺ&#x;iir layÄąk olmaz. O Hazreti Muhammed'e vahyolunan sĂśz nasihatten, apaĹ&#x;ikâr olan Kur'ân'dan baĹ&#x;ka bir Ĺ&#x;ey deÄ&#x;ildir.â&#x20AC;?

     $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ " 5$ H$  ," %  $ +â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ " â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź$ $ a% *" U$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źf -$ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źy $ 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"Kur'ân bir mevâ&#x20AC;&#x2122;izadÄąr ki, kalbi diri olanÄą Allah azabÄąyla korkutacak. Kâfirler ĂślĂź gibi olmakla Ăźzerlerine azap sĂśzĂź vacib olsun için Kur'ân, cânib-i Ä°lâhĂŽden geldi." Hulasa, Kurâ&#x20AC;&#x2122;ânâ&#x20AC;&#x2122;Äą hal-i hayatta olan ukala inzar olunur. Yoksa aklÄą olmayan, emvât kabilinden olan birtakÄąm fikirsiz ahmaklar Kur'ân'dan intifa edemeyecekleri için inzar olunmazlar. Ă&#x2021;ĂźnkĂź Kur'ân'a iman etmediklerinden dolayÄą kendilerine azab-Äą Kur'ân'la tebliÄ&#x; olunur.

â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ $ )% +$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR 8$ C" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ 1 " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ D" $ ! $ â&#x20AC;Ť !×?â&#x20AC;Ź5 )% $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ U" $ 7$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť " ×?â&#x20AC;Ź$ $ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ " " $ " 

 4* $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź5$

"O mĂźnkirler gĂśrmĂźyorlar mÄą? Bizzat onlar için kudretimizle birtakÄąm davarlar yarattÄąk, onlara malik oldular.â&#x20AC;?

   4* $ % â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ ," 5 $ " )% * $ ,$ " K$ $ % â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% H$ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ ," !+$ " )% $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź.â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"Biz AzĂŽmuâ&#x20AC;&#x2122;Ĺ&#x;-Ĺ&#x17E;an, hayvanatÄą musahhar kÄąldÄąk. O hayvanattan bazÄąlarÄą binmelerine ve bazÄąlarÄą da ekletmelerine mahsus olduÄ&#x;undan, bazÄąlarÄąna binerler ve bazÄąlarÄąnÄą yerler."


132

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

EÄ&#x;er Biz hayvanatÄą onlarÄąn emirlerine itaatsiz halk etmiĹ&#x; olsaydÄąk hiç birinden tasarrufa muktedir olamazlardÄą. Bu kadar nimetlerimizi halk edip, ellerine teslim ettiÄ&#x;imiz halde nasÄąl oluyor da kĂźfran-Äą nimet ederek vahdaniyetimizi inkâr edebiliyorlar? Bu inkâra taaccĂźp olunur.

   4 O % Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹT$ 5$ $ s% +â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź,$ 5$ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź $ % â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% T" $ $ +$ $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źo $ + " )% $ $

"Hâlbuki hayvanatta insanlar için pek çok menfaafler vardÄąr. Ă&#x2021;ĂźnkĂź yĂźnĂźnden, kÄąlÄąndan, tenasĂźlĂźnden sayÄąlmaz derecede intifa ederler ve sĂźtĂźnden içerler. AynÄą sĂźtĂź içtikleri gibi yoÄ&#x;urt ve ayran gibi içmeye sâlih birçok Ĺ&#x;eyler yaparlar ve bu kadar gĂśrĂźr ve bilirler de daha bu nimete Ĺ&#x;Ăźkretmiyorlar mÄą?" mu?

Ĺ&#x17E;Ăźkretmek icabederken Ĺ&#x;ĂźkrĂź terk etmekten daha bĂźyĂźk kabahat olur

 # 4  % 5 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% g$ :â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź   4 O $ h$ ," % )%  8$ $ SR )$  â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź " $ " %

"Onlar yardÄąm gĂśrmek Ăźmidiyle Allah'dan baĹ&#x;kasÄąnÄą ma'bud edindiler, yardÄąmlarÄąnÄą rica ettiler ve onlarÄąn sayesinde sayeban olacaklarÄąnÄą itikat ettiler. Maahaza o putlar yardÄąm edemedikleri gibi yardÄąm da olunmazlar."

   4 $ % |$ -" 5% 1l ," A% " )% $ " .% $ ? " .% $ h" C$ 4* $ 8 % I$ " $ ($

"O putlarĹ ma'bÝd ittihaz eden kâfirlerin putlarĹ, onlara yardĹm etmeye muktedir olamazlar. Hâlbuki kâfirler, o putlarĹn hazĹr askerleridir."

  4* $ %,  8" % â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ $ 4 $ _  % â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ % $ 8" C$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źr " )% %*" 2$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ C" >% -" $ $ +$

"Ya Ekreme'r-RusĂźl, artÄąk onlarÄąn sĂśzleri sana hĂźzĂźn vermesin. Biz onlarÄąn gizli nifaklarÄąnÄą ve aleni Ĺ&#x;irklerini biliriz. Binaenaleyh sen mahzun olma."

   â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź 

  h 7 *. â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹKâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+ Sk C 5 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,U 7 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹCâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC(â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź l 5%  l $ $ % $ $ $ " % " % $ "$ $ $ % $ " " $$ " $ $$

"Ä°nsan gĂśrmĂźyor mu ki, biz onu dĂśkĂźlmĂźĹ&#x;, hakir bir sudan yaratÄąr yaratmaz Bize aleni bir kavgacÄą kesiliverdi. Kendi yaratÄąlÄąĹ&#x;ÄąnÄą unutarak Bize misal getirmeye kalkÄąĹ&#x;tÄą.â&#x20AC;?

    5 H$ c. $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ @$ 8" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źc -" % " 5$ aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 2$ /O % U$ " 7$ c$ C$ $ R m$ 5$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ $ o$ $ ;$ $ l $

"Kendinin iptida-i halkÄąnÄą unutur ve der ki: â&#x20AC;&#x153;Ă&#x2021;ĂźrĂźmĂźĹ&#x; olduÄ&#x;u halde kemiÄ&#x;i kim ihya edebilir ve çßrĂźmĂźĹ&#x; kemik ihyasÄą mĂźmkĂźn mĂźdĂźr?" diye husumet eden, haĹ&#x;ri inkâr eden kâfirlere cevap olarak (buyuruyor ki):


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

   ?  $ fk " 7$ Z e â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź %  *$ .% $ =O k  5$ a$  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź.$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ T$ C" $â&#x20AC;Ť)×? ×?  'Â&#x201E; ×?â&#x20AC;Ź $ -" % Z" 2% l

133

"Ä°btida meniden kemiÄ&#x;i icat eden Allah-u Teâlâ tekrar ihya eder. Ä°hyasÄąna da bir mani yoktur. Cenâb-Äą Allah yaratÄąlmanÄąn her keyfiyetini hakkÄąyla bilir."

EczalarÄąn bazÄąsÄą maĹ&#x;rÄąkta ve bazÄąsÄą maÄ&#x;ripte olsa dahi ecza-i asliyesini cem edip, bir birine raptetmesinde iĹ&#x;kâl yoktur. Her birini bir yerden toparlar, eski Ĺ&#x;ekillerini iade eder ve hayat verir. Hatta vuhĂťĹ&#x; ve tuyĂťrun eklettiÄ&#x;i eczalarÄą dahi toplar. Ă&#x2021;ĂźnkĂź Kudretullâhâ&#x20AC;&#x2122;a karĹ&#x;Äą hâil yoktur.

 :% /," 5 IC" $â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC$ |$ 7" $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;ŹdTâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź     4 $ 1% 2* % "% $  $ 5 " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ Z$ 8$ A$ 0$â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź R

"Ă&#x2021;ĂźrĂźmĂźĹ&#x; kemikleri Ĺ&#x;ol Zât-Äą Ecell-i 'Ă&#x201A;lâ olan Allah-u Teâlâ diriltir ki, size yeĹ&#x;il aÄ&#x;açtan ateĹ&#x; halk etti de derhal siz o ateĹ&#x;ten yakarsÄąnÄąz ve her zaman ondan intifa edersiniz." Ĺ&#x17E;u minval Ăźzere yeĹ&#x;il aÄ&#x;açtan ateĹ&#x;i halka kadir olan Allah, emvâtÄą ihyaya kadir olmaz mÄą? Elbette Ĺ&#x;Ăźphesiz olur.

Merh u Ä&#x;afâr namlarÄąndaki aÄ&#x;aç. Merh, çakmak, demir; Ä&#x;afâr da taĹ&#x;Äą menzilinde oluyor.

 *!â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źf$ $ 7$ 0 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹW$ $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź *$ .% $  $ O)% $ m" 5 f$ % g" $ 4" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  $ kHâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹU$  Q$ H" $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ iâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $  $ " $ " '     8$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źu%  g$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź %

"HaĹ&#x;rÄą inkâr eden kâfirler, insanlarÄą ihyaya bizim kudretimizi inkâr ederler de dĂźĹ&#x;Ăźnmezler mi? GĂśkleri bu kadar cesamet ve yĂźkseklikte ve yerleri Ĺ&#x;u azamet ve sĂźfliyette halk eden Hallâk, onlarÄąn emsalini halk etmeye kâdir olmaz mÄą? Elbet olur."

Ă&#x2013;yle ise bu kadar âlem-i ulvĂŽ ve âlem-i sĂźflĂŽyi halka kâdir olan Allah-u Teâlâ'nÄąn, ĂśldĂźkten sonra insanlarÄą halka kâdir olacaÄ&#x;Äą evleviyetle sabit olmaz mÄą? olur ve buna da daha Ĺ&#x;Ăźphe etmek kĂźfĂźrdĂźr. BunlarÄąn cĂźmlesi Vâcib Teâlââ&#x20AC;&#x2122;ya nispetle kolaydÄąr. NasÄąl kolay olmasÄąn?

  4% *â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% +$ " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% /% $ a* $ U% $ 4" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹLR " 9$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ H$ $â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť ' ×?â&#x20AC;Ź% % 5" $â&#x20AC;Ť!×? ' ×?â&#x20AC;Ź$ C â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $

"Allah-u Teâlâ'nÄąn hâl-i Ĺ&#x;anÄą Ĺ&#x;udur ki, bir Ĺ&#x;eyin olmasÄąnÄą isteyince, ona 'ol' der, o da derhal oluverir."


134

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Asla tehir etmez, mĂźhlet ve mĂźsaade verilmez. Ă&#x2021;ĂźnkĂź imtina etmek veyahut biraz durmak veyahut âlet ittihaz etmek gibi Ĺ&#x;eyler tasavvur olunmadÄąÄ&#x;Äąndan derhal sahra-yÄą vucĂťda gelmekten baĹ&#x;ka çare olamaz.

  4* $ 8% A$ " :% / " $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ &k c" 9$ Z e â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% i* $ -$ " % +$ % â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ 5$  1 $  0 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"Bir Ĺ&#x;eyin vĂźcudunu iradede emr-i ilahĂŽ derhâl nâfiz olup, Kudretinin tesirinden hiçbir Ĺ&#x;ey kurtulamayÄąnca, Ĺ&#x;ol Vâcib Teâlâ'ya tesbih eder ve cemi nakâisden tenzih ederim ki, cĂźmle eĹ&#x;yanÄąn mĂźlkĂź ve tasarrufu kendi yed-i Kudretindedir. Binaen aleyh, iade-i emvât cem-i madĂťmat gibi Ĺ&#x;eylerden aciz olmaktan mĂźnezzeh ve mĂźberrâdÄąr. MĂźĹ&#x;riklerin isnat ettikleri nevâkÄąsdan âlĂŽdir. Mukaddestir. NasÄąl Mukaddes olmasÄąn, cĂźmleniz Oâ&#x20AC;&#x2122;nun huzur-u manevisine rĂźcu edersiniz."

MelekĂťt, bir Ĺ&#x;eye malik olmakta mĂźbalaÄ&#x;a manasÄąnadÄąr. Yani her Ĺ&#x;eye malik olmak Allah-u Teâlâ'ya mahsustur. Allah'Äąn gayrÄą, hiçbir Ĺ&#x;eye hakiki bir malik yoktur. Ĺ&#x17E;u halde insanlarÄąn malikiyetleri ârÄązĂŽdir, hakiki deÄ&#x;ildir. Hulasa her bir Ĺ&#x;eyin mutlak surette malikiyeti elinde bulunan Allah tamamÄąyla mĂźnezzehtir, dĂśnĂźp gideceÄ&#x;iniz yine Oâ&#x20AC;&#x2122;dur. Ä°bn Abbas Hazretlerinin rivayetine nazaran SĂťre-i YâsĂŽn'in fezaili hakkÄąnda ehâdĂŽs-i celĂŽle mevcuttur. Mesela, â&#x20AC;&#x2DC;her Ĺ&#x;eyin kalbi var Kurâ&#x20AC;&#x2122;ânÄąn kalbi YâsĂŽnâ&#x20AC;&#x2122;dir. Binaen aleyh, bir kimse Allah rÄązasÄą için SĂťre-i YâsĂŽn okursa, Allahu Teâlâ onun gĂźnahlarÄąnÄą maÄ&#x;firet eder ve yirmi iki kere YâsĂŽnâ&#x20AC;&#x2122;in gayrÄą Kur'ân'Äą okumuĹ&#x; gibi olur.â&#x20AC;&#x2122; Hâdis-i Ĺ&#x;erifiyle yine RasĂťlullah â&#x20AC;&#x2DC;hangi bir MĂźslim melekĂźâ&#x20AC;&#x2122;l mevt geldiÄ&#x;inde, yanÄąnda YâsĂŽn okunursa, her harfi baĹ&#x;Äąna on melek nazil olur. Ă&#x2013;lecek kimse baĹ&#x;Äąnda saf baÄ&#x;lar, istiÄ&#x;far ederler, gaslinde hazÄąr bulunurlar, cenazesine ittibaâ&#x20AC;&#x2122; ederler, namazÄąnÄą kÄąlarlar. Hatta defninde hazÄąr olurlar ve cennet Ĺ&#x;arabÄąndan Ĺ&#x;erbet gelip içmedikçe onun ruhu kabz olunmaz'139 buyurduÄ&#x;u mervidir Ĺ&#x17E;u halde ehl-i Ä°slâm'dan vefat edecek kimsenin yanÄąnda bulunanlara lazÄąm olan SĂťre-i YâsĂŽn'i kÄąraat etmektir. Bu surenin tercĂźmesi bi inâyetiâ&#x20AC;&#x2122;llah hÄątam bulmuĹ&#x;tur.

139

KâdÎ BeydâvÎ, age, s.589. AyrĹca bkz. Ahmed b. Hambel, Mßsned, V, 26.


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

SĂ&#x203A;RE-Ä° RAHMAN

Ey

135

â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź

     â&#x20AC;Ť×? ×? "!  ×?â&#x20AC;Ź  "   #  " f$ $ 7$  4O $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹU% " â&#x20AC;Ť      ×?â&#x20AC;Ź  4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź ? $ $ C" (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź ? % !" $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ $ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź/% !$  $  4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " $ $ 

(yani) "Esirgeyen Allah140; Peygambere Kur'ân'Äą talim etti. Ä°nsanÄą yarattÄą. Ona beyânÄą ĂśÄ&#x;retti."

Yani ifade-i meramÄą, hĂźsn-Ăź beyanÄą ve belaÄ&#x;atÄą ĂśÄ&#x;retti veyahut nutukla mĂźmtaz kÄąldÄą. k

 4â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź-  !Uâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹW!Tâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ % % $ $" $ % "  $

"GĂźneĹ&#x; ve ay muayyen bir hesap ile dĂśner."

 1$ d dTâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź   4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  $ % " $ % $  $ % d" ,â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"Ot ve aÄ&#x;aç Allahâ&#x20AC;&#x2122;a secde eder."

 >$ ! " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+ â&#x20AC;Ť<*×?â&#x20AC;Ź$ " :$ ( â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$   4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź   4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź ? $ >$ ! " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źs$ ;$ $ $ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ 8$ +$ H$ &$ ' â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź "  $

"GĂśÄ&#x;Ăź O kaldÄąrdÄą. Teraziyi O kurdu; adalet terazisini veya muvazene-i âlemi. Ĺ&#x17E;unun için ki, terazide insafÄą ayakaltÄąna almayasÄąnÄąz."

   4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ >$ ! " â&#x20AC;Ť ×? ×?â&#x20AC;Ź%  g" :% ($ $ Â&#x2026; " U " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4$ B" *$ " â&#x20AC;Ť!*×? ×?â&#x20AC;Ź % 2$â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$

"Teraziyi insaf ile doÄ&#x;rultun, terazide ziyan yapmayÄąn."      



 â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;Ź$(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Źiâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź ? C$ $ "  â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ 8$ ;$ $ Q$ H" $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ % K$ Z% g" ,â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  $ Sl )$ â&#x20AC;Ť×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź+$ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź $ +   â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź   4F % â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź-$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ v h" 8$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹK% ^_ -$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ 

"Yeri mahlukat için Allah yaptÄą. Orada meyveler, kapçĹklÄą hurma aÄ&#x;açlarÄą, samanlÄą otlar, gĂźzel kokulu çiçekler vardÄąr." Bu ve benzeri bazÄą yerlerde geçen â&#x20AC;&#x153;TanrÄąâ&#x20AC;? kelimesi â&#x20AC;&#x153;Allahâ&#x20AC;? lafzÄąyla deÄ&#x;iĹ&#x;tirilmiĹ&#x;tir. (haz.)

140


136

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

  e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť×&#x203A;!×?â&#x20AC;Ź    4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ % e H$ &'($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$

"Ä°nsanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"

Ne yĂźrekten ve ne de dilden nimetlerini yalan sayabilir. Her ayetin evvelinde nimetler ayrÄą ayrÄą zikrolunduÄ&#x;u için, evvelinde zikrolunan nimeti hatÄąrlatmak ve nimetin kadrini takdire ve Ĺ&#x;ĂźkrĂźnĂź ifaya davet için olmakla, bu hikmete mebni tekrar yok demektir.

 k h "  5 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź F kHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC$ " 5 ~k Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ " 5 4 ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źd$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źf$ $ 7$ $   ? Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źg  $ " â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ " $ $ C" (â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Źf$ $ 7$  

"Ä°nsanÄą saksÄą gibi kuru çamurdan yarattÄą. Cini dumansÄąz ateĹ&#x;ten, halis alevden yarattÄą."

 e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť×&#x203A;!×?â&#x20AC;Ź%  H & ' ($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  +$   4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź e $ $ e$

"Ey ins ve cin, Rabbinizin nimetlerinden hangisini tekzib edersiniz?â&#x20AC;?



  F  $ <" !$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źo_ H$ $  2$ T" !$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źo_ H$ " "

"O iki maĹ&#x;rÄąkÄąn ve iki maÄ&#x;ribin RabbÄąâ&#x20AC;&#x2122;dÄąr."

Yani, yazÄąn doÄ&#x;duÄ&#x;u ve kÄąĹ&#x;Äąn doÄ&#x;duÄ&#x;u maĹ&#x;rÄąklarÄąn ve yazÄąn ve kÄąĹ&#x;Äąn indiÄ&#x;i maÄ&#x;ribin Rabbisi olunca;

  e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť×&#x203A;!×?â&#x20AC;Ź    4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ % e H$ &'($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$

â&#x20AC;&#x153;Ey insanlar ve cinler! Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"

 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź F  < $ ($ Â&#x2020;l B$ $ â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ )% ,$ $   4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź ?  U I$ " $  " -" " â&#x20AC;Ť~ ×?â&#x20AC;Ź$ 5$ $ " " $ " $ $ $

"O iki denizi birbiriyle karÄąĹ&#x;mak Ăźzere bÄąrakÄąverdi. AralarÄąnda birbiriyle karÄąĹ&#x;mamak Ăźzere bir engel vardÄąr ki, birisi diÄ&#x;erine galebe etmez."

  e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť×&#x203A;!×?â&#x20AC;Ź    4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ % e H$ &'($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$

â&#x20AC;&#x153;Ä°nsanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"

 4F % â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹA$ !$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ 6M% %6" _ â&#x20AC;Ť!×? ×?â&#x20AC;Ź$ )% ," 5 ~% g" $ " %

"O iki denizden inci ve mercan çĹkar."


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

  e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť×&#x203A;!×?â&#x20AC;Ź   4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ % e H$ &'($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$

137

"Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"

 F  $ " $(â&#x20AC;Ť×&#x203A; "×?â&#x20AC;Ź$ -" " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+ i % â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹT$ ," !% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹHâ&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź$ d$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź/% $ $ $

"Denizde uzun daÄ&#x;lar gibi yĂźkselen, veya yapÄąlmÄąĹ&#x; olan gemiler de Oâ&#x20AC;&#x2122;nundur."

 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź q  $ e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź % e H$ & ' ($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  +$

"Ä°nsanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

 " a $ d" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹK% â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ H /A U   4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź   â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź F  â&#x20AC;Ť×?( "×&#x203A;â&#x20AC;Ź F k +$ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$  $ $ " 5$ Z_ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ e $ % " $ "$ $ $ " $

"YeryĂźzĂźnde her Ĺ&#x;ey fanidir. Azamet ve heybet ve inâ&#x20AC;&#x2122;am ve ikram sahibi olan Rabbin veçhi bâkidir."

  e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť×&#x203A;!×?â&#x20AC;Ź    4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ % e H$ &'($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  +$

"Ä°nsanlar, cinler! Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?â&#x20AC;?

 *!â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+ 5 / % L$    4F k â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź9$ + *$ .% k *" $ Z â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% Q O  H" $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ iâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " $ % "$ $ 

"GĂśklerde ve yerde ne varsa Oâ&#x20AC;&#x2122;na avuç açarlar. O her gĂźn bir iĹ&#x;tedir." Biri ile iĹ&#x;tigal diÄ&#x;erine mani olmaz.

  e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť×&#x203A;!×?â&#x20AC;Ź   4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ % e H$ &'($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  +$

"Ey insanlar cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"

  4F  $ U$ mâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ _ $â&#x20AC;Ť×&#x203A; " ×?â&#x20AC;Ź% $ {% % " ,$ $

"Ey insan ile cinler, sizinle meĹ&#x;gul olacaÄ&#x;Äąz."

Yani surenin bidayesinden buraya gelinceye kadar ta'dâd olunan nimetler Ăźzerine Ĺ&#x;Ăźkredip etmediÄ&#x;inizi size gĂśstermek Ăźzere Biz, Ĺ&#x;uĂťnat-Äą dĂźnyadan feragat eder, ahiret Ĺ&#x;uĂťnâtÄąna, yani iĹ&#x;lerine baĹ&#x;larÄąz.

  e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť×&#x203A;!×?â&#x20AC;Ź   4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ % e H$ &'($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$

"Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"


138

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

 "  d " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹT$ 85 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  *!â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 2" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź5 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% % ," :$ 4" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹI8$ I â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹW C" (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź Q H" $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ iâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " $ e $  "%" $" $ "$ $  4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź F k $ " %  ( â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4 $ % % ," :$ ($ Oâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% % C" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$

"Ey cin ve âdemĂŽ cemaati, eÄ&#x;er gĂśklerin ve yerin kenarÄąndan çĹkÄąp kaçabilirseniz, haydi çĹkÄąn, kaçĹn. Halbuki siz ancak kahÄąr vaktiyle çĹkabilirsiniz. Asla çĹkamazsÄąnÄąz ve sizde bu kuvvet nerede?"

  e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť×&#x203A;!×?â&#x20AC;Ź   4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ % e H$ &'($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$

"Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"

 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź F  h I$ ," :$ $ +$ Pâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź -$ %C $ kHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC$ " 5 Â&#x2021; l â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź$ 9% â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% " $ $ Z% $ " % l $

"Yani Ăźzerlerinize alevli ateĹ&#x; erimiĹ&#x; bakÄąr dĂśkĂźlĂźr de veyahut Ăźzerinize alevli ateĹ&#x; ile kara duman salÄąverilir de kendinizi kurtaracak yardÄąmcÄą bulamazsÄąnÄąz."

  e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ %: â&#x20AC;Ť×&#x203A;!×?â&#x20AC;Ź    4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ % e H$ &'($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$

'Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"

    4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź F  .$ 1â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ =R $ H" $ D" C$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ +$ &% ' â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  DU T$ C" â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$

"GĂśk, kÄązarmÄąĹ&#x; gĂźl renginde kÄąrmÄązÄą sahtiyan veya zeytinyaÄ&#x;Äą tortusu gibi yarÄąldÄąÄ&#x;Äą zaman."

  e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť×&#x203A;!×?â&#x20AC;Ź    4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ % e H$ &'($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$

"Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini inkar edersiniz?"

  F 4] ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹA$ ($ $ Wl C" â&#x20AC;Ť' ×?â&#x20AC;Ź/ C" K$ " $ Z% L$ " % ($ k L 5$ *" +$ $

"O gßn ne âdemÎ, ne cin gßnahlarĹndan sorulmayacak."

Yani, ne yaptÄąnÄąz denmeyecek, belki TevbĂŽh-i sual sorulacak: 'Niçin yaptÄąnÄąz?' denecek. Veyahut simalarÄąnda kabahatleri belli olacak da suale hacet kalmayacak. Veyahut baĹ&#x;ka vakit sorulacaklar demektir.

  e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť×&#x203A;!×?â&#x20AC;Ź   4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ % e H$ &'($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  +$

"Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

 *,â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% 7$ 6" +$ )!V  4*   â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź F  1$ 2" $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ 5% d" !% " â&#x20AC;Ť\ ×?â&#x20AC;Ź% $ 8" % $ % "%

139

"Gßnahkârlar kĹyafetlerinden belli olacak da alĹnlarĹnĹn saçlarĹndan ve ayaklarĹndan yakalanacak."

  e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť×&#x203A;!×?â&#x20AC;Ź   4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ % e H$ &'($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  +$

"Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"

k !   â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ ,$  4* 4F k â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź r $ 5% d" !% " â&#x20AC;Ť)×? ×?â&#x20AC;Ź$  o% e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ % I  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź, )$ A$   . $ $ " $ $ " $ $ +% *%$  4* % 

"Onlara, bu gĂźnahkarlarÄąn yalan dedikleri cehennem budur, denecek. Onlar cehennem ateĹ&#x;iyle pek çok kaynar su arasÄąnda dolaĹ&#x;Äąp duracaklar.â&#x20AC;?

 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź q  $ e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź % e H$ & ' ($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e  $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$

â&#x20AC;&#x153;Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"

dÄąr."

  4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź F  I$ , A$ / e H$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ 7$ " !$  $ $ U$ 5$ \â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"Rablerinin huzurunda durmaktan korkan kimseler için iki cennet var-

  4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź ?  $ e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź % e H$ & ' ($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  +$

â&#x20AC;&#x153;Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"

  4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź F k ,$ +" $â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;Ź:â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ K$

"O cennetlerin aÄ&#x;açlarÄą dallÄą budaklÄądÄąr."

  e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ %: â&#x20AC;Ť×&#x203A;!×?â&#x20AC;Ź    4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ % e H$ &'($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$

â&#x20AC;&#x153;Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini tekzĂŽb edersiniz?"

 ,$  â&#x20AC;Ť) !×?â&#x20AC;Ź+  4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź F  $ d" :$ 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź "$ $

"Onlarda iki pÄąnar akar."

DenildiÄ&#x;ine gĂśre, birisinin adÄą â&#x20AC;&#x2DC;tesnĂŽm' (4 ./) diÄ&#x;erinin adÄą 'selsebĂŽl'

(#8.?, )dir.


140

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

  e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť×&#x203A;!×?â&#x20AC;Ź    4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ % e H$ &'($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$

â&#x20AC;&#x153;Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini tekzĂŽb edersiniz?"

 +$ Z e â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% 5 â&#x20AC;Ť) !×?â&#x20AC;Ź+  4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź F  A$ " B$ Sk )$ â&#x20AC;Ť×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź " $

"Onlarda her meyveden ikiĹ&#x;er vardÄąr." Kuru, yaĹ&#x;; tatlÄą, acÄą; gĂśrĂźlmĂźĹ&#x;, gĂśrĂźlmemiĹ&#x; demektir.

  e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť×&#x203A;!×?â&#x20AC;Ź   4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ % e H$ &'($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  +$

â&#x20AC;&#x153;Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"

  4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź F k $  I$ , d$ " â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź,$ A$ $ u O k I$ " â&#x20AC;Ť " ×?â&#x20AC;Ź5 â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ %,b ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ jk +%  $  $ VLâ&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;ŹI 5% " $" %

"O cennettekiler astarlarÄą kalÄąn dĂŽbâdan olan dĂśĹ&#x;ekler Ăźzerinde yaslanacaklar. Bu iki cennetin devĹ&#x;irilecek meyveleri onlara yakÄąn bulunacak, kolaylÄąkla alÄąnacak, zahmet olmayacak."

  e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť×&#x203A;!×?â&#x20AC;Ź   4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ % e H$ &'($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$

â&#x20AC;&#x153;Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"

 2$  )+  F 4] ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹA$ ($ $ )% $ 2$ Wl C" â&#x20AC;Ť)  ×?â&#x20AC;Ź% m" ! " $ $ \ ?   â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źiâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  " " " "

"Yani o cennetlerde gĂśzlerini sahiplerine dikmiĹ&#x;, bunlardan evvel âdemĂŽ ve cinlerden hiçbir kimse tarafÄąndan dokunulmamÄąĹ&#x; kadÄąnlar vardÄąr."

  4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź F  $ e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź % e H$ & ' ($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  +$

â&#x20AC;&#x153;Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"

  4F % â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹA$ !$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ i* % 2% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ " â&#x20AC;Ť)  ×?â&#x20AC;Ź% C $â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ "

"Onlar renk ve letafette sanarsÄąn ki yakut ve mercandÄąr.â&#x20AC;?

  e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ %: â&#x20AC;Ť×&#x203A;!×?â&#x20AC;Ź    4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ % e H$ &'($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$

â&#x20AC;&#x153;Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"

 " ( â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź   (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź   4F % â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ " (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ " " &% ' â&#x20AC;Ť>×?â&#x20AC;Ź$ A$ Z" .$


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

141

"IyiliÄ&#x;in mĂźkâfatÄą ancak iyiliktir."

  e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť×&#x203A;!×?â&#x20AC;Ź    4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ % e H$ &'($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  +$

â&#x20AC;&#x153;Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"

  5   4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź F  I$ , A$ â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ )C % " $

Bu iki cennetten baĹ&#x;ka iki cennet daha vardÄąr.â&#x20AC;?

  4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź ?  $ e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź % e H$ & ' ($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e  $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$

â&#x20AC;&#x153;Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"

  4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź F  I$ 5 ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź.$ 1" 5%

"O cennetler koyu yeĹ&#x;il renkte, karamtraktÄąr.â&#x20AC;?

  4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź F  $ e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź % e H$ & ' ($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  +$

â&#x20AC;&#x153;Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"

   â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0l

 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź m  W $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  E  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź = 

"İçinde iki pÄąnar fÄąĹ&#x;kÄąrmaktadÄąr.â&#x20AC;?

  4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź F  $ e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź % e H$ & ' ($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e  $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$

â&#x20AC;&#x153;Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"

 +$ â&#x20AC;Ť) !×?â&#x20AC;Ź+   4F l â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5 H% $ Zl g" C$ $ Sl )$ â&#x20AC;Ť×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź $

"Bu iki cennette her nevi meyve, hurma ve nar aÄ&#x;açlarÄą vardÄąr."

  4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź F  $ e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź % e H$ & ' ($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e  $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$

â&#x20AC;&#x153;Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"

  4F l â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  iâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź l $ " 7$  )+

â&#x20AC;&#x153;Bu dĂśrt cennette gĂźzel huylu, gĂźzel yĂźzlĂź kadÄąnlar vardÄąr."



 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź % e H$ & ' ($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  +$

â&#x20AC;&#x153;Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"


142

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź F  g " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+ iâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź l H* $ h% U" 5$ H* l % $

"Ă&#x2021;adÄąrlar içinde, perdeler ardÄąnda huriler vardÄąr." Veyahut "gĂśzlerini sahiplerine dikmiĹ&#x;, huriler vardÄąr."

  4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź F  $ e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź % e H$ & ' ($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  +$

â&#x20AC;&#x153;Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"

 F 4] ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹA$ ($ $ )% $ 2$ Wl C" â&#x20AC;Ť)  ×?â&#x20AC;Ź% m" ! " $ $ " " "

"Yani, sahiplerinden evvel onlara ne (cin) ve ne âdemĂŽ dokunmamÄąĹ&#x;tÄąr."

  4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź F  $ e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź % e H$ & ' ($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  +$

â&#x20AC;&#x153;Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"

   4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź F k $  Â&#x201E;e k U$ $ $ k|" 7% \k +" H$  $ V $ Lâ&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;ŹI 5% " $

"O cennettekiler yeĹ&#x;il yastÄąklara, gĂźzel ve nadide dĂśĹ&#x;eklere yaslanÄąrlar, sohbete koyulurlar" demektir.

  e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :% â&#x20AC;Ť×&#x203A;!×?â&#x20AC;Ź  

 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ % e H$ &'($ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0e â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  +$

â&#x20AC;&#x153;Ey insanlar, cinler Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?"

 " a $ d" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0K â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ H  â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź$ Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź:$   â&#x20AC;Ť×?( "×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź $ e$ % " $ $ $ $

"Azamet ve heybet, in'âm ve ikram sahibi olan Allah-u Teâla'nÄąn nâmi âlĂŽ olsun.â&#x20AC;? Sure-i CelĂŽlede çift Ĺ&#x;eyler zikrolunmuĹ&#x;tur: Yaratmak, Ăśgretmek; ay, gĂźneĹ&#x;; ot, aÄ&#x;aç; yer ve gĂśk; âdemĂŽ ve cinâ&#x20AC;Ś. ilh. ***


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

SĂ&#x203A;RE-Ä° VĂ&#x201A;KI A

143

 !â&#x20AC;Ť ×?×?â&#x20AC;Ź

Mekke-i Mßkerreme'de nazil olan surelerdendir. Elli iki ayeti câmi'dir

     â&#x20AC;Ť×? ×? "!  ×?â&#x20AC;Ź  "   # â&#x20AC;Ť ?  ×?  ×?â&#x20AC;ŹSl 8$ +â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹH$ Sl |$ +â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź7$  Srl $ Kâ&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ I 8$ 2" *$  W$ $   ? S% 8$ 2â&#x20AC;Ť* ×?â&#x20AC;Ź$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹD 8$ 2$ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " &R ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź.$ D" C$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ +$  ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źy $ aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % $ d " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹD  % $  â&#x20AC;Ť ?×?â&#x20AC;ŹAy H$ Q% H" $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;ŹD A H% $   ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źym," 5% $

"Ey Habibim! KÄąyamet hadisesi vaki olunca -ki vukuunda hiçbir yalancÄą bulunmayacak, yani hiçbir kimsenin inkâra mecali kalmayacak veya o zamanÄą hatÄąrla ki, onun kopmasÄąnda yalan yoktur- O kimini alçaltacak, kimini yĂźkseltecek. Yani mĂźmini cennete çĹkaracak, kâfiri cehenneme dĂźĹ&#x;Ăźrecek. Yahut zelzele vuku bulunca hiçbir ferd onu inkâr edemez. Alt Ăźst, Ăźst alt olur. Yani yer, Ĺ&#x;iddetli bir halde sarsÄąldÄąÄ&#x;Äą zaman daÄ&#x;lar parça parça olup toz gibi ufandÄąÄ&#x;Äą ve daÄ&#x;ÄąldÄąÄ&#x;Äą zamanda.â&#x20AC;?

   SO  ,$ !$ !$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źoâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź R $ B" $â&#x20AC;Ť " ×?â&#x20AC;ŹI% ," â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ % -$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ S,$ !$ " !$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źoâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % -$ " $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$   O SR m$ N$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹAâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź "    SO  !$ L$ T" !$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źoâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % -$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ S!$ L$ T" !$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źoâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % -$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $

"Ä°Ĺ&#x;te o gĂźn siz ßç sÄąnÄąfa ayrÄąlacaksÄąnÄąz: Biri, iyilerdir. Ä°yiler ne iyi haldedir. DiÄ&#x;eri kĂśtĂźlerdir. KĂśtĂźler ne kĂśtĂź haldedir. Veyahut defter-i 'âmâli saÄ&#x; ellerine verilenler veya defter-i 'âmâli sol ellerine verilenlerdir."

Bu nazm-Äą kerim evvelkilerin Ĺ&#x;anlarÄąna ta'zĂŽm, ikincileri tahkir için istifham ile varit olmuĹ&#x;tur. BahtiyarlÄąk ve rĂźsvâylÄąk hususlarÄąna iĹ&#x;aret için Ĺ&#x;Ăśyle demek olur ki â&#x20AC;&#x2DC;iyiler veya saÄ&#x; taraftakiler ne saadettedir. KĂśtĂźler veya sol taraftakiler ne Ĺ&#x;ekavettedir.'

  4* ? $ U%  â&#x20AC;Ť×?×?â&#x20AC;Ź $ U%  â&#x20AC;Ť×?×?â&#x20AC;Ź  4*  $

"Yani ileri gelenler de ileri gelenlerdir." Cennete ilk girenler veya her cemaati geçenler bunlardĹr.



 4* F $ % U$ !% " â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź$ L '  M %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź 


144

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

"iĹ&#x;te bunlar mukarreblerdir." Ă&#x153;çßncĂź kÄąsÄąm budur. HÄąyâr-Ĺßmmetlerdir.

   8 ,â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź     iâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, A$ +

"Ki nimeti halis cennetlerde bulunacaklardÄąr."

S? k C$ *;% *" 5$ kH %  $    O $ 7 (â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ 5 Z ? $   $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ 5 Sl  %N l  2$ $    %      $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹU$ I$ 5% â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ " $ $ V $ Lâ&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;ŹI 5%  

"Evvelkilerden bĂźyĂźk bir cemaat, sonrakilerden az bir Ăźmmet altÄąndan ĂśrĂźlmĂźĹ&#x;, inci ve yakut ve zĂźmrĂźtten iĹ&#x;lenmiĹ&#x; tahtlar Ăźzerinde karĹ&#x;Äą karĹ&#x;Äąya yaslanacaklar."

 ? k 8 5$ " 5 Pk â&#x20AC;Ť×&#x203A; "×?â&#x20AC;Ź$ $ f$ Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź k *$ â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;Ź$â&#x20AC;Ť 

 ×?â&#x20AC;Ź4 ? $ 1%  g$ 5% 4l â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź1$ "   ) $ $ \* % %$ " "  

"Yani etraflarÄąnda daim taze kalan çocuklar, bir kaynaktan akan halis içeceklerle dolu destiler, ibrikler, bardaklar dolaĹ&#x;tÄąracaklar."

  4* ? $ +% >," % ($ $ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ ," $ 4* $ % 1 h$ %($

"O Ĺ&#x;araptan (içecekten) baĹ&#x;larÄą aÄ&#x;rÄąmayacak, sersem de olmayacaklar."

 +$    4* O $ )% I$ T" $ â&#x20AC;Ť !×?â&#x20AC;Ź5 kY  -  4 ? $ g$ I$ $ â&#x20AC;Ť !×?â&#x20AC;Ź5 Sk )$ â&#x20AC;Ť×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź  "$ " $ $ %

"Bir de beÄ&#x;endikleri meyve, arzuladÄąklarÄą kuĹ&#x; eti dolaĹ&#x;tÄąracaklar."

 M %6 _ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źaâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź 4* F  %,â&#x20AC;Ť! "×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ " â&#x20AC;Ť*& ×?â&#x20AC;Ź ? l  H* $ % !$ 8" $ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź%Câ&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$  &R ' â&#x20AC;Ť>×?â&#x20AC;Ź$ A$  4* "  m$ 5" $â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$   l % $ 

"Dahi onlarÄąn iĹ&#x;ledikleri iyiliÄ&#x;e mukabil saklÄą, el dokunmamÄąĹ&#x;, inci gibi kara gĂśzlĂź huriler de vardÄąr."

 $ 8! ($    â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5R $ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5R $ $ R 2 ( â&#x20AC;Ť!×??  ×?â&#x20AC;Ź $ + 4* % $ "$ R Nâ&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź:$ ($ $ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;ŹR <" $ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź

"Orada boĹ&#x; sĂśz, gĂźnaha ait laf iĹ&#x;itmeyecekler. YalnÄąz, birbirlerine selam vermeyi iĹ&#x;itecekler."


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

145

  * ? k |% g" 5$ kH1"  +    O  ! " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źoâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź -â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź5 ! â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źoâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź-â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź $ % $ " $ ' $  $" % $ " $ $  +$   o* Sk )$ â&#x20AC;Ť×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź ? k â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% " 5$ &k ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ $   ? k 1% !" 5$ Zk e Â&#x192; $   * ? k |% ," 5$ 3 $ $ k " Y $ k k ,!5 ($ Sk *%U" 5 ($  =? k m â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$  SO k * $ +% " 5$ j% +% $  S? * $ %"$ $ $ $ $

"Ä°yiler, o iyi olanlar ne iyi haldedir. Ĺ&#x17E;Ăśyle ki, dikensiz Arabistan kirazÄą aÄ&#x;açlarÄą, meyveleri kat kat olmuĹ&#x; muz aÄ&#x;açlarÄą altÄąnda yayÄąlmÄąĹ&#x; gĂślgelerde, akarsu baĹ&#x;Äąnda bulunacaklar. Onlara pek çok meyveler verilecek. Bu meyveler ne tĂźkenecek, ne de yasak edilecek. Onlar yĂźksek dĂśĹ&#x;eklerde oturacaklar."

    ?â&#x20AC;Ť×?×?â&#x20AC;ŹR :" $â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;ŹR %   ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % ,$ " 8$ d$ +$  &? R ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹT$ C" â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź.â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % C$ â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;ŹT$ C" $â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;ŹCâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź R â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ " $â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź.â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ %  q  O  ! " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źoâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  -$ " $( $

"Yani Biz kadÄąnlarÄą, gerek dĂźnya kadÄąnlarÄąnÄą ve gerek hurileri baĹ&#x;ka tĂźrlĂź yaratacaÄ&#x;Äąz. OnlarÄą kÄąz oÄ&#x;lan kÄąz, kocalarÄąna dĂźĹ&#x;kĂźn, kocalarÄą olan iyilerle yaĹ&#x;Äąt yapacaÄ&#x;Äąz."

  O $ 7 (â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ 5 Sl  %N $    ? $   $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ 5 Sl  %N

"İyi olan adamlar, evvelkilerden de, sonrakilerden de çok bulunur."

Yani, ashab-Ĺ yemÎn ßmem-i sâbĹkâ ile ßmmet-i Muhammed'de çok bulunur, demektir.

  aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź O  !$ Tâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź ?  !$ Tâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź e  oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź e  oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % -$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % -$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $

"UÄ&#x;ursuzlar ve kĂśtĂź kimseler, bu kĂśtĂź kimseler ne kĂśtĂź haldedir."

k  k â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ ($ k Hâ&#x20AC;Ť(×?â&#x20AC;Ź$  * k !  *  ? k !% -" $ " 5 Zk e Â&#x192; $  ? $ $ !% $ +   $ $ z ," - " â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź$ $ 4 F $ + I" 5% â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$  K Z$ 2$ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź%Câ&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ )% C â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź $ _ h % â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź%Câ&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ $   " " $ 4* ? $ %N*8% !$ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť& ×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR @$  $ â&#x20AC;Ť×?×?â&#x20AC;ŹR :% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ I" 5 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ b $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4* F  @ 8$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ %*U% $ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź%Câ&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ $    " $   4* $ %  $(â&#x20AC;Ť×? "×?â&#x20AC;ŹC$ xM% ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť  ×?  ×?â&#x20AC;Ź

"Ey Habibim, onlar kÄązgÄąn ateĹ&#x;te veya sam yelinde, kÄązgÄąn rĂźzgârda, kaynar suda, kara bir duman gĂślgesinde bulunacaklar. O duman ne serindir, ne hoĹ&#x; bir Ĺ&#x;eydir, ne fayda verir ve ne istirahat verir demektir. Ă&#x2021;ĂźnkĂź onlar bundan evvel dĂźnyada naz ve nimet içinde yaĹ&#x;amÄąĹ&#x;lardÄą. Pek bĂźyĂźk gĂźnahta


146

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

ayaklarÄąnÄą diretiyorlardÄą. Acaba biz Ăślecek miyiz, toprak ve çßrĂźmĂźĹ&#x; kemik olacak mÄąyÄąz, sonra da dirilecek miyiz? Evvelki babalarÄąmÄąz da dirilecek mi? diyorlardÄą."

k % 85 k * iâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź      $ *!d!$     * ? $ 7 (â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$  % % " $ $   $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź4 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ" 2% " $ " $ U$ 5 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4*  * ? k 2_ B$ " 5 kd$ 9$ " 5 4* ? $ % e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ !% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4*_ $ % â&#x20AC;Ť( ×&#x203A;â&#x20AC;Ź$   4* $ 'â&#x20AC;Ť×?|×?â&#x20AC;Ź  â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ _ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% C â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź%N 4* F $ %" â&#x20AC;Ť)×? ×?â&#x20AC;Ź$ ," 5 4$ 6}% â&#x20AC;Ť! ×?â&#x20AC;Ź$ +$ $ % Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹT$ +$  F  ! -$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ 5 / " $ $ 4* $ % Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹT$ +$  4* %   O  )" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źo$ 9% "

"Ey Habibim onlara de ki, evvelkiler de sonrakiler de malum olan bir gĂźnĂźn muayyen bir vaktinde her halde toplanacaklar. Sonra siz ey yalan sayan sapÄąklar, zakkum aÄ&#x;acÄąndan yiyeceksiniz. Onunla karÄąnlarÄąnÄązÄą dolduracaksÄąnÄąz. Ă&#x153;zerine de kaynar su içeceksiniz. SusuzluÄ&#x;a uÄ&#x;rayan develer gibi içeceksiniz." Ä°stiska illetine uÄ&#x;rayan develer gibi. Bu illet deveyi ĂśldĂźrĂźnceye veya pek ziyade hasta edinceye kadar susuzluÄ&#x;a mĂźptela eder. O kadar su içer ki kanmak nedir bilmez.

   O  1â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź e  $ *" $ " )% %>% %C â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ .

"Cezâ gĂźnĂźnde ilk ziyafetler iĹ&#x;te bunlardÄąr."

  4* q $ 2% 1e  h$ :% ($ *" $ +$ â&#x20AC;Ť×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź ,U 7 -C "% $ "$ $ % " $

"Biz sizi yarattÄąk, niye inanmÄąyorsunuz?"

  4* O $ %,!" :% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ I% " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ +$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ U% â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źg$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% -" C$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' /% C$ *U% % g" :$ " I% C" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ &$   4* " $

"AkÄąttÄąÄ&#x;ÄąnÄąz meniye ne dersiniz? Ondan insanÄą yaratan siz misiniz, yoksa biz miyiz?"

 ! -C$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5 i$ *!" â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź% ,$  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC$ H1 2$ -C$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źm$ 5" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źa$ 1e  %C 4" $â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź$    ? $ 2* $ " % " $ % " $ $ " $ % "$ " % " '   4* $ !% $ 8" :$ ($ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ + " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% L$ T ," %C $

"AranÄązda ĂślĂźmĂź Biz takdir ettik. Sizin gibileri deÄ&#x;iĹ&#x;tirip, bilmediÄ&#x;iniz bir Ĺ&#x;ekilde sizi yaratmak hususunda geri kalmÄąĹ&#x; deÄ&#x;iliz veyahut (âciz) deÄ&#x;iliz. Ă&#x2013;lĂźmden kaçmak veya vaktini deÄ&#x;iĹ&#x;tirmek suretiyle Bizi geçecek yoktur.


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

147

Sizin gibileri deÄ&#x;iĹ&#x;tirerek baĹ&#x;ka bir Ĺ&#x;ekilde sizi yaratmaya da gĂźcĂźmĂźz yeter."

nuz?

   4 $ % â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :$ ($ *" $ +$  } % (â&#x20AC;Ť= "×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ T" ,â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  % I% !" $ 1" U$ $ $

"Ä°lk yapÄąlÄąĹ&#x;ÄąnÄązÄą bildiÄ&#x;iniz halde, niye ikinci yapÄąlÄąĹ&#x;ÄąnÄązÄą dĂźĹ&#x;ĂźnmĂźyorsu-

  4* O $ %N-" :$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ I% " $â&#x20AC;��×?â&#x20AC;Ź+$ $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ % Hâ&#x20AC;Ť×?>×?â&#x20AC;Ź  % -" C$ " $â&#x20AC;Ť ' ×?â&#x20AC;Ź/% C$ *% H$ >" :$ " I% C" $â&#x20AC;Ť&×?â&#x20AC;Ź$   4* " $ %

"EktiÄ&#x;iniz ekinlere ne dersiniz? Onu bitiren siz misiniz, yoksa Biz miyiz?"

% -" C$ Z" $   4* ? $ 5% <" !% $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť   ×?â&#x20AC;Ź4* $ )% â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :$ " I% " @$ +$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR $ % â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź% ,$ " 8$ d$ $ &% ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹT$ C$ *" $ $   4* $ 5 % % -" 5$

"Dileseydik Biz onu bir saman kÄąrÄąntÄąsÄą yapardÄąk da siz donakalÄąrdÄąnÄąz, piĹ&#x;man olurdunuz. O zaman 'biz borca giriftar olduk, geçinecek Ĺ&#x;eyden mahrum kaldÄąk' derdiniz."

% -" C$ " $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4 >" !% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ 5 * O $ % T" :$ 0 â&#x20AC;Ť& ×?â&#x20AC;Ź$ ' â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹI% " $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$ $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % !% I% " >$ C" $â&#x20AC;Ť " ×?â&#x20AC;ŹI% C" $â&#x20AC;Ť&×?â&#x20AC;Ź$   4* % $ $   4* $ % >," !% " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"İçtiÄ&#x;iniz suya ne dersiniz? Onu buluttan yaÄ&#x;dÄąran siz misiniz, yoksa Biz miyiz?"

  4 $ % â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% T" :$ ($ *" $ +$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹAâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź R A$ %â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź% ,$ " 8$ A$ &% ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹT$ C$ *" $

"Dileseydik biz onu acÄą bir su ederdik. Ĺ&#x;u halde niye Ĺ&#x;Ăźkretmiyorsunuz?"

 ,â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹI$â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$ $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź 4$ 6}% T ," !% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% -" C$ " $â&#x20AC;Ť)×? ' ×?â&#x20AC;Ź$ :$ d$ 9$ :% â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;ŹT$ C" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹI% C" $â&#x20AC;Ť&×?â&#x20AC;Ź$ 

 4 O $ H* $  % %" $ % :% I â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " " $  

"Ă&#x2021;aktÄąÄ&#x;ÄąnÄąz ateĹ&#x;e ne dersiniz? Onun aÄ&#x;acÄąnÄą yaratan siz misiniz, yoksa biz miyiz?"

    F $ * U" !% "  â&#x20AC;Ť×?×?â&#x20AC;Ź $ ,$ " 8$ A$ % -" C$ R I$ 5$ $ =R $ â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;Ź:$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź.â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"Biz bunu kalp gÜzß bulunanlara ibret, çÜlde giden yolculara da bâis-i menfaat yaptĹk."


148

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

   q  @ 8$ " â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź$ e H$  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź "  3" e $ +$

"ArtÄąk ulu olan Rabbi'nin adÄąnÄą tenzih et."

/% C â&#x20AC;Ť   ×?â&#x20AC;Ź ? @ $ 4* ?  d% ,â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ !% $ 8" :$ *" $ l $ U$ $ /% Câ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$   * _ s 2â&#x20AC;Ť* ×?â&#x20AC;Ź$ !$  %  2" %â&#x20AC;Ť ' ×?â&#x20AC;Ź$ +$ l   4 O $ ) $ !% " â&#x20AC;Ť ' ×? ( ×?â&#x20AC;Ź/% _ !$ $ ($   4* ? k %,â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;Ź5$ oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź k I$ â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź+ 

  ? â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ 4l â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹU% $ l " %   l >," :$    $ !$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź8$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źoe H$ " 5 Z

â&#x20AC;&#x153;YÄądÄązlarÄąn mevkilerine, battÄąklarÄą yere veya doÄ&#x;up battÄąklarÄą yere yemin ederim -ki bilseniz bu ne bĂźyĂźk bir yemindir- bu Kitap çok menfaatli, muazzez bir Kurâ&#x20AC;&#x2122;anâ&#x20AC;&#x2122;dÄąr; masĂťn ve mahfuz bir kitaptadÄąr. Oâ&#x20AC;&#x2122;na yalnÄąz pak olanlar dokunabilir. O alemlerin Rabbi tarafÄąndan indirilmiĹ&#x;tir."

 1 -" â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź$ )+$ $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% C$â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź% 2$ B" H 4* ? $ ,% . 1" 5% I% C" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źz $ % 8$ d" :$ $   4* $ " " "   4* $ % e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :%

"Ya siz bu sĂśzĂźmĂź mĂź hakir gĂśrĂźyorsunuz? Yalana sapmayÄą mi kendinize rÄązÄąk yapÄąyorsunuz?"

o% 2" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ % -" C$ $   4 ? $ %@," :$ k L ,$  I% C" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $   * ? $ U% " -% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹD <$ $ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť( ' ×?â&#x20AC;Ź$ *" $ +$ " $ %   4 $ % h " %: ($ " â&#x20AC;Ť  ×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% ," 5 / " $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"Can boÄ&#x;aza gelince iĹ&#x;te o zaman ona yardÄąm etmeksizin bakar durursunuz. Halbuki Biz ona sizden daha yakÄąnÄąz. Fakat siz gĂśrmezsiniz."

        $ 2â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ " I% ," â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% 4" â&#x20AC;Ť)×? ' ×?â&#x20AC;Ź$ C$ *8% A " :$   ? $ ,15$ $ " G$ " I% ," â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% 4" â&#x20AC;Ť( ' ×?â&#x20AC;Ź$ *" $ +$

"Ceza gĂśrmeyecekseniz, dirilmeyecekseniz veya Allah'Äąn hĂźkmĂźne baÄ&#x;lÄą deÄ&#x;ilseniz veyahut Oâ&#x20AC;&#x2122;nun kulu deÄ&#x;ilseniz, mĂźddeânÄązda da gerçek iseniz, niye onun canÄąnÄą geri dĂśndĂźremiyorsunuz. Ă&#x2013;lmekten çevirin de ona ceza verilmesin."

k 8 C$ D    ? $ U$ !% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ 5 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ 4" â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;Ź5 $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$ % , A$ $ 4l â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź-$ " H$ $ Â&#x2C6;l " $ +$    

"EÄ&#x;er ĂślĂź mukarreblerden ise, ona rahat, gĂźzel bir rÄązÄąk veya gĂźzel kokulu çiçekler, nimeti bol cennet hazÄąrdÄąr."


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź ?  ! " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źoâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  -$ " $â&#x20AC;Ť " ×?â&#x20AC;Ź5 â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ $ l $ $ +$     -$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ " 5 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ 4" â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;Ź5 $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ $    ! $ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

149

"Ĺ&#x17E;ayet ĂślĂź olan kimse, defteri saÄ&#x; tarafÄąndan verilenlerden olursa, ona iyiler tarafÄąndan (yahut Muhammed onlardan yana) selamette ol, korkma denecek."

 $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ 4" â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;Ź5$â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź  S%   h" :$ $    ? k ! $ " 5 al >% %,+$    ? $ e ' â&#x20AC;Ť×?|×?â&#x20AC;Ź   $ e â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ !% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ 5 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  $ $    ? k - A$

"EÄ&#x;er ĂślĂź sapÄąklardan ve yalana sapanlardan ise ona kaynar su ziyafeti verilir, cehenneme de atÄąlÄąr."

   F  U " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źf_ $ *$ )% $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ . 4 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $

"Bu beyan Ĺ&#x;Ăźphesiz doÄ&#x;ru ve dĂźrĂźsttĂźr, Ĺ&#x;Ăźphesi yok katâ&#x20AC;&#x2122;ĂŽ bir hakikattir.

 @ 8" â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź$ H  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź3" +$    e$ " $ e $

"ArtÄąk ulu Rabbin adÄąnÄą tenzih et!"

Yani tesbĂŽh, Mevlâ'yÄą layÄąk olmayan bĂźtĂźn Ĺ&#x;eylerden tenzih etmektir. ***


150

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

SĂ&#x203A;RE-Ä° MĂ&#x153;LK

â&#x20AC;Ť ×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź

Mekke-i Mßkerreme'de nâzil olan sÝrelerdendir. Otuz ayeti câmi'dir.

     â&#x20AC;Ť×? ×? "!  ×?â&#x20AC;Ź  "   # â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź p % " !% " â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź1  0 â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź$ Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ :$ $

â&#x20AC;&#x153;YĂźce eyledi; yani yĂźce oldu Ĺ&#x;ol Allah-u Teâlâ ki cĂźmle mahlĂťkatÄąnda tasarruf onun kuvvet ve kudretindedir." Zira mĂźlk-i dĂźnya ve mĂźlk-i ahiretin cĂźmlesi, onun kudret-i ezeliyye-

siyle vĂźcut bulmuĹ&#x;. Ve meydana gelmiĹ&#x;tir. Tebâreke (â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź8/ ) demek, Vâcib

 

Teâlâ cĂźmle mahlĂťkattan mĂźstaÄ&#x;nĂŽ oldu ve hiçbir Ĺ&#x;eye ihtiyacÄą yok, demektir. Vâcib Teâlâ, zât-Äą UlĂťhiyyeti her Ĺ&#x;eye kadir olduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere Ĺ&#x;Ăśyle buyuruyor:

   ? 1 2$ &k c9$ Z e â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź%  $ *$ .% $ l "

"O Allah-u Teâlâ, mĂźmkinattan her Ĺ&#x;eyi ĂŽcad ve iâ&#x20AC;&#x2122;dama kadirdir."

Allah'Äąn dilediÄ&#x;i Ĺ&#x;eyle kudreti arasÄąna hiçbir Ĺ&#x;ey girip de o Ĺ&#x;eyin vĂźcuduna mani olamaz. Allah-u Teâlâ'nÄąn cĂźmle mĂźlk yed-i kudretindedir. Zira her Ĺ&#x;eye Kâdirdir, demektir. Her Ĺ&#x;eye kâdir olduÄ&#x;unun bazÄąlarÄąnÄą beyan etmek Ăźzere Ĺ&#x;Ăśyle (buyuruyor):

O R !$ $ % $ " $â&#x20AC;Ť×&#x203A; " ×?â&#x20AC;Ź% _ $â&#x20AC;Ť×&#x203A; " ×?â&#x20AC;Ź% *$ % " $  =$ *-$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ i$ *" !$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źf$ $ 7$ 0 $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"YĂźce oldu Ĺ&#x;ol Zat-Äą EcellĂź 'Ă&#x201A;lâ ki, sizin hanginizin ameli gĂźzel ve ihlâsÄą ziyade olduÄ&#x;una nazar ve imtihan etmek için ĂślĂźmĂź ve diriliÄ&#x;i halk etti."

Ä°badet edenleri ibadete terÄ&#x;ĂŽb ve âsileri tehdit etmek Ăźzere (Ĺ&#x;Ăśyle buyuruyor):

 H* ? % % <$ " â&#x20AC;Ť> ×?â&#x20AC;Ź% >8$ " â&#x20AC;Ť* ×?â&#x20AC;Ź$ .% $

"Allah-u Teâlâ gĂźnah iĹ&#x;leyenlerden ahz-Äą intikama kadirdir ve gĂźnahtan vaz geçerek Ä°taat edenlerin kusurlarÄąnÄą setredicidir."

Yani Cenâb-Äą hak daire-i taatten çĹkanlardan envai intikama kâdir ve dĂźĹ&#x;manlarÄą Ăźzerine her zaman gâliptir.


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

151

Vacib Teâlâ ibadet edenlere ihsan etmeye ve kabahat iĹ&#x;leyenlerden ahz-Äą intikama kâdir olduÄ&#x;unu beyandan sonra, kudret-i kâmile sahibi olduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere Ĺ&#x;Ăśyle buyuruyor:

k *! s f$ $ 7$ 0 $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  i O k â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź f " 7$ + 0:$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ Oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2R â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹY iâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % $ :$ " 5  !" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ $"$ $ 

"Allah-u Teâlâ Ĺ&#x;ol Zât-Äą Ecell Ăź 'Ă&#x201A;lâ'dÄąr ki, birbirine mutabÄąk olarak yedi kat gĂśkleri yarattÄą. Ve Rahman Teâlâ'nÄąn halk ettiÄ&#x;i mahlukatÄą arasÄąnda bir intizamsÄązlÄąk ve mĂźnasebetsizlik gĂśrmezsin." Vâcib Teâlâ, gĂśklerin yaratÄąlÄąĹ&#x;Äąnda tefavut olmadÄąÄ&#x;ÄąnÄą beyanla Ĺ&#x;Ăśyle buyuruyor:

 kH* % +% " 5 0:$ Z" .$ ? $ h$ $ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źs A Hâ&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź+$

"GĂśklerin intizamÄąnda halel olmayÄąnca, sen tekrar semaya bak ki, semada delik ve yÄąrtÄąk gibi bir ĂśzĂźr gĂśrĂźr mĂźsĂźn?" GĂśremezsin. Bakmakta hata olmak ihtimaline binaen Ĺ&#x;Ăśyle buyuruyor:

 7$ h" â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź$ $ â&#x20AC;Ť  ^ ×?â&#x20AC;ŹU$ ,"   :$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ h" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źs A Hâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź%N  V $ *$ .% $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹLVR â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź "  " " $ "  $ $ $ l % $ $

"Evvelki nazarÄąndan sonra gĂśzĂźnĂź semaya tekrar tekrar dĂśndĂźr. Bak ki, gĂśzĂźn semada yarÄąk ve yÄąrtÄąk gĂśrmekten uzak olduÄ&#x;u halde ve yorulmuĹ&#x; olarak dĂśner, gelir."

Kerrateyni ()/â&#x20AC;Ť )×&#x203A;â&#x20AC;Źden murad, çok kere dĂśnĂźp bakmaktÄąr. Yoksa iki

kere bakmaya mĂźnhasÄąr deÄ&#x;ildir. Yani, bir adam semaya ne kadar çok bakarsa baksÄąn, semada bir ayÄąp ve noksan ve intizamÄąnda bir halel gĂśremez. Ancak gĂśzĂź yorulur, demektir. Vâcib Teâlâ gĂśklerin yaratÄąlÄąĹ&#x;Äąnda asla halel olmadÄąÄ&#x;ÄąnÄą beyanla, yÄąldÄązlarÄąn insanlar için birçok menfaatlerine iĹ&#x;aret etmek Ăźzere Ĺ&#x;Ăśyle buyuruyor:

 VT   â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5*AH â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź.â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, 8A 3â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źh! â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC1â&#x20AC;Ť×? ×?!×?& ×?â&#x20AC;Ź,B 1U  Yâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $  R % % $ $ " $ $ $ $ $ $ $" _ $' $   $ " $ $ $

Zat-Äą UlĂťhiyyetime yemin ederim ki, arza yakÄąn olan semayÄą, yani birinci semayÄą Ben 'AzĂŽmu'Ĺ&#x;-Ĺ&#x;an yÄąldÄązlarla tezyĂŽn ederek ve yÄąldÄązlarÄą Ĺ&#x;eyâtinin yani Ĺ&#x;eytanlarÄąn semadan tard olunmalarÄąna alet kÄąldÄąk. Semaya çĹkmak isteyen ve sizi Äądlâl eden Ĺ&#x;eytanlarÄą semaya çĹkmaktan yÄąldÄązlarla men ettik ve yÄąldÄązlarÄą Ĺ&#x;eytanlara recm kÄąldÄąk."


152

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Ekseri mĂźfessirĂŽnin beyanlarÄąna nazaran, RasulĂźllah risâletini Äązhar etmezden evvel Ĺ&#x;eytanlar birinci semaya çĹkarak melekler arasÄąnda deveran eden havadisi iĹ&#x;itmek ve yeryĂźzĂźnde neĹ&#x;retmek suretiyle birçok insanlarÄą idlal ederlerdi. Vatka ki Cenab-Äą Hak Resul-Ăź Ekremi kullarÄąnÄą irĹ&#x;at için gĂśnderince, yÄąldÄązlarÄąn Ĺ&#x;Ăťlesiyle semaya çĹkmak isteyen Ĺ&#x;eytanlarÄą tard etmiĹ&#x;tir141. Ä°Ĺ&#x;te bu gibi fesâdattan RasulĂźllahÄą ve Ăźmmetini muhafaza için Vâcib Teâlâ semadan yÄąldÄązlarla Ĺ&#x;eytanlarÄą tardla tebliÄ&#x;i ResulĂźne, kabulĂź Ăźmmetine kolaylaĹ&#x;tÄąrmÄąĹ&#x;tÄąr. Vâcib Teâlâ yÄąldÄąz vasÄątasÄąyla gĂśkyĂźzĂźnden Ĺ&#x;eytanlarÄą tard ettiÄ&#x;ini beyandan sonra, Ĺ&#x;eyâtĂŽn için hazÄąrlamÄąĹ&#x; olduÄ&#x;u azabÄą beyan etmek Ăźzere Ĺ&#x;Ăśyle buyuruyor:

dÄąk."

 8 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ $ " )% $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC$ 1" I$ " $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$  oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"Biz 'AzĂŽmĂź'Ĺ&#x;-Ĺ&#x;an, Ĺ&#x;eytanlar için alevlenici cehennem azabÄąnÄą hazÄąrla-

Yani Ĺ&#x;eyâtĂŽn, Allah-u Teâlâ'ya mahsus olan gayba muttali olmak daiyesinde ve cĂźr'etinde olduklarÄąndan, onlar için Ĺ&#x;u cĂźr'etlerine mukabil cehennem azabÄą hazÄąrlanmÄąĹ&#x;tÄąr.

Ĺ&#x17E;eytanlara azap hazÄąrlandÄąÄ&#x;ÄąnÄą beyandan sonra bilumum kâfirlerin cehennem azabÄąyla muazzeb olacaklarÄąnÄą beyan etmek Ăźzere Ĺ&#x;Ăśyle buyuruyor:

    h !$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹW$ L"  $ O , )$ A$ oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $    $ % $ $ " )e $  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$  $ %

"Ĺ&#x17E;eytanlardan ve insanlardan Rablerine kĂźfreden bil umum kafirler için azab-Äą cehennem vardÄąr. Ne fena karargâh oldu cehennem."

Allah-u Teâlâ'nĹn nimetlerini inkar ederek kßfrß ihtiyar ettiler. Onlar için azab-Ĺ cehennem vardĹr.

Vâcib Teâlâ cehennem azabÄąnÄą beyandan sonra cehennemin sÄąfatlarÄąndan bazÄąlarÄąnÄą beyan etmek Ăźzere Ĺ&#x;Ăśyle buyuruyor:

    H* ? % % :$ c. $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹUR  )9$ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ $ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź8% ! $ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź $ + â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;ŹU% " %â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $

"Kâfirler cehenneme atÄąldÄąklarÄąnda cehennem için merkebin sedasÄąna benzer çirkin seda iĹ&#x;itirler. Hâlbuki cehennem kazan gibi kaynar."

141

Râzi, Tefsiruâ&#x20AC;&#x2122;l-KebĂŽr, XXX,


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

153

Yani ehl-i cehennemi, cehenneme koymak Ăźzere emr olununca zebâniler onlarÄą cehenneme atmak istedikleri zaman, cehennemden merkep sedasÄą gibi gayet çirkin bir seda iĹ&#x;itirler ki, o seda onlar için azap Ăźzere azaptÄąr. Vâcib Teâlâ cehennemin çirkin sedasÄą olduÄ&#x;unu ve ateĹ&#x;in Ĺ&#x;iddetinden tencere gibi kaynadÄąÄ&#x;ÄąnÄą beyandan sonra:

Â&#x2030; O  <$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ 5 >% !$ :$ % â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ :$ " 

"Cehennem gazabĹndan parça parça olmaya yakĹn olur."

Ve Ăśyle Ĺ&#x;iddetli alevler pĂźskĂźrĂźr ki onlardan ayrÄąlan ateĹ&#x; parçalarÄą keen/sanki ayrÄą ayrÄą birer cehennem olur. Cehennem gazabÄąndan parça parça olmuĹ&#x; gibi gĂśrĂźnĂźyor. Vâcib Teâlâ cehennemin bazÄą evsafÄąnÄą beyandan sonra ehl-i cehennemin halini beyan etmek Ăźzere:

     C$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% : â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ $ $â&#x20AC;Ť)×? ' ×?â&#x20AC;Ź$ I% C$ >$ 7$ )% $ $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ ~l *" +$ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź $ + c$ U" %â&#x20AC;Ť!×? ' ×?â&#x20AC;Ź$  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% " " " l

"Herâ&#x20AC;&#x2122;ne zaman nasdan bir cemaat cehenneme atÄąlÄąrsa, cehennemin zebanileri onlardan sual ederler, derler ki: Ey ehl-i cehennem, size azab-Äą cehennemden uyarÄącÄą peygamber gelmedi mi?" Ehl-i cehennemin bu suale vermiĹ&#x; olduÄ&#x;u cevabÄą beyan etmek Ăźzere:

+ ( â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹI% C" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4" â&#x20AC;Ť& ×?â&#x20AC;ŹF k c9$ " 5 %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  C â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC&â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹA 12   â&#x20AC;Ť×?*×?â&#x20AC;Ź2 # a$ > C$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ " 2% $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ "  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ +$  " l $ $ $' $ " $ $ % $ "   k â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ ak $ ;$

"Ehl-i cehennem, evet muhakkak bize uyarÄącÄą peygamber geldi. Fakat biz onu tekzib ettik ve Allah-u Teâlâ size semadan bir Ĺ&#x;ey indirmedi ve siz olmadÄąnÄąz, illia bĂźyĂźk dalalette oldunuz, dedik."

Ve davetine asla icabet etmedik ve sĂśzlerini dinlemedik, dediler. Ehl-i imandan cehenneme gidenler her ne kadar iman etmiĹ&#x;lerse de fâsÄąk olup imtisal etmedikleri emirlere ve ictinab etmedikleri nehiylere nazaran kendilerine uyarÄącÄą resĂťl gelmemiĹ&#x; gibi olduklarÄą cihetle, bu sualin ehl-i imandan cehenneme giren fâsÄąklara varid olmasÄą caizdir. FâsÄąklar cehenneme girince fÄąsk ettiÄ&#x;i mesailde resĂťlĂźn sĂśzĂźyle amel etmediÄ&#x;i cihetle kendine peygamber gelmemiĹ&#x; gibi takdĂŽre Ĺ&#x;ayandÄąr.


154

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Vâcib Teâlâ hazene-i cehennemin sualine kâfirlerin verdikleri cevabÄąn bakiyesini beyan etmek Ăźzere Ĺ&#x;Ăśyle buyuruyor:

  8 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  -$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ c+ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ Z% U 8" C$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ s% !$ " C$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% *" $ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź%â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 2 $  oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź '

"Ehl-i cehennem eÄ&#x;er biz kulaklarÄąmÄązla hakkÄą iĹ&#x;itmiĹ&#x; ve aklÄąmÄązla dĂźĹ&#x;ĂźnmĂźĹ&#x; olsaydÄąk, ehl-i cehennem içinde olmazdÄąk. Velâkin hakkÄą duymadÄąk ve aklÄąmÄązla dĂźĹ&#x;Ăźnmedik. Binaen aleyh ehl-i cehennem içinde bulunduk ve nar-Äą cahĂŽme mĂźlazÄąmlardan olduk. Vâcib Teâlâ, cevaplarÄąnÄąn hâsÄąl ettiÄ&#x;i neticeyi beyan etmek Ăźzere Ĺ&#x;Ăśyle buyuruyor, dediler:



 8 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź +  -$ " $( â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹUR -" % +$ F )C" $  â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź+% I$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " $ " $

"Ĺ&#x17E;u cevaplarÄą Ăźzerine ehl-i cehennem gĂźnahlarÄąnÄą ikrar etmiĹ&#x; oldular. Ĺ&#x17E;u halde rahmet-i ilahiyyeden uzak olmak ehl-i cehenneme mahsustur."

Yani cevaplarĹnda gßnahlarĹnĹ itiraf edince, Allah-u Teâlâ onlarĹ rahmetinden uzak kĹlmakla uzak kĹldĹ ve uzak olmak ehl-i nâra mahsus bir ha-

lettir. Yahut suhk (i,), cehennemden bir derenin ismidir. Buna nazaran

mana-yÄą ayet, 'itirafÄą mecburi olan gĂźnaha cĂźretlerinden dolayÄą, cehennemin suhk isminde olan deresi, ashab-Äą nâra mahsustur' demek olur. Vâcib Teâlâ kâfirlerin azabÄąnÄą beyan buyurduktan sonra mĂźminlerin maÄ&#x;firetlerini beyan etmek Ăźzere Ĺ&#x;Ăśyle buyuruyor:

   â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ A" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ =l  <" 5$ )% $ ^ <$ " â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;Ź%  H$ 4$ *" T$ g" $    â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ " " " $ l l

"Muhakkak Ĺ&#x;ol kimseler ki, onlar gĂśrmedikleri halde Rablerinden korktular. Onlar için gĂźnahlarÄą setr ve bĂźyĂźk ecirler vardÄąr."

Yani Ĺ&#x;ol ehl-i iman ki Rablerini dâr-Äą dĂźnyada gĂśrmedikleri halde, ani'lÄ&#x;Äąyâb Rablerinden korkarlar. Cenab-Äą Hak beĹ&#x;eriyetleri icabÄą kendilerinden sudur eden gĂźnahlarÄąnÄą afveder ve bĂźyĂźk sevap verir. Ă&#x2021;ĂźnkĂź CenâbÄą Hak imana mukabil ecir verir ve korkularÄąna mukabil gĂźnahlarÄąnÄą maÄ&#x;firetle mĂźkâfat buyurur. Vâcib Teâlâ'yÄą baĹ&#x; gĂśzĂźyle gĂśrmek mĂźmkĂźn olmadÄąÄ&#x;Äąndan, Allah-u Teâlâ'ya iman gaybĂŽ olduÄ&#x;u gibi, Allah'dan korkunun dahi gaybĂŽ olduÄ&#x;una iĹ&#x;aret için

R[â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

lafzÄą varid olmuĹ&#x;, bunun için bu misilli korkuya

mĂźkâfatÄą bĂźyĂźk olacaÄ&#x;ÄąnÄą beyan buyurmuĹ&#x;tur.


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

155

Vâcib Teâlâ kâfirlerin azaplarÄąnÄą ve ehl-i imanÄąn maÄ&#x;firetini beyandan sonra, kâfirlere hitap etmek Ăźzere Ĺ&#x;Ăśyle buyurmuĹ&#x;tur:

   H 1% hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź   /Câ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź/O   â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;Ź$ Aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  â&#x20AC;Ť*×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź2 â&#x20AC;Ť ×?   ×?â&#x20AC;Ź _ iâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$   l $ % % " $ % $ "$ _ $$

"Ey kâfirler, sĂśzĂźnĂźzĂź gizli sĂśyleyin veyahut âĹ&#x;ikar sĂśyleyin mĂźsavidir. Zira Allah-u Teâlâ kalplerde olanÄą, esrarÄą bilicidir.â&#x20AC;? Bu ayet ehl-i imanÄą 'âmâl-i salihaya terÄ&#x;ĂŽb ve ehl-i kĂźfrĂź dalâletten tehdĂŽd etmiĹ&#x;tir. Hulasa, aleni gĂźnahlardan sakÄąnmak lazÄąm olduÄ&#x;u gibi, gizli gĂźnahlardan sakÄąnmak dahi vacib olduÄ&#x;u bu ayette anlaĹ&#x;ÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr.

Vâcib Teâlâ gizli ve aleni her Ĺ&#x;eyin ilm-i ilâhĂŽde mĂźsavĂŽ olduÄ&#x;unu beyandan sonra, Ĺ&#x;u mĂźsâvâtÄąn sebebini beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:

   q g$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źv O $ $ 7$ " 5$  $ 8" $ ($ $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź %   â&#x20AC;Ť* ×?â&#x20AC;Ź$ .% $ f % %

Bilmez mi mahlukĂťnu Hâlik? Hâlbuki O Hâlik'Äąn ilmi her Ĺ&#x;eye vasÄąldÄąr ve O Hâlik cĂźmle mahlĂťkatÄąn zahir ve batÄąnÄąndan haberdardÄąr."

Bu ayette istifham, inkâr içindir. Nefy-i inkâr ise isbat olduÄ&#x;undan mana Ĺ&#x;Ăśyledir: 'Hâlik mahlĂťkunu bilmez mi? Elbette bilir' demektir. HâlÄąk, latiftir, dekâik-i eĹ&#x;yaya ve esrarÄąna âlimdir. HabĂŽr'dir, zira hakâik-i eĹ&#x;yaya muttalidir. Vâcib Teâlâ gizli ve açĹk her Ĺ&#x;eyi bildiÄ&#x;ini beyanla kâfirleri tehdit ettikten sonra buyuruyor ki:

 ,$ 5 + â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;ŹT% 5â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$ (*  / $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ /O  2 B" H " 5 â&#x20AC;Ť *×?â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź $ " R %K$ Q$ H" $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ Z$ 8$ A$ 0 â&#x20AC;Ť* ×?â&#x20AC;Ź$ .% "   H* _ % T% ,â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

Yani Allah-u Teâlâ gizli ve aĹ&#x;ikâr her Ĺ&#x;eyi bildiÄ&#x;i gibi, kudreti dahi her Ĺ&#x;eye Ĺ&#x;amildir. Ă&#x2021;ĂźnkĂź "Allah-u Teâlâ Ĺ&#x;ol zât-Äą EcellĂź 'Ă&#x201A;lââ&#x20AC;&#x2122;dÄąr ki, sizin menfaatiniz için arzÄą size itaatli, yani ziraat, felâhet ve aÄ&#x;aç dikmek gibi her tĂźrlĂź menfaatinize muvafÄąk ve isti'mâlinize sâlih kÄąldÄą. ArzÄąn daÄ&#x;larÄąnda, ovalarÄąnda yĂźrĂźyĂźn ve istediÄ&#x;iniz vech Ăźzere tasarruf ederek yeryĂźzĂźnde halk ettiÄ&#x;i rÄązkÄąndan yeyin, sizin için mĂźbahtÄąr. Ĺ&#x17E;ĂźkrĂźnĂź eda edin. Zira ĂśldĂźkten sonra herkesin mercii ancak huzur-Äą ilâhĂŽdir."

Ă&#x2021;ĂźnkĂź arzÄą sizin isti'mâlinize sâlih kÄąldÄąm. OvalarÄąnda, daÄ&#x;larÄąnda seyr-Ăź hareket sizin için mĂźbahtÄąr ve hâsÄąl olan rÄązÄąktan yeyin. Zira sizin için helaldir demek, tembel olmayÄąn, çalÄąĹ&#x;Äąn demektir.


156

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Vâcib Teâlâ arzÄąn insanlara muti olduÄ&#x;unu beyandan sonra bu kadar itaatle beraber, âsileri kahretmeye her vakit hazÄąr olduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:

    H* ? % !% :$ c. â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$ Q$ H" $(â&#x20AC;Ť×&#x203A; "×?â&#x20AC;Ź  v$  g" $ 4" $â&#x20AC;Ť!×? ' & ×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  + " 5$ " I% ," 5$â&#x20AC;Ť&×?â&#x20AC;Ź$ %% $

"Siz emin misiniz? Kudret-i kâhiresi semâda mevcut olan Allah-u Teâlâ'nÄąn sizi yere batÄąrmasÄąndan emin misiniz? Sizi yere batÄąrÄąnca, yer hareket eder ki size itaati kalmaz ve aĹ&#x;aÄ&#x;Äą yukarÄą hareket eder, sizi içine alÄąr, mahveder." Ayetin zahiri Vâcib Teâlâ'nÄąn semâda olmasÄąnÄą iĹ&#x;'âr ederse de, Cenâb-Äą Hak mekândan mĂźnezzeh olduÄ&#x;u cihetle ayet te'vĂŽl olunur. Ĺ&#x17E;Ăśyle ki: Allah-u Teâlâ semâda demek, Allah'Äąn azabÄą semâda demektir. TemĂťr

(/) hareket eder demektir.

Vâcib Teâlâ âsilere, yere batÄąrmakla azap edeceÄ&#x;ini beyanla, semâdan taĹ&#x; yaÄ&#x;dÄąrmakla azap edeceÄ&#x;ini beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:

  â&#x20AC;Ť  ×&#x203A;â&#x20AC;ŹZ   4â&#x20AC;Ť ×?!×? & ×?â&#x20AC;Ź+ 5 I," 5 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 

  C$ v$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ 4* ! 8I+ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹO â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " $ "% " " $ % $ " $ $ $ R $ " % "$ $ $ "% " $ ' $ 

"Siz emin misiniz, gazabÄą semâda mevcut olan Allah-u Teâlâ'nÄąn sizin Ăźzerinize taĹ&#x; yaÄ&#x;dÄąrmakla helak etmesinden? Allah-u Teâlâ ihlâk edince siz yakÄąnda sizi inzar eden RasĂťlĂźn nasÄąl doÄ&#x;ru sĂśyleyici bir adam olduÄ&#x;unu bilirsiniz." Vâcib Teâlâ'ya nimetin kadrini bilip Ĺ&#x;Ăźkretmek lazÄąm olduÄ&#x;u cihetle Ĺ&#x;Ăźkretmeyenleri tehdit eyledikten sonra Ĺ&#x;Ăśyle buyuruyor ki:

   â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;ŹC$ 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ v$ " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ +$ " )  " 2$ " 5  $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źo$  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$

"Allah hakkÄą için kendilerine taraf-Äą ilahĂŽ'den gĂśnderilen rasĂťllerini muhakkak tekzip ettiler. Ĺ&#x17E;ol kimseler ki, onlar bu kâfirlerden evvel geçmiĹ&#x;lerdi."

NekĂŽr (â&#x20AC;Ť)×&#x203A;â&#x20AC;Ź, hatÄąr ve hayâle gelmeyen bir emr-i garĂŽb demektir. Buna

nazaran mana-yÄą ayet: 'KureyĹ&#x;, kavminden evvel geçen Ăźmmetlerin, nebĂŽlerini tekzipleri Ăźzerine hatÄąr ve hayallerine gelmeyen acĂŽb ve garib azabÄąm nasÄąl nazil oldu ve onlarÄą nasÄąl ihlak etti ise, KureyĹ&#x;, kavmi de Rasullerini tekzĂŽbe devam ettikleri surette akÄąllarÄąnÄąn idrak edemediÄ&#x;i azap gelip onlarÄą ihlak edecek' demektir.


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

157

Vâcib Teâlâ asilere envai azabÄą inzâle kâdir olduÄ&#x;unu beyandan sonra, gĂśzleri ile gĂśrdĂźkleri bazÄą delâili beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:

k + ' â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;Ź2$ *+$  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť  ×? ×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ /% C â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź O % !" â&#x20AC;Ť)  ×? ( ×?â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź%  !" % â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$  O $ |" U" $ $ iâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " $$ " $ $ "% " "    h $ &k c9$ Z e â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź %  l "

"Onlar gaflet edip de havanÄąn ortasÄąnda kendi Ăźzerlerinde kanatlarÄąnÄą açarak uçan kuĹ&#x;lara nazar edip, bakmazlar mÄą? O havada uçan kuĹ&#x;larÄą hiçbir kimse tutamaz. Ancak rahmeti bol olan Allah-u Teâlâ tutar. Zira Rahmân Teâlâ her Ĺ&#x;eyi gĂśrĂźcĂźdĂźr."

Hulasa, semada uçan kuĹ&#x;lara bakarak Vâcib Teâlâ'nÄąn kudretini tasdik lazÄąm ve kuĹ&#x;larÄą havada tutan ancak Vâcib Teâlâ olup, Allah-u Teâlâ'nÄąn her Ĺ&#x;eyi gĂśrĂźcĂź ve bilici olduÄ&#x;u bu ayetten anlaĹ&#x;Äąlan cĂźmledendir.

Vâcib Teâlâ Kudret-i Kâmile sâhibi olduÄ&#x;unu beyandan sonra, kâfirlerin ancak gurur içinde yaĹ&#x;adÄąklarÄąnÄą beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:

 % 5 â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% h,"  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ 1l ," A *.% 0 â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź$ . 5$â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź + ( â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4 O  !" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4 $ % +â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź " " % % $ " "  % $   F kH G% %

"Ey kâfirler, siz Allah'Äąn kudretine delalet eden kuĹ&#x;larÄą havada acĂŽb ve garĂŽb surette uçtuklarÄąna bakarak sizi hakka davet eden RasĂťlĂźn davetine icâbet etmediniz. O halde Ĺ&#x;u iĹ&#x;aret olunan askerleriniz ve malÄąnÄąz mÄą size yardÄąm edecek? Rahmeti bol olan Allah-u Teâlâ'nÄąn gayrÄą askerleriniz size yardÄąm edebilir mi? Elbette edemez. Hâlbuki size gelecek azap, sizinle beraber onlara da gelecek."

Kâfirlerin itimadÄą iki Ĺ&#x;eydir: Birisi evlat ve etbalarÄą ve asker ve mallarÄą, ikincisi ma'bĂťd ittihaz ettikleri putlarÄądÄąr. Vâcib Teâlâ putlarÄąn da faydasÄą olmayacaÄ&#x;ÄąnÄą beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:

  kH*% %C $ *ek I% % + â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Źd_ $ Z" $ F/% 2$ B" H â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ $ 5" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 4" â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź% 2% B% $ 0  â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź$ . " 5 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ " "

"EÄ&#x;er Allah Teâlâ size verdiÄ&#x;i rÄązkÄąnÄą tutar vermezse size rÄązkÄą kim verecek? Ĺ&#x17E;u sizin mabud ittihaz ettikleriniz, hakir ve zelil olan putlarÄąnÄąz mÄą rÄązkÄąnÄązÄą verecek? Allah-u Teâlâ rÄązkÄąn esbâbÄąndan olan yaÄ&#x;muru ve yaÄ&#x;murla hâsÄąl olan otlarÄą ve ekinleri sizden men ederse, vermezse, size bunlarÄą verecek kimdir?"


158

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

LeccĂť (â&#x20AC;Ť)"×?â&#x20AC;Ź, cidalde Äąsrar manasÄąnadir. 'UtĂźvv (W ) 'tekebbĂźr

manasÄąnadÄąr. NĂźfĂťr (2), haktan uzak olmak manasÄąnadÄąr. Mana-yÄą ayet: Kâfirlerin, 'bizim putlarÄąmÄąz bize yardÄąm eder, belayÄą defederler' iddialarÄą, kavga ve inatta Äąsrar ettiler ve bu ÄąsrarlarÄą tekebbĂźrden baĹ&#x;ka bir Ĺ&#x;ey deÄ&#x;ildir, demektir.

Vâcib Teâlâ, kâfirlerin kibir ve gururda ve haktan uzak olmakta inatlarĹnĹ beyandan sonra, kâfirle mß'minin hallerini bir misalle izah etmek ßzere buyuruyor ki:

k    â&#x20AC;Ť * ×?â&#x20AC;ŹT ! 5$â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź01.$â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź/ )A   â&#x20AC;Ť ×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź5 T ! !+$ $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź wâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ y $ "$ "  ' " ' " $ $ y % "$ " $ $ k U I$ 5  "%

"YĂźzĂź Ăźzerine dĂźĹ&#x;mĂźĹ&#x; olduÄ&#x;u halde yĂźrĂźyen kimse mi matlubuna vâsÄąl olur, yoksa doÄ&#x;ru yoldan, ayak Ăźzerinde olduÄ&#x;u halde yĂźrĂźyen kimse mi vâsÄąl olur?"

Cenâb-Äą Hak bu ayetle, mĂź'min ile kâfirin hallerini açĹk bir surette temsil buyurmuĹ&#x;tur. Ă&#x2021;ĂźnkĂź mĂź'min gĂśzĂź gĂśrĂźr, gideceÄ&#x;i yolu bilir, maksadÄąna doÄ&#x;ru giden kimseye benzer. Kâfir ise, alĂŽl, gĂśzĂź gĂśrmez ve gideceÄ&#x;i mahalli bilmez cahilâne yĂźz ĂźstĂźne yuvarlanÄąp giden kimseye benzer. Ĺ&#x17E;u esasa nazaran mana-yÄą ayet: Ey gafiller, siz halinizi bilmez, dĂźĹ&#x;Ăźnmez misiniz ki, sizin haliniz yolunu bilmeyen 'âmâ kimsenin haline benzer ki, asla matlubuna vasÄąl olamaz. Amma mĂź'minin hali, daima gĂśzĂź gĂśrĂźr ve matlubuna doÄ&#x;ru gider, selametle vâsÄąl olan kimsenin haline benzer, demektir. Vâcib Teâlâ kudret-i kâhiresini isbat etmek Ăźzere buyuruyor ki:

 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ R  2$ =O$ 1V$ L +" $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ h$ " $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ s$ !" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  % â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ Z$ 8$ A$ $ " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹT$ C" $â&#x20AC;Ť* ×? 'Â&#x201E; ×?â&#x20AC;Ź$ .% Z" 2%  4 $ % â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% T" :$

"Ya Ekreme'r-RusĂźl, vahdaniyetimi inkâr eden kâfirlere sen de ki: Allah-u Teâlâ Ĺ&#x;ol Ecel Ăź 'Ă&#x201A;lâ'dÄąr ki, sizi yarattÄą ve size gĂśzler ve kulaklar ve akÄąllar verdi ve bu azalarÄą Allah'Äąn razÄą olduÄ&#x;u Ĺ&#x;eylerde isti'mal etmediÄ&#x;inizden dolayÄą gayet az Ĺ&#x;Ăźkrediyorsunuz." Ă&#x2021;ĂźnkĂź Cenâb-Äą Hâk kulaÄ&#x;ÄąnÄązÄą verdiâ&#x20AC;&#x2122; hakkÄą duymak ve gĂśzlerinizi verdiâ&#x20AC;&#x2122; hakkÄą gĂśrmek ve kalplerinizi verdiâ&#x20AC;&#x2122; hakkÄą bilmek için. Siz ise bunlarÄą Ĺ&#x;erre âlet ettiÄ&#x;inizden, Ĺ&#x;ĂźkrĂźnĂź eda etmediniz. Zira her azanÄąn Ĺ&#x;ĂźkrĂź, o azanÄąn


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

159

icadÄąndan maksad-Äą aslĂŽ ne ise ona sarf etmektir. Ĺ&#x17E;u halde insanlarÄąn bedenini Allah'Äąn razÄą olduÄ&#x;u iĹ&#x;lerde isti'mali gayet az olduÄ&#x;una iĹ&#x;aret için Cenâb-Äą Hak, gayet az Ĺ&#x;Ăźkrettiklerini beyan buyurmuĹ&#x;tur. Vâcib Teâlâ, insana vermiĹ&#x; olduÄ&#x;u gĂśz, kulak ve kalp gibi azalarla kudretini isbattan sonra ne buyuruyor?

 4 $ % T$ -" :% / " $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ Q H" $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź+ " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ H$ K$ 0  â&#x20AC;Ť* ×?â&#x20AC;Ź$ .% Z" 2%

"Ey Rasul-i MĂźkerrem, ahireti inkâr eden kâfirlere sen de ki, size vĂźcudunuzu ihsan eden Allah, Ĺ&#x;ol Zât-Äą EcellĂź 'Ă&#x201A;lâ'dÄąr ki sizi arz Ăźzerinde halk etti ve cezanÄązÄą gĂśrmek için huzur-u maneviyesine haĹ&#x;rolunur ve cezanÄązÄą gĂśrĂźrsĂźnĂźz."

Ă&#x2021;ĂźnkĂź sizi yeryĂźzĂźnde halk etti. Ä°man ve amel-i salih ile emreyledi ve evâmir ve nevâhĂŽsini NebĂŽsi vasÄątasÄąyla size tebliÄ&#x; buyurdu ki, herkes dĂźnyada iĹ&#x;lemiĹ&#x; olduÄ&#x;u amelin cezasÄąnÄą ahirette gĂśrsĂźn. Herkes akÄąbet huzur-u ilâhĂŽye cem' olup cezasÄąnÄą gĂśreceÄ&#x;ini beyan buyurmuĹ&#x;tur. Ĺ&#x17E;u halde insan, ĂśldĂźkten sonra dirileceÄ&#x;ini gĂśzĂź ĂśnĂźne getirmeli ve amelini onun Ăźzerine bina etmelidir. Vâcib Teâlâ haĹ&#x;ri inkâr eden kâfirlerin kelamÄąnÄą beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:      

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź # 1$ ,"  % " 8" â&#x20AC;Ť!×? ×?â&#x20AC;Ź$ Câ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ" 2%   $ %*U% $ $ $ 2â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ " I% ," â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% 4" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź1% " *$ " â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź$ . I5$ 4*     C â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹM Câ&#x20AC;Ť!×? ×?â&#x20AC;ŹCâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź l 5%  l $ $$ ' $  $

"RasulĂźllah'Äąn kâfirlere haĹ&#x;ri beyanÄą Ăźzere, kâfirler bu vaâ&#x20AC;&#x2122;din zamanÄą ne vakittir? EÄ&#x;er sĂśzĂźnĂźz doÄ&#x;ru ise sĂśyleyin, derler. Yâ Habibim, sen onlara hitaben de ki, bunun ilmi, Allah-u Teâlâ indindedir. Biz bilemeyiz ve ben ancak haĹ&#x;rin vukuuyla açĹktan sizi korkutucuyum. Zira ilmim vukuunadÄąr, zamanÄąna deÄ&#x;ildir. Vukuu muhakkaktÄąr ve vukuunu beyan sizi korkutmakta kâfidir."

ZamanĹna hßkßm taalluk etmez. ZamanĹna ilim, Allah-u Teâlâ'ya mahsustur. Vâcib Teâlâ kĹyametin zamanĹnĹ bilmek isteyenlerin vukuunda tereddßtlerini beyandan sonra, kĹyametin vukuunda hallerini beyan etmek ßzere buyuruyor ki:

â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$   â&#x20AC;Ť* ×?â&#x20AC;ŹA DL  SB  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹH â&#x20AC;Ť !×?â&#x20AC;Ź+ % $  % % % " $' R $ " % % " $ $  $ $


160

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

"Vakta ki, kÄąyameti inkâr edenler va'dolunan azabÄą yakĂŽn olduÄ&#x;u halde gĂśrdĂźlerse, kâfirlerin yĂźzleri kĂśtĂź oldu." oldu.

Zira kalplerinde olan kĂźfrĂźn Ĺ&#x;eameti yĂźzlerine vurdu, yĂźzleri çirkin

Vâcib Teâlâ, azabÄą gĂśrdĂźkleri zaman kâfirlerin yĂźzlerinin siyahlanÄąp kĂśtĂź olacaÄ&#x;ÄąnÄą beyandan sonra, cehennem azabÄąna mĂźvekkel olan melekler tarafÄąndan onlara yapÄąlacak muameleyi beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  4* $ % 1 :$ /  " I% ," â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% 0  â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź$ . Z$ 2 $

"Kâfirlere hitaben, zebâniler tarafÄąndan, Ĺ&#x;u azap, Ĺ&#x;ol azaptÄąr ki, siz onu acele olarak istiyordunuz, denilir." Ä°Ĺ&#x;te yokluÄ&#x;unu itikat ederek â&#x20AC;&#x2DC;var ise oluversinâ&#x20AC;&#x2122; dediÄ&#x;iniz azap budur, demekle kâfirleri tekdir ederler. Vâcib Telala kâfirlerin ahirette gĂśrecekleri azabÄą beyandan sonra, onlarÄąn Ăźmitleri, RasĂźlullâh ve ashâb-Äą kiram helâk olursa, kendileri kurtulup rahat etmeleri olduÄ&#x;undan, bu Ăźmitlerini reddetmek Ăźzere buyuruyor ki:

   oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź k $ $ " 5  # c$ , â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ $ ." â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 4" â&#x20AC;Ť " ×?â&#x20AC;ŹI% " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ H$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ Z" 2% $ +â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% d % " !$ +$ ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ !$ H$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ c$ 85$ " 5$ $ %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź k  $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź   

"Ey HabĂŽbim, sen kâfirlere hitaben de ki, ey kâfirler beni ve benim maiyetimde olan mĂźminleri Allah-u Teâlâ ihlâk eder veya bize merhamet buyurur ecelimizi tehir ederse, kâfirleri acÄątÄącÄą azaptan kim kurtarÄąrdÄą?" Bu ayet kâfirlerin RasulĂźllah ve maiyeti ĂślĂźrse biz kurtarÄąrÄąz demeleri Ăźzerine nazil olduÄ&#x;u mervĂŽdir142. Vâcib Teâlâ bu suale cevabÄą beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:

ak $ ;$ + *$ .% " 5$ 4* *. Z2 $ !% $ 8" I$ $ +$ Fâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ " â&#x20AC;Ť* ×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :$ / " $ $ $ /  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, 5$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% !" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  $% "%   k 5%

"Yâ Ekreme'r-RusĂźl, sen kâfirlere de ki, 'ey kâfirler, sizi azab-Äą elĂŽmden kurtaracak, kullarÄąnÄą fenalÄąktan esirgeyici olan Rahmân Teâlââ&#x20AC;&#x2122;dÄąr. Biz

Râzi, TefsĂŽruâ&#x20AC;&#x2122;l-KebĂŽr, XXX, 67; NesefĂŽ, Medârik, IV, 1288; AlâuddĂŽn Ali b. Muhammed el-BaÄ&#x;dâdĂŽ, Muhtasar TefsĂŽruâ&#x20AC;&#x2122;l-Hâzin, III, 1584. 142


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

161

Rahmân Teâlâ'ya iman ve ancak O'na itimat ettik. Siz yakĹnda ancak dalalette olan kimdir, bilirsiniz' de." Vâcib Teâlâ tevekkßlßn lßzumunu beyandan sonra buyuruyor ki:

  k 8 5$ &k ' â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$  " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź % : â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ " !$ +$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹHR *" G$ " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% xM% ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ 3$ $ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 4" â&#x20AC;Ť " ×?â&#x20AC;ŹI% " $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹH$ $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ" 2%

"TevekkĂźlĂźn lĂźzumunu beyan sÄąrasÄąnda sen de ki: Ey Kâfirler re'yiniz nedir, bana haber verin. EÄ&#x;er sabah vakti sizin suyunuz yere batmÄąĹ&#x; olursa, size tatlÄą pÄąnar suyunu kim verecek? Ve tatlÄą su ile size kim gelecek?â&#x20AC;?

Her gĂźn susadÄąkça içip telezzĂźz ettiÄ&#x;iniz gĂźzel sular yere batarsa, yer altÄąndan o suyu size putlarÄąnÄąz mÄą getirecek? Elbette putlarÄąnÄąz getiremez. Ĺ&#x17E;u halde niçin Ĺ&#x;irk edersiniz ve dĂźĹ&#x;Ăźnmez, Allah'tan gayriye itimat edersiniz? ***


162

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

SURE-Ä° KALEM

"â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź

Mekke-i Mßkerreme'de nazil olan surelerdendir. Elli iki ayeti câmi'dir.

     â&#x20AC;Ť×? ×? "!  ×?â&#x20AC;Ź  "   # 

LafzÄą, muteĹ&#x;âbihattandÄąr. Ä°ki mezhep vardÄąr. Birinci, eslâfÄąn mesleÄ&#x;i, ilmini Allah-u Teâlâ'ya tefvĂŽz ederek aslÄąna iman edip, bahsetmemektir. Ä°kinci mĂźteahhirĂŽn, bazÄą yoldan çĹkmÄąĹ&#x; olan fâsÄąklarÄąn kendi fikirlerine muvafÄąk tevillerine meydan vermemek Ăźzere, Ĺ&#x;eriata muvafÄąk tevil ile iĹ&#x;tigali mĂźnasip gĂśrdĂźkleri için bu misilli mĂźteĹ&#x;âbihatÄą tevil etmiĹ&#x;lerdir.

 lafzÄą, bu

surenin ismidir ve kasemdir. Buna gĂśre â&#x20AC;&#x153;nĂťn () ismi ile tesmiye olunan sureye yemin ederim ki, sen Rabbin nimetini bilmez deÄ&#x;ilsin.â&#x20AC;? Yahut

 lafzÄą

kalemin yazÄą yazdÄąÄ&#x;Äą nurdan bir levhanÄąn ismidir. Yahut mĂźrekkep ve divittir. Veyahut bir balÄąÄ&#x;Äąn ismidir. Veyahut Hazreti Yunus'u muhafaza eden balÄąÄ&#x;Äąn ismidir.

 4* F k %,d" !$  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ e H$ S !$ 8" ,  D$ C" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$   4 ? $   â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5  Uâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź %% "$ $ $ $$" $

"Levh-i mahfuza yazÄą yazan kaleme ve kalem sahiplerinin yazdÄąklarÄą satÄąrlara yemin ederim ki, ya Ekreme'r-Rusul sen Rabbinin nimetinden gafil deÄ&#x;ilsin ve sen Rabbinin sana verdiÄ&#x;i nimeti unutmazsÄąn." Kavmin tarafÄąndan sana isnad olunan Ĺ&#x;eye sen mahzun olma. Zira onlar hasetlerinden nâĹ&#x;ĂŽ ne sĂśylediklerini bilmezler, demektir.

 4* F k %,!" 5$ G$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹA" $($ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ $ 4 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ $" R

"Ey habÎbim, muhakkak senin için minnetsiz ve tßkenmez ecir vardĹr."

RasulĂźllah'Äąn marzĂŽ-i ilâhiyyeye muvafÄąk sa'y ve gayretine tĂźkenmez ecir olduÄ&#x;unu beyanla Ĺ&#x;eriatÄąna tebaiyyet eden âhâd-Äą Ăźmmetine dahi tĂźkenmez ecir olduÄ&#x;una iĹ&#x;aret olunmuĹ&#x;tur. Bu ayet KureyĹ&#x; kavminin RasulĂźllah'a isnâd ettikleri cinneti nefyetmiĹ&#x;tir.


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

k @ $ fk % 7%  8$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ C â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź   $ $

163

"Muhakkak ya Ekreme'r-RusĂźl, sen ahlâk-Äą azĂŽme sahibisin. Sen mecnĂťn deÄ&#x;ilsin."

Zira sen ahlâk-Äą hamide sahibisin. Her kim ki ahlâk-Äą hamide sahibi ola, mecnun olmaz. Binaen aleyh, sen mecnun deÄ&#x;ilsin, demektir. Ä°bn Abbas Hazretlerinden rivâyet olunduÄ&#x;una nazaran, huluk-i azĂŽm ile murad, din-i mĂźbĂŽndir143. Buna gĂśre mana: "Ey HabĂŽbim, sen dĂŽn-i azĂŽm Ăźzeresin" demektir. Vâcib Teâlâ (buyuruyor ki):

  4% *I% " !$ " â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź4 ? $ h % $ h I% $ +$ % % e$ % " % "

"Ya Ekreme'r-RusĂźl, mĂźĹ&#x;rikler sana cinnet isnad etmekten utanmayÄąnca yakÄąnda sen ve o kâfir bilirsiniz ki, cinnete mĂźbtela olan hanginizdir?â&#x20AC;? MeftĂťn (W2 ) mecnun manasÄąnadÄąr. 'Ey HabĂŽbim, sen ve senin hasÄąm-

larÄąn yakÄąnda ahirette cĂźmle hakâyÄąkÄąn meydana çĹktÄąÄ&#x;Äą zamanda mecnunun hangi fÄąrkada olduÄ&#x;unu bilirsiniz. FÄąrka-i Ä°slâm'da mÄądÄąr, yoksa fÄąrka-i kĂźffarda mÄądÄąr? Elbette bilinir, demektir. Vâcib Teâlâ, RasulĂźllah'a mecnun diyen kâfirler bu dĂźnyada veyahut ahirette mecnunun kim olduÄ&#x;unu bileceklerini beyanla RasulĂźnĂź tesliye etmek Ăźzere (buyuruyor ki):    

   $ 1I$ )" !% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% $ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ *$ .% $ /   $ " $ Z ;$ " !$  % $ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ *$ .% â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$  H$ 4 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"Ey Nebiyy-i Muazzam, senin Rabbin yoldan çĹkan ve doÄ&#x;ru yola sĂźluk edenleri herkesten ziyade bilir."

Yani, Rabbin Teâlâ doÄ&#x;ru yoldan çĹkan mecnun kâfirleri ve tarĂŽk-i hakka sĂźluk eden ukalâ-i mĂź'minini de bilir ve herkesin haline gĂśre cezasÄąnÄą verir. Sen onlarÄąn sĂśzlerine mahzun olma, demektir. Bu surette hidayette olanlarÄąn dalalette olanlara itaatleri caiz olmadÄąÄ&#x;ÄąnÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

     $ e â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ !% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źs :% $ +$

"Ya Ekreme'r-RusĂźl, seni tekzĂŽb edenlere itaat etme." 143

RâzĂŽ, TefsĂŽruâ&#x20AC;&#x2122;l-KebĂŽr, XXX, 71.


164

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

HabĂŽbim, sen itaatte, onlar dalalette olunca, sen onlara itaat etme.

  4* $ %,. 1" % +$ % . 1" :% *" $ â&#x20AC;Ť _ ×?â&#x20AC;Ź$

"O Kâfirler isterler ki sen onlara mßdârâ etsen de, onlar da sana mßdârâ etseler."

Ey HabĂŽbim, seni tekzĂŽbeden kâfirlere sen itaat etme, sen onlara mĂźlayim bulunma. Zira onlar sana mĂźlayim gĂśrĂźnmekle seni aldatmak isterler. Vâcib Teâlâ, RasulĂźnĂźn ahlâk-Äą hamĂŽde sahibi olduÄ&#x;unu, ahlâk-Äą zemĂŽme sahiplerinin turuklarÄąna itaatten nehy etmek Ăźzere (buyuruyor ki):



  ? k ! ,$  &k ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹT 5$ kBâ&#x20AC;Ť !×?â&#x20AC;Ź.$    ? k )5$ \k  $ Z â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% s"  :% ($ $

"Ey habĂŽbim, sen çok yemin eden re'y-i hakĂŽr sahiplerine itaat etme ki, onlar diÄ&#x;er insanlarÄą ayÄąplayÄącÄą ve fesat için âherlerine sĂśz getiricidir."

Ă&#x2021;ĂźnkĂź kĂźfĂźrden sonra yalan ve çok yemin ve ifsat için nâs arasÄąnda sĂśz taĹ&#x;Äąmak, evsaf-Äą zemĂŽme sahipleri, dĂźnyevĂŽ, uhrevĂŽ daima mazarrat ĂŽkaÄąna sebep olduÄ&#x;undan, bu vasÄąflarÄą taĹ&#x;Äąyan kimselerin Ĺ&#x;erlerinden sakÄąnmak lazÄąm olduÄ&#x;una iĹ&#x;aret için Cenâb-Äą Hak bu gibilere itaatten sarahaten nehyetmiĹ&#x;tir. Vâcib Teâlâ mĂźĹ&#x;riklerin evsaf-Äą mezmĂťmelerinden bazÄąlarÄąnÄą beyandan sonra, diÄ&#x;er bazÄąlarÄąnÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

   ? k C B$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$  K 1$ 8" $ Zk e I% %    ? k N â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 1k I$ 8" 5% g$ "  Xk â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, 5$ "

"HayrÄą Ĺ&#x;iddetle men' edici, gayra zulmedici, çok gĂźnah iĹ&#x;leyici, tabiatÄą katÄą ve ahlâkÄą kĂśtu olup, Ĺ&#x;u beyan olunan çirkin sÄąfatlardan sonra maye-i asliyesi nâ-meĹ&#x;ru hareketten hâlĂŽ olmayan kimseye itaat etme." Ĺ&#x17E;u beyan olunan kĂśtĂź sÄąfatlarÄąn cĂźmlesinden veled-i zinâ olmak daha

kĂśtĂź olduÄ&#x;una iĹ&#x;aret için zenĂŽm (4@) sÄąfatÄą, baâ&#x20AC;&#x2122;de zâlike (â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź7 kelimesiyle diÄ&#x;erlerinden ayrÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr.

-)

Bu ayet VelĂŽd bin MuÄ&#x;ĂŽre hakkÄąnda nazil olmuĹ&#x;tur. Zira VelĂŽd mal ve evladÄąna maÄ&#x;rur olarak oÄ&#x;ullarÄąnÄą ve akrabasÄąnÄą islâm'a girmekten men ederdi.144 Cenâb-Äą Hak (buyuruyor ki):

144

RâzĂŽ, TefsĂŽruâ&#x20AC;&#x2122;l-KebĂŽr, XXX,74; KâdĂŽ BeydâvĂŽ, 752; NesefĂŽ, Medârik, IV, 1290.


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źaâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,:â&#x20AC;Ť ×?×?â&#x20AC;Ź/    I:% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť   ×?â&#x20AC;Ź k 5 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹK$ 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź Yâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź O $ , $ $ aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " $ $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ 4" $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % $ $ $ $ $% $ "$ $     $   $(â&#x20AC;Ť"×?â&#x20AC;Ź

165

"Yâ Ekreme'r-RusĂźl, o kâfir, mal ve çok evlat sahibi olup bizim ayetlerimiz o kâfir Ăźzerine okunduÄ&#x;unda, bu okunan ayetler geçen Ăźmmetlerin yalanÄądÄąr dediÄ&#x;inden dolayÄą itaat etme."

HabĂŽbim, sen bu kâfir leĂŽme itaat etme. Zira kâfir, mal ve çok evlat sahibi olduÄ&#x;undan dolayÄą senin nĂźbĂźvvetini ve benim vahdaniyetimi inkâr eder, demektir. Vâcib Teâlâ kâfirlerin ahlâk-Äą mezmĂťmelerinden dolayÄą cezalarÄąnÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 %Yg   * â&#x20AC;Ť   ×?â&#x20AC;Ź/! ,

"% " $$ % % $$

"Biz yakĹnda o kâfirlerin burnu ßzerine alamet koyarĹz."

Ĺ&#x17E;u kĂśtĂź sÄąfatlar kendinde bulunan kâfirin burnu Ăźzerine ateĹ&#x;le daÄ&#x;lar, alamet yaparÄąz ki, o alametle ehli mahĹ&#x;er nazarÄąnda o kâfirin RasulĂźllah'a eza eden kâfir olduÄ&#x;u herkesçe malum olur. Vâcib Teâlâ malÄą ve evladÄą imtihan için ihsan ettiÄ&#x;ini beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki):

 â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ , 5% h" $ â&#x20AC;Ť!*×?â&#x20AC;Ź% $ 2" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹK" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹSF  , d$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źoâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % C$ *" $ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹCâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ -$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC$ *" $ $ â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ " .â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ )

  ? $ - h" 5%

"Muhakkak Biz 'Ă&#x201A;zĂŽmu'Ĺ&#x;-Ĺ&#x;an ehl-i Mekke'yi mĂźbtelâ kÄąldÄąk. Nitekim mahĂťd bahçe sahiplerini mĂźbtelâ kÄąldÄąÄ&#x;ÄąmÄąz gibi. Zira bahçe sahipleri yemin ettiler ve dediler ki, bahçenin meyvesini geceden devĹ&#x;irmiĹ&#x; olduklarÄą halde sabaha dâhil olurlar."

Ashab-Äą cennet ile murad, Yemen'de San'a civarÄąnda bir bahçe sahipleridir. Ä°Ĺ&#x;te meĹ&#x;hur bahçe sahipleri nimetin Ĺ&#x;ĂźkrĂźnĂź eda etmemek, pederlerinin yaptÄąÄ&#x;ÄąnÄą kerih gĂśrerek hile dĂźĹ&#x;ĂźnmĂźĹ&#x; olduklarÄąndan yemin ettiler. 145

145

RâzĂŽ, TefsĂŽruâ&#x20AC;&#x2122;l-KebĂŽr, XXX,77; KâdĂŽ BeydâvĂŽ, 752; NesefĂŽ, Medârik, IV, 1291.


166

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

  4* $ %,m" I$ " $ ($ $

"FukaranÄąn hakkÄąnÄą ayÄąrmadÄąlar." Veya "inĹ&#x;allah ( Onun için Allah onlarÄą meyus etmiĹ&#x;tir.

â&#x20AC;ŤÂ&#x192;×?â&#x20AC;ŹAâ&#x20AC;Ť )×?â&#x20AC;Źdemediler."

Vâcib Teâlâ bahçenin harap olmasĹnĹn keyfiyetini beyan etmek ßzere (buyuruyor ki):

D" -$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ +$   4* $ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ " $ $ \â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ +$ $ !% b ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC$ " .% $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ e H$ " 5 vl b ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹY $  hâ&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$   

"OnlarÄąn yemin edip fukaranÄąn nasibini istisna etmemeleri Ăźzerine o bahçe Ăźzerine Rabbin Teâlâ bir nev'i azabÄą tavaf etti. Hâlbuki bahçe sahipleri uykuda idiler. Sabah vakti gĂśrĂźldĂź ki bahçe, ĂźzĂźmĂź bozulmuĹ&#x; baÄ&#x; gibi olmuĹ&#x;tu." BĂźtĂźn yapraÄ&#x;Äą vesairesi yanmÄąĹ&#x;, mahvolmuĹ&#x; bir harabe olarak gĂśrĂźlmĂźĹ&#x;tĂźr.

Taif (fTâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źq), gece gezen Ĺ&#x;eye denir. KĂśtĂź niyetleri neticesi ne oldu-

Ä&#x;unu bilmeyerek:

I% ," â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% 4" â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź% N $  $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź1% G" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4 $â&#x20AC;Ť   ×?â&#x20AC;Ź ? $ - h" 5% â&#x20AC;Ť×? " ×?â&#x20AC;Ź $ ,$ I$ +$ " " "    $ 5 Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$

"Sabah vakti bahçe sahiplerinin bazÄąlarÄą bazÄąlarÄąna nidâ ettiler ve dediler ki, eÄ&#x;er devĹ&#x;irmek isterseniz, kuĹ&#x;luk vakti bahçenize gidin."

Vâcib Teâlâ kimseye duyurmaksĹzĹn bahçeye gittiklerini beyan etmek ßzere (buyuruyor ki):

â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź%  $ $ $ *" " â&#x20AC;Ť)×? ×?â&#x20AC;Ź$ , $ 7% 1" $ ($ 4" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  4* ? $ I% +$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źg$ I$ $ .% $ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;ŹU% $ $ C" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$ " " $ "     l â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;Ź5

"BaÄ&#x; sahipleri beynlerinde vaki' olan mukavele Ăźzerine, gizler olduklarÄą halde baÄ&#x;larÄąna gittiler ve baÄ&#x; bozumunu kimseye sĂśylemediler. Sizin Ăźzerinize baÄ&#x;a muhtaç fukaradan hiç kimse girmesin."


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

167

YĂźz vermeyin, kimseye duyurmadan gidelim, toplayalÄąm, taksim edelim. Vâcib Teâlâ Ĺ&#x;u tasavvur Ăźzerine kuĹ&#x;luk vakti baÄ&#x;a gittiklerini beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:

 k   $ Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2$ " $  $ â&#x20AC;Ť " ×?â&#x20AC;Ź1$ G$ $

"Onlar kuĹ&#x;luk vakti fukarayÄą men etmek Ăźzere baÄ&#x;a gittiler" demektir. Hard

(%() men' manasÄąnadÄąr. BaÄ&#x; sahipleri gece inen azap sebebiyle

harap olduÄ&#x;unu bilmeyerek, fukarayÄą men eylemek kastÄą Ăźzere kuĹ&#x;luk vakti suratle baÄ&#x;a gittiler, demektir.

    *_'â&#x20AC;Ť|×?â&#x20AC;Ź$ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť '*×? ×?â&#x20AC;Ź%â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź.$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ H$ â&#x20AC;Ť !×?â&#x20AC;Ź$ +$

"Vakta ki baÄ&#x;Äą harap olmuĹ&#x; gĂśrdĂźlerse, biz yolu Ĺ&#x;aĹ&#x;ÄąrdÄąk, yanlÄąĹ&#x; geldik, dediler." Sonra dĂśnĂźp baÄ&#x;Äąn kendi baÄ&#x;larÄą olduÄ&#x;unu bilerek, fukarayÄą menetmek kast ettiklerinden dolayÄą Allah-u Teâlâ kĂśtĂź niyetlerine ceza olarak baÄ&#x;Äą harap ettiÄ&#x;ini bilince:

  4* $ 5 % % -" 5$ % -" C$ Z" $

"Belki biz baÄ&#x;Äąn nimetinden mahrumuz, dediler." Bu bizim gĂźnahÄąmÄązÄąn cezasÄądÄąr.

Vâcib Teâlâ bahçe sahiplerinin muhaverâtĹnĹ hikâye tarikiyle beyan etmek ßzere (buyuruyor ki):

  4* % $ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 2$ $ - % e $ :% ($ *" $ " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ Z" 2% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ " $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ " )% 

"OnlarÄąn akÄąlda ziyade olanÄą dedi ki: Ben demedim mi size? KeĹ&#x;ke inĹ&#x;allah deseydiniz, veyahut Cenâb-Äą Hakk'a tesbih etseydiniz." Yani, biraderlerine, evvelce bunu yapmak doÄ&#x;ru olmadÄąÄ&#x;ÄąnÄą baĹ&#x;larÄąna vurmak suretiyle, 'ben size Allah-u Teâla'ya tesbih ederek fukarayÄą menetmek Ăźzere terettĂźp eden gĂźnahÄąnÄąza tevbe ile azaptan kurtulsanÄąz daha iyi olur demedim mi' dedi. O zaman sĂźratle tesbih etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;Ź,$ H 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź     $ !â&#x20AC;ŤÂ&#x192;×?â&#x20AC;Ź e $ $ -$ " % â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź%â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2$

"Onlar, biz Rabbimizi zulĂźmden tenzih ederiz. Zira muhakkak olarak bizler zalimleriz, dediler."


168

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Vâcib Teâlâ bahçe sahiplerinin sÜzlerini ve cereyan-Ĺ ahvali beyan etmek ßzere buyuruyor ki:

 4* $ 5% $ $ I$ $ Â&#x160;k 8" $  $ " )% |% 8" $ Z$ $ 2" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ +$

"Ĺ&#x17E;u felakete sebep kendi cĂźrĂźmleri olduÄ&#x;unu itiraf edince, birbirlerine levm eder olduklarÄą halde tevcih-i hitap ettiler." Birisi diÄ&#x;erine, bu hileleri sen ĂśÄ&#x;rettin, bu felakete sen sebepsin, bu kabahat sendendir, sen Ĺ&#x;unu dedin, ben bunu dedim gibi kahretmek, insanlarda âdettir.

Vâcib Teâlâ, bu cßrßmlerini pek bßyßk addettiklerini beyan etmek ßzere (buyuruyor ki):

  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ e H$ â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť)×? ' ×?â&#x20AC;Ź$ ," 5 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź7$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ $ 1 % 4" $â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;Ź,$ _ H$ $    $ Gâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹY$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;Ź,$ $ " $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź%â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2$ " R"  4* $ % Gâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹH$

"Onlar, ey bizim helakimiz, vay bizim halimize! Biz nida eder, sana çaÄ&#x;ÄąrÄąrÄąz. Zira biz haddimizi tecavĂźz ettik, biz taÄ&#x;ĂŽlerden olduk. Ă&#x153;mĂŽd ederiz ki bizim Rabbimiz yakÄąn vakitte, harap olan bahçemize bedel daha hayÄąrlÄąsÄąnÄą bizim için halk eder. Zira biz Rabbimizden hayÄąr isteyiciyiz, dediler." Hulasa malÄą, evladÄą Allah-u Teâlâ imtihan için verdiÄ&#x;i ve eÄ&#x;er hayra sarf ederse faydasÄąnÄą gĂśreceÄ&#x;ini ve eÄ&#x;er Ĺ&#x;erre sarf ederse akÄąbet helak olacaÄ&#x;ÄąnÄą ve eÄ&#x;er Ĺ&#x;erden tevbe ederse, tevbesinin kabul olunacaÄ&#x;Äą bu ayetlerden anlaĹ&#x;ÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr.

Vâcib Teâlâ bundan evvelki ayetlerin ahkâmĹnĹ icmalen beyan etmek ßzere (buyuruyor ki):

 4* q $ !% $ 8" $ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź%Câ&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ *" $ r â&#x20AC;Ť×? "×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ = 7 (â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Źoâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ 8$ $ $ oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź O % $ 8$ " â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź$  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ % $% $

â&#x20AC;&#x153;Ä°Ĺ&#x;te azab-Äą dĂźnya bĂśylece olur. Zât-Äą UlĂťhiyetime yemin ederim ki, bilmiĹ&#x; olsalar, azab-Äą ahiret daha bĂźyĂźktĂźr.â&#x20AC;?

Ey Mekke ahalisi! Ă&#x201A;silerin halini ve dĂźnyada azaplarÄąnÄą gĂśrdĂźnĂźz; EÄ&#x;er siz de isyanÄąnÄąza devam ederseniz size de bu dĂźnyada bĂśylece azap gelir, demektir. Ve ilâ-yevmi'l-kÄąyâm gelecek insanlarÄąn cĂźmlesine de bu hitap Ĺ&#x;amildir. Bu gibi vesâyâdan herkesin hisse-mend olmasÄą lazÄąmdÄąr. Zira bu misilli geçmiĹ&#x; vakalarÄą beyandan maksat, herkesi insaf ve ibrete davet etmektir.


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

169

Vâcib Teâlâ mßcrimlerin hallerini beyandan sonra, salih olanlarĹn hallerini beyan etmek ßzere (buyuruyor ki):

 U I! "  4 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź   8 ,â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź    iâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, A$ " )e H$ 1$ ,"   $ %

"Muhakkak muttakiler için Rableri indinde telezzĂźz edecekleri cennetler vardÄąr." Yani kĂźfĂźr ve sair gĂźnahtan kaçĹnan kimseler için Rablerinin hazinesinde hazÄąrlanmÄąĹ&#x;, nimeti bol cennetler vardÄąr.

ittika, gĂźnahtan sakÄąnmak; muttakĂŽ, gĂźnahtan kaçĹcÄą demektir. Bu ayet nazil olunca, kâfirler mĂźminlere 'biz dĂźnyada mal ve servet cihetinden sizden efdaliz, ahirette dahi sizden efdal ve zengin olacaÄ&#x;ÄąmÄązda Ĺ&#x;Ăźphe yoktur' demiĹ&#x;lerdi. Vâcib Teâlâ kâfirlerin bu sĂśzleri Ăźzerine, onlarÄą ret için (buyuruyor ki):

   4* F $ !% â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% -" :$ v$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ t â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$   O $ 5 d" !% " â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$  $ ! " !% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ% 8$ d" ,$ +$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ " "

"Biz MĂźslĂźmanlarÄą kâfirler gibi kÄąlamayÄąz. Sizin için ne oldu ki MĂźslimlerle mĂźsavi olduÄ&#x;unuza hĂźkmedersiniz?" Ă&#x2021;ĂźnkĂź muti' olan bir kimsenin asi olan bir kimseye Allah'Äąn in'am ve ihsanÄąnda mĂźsâvi olmasÄą caiz olmaz. Zira âbid ibadetinin mĂźkâfatÄąnÄą ve asi de isyanÄąnÄąn azabÄąnÄą gĂśrmek, ayn-Äą adalet olduÄ&#x;undan bunun hilafÄąna mĂźsavat ayn-Äą zulĂźmdĂźr ve hikmet-i teklife muvafÄąk olan da budur. MĂźcrim, kâfir mukabilinde zikrolunduÄ&#x;u cihetle Muslim, mĂźmin, fâsÄąka

da Ĺ&#x;amildir. EI-mĂźslimĂŽne ()?.â&#x20AC;Ť )×?â&#x20AC;ŹlafzÄąnÄąn elif-lâm ile vĂźrudu istiÄ&#x;raka delalet ettiÄ&#x;i cihetle, velev fasÄąk olsun her ferd-i MĂźslime Ĺ&#x;amildir. Binaen aleyh mĂźmin fasÄąk olsa dahi kâfir olmaz.

Vâcib Teâlâ kâfirlerin 'biz dĂźnyada rahat olduÄ&#x;umuz gibi ahirette dahi mĂźminlerden iyade rahat oluruz, mĂźminlere mĂźsavi oluruz' diyerek hĂźkmetmelerinin bir delile mĂźstenit olmadÄąÄ&#x;ÄąnÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

   4 F $ g$ :$ â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ $ / + â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ 4 â&#x20AC;Ť   ×?â&#x20AC;Ź4* ? $ % H% 1" :$ / + oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź l I$ â&#x20AC;Ť×&#x203A; " ×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ " $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " %

"Yoksa sizin için bir kitap nazil oldu da o kitaptan okuyorsunuz ve sizin için istediÄ&#x;iniz Ĺ&#x;eyin olacaÄ&#x;ÄąnÄą o kitaptan alÄąp da mÄą hĂźkĂźm veriyorsunuz."


170

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

TahayyĂźr, (/), bir Ĺ&#x;eyin hayÄąrlÄąsÄąnÄą alÄąp diÄ&#x;erini terk etmektir.

Vacip Teâlâ delilsiz hĂźkmedenleri tevbih ettikten sonra diÄ&#x;er nev'ile tevbih etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  4* F $ !% â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% -" :$ â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ 4 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹS?  !$ U " â&#x20AC;Ť "*  ×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹSl <$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$  $ $ 4l â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ " " "

"Yoksa sizin için bizim Ăźzerimizde Ĺ&#x;iddetli ve yevm-i kÄąyamete kadar devamlÄą yemin mi var ki, arzunuz vechi Ăźzere hĂźkme cesaret ediyorsunuz?" Ey mĂźĹ&#x;rikler, dĂźnyada olduÄ&#x;u gibi ahirette dahi refah ve saadet Ăźzere olacaÄ&#x;ÄąnÄązÄą hĂźkme cesareti nerden alÄąyorsunuz, nasÄąl oluyor ki istediÄ&#x;iniz gibi hĂźkmedersiniz? Ĺ&#x17E;u halde hĂźkmĂźnĂźz batÄąldÄąr. Vâcib Teâlâ mĂźcrimleri ilzam için bazÄą sual irad etmesini HabĂŽbine emretmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  n  B$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$   )% _ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ )% " $ " " l

"Sual et, ya Ekreme'r-RusĂźl, o kâfirlerden ki onlardan hangisi Ĺ&#x;u hĂźkmĂźn ÄąsbatÄąna kefildir?" Ze'ĂŽm (4 @), kefil manasÄąnadÄąr.

Vâcib Teâlâ kâfirlerin davalarÄąnÄą, delil olmadÄąÄ&#x;ÄąnÄą beyandan sonra (buyuruyor ki):

   .   $ 2â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź%Câ&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ 4" â&#x20AC;Ť) " ×?â&#x20AC;Źb'â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ $ T%  â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź:% â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ " +$ n&% ' â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ $ 9% " )% $ " $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"Yani, bu davalarÄąnda yalnÄązlar mÄą, yoksa kendileriyle beraber bu davaya Ĺ&#x;erĂŽk olanlar da var mÄądÄąr? EÄ&#x;er sĂśzleri doÄ&#x;ru ise Ĺ&#x;eriklerini getirsinler de gĂśrelim." Elbette getiremezler. Ă&#x2021;ĂźnkĂź ahirette kâfirle MĂźslĂźmanâ&#x20AC;&#x2122;Äąn mĂźsavi olacaklarÄąna delil yok ki, getirebilsinler. Vâcib Teâlâ, kâfirlerin ahirette rĂźsva olacaklarÄąnÄą beyan etmek Ăźzere Ĺ&#x;Ăśyle buyuruyor:

  7$  4*   k SR 8$ 9â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź ? $ 8 _ $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4$ *" $ 1" % $ uâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ " $ v% T$ â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ *" $ % I$ " $ $ +$ *d% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź SOl  K )% U% .$ :$ .% Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " " " % $ "$

"Yani, onlar mĂźminlere ahirette mĂźsavi veyahut efdal olacaklarÄąnÄą iddia ediyorlar. Sen onlara her hakikatin meydana çĹkacaÄ&#x;Äą gĂźnĂź zikret. O


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

171

gĂźnde onlar huzur-u ilâhĂŽde secdeye davet olunurlar velâkin onlarÄąn gĂśzleri korkucu ve yorulucu ve her taraflarÄąnÄą zillet ve meskenet bĂźrĂźmĂźĹ&#x; olduÄ&#x;u halde onlar secdeye davet olunurlar. Velâkin secdeye kadir olamazlar."

Zira o gĂźnĂźn Ĺ&#x;iddetinden onlar hayretler ve dehĹ&#x;etler içinde ne yapacaklarÄąnÄą bilemezler. MĂźminler nur-u imanla mĂźstaÄ&#x;rak ve kemale maĹ&#x;uk ve sĂźrurla meydana çĹkar, Rablerine secde ederler.

Vâcib Teâlâ kâfirlerin ahirette secdeye davet olunup, secdeye muktedir olamayacaklarĹnĹ beyandan sonra, dßnyada secdeye davet olunduklarĹnĹ beyan etmek ßzere (buyuruyor ki):

 dâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4$ *1"  â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź%Câ&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ 1" 2$  4* $ !% â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ " .% $ * % _ $ "$ %

"Hâlbuki onlar dĂźnyada azalarÄą tam olup, bedenleri saÄ&#x;lam ve namaz kÄąlmaya muktedir olduklarÄą halde dĂźnyada secdeyi câmi' olan namaza mĂźezzinler vasÄątasÄąyla davet olunurlar iken icabet etmezlerdi. Hâlbuki icabetlerine bir mani de yoktu."

Ä°Ĺ&#x;te dĂźnyada namaza icabet etmediklerinden ceza olarak ahirette secdeye davet olunurlar. Velâkin rezil olmak için kudretleri selb olunur. Cemaate gitmek vacip diyenler bu ayet delil diyorlarsa da, ulema-yÄą Hanefiyye indinde cemaatle namaz kÄąlmak vâcib olmayÄąp sĂźnnet-i mĂźekkede olduÄ&#x;u, cemaate gitmeyenler Ĺ&#x;eriat nazarÄąnda mezmumlardÄąr. Vâcib Teâlâ gĂźnahkârlarÄą kÄąyametin Ĺ&#x;iddetiyle korkuttuktan sonra, kendi kahr ve gazabÄąyla korkutmak Ăźzere (buyuruyor ki):

z O  1 -$ " â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź$ ) o% e  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ % " 5$ $ C H" $ +$ % " $ " 5 " )% A% H1" I$ " ,$ $ z  4* ? $ !% $ 8" $ ($

"Yani, onlarÄąn iman etmediklerinden keder etme sen, onlarÄą bize havale et. Zira Biz, onlarÄą, sana iman etmeyip, Kur'ân-Äą tekzip ettikleri için intikam almaya kâfiyiz. DĂźĹ&#x;manlarÄąn hallerinden mahzun olma. Biz onlara bilmedikleri cihetten, onlara derece derece azap gĂśndeririz." Ä°stidrâc, her ne zaman gĂźnah iĹ&#x;lerlerse Allah-u Teâlâ nimetlerini çoÄ&#x;altÄąp, onlarÄąn da o gĂźnaha istiÄ&#x;farÄą ve nimete Ĺ&#x;ĂźkrĂź unutmalarÄądÄąr.

Vâcib Teâlâ asilerin hakkÄąnda nimetin istidrâc olduÄ&#x;unu beyandan sonra, onlara mĂźhlet verdiÄ&#x;ini beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:


172

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

      l I5$ 01" â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ 4 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹO " )% $  5" %â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$

"Ben Kur'ânâ&#x20AC;&#x2122;Äą tekzip edenlere mĂźhlet veririm. Zira benim hileden ibaret olan ihsanÄąm gayet kuvvetlidir." Ben onlarÄąn eceline mĂźsade eder, ĂśmĂźrlerini uzatÄąrÄąm ki gĂźnahlarÄą çok olsun. Zira benim hileye benzer keydim gayet kuvvetlidir. Ehl-i masiyete ĂśmĂźrle ve mal ve mansÄąp ve câhla mĂźsaade edilmiĹ&#x; ve çok zaman terk olunmuĹ&#x;tur ki, bir diyecekleri kalmasÄąn. ki):

Vâcib Teâlâ istidrâc olarak mĂźhlet verdiÄ&#x;ini beyandan sonra (buyuruyor

4* F $ % U$ m" 5% k <" 5$ " 5 )% +$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹA" $â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;Ź% % L$ " :$ " $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ % I% â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ " )% +$ ^% " <$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% .% 1$ ,"  " $â&#x20AC;Ť   ×?â&#x20AC;Ź4* " $ R "

"Yani, onlara hasbeten-lillah tebliÄ&#x; edip, noksanlarÄąnÄą ikmal ile doÄ&#x;ru yola sevketmek Ăźzere kendilerine vaki' olan nasihatini inkâr mÄą ediyorlar? Yoksa tebliÄ&#x; mukabilinde Ăźcret istediÄ&#x;ini mi iddia ediyorlar da bu Ăźcretten dolayÄą ahkâm-Äą Ĺ&#x;erâ&#x20AC;&#x2122;iyyeyi aÄ&#x;Äąr gĂśrĂźyorlar. Yoksa onlar birtakÄąm mugayyebâtÄą biliyorlar da, ona bakarak bulunduklarÄą ahvalin sevap olduÄ&#x;una hĂźkmederek yazÄąyorlar ve mĂźminlerden kendilerinin efdal olduÄ&#x;una hĂźkmedip, kĂźfĂźr ve masiyetlerinde inat ediyorlar." Vacip Teâlâ mĂźcrimlerin mesleklerinin eÄ&#x;ri olduÄ&#x;unu beyandan sonra bu eÄ&#x;ri yolda bulunanlarÄąn yaptÄąklarÄąndan mĂźteessir olmayÄąp sabretmesini RasulĂźne tavsiye etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 hâ&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% :$ ($ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ H  â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;Ź- â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$   * O l %@â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;Ź5$ *$ .% $ 0â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC$ K" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źi* r  -% " â&#x20AC;Ť×? ^ ×?â&#x20AC;Ź % " " $ e$ $ "

"Ey HabĂŽbim, sen evamir-i ilâhiyyeyi tebliÄ&#x; ettikçe kâfirlerin kĂźfrĂźnde inadÄąna mĂźteessif olma. Rabbin Teâlâ'nÄąn hĂźkmĂźne sabret ve onlarÄą muahezede acele etme ve onlara istidrâc kabilinden verilen nimetlere ve Sana nusretin tehirinden mahzun olma ve kavmine azabÄąn alelacele gelmesini istemekte balÄąÄ&#x;a musâhabet eden Yunus(aleyhiâ&#x20AC;&#x2122;s-selâm) gibi olma." Vâcib Teâlâ Yunus Aleyhi's-selamÄąn bazÄą halini beyandan sonra, onun hakkÄąnda vaki olan nimetini beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:

      * l 5% " 5$ *$ .% $ &'â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 8$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ %,$ /e H$ " 5 Sl !$ 8" C /% â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 1$ :$ 4" $â&#x20AC;Ť( ' ×?â&#x20AC;Ź$ *" $

"EÄ&#x;er hazreti Yunus Rabbi tarafÄąndan bir nimet-i azĂŽme vasÄąl olmasa idi, kendi nefsini levm eder olduÄ&#x;u halde ottan ve sudan hâlĂŽ bir mevzi, ya bir ovaya atÄąlÄąrdÄą."


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

173

Ă&#x2021;ĂźnkĂź levlâ (*)nÄąn manasÄą, bir Ĺ&#x;eyin vĂźcudu için âhar Ĺ&#x;eyin mĂźmteni'

olmasÄądÄąr. Ĺ&#x17E;u halde, bu makamda Yunus (aleyhiâ&#x20AC;&#x2122;s-selâm)'a nimetin vusulĂźnden dolayÄą bir sahraya atÄąlmasÄą mĂźmteni' olmuĹ&#x;tur. Vâcib Teâlâ (buyuruyor ki):

    % I$ Aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ -â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źh " +$  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ 5 /% $ 8$ d$ +$ /% _ H$ /

"VasÎ ve risaletle Rabbi ihtiyar eyledi ve her hareketini rĹzâ-i ilâhiyyesine muvafĹk kĹlmakla sulehâ zßmresinden kĹldĹ." etti.

Ve kavmine tekrar irsâl buyurdu ve kavmi hakkÄąnda Ĺ&#x;efaatini kabul

Vâcib Teâlâ kâfirlerin ezalarÄąna sabredip, Yunus (aleyhiâ&#x20AC;&#x2122;s-selâm) gibi acele etmemesini RasulĂźne tavsiye ettikten sonra, kâfirlerin husumetlerinin derecesini beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  /% C â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4* $ %*U% $ $ $ â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;Źe  â&#x20AC;Ť*×? ×?â&#x20AC;Ź8% ! $ â&#x20AC;Ť !×?â&#x20AC;Ź$ " . Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źh$ " $â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź$ C$ *U%  >" % $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$  % â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ $ 4" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ $ â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź   4r l *%,d" !$ $

"Ya Ekreme'r-RusĂźl, kâfirler senden Kur'anâ&#x20AC;&#x2122;Äą iĹ&#x;ittikleri zaman gĂśzleriyle seni dĂźĹ&#x;Ăźrmeye yaklaĹ&#x;Äąr ve derler ki, Muhammed (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) elbette mecnundur."

Zira sĂśylediÄ&#x;i sĂśzler cinnĂŽlerin ilkasÄąyladÄąr, derlerdi ve Ĺ&#x;an-Äą NĂźbĂźvvete layÄąk olmadÄąk birtakÄąm iftiralarda bulunurlardÄą. Vâcib Teâlâ kâfirlerin Kur'ân'a bu kelam, mecnun kelamÄądÄąr, demeye cesaretlerini beyandan sonra, Kur'ân'Äąn mecnun kelamÄą olmayÄąp âlemleri Äąslah için taraf-Äą ilâhĂŽ'den vahyolunan bir kelâm olduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

      $ !$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź8$ "  l â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;ŹK ( â&#x20AC;Ť* ×?â&#x20AC;Ź$ .% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ $

"Kur'an olmadĹ, illâ âlemlere va'z u nasihat oldu."

Kur'ân, ayn-Äą hidâyet ve rĂźĹ&#x;d olduÄ&#x;undan, iktida eden bil-umum insanlarÄąn menafi'ine kâfil ve Ĺ&#x;amildir. Kur'ân'a iktidâ edenler matlubuna vasÄąl olurlar ve iktidâ etmeyenler menafi'inden mahrumdurlar. ***


174

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

SURE-Ä° HĂ&#x201A;KKA

!â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź#â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

Mekke-i Mßkerreme'de nazil olan surelerdendir. Elli iki ayeti câmi'dir.

     â&#x20AC;Ť×? ×? "!  ×?â&#x20AC;Ź  "   #  O S% 2 ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź-$ " â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź5$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź $ H" $â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;Ź5$ $  F S% 2 ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź-$ " â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź5$   ? S% 2 ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź-$ " $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"KÄąyamet hangi Ĺ&#x;eydir? Ve kÄąyametin hakikatini sana ne gibi Ĺ&#x;ey bildirdi?" Vukuu muhakkak ve sabit olan her Ĺ&#x;eyin hakikatini ogĂźnde bilinip ve

bilinen Ĺ&#x;eylerin doÄ&#x;ru olacaÄ&#x;Äąna binaen kÄąyamete hâkka (!<â&#x20AC;Ť )(×?â&#x20AC;ŹdenmiĹ&#x;tir.

Vâcib Teâlâ kÄąyametin Ĺ&#x;iddetle vaki olacaÄ&#x;ÄąnÄą beyanla Mekke ahalisini tehdit etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 S $ Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹU$ " â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź l $ $ * % !% N$ D" $  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$

"Kavm-i Semud ve Ad, kiyameti tekzip etti."

Vâcib Teâlâ Ă&#x201A;d ve SemĂťd kavimlerinin helak olduklarÄąnÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 â&#x20AC;Ť×&#x203A;*×? ×?â&#x20AC;Ź%  ." %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$ *!N$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ +$  S Gâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % %  $ 

â&#x20AC;&#x153;SemĂťd kavmi haddini tecavĂźz ederek tuÄ&#x;yan etmeleri sebebiyle ihlak olundular."

TâÄ&#x;iye (!\â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źq), onlarÄą ihlak için hasÄąl olan bĂźyĂźk sadâ ki, Ĺ&#x;iddet ve

kuvvette haddini tecavĂźz ettiÄ&#x;inden, helaklarÄąna sebep olmuĹ&#x;tur. Yahut taÄ&#x;iye (!\â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źq) ile murat, bĂźyĂźk yÄąldÄąrÄąmdÄąr ki, onlarÄąn helakine sebep olmuĹ&#x;tur.

Vâcib Teâlâ, SemÝd kavminin helakini beyandan sonra (buyuruyor ki):

  S? k :â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ k$ $ 3  â&#x20AC;Ť×&#x203A;*×?â&#x20AC;Ź%  ." %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź l $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5 $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ $ " k

Amma Ă&#x201A;d kavmi haddini geçmiĹ&#x;, gayet soÄ&#x;uk rĂźzgârla ihlâk olundular."


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

175

Sarsar(), gayet soÄ&#x;uk ve soÄ&#x;ukluÄ&#x;u bir dereceye varmÄąĹ&#x; ki, do-

kunduÄ&#x;u yeri yakÄącÄą, demektir. Ĺ&#x17E;iddette nihayete varmÄąĹ&#x;, ĂślçßsĂź ve tartÄąsÄą yok demektir. Derecede haddini geçmiĹ&#x; manasÄąna olan âtiye (!/â&#x20AC;Ť ) ×?â&#x20AC;Źile tavsif olunmuĹ&#x;tur.

k  s  )  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź.g

c ? $ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź + *Uâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0I+ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5* â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź ? k â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹSCâ&#x20AC;Ť! ×?â&#x20AC;ŹN aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " $ $ " $ " $ $$ R % % $ $ $ $ $ $ $$ $ " $ " "$ $ $ $  $

sĂźn.â&#x20AC;?

â&#x20AC;&#x153;Sen, Ă&#x201A;d kavmini o gece ve gĂźndĂźzlerde yere serilmiĹ&#x; ve ĂślmĂźĹ&#x; gĂśrĂźr-

146

Allah-u Teâlâ onlar ßzerine fasĹlasĹz yedi gece ve sekiz gßndßz rßzgârĹ musallat kĹldĹ.

  SF k $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź7$ Zk g" C$ Bâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % d$ " $â&#x20AC;Ť) " ×?â&#x20AC;Ź% C $â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$

"Keen (sanki) onlar yĂźzleri ĂźstĂźne dĂźĹ&#x;mĂźĹ&#x; ve baĹ&#x;larÄą kesilmiĹ&#x; hurma aÄ&#x;açlarÄą gibiydiler."

Zira yere yÄąkÄąlmÄąĹ&#x; olan hurma aÄ&#x;açlarÄąnda eser-i hayat ve neĹ&#x;vĂźnema olmadÄąÄ&#x;Äą gibi, bunlarda da eser-i hayat yoktur.

  Sk 2â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ " 5 )% $ 0:$ Z" )$ +$ $ "

"Sen onlardan baki kalmÄąĹ&#x; bir kimse gĂśrebilir misin?" Elbette gĂśremezsin. Vâcib Teâlâ kÄąyametin bĂźyĂźklĂźÄ&#x;ĂźnĂź inkâr edenlerin hallerini beyandan sonra, diÄ&#x;er mĂźnkirlerin hallerini beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 g$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źiâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź   SF  L$ Yâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$  :$ 6" !% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ /% $ " 2$ " 5$ $ 4% *" $ " + &$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹA$ $ â&#x20AC;&#x153;Firavun ve Firavun'dan evvel geçenler ve MĂź'tefik (â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź2/_ ) isminde

olan karyeler ahalisi masiyetle geldiler."

MĂź'tefik (â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź2/_ ), Lut (AS)'Äąn karyesidir. HâtÄąeh (!~qâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$), kÄąyameti in-

kâr ve peygamberi tekzip gibi gßnahlardĹr.

MĂźellif burada Ăśnce açĹklama cĂźmlesi olan â&#x20AC;&#x153;Allah-Ăź Teâlâ onlar Ăźzerine fasÄąlasÄązâ&#x20AC;Śâ&#x20AC;? cĂźmlesini, sonra ayetin meali olan â&#x20AC;&#x153;sen â&#x20AC;&#x2DC;Ă&#x201A;d kavmini o gece ve gĂźndĂźzlerdeâ&#x20AC;Śâ&#x20AC;? cĂźmlesini zikretmiĹ&#x;tir. Biz bu cĂźmlelerin yerini deÄ&#x;iĹ&#x;tirerek Ăśnce meali, sora açĹklamayÄą getirdik. (D.A)

146


176

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Vâcib Teâlâ Firavun'un ve kavm-i Lut'un gĂźnah iĹ&#x;lediklerini icmalen beyandan sonra, onlarÄąn gĂźnahlarÄąnÄą tavsif etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  SR â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹH$ =R $ 7" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ .% $ 7$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ +$  )e H$ a* $ % H$ â&#x20AC;Ť "*×?â&#x20AC;Źh$ 8$ +$ $ " "

"Firavun ve emsali kâfirler Rableri'nin gĂśndermi��&#x; olduÄ&#x;u Resule isyan ettiler de Rableri de onlarÄą Ĺ&#x;iddetle ahzetti." Râbiyeh (!â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź, ziyade ve Ĺ&#x;iddet manasÄąnadÄąr.

Vâcib Teâlâ Firavun ve emsali Ĺ&#x;iddetle muaheze olunduklarÄąnÄą beyandan sonra, muazzeb olan Ăźmmetlerin azabÄąnÄą aynen beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

$ â&#x20AC;Ť !×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź ' â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ $ 8 :$ $ =R $ â&#x20AC;Ť " ×&#x203A;â&#x20AC;Ź:$ " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ $ 8$ d" ,$  

 S?  $ Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źd$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+ " â&#x20AC;Ť×?×&#x203A;â&#x20AC;Ź % ,$ " !$ $ &% ' â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ " â&#x20AC;Ť<×? ×?â&#x20AC;Ź$ Y   Sl â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ 4l K% %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $

"Hazreti Nuh vakasÄąnda bĂźtĂźn sularÄąn tuÄ&#x;yân ettiÄ&#x;i zaman Biz AzĂŽmu'Ĺ&#x;Ĺ&#x;ân sizi su Ăźzerinde yĂźrĂźyen gemide gĂśtĂźrdĂźk. Sizi Hazreti Nuh (AS)'Äąn gemisinde gĂśtĂźrmekliÄ&#x;imizdeki hikmet, o mukaddimeyi Bizim size bir nasihat kÄąlmaklÄąÄ&#x;ÄąmÄąz ve onu hÄąfzedici kulaklarÄąn hÄąfzetmesiyle sonra gelenlere bir ibret olmasÄądÄąr." Vâiyeh (! â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;Ź, bir Ĺ&#x;eyi hÄąfzedici manasÄąna olduÄ&#x;undan kulak vâiye ile

tavsif olunmuĹ&#x;tur.

Vâcib Teâlâ bu surenin bidayesinden buraya kadar, kÄąyametin Ĺ&#x;iddetini tekzĂŽb eden Ăźmmetlerin bazÄąlarÄąnÄąn dßçar olduÄ&#x;u azabÄą beyandan sonra, bĂźyĂźk vukuatÄą beyan etmek Ăźzere:

 Sl g$ " C$ H*hâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+ $  %C â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹI$ â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź1% +$ aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % $ d " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ Q% H" $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;ŹD $ ! % $   ? =l 1$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź _ $  SR â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź   =R 1$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $

"Ä°srafil tarafÄąndan sura bir kere ĂźfĂźrĂźlmekle ĂźfĂźrĂźlĂźnce yerler ve daÄ&#x;lar kudret-i ilahiyye veyahut zelzele ile veya bir melek vasÄątasÄąyla yerlerinden ayrÄąlÄąp havada gĂśtĂźrĂźlĂźp de onlardan bazÄąlarÄą bazÄąlarÄąna çarpÄąlÄąp her biri toz ve kum haline geldiÄ&#x;i zamanda vaki olacak Ĺ&#x;eyler vaki olur."


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Nefha

(!2)

177

ile murat, âlemin harap olmasĹna sebep olan birinci

nefhadÄąr. Huml (#() ile murat, yerlerin, daÄ&#x;larÄąn yerlerinden kaldÄąrÄąlmasÄą-

dÄąr. Dekk (â&#x20AC;Ť ) ×&#x203A;â&#x20AC;Źile murat ise, vurmak ve çarpmak manasÄąnadÄąr. Ĺ&#x17E;u halde yerler ve daÄ&#x;lar huml olundu demek, yerlerinden kaldÄąrÄąldÄą demektir. Fe dukketa dekketen (!â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź%

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹWâ&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź%)

demek, yerler ve daÄ&#x;lar surun sadasÄąndan,

Ĺ&#x;iddetinden birbiriyle vuruĹ&#x;tu, çarpÄąĹ&#x;tÄą; her biri toz olup dĂśkĂźlecektir, demektir.

k    k L 5$ *" $ c )+$ &% ' â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  DU T$ C" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$   ? S% 8$ 2â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹD8$ 2$ $ L5$ *" $ +$ $    ? Sl .â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $

"O gĂźnde bĂźyĂźk kÄąyamet vuku bulur. GĂśk yarÄąlÄąr, o gĂźnde sema kuvvetini kaybetmiĹ&#x;, yÄąkÄąlmÄąĹ&#x;, eczalarÄą birbirinden ayrÄąlmÄąĹ&#x;, intizamÄą bozulmuĹ&#x; bulunur ki, bir daha iltiyam (yaranÄąn kapanÄąp, iyi olmasÄą) kabul etmez."

Vahiyeh (!&â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;Ź, gevĹ&#x;ek ve zayÄąf, kuvvetini kaybetmiĹ&#x; ve intizamÄą

bozulmuĹ&#x; demektir.



 O Sl Câ&#x20AC;Ť! ×?â&#x20AC;Ź$ N$ k L 5$ *" $ )% 2$ *" +$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ e H$ j$ $ Z% ! -" $ $ Oâ&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ b ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹA$ H" $â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ !$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ $ " ' "

"O gĂźnde melekler semanÄąn etrafÄąndadÄąrlar ve Rabbin Teâlâ 'nÄąn arĹ&#x;ÄąnÄą meleklerin fevkinde sekiz melek gĂśtĂźrĂźr." Vâcib Teâlâ âlemin harap olacaÄ&#x;ÄąnÄą ve arĹ&#x;-Äą aâ&#x20AC;&#x2122;layÄą meleklerin gĂśtĂźreceÄ&#x;ini beyandan sonra, o gĂźnde insanlarÄąn hallerini beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  Sl +â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź7$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% ," 5 g" :$ ($ 4* $ ;% $ 8" %: k L 5$ *" $ $ "

"O gĂźnde a'malinizin hesabÄą gĂśrĂźlmek ve sual sorulmak Ăźzere siz, Rabbinize saf baÄ&#x;lamÄąĹ&#x; olduÄ&#x;unuz halde arz olunursunuz ve sizin efâ&#x20AC;&#x2122;alinizden hiç bir Ĺ&#x;ey gizli kalmaz."

  /F " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹI$ â&#x20AC;Ť×? ×&#x203A;â&#x20AC;Źx}% 2" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% xM% ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź.$ a* % U% $ +$ / , ! $  /% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ I$ â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Źc: } %â&#x20AC;Ť " ×?â&#x20AC;Ź5$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5 $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$ $ $ $


178

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

"Amma Ĺ&#x;ol kimse ki, onun amel defteri saÄ&#x; tarafÄąndan verildi. AkrabasÄąna hitap ederek 'gelin benim kitabÄąmÄą okuyun' demekle, onlara sĂźrurunu izhar eder."

 /F " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  uk $ 5% eC $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹD $ eC â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % ," ,$ Â&#x192; $

"Muhakkak dĂźnyada ben zannettimdi ki, hesabÄąma kavuĹ&#x;urum."

Vacib Teâlâ (amel defteri)147 saÄ&#x; tarafÄąndan verilen kimsenin hesabÄąna kavuĹ&#x;tuÄ&#x;unu beyandan sonra bu hesap Ăźzere nail olacaÄ&#x;Äą derecatÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 H Sk T c+ *)+$  Sl Câ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ +% *%2%  S? k â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ Sk , A$ +   S? k ;â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $% $ $ $ $ $

"GĂźzel hesaba kavuĹ&#x;up, kitabÄą saÄ&#x; tarafÄąndan verilince o kimsenin, beÄ&#x;enilmiĹ&#x; olan dirlikten ve meyveleri yiyecek olan kimselere gayet yakÄąn olan bir cennette yaĹ&#x;ar ki, o cennet gayet yĂźksek ve o yaĹ&#x;ayan kimse, o yaĹ&#x;ayÄąĹ&#x;a razÄądÄąr" demektir. Vacib Teala taraf-Äą ilahĂŽden varid olacak taltifi havi emri beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:

 S â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źg$ " â&#x20AC;Ť  ×? ×?â&#x20AC;Ź$(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź+ I% " $ " $â&#x20AC;Ť!×? ' ×?â&#x20AC;Ź$  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹLR , .$ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź% 9â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť *×?â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ " ' $

"Siz dĂźnyada geçen gĂźnlerinizde iĹ&#x;lemiĹ&#x; olduÄ&#x;unuz amelleriniz sebebiyle cennetin meyvelerinden yeyin ve Ĺ&#x;araplarÄąndan için, afiyet olsun" demekle taraf-Äą ilahiden ehl-i cennet taltif olunurlar. Henien (+ &), bir Ĺ&#x;eyin kĂźlfetsiz ve zahmetsiz olmasÄą, boÄ&#x;azdan kolay

geçmesidir. EyyâmĂź'l-hâliye (!â&#x20AC;Ť×?×?â&#x20AC;Ź gĂźnlerdir. Bima esleftĂźm (4W2?, amellerdir.

Qâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź3â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź

ile murat, dĂźnyada geçmiĹ&#x; olan

ile murat, dĂźnyada iĹ&#x;lenilen gĂźzel

Vâcib Teâlâ kitabÄą saÄ&#x; canibinden verilen ehl-i cennetin bazÄą a'mâlini beyandan sonra, defter-i a'mâli sol tarafÄąndan verilen kimselerin ahvâlini beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

147

Metinde bu kelime yoktur. cĂźmlenin anlamÄąnÄąn tamamlanmasÄą için eklenmiĹ&#x;tir. (D.A)


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

179

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ H" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ $  /F " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹI$ â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Źi$ } %â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ , I$ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ a* U+ / â&#x20AC;Ť! ×?â&#x20AC;ŹT  /â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹIâ&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Źc: } â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź5 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź " $ " " % % $$ $ % $ $ $ % " $ $ $   /F " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  $

"Amma Ĺ&#x;ol kimse ki, defter-i a'mâli sol canibinden verildi. Ä°Ĺ&#x;te o kimse 'ne olaydÄą! Benim kitabim verilmeyeydi ve ben de hesabÄąmÄąn neden ibaret olduÄ&#x;unu bilmeyeydim' demekle Äązhar-Äą esef eder." Vacib Teâlâ sĂśzlerinin bakiyesini beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 Uâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹD Câ&#x20AC;Ť)×? ×&#x203A;×?â&#x20AC;ŹI â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź /F " Câ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ " % e, $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ $ .$   /F " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź5$ e, $ ,G" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$   SF $ ;â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ $ $ " $ $ $ $ "$ $  

"Ne olaydÄą, Benim ĂślĂźmĂźm iĹ&#x;lerimin âhiri olaydÄą. Ben bir daha dirilip bunlarÄą gĂśrmeyeydim. Ă&#x2021;ĂźnkĂź benim malÄąm azabÄąmÄą defetmeye bana faide vermedi ve benim saltanatÄąm benden zail oldu. Hiç birinden bir faide gĂśrmedim."

Vâcib Teâlâ taraf-Ĺ ilahÎden onlara olunacak muameleyi beyan etmek ßzere (buyuruyor ki):

4* ? % _ $ - d$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź%N  * ? % _ <% +$  $ 8% " $ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ % H" K$ Sk $  "  +  %N   * % % 7% $    * O % â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% % â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź R H$ K " +$ â&#x20AC;Ť×?×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;Ey melekler, tutun Ĺ&#x;u âsileri, baÄ&#x;layÄąnÄąz boÄ&#x;azÄąndan ve sonra atÄąnÄąz onu cehenneme ve bundan sonra takÄąn onu zencire ki, o zencirin miktarÄą yetmiĹ&#x; arĹ&#x;ÄąndÄąr. O zencire koyunca onu zincire sarÄąn ki, onun harekete mecali kalmasÄąnâ&#x20AC;? demektir. Vâcib Teâlâ âsilerin azaplarÄąnÄą beyandan sonra sebebini beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 #  5 6 ($ 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź    O  â&#x20AC;Ť ×? ×? " ! " ×&#x203A;â&#x20AC;Ź8$ Y ?  @ 8$ " â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź $  $ Â&#x160;_ -% $ ($ $   % " % $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ /% C â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;Muhakkak o âsi Allah-u AzĂŽmĂźâ&#x20AC;&#x2122;Ĺ&#x;-Ĺ&#x;ânâ&#x20AC;&#x2122;a iman etmedi ve fukaraya taam yedirmeye terÄ&#x;ĂŽb etmez.â&#x20AC;? Ă&#x201A;silere tembih için Cenâb-Äą Hâk buyuruyor ki, o kimsenin azab olmasÄąna sebep kuvve-i itikadiyyesinin olmamasÄądÄąr. Zira o kimse azamet-i Ĺ&#x;ân sahibi olan Allah-u Teâlââ&#x20AC;&#x2122;ya iman etmediÄ&#x;i gibi kuvve-i ameliyesi de bozuk-


180

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

tur. Zira o kimse fukaraya taam yedirmez ve yedirmeye raÄ&#x;bet edenlere dahi razÄą olmazdÄą, demektir.

Bu ayette, itikadÄąn en kĂśtĂźsĂź kĂźfĂźr olduÄ&#x;u gibi, gĂźnahlarÄąn enkĂśtĂźsĂź de buhl olduÄ&#x;u beyan olunmuĹ&#x;tur. Vâ esefâ ki, bizim genç fikirlilerimiz ve o Avrupaâ&#x20AC;&#x2122;yÄą taklide yeltenenlerimiz sehâveti zemmle Frenklerin buhlĂźnĂź tahsĂŽn ederek meziyet-i Ä°slâmiyyeyi zemmetmek isterler. Ă&#x2021;ĂźnkĂź esâsât-Äą Ä°slâmiyyenin neden ibaret olduÄ&#x;unu bilmezler. â&#x20AC;&#x2DC;Ä°nsan bilmediÄ&#x;i Ĺ&#x;eyin dĂźĹ&#x;manÄądÄąrâ&#x20AC;&#x2122; fehvasÄąnca Ä°slâmiyetâ&#x20AC;&#x2122;i bilmediklerinden, Ä°slâmiyetâ&#x20AC;&#x2122;e HÄąristiyanlardan daha ziyade dĂźĹ&#x;manlÄąkla iftihar ederler. Ä°slâmâ&#x20AC;&#x2122;Äąn bĂźyĂźkleri bu hususa çok ehemmiyet vermiĹ&#x;, mektep, medrese, cami ve sâire vĂźcuh-i hayrata; hatta Ebuâ&#x20AC;&#x2122;d-Derdâ Hazretleri ailesine, â&#x20AC;&#x2DC;cehennemin zincirinin nÄąsfÄąnÄą imanla çĹkardÄąk, nÄąsf-Äą âharini de itââ&#x20AC;&#x2122;m-Äą taamla çĹkarmayalÄąm mÄą?â&#x20AC;&#x2122;148 buyurduÄ&#x;u mervidir. Vâcib Teâlâ âsilerin azaplarÄąnÄąn sebeplerinden bazÄąlarÄąnÄą beyandan sonra, hâsÄąl olan neticeyi beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

' /% % â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ ($    ? k  " G " 5 ( â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź ? ! $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ )% . $ *" " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź/% $ W$  $ +$ $ ($ $   l 8$ Y $ " l     4q $ 6}% Yâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źg$ " â&#x20AC;Ť×? ( ×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;Allah-u Teâlââ&#x20AC;&#x2122;ya iman etmeyip fukaraya taâm yedirmeye raÄ&#x;bet etmeyince, o gĂźnde, o makamda, onun için yardÄąm ve Ĺ&#x;efaat edecek akrabasÄą olmaz ve onun için yiyecek taâm da bulunmaz, ancak ehl-i cehennemin yandÄąkça onlardan akan sarÄą su ve irinler bulunur ve o irinleri yemez, illâ amden gĂźnah iĹ&#x;leyenler yer.â&#x20AC;? Vâcib Teâlâ kÄąyâmeti ve Ĺ&#x;edâidini ve ehl-i imanÄąn ve ehl-i kĂźfrĂźn kÄąyamette gĂśrecek hallerini beyandan sonra, ahiretin ahvalini bildiren Kurâ&#x20AC;&#x2122;ânâ&#x20AC;&#x2122;a taâ&#x20AC;&#x2122;zĂŽm etmek lâzÄąm olduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

k H a% *U$ $ /Câ&#x20AC;Ť   ×?â&#x20AC;Ź4  F k â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ a* ? $ h :% ($ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ $   4 ? $ h :% â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$   2" %â&#x20AC;Ť ' ×?â&#x20AC;Ź$ +$ % $ " % % % " % " 

â&#x20AC;&#x153;Ben AzĂŽmĂźâ&#x20AC;&#x2122;Ĺ&#x;-Ĺ&#x17E;ân, sizin gĂśrdĂźÄ&#x;ĂźnĂźz ve gĂśrmediÄ&#x;iniz cĂźmle mevcudata yemin ederim ki, muhakkak Kurâ&#x20AC;&#x2122;ân-Äą AzĂŽmĂźâ&#x20AC;&#x2122;Ĺ&#x;-Ĺ&#x;ân KerĂŽm olan RasulĂźn sĂśzĂźdĂźr.â&#x20AC;? 148

Râzi, TefsĂŽruâ&#x20AC;&#x2122;l-KebĂŽr, XXX, 102; NesefĂŽ, Medârik, IV, 1298.


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Felâ uksimß (4.<

181

J) de bulunan Lâ (h) lafzĹ, sĹladĹr; nefiy mana-

sÄąna deÄ&#x;ildir. ManasÄą: â&#x20AC;&#x2DC;Ben yemin ederimâ&#x20AC;&#x2122; demektir. CĂźmle eĹ&#x;ya iki (Ĺ&#x;ey)den hâlĂŽ deÄ&#x;ildir. Ya gĂśrĂźlĂźr veya gĂśrĂźlmez. Fahri RâzĂŽ'nin beyanÄą vechile, Rasul ile murat, CibrĂŽl-i Emin'dir diyenler varsa da, Rasul ile muradÄąn RasulĂźllah olmasÄąnÄą, sonraki gelen ayetlerden ekser-i mĂźfessirĂŽn RasulĂźllah Efendimiz olmasÄąyla tefsir etmiĹ&#x;lerdir. Levh-i mahfuzda izhar buyurduÄ&#x;u cihetle Allah'Äąn KelamÄądÄąr. Levh-i mahfĂťzdan semâya ve semâdan yeryĂźzĂźne indiÄ&#x;i cihetle CibrĂŽI'in kelâmÄądÄąr. Nâsa tebliÄ&#x; ve Kur'an'a imana davet ve nasa hitaben okuduÄ&#x;u cihetle RasulĂźllah'Äąn kelamÄądÄąr. Ĺ&#x17E;u halde Kur'an Allah'in KelâmÄądÄąr, Cibril'in kelamÄądÄąr, RasulĂźllah'Äąn kelamÄądÄąr demek sahih olur.

 9$ a *U$  *. â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5   4* ? $ %,5 6" :% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ R  2$ O kâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " $% $$

"O Kur'ân Ĺ&#x;air sĂśzĂź deÄ&#x;ildir. Hakkaniyete asla iman etmezsiniz, azÄącÄąk bir tasdik ile tasdik etmezsiniz" demektir.

 â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ a *U$  ($  4 O $ â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ :$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ R  2$  O k .â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ " %

"Kur'an, falcÄą sĂśzĂź deÄ&#x;ildir. Sizler Kurâ&#x20AC;&#x2122;ân hakkÄąnda asla tefekkĂźr edip dĂźĹ&#x;Ăźnmezsiniz, kâhin sĂśzĂź demeye devam edersiniz."

  l >," :$   $ !$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź8$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źoe H$ " 5 Z

"Kurâ&#x20AC;&#x2122;ân alemlerin Rabbi'nden yeryĂźzĂźne indirilmiĹ&#x;tir.â&#x20AC;?

Vâcib Teâlâ Kur'ân'Äąn haiz olduÄ&#x;u bazÄą evsafÄą beyandan sonra o Kitab'Äąn tebliÄ&#x;ine memur olan Zât-Äą Ĺ&#x;erif'in yalandan beri olduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

%N   ?  ! " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź/% ," 5 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC$ " 7$ $($  Z  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź2$ $(â&#x20AC;ŤÂ&#x160; "×?â&#x20AC;Ź$ 8" $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ " $ $ a$ * U$ :$ *" $ $ $     p $ : *$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź/% ," 5 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ 8" $ U$ $

"EÄ&#x;er Muhammed (AS) bazÄą sĂśzleri bizim Ăźzerimize yalan olarak sĂśylemiĹ&#x; olsa idi, Biz onu kemal-i kuvvetimizle tutardÄąk ve sonra Biz onun kalp damarlarÄąnÄą keserdik." TekavvĂźl (5>/), iftira manasÄąnadÄąr. VetĂŽn ()/ ), kalpte bir damar

ki, kesildiÄ&#x;i anda o damarÄąn sahibi ĂślĂźr. Buna nazaran mana, eÄ&#x;er Muhammed (aleyhisselam) Bizim vahyetmediÄ&#x;imiz bazÄą sĂśzleri, Bizim Ăźzerimize


182

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

iftira olarak size sĂśylemiĹ&#x; olsaydÄą, Biz onu Kudretimizle tutar ve kalbinde olan can damarÄąnÄą keser, birden ĂśldĂźrĂźrdĂźk, demektir. Vâcib Teâlâ, farz-Äą muhal olarak bĂśyle birĹ&#x;ey zuhur etmiĹ&#x; olsa Allah'Äąn muahazesinden RasulĂźllah'Äą kimsenin kurtaramayacaÄ&#x;ÄąnÄą beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:

 $ /% ," $ 1k $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ " 5 â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% ," 5 â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź+$    $ >Aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ "

"EÄ&#x;er sizin dediÄ&#x;iniz gibi ise, sizden hiçbir kimse, Muhammed'den muahazemi men edecek yoktur."

Vâcib Teâlâ Kur'ân'Äąn iftira olmadÄąÄ&#x;ÄąnÄą beyandan sonra, Kur'ân'Äąn bazÄą menâfi'ini beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

       $ UI !% "  =l $ â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;ŹI$ $ /% C â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$

"Muhakkak Kurâ&#x20AC;&#x2122;ân, Allah'Äąn azabÄąndan korkanlara vaâ&#x20AC;&#x2122;z-u nasihattÄąr.â&#x20AC;?

      $ e â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ 5% " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% ," 5 4 $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% $ 8" ,$ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹCâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$

"Hâlbuki Biz muhakkak biliriz, sizden Kurâ&#x20AC;&#x2122;ânâ&#x20AC;&#x2122;Äą tekzib ediciler vardÄąr."

Zira dĂźnyaya muhabbet ve riyaset kastÄąyla Kur'ân'Äąn hak olduÄ&#x;unu bildiÄ&#x;i halde inkâr edenler mevcuttur. Vâcib Teâlâ Kur'an'Äą inkâr edenlerin hakkÄąnda nedamet ve hasret olacaÄ&#x;ÄąnÄą beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:

    $ +â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ " â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź$ $ =l $ " -$ $ /% C â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$

"Muhakkak Kurâ&#x20AC;&#x2122;ân, iman etmediklerinden dolayÄą, kafirler hakkÄąnda nedamettir.â&#x20AC;?

    U $ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źf_ -$ $ /% C â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$

"Kurâ&#x20AC;&#x2122;ân haktÄąr, kendinde elbette butlan yoktur ve yakĂŽndir. Kendinde asla Ĺ&#x;ek yoktur." Vâcib Teâlâ Ĺ&#x;u nimetin Ĺ&#x;ĂźkrĂźnĂź eda etmek için RasulĂźne tesbihle emretmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 @ 8" â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź$ H  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź3" +$   e$ " $ e $

"Kur'an mßminler hakkĹnda nimet ve kâfirler hakkĹnda hasret olunca, ya Ekreme'r- Rusßl pek bßyßk ve ulu olan Rabbin Teâlâ'nĹn ismini her tßrlß noksanlardan tenzih et.


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

SURE-Ä° MEĂ&#x201A;RÄ°C

183

$â&#x20AC;Ť ×? ×?â&#x20AC;Ź

Mekke-i Mßkerreme'de nazil olan surelerdendir. KĹrk dÜrt ayeti câmidir.

 #     â&#x20AC;Ť×? ×? "!  ×?â&#x20AC;Ź  "    # 5  s? +â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź/$ W$  +â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź$ "    s? k 2â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źoâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  0K â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ l $ % $ " $ $ k $ 8$  Zl b'â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ a$ $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$  ~ O  Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź8$ !$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"Yani bir sâil, kâfirlere vaki olacak azabÄą sual etti. O azap kâfirler içindir ki, gĂśklerin ve nice âlĂŽ makamlarÄąn hâlÄąkÄą ve sahibi olan Allah tarafÄąndan nazil olan azabÄą def edici bir kimse olmadÄą." Bu ayetin sebeb-i nĂźzulĂź, mĂźĹ&#x;riklerden Nadr bin Haris, Ebu Cehil: Yarab, eÄ&#x;er Muhammed (sallahu aleyhi ve sellem)'in dediÄ&#x;i doÄ&#x;ru ise, bizim Ăźzerimize azap gĂśnder, taĹ&#x; yaÄ&#x;dÄąr' demesi Ăźzerine bu ayet nazil olmuĹ&#x;tur.149 RasulĂź istihza ederek demiĹ&#x;lerdir. Meâric (

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź- ),

semâvâttĹr. Melekler

semâvâttan inip çĹktÄąklarÄą için semâvâta meâric denmiĹ&#x;tir.

Vâcib Teâlâ'nÄąn arĹ&#x;-Äą âlâsÄąna meleklerin ne miktarda inip çĹktÄąklarÄąnÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ k * + / $ â&#x20AC;Ť ×? Â&#x2C6; ×?â&#x20AC;ŹS% â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ L ' !" â&#x20AC;Ť~ ×?â&#x20AC;Ź8:$  SF k ,$ $ v$ " $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹV $ !" 7$ % Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź% 1$ U" 5 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź "$ $ % %" " % _ $

"Melekler ve Ruh isminde olan Cibril-i Emin arĹ&#x;-Äą âlâya çĹkarlar. O gĂźnde ki, o gĂźnĂźn miktarÄą ellibin senedir." Yani, yevm-i kÄąyâmette nâsÄąn hesabÄą, hesap ediciler meĹ&#x;gul olsa, elli bin senede nihayet bulur, demektir.

Vâcib Teâlâ kafirlerin vaki olacak azaptan suallerini beyan buyurdu. Lakin bu sual istihza ile olduÄ&#x;undan Rasulullahâ&#x20AC;&#x2122;a arÄąz olan hĂźzĂźn ve elemi tesliye ve sabÄąrla emretmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  Oâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź2$ / C   ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź1 R 8 $ /% C$ " $ $ " )% C â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;ŹR ! A$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR " $ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " +$ R % $$

149

KâdÎ BeydâvÎ, 758.


184

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

"Ya Ekreme'r-RusĂźl, onlar istihza tarikiyle sana azaptan sual edince, sen gĂźzelce sabret, akibet seninledir. Zira, o azabÄą uzak gĂśrĂźrler ve Biz azabÄą yakÄąn gĂśrĂźrĂźz."

Vâcib Teâlâ yakĹn olan azabĹnĹn zamanĹnĹ beyan etmek ßzere (buyuruyor ki):

Z% L$ " $ ($ $    ?  )" 8 " â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź ?  )" !% " â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ &% ' â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % $ d " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4% *â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% :$ $   Z  4% *â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% :$ $ *" $  O )% C$ h %   â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź !  R !$  " % $ l $

"YakÄąn olan azap o gĂźnde olur ki, gĂśk erimiĹ&#x; bakÄąr gibi ve daÄ&#x;lar atÄąlmÄąĹ&#x; renkli yĂźn gibi olurlar. O gĂźnde akraba, diÄ&#x;er akrabasÄąndan soramaz. Halbuki, akraba birbirlerine gĂśsterilir." Ă&#x2021;ĂźnkĂź herkes kendi derdi ile meĹ&#x;gul olduÄ&#x;undan, diÄ&#x;erlerinin halinden sual edemeyeceÄ&#x;i bu ayetten anlaĹ&#x;ÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr. AkrabanÄąn birbirlerine yardÄąm ve Ĺ&#x;efaati, baĹ&#x;Äą selamet olmakladÄąr. BĂśyle Ĺ&#x;art olduÄ&#x;undan, bu ayet Ĺ&#x;efaat hakÄąnda olan ayetlere mĂźnafi deÄ&#x;ildir.

Vâcib Teâlâ akrabalarÄąn birini gĂśrĂźp bildikleri halde, yekdiÄ&#x;erinin hallerinden sormayacaÄ&#x;ÄąnÄą beyandan sonra, sormadÄąklarÄąnÄąn sebebi o gĂźnĂźn tesirinden mĂźtevellid olduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  

 /   / ?  7 $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ / I â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź ?  ,  k L 5 *" $ oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  $ $ " 5 01 I$ " $ *" $ % d" !% " â&#x20AC;Ť* _ ×?â&#x20AC;Ź$ $ $ $ $ $   / ?  d ," % %N ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź8 ! A Q H" $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź+ " 5$ $   / ?  * L" :% I  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź/ I $ h +$ $  R $

"Yani, her gĂźnahkâr kÄąyametin azabÄąndan kurtulmak için sevgili oÄ&#x;lunu ve haremini ve biraderini ve kavm-Ăź kabilesini ki, -o kavim ve kabilesi sevdiklerinden dĂźnyada kucaklarÄąna alÄąrlardÄą- ve yeryĂźzĂźnde olan insanlarÄąn cĂźmlesini azaba bedel verip de, sonra kendi kurtulmak ister ve temenni eder." Ama o gĂźnah sahibi olan kimsenin bu misilli temenniyatÄą muhaldir. Ä°nsanlara lazÄąm olan tedariÄ&#x;i, bu dĂźnyada Allah'Äąn emrine imtisal ederek o gĂźnde kurtaracak esbaba tevessĂźl etmektir. Zira herĹ&#x;ey zamanÄąnda gerektir. ZamanÄą geçtikten sonra kurtulmak çaresini aramak faide etmez.

Vâcib Teâlâ gĂźnah sahibi olan kimsenin azaptan kurtulmak için bĂźtĂźn (her Ĺ&#x;eyini) feda edeceÄ&#x;ini beyandan sonra asilerin arzularÄąnÄąn reddolunacaÄ&#x;ÄąnÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

185

 

 c ? # *$ :$ $ $ " $â&#x20AC;Ť " ×?â&#x20AC;Ź5$ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź% 1" :$   0 F *T   SR â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ > C$   ?c@$ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ C â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹO  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$  c " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ +$ s$ !$ A$ $

"Ey âsĂŽ, senin zannettiÄ&#x;in gibi deÄ&#x;il, zira cehennem, alevlenici ateĹ&#x; sahibi olup, etrafa azalarÄąn ve baĹ&#x;larÄąn derilerini yĂźzĂźp çĹkarÄącÄądÄąr. Ve cehennem imana arkasÄąnÄą dĂśnen ve haktan i'raz eden ve haramdan mal cem edip kese içine koyan kimseleri kendi tarafÄąna çaÄ&#x;ÄąrÄącÄą" demektir. Lezâ (B1), ateĹ&#x;i alevle yanÄącÄą cehennemin ismidir. Nezzâaten

(! â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź, Ĺ&#x;iddetle soyup çĹkaran manasÄąnadÄąr. Ĺ&#x17E;evâ (6O), yĂźzĂźn ve baĹ&#x;Äąn derileridir yahut etraf-Äą azadÄąr, eli ve ayaklarÄą gibi. Kellâ (Jâ&#x20AC;Ť)×&#x203A;â&#x20AC;Ź, Ăśyle deÄ&#x;il manasÄąna, âsilerin arzusunu reddetmektir.

Vâcib Teâlâ malĹ cem' edip mahalline sarf etmeyerek hĹfz edenlerin cehennemin davetine maruz kalacaklarĹnĹ beyandan sonra, insanda bulunan bazĹ fena sĹfatlarĹ beyan etmek ßzere (buyuruyor ki):

   $ C" (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź g$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź/%  5$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$  ?â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź  /%  5$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť* ?×?   ×?â&#x20AC;Ź R >% A$ _ Tâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź R % .$ f$ 7% 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ " 4 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź %"   ?â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź R %,5$

"Muhakkak insan hÄąrsÄą çok ve sabrÄą az olarak halkolundu. Hatta insanlara zarar dokunduÄ&#x;unda, sabrÄąnÄąn azlÄąÄ&#x;Äąndan, feryad eder, baÄ&#x;ÄąrÄąr, çaÄ&#x;ÄąrÄąr ve eÄ&#x;er hayÄąr dokunduÄ&#x;unda, kemal-i hÄąrsÄąndan, kimseye vermez, vermek de istemez, onu hÄąfz eder."

Helu' (`?&), hÄąrs-u tamahÄą Ĺ&#x;iddetli, sabrÄą da gayet az manasÄąnadÄąr.

BĂźyĂźk ahlaksÄązlÄąk demektir.

Vâcib Teâlâ insanÄąn hÄąrs ve emel Ăźzere halk olunduÄ&#x;unu beyandan sonra, bu sÄąfat-Äą mezmumeden sekiz sÄąnÄąfÄą istisna etmek Ăźzere (buyuruyor ki):      

 4* ? $ e h$ !% " â&#x20AC;Ť×? ( ×?â&#x20AC;Ź $ !% b'â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ " ): $ $  $ " .%  $ $â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź

"O sÄąfat-Äą mezmumede bulunmayan ancak namaz kÄąlan kimselerdir ki, onlar namazlarÄąna devam edicilerdir."


186

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Devam ile murat, evkatÄąndan hiçbir vakitte namazÄą terk etmemek ve namazÄąn vakti geldiÄ&#x;inde namazdan baĹ&#x;ka bir Ĺ&#x;eyle meĹ&#x;gul olmamaktÄąr. Zira namazÄąn vakti gelince, namazÄąnÄą edayÄą herĹ&#x;ey Ăźzerine tercih etmesi, hÄąrs ve emel gibi sÄąfat-Äą mezmumeyi terkine delalet eder. DĂźnya muhabbeti olmuĹ&#x; olsaydÄą, dĂźnya umurunu terkle, ahiret umurundan ibaret olan namaza sĂźr'at etmezdi. Ĺ&#x17E;u halde, namaza devam edenler, ayet-i sâbÄąkada beyan olan sÄąfatÄą mezmumeden istisna olunmuĹ&#x;lardÄąr. Birincisi olan namazÄą beyan ettikten sonra, ikincisi olan zekatÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):      

 -" !$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ Z b'â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź ? l % 8" 5$ f] $  )â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź$ 5" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źc+  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź    * " % ' $  $

â&#x20AC;&#x153;Dahi sÄąfat-Äą mezmumeden mĂźstesna olan Ĺ&#x;ol kimselerdir ki, onlarÄąn mallarÄąndan isteyen ve istemeyen fakirler için muayyen bir miktarda hisse vardÄąr.â&#x20AC;? Hakk-Äą malum (Q?-

i() ile murat, aÄ&#x;niyaya farz olan zekattÄąr. Zira

sadakât içinde taraf-Äą Ĺ&#x;eriâ&#x20AC;&#x2122;den muayyen olan hakka zekat (denir). Ă&#x2021;ĂźnkĂź zekâttan baĹ&#x;ka sadaka, hisse-i muayyene deÄ&#x;ildir; mal sahibinin re'yine kalmÄąĹ&#x;tÄąr. Ä°sterse az verir, isterse çok verir, kimse karÄąĹ&#x;amaz. Ä°mam MĂźcâhid gibi bazÄą zevât, murat alâ tarĂŽki'n-nedb ve'l-istihbâb verilen sadakalar ile beyan etmiĹ&#x;lerdir. Zira vâcip olan zekatÄą, edâ olduÄ&#x;u cihetle senâ icab etmediÄ&#x;inden, Cenâb-Äą Hakk'Äąn bu zĂźmreyi senâ buyurmasÄą, nafile olarak verilen sadaka olmasÄąna delalet eder. Cenab-Äą Allah, evsâf-Äą memdĂťheden ßçßncĂźsĂźnĂź beyan etmek Ăźzere (buyuruyor):     

    1â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ 2% 1e h$ %  e *" $  4* $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$

"Dahi Ĺ&#x;ol kimseler ki, onlar yevm-i ahireti tasdik ederler."

Ä°Ĺ&#x;te bu tasdikleri sebebiyle, sÄąfat-Äą mezmumeden mĂźstesnadÄąrlar. Tasdikle murat, ââ&#x20AC;&#x2122;mâl-i saliha ile teâ&#x20AC;&#x2122;yĂŽd olunan tasdiktir. Zira yevm-i ahirete inanan kimse nefsini ibadete, malÄąnÄą infaka sarf etmekten çekinmez. Hubb-u dĂźnya ve hÄąrs u emel ve buhl gibi evsaf-Äą mezmumeden nefsini tebrie etmeyi kendisi için bir vazife-i diniye bildiÄ&#x;inden, Vâcip Teâlâ ahirete iman edenleri evsaf-Äą mezmumeden mĂźstesna kÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr. Vâcib Teâlâ, mezmĂťm olan sÄąfatlardan mĂźstesna olan dĂśrdĂźncĂźsĂźnĂź (beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki):


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

  4* F $ U%  T" 5%  )e H$ oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź  $ $ " 5 .%  " " $  $

187

"Dahi Ĺ&#x;ol kimseler helaktan mĂźstesnadÄąrlar ki, onlar Rableri'nin azabÄąndan korkucudurlar."

Ă&#x2021;ĂźnkĂź insan her dakikasÄąnÄą ââ&#x20AC;&#x2122;mâl-Äą salihaya sarf etse bile Allah'Äąn azametine karĹ&#x;Äą her zaman gayet az gĂśrmesi elzemdir. NasÄąl az gĂśrmesinler ve nasÄąl korkmasÄąnlar? Elbette korkmak lazÄąmdÄąr. Vacib Teâlâ (buyuruyor ki):

   4* F k 5% â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź5$ G$  )e H$ oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ $ 4 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź %" "

â&#x20AC;&#x153;ZĂŽra onlar, Rableri'nin azabÄąndan emin deÄ&#x;illerdir."

Bir kimse her ne kadar çok ibadet etse dahi, azaptan emin Ăźzere bulunmak layÄąk olmadÄąÄ&#x;Äąndan, cĂźmle-i mu'terize varid olmuĹ&#x;tur ki, azab-Äą ilâhiyyeden herkesin her zaman korkmasÄą lazÄąm olduÄ&#x;unu tavsiye etmiĹ&#x;tir. Vâcib Teâlâ sÄąfat-Äą mezmĂťme sebebiyle helak olacak olanlardan mĂźstesna olanlarÄąn beĹ&#x;incisini zikretmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 $ B" $â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź$ ( â&#x20AC;Ť   ×?â&#x20AC;Ź4*  %  .%  D" â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ $ 5$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ " $â&#x20AC;Ť)  ×?â&#x20AC;ŹAâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź ? $ %@+â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$  )A  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź " " ' % " $  $  % 5 G$ )C â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$ )%Câ&#x20AC;Ť×?!×?â&#x20AC;Ź$   F $ 5* $ %" "% "% $"

"Dahi Ĺ&#x;ol kimseler helaktan halas olurlar ki, onlar avret yerlerini haramdan hÄąfzedicilerdir. Ancak kendilerinin nikahli olan hatunlarÄąndan ve para ile aldÄąklarÄą cariyelerden saklamazlar.â&#x20AC;? Zira onlar hatunlarÄąndan ve cariyelerinden saklamamakla zemmolun-

mazlar. Ezvâc (â&#x20AC;Ť ) ×?â&#x20AC;Źzevc ( ) in cemâ&#x20AC;&#x2122;i olduÄ&#x;u cihetle, milk-i nikâhla kendilerinin malik olduklarÄą hatunlarÄą demektir.

Vâcib Teâlâ avret mahallini muharremattan muhafaza edenleri sena ettikten sonra helaline kanaat etmeyerek harama tecavßz edenlerin hßkmßnß beyan etmek ßzere buyuruyor:

 '   4 F $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % 8$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% .% â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ L M %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ K &$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹH$ $ <I$ â&#x20AC;Ť!  "×?â&#x20AC;Ź$ +$

"Zevceleriyle cariyelerinin baĹ&#x;kasÄąnÄą nefsi için arayan kimseler, hudĂťdu ilâhiyyeyi ve ahkâm-Äą Ĺ&#x;eri'yeyi tecâvĂźz etmiĹ&#x;lerdir."


188

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Ĺ&#x17E;u halde vazâ&#x20AC;&#x2122; olunan kanunu tecâvĂźzle iffet ve namusunu dĂźnyada lekedar eden, azab-Äą ilahiyyeye mĂźstahak olacaÄ&#x;Äąna iĹ&#x;aret için hĂźmĂźâ&#x20AC;&#x2122;lââ&#x20AC;&#x2122;dĂťn ( %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź-= â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź



4& ) buyurmuĹ&#x;tur. Yani, ancak hududu tecavĂźz edip, kanun

u ilahiyyenin ahkâmÄąndan harice çĹkanlarÄąn azaba istihkaklarÄą diÄ&#x;er ayetlerle dahi beyan olunmuĹ&#x;tur.

Vâcib Teâlâ insanın zatına mahsus evsaf-ı memdûheyi beyandan sonra, halkla olacak sınıf-ı memdûheyi beyan etmek üzere (buyuruyor ki) :      

 4* $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % H$ " .1)" $ $ " ):â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ $( " .%  $  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$

"Dahi Ĺ&#x;ol kimseler helaktan mĂźstesnadÄąrlar ki, onlar kendilerine verilen emanetlerine ve aharine vermiĹ&#x; olduklarÄą ahitlerine riayet edicilerdir."

Emanetin birçok envaâ&#x20AC;&#x2122;Äą olduÄ&#x;una iĹ&#x;aret için bu ayette emanet lafzÄą cemi siygasÄąyla varid olmuĹ&#x;tur. Savm, salât, hac, zekât ve sair feraiz-i ilahiyye gibi insanlar arasÄąnda olur ve vedĂŽalar ve beyinlerinde cereyan eden gizli sĂśzler gibi. BunlarÄąn cĂźmlesini muhafaza etmek vezâif-i diniyedendir. Ä°Ĺ&#x;te Ĺ&#x;u esasa binaen Vâcib Teâlâ emanete ve ahde riayet edenleri sena etmiĹ&#x;tir. Cenab-i Hak nâsa olacak muameleden bazÄąlarÄąnÄą beyandan sonra, bazÄą âhari beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):    

 4* $ !% b'â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2$ " ):â&#x20AC;Ť×?×?â&#x20AC;Ź $ )$ T$  " .%  $  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$

â&#x20AC;&#x153;Dahi Ĺ&#x;ol kimseler helakten mĂźstesnadÄąrlar ki, onlar hukĂťk-u ibâda muteallik olan ve kendilerine terettĂźp eden Ĺ&#x;ehadeti hâkimler huzurunda bihakkÄąn eda etmekle, o Ĺ&#x;ehâdetin taalluk ettiÄ&#x;i hukĂťku ziya'dan muhafaza edicilerdir." Vâcib Teâlâ insanlarÄąn helakÄąna bâdi olan evsaf-Äą mezmumeden mĂźstesna olanlarÄąn evvelinin, namaza devam edenler olduÄ&#x;u gibi âhirinin de salâta devam edenler olduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 4* O $ %@+â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź-$ %  ): $ $  $ .%   â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź " " $  $

â&#x20AC;&#x153;Yani onlar namazlarÄąnÄą kemâl-i ihtimâm ve dikkatle eda ederler" demektir.â&#x20AC;?

Ĺ&#x17E;u beyan olunan sekiz sÄąnÄąfÄąn evvelinde namaza devam edenler ve âhirinde namazÄą muhafaza edenler beyan olunmuĹ&#x;tur ki, devamla muhafaza


189

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

beyninde fark vardÄąr. Zira devam, evkâtÄąnda hiçbir Ĺ&#x;eyi geçirmeyerek kÄąlmaktÄąr. Amma muhafaza abdest, setr-i avret ve kÄąbleye teveccĂźh gibi Ĺ&#x;erâiti hariciyesini ve kÄąyam, kÄąraat, rĂźkĂť ve sĂźcĂťd gibi Ĺ&#x;erâit-i dâhiliyesini ifa etmek ve fezâili ki, mescide, cemaata devam etmek ve namazÄąn vakti gelmezden evvel hazÄąrlanmak ve kalbini vesveseden ve mâsivâllaha iltifattan boĹ&#x;altmak ve riyâ, sĂźmâ&#x20AC;&#x2122;adan ictinap etmektir. Hatta namazdan sonra oyun, çalgÄą gibi measĂŽden sakÄąnmak, namazÄąn muhafazasÄąndan madĂťddur. Vâcib Teâlâ ehl-i imanÄąn evsafÄąnÄą beyandan sonra, onlar için hazÄąrlanan lĂźtf-Ăź ilahiyi beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki) :

lar.â&#x20AC;?

k ,A + â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ L '  M %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź q O 4* $ 5% $ â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;Ź5% iâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $

â&#x20AC;&#x153;Yani, iĹ&#x;te Ĺ&#x;u evsafÄą haiz olan cemaat, bahçeler içinde ikram olunur-

Hulasa, insanlarÄą mehlekeye gĂśtĂźren hÄąrs ve emel ve sabÄąrsÄązlÄąk gibi sÄąfatlarla helak olanlarÄą, helakten kurtulmak, namazÄąn vaktini geçirmeksizin eda etmek ve fukaranÄąn hakkÄą olan zekâtÄą malÄąndan ayÄąrmak ve mĂźstahakkÄąna ulaĹ&#x;tÄąrmak ve yevm-i ahireti tasdik etmek ve Allah'Äąn azabÄąndan korkmak ve avret mahallini haramdan muhafaza etmek ve emanete ve ahdine riayet etmek ve hukĂťk-u ibâdÄą ziya'dan muhafaza için lazÄąm gelen Ĺ&#x;ehadeti eda etmek ve namazÄąn erkân ve Ĺ&#x;eraitine dikkat ederek sĂźnnet vechi Ăźzere kÄąlmak olduÄ&#x;u ve Ĺ&#x;u sÄąfatlarÄą câmi' olan kimselerin cennette mĂźkerrem ve muhterem olacaklarÄą bu ayetlerden anlaĹ&#x;ÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr. Vâcib Teâlâ mĂźminlerin hallerini beyandan sonra kâfirlerin bazÄą ahvalini beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  e       !+$  ? $ 8  )" 5% â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ $ 2 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$   â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źaâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ ?  !$ " â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź$    $ > aâ&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ Tâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ % $ 

"Ya Ekreme'r-RusĂźl, ne hal oldu Ĺ&#x;ol kâfirlere ki, onlar sĂźratle senin etrafÄąnÄą çevirip mĂźtemadiyen sana nazar ederler ve senin sĂśzlerini dinlerler? Halbuki mĂźtenassih olup intifa' etmezler. Onlar saÄ&#x;Äąnda ve solunda halka halka daÄ&#x;ÄąnÄąk bir sĂźrette ictima' ederler." MĂźhti'

(:;0 ),

sĂźrat edici ve boynunu uzatÄącÄą; iâ&#x20AC;&#x2122;zĂŽn

fÄąrka olarak cemaat demektir.

()3 ),

fÄąrka

Vâcib Teâlâ kâfirlerin hallerini beyandan sonra, cennete gireriz diyerek (Ăźmitlenenlerin) Ăźmitleri(nin) faydasÄąz bir Ăźmit olduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):


190

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

   ? k 8 C$ S$ , A$ Z$ 7$ 1" % 4" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ )% ," 5 [k 5â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;ŹZ_ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% s% !$ " $ $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź "

"O kafirlerden her biri, nimet sahibi olan cennete girmeyi isterler."

Bu Ăźmitleri faydasÄązdÄąr. Ă&#x2021;ĂźnkĂź iman olmadÄąÄ&#x;Äą için cennete girmeleri memnu'dur.

Vâcib Teâlâ kafirlerin bu Ăźmitlerini kemal-i Ĺ&#x;iddetle reddetmek Ăźzere (buyuruyor ki):

   4* $ !% $ 8" $ â&#x20AC;Ť !×?â&#x20AC;Ź5 " .â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % ,$ U" $ 7$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹO  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$

â&#x20AC;&#x153;OnlarÄąn itikadÄą gibi deÄ&#x;ildir. Zira Biz AzĂŽmu'Ĺ&#x;-Ĺ&#x;an onlarÄą bildikleri meniden halkettik'" Ĺ&#x17E;u esas-Äą hilkat ve madde-i asliye itibariyle cĂźmle insanlar cennete mĂźnasip olmamakta mĂźsavidirler. Lâkin insanlarda(n) akl-Äą kâmil sahibi olanlar evvela iman, saniyen ibadetle nefislerini tathir etmek suretiyle cennete liyakat kesbederler. Zira ehl-i iman, imanlarÄą sebebiyle diÄ&#x;erleri Ăźzerlerine tercih olurlar. Ehl-i kĂźfĂźr ve ehl-i masiyet nur-u imanla nefislerini tathir etmeyip, amel-i salih ile tezyin etmedikleri cihetle necaset-i asliye Ăźzerine baki kaldÄąklarÄą cihetle cennete ve nimetlerine istihkak kesbedemezler. Ĺ&#x17E;u halde kĂźfĂźr Ăźzere Äąsrar ettikçe, cennete gireriz Ăźmitleri abesten baĹ&#x;ka birĹ&#x;ey deÄ&#x;ildir.

Vâcib Teâlâ insanÄąn hilkat-i asliyesine iĹ&#x;aretle ba'se iĹ&#x;aret ettikten sonra mĂźnkirleri ihlâkle, onlardan daha hayÄąrlÄą nasÄą icad etmeye kadir olduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź7$ a$ 1e  %C 4" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  $  4 ? $ H% â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹU$ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źo Hâ&#x20AC;Ť<×?â&#x20AC;Ź$ !$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ u Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹT$ !$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źoe   2" %â&#x20AC;Ť ' ×?â&#x20AC;Ź$ +$ $ ' R" $ %      $ 2*% " !$  % -" C$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ $ ? " )% ," 5

"OnlarÄąn bilmedikleri hakir meniden Biz(im) onlarÄą halkettiÄ&#x;imiz malum olunca, Ben gĂźnĂźn doÄ&#x;duÄ&#x;u ve battÄąÄ&#x;Äą mahallerin Rabbine yemin ederim ki Biz onlarÄą, onlardan daha hayÄąrlÄą bir kavme tebdil etmeye kadiriz. Hâlbuki onlarÄąn zannettikleri gibi Biz aciz deÄ&#x;iliz.â&#x20AC;? Bu misilli makamda lâ (h) lâfzÄą, hĂźkmĂź te'kit içindir. (h) zaid olarak

geldiÄ&#x;inden, her ne kadar kelam nefy suretinde ise de, mana mĂźsbettir. Yani, 'ben yemin ederim' demektir. MesbĂťkĂŽn ()<8. ), maÄ&#x;lubĂŽn


()?[ )

)<8.)

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

manasÄąna olduÄ&#x;undan, vemâ nahnĂź bimesbĂťkĂŽn (

191

) â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź

demek, maÄ&#x;lup deÄ&#x;iliz, istediÄ&#x;imizi yaparÄąz, irademize kimse

mani' (olamaz) ve karĹ&#x;Äą (da) duramaz, demektir.

Vâcib Teâlâ Rasulßnß tesliye ve kßfßr ßzere inad eden kâfirleri nev-i âharla tehdit etmek ßzere (buyuruyor ki):

  4 ? $ 1% * % $ " .% H" $ +$ % g $ % 0â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% )% 5$ *" $ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź2% $ % I# $ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź% 8$ " $ $ â&#x20AC;Ť*;*×?â&#x20AC;Ź

"Ey Rasul-i Ekrem, terket sen onlarÄą halleri uzerine, zira nasihat tesir etmiyor. Bildiklerini iĹ&#x;lesinler ve birtakÄąm iftira ve yalan gibi batÄąl sĂśzlerine dalsÄąnlar ve oynasÄąnlar, hatta kendilerine va'dolunan gĂźnlerine uÄ&#x;rayÄąncaya kadar." O gĂźn gelince hakikati anlarlar, fakat faide etmez. O gĂźnde Biz onlarÄąn hesabÄąnÄą gĂśrĂźp, cezasÄąnÄą vermekle intikamÄąmÄązÄą alÄąrÄąz, demektir.

Vâcib Teâlâ ayette va'd olunduÄ&#x;u beyan olunan gĂźnĂź beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  ^k h%C â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;ŹC $â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?Â&#x201A;  ×?×?â&#x20AC;Ź  1$ A$(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź5 4*  4* ? $ |% +* R $ " $ $ A% % g" $ $ *" $ % % "%

"Zikret ey Nebiyy-i Muhterem, o gĂźnĂź ki, onlar kabirlerinden sĂźratle çĹkarlar ve onlar sĂźratle çĹktÄąklarÄąnda sen dersin ki, keen (sanki) onlar karĹ&#x;ÄąlarÄąnda dikilmiĹ&#x; putlara doÄ&#x;ru gidiyorlar." Hulasa, mahĹ&#x;ere gelmek Ăźzere vaki olan davete icabet eden kâfirlerin gidiĹ&#x;i, dĂźnyada ibadet için putlar(Äąn) tarafÄąna gidiĹ&#x;iyle gidecekleri bu ayetten anlaĹ&#x;ÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr.

Vâcib Teâlâ kâfirlerin kÄąyamette kabirlerinden kalkÄąnca çaÄ&#x;rÄąldÄąklarÄą tarafa birbirlerine mĂźsabaka edercesine koĹ&#x;arak gideceklerini beyandan sonra, o gĂźnde onlarÄąn dßçar olacaklarÄą sefaleti beyan etmek Ăźzere (buyuruyor):

    4 $ 1% * $ % â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź%Câ&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ 0 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% *" $ " â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź$ KO Sl  K " )% U% .$ " :$ " .% Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % h$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ SR 8$ 9â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź7$

"Yani, kâfirler kabirlerinden çĹkÄąnca gĂśzleri zelil, her taraflarÄąnÄą horluk ve hakirlik ihata eder olduklarÄą halde giderler. Ĺ&#x17E;u ahvalin cereyanÄą Ĺ&#x;ol gĂźnde olur ki, o gĂźn onlara va'dolunmuĹ&#x;tur."

Her tarafÄą kaplamak manasÄąna olan terhaku (i&/) kelimesi varid

olmuĹ&#x;tur.


192

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

SURE-Ä° NUH

%& 

Mekke-i Mßkerreme'de nazil olan sÝrelerdendir, yirmi sekiz ayeti câmi'dir.

 #     â&#x20AC;Ť×? ×? "!  ×?â&#x20AC;Ź  "         oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź R %C â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ " $ H" $â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;ŹCâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź l $ $ " )% $ :â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź$ 4" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ " 2$ " 5 â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ 5$ *" 2$ H" C" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4" $â&#x20AC;Ť' ×?â&#x20AC;Ź/5*" 2$ â&#x20AC;Ť*×? ×?â&#x20AC;Ź    $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź l

"Biz muhakkak Nuh isminde olan peygamberi kendi kavmine irĹ&#x;ad için gĂśnderdik ve dedik ki, acÄątÄącÄą azab kavmine gelmezden evvel sen onlarÄą gelmesi muhtemel olan azapla korkut." Vâcib Teâlâ Hazreti Nuh'un kavmine gĂśnderildiÄ&#x;ini beyandan sonra:

  ? l 5%  C$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ eC â&#x20AC;Ť "*  ×?â&#x20AC;Ź2$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 2$ " l

"Hazreti Nuh kavmine hitaben: Ey kavmim ben sizi muhakkak açĹktan korkutucuyum, dedi."

Vâcib Teâlâ Hazreti Nuh'un kavmine ilk sĂśzĂźnĂź beyandan sonra, kavmine tebliÄ&#x; buyurduÄ&#x;u ahkâmÄąnÄą alâ- tarĂŽkiâ&#x20AC;&#x2122;l -hikaye beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź% 7e  6$ % $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź *CK 5 â&#x20AC;Ť  <  ×&#x203A;â&#x20AC;Ź4* ?  8 " 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ % U% :â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % Yâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ * $ # â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź1% % â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " % %% " " % $ " " $ ' " " O!y $ 5% Zk A$ $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"Benim size teklifim, Allah'a ibadet edin, Allah'tan korkun ve emr-u nehyimde bana itaat edin ki Allah-u Teala sizin gĂźnahlarÄąnÄązÄą maÄ&#x;firet eylesin ve muayyen olan ecelinize kadar sizin ĂślĂźmĂźnĂźzĂź tehir etsin." Hulasa, Allah-u Teâlââ&#x20AC;&#x2122;ya ibadet etmek ve haram olan Ĺ&#x;eylerden kaçĹrmak ve irĹ&#x;ad için taraf-Äą ilahiden gĂśnderilen rasule itaat eylemek gĂźnahÄąn affÄąna ve ĂśmrĂźn ecel-i muayyene kadar tehirine sebep olacaÄ&#x;Äą bu ayetten anlaĹ&#x;ÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr.


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

193

Vâcib Teâlâ iman ve itaat ettikleri surette vakt-i muayyene kadar ecellerinin tehirini vaad buyurduktan sonra, iman etmedikleri surette ecellerinin tehir olunmayacaÄ&#x;ÄąnÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 # Z$ A$â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  4* $ !% $ 8" :$ " I% ," â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% *" $ r % 7 6$ % ($ &$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹA$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź $

"Muhakkak Allah-u Teâlâ'nÄąn tayin buyurduÄ&#x;u ecel geldiÄ&#x;i zaman tehir olunmaz. E��&#x;er siz bilmiĹ&#x; olsaydÄąnÄąz emre imtisal ederdiniz."

Vâcib Teâlâ vaki olan tebliÄ&#x;i beyandan sonra, tebliÄ&#x;in kavmine tesir etmediÄ&#x;ini beyanla arz-u hal ettiÄ&#x;ini beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 % * eC â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źo H aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 2$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR + ( â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źcb ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ % .% " >$  $ +$  â&#x20AC;Ť ?×?â&#x20AC;ŹHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź e $ R )$ C$ $ R " $ 5*" 2$ i "$ $ " " $ '  

"Nuh (AS), ey benim Rabbim! Kavmimi gece gĂźndĂźz çaÄ&#x;ÄąrdÄąm, benim onlarÄą davetim ziyade etmedi, ancak onlarÄąn firarlarÄąnÄą ziyade etti, dedi." Vâcib Teâlâ, Nuh (aleyhisselam)'un davetine karĹ&#x;Äą kavminin muamelesini beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

     )% $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹN â&#x20AC;Ť "*×?â&#x20AC;ŹT$ <" I$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " $ " )Câ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źc' + " )% 8$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť '*×?â&#x20AC;Ź% 8$ A$ " )% $ $ <" I$  " )% :% *" $ $ â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% eCâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ " $  â&#x20AC;Ť "×&#x203A; ×?â&#x20AC;ŹI â&#x20AC;Ť×? ×? ×?â&#x20AC;Ź$   Fâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź R $ â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;ŹI â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " %$ $" $ _ $ $

"Ya Rab, senin onlarÄąnÄą maÄ&#x;firet etmekliÄ&#x;in için her ne zaman ben onlarÄą davet ettim ise, onlar kendi parmaklarÄąnÄą kulaklarÄąna tÄąkadÄąlar ve elbiselerini baĹ&#x;larÄąna ĂśrttĂźler. KĂźfĂźrlerinde inat etmekle kendilerini bĂźyĂźk addedercesine bĂźyĂźk addettiler." Vâcib Teâlâ Hazreti Nuh aleyhisselam'Äąn daveti Ăźzerine, davetinin mertebelerini hikâye tarikiyle beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 )% $ i H â&#x20AC;Ť ) ×?â&#x20AC;ŹD, â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹcC â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹN   ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź R )$ A " )% :% *" $ $ eCâ&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź%N " % " $ " $ $ " % $ % "$ " $ ' e  %   ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR  " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $

"Ĺ&#x17E;u davetimden sonra ben onlarÄą aĹ&#x;ikar olarak davet ettim. Bundan sonra davetimi açĹktan onlara ilan ettim ve gizlice sĂśylemekle sĂśyledim." Vâcib Teâlâ Nuh (aleyhisselam)'dan kavmine vaki olan davetin mertebelerini beyandan sonra, esas itibariyle tebliÄ&#x;in neden ibaret olduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:


194

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

  ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ /% C â&#x20AC;Ť×&#x203A; " ×?â&#x20AC;Ź%  H$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź%  <" I$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % " U% +$ R  G$ 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " D

"OnlarÄą hakka davet edince, ben onlara Rabbinize istiÄ&#x;far edin, zira Rabbiniz maÄ&#x;firet edicidir, dedim." Vâcib Teâlâ Hazreti Nuh'un bakÄąye-i kelâmÄąnÄą beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:

 k    â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ Z" 8$ d" $ $  $ ,$ $ aâ&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź$ 5" $â&#x20AC;Ť×&#x203A; " ×?â&#x20AC;Ź% " 1!" % $ 

 ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR H$ 1" 5 " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% " $ $ &$ ' â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  Z " % " k   â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹO Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź R )$ C" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ Z" 8$ d" $ $ iâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, A$

"Siz istiÄ&#x;far edin ki, Ăźzerinize birbiri ardÄąnca bĂźyĂźk taneli yaÄ&#x;murunu gĂśndersin. Mallar ve oÄ&#x;lanlar ihsan eylesin, size imdat etsin, sizin için baÄ&#x;lar ve bahçeler ve akarsular halketsin."

Vâcib Teâlâ Nuh (aleyhisselam) kavmini istiÄ&#x;fara davet ve istiÄ&#x;farÄąn faidelerinden tefhim ettiÄ&#x;ini beyandan sonra, kavminin noksanlarÄąnÄą beyan etmek (Ăźzere buyuruyor ki):

  $ A:$ ($ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5   â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR *$ Y" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% U$ $ 7$ 1" 2$ $   Fâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % " R 2$ $ # 4* $ " "

"Ne oldu size ey kavmim, Allah'Äąn bĂźyĂźklĂźgĂźnĂź itikad etmiyorsunuz. Halbuki Allah-u Teâlâ sizi ahvâl-i muhtelife Ăźzerine halk etti.â&#x20AC;? Mâ lekĂźm (4â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;Ź, istifham-Äą inkari varid olmuĹ&#x;tur ki, 'ne oldu?' ve 'ne

gibi sebep var ki, Allah'Äąn azametini dĂźĹ&#x;ĂźnmĂźyorsunuz?â&#x20AC;&#x2122; demektir. Atvâr (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źq) 'ahvâl-i muhtelife' demektir.

Vâcib Teâlâ iman etmelerini icap eden delâili zikrettikten sonra delâili hariciyeyi nakl-i kelam etmek ßzere buyuruyor ki:

  k â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹH* # f$ $ 7$ v$ " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť " ×?â&#x20AC;Ź$ :$ " $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ R %C  )+ $ !$ U$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ$ 8$ A$ $   ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2R â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ Y iâ&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź$ ! $ s$ " $ %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź    â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹAâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  Z$ 8$ A$ $ R $ W$ !" Tâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"GĂśrmez misiniz Allah-u Teâlâ yedi kat gĂśkleri nasÄąl kat kat halkeyledi ve onlar içinde onlan ayÄą nasÄąl nur kÄąldÄą ve gĂźneĹ&#x;i âleme ziyâ verici çeraÄ&#x; nasÄąl kÄąldÄą?"


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

195

Kameri ziya verici bir nur kÄąldÄąÄ&#x;ÄąnÄą ve gĂźneĹ&#x;i gecenin karanlÄąÄ&#x;ÄąnÄą giderici bir çeraÄ&#x; kÄąldÄąÄ&#x;ÄąnÄą gĂśrmez misiniz? BunlarÄą nasÄąl halkettiÄ&#x;ini dĂźĹ&#x;ĂźnĂźp de neden iman etmezsiniz?

Vâcib Teâlâ vahdaniyetine delâlet eden delâili beyandan sonra nĂźfus-u beĹ&#x;ere mĂźteallik olan delâili beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 % 8  %N 

 â&#x20AC;Ť ?×?â&#x20AC;Ź:â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR C$ Q H$(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź5 â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% IC" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% A% g" % $ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź $ + " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% 1 " $ " $ $ % # $ %  $ "    â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹAâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź R $ 7" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"Allah-u Teala sizi topraktan bitirmekle bir garip surette bitirdi. Bundan sonra sizi ĂśldĂźrmekle topraÄ&#x;a iâde eder ve kÄąyamette topraktan çĹkarmakla bir acĂŽb surette çĹkarÄąr.â&#x20AC;?

R  % â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ ," 5 â&#x20AC;Ť×&#x203A;*×?â&#x20AC;Ź% % " I$    ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹY R â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  Q$ H" $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ Z$ 8$ A$ %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź # $ %   â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źq Aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź R d$ +

"Allah-u Teâlâ yeryĂźzĂźnĂź size dĂśĹ&#x;ek kÄąldÄą (ki) arz Ăźzerinde bol yollar açarak, Ăźzerinde yĂźrĂźyesiniz.â&#x20AC;?

Yani Allah-u Teâlâ lĂźtuf ve ihsan olarak arzÄą size muti kÄąldÄą ve dĂśĹ&#x;ek gibi Ăźzerinde yatar ve oturursunuz, menfaatler husule getirirsiniz ve sizin kullanÄąĹ&#x;ÄąnÄąza elveriĹ&#x;li kÄąldÄą. Siz onda bol yollar açmakla esbab-Äą maĂŽĹ&#x;etinizde sĂźhulet Ăźzere gidip gelesiniz.

Vâcib Teâlâ kavm-i Nuh'un kßfßrlerinde Ĺsrar ettiklerini beyandan sonra, Nuh (aleyhisselam)'Ĺn tekrar mßnacatĹnĹ beyan etmek ßzere (buyuruyor ki):

( â&#x20AC;Ť ' ×?â&#x20AC;Ź% 1% $ $ $ /% %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ % " >$ $ " 5$ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź8% :â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ C *" h$ $ )% C â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źoe H$ Â&#x2C6;* l %C aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 2$ $ " "   Fâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź R $ 7$

"Nuh (aleyhisselam): Ey benim Rabbim, kavmim bana âsĂŽ oldular ve Ĺ&#x;ol kimselere ittiba ettiler ki, onlarÄąn mal ve çocuÄ&#x;u kendine ziyade etmez, ancak helak ve zarar ziyade eden kimselerdir, dedi"

 Fâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź R  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;Ź5$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ 5$ $

"OnlarÄąn bĂźyĂźkleri, gayet bĂźyĂźk hileler yaptÄąlar.â&#x20AC;?


196

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Hazreti Nuh kavminin bĂźyĂźkleri, zayÄąf olanlara iman ettirmemek için birçok hilelere tevessĂźl ettiler, sĂśzĂźnĂź dinletmemeye son derece çalÄąĹ&#x;tÄąlar, demektir. Vâcib Teâlâ yapmÄąĹ&#x; olduklarÄą hilelerden bazÄąlarÄąnÄą beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:

 â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;ŹC$ $ u* $ 8% $ $ Â&#x201A;* $ <% $ ($ $ â&#x20AC;Ť×? ?×?â&#x20AC;Ź R *$ % ($ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źy $ 4 H% $ :$ ($ $ " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% I$ )$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4 H% $ :$ ($ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź%â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2$ $ R

"Kavm-i Nuh'un bĂźyĂźkleri kendilerine tabi olan esâfil-i nâsa dediler ki: Terketmeyin siz elbette mabutlarÄąnÄąz olan Vedd, SĂźvâ, YeÄ&#x;Ăťs, YeĂťk ve Nesr isminde olan putlarÄąnÄązÄą."

Hazreti Nuh'un sĂśzĂźne aldanÄąp da terk etmeyin. Size her iyiliÄ&#x;i veren o mabutlarÄąnÄązdÄąr. Hazreti Nuh'un Rabbi sizin mabudunuz deÄ&#x;ildir, demekle men ettiler. Vâcib Teâlâ kavm-i Nuh'un iman etmemek ve ettirmemek Ăźzere yaptÄąklarÄą hilelerden bazÄą âharÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

    (R $ ;$ ( â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź $ !â&#x20AC;Ť>  ×?@×?â&#x20AC;Ź:$ ($ $ Fâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR mâ&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť; _ *×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 1" 2$ $

"Ya Rab, muhakkak birçok kimseleri yoldan çĹkardĹlar. Ya Rabb, zalimlere ziyade etme, illâ azgĹnlĹklarĹnĹ ziyade et ki, onlarĹn umurlarĹnda tedbirleri zayi olsun." Dalâl (*k J ^  ) ile murat, emr-i din de dalâl olmayĹp, dßnya umurunda

dalâldÄąr. Hazret-i Nuh (aleyhisselam) rasuldĂźr. Rasule ise Ăźmmetinin dalaletiyle dua yakÄąĹ&#x;maz, ĂźnvanÄąnda olan sual merduddur. Ve bilhassa meĹ&#x;hur putlarÄąnÄązÄą terk etmeyin, dedikleriyle birçok kimseleri Äądlâl edip yoldan çĹkardÄąklarÄą ve Nuh (AS)'Äąn, zulĂźmlerini tasrih ederek aleyhlerine dua ettiÄ&#x;i bu ayetlerden anlaĹ&#x;ÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr. Vâcib Teâlâ kavm-i Nuh'un imanÄąndan me'yĂťs olunca kavminin aleyhine duasÄąnÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 # 4  % 5 )$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź1% d   $ +$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC$ â&#x20AC;Ť *×?â&#x20AC;Ź% 7 " %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź2% G" %â&#x20AC;Ť)  ×?â&#x20AC;Ź:â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹL$  7$ â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź5 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " "% $ " R  " '  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź R h$ C" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$

"Onlar iĹ&#x;ledikleri gĂźnahlardan dolayÄą tufanla gark olundular ve gark olunmalarÄą akabinde azaba idhal olundular. Binaen aleyh onlar kendileri için Allah'tan gayrÄą bir yardÄąmcÄą bulamadÄąlar."


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

197

Vâcib Teâlâ kavm-i Nuh'un gark olunduklarĹnĹ beyandan sonra Nuh (as)'Ĺn, kavminin hidayetten hisseleri olmayĹp gark olunacaklarĹnĹ bilince vaki olan duasĹnĹ beyan etmek ßzere (buyuruyor ki):

   4" â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź$ C â&#x20AC;Ť×?   ×?â&#x20AC;ŹHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ +â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ 5 QH" $(â&#x20AC;Ť  "×?â&#x20AC;Ź$ $ H" $ :$ ($ oe H$ Â&#x2C6;* l %C aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 2$ $ R  $     +$ ( â&#x20AC;Ť ' ×? ×?â&#x20AC;Ź1%   ($ $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź   â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $  â&#x20AC;Ť| _ *×?â&#x20AC;Ź% " .% H" $ :$ R  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR Aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $

â&#x20AC;&#x153;Nuh (AS): Ey benim Rabbim! YeryĂźzĂźnde kâfirlerden ev yapÄącÄą bir kimse terk etme. EÄ&#x;er sen onlarÄą terk edersen, onlar kullarÄąnÄą azdÄąrÄąrlar ve doÄ&#x;urmazlar, ancak gĂźnahkâr ve hakkÄą setredici kimseler doÄ&#x;ururlar."

Nuh (aleyhisselam), dĂźĹ&#x;manlarÄąnÄąn aleyhlerine duadan sonra kendi dostlarÄąna duaya baĹ&#x;ladÄą:

 ,$ 5 6" !" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź, 5 6" ! "  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,R 5 6" 5 cI  Z$ 7$  ! 01$ â&#x20AC;Ť   * ×?â&#x20AC;ŹG" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źo H Oiâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ " $ $  $ $ e $ % $ "$ % $ $ % $ "

"Ey benim Rabbim, Sen beni, anamÄą ve babamÄą ve mĂźmin olduÄ&#x;u halde benim evime girenleri ve cĂźmle erkek ve diĹ&#x;i mĂźminleri yarlÄąÄ&#x;a, demekle Rabbine iltica etti." Yani beni, peder ve validemi ve bilcĂźmle ehl-i imanÄą maÄ&#x;firet et, demektir. Hazreti Nuh'un (babasÄą) Lemek, validesi EnĂťĹ&#x;â&#x20AC;&#x2122;un kÄązÄą Semha'dÄąr. Her ikisi de mĂźminlerdir.150 Vâcib Teâlâ Nuh (AS)'Äąn mĂźminlere maÄ&#x;firetle duasÄąnÄą beyandan sonra, kâfirlere helakle dua ederek hatm-i kelam ederek (buyuyor ki):

 ! â&#x20AC;Ť@ ×?â&#x20AC;Ź   â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  â&#x20AC;Ť>  ×?â&#x20AC;Ź:$ ($ $ $ R $ :$ ( â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;&#x153;Ya Rabbi, zalimlere ziyade etme, illa helâk ziyade et." ***

RâzĂŽ, TefsĂŽruâ&#x20AC;&#x2122;l-KebĂŽr, XXX,130; KâdĂŽ BeydâvĂŽ, 763; NesefĂŽ, Medârik, IV, 1308; el BaÄ&#x;dâdĂŽ, Hâzin, III, 130. 150


198

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

SURE-Ä° CÄ°N

'â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź

     â&#x20AC;Ť×? ×? "!  ×?â&#x20AC;Ź  "   #   } e d " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ 5 $ C$ s$ !$ I$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " /% C â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ c $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źc$  %â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ" 2% l

"Ya Ekreme'r-RusĂźl, cinden bir cemaatin Kur'ân'Äą dinleyip iĹ&#x;ittikleri bana vahyolundu, de!â&#x20AC;? Vâcib Teâlâ cinlerin Rasulullah'tan Kur'ân'Äą iĹ&#x;ittiklerini beyandan sonra, iĹ&#x;itenlerin dĂśnĂźp memleketlerine geldiklerinde kendi kabileleriyle sĂśyleĹ&#x;tikleri sĂśzleri hikâye etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

    ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ e $  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ T" %C " $ $ /O   â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, 5$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$ 1 9" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ CR â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź2% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ 8" ! $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť '*×? ×?â&#x20AC;Ź%â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹU$ +$ _ $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0' 1)" $   ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR d$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź1R $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$

"Kur'ân'Äą iĹ&#x;iten cinler, 'biz muhakkak doÄ&#x;ru yola delalet eder acĂŽb Kur'ân'Äą iĹ&#x;ittik. Biz o Kur'ân'a iman ettik ve biz Rabbimize hiçbir kimseyi Ĺ&#x;erik etmeyiz' dediler." Vâcib Teâlâ cinlerin Ĺ&#x;irk etmeyeceklerini beyandan sonra, Allah-u Teâlâ'nÄąn Ĺ&#x;erikten mĂźnezzeh olduÄ&#x;una delillerini beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  g:â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź5 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,H 1A â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź8:$ /C â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  â&#x20AC;Ť ?×?â&#x20AC;Ź1R $ $ ($ $ SR â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ % $ $ $ $ $  $ $e $ _ $

"YĂźce oldu bizim Rabbimiz'in bĂźyĂźklĂźÄ&#x;Ăź ki, kendine hatun ve çocuk ittihaz etmedi." Cedd () manasÄą, azamet ve bĂźyĂźklĂźktĂźr yahut ganĂŽ (B \) manasÄąna-

dÄąr ya hakikat (S>>() manasÄąnadÄąr. (O zaman) mana-yÄą ayet: 'Allah-u Teâlâ'nÄąn bĂźyĂźklĂźÄ&#x;Ăź herkesin bĂźyĂźklĂźÄ&#x;Ăźnden ve gÄąnâsÄą herkesin gÄąnasÄąndan ve hakikati herkesin hakikatinden yĂźksek oldu.'

Vâcib Teâlâ, cinnĂŽlerin kendi kavimleriyle sĂśyleĹ&#x;tikleri sĂśzlerinden bazÄąlarÄąnÄą baâ&#x20AC;&#x2122;deâ&#x20AC;&#x2122;l- beyan, bazÄą âharÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 #  $  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,) a*  ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR $ 9$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ /% C â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ $ $ % $ % U% $ 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

199

â&#x20AC;&#x153;Bizim cahillerimiz Allah-u Teâlâ Ăźzerine haktan uzak olan Ĺ&#x;eyleri sĂśylerler." Sefih (92,), aklÄą zayÄąf olan; Ĺ&#x;etat

(|;O),

haddi tecavĂźz etmek ve

layÄąkÄąnÄą gĂśzetmemek manasÄąnadÄąr. 'Bizim aklÄą az olanlarÄąmÄąz, Sâni'i inkâr ile haddini tecavĂźzde bulunmuĹ&#x;' demektir.

Vâcib Teâlâ, insanlarÄąn ilticasÄą Ăźzerine cinnĂŽlerin tuÄ&#x;yan ettiklerini hikâye etmek Ăźzere (buyuyor ki):

 #  $  d " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹWC" (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  $ U% :$ $ 4" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,,Â&#x192; $ 5 aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź l A$ H 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ /% C â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $  ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  $ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ $ _ " $ % " a*   k A  4   â&#x20AC;Ť ?×?â&#x20AC;ŹUR .$ H$ . â&#x20AC;Ť>×?â&#x20AC;Ź+ d â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź5 aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ K% *8% $ WC" (â&#x20AC;Ť"×?â&#x20AC;Ź " % % $ $ e " $

"Biz zannetmiĹ&#x;tik ki, ne ins ve ne de cinden, Allah-u Teâlâ'ya kimse kizb ve iftira etmez. Ä°nsanlardan birkaç recĂźlĂźn cinnĂŽlerden birkaç recĂźle iltica etmeleri Ăźzerine, cinnĂŽler insanlara tuÄ&#x;yan ettiler ve korkularÄąnÄą artÄąrdÄąlar." Yani zaman-Äą cahiliyyede insanlar mĂźsaferetle bir yazÄąda, ÄąssÄąz yerlerde bulunduÄ&#x;u zaman 'biz cinnĂŽlerin ulusuna iltica ederiz' derlerdi ki, cinnĂŽlerin gençleri ve sefihleri onlara eza etmesin. Hâlbuki bu da aksine olurdu, yani daha (çok) korkuturlardÄą.151 Ä°Ĺ&#x;te Kur'ân'Äą dinleyen cinnĂŽler taifesi kendi kavimlerini zemm için demiĹ&#x;ler ki, insanlardan bazÄąsÄą), cinnĂŽlerden bazÄą ricalin emanÄąna dâhil olup sakÄąndÄąklarÄąnda, cinnĂŽlerin kibr u inadlarÄąnÄą artÄąrdÄąlar.

Vâcib Teâlâ cinnĂŽlere iltica ve niyaz edenlere karĹ&#x;Äą kibri beyandan sonra sebebini hikâye (ederek buyuruyor ki):

  ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź1R $ $â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź $ â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź,_ Â&#x192; $ " )% C $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ $ 8$ " $ " $ 4" $â&#x20AC;Ť " ×?â&#x20AC;ŹI% ," ,$ Â&#x192; %# z

"Ve o tekebbĂźr eden cinnĂŽler derler ki, ey insanlar sizin zannettiÄ&#x;iniz gibi bizim cahillerimiz de 'Allah-u Teâlâ ins ve cinden hiçbir ferdi kabrinden kaldÄąrmaz' zannederlerdi."

Taife-i cin de insanlar gibi Allah-u Teâlâ hiçbir kimseyi ĂśldĂźkten sonra diriltip kabrinden kaldÄąrmaz itikadÄąnda bulunurlar, binaen aleyh kibir ve tuÄ&#x;yanlarÄąnÄą artÄąrÄąrlardÄą.

151

RâzĂŽ, TefsĂŽruâ&#x20AC;&#x2122;l-KebĂŽr, XXX,138; KâdĂŽ BeydâvĂŽ, 764; NesefĂŽ, Medârik, IV, 1309.


200

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Vâcib Teâlâ cinnÎlerin sÜzlerinden bazĹlarĹnĹ beyandan sonra, bazĹ âharĹ beyan ve hikâye etmek ßzere (buyuruyor ki):

  ?â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź% 9% $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź1 R 1 9$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹR $ $ D" L$  5% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź.â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ C$ 1" A$ *$ +$ &$ ' â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ " !$ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ R

"Biz muhakkak semâyÄą elimizle tuttuk, fakat o semâyÄą biz kutlu bekçilerle dolmuĹ&#x; bulduk ve ateĹ&#x; saçĹlÄąr gĂśrdĂźk."

Yani Rasulullah'tan gelip Kur'ân'Äą iĹ&#x;itenler kavimlerine haber veriyorlar ki, âdet-i sâbÄąkamÄąz Ăźzere gĂśÄ&#x;e çĹktÄąk ve elimizle dokunduk ve bulduk ki semâ kuvvetli bekçilerle dolmuĹ&#x; ve ateĹ&#x; parçalarÄąnÄą bize vurmakla bizi semâdan tard ediyorlar.

Vâcib Teâlâ cinnĂŽlerin semâdan tard olunduklarÄąna dair sĂśzlerini hikâyeden sonra, semâdan meleklerin kelamÄąnÄą nasÄąl iĹ&#x;ittiklerine dair sĂśzlerini hikâye etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

   â&#x20AC;Ť×?×?â&#x20AC;ŹR )$ 9 /% $ 1" d $ 4$ (â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Źs ! I$ " $ " !$ +$ sO  !"    1$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹU$ 5$ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ ," 5 1% 8% U" C$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $   ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź1R $ H$

"Biz bundan evvel semâdan haber iĹ&#x;itmek için birkaç mevkide otururduk. Ĺ&#x17E;imdi ise iĹ&#x;itmek isteyen kendi için hazÄąrlanmÄąĹ&#x; gĂśzetici yÄąldÄązlarÄą bulur ve o yÄąldÄązlarla tardolunur." Ĺ&#x17E;ihâb (Zâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź0O), yÄąldÄąz; rasad (), gĂśzetmek manasÄąnadÄąr. Vâcib Teâlâ (buyuruyor ki):

  ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź1R 9$ H$ )% _ H$  ) â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ H$ $â&#x20AC;Ť " ×?â&#x20AC;Ź$â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹQ H" $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź+ " !$  1 $ H%â&#x20AC;Ť ] ×?â&#x20AC;Ź9$ $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0' H1" C$ ($ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC$â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ " "

"Bizi semâdan men'etmek, yeryĂźzĂźnde olanlara Ĺ&#x;er midir, yoksa hayÄąr mÄądÄąr biz bilemiyoruz." demektir.

Bu misilli sĂśzler insanlarÄąn muhaverelerinde olur. Mesela 'bu hadisenin altÄąndan ne çĹkar, acaba hayÄąr mÄą var, yoksa Ĺ&#x;er mi var?â&#x20AC;&#x2122; denir. Ä°Ĺ&#x;te bu misilli muhaverelerin aynÄąyla cinnĂŽlerde dahi olduÄ&#x;unu Cenab-Äą Hâk beyan buyurmuĹ&#x;tur.

Vâcib Teâlâ cinnĂŽlerin kendilerinde mĂźmin olan ve olmayan olduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):



 â&#x20AC;Ť ?×?â&#x20AC;ŹR 1$ 2 f$ b ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹY â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×&#x203A;â&#x20AC;Ź O  K 4  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,5 4*-â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źhâ&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź,5 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹCâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź $$ % $ $ %  $ $ %   $ $


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

201

"Bizden salih bir takÄąm mĂźminler var ve birtakÄąm onlarÄąn gayrÄąlarÄą da vardÄąr. Ă&#x2021;ĂźnkĂź biz birtakÄąm muhtelif fÄąrkalar olduk." KÄądeden (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź%<), tefrika manasÄąnadÄąr.

Vâcib Teâlâ Kur'ân'Äąn nĂźzulĂźne cinnĂŽlerin hakikati keĹ&#x;fettiklerini beyandan sonra, Allah'Äąn kudreti hakkÄąnda itikatlarÄąnÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

   ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR .$ % >$ d 8" %C " $ $ Q H" $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź+ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ $ # >$ d8" %C " $ 4" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, ,$ Â&#x192; $

"Elbette Allah-u Teâlâ'yÄą yeryĂźzĂźnde aciz kÄąlamadÄąÄ&#x;ÄąmÄązÄą muhakkak bildik. Elbette kaçĹp kurtulmakla dahi Allah'Äą aciz kÄąlamayÄąz." Yani, biz Ĺ&#x;eriat-Äą Muhammediyeâ&#x20AC;&#x2122;nin esasÄą olan Kur'ân'Äąn hakikatini keĹ&#x;fettikten sonra fena olan hallerimizi terk ettik. Zira biz bildik ki, Allah-u Teâlâ her tĂźrlĂź intikama kadir olduÄ&#x;undan, yeryĂźzĂźnde olacak intikamÄąn hiç birisinde biz Allah-u Teâlâ'yÄą aciz kÄąlamayÄąz.

â&#x20AC;Ť ?×?â&#x20AC;ŹUR .$ H$ ($ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR g" $ \â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % g$ $ $ +$ / e $  " 5 6" % " !$ +$ /O   â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, 5$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0' 1)% " â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź,$ 8" ! $ â&#x20AC;Ť !×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC$â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$  

"Vakta ki biz ayn-Äą hidâyet olan Kur'ân'Äą iĹ&#x;ittik ise, o Kur'ân'a biz iman ettik. Ĺ&#x17E;ol kimse ki Kur'ân vasÄątasÄąyla Rabbine iman etti, o kimse ecrinin noksan olmasÄąndan korkmaz ve hiçbir gĂťnâ zulĂźmden korkusu olmaz." Bahsen

(â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź.), bir Ĺ&#x;eyde noksan; rahakan (â&#x20AC;Ť)&>×?â&#x20AC;Ź, insanÄą ihata edici

zulĂźm manasÄąnadÄąr. Ĺ&#x17E;u halde Kurâ&#x20AC;&#x2122;ânâ&#x20AC;&#x2122;a iman eden ne noksan olmasÄąndan, ne de kendinin zulm olunmasÄąndan korkusu olur, demektir.

Vâcib Teâlâ cinnĂŽlerin MĂźslim olanlarÄą olduÄ&#x;u gibi, Ä°slamâ&#x20AC;&#x2122;dan i'raz edenleri olduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 U$ " â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź,5 4* â&#x20AC;Ť " ×?â&#x20AC;Ź-$ :$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ L '  M %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$  $ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ " !$ +$ O4* 

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź !%  " !% " â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź, 5 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ % $ $  $ $    â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź1R 9$ H$

"Ve bizden bir cemaat MĂźslĂźmanlardÄąr ve bir cemaat de Ä°slamâ&#x20AC;&#x2122;dan i'raz edicilerdir. Ä°mdi Ä°slam olan kimseler doÄ&#x;ru yolu aradÄąlar."

 U$ " â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź5$â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź   ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ , )$ d$  â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź%Câ&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ +$ 4*V $ % â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  $ R $


202

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

"Amma gĂźnah iĹ&#x;leyenler, cehenneme odun olurlar."

Vâcib Teâlâ cinnĂŽlerin MĂźslim olanlarÄą olduÄ&#x;u gibi, Ä°slamâ&#x20AC;&#x2122;dan i'raz edenleri olduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

F/ + )% ,$ I " ,$    â&#x20AC;Ť ?×?â&#x20AC;Ź2R 1$ G$ &R ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ .â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź ,U ( S U â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź$ $ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź5â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź% U$ I$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " *$ 4" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ " " % $"$ " $ $ $ 

"Yâ Ekreme'r-RusĂźl, sen Ăźmmetine haber ver, de ki, eÄ&#x;er insanlar doÄ&#x;ru yol Ăźzerinde doÄ&#x;ru dursalar, elbette Biz onlarÄą imtihan için, onlara tatlÄą su içiririz." Ä&#x17E;adekan (â&#x20AC;Ť)\<×?â&#x20AC;Ź, rahmetten hâsÄąl olan tatlÄą su manasÄąnadÄąr. Hulâsa

istikâmetin bol rÄązka ve çok yaÄ&#x;mura ve enva-i hayrata sebep olacaÄ&#x;Äą bu ayetten anlaĹ&#x;ÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr.

Vâcib Teâlâ istikâmetin bol rÄązka sebep olduÄ&#x;unu beyandan sonra, istikametin esasÄą olan zikirden i'râz edenleri cehenneme idhal edeceÄ&#x;ini beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):



 ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź1R 8$ $ â&#x20AC;Ť×?×?â&#x20AC;ŹR $ $ /% â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;Ź% " $ / e  H$ â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;ŹK " $ Q" 8" % " 5$ $

"Her kimse ki Rabbi'nin zikrinden i'râz ederse, yĂźz çevirirse, Rabbisi onu Ĺ&#x;iddetli azaba gĂśtĂźrĂźr."

Saaden (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź-), âlĂŽ ve Ä&#x;âlib ve yĂźksek manasÄąnadÄąr. Yahut cehen-

nemde bir daÄ&#x;dÄąr ki, azabÄąnÄąn Ĺ&#x;iddetli olmasÄąnÄą murad ettiÄ&#x;i kimseyi Cenâb-Äą Hak o daÄ&#x;a sevkeder. Ă&#x2021;ĂźnkĂź ateĹ&#x;le azab olduÄ&#x;u gibi, o daÄ&#x;a inip çĹkmak da ayrÄąca bir azaptÄąr. Vâcib Teâlâ ibadetten i'râz edenlerin cezasÄąnÄą beyandan sonra, ibadet mevkiinde Allah'Äąn gayriye ibadet caiz olamayacaÄ&#x;ÄąnÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 # s5 â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź1" :$ $ +$   #  1$ Aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  !" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4 $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$   ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź1R $ $â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź $ $ % $ $

"CĂźmle mescidler Allah-u Teâlâ'ya mahsustur. Hal bĂśyle olunca siz mescidlerde Allah-u Teâlâ ile beraber hiçbir kimseye ibadet etmeyin." Yani ey ibadetle mĂźkellef olan, mescidlerde Allah-u Teâlâ'ya ibadet ederken Allah ile beraber baĹ&#x;ka bir kimseye dahi ibadet etmeyin ki, Ĺ&#x;irk etmeyesiniz. Mescidle murat, secde mĂźmkĂźn olan her yerdir ki, yeryĂźzĂźnĂźn kâffesine Ĺ&#x;amildir. Zira Rasulullah: (â&#x20AC;Ť"×?â&#x20AC;Ź.

dwâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź B S?-  ) "benim için 


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

203

yeryĂźzĂźnĂźn kĂźllĂźsĂź mescid kÄąlÄąndÄą"152 buyurmuĹ&#x;tur. Yahut mesacide (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź. )

murat, vĂźcud-u insanda secde olunan yedi azadÄąr ki, eller, ayaklar, dizler ve bir de yĂźzdĂźr.153 Bu azalar, Allah'Äąn mahlĂťku olduÄ&#x;undan, bunlarla Allah'Äąn gayriye ibadet etmeyin, demektir. Vâcib Teâlâ ibadetin ancak Allah'a mahsus olduÄ&#x;unu (haber verdik)ten sonra (buyuruyor ki):

 1 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2 â&#x20AC;Ť !×?â&#x20AC;Ź/Câ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź   â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źq 1O R  /  $ $ 4* C*â&#x20AC;Ť* ×&#x203A;×? ×? ×&#x203A;â&#x20AC;Ź1 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ " $ % % $ % $ % % " $ # % "$ $ $  $ % $ $

"Vakta ki, Allahâ&#x20AC;&#x2122;Äąn kulu olan Hz. Muhammed Allah-u Teâlâ'ya ibadet eder olduÄ&#x;u halde, ayak Ăźzere kalkÄąnca, cinnĂŽler Rasulullah'Äąn ibadetine bakmak için birbirine karÄąĹ&#x;mÄąĹ&#x; keçenin tĂźyleri gibi olmaya yakÄąn sÄąkÄąĹ&#x;tÄąlar." Adeta birbirine yapÄąĹ&#x;mÄąĹ&#x;, keçelenmiĹ&#x; tĂźyler gibi olmaya yaklaĹ&#x;tÄąlar.

Vâcib Teâlâ Rasulullah'Äąn ibadetini beyandan sonra, Ä°badetten vazgeç, diyen mĂźĹ&#x;riklere Rasulullah'Äąn cevabÄąnÄą hikâye ederek buyuruyor ki:

 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź1R $ $â&#x20AC;Ť' ×?â&#x20AC;Ź/  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% 9" %â&#x20AC;Ť( ' ×?â&#x20AC;Ź$ $ e H$ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź% " $â&#x20AC;Ť!×? ' ×?â&#x20AC;Ź$ Câ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ" 2%

â&#x20AC;&#x153;Ey Habibim, sen kavmine hitaben: Ben Rabbime ibadet ederim ancak. Hiçbir kimseyi Ona Ĺ&#x;erik etmem, de."

Vâcib Teâlâ, ibadetten dolayĹ husumet eden kâfirlere verilecek cevabĹ beyan etmek ßzere (buyuruyor ki):

  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź1R 9$ H$ ($ $ â&#x20AC;Ť;×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź%  5" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' ($ eC â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ" 2% y "

"Yâ Ekreme'r-RusĂźl, kâfirlere hitaben sen de ki: Muhakkak ben sizin için menfaat ve mazarrata malik deÄ&#x;ilim."

Bu ayetten anlaĹ&#x;ÄąldÄąÄ&#x;Äą veçhile, enbiyâ-i Äązâm hazarat-Äą nefâ&#x20AC;&#x2122; ve zarara malik olmayÄąnca, avam-Äą nasÄąn malik olamayacaÄ&#x;Äą evleviyetle sabit olur.

Vâcib Teâlâ Rasul-i Ekrem'in â&#x20AC;&#x2DC;ben sizin için mazarrat ve menfaata malik deÄ&#x;ilimâ&#x20AC;&#x2122; dediÄ&#x;ini beyandan sonra, kâfirlerin 'sen davandan vazgeçersen, biz seni kurtarÄąrÄąz' demelerine mukabil verilen cevabÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki): BuhârĂŽ, TeyemmĂźm,1. BuhârĂŽ, KitâbĂź MevâkÄątĂźâ&#x20AC;&#x2122;s-Salât, bâbĂźâ&#x20AC;&#x2122;s-sĂźcĂťdi aleâ&#x20AC;&#x2122;l-enf, I, 206; MĂźslim, KitâbĂźâ&#x20AC;&#x2122;ssalât, bâbĂź azâßâ&#x20AC;&#x2122;s-sĂźcĂťd, II, 25.

152 153


204

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

   5 1$ A $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ 1l $â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź    â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹGR $ $ ( â&#x20AC;Ť×??  ×?â&#x20AC;Ź1R -$ I$ " 5% / C % " " $ $ # $ 5 C$ d % " $ eCâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ" 2%  # 5 /O  : (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ H $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $

"Ey Rasul-i mĂźkerrem, seni kurtarÄąrÄąz, diyen kâfirlere cevap olarak sen de ki: Muhakkak ve elbette Allah'Äąn azabÄąndan beni ins ve cinden hiçbir kimse kurtaramaz. Elbette ben sÄąÄ&#x;Äąnacak bir kimse bulamam. Elbette ben her Ĺ&#x;eyi Allah'tan beklerim. Ă&#x2021;ĂźnkĂź ben nefâ&#x20AC;&#x2122; ve zarara malik deÄ&#x;ilim, illa Cenâb-Äą Hak'tan gelen emirleri ve nehiyleri ve risâleti tebliÄ&#x;e malikim. BaĹ&#x;ka Ĺ&#x;eye malik deÄ&#x;ilim, demekle hakikat-i hâli beyan et" demektir. Vâcib Teâlâ çare-i necat, ancak Allah'Äąn emri vechi Ăźzere olduÄ&#x;unu beyandan sonra, asilerin hallerini beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 1 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź7$ ,)A Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC$ /$ 4 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$ /$ * H â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź   â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹO 1R $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź $ +  % % $ $ $ # Â&#x2039;8" $ " 5$ $ $ $$ $ $ %

"Bir kimse Allah ve Rasulßne isyan ederse, bilâ nihâye cehennemde kalĹcĹdĹr. Elbette onun için cehennem azabĹ vardĹr."

Yani her kim ki emir ve tevhide AlIah'a ve RasulĂźne isyan ederse, onun için elbette cehennem azabÄą vardÄąr ve cehennemde ebediyyen kalÄącÄą olduÄ&#x;u halde cehennemden çĹkmaz. Ehl-i sĂźnnet itikadÄą: mĂźmin olan bir kimse velevse bĂźyĂźk gĂźnah sahibi olsa dahi cehennemde ebedi kalmaz. Zira en bĂźyĂźk ibadet olan imanÄąn sevabÄąnÄą gĂśrmek Ăźzere cehennemden kurtulup cennete girmek delâil-i akliye ve nakliyeye muvafÄąk olduÄ&#x;u cihetle bu misilli âyât ve ehâdiste hulĂťd (%?$), uzun mĂźddet manasÄąnadÄąr.

Vâcib Teâlâ bundan evvel saraheten ve zĹmnen kâfirlerin adavetini beyandan sonra bu adavetin nihayesini beyan etmek ßzere (buyuruyor ki):

 C v8;â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź5 4*! 8V+ 4 1* â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5 â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;ŹH â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹKâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹI Z_ 2$ $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?×?â&#x20AC;Ź R $ % $ " $ " $ $ % $ " $ $ $ $ % $ % $ "$$ $ ' # $  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR 1$ $

"OnlarÄąn adavetleri, vaâ&#x20AC;&#x2122;dolunduklarÄą Ĺ&#x;eyi gĂśrĂźnceye kadar uzar. Ĺ&#x17E;u halde onlar yakÄąnda yardÄąmcÄąsÄą gayet zayÄąf ve sayÄąsÄą pek az olan kimlerdir, bilirler."

Yani ahiret azabÄąnÄą gĂśrĂźnce kimin yardÄąmcÄąsÄą zayÄąf ve kimin etbaÄąnÄąn az olduÄ&#x;unu bilirler.


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

205

Vâcib Teâlâ, kâfirlerin adavetleri(nin), va'dolunduklarÄą azabÄą gĂśrĂźnceye kadar uzayacaÄ&#x;ÄąnÄą beyandan sonra, kâfirler tarafÄąndan istihza ederek, 'azap ne zaman olacaktÄąr demeleri Ăźzerine, Rasulullah'Äąn cevabÄąnÄą beyan zÄąmnÄąnda (buyuruyor ki):

  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź1R 5$ $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źce H$ /% $ Z% 8$ d" $ " $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4 $ 1% * $ :% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ ^ l 2$ $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź0' H" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ" 2% '

"Yâ Ekreme'r-RusĂźl, sen kâfirlerin suallerine cevapta de ki, sizin va'dolunduÄ&#x;unuz azap elbette olacaktÄąr. Olmamak ihtimali yoktur velâkin o azabÄąn vakti yakÄąn mÄądÄąr, yoksa Rabbim o azap için bir uzun mĂźddet tayin eder mi, ben bilmiyorum." Zira mugayyebâttandÄąr. Ä°n (), nâfiyedir.

 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź

demek,

6%â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źdemektir. Yani 'ben bil-

mem, yakÄąn mÄądÄąr, yoksa bir uzun mĂźddet var mÄądÄąr? OrasÄąnÄą Allah-u Teâlâ bilir' demektir. Nadr bin Hâris(in), azabÄąn zamanÄą ne vakittir, demesi Ăźzerine bu ayetin nazil olduÄ&#x;u mervĂŽdir. Vâcib Teâlâ RasulĂźnĂźn 'azabÄąn vaktini bilmem' demesi Ăźzerine azabÄąn vakti "gaibâ&#x20AC;? olup, "gaibiâ&#x20AC;? de Allah-u Teâlâ'dan baĹ&#x;ka bilen olmadÄąÄ&#x;ÄąnÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

k H 5 |:$ Hâ&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź5 ( â&#x20AC;Ť×??   ×?â&#x20AC;Ź1R â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ / G$    )@"  $ +$ ^ <$ " â&#x20AC;Ť ×? ×?â&#x20AC;Ź a* $ % % $ ' " " $ % $ " " % $

"Rabbim gizli olan Ĺ&#x;eyi bilicidir. Kendi gizlisi Ăźzerine hiçbir kimseyi haberdar etmez. Ancak peygamberlerden bilmesine razÄą olduÄ&#x;u kimseyi haberdar eder." Ancak peygamberân-Äą izamdan gaybÄą bilmesine razÄą olduÄ&#x;u zatlara bildirir. Ĺ&#x17E;u surette, 'gaybÄą bilirim' davasÄąnda bulunan kimseler, nazar-Äą Ĺ&#x;er'de tekfir olunur. Vâcib Teâlâ RusĂźl-i kiramdan razÄą olduÄ&#x;u zatlara bilinmesi lazÄąm olan gaybÄą bildireceÄ&#x;ini beyandan sonra, gaybÄą bildirmek keyfiyetini beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  â&#x20AC;Ť ?×?â&#x20AC;Ź1R $ H$ /  " 7$ " 5 $ / " 1$ $  $ " 5 â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% % " $ /% C â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$ "

"Allah'Äąn, bazÄą gaybÄą bildirdiÄ&#x;i RasulĂźn ĂśnĂźnde ve arkasÄąnda gĂśzetici melekler gider." Melekler vasÄątasÄąyla enbiyânÄąn bilmesinde bir mahzur olmadÄąÄ&#x;ÄąnÄą Cenâb-Äą Hak bu ayetle beyan buyurmuĹ&#x;tur.


206

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Vâcib Teâlâ, enbiyâ-Ĺ ĹzamĹn meleklerin muhafazasĹ altĹnda olduklarĹndan, taht-Ĺ emniyette bulunduklarĹnĹ beyandan sonra (buyuruyor ki):

 )e  H$ i (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ H â&#x20AC;Ť<*×?â&#x20AC;Ź% $ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 1" 2$ 4" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  $ 8"  " $ $

"EnbiyânÄąn melekler vasÄątasÄąyla mahfuz olmalarÄąnÄąn hikmeti, enbiyâ-i izam kendilerine vahiy ile gelen melekleri Rablerinin gĂśndermiĹ&#x; olduÄ&#x;u vahyi emr-i Ä°lâhĂŽ vech Ăźzere ĂŽsâl ettiklerini kemâl-i emniyetle bilmeleridir."

UmĂťr-u risâleti meleklerin kendilerine (vahy) yoluyla edâ ettiklerini bilsinler ve Ăźmmetlerine de kendileri tereddĂźtsĂźz tebliÄ&#x; etsinler içindir.

  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR 1$ $ &k c9$ Z â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% h" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$  )" 1$ $ â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$  wâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ " "

Hâlbuki Cenâb-Äą Hak ilmiyle, enbiyâ indinde olan her bir Ĺ&#x;eyi ihata etti ve her bir Ĺ&#x;eyi saymakla saydÄą." Ve ahata bima ledeyhim (403

â&#x20AC;Ť) (×?Â&#x201E; ×?â&#x20AC;Ź

'ilmi, enbiyâ-i izam

huzurunda olan her Ĺ&#x;eyi ihata etti' demek olduÄ&#x;undan, cĂźzâ&#x20AC;&#x2122;iyât ve kĂźlliyâtÄąn cĂźmlesini ihata etti, demektir. Vâcib Teâlâ mevcudatÄąn cĂźmlesine Ă&#x201A;lim olduÄ&#x;una iĹ&#x;aret için kĂźlle Ĺ&#x;eyin (PIO

#â&#x20AC;Ť )×&#x203A;â&#x20AC;Źvârid olmuĹ&#x;tur. Ă&#x2021;ĂźnkĂź Ĺ&#x;eyâ&#x20AC;&#x2122;(PIO)

mevcut manasÄąna olduÄ&#x;undan ve ahsâ kĂźlle Ĺ&#x;eyin (PIO

#â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;ŹB'( ) de-

mek, mevcudun kĂźllĂźsĂźnĂź saydÄą demektir. Saymak mĂźtenahĂŽ Ĺ&#x;eyde olup, kĂźllĂź Ĺ&#x;ey (PIO

#â&#x20AC;Ť )×&#x203A;â&#x20AC;Źde gayr-i nâmĂźtenahĂŽ olduÄ&#x;una

delalet ettiÄ&#x;inden 'a-

yette tenakuz vardÄąr' ĂźnvanÄąnda vârid sual merduttur. Zira adedi saymak mĂźtenâhĂŽde olduÄ&#x;u gibi, kĂźllĂź Ĺ&#x;eyde mevcut olup, mevcut ise mĂźtenahĂŽ olduÄ&#x;undan tenakuz yoktur. Bu ayet ma'dĂťmun Ĺ&#x;ey olmadÄąÄ&#x;Äąna delalet eder. Ă&#x2021;ĂźnkĂź eÄ&#x;er ma'dĂťm Ĺ&#x;ey olsa idi, ahsâya taalluk etmezdi. Zira ahsâ (B'(), mĂźtenâhĂŽye delalet eder.

***


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

SĂ&#x203A;RE-Ä° MĂ&#x153;ZZEMMÄ°L

207

(â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź

Mekke-i MĂźkerreme'de nazil olan surelerdendir. Ondokuz veya yirmi ayeti camidir.

 #     â&#x20AC;Ť×? ×? "!  ×?â&#x20AC;Ź  "    ? R  2$ /% ," 5 Â&#x2039;" U% C" â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź$â&#x20AC;Ť ' ×?â&#x20AC;Ź/% $ h" C  ? R  2$ ( â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ$ â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź2%   Z ? % 5e > !% " â&#x20AC;Ť)×? ×?â&#x20AC;Ź$ _ $â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;Ź$ " /  $ $ " B " $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź "

"Ey libasÄąnÄą bĂźrĂźnmĂźĹ&#x; olan Peygamber, gecenin azÄą mĂźstesna olduÄ&#x;u halde, gecede kalk namaz kÄąl. Gecenin nÄąsfÄąnda kalk veyahut kÄąyamÄąnÄą nÄąsfÄąndan azÄącÄąk noksan et veyahut nÄąsf Ăźzerine ziyade et. Sen gecede kalk teheccĂźd namazÄąna devam et." Vahyin dehĹ&#x;etiyle kendisine ĂźĹ&#x;Ăźmek ârÄąz olduÄ&#x;undan nâĹ&#x;ĂŽ elbisesini bĂźrĂźnmĂźĹ&#x; olan Nebiy-yi Muhtar, sen gecede kalk, teheccĂźd namazÄąna devam et. KalĂŽlen (J?<) ile murat, gecenin ßçte biridir. Yahut mĂźzzemmil

(#  ), emr-i nßbßvveti gÜtßrßcß demektir. İbtida-i İslâm'da teheccßd na-

mazÄą farz olduÄ&#x;una bu ayet delalet eder. Ă&#x2021;ĂźnkĂź emirde asl olan vĂźcuba delalet etmektir, teheccĂźdĂźn farziyyeti bir sene sonra beĹ&#x; vakit namazÄąn farz olmasÄąyla nesh olundu. Neshin sebebi, ashab-Äą Rasulullah'a ârÄąz olan meĹ&#x;akkattir. Ă&#x2021;ĂźnkĂź meĹ&#x;akkat daima kolaylÄąÄ&#x;Äą celbeder. Vâcib Teâlâ teheccĂźd namazÄąyla emrettikten sonra, namazÄąn vâcibâtÄąndan olan tilâvet-i Kur'ân'a dikkatin lĂźzumunu beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 O R : :$ 4$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹU% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ :e H$ $ " "

"Kur'ân'Ĺn hurufunu beyân ederek tilâvet et."

TertĂŽl (#//), harflerini beyan ederek aÄ&#x;Äąr aÄ&#x;Äąr okumaktÄąr. Hulasa ge-

rek namazda ve gerek namazĹn haricinde Kur'ân okuyan kimseler harflerini


208

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

beyan ederek, tecvidine riayet ve huzur-u kalbi ile okumasÄą vacip olduÄ&#x;u ve bunu terk ederse gĂźnahkâr olacaÄ&#x;Äą bu ayetten anlaĹ&#x;ÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr.

Vâcib Teâlâ teheccßd namazĹ ile ve namazdaki Kur'ân'Ĺ gßzel okumakla emrettikten sonra, evâmirin sebebini ve illetini beyan etmek ßzere (buyuruyor ki):

 O R U N$ (R *" 2$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$  $ $ U " %, $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź "

"Biz muhakkak senin ßzerine kadri pek bßyßk olan Kur'ân'Ĺ indiririz."

SekĂŽl (#>])â&#x20AC;&#x2122;in manasÄą, bĂźyĂźk ve hatÄąrlÄą demektir. Zira Kur'ân, insanla-

rÄąn dĂźnyevĂŽ ve uhrevĂŽ menfaatlerine ve kÄąyamete kadar ahkâmÄą bâkĂŽ metĂŽn bir kitap olup bir muâ&#x20AC;&#x2122;terizin itirazÄąyla yÄąkÄąlmadÄąÄ&#x;Äą ve muhkem bir kanun-i Ä°lâhĂŽ olup kâfirlerin ta'nÄąyla gerek lafzÄąna ve gerek manasÄąna katiyen halel gelmediÄ&#x;i ve kâfirlerin dinlerini iptal ettiÄ&#x;i için gayet aÄ&#x;Äąr olduÄ&#x;u bu ayetten anlaĹ&#x;ÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr. Vâcib Teâlâ teheccĂźd ile emrettikten sonra, gece ile olan ibâdetin tesiri(nin) ziyade olduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 C$ 4 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź   O R 2 % *$ 2" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹLR Y" $ 1_ 9$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ c. Z  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹS$ L$ 9â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " $

"Muhakkak gece uykudan sonra ibadet için kalkmak nefse ziyade tesir eder ve kÄąraat yĂśnĂźnden gayet gĂźzeldir." Hulasa, gece insanÄąn tek ve tenha olarak ibadeti ihlâsa daha ziyade muvafÄąk olduÄ&#x;u cihetle, gecede ibadetin ve kÄąraatin tesiri ziyade olduÄ&#x;u ayet-i celileden anlaĹ&#x;ÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr.

Vâcib Teâlâ teheccĂźdle emrin hikmetini ve gecede tesirin ziyade olduÄ&#x;unu beyandan sonra, gĂźndĂźzde o kadar tesir olmadÄąÄ&#x;ÄąnÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

    O R * Y$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź-R  $ Hâ&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$ ,â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  + â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ $ 4 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź "

"Ya Ekreme'r-RusĂźl, muhakkak senin için gĂźndĂźzde uzun hareket ve çok Ĺ&#x;uÄ&#x;l vardÄąr." Hulasa, gĂźndĂźz insanlar için umur-u dĂźnya ile iĹ&#x;itigal daha ziyadedir. Binaen aleyh gece ile ibadetin efdal olduÄ&#x;u bu ayetten anlaĹ&#x;ÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr.


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

209

Vâcib Teâlâ gece ibadetle emrin hikmetini beyandan sonra gecede vaki' olacak ibadetler içinde efdal olan ibadeti beyan etmek ßzere (buyuruyor ki):

  O R I :$ / $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ" I :$ $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ e H$  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;ŹKâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź " " $ $ " % " $

"Ya Ekreme'r-RusĂźl, gerek tesbih ve takdĂŽs ve gerek tehlĂŽl ve ta'zĂŽm ve sair Esmâ-i hĂźsnâdan hangi vecihle olursa olsun Rabbin ismini zikre devam et ve sen her Ĺ&#x;eyden kesin ve kat-Äą alâka et ki, Vâcib Teâlâ'nÄąn canib-i mâneviyesine teveccĂźh-Ăź tamme ile teveccĂźh etmiĹ&#x; olasÄąn." TebettĂźl (#W8/) ihlâs Ăźzere dĂźnyaya muhabbeti kaldÄąrmak ve Allah'Äąn

rÄązasÄąnÄą istemektir.

Vâcib Teâlâ(nÄąn) zikrullah ile emri, dĂźnya muhabbetinden kat-Äą alaka etmek lazÄąm olduÄ&#x;unu beyandan sonra, bu emrin sebebini beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  R â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ % " g :â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$ *$ .% ( â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź/$ â&#x20AC;Ť( ' ×?â&#x20AC;Ź$ o <" !$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ u T" !$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źo_ H$

"Allah-u Teâlâ gĂźn doÄ&#x;an ve gĂźn batan yerlerin Rabbi'dir. Oâ&#x20AC;&#x2122;ndan gayrÄą ilah yoktur. Hal bĂśyle olunca sen O'nu vekil ittihaz et."

Hulasa Allah-u Teâlâ meĹ&#x;rik ve maÄ&#x;ribin Rabbi olduÄ&#x;u ve ondan baĹ&#x;ka ma'budĂźn bi'l-hak olmadÄąÄ&#x;Äą, ancak ma'bĂťdĂźn bi'l-hak kendisi olduÄ&#x;u ve tefvĂŽz-i umur ederek (Allahâ&#x20AC;&#x2122;Äą)vekil ittihaz etmek lazÄąm olduÄ&#x;u bu ayetten anlaĹ&#x;ÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr. Vâcib Teâlâ sure-i celĂŽlenin evvelinden buraya gelinceye kadar kullarÄą ile zât-Äą ulĂťhiyeti arasÄąnda olacak muameleyi ve kullarÄąnÄąn vazĂŽfe-i ubudiyetlerini beyandan sonra, kullarÄąnÄąn birbiriyle olacak muamelelerini beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  R ! A$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źd" .$ .% d% .â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź 4**U â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5   â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź " " " $ $ % %$ $ $ " " $ R

"Ya Ekrem(eâ&#x20AC;&#x2122;r-RusĂźl), sen sabret Ĺ&#x;ol Ĺ&#x;ey Ăźzerine ki onlar o Ĺ&#x;eyi sĂśylerler ve terk et, çekil bir kenara ki, gĂźzel çekilmekle." Hulasa, insan(Äąn) ya sabÄąr ile ihtilatÄą ihtiyar etmesi veyahut mĂźdarât ile beraber bir kĂśĹ&#x;eye gĂźzelce çekilmesi emr-i lazÄąm olduÄ&#x;u bu ayetten anlaĹ&#x;ÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr.


210

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Vâcib Teâlâ insan için iki hal (beyan edip), birisi ihtilat, diÄ&#x;eri uzlettir. Her ikisi de mĂźsaade-i ilâhiyeye mukarin olduÄ&#x;unu beyandan sonra, RasulĂź'nĂź makam-Äą tesliyede (buyuruyor ki):

   

 R  2$ )% " )e  5$ $ S !$ 8" ,â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź   M %â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź $ e â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ !% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ CH" K$ $ "

Yani, â&#x20AC;&#x153;Ey HabĂŽbim, Sana taâ&#x20AC;&#x2122;n eden kâfirlerin taâ&#x20AC;&#x2122;nlarÄąna mahzun olma, sen Beni onlarla terk et. O nimet sahipleriyle terk et. Onlardan intikam iĹ&#x;ini bana havale et. Senin tarafÄąndan intikamÄąnÄą alÄąr, asla noksan bÄąrakmam. OnlarÄąn ezalarÄąnÄą senden def ederim."

Lakin intikamda acele etme, azÄącÄąk bir zaman mĂźhlet ver ve bizim intikamÄąmÄąza intizar et. Vâcib Teâlâ RasulĂźnĂź tekzip eden kâfirlerden intikamÄąnÄą alacaÄ&#x;ÄąnÄą beyandan sonra ahirette vaki olacak azaplarÄąnÄąn keyfiyetini beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

k      â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź $ $   â&#x20AC;Ť! ?×?â&#x20AC;Ź R â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?×?â&#x20AC;ŹR $ $ $ Sh G% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR 8$ Y R -A$ $ (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ C" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ " 1$ $ 4 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"Muhakkak Bizim yanÄąmÄązda aÄ&#x;Äąr zincirler ve alevletici ateĹ&#x;ler ve boÄ&#x;aza durucu taam ve elem verici azap vardÄąr."

Yani yâ Erkemer Rusul sen Beni terk et (baĹ&#x; baĹ&#x;a bÄąrak). Zira onlardan intikam almak için hazÄąrlanmÄąĹ&#x;, Bizim indimizde, onlarÄąn dĂźnyada ahkâm-Äą Ĺ&#x;erâ&#x20AC;&#x2122;iyyeyi edadan hâsÄąl olan mihnet ve meĹ&#x;akkate tahammĂźl etmediklerine mukabil, aÄ&#x;Äąr zincirler vardÄąr. Onlara sÄąklet verir ve onlar dĂźnyada maÄ&#x;rur olduklarÄą servetleri ve telezzĂźz ettikleri nimetleri mukabilinde, onlar için cehennem azabÄą vardÄąr. Ve onlarÄąn riba ve rĂźĹ&#x;vet ve emvâl-Äą eytâm ve gayrÄąn malÄąna tecavĂźz gibi yedikleri haram mukabilinde boÄ&#x;azlarÄąna durucu ve Ä&#x;ussa verici zakkum denilen taam vardÄąr ki, ayn-Äą azaptÄąr. Ve onlarÄąn zikr-u fikr ile meĹ&#x;gul olmadÄąÄ&#x;Äąna mukabil acÄątÄącÄą azap vardÄąr. Bu, ayette dĂśrt nevi azabÄąn her birerlerinin derece-i nihayete vardÄąÄ&#x;Äąna iĹ&#x;eret için tasdik olunan azabÄą beyan zÄąmnÄąnda tasdik olan elfâzÄąn kĂźllisi azamete delalet eden tenvĂŽn ile vârid olmuĹ&#x;tur.

Vâcib Teâlâ kâfirlerin azaplarĹnĹn dÜrt nevini beyandan sonra, o azabĹn zamanĹnĹ beyan etmek ßzere (buyuruyor ki):

  R )5$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źm â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ aâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź d â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹD Câ&#x20AC;Ť ×&#x203A;×?â&#x20AC;Źaâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źd â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹQH(â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹvA: * R % $ " $ $ $ % $ " $ % "$ " % % "$ $ "$


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

211

"Onlara azap Ĺ&#x;ol gĂźnde olur ki, o gĂźnde yerler ve daÄ&#x;lar titrer ve daÄ&#x;lar akÄącÄą kum yÄąÄ&#x;ÄąnÄą olur." Ĺ&#x17E;u beyan olunan dĂśrt nevi azap o gĂźnde vaki olur ki, yerler ve daÄ&#x;lar zelzele ile sallanÄąr ve o gĂźnde daÄ&#x;lar ve ovalar, cĂźmle yerler rĂźzgârÄąn savurduÄ&#x;u kum yÄąÄ&#x;ÄąnÄą gibi olur.

Vâcib Teâlâ azabÄąn nevini, vaktini beyandan sonra, ehl-i Mekke'yi Firavun'un baĹ&#x;Äąna gelen azab-Äą dĂźnyeviyye ile tehdit etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 9$ (* 4$ *" $ + â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;Ź,$ " $ H" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź%  $ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź1R .â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź R % H$ " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% " $ â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;Ź,$ " $ H" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " " "   O (* R % H$

"Muhakkak ey ehl-i Mekke, sizi irĹ&#x;ad için Biz size bir Rasul-i muazzam gĂśnderdik. NasÄąl ki Firavun'a rasul gĂśnderdik, iĹ&#x;te size de Ăśylece gĂśnderdik."

   $ % â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4% *" $ " + h8$ +$ R  $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR 7" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź% C$ " 7$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ +$ a* 

"Biz rasul gĂśnderince, Firavun o rasule isyan etti. Binaen aleyh Biz de onu saÄ&#x;lam tutmakla tuttuk."

VebĂŽl (# ), Ĺ&#x;iddetle tutmak manasÄąna olduÄ&#x;undan Firavun'un dĂźn-

yada azabÄąnÄąn Ĺ&#x;iddetine iĹ&#x;aret olunmuĹ&#x;tur.

Vâcib Teâlâ ehl-i Mekke'yi Firavunâ&#x20AC;&#x2122;la tehdit ettikten sonra, kÄąyametin Ĺ&#x;iddetiyle tehdit etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

/O    $ ," 5% &% ' â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$  9 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź1 *â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ8d â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5* :â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź4â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4*UI: vâ&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź+  $â&#x20AC;Ť×? 

 ×?â&#x20AC;ŹV R $ $ " " % $ " $ R "$ " % " $ $ " $ % $ $ "$ $ l   (* R 8% " 5$ % 1% " $ 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$

"EÄ&#x;er kĂźfĂźr Ăźzere devam eder, baki kalÄąrsanÄąz nefsinizi azaptan nasÄąl sakÄąnÄąrsÄąnÄąz? Ĺ&#x17E;u gĂźnde ki, o gĂźnde çocuklar koca olurlar ve o gĂźnĂźn Ĺ&#x;iddetiyle gĂśk yarÄąlÄąr. Allah'Äąn onlara vâdi de yerini bulur." Vâcib Teâlâ kâfirleri enva-i azapla tehdit ve kÄąyametin Ĺ&#x;iddetini beyandan sonra, surenin evvelinden buraya gelinceye kadar beyan olunan ahkâmÄą hulasa etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

tar.â&#x20AC;?

  q R  $ / e H$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ g$ :â&#x20AC;Ť& ×?â&#x20AC;Ź$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź9$ " !$ +$ =Fl â&#x20AC;Ť " ×&#x203A;â&#x20AC;Ź:$   . 4 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $

â&#x20AC;&#x153;Ĺ&#x17E;u zikrolunan ayetler bĂźyĂźk bir mevâ&#x20AC;&#x2122;izadÄąr, dinlemen Rabbine yol tu-


212

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Vâcib Teâlâ teheccĂźd ve sair ibadetle emr edip, emre ittiba etmeyenleri enva-i azap ile tehdit ettikten sonra, kullarÄąnÄą ibadete teĹ&#x;vik ve gĂźnahtan tenfir etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  $ /m$ % %N /$ hC Z â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źc m$ % %N 5 Câ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ *U% :$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ C $â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź$ 8 â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ H 4 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź   " % $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ 5 Sl $ b'â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹY " $ % $ % " $ " % "$ $  # â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź O $ )$ ,â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  $ Z$ "  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹH% 1e U$ % â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % $ O $ 8$ 5$

â&#x20AC;&#x153;Yâ Ekreme'r-Rusul, muhakkak senin Rabbin bilir ki, sen gecenin iki sĂźlĂźsĂźnden az bir, zamanda ve nÄąsfÄąnda ve sĂźlĂźsĂźnde teheccĂźd için kalkarsÄąn ve seninle beraber ashabÄąndan bir cemaat de kalkar. Rabbin Teâlâ bunlarÄąn hepsini bilir, ilminden hiçbir Ĺ&#x;ey gaip olmaz. Allah-u Teâlâ gece ve gĂźndĂźzĂźn miktarlarÄąnÄą takdir eder."

Gece ile gĂźndĂźzĂź birbiri ardÄąnca yeniler, uzunluÄ&#x;unu, kÄąsalÄąÄ&#x;ÄąnÄą, saatini ve dakikalarÄąnÄą takdir eder. Hiçbir saniyesi ilm-i Ä°lâhĂŽ'den hariç olmaz ve herkesin amelini bildiÄ&#x;i gibi cezasÄąnÄą da verir. Vâcib Teâlâ gecenin eczasÄąnÄą sayamayacaklarÄąnÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź%  $ $ oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź I+ *h-:  4â&#x20AC;Ť   ×?â&#x20AC;Ź " " $ $$ % % " % " $ " $ $ $

"Allah-u Teâlâ sizin gecenin miktarÄąnÄą sayamayacaÄ&#x;ÄąnÄązÄą bilir."

Allah-u Teâlâ gece ile kĹyamĹ terkten hâsĹl olan kusurunuzu afv ile muamele buyurdu.

Vâcib Teâlâ gecenin ekserisinde teheccĂźde tahammĂźlleri olmadÄąÄ&#x;Äąndan, gecenin nÄąsfÄąnda ve sĂźlĂźsĂźnde teheccĂźd kâfi olduÄ&#x;unu beyanla tahfif etti ise de, tafsil etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

4O  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹU% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ 5  :$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źx}% 2" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$ " $ $ $

"Siz Kur'ân'dan kolay olan miktarĹ okuyun."

Ayetin hĂźkmĂź, mutlaka Kur'ân'Äą okumak Ĺ&#x;anÄąndan olan kimsenin mĂźmkĂźn olduÄ&#x;u kadar okumasÄądÄąr ki, Kur'ân unutulmaktan emin olsun ve herkes Kurânâ&#x20AC;&#x2122;Äąn okumasÄąnÄą ders ittihaz etsin. Ancak bir gĂźnde ne miktar okumakta ihtilaf olunmuĹ&#x;tur. BazÄąlar bir ayet ve bazÄąlar kÄąsa surelerinden birisini okumak kâfidir (demiĹ&#x;lerdir).


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

213

Vâcib Teâlâ teheccĂźd namazÄąnÄąn vĂźcubunu kullarÄąna kolaylÄąk olsun için neshettiÄ&#x;ini beyandan sonra, neshin hikmetini beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

" 5 4* $ <% I$ " $ Q H" $(â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź+ 4* $ % |" $ 4 $ % 7$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ ?c;" 5$ " â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% ," 5 4% *â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% V$ $ 4" $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$  $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź p # Z ? # Z |" +$   $ + 4* $ % :â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹU$ % 4 $ % 7$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"Elbette Allah-u Teâlâ bildi ki, sizde hastalar olur ve âhar bir taife olur ki, onlar Allah'Äąn fazlÄąndan rÄązÄąklarÄąnÄą aramak için yeryĂźzĂźnde seyr Ăź sefer ederler ve âhar bir cemaat de olur ki Allah yolunda a'dâ-i dĂŽnle muharebe ederler." Vâcib Teâlâ ekser insanlar Ăźzerine edasÄą mĂźĹ&#x;kil olmasÄąna binaen teheccĂźd namazÄąnÄąn vĂźcubunu ref ettiÄ&#x;ini beyandan sonra, vĂźcubu nesh olunmuĹ&#x; ise de, nafile olarak edasÄą meĹ&#x;ru olduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  } â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹO ,R $ $ â&#x20AC;Ť;×?â&#x20AC;ŹR 2$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź â&#x20AC;Ť;*×?â&#x20AC;Ź% 2" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ =$ *â&#x20AC;Ť×?>×&#x203A;â&#x20AC;Ź  â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź:% â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ =$ * hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  â&#x20AC;Ť!*×?â&#x20AC;Ź % 2â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ /? % ," 5 $  $ :$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źx% $ 2" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$ " $#

"Kur'ân'dan mĂźyesser olduÄ&#x;u kadar okuyun ve farz olan beĹ&#x; vakit namazÄą vaktinde eda edin ve malÄąnÄązÄąn zekâtÄąnÄą verin ve Allah rÄązasÄą için ĂśdĂźnç vermekle gĂźzel verin." Yani teheccĂźd namazÄą Ăźzerinizden kaldÄąrÄąldÄąysa, teheccĂźd namazÄąna kÄąyamla okunmasÄą mĂźyesser olduÄ&#x;u miktarÄą okumakla tehaccĂźdĂź eda edin, demektir.

Vâcib Teâlâ zekât ve karz-Äą hasenle emrettikten sonra, bu misilli sarfiyatÄąn boĹ&#x;a gitmeyip, mukabilinde ecir ve sevaba nail olacaklarÄąnÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 # 1$ ,  1% d :$ k7$ 5 â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź%  % C" $( â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź51e  U$ :% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹO A" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ @$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź7$ *$ .% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " % $$ % $ " " " " R R

"HayÄąr olarak nefsiniz için her ne Ĺ&#x;ey gĂśnderirseniz, o Ĺ&#x;eyi indallah mahfuz olarak daha hayÄąrlÄą, ecrini ve sevabÄąnÄą daha bĂźyĂźk bulursunuz."

Vâcib Teâlâ namaz, zekât ve karz-Äą hasen gibi ibadetle emredip ve bunlarÄąn boĹ&#x;a gitmeyip her birinin ecrini ziyadesiyle vereceÄ&#x;ini beyandan sonra, kullarÄąn kusurdan hâlĂŽ olmayÄąp istiÄ&#x;fara muhtaç olduklarÄąnÄą beyan ve istiÄ&#x;farla emretmek Ăźzere (buyuruyor ki):


214

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

 O # â&#x20AC;Ť "<  ×?â&#x20AC;ŹI â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź   H$ H* l % G$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ # 4 â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź $ l % $" $

"Allah-u Teâlâ'ya istiÄ&#x;far edin. Zira Allah-u Teâlâ esirgeyici ve baÄ&#x;ÄąĹ&#x;layÄącÄądÄąr."

Yani envâ-i ibadetinizde vaki olan gĂźnahlarÄąnÄązdan dolayÄą istiÄ&#x;far ederek maÄ&#x;firet isteyin. Allah-u Teâlâ kullarÄąnÄąn gĂźnahlarÄąnÄą maÄ&#x;firet edici ve dergâhÄąna nedametle rĂźcu eden kullarÄąna merhamet buyurucudur, durmayÄąn istiÄ&#x;far edin. Ä°stiÄ&#x;far, gĂźnahlarÄą mahva ve rÄązkÄą celbe ve evlat ve neslin çoÄ&#x;almasÄąna sebep olmak gibi birçok menafiâ&#x20AC;&#x2122;i câlip olduÄ&#x;u için Vâcib Teâlâ surenin âhirinde kullarÄąna istiÄ&#x;farla emretmiĹ&#x; ve istiÄ&#x;fara terÄ&#x;ib için kendisinin Gafur ve RahĂŽm olduÄ&#x;unu beyan buyurmuĹ&#x;tur.

***


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

SURE-Ä° MĂ&#x153;DDESSiR

215

)*â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź

Mekke-i Mßkerreme'de nazil olan surelerdendir. Elli altĹ ayeti câmi'dir.

     â&#x20AC;Ť×? ×? "!  ×?â&#x20AC;Ź  "   #  H? "  C" $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$ 2%   ? eN 1 !% " â&#x20AC;Ť)×? ×?â&#x20AC;Ź$ _ $â&#x20AC;Ť×?'×?â&#x20AC;Ź$ " %

"Ey libasÄąnÄą bĂźrĂźnmĂźĹ&#x; olan Nebiyy-i zĂŽ-Ĺ&#x;ân, kalk yataÄ&#x;Äąndan. Kemâl-i ehemmiyetle kullarÄąmÄą azapla korkut." Sebeb-i nĂźzulĂź Ĺ&#x;Ăśyle: Rasul-i Ekrem cebel-i HÄąra'da iken, CibrĂŽl-i EmĂŽn semâ tarafÄąndan bir kĂźrsĂź Ăźzerinde, "yâ Muhammed" diyerek gelince, gĂśrmediÄ&#x;i bir harikuladeliÄ&#x;i gĂśrmesi Ăźzerine zât-Äą Nebevilerine bir korku ârÄąz olmuĹ&#x;tur. Bunun Ăźzerine Hz. Hatice'nin hanesini teĹ&#x;rifle bĂźrdesini bĂźrĂźnmĂźĹ&#x; olduÄ&#x;u bir zamanda CibrĂŽl-i EmĂŽn, ya eyyuheâ&#x20AC;&#x2122;l-mĂźddessir (]â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź03 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź3

)

nazmÄąyla gelmiĹ&#x;tir.154 Mana-yÄą ayet: "LibasÄąnÄą bĂźrĂźnĂźcĂź Rasul-i mĂźkerrem, yataÄ&#x;Äąndan kalk! Ä°man etmedikleri surette Ăźzerlerine nazil olacak azapla sen kullarÄąmÄą korkut, imana davet et."

Vâcib Teâlâ kullarĹna inzarla emredince, Rasulullah tarafĹndan 'ne inzar edeyim?' diyerek vaki olan suale cevap olarak (buyuruyor ki):

 ? â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ +$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$  H$ $ "e

"Sen Rabbine tekbÎr et ve kullarĹmĹ tekbÎre davetle inzâr et."

Zira lisan kalbin tercĂźmanÄądÄąr. Bunun için ekser ulema indinde iman, kalple tasdik ve lisanla ikrardan ibarettir. Ä°nsan Ăźzerine her Ĺ&#x;eyden evvel vâcib olan marifet-i ilâhiyedir. Ä°kinci derecede vâcib olan, nakaisden tenzĂŽhtir.

Vâcib Teâlâ kuvve-i nazariyeden ibaret olan furu-i âmal ile de emretmek ßzere (buyuruyor ki):

 ? d% .â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź + >Aâ&#x20AC;Ť) ? ×?â&#x20AC;Źe  $ +$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ N $ $ " " $ $ " _ $ "

BuhârĂŽ, TefsĂŽruâ&#x20AC;&#x2122;l-MĂźddessir,1-3; MĂźslim, iman, 257/144; AyrÄąca bkz. RâzĂŽ, TefsĂŽruâ&#x20AC;&#x2122;lKebĂŽr, XXX,167; KâdĂŽ BeydâvĂŽ, 769; NesefĂŽ, Medârik, IV, 1317. 154


216

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

â&#x20AC;&#x153;Ey Nebiyy-i zĂŽ-Ĺ&#x;ân, elbiseni necasetten ve sair tabiatÄąn sevmeyeceÄ&#x;i Ĺ&#x;eylerden pâk tut ve azabÄą mucip olan gĂźnahlarÄąn kâffesini terk et.â&#x20AC;? Rasulullah'Äąn âdet-i cahiliyeden terkle evvelâ emrolunduÄ&#x;u Ĺ&#x;ey necasetten taharet ve gĂźnahlarÄą terk etmektir. Ă&#x2021;ĂźnkĂź mĂźĹ&#x;rikler hiçbir zaman necasetten ve sair tabiat-Äą beĹ&#x;eriyyeye muhalif olan Ĺ&#x;eylerden çekinmezlerdi. Bunun için diyânet-Ä° Ä°slâmiye'de nezafete dikkat lazÄąm olduÄ&#x;una ve furu-i aâ&#x20AC;&#x2122;mâl için de evvel-be-evvel taharetle emrolunmasÄą, taharetin her Ĺ&#x;eyden evvel lĂźzumuna delĂŽl-i kâfidir. Yâhut fetahhir (0;), yani libasÄąnÄą

tathĂŽr et demek, kÄąsa giyinin. Ă&#x2021;ĂźnkĂź elbiseyi uzun giymek adet-i câhiliyedendir ve uzun libas ise necasetten hâlĂŽ olamadÄąÄ&#x;Äą cihetle, necasetten sakÄąnmak mĂźĹ&#x;kil olduÄ&#x;u gibi, kibir ve tefahur gibi necaset-i batÄąniyyeye dahi sebep olur. Rucz ()â&#x20AC;&#x2122;Ăźn asÄąl manasÄą, azap ve azaba sebep olan her gĂźnah olduÄ&#x;undan azaba mĂźeddĂŽ olan masiyetin kĂźllĂźsĂźnĂź terke devem et, demektir.

Vâcib Teâlâ kullarÄąnÄą Hakâ&#x20AC;&#x2122;la olacak muamelesini beyandan sonra, halkla olacak muamelesini beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 ? m â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;ŹI$ " :$ " %,!" :$ ($ $ %

"Bir kimseye bir Ĺ&#x;ey mukabilinde daha çoÄ&#x;unu bekler olduÄ&#x;un halde verme."

Yani mukabilinde birçok karĹ&#x;ÄąlÄąk bekler olduÄ&#x;un halde bir kimseye hediye etme ve verdiÄ&#x;in bir Ĺ&#x;ey karĹ&#x;ÄąlÄąÄ&#x;Äąnda daha ziyadesini Ăźmid ederek verme. Hulasa, abd İçin evvela lazÄąm olan Vâcib Teâlâ'nÄąn vĂźcudunu bilip, nakaisden tenzihle ta'zĂŽm ve tekbĂŽr etmek; saniyen zahir ve batÄąnÄąnÄą necasetten tathĂŽr ederek kemal-i taharet Ăźzere bulunmak lazÄąm olduÄ&#x;u gibi, cĂźmle gĂźnahlarÄą terk etmek vezaĂŽf-i diniyyeden bulunduÄ&#x;u bu ayetlerden anlaĹ&#x;ÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr. Vâcib Teâlâ beyan olunan tekâlifte lazÄąm gelen meĹ&#x;akkate sabretmek ehemm olduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  O â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź +$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ e   " " $

"Ancak Rabbin Teâlââ&#x20AC;&#x2122;nÄąn rÄązasÄą için sabret."

Ey Nebiy-yi ZĂŽĹ&#x;ân, Ĺ&#x;u beyan olunan ibadet ve tâattan hâsÄąl olan meĹ&#x;akkatlere sabra devam et ve mĂźĹ&#x;riklerin ezalarÄąna telaĹ&#x; etme. Zira sabrÄąn


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

217

akibeti selamettir. Surenin evvelinden buraya gelinceye kadar beyan olunan tekbir ve tathĂŽr ve gĂźnahlarÄą terk, cĂźmlesi kĂźlfeti mucip olduÄ&#x;u cihetle meĹ&#x;akkatten hâlĂŽ olamayacaÄ&#x;Äąndan sabra muhtaç olduÄ&#x;u ve sabÄąr da ancak rÄązâi BârĂŽ için olmak lazÄąm geldiÄ&#x;i bu ayetten anlaĹ&#x;ÄąldÄą. Vâcib Teâlâ RasulĂźne layÄąk ve mansÄąb-Äą NĂźbĂźvvete mĂźnasip bazÄą evâmirini beyandan sonra, bunlarÄą Ăźmmetine tebliÄ&#x; ve inzarÄąnÄą emrettikten sonra, bu emirlere itaat etmeyen asilerin cezalarÄąnÄą beyan zÄąmnÄąnda (buyuruyor ki):

   G$  ?  $ l *" $ k L 5$ *" $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$  +$   ? H*2% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź +â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź$ " â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź$ $   V  + $ U%C â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź+$ %" $ l   kV $

"Ä°srâfĂŽl tarafÄąndan sĂťra ĂźfĂźrĂźldĂźÄ&#x;Ăź zaman, kâfirler Ăźzerine hal mĂźĹ&#x;kil olur. Zira o gĂźn gayet gßç ve mĂźĹ&#x;kil bir gĂźndĂźr ki, kâfirler Ăźzerine kolay deÄ&#x;ildir."

Ä°Ĺ&#x;te Habibim, sana vaki olan ezalarÄąna sabret. Sana yaptÄąklarÄą ezalarÄąnÄąn cezalarÄąnÄą gĂśreceklerdir. Umum insanlara o gĂźn mĂźĹ&#x;kil bir gĂźn olduÄ&#x;u halde, kâfirler Ăźzerine herkesten ziyade mĂźĹ&#x;kil olacaÄ&#x;Äą tasrĂŽh edilmiĹ&#x;tir. Vâcib Teâlâ bilumum kâfirler Ăźzerine kÄąyametin mĂźĹ&#x;kil olduÄ&#x;unu beyandan sonra bilhassa Rasulullah'a çok eza eden kâfirleri tehdit etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

   R  $ D % " 8$ A$ $ 

 ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź1 % U" $ 7$ " 5$ $ CH" K$ R 1% !" 5$ (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR 5$ /% $ D $ ,$ $   ?â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź   ?â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź1 R )!" :$ /% $ i % 1" ) 5$ $   ?â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź R )% 9%

"Ey HabĂŽbim, Beni yalnÄąz olduÄ&#x;um halde ol kimse ile beraber terk et ki, Ben onun cezasÄąnÄą vereyim. Ben ondan ahz-Äą intikama kâfiyim. BaĹ&#x;ka kimsenin iĹ&#x;tirakine ihtiyaç yoktur. Ve Ben ona tĂźkenmez ve arkasÄą kesilmez çok mal verdim. Ve kendisiyle beraber daima Mekke'de bulunur oÄ&#x;lanlar verdim. Servetleri sayesinde taĹ&#x;raya gitmeye ihtiyaçlarÄą olmadÄąÄ&#x;Äą gibi, hizmetçileri çok olduÄ&#x;undan iĹ&#x;lerini gĂśrmeye bile gitmezler. Daima kendisiyle beraber meclislerde bulunurlar."

Ben ona umur-u dĂźnyadan her Ĺ&#x;eyi dĂśĹ&#x;edim ve yol verdim. RÄązkÄąnÄą geniĹ&#x; ve itibarÄąnÄą yĂźksek kÄąldÄąm. Hatta bĂźtĂźn kabâil-i Arap haline gÄąpta eder-


218

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

lerdi. TemhÎd (0/) ile murat, câh ve mansĹp ve kavmi içinde riyaseti vermekle nimetini itmam ve ikmal etmektir.

Vâcib Teâlâ bu kâfirlerin çok nimet sahibi olduÄ&#x;unu beyandan sonra o nimetlere kanaat etmeyip (buyuruyor ki):

  Oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź1 ? $ Bâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 4" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ s% !$ " $ %N $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ /% C â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹO  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$   1 R , $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ :â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ ( 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź 

"Bundan sonra taaccĂźp olunur o kâfirlerin haline ki, verdiÄ&#x;im nimetlerin cĂźmlesine kanaat etmeyerek, verilen nimetlerden daha ziyade vermeliÄ&#x;imi imdad eder. Kellâ, hal ve Ĺ&#x;an onun Ăźmidi gibi deÄ&#x;ildir. Zira o kâfir bizim ayetlerimizi inkâr eyledi."

Ve verdiÄ&#x;imiz nimetlerin Ĺ&#x;ĂźkrĂźnĂź eda etmeyerek, kĂźfran-Äą nimet etti. Bu kâfirin Ăźmit ettiÄ&#x;i ziyadeyi vermem, demektir. Bu ayetler VelĂŽd bin MuÄ&#x;ĂŽre hakkÄąnda nazil olmuĹ&#x;tur.155 Ă&#x2021;ĂźnkĂź VelĂŽd, bĂźtĂźn evkâtÄąnÄą Rasulullah'a eza etmeye hasretmiĹ&#x; ve emr-i nĂźbĂźvvette bir kere olsun hakkÄą kabul etmemiĹ&#x; ve daima Rasulullah'a ezayÄą ve nĂźbĂźvveti inkârÄą kendine adet edinmiĹ&#x; bir kâfĂŽr-i anĂťd olduÄ&#x;undan, ol zikrolunan kâfir içinde dâhil olduÄ&#x;u halde onunla iktifa olunmayarak ayrÄąca ahvâlini Cenâb-Äą Hak beyan etmiĹ&#x;tir. Arap içinde emsali gĂśrĂźlmedik serveti olduÄ&#x;undan, cĂźmle Arap kavmi onu severler ve kendine hĂźrmet ederlerdi. EÄ&#x;er iman etmiĹ&#x; olsa idi, ona ittiba ederek birçok kimseler iman ederdi. Bu ayetin nĂźzulĂźnden sonra VelĂŽdâ&#x20AC;&#x2122;in hali(nin) gĂźnden gĂźne tedennĂŽ ettiÄ&#x;i, hatta vefatÄąnda efkâr-Äą fukaradan olduÄ&#x;u mervĂŽdir. Ă&#x2021;ĂźnkĂź Ĺ&#x;ĂźkrĂź eda olunmayan nimet daima zevale maruz ve mahkĂťmdur. Vâcib Teâlâ, VelĂŽd'in ahvâl-i mezmumesinden bazÄąlarÄąnÄą beyandan sonra, ahvâlin cezasÄąnÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 

 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹO * R 8% $ /% U% .H" %â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$

"Ben o kâfire meĹ&#x;akkatli ve gayet gßç azabÄą teklif ederim."

SaĂťden (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź%-) kelimesinin manasÄą, çĹkmasÄą gayet mĂźĹ&#x;kil, yokuĹ&#x; bir

daÄ&#x; ise de, Ĺ&#x;iddetli azap manasÄąna da olabilir. Ĺ&#x17E;u halde mana, 'Ben ona cehennemde yetmiĹ&#x; senede inilir ve yetmiĹ&#x; senede çĹkÄąlÄąr ateĹ&#x;ten bir daÄ&#x;a inip

155

RâzĂŽ, TefsĂŽruâ&#x20AC;&#x2122;l-KebĂŽr, XXX,176; KâdĂŽ BeydâvĂŽ, 769; el-BaÄ&#x;dâdĂŽ, Hâzin, III, 1621.


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

219

çĹkmasĹnĹ teklif ve daima bu minval ßzere azap ederim.' Bu ayeti tefsiri manasĹnda Rasulullah:

â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź9 â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;ŹDâ&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź603 4] â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź23$ )-8, 9 -'3 â&#x20AC;Ť ) ×?â&#x20AC;Ź#8 %-'â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

Yani, "saĂťd, cehennemde ateĹ&#x;ten pek yĂźksek bir daÄ&#x;dÄąr. Ehl-i cehennem o daÄ&#x;a yetmiĹ&#x; senede çĹkmak ve yetmiĹ&#x; senede inmekle ebedi azap olunurlarâ&#x20AC;?156 demektir.

VâcÎb Teâlâ VelÎd'e azabĹn keyfiyetini beyandan sonra azaba istihkakĹn sebebini beyan etmek ßzere buyuruyor ki:

%N  H? $ 1 2$ v$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ Z$ I 2% %N   H? $ 1 2$ v$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ Z$ I U% +$   H? $ 1 2$ $ â&#x20AC;Ť ×&#x203A;â&#x20AC;Ź+$ /% Câ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź " "   $  ? â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;ŹI$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹN  ? $ $ $ W$ $ %N   ? @$ C$ $  $$ " $ $$"$ % $ $

"VelĂŽd bin MuÄ&#x;ĂŽre Ĺ&#x;u beyan olunan azaba mĂźstahaktÄąr. Zira o mezmum adam Kurâ&#x20AC;&#x2122;ânâ&#x20AC;&#x2122;a, taâ&#x20AC;&#x2122;n esbabÄąnÄą aramakta çok dĂźĹ&#x;ĂźndĂź ve tefekkĂźr etti ve ta'n edecek bir Ĺ&#x;ey bulamadÄą, ta'n edeceÄ&#x;ini sakladÄą. Lanet olsun, o insan ki, cĂźmle ayÄąptan salim olan Kur'ân'a nasÄąl tâ'n etmeyi takdir etti. Evvelce dĂźĹ&#x;ĂźndĂźkten sonra tekrar Kur'ân'a nazar etti ve kemâl-i dikkatle baktÄą ve her ne kadar baktÄą ise de kendisi erbâb-Äą lisandan olduÄ&#x;u cihetle tâ'n için bir Ĺ&#x;ey bulamadÄą. SÄąkÄąldÄą ve daraldÄą, yĂźzĂźnĂź ekĹ&#x;itti ve alnÄąnÄą kÄąrÄąĹ&#x;tÄąrdÄą, sonra Kur'ân'a ve imana arkasÄąnÄą dĂśndĂź." Rasulullah'a iman etmekten kendini bĂźyĂźk addetti ve iman etmeye etbaÄąndan utandÄą.

 O T$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źa% *" 2$ ( â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;Ź$ . 4" â&#x20AC;Ť ?  ×?â&#x20AC;ŹN$ 6" % -"  ( â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;Ź$ . 4" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źaâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ U$ +$ $ % l

"SĂśylediÄ&#x;ini Cenab-Äą Hak hikâye eder. Yani VelĂŽd kavmine hitaben, Ĺ&#x;u Kur'ân olmadÄą, ancak anâ&#x20AC;&#x2122;ane ile ĂśÄ&#x;renilir sihirdir. Bu Kur'ân Muhammed (sallallahu aleyhi ve selem)in dediÄ&#x;i gibi Allah'Äąn kelamÄą deÄ&#x;il, ancak beĹ&#x;er sĂśzĂźdĂźr." Ä°Ĺ&#x;te VelĂŽd bĂśyle demekle gĂźya baĹ&#x;kalarÄąnÄąn bulamadÄąÄ&#x;Äą ve sĂśyleyemediÄ&#x;i bir Ĺ&#x;eyi bulmuĹ&#x; ve sĂśylemiĹ&#x; oldu. O sĂśz, rivayet suretiyle birbirlerinden ĂśÄ&#x;rendikleri bir sihirdir, ancak insan sĂśzĂźdĂźr, demekle kavmini iskât etmiĹ&#x; demektir. Ahmed b. Hambel, MĂźsned, III, 75; AyrÄąca bkz. RâzĂŽ, TefsĂŽruâ&#x20AC;&#x2122;l-KebĂŽr, XXX,176; KâdĂŽ BeydâvĂŽ, 770; NesefĂŽ, Medârik, IV, 1319. 156


220

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Vâcib Teâlâ, Ĺ&#x;u muannide kâfirin azabÄąndan bir miktarÄąnÄą beyandan sonra azabÄąn kemaliyle te'kidi ile ahz-Äą intikamÄąn kuvvetli olduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  O U$ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź $ H" $â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;Ź5$ $   $ U$ $ /  " %â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ %

"Elbette Ben Ă&#x201A;zĂŽmĂź'Ĺ&#x;-Ĺ&#x17E;ân, cehennemin sekar isminde olan tabakasÄąna idhal ederim. Hangi Ĺ&#x;ey sana sekarÄą bildirdi ve sekarÄąn mahiyeti nedir, bilir misin?" Benden baĹ&#x;ka hangi Ĺ&#x;ey var ki, sekarÄąn kĂźnhĂźnĂź sana bildirsin Hiç kimse layÄąkÄąyla sakarÄą bildiremez, ancak Ben bildiririm.

Vâcib Teâlâ Ĺ&#x;u suale cevap olmak ve sekarÄąn mahiyetini keĹ&#x;f ve izah etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 O T$ $ S$ 8$ " : â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;Ź$  $ $   F T$  "  Sl â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź *   HF % $ :$ ($ $ U :% ($ $ $ $ " " $

"Sekara muhtaç olan kimseyi sekar bÄąrakmaz, içine alÄąr ve aldÄąÄ&#x;ÄąnÄą terk etmez, elbette yakar. Ve cehennem içine girenlerin derilerini Ĺ&#x;iddetle karartÄącÄą ve uzaktan ehl-i cehenneme alevini gĂśstericidir. Ve o cehennem Ăźzerinde umurunu tesviye edici on dokuz melek veya meleklerden ondokuz sÄąnÄąf vardÄąr." Vâcib Teâlâ zebanilerin adedinin on dokuz olduÄ&#x;unu beyan edince kâfirlerin zebanilerin adedini az gĂśrerek, on dokuz kimsenin ne ehemmiyeti vardÄąr ve bu kadar ehl-i cehennemin muhafazasÄąna nasÄąl muktedir olacaklar,157 diyerek istihza tarikiyle itirazlarÄąna cevap olmak Ăźzere (buyuruyor ki):  '      

â&#x20AC;Ť ?×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$    S,I+ (â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;Ź:1 â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, 8A â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5 Sâ&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;ŹL 5 (â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹHâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źoâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź-â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź, 8A â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5 % $  R$"  "% $  $"$ $ $ $ R$ $   $ $ " $ '$"$ $ $ $

â&#x20AC;&#x153;Biz AzĂŽmĂź'Ĺ&#x;-Ĺ&#x17E;ân, cehennemin sahiplerini baĹ&#x;ka mahlĂťk kÄąlmadÄąk, ancak melekleri kÄąldÄąk ve Biz onlarÄąn adetlerini kÄąlmadÄąk, illâ Ĺ&#x;u kimseler için fitne kÄąldÄąk ki, onlar kâfir oldular." Vâcib Teâlâ Ĺ&#x;u adedin Kur'ân'da beyan olunduÄ&#x;unun hikmetini beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:

      â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹCR â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź $ â&#x20AC;Ť×? ×?â&#x20AC;Ź$ $ >" $ $ oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ U" I$ " $  $ I$ â&#x20AC;Ť*×? ×? "×&#x203A;â&#x20AC;Ź%: } %â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź $ â&#x20AC;Ť '*×? ×?â&#x20AC;Ź%,5$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź

157

AynÄą rivayetin daha geniĹ&#x;i için bkz. RâzĂŽ, TefsĂŽruâ&#x20AC;&#x2122;l-KebĂŽr, XXX,179.


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

221

"Bizim hazene-i cehennemin adedini Kur'ân'da beyan ettiÄ&#x;imiz, kendilerine kitap nazil olan ehl-i kitap RasulĂźmĂźzĂźn risâletini ve Kurâ&#x20AC;&#x2122;ânâ&#x20AC;&#x2122;Äąn ahkâmÄąnÄą yakĂŽnen bilsinler ve ehl-i imanÄąn da imanlarÄą ziyade olsun içindir.â&#x20AC;? Vâcib Teâlâ cehennemin hazĂŽnedarlarÄąnÄąn on dokuz olduÄ&#x;unu haber vermiĹ&#x;ti. Haber vermesindeki fayda, ehl-i kitabÄąn Kurâ&#x20AC;&#x2122;ânâ&#x20AC;&#x2122;Äąn hak olduÄ&#x;unu bilmeleri ve ehl-i imanÄąn imanlarÄąnÄąn ziyadelenmeleri olduÄ&#x;unu beyandan sonra, ßçßncĂź faydayÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  ?4* $ %,5 6" !% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ oâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źoâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ I$ â&#x20AC;Ť*×? ×? "×&#x203A;â&#x20AC;Ź:% } %â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź $ :$ " $ ($ $

"Ehl-i kitap ve mĂźminler Kur'ân'Äąn hak olduÄ&#x;unda ve hazene-i cehennemin adedinde Ĺ&#x;Ăźphe etmesinler için Biz hazene-i cehennemin adedini haber verdik."

Vâcib Teâlâ, cehennemi muhafazaya memur olan meleklerin adedini bildirmekte faydanĹn ßçßncßsßnß beyandan sonra, dÜrdßncß faydayĹ beyan etmek ßzere (buyuruyor ki):

 $ U%  # â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ H$ $â&#x20AC;Ť×? ' ×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ 4 $ % +â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ Ql $ 5$ " )* % 2% +  O R m$ 5$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ) %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źa* $ $

â&#x20AC;&#x153;Kalplerinizde olan maraza benzeyen nifakÄą gizleyen mĂźnafÄąklar ve alenen kâfirler "Allah Ĺ&#x;u mesel kabilinden olan adedi beyanla, ne gibi Ĺ&#x;ey murad eder?' diyenler için Biz Kur'ân'da hazene-i cehennemin adedini beyan ettik."

Vâcib Teâlâ Kur'ân'da hazene-i cehennemin adedini ve bazĹ faydayĹ ve adedi beyandan sonra, hâsĹl olan hulasayĹ beyan etmek ßzere (buyuruyor ki):

  &O % ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹT$ $ " 5$ 01 )" $ $ &% ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹT$ $ " 5$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % # Z_ |% â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$

"Allah-u Teâlâ nasÄąl ki hazene-i cehennemin adedini inkâr edenleri Äądlâl etti ve tasdik edenleri hidayette kÄąldÄą ise, bĂśylece Allah-u Teâlâ dilediÄ&#x;i kimseyi Äądlâl eder ve bazÄą dilediÄ&#x;i kulunu hidayette kÄąlar."

Vâcib Teâlâ, hazene-i cehennemin adedini haber verince EbÝ Cehil ve emsali kâfirler adedi az gÜrmekle itiraz etmelerine cevap vermek ßzere (buyuruyor ki):

O*$ .% ( â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź$ e H$ * $ %,A% % $ 8" $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ $

"Rabbin Teâlâ'nĹn askerini hiç kimse bilmez, illâ kendisi bilir."


222

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Vâcib Teâlâ'nĹn evsafĹndan ve hazenesinin adedinden bahisten sonra, cehennemi Kur'ân'da zikr ßzere terettßp eden faydayĹ beyan etmek ßzere (buyuruyor ki):

  q T$  "  0â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;ŹK ( â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źc. â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ $ $ $

"Cehennem olmadÄą, illâ cĂźmle beĹ&#x;ere va'z oldu."

 â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$

"Cehennem hakkÄąnda hakikat, hal-i cehennemi inkâr edenlerin dedikleri gibi deÄ&#x;ildir," cehennem mevcuttur. Vâcib Teâlâ cehennemi zikirden kâfirlerin mĂźtenassih olmadÄąklarÄąnÄą beyandan sonra, layÄąk olduklarÄą cehennemin evsafÄąnÄą zikirle kâfirleri cehennem azabÄąndan men etmek Ăźzere yemin ederek (buyuruyor ki):

 $ â&#x20AC;Ť)×?â&#x20AC;ŹC â&#x20AC;Ť ?  ×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź3  01$ " (  " hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ _ $  ? $ $ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ K" â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ "  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$  ? !$ U$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ $ "   ? T$  "  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹC$  ? â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ R $

"Geceleri nurlandÄąran kamere ve zulmeti aydÄąnlÄąÄ&#x;a tebdil etmekle baĹ&#x;ladÄąÄ&#x;Äą zaman geceye ve âlemi aydÄąnlattÄąÄ&#x;Äą zaman sabaha yemin ederim ki, cehennem bĂźyĂźk belalardan birisidir. Ve cehennem beĹ&#x;eri korkutucu olduÄ&#x;u halde bĂźyĂźk beladÄąr." Vâcib Teâlâ cehennemin beĹ&#x;eri korkutucu olduÄ&#x;unu beyandan sonra, beĹ&#x;erden kimleri korkutucu olduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  O 7 $â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹI$ $ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ 1 U$ I$ $ 4" $â&#x20AC;Ť×&#x203A; ×?â&#x20AC;Ź% ," 5 &$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź9$ " !$  " $

"Cehennem beĹ&#x;eri korkutucu ve sizden hayrata tekaddĂźm veyahut Ĺ&#x;erden elini çekip teahhur etmek isteyen kimseleri korkutucudur."

Bu ayet-i celĂŽle abdin irade-i cĂźz'iyesinin varlÄąÄ&#x;Äąna delalet eder. Ä°rade-i cĂźz'iyenin hayÄąr ve Ĺ&#x;erde ve taat ve masiyette medhali olduÄ&#x;una delalet eder. Ă&#x2021;ĂźnkĂź ayette tekaddĂźm ve teahhurun abde isnad olunduÄ&#x;u gibi, meĹ&#x;iyet de abde isnad olunmuĹ&#x;tur. EÄ&#x;er abdin irade-i cĂźz'iyesi olmamÄąĹ&#x; olsaydÄą, Ĺ&#x;u efâ&#x20AC;&#x2122;âl abde isnad olunmazdÄą. Bu efâ&#x20AC;&#x2122;âlin isnadÄą, irade-i cĂźz'iyenin vĂźcuduna delalet eder. Delalet ettiÄ&#x;inden, abd fiilinde mecburdur demekle irade-i cĂźz'iyeyi inkâr eden Cebriyye mezhebini Ĺ&#x;iddetle red vardÄąr.


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

223

Vâcib Teâlâ masiyete tekaddĂźm veya ibadetten teahhur etmek isteyen kimseleri cehennemin korkutucu olduÄ&#x;unu beyandan sonra, herkesin kendi ameline gĂśre ceza gĂśreceÄ&#x;ini beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

  ? Sl ,$ . H$ D" $ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$  Wk " C$ Z_ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $

"Herkes kendi kazandÄąÄ&#x;Äą amelĂŽyle indallah mahbusedir."

Yani herkes kendi kazancÄąna gĂśre muamele gĂśrĂźr. Ĺ&#x17E;u halde kazandÄąÄ&#x;Äą gĂźnahlar mukabilinde mahpus olur ve o gĂźnahÄąn cezasÄąnÄą gĂśrmeyince halas olamadÄąÄ&#x;Äąndan, gĂźnahÄą mukabilinde merhundur. Mesela bir borca mukabil verilen rehin, borç Ăśdenmeyince rehiniyetten kurtulmadÄąÄ&#x;Äą gibi, gĂźnahÄą mukabilinde ceza gĂśrecek kimse gĂźnahÄąnÄąn cezasÄąnÄą gĂśrmeyince kurtulamaz. Ĺ&#x17E;u halde borca baÄ&#x;lÄą olan rehin gibi gĂźnahkâr olan kimse, gĂźnahÄąna baÄ&#x;lÄą kalÄąr.

k ,A +  O    ? $ 5 d" !% " â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź$  4* ? $ %&$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ I$ O$ iâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  ! $ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źoâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ -$ " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' ( â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  U$ $ + â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ $ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$   " $

"Ancak ashab-Äą yemĂŽn olan, amel-i salih iĹ&#x;leyen kimseler rehin olmaktan mĂźstesnadÄąrlar. Zira onlar gĂźnahkârlardan, 'sizi hangi ameliniz cehenneme idhal etti?' diye sual eder olduklarÄą halde cennetlerdedirler." Vâcib Teâlâ ehl-i cennetin ehl-i cehennemden, 'sizi ne gibi ameliniz cehenneme koydu?' diyerek sual edeceklerini beyandan sonra, o suale cevaplarÄąnÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $   ? $ â&#x20AC;Ť ×? " ! " ×&#x203A;â&#x20AC;Ź8 " %C â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% C$ $ $   ? $ e  h$ !% " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ 5 â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% C$ $ â&#x20AC;Ť*×?â&#x20AC;Ź%â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2$ " " %      â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ :$â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹI# $    ?  1â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź ? $ |b'â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źg$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źs$ 5$ Q* % C$ e *" $  oe â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ %C â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź, â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% $   % g '   O % U " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $

"Onlar, 'biz namaz kÄąlanlardan ve fukaraya taam yedirenlerden olmadÄąk ve biz batÄąla dalanlarla dalardÄąk ve hatta bize ĂślĂźm gelinceye kadar biz kÄąyameti tekzĂŽb ederdik' dediler."

HĂźlasa-i kelâm, namazÄą, zekâtÄą terk ve batÄąlÄą irtikâp ve kÄąyameti tekzĂŽb etmenin cehenneme dĂźhul sebebi olduÄ&#x;u bu ayetten anlaĹ&#x;ÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr. Vacib Teâlâ ehl-i cennetin suallerine ehl-i cehennemin verecekleri cevabÄą beyandan sonra, bu makĂťle kâfirlere Ĺ&#x;efaat(in) de menfaat vermeyeceÄ&#x;ini beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):


224

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

   O $ 8 +â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹTâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  S% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ 9$ " )% 8% $ ," :$ â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ +$

"O kâfirlere, Ĺ&#x;efaat edici kimselerin Ĺ&#x;efaati, yani Ĺ&#x;efaat eden erbab-Äą Ĺ&#x;efaatin Ĺ&#x;efaatleri fayda vermez."

Ă&#x2021;ĂźnkĂź Ĺ&#x;efaat ehl-i imanadÄąr, ehl-i kĂźfre Ĺ&#x;efaat olmaz. Bu ayet Ĺ&#x;efaatin esasÄąna delalet eder. Ă&#x2021;ĂźnkĂź Ĺ&#x;efaat edicilerin Ĺ&#x;efaati menfaat vermez demek, Ĺ&#x;efaat vardÄąr, lâkin onlar istifade etmezler, demektir. Vâcib Teâlâ onlara Ĺ&#x;efaatin fayda vermeyeceÄ&#x;ini beyandan sonra, taaccĂźbe Ĺ&#x;ayan hallerini beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:

        $ " )% $ â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$ +$ $ ; 8" 5% =$ â&#x20AC;Ť "×&#x203A;â&#x20AC;ŹIâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"Onlara ne oldu? Ve ne gibi bir hal arÄąz oldu ki menfaat-i dĂźnyeviye ve uhreviyyelerini beyan ve sebeb-i necatlarÄą olan ibâdet ve imanla emreden, va'z u nasihatten ibaret olan Kur'ân'dan i'râz edici ve kaçĹcÄądÄąrlar?" Kur'ân'Äąn her ayeti imanÄą icap eden delâilden olup, daima hayÄąrla emrederken ondan kaçmak taaccĂźp ve istiÄ&#x;râba Ĺ&#x;ayan bir hal olduÄ&#x;una iĹ&#x;aret için taaccĂźbe delâlet eden mâ (â&#x20AC;Ť ) ×?â&#x20AC;Źistifham ile varid olmuĹ&#x;tur.

  =O k H$ *$ " 2$ " 5 i" +$  ? l= ," I$ " 5% !% % )% C$â&#x20AC;Ť×&#x203A;×?â&#x20AC;Ź$ " $ l 

"Keenne onlar arslandan ĂźrkmĂźĹ&#x;, kaçĹcÄą olan merkepler gibi olduklarÄą halde Kur'ân'dan firar ederler." Yani Kur'ân'dan kaçanlarÄąn halleri Ĺ&#x;ol hÄąmarÄąn hallerine benzer ki, o

merkepler arslanÄąn hĂźcumundan ĂźrkmĂźĹ&#x; kaçĹcÄądÄąrlar. Kasverah

(.<),

silah atÄącÄą cemaate ve gecenin karanlÄąÄ&#x;Äąna dahi denirse de, esas arslandÄąr.

Vâcib Teâlâ Kur'ân-Ĺ 'AzÎm'den kaçĹnmalarĹnĹn keyfiyetini beyandan sonra, her birinin arzularĹnĹ beyan etmek ßzere (buyuruyor ki):

 =?R T ,$ 5% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹR -% % :6" % 4" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ )% ," 5 [k 5â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;ŹZ_ â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% 1 % % Z" $ " $

"Onlar Kur'ân'a razÄą olup, onunla amel etmezler. Belki onlardan her Ĺ&#x;ahÄąs kendine Allah'tan açĹk sahifeler ve kitaplar gelsin ve kendilerine verilsin ve Kur'ân'la amel lazÄąm olduÄ&#x;unu onlara beyan etsin ki, onlara kanaat hâsÄąl olsun, Ĺ&#x;Ăźpheleri kalmasÄąn, isterler."


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

225

Ehl-i Mekke Rasul-i Ekrem'e semâdan bĂśyle açĹk bir kitap getirmeyince inanmayÄąz, demeleri Ăźzerine her birerleri bir kitap istemiĹ&#x;lerdi.158 Vâcib Teâlâ kâfirlerin Ĺ&#x;u sĂśzlerinin doÄ&#x;ru olmadÄąÄ&#x;ÄąnÄą beyan etmek, yani onlarÄą reddetmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 =O$ 7 (â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź4* $ +% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Źg$ $ ($ Z" $ O  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ $

"Emr-i hal ve Ĺ&#x;an onlarÄąn dedikleri gibi deÄ&#x;ildir. OnlarÄąn istedikleri hallerine mĂźnasip olmaz. Ă&#x2021;ĂźnkĂź onlar ahiretten korkmazlar." OnlarÄąn açĹktan kitap istemeleri inatlarÄąndandÄąr. Ä°stedikleri kitaplar gelmiĹ&#x; olsa, yine iman etmezler, demektir.

Vâcib Teâlâ ahiretten korkmadÄąklarÄąnÄą beyandan sonra, Kur'ân'Äąn onlarÄąn zu'mu gibi olmayÄąp, va'z u nasihat olduÄ&#x;unu ve isteyenin va'zla amel edeceÄ&#x;ini beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 O % â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ K$ &$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź9$ " !$ +$  F =l â&#x20AC;Ť " ×&#x203A;â&#x20AC;Ź:$ /% C â&#x20AC;Ť×&#x203A;  ' ×?â&#x20AC;Ź$ $ $

"Kur'ân onlarÄąn itikat ettikleri gibi deÄ&#x;ildir. Zira Kur'ân insanÄąn menafiâ&#x20AC;&#x2122;i dĂźnyevĂŽye ve uhreviyyesini tarif eder bĂźyĂźk bir vaâ&#x20AC;&#x2122;z u nasihattir, isteyen kimse onu kabul eder ve onunla mĂźtenassih olur ve istemeyen de menafi'inden mahrum olur." Ă&#x2021;ĂźnkĂź amel ederse menfaati ve amel etmezse mazarratÄą kendine aittir. Ĺ&#x17E;u halde herkes menfaat ve mazarratÄąnÄą dĂźĹ&#x;Ăźnmelidir.

lar.â&#x20AC;?

O # &$ ' â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹT$ $ 4" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' ( â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź4 $ % â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź% " $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź5$ $ %â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

"İrade-i İlâhiyye taalluk etmedikçe onlar Kur'ân'la mutenassih olmaz-

Ă&#x2021;ĂźnkĂź abdin her fiilinin hâlikÄą Allah-u TeâlâdÄąr. Ĺ&#x17E;u kadar ki abdin iradei cĂźzâ&#x20AC;&#x2122;iyyesini sarfetmesi Ĺ&#x;arttÄąr. Ĺ&#x17E;u halde abd bir Ĺ&#x;eye irade-i cĂźzâ&#x20AC;&#x2122;iyyesini sarf ederse, Allah-u Teâlâ da irade buyurursa, o Ĺ&#x;ey hâsÄąl olur. Yani abd ister de Allah-u Teâlâ istemezse, o Ĺ&#x;ey hâsÄąl olmaz demektir.

  =  <" !$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ% ." â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ $ 0*U" Iâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź  Z% ." $â&#x20AC;Ť* ×?â&#x20AC;Ź$ .% $

'"Allah-u Teâlâ azabÄąndan korkulmaya layÄąk ve mĂźstahaktÄąr ve kullarÄąnÄą maÄ&#x;firet etmeye dahi layÄąktÄąr.â&#x20AC;? 158

RâzĂŽ, TefsĂŽruâ&#x20AC;&#x2122;l-KebĂŽr, XXX,187; KâdĂŽ BeydâvĂŽ, 772; NesefĂŽ, Medârik, IV, 1322.


226

Menzioğlu Ahmed Efendi’nin Sûre Tefsirleri

Zira Allah-u Teâlâ düşmanlarından enva-i azapla intikam almaya muktedir bir Kâdir u Kayyûm'dur. Kullarının kusurunu afvın da ehli ve erbabıdır. Binaen aleyh kusurunu itiraf ederek tevbe ile dergâh-ı Ulûhiyyete rucu' eden kulunu mağfirete ehildir.

***


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

SURE-Ä° KIYAME

227

â&#x20AC;Ť ×?"×?â&#x20AC;Ź

Mekke-i Mßkerreme'de nazil olan surelerdendir. KĹrk ayeti câmi'dir.

     â&#x20AC;Ť×? ×? "!  ×?â&#x20AC;Ź  "   #   S?  !$ U " â&#x20AC;Ť   "*  ×?â&#x20AC;Ź2" %â&#x20AC;Ť( ' ×?â&#x20AC;Ź$ $ %

"Ben AzĂŽmĂź'Ĺ&#x;-Ĺ&#x17E;ân kÄąyamet gĂźnĂźne yemin ederim ki, elbette siz kabrinizden kalkarsÄąnÄąz."

Yani kÄąyamet gĂźnĂź bir emr-i azimdir ki, onun bĂźyĂźk bir Ĺ&#x;erefi vardÄąr. O Ĺ&#x;erefine binaen Ben yemin ederim ki, sizin kabrinizden kalkÄąp ceza gĂśreceÄ&#x;inizi tekitle beyan ederim. Bu makamda lâ (*) kelimesi, yemini tekit içindir, nefy için deÄ&#x;ildir.

rim."

 S 5â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ *  â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹW " , â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Ź2" %â&#x20AC;Ť( ' ×?â&#x20AC;Ź$ $ %

"Ben yevm-i kĹyamette âsÎleri levm eden nefs-i muttakiye yemin ede-

Yani Ben ibadeti terkle kusur eden nefs-i Ĺ&#x;erĂŽreyi levmeden nefs-i âbideye yemin ederim ki, siz kabirlerinizden kalkar ve cezanÄązÄą gĂśrĂźrsĂźnĂźz. Yahut kÄąyamette kendini levmeden her nefse yemin ederim, demektir. Hulasa, kabahat iĹ&#x;leyen kimse, neden kabahat iĹ&#x;ledim diyerek kendini levmedeceÄ&#x;i gibi, ibadet eden kimse(nin) de neden az ibadet ettim diyerek kendini levm edeceÄ&#x;i bu ayetten anlaĹ&#x;ÄąlmÄąĹ&#x;tÄąr. Vâcib Teâlâ kÄąyamete ve kÄąyamette ceza gĂśrecek nefs-i levvâmeye yemin ettikten sonra, kÄąyameti ve haĹ&#x;ri inkâr edenlerin inkârlarÄąnÄą reddetmek Ăźzere buyuruyor ki:

   Â&#x201E;$ *e $ %C 4" â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  $  $ Hâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2$  $  /O % 5â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ @$  s$ !$ d" C$ "  â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 4% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ C" (â&#x20AC;Ť^ "×?â&#x20AC;Ź% $ -" $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ ' /% C$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$ $

Bu ayetin sebeb-i nĂźzulĂź Ĺ&#x;Ăśyledir. Mekke mĂźĹ&#x;riklerinden Adiy bin Rabia'(nÄąn) RasulĂźllah'a kÄąyametten sual etmesi Ăźzerine, RasulĂźllah kÄąyametten ve insanlarÄąn kabrinden yer bulup kalkacaÄ&#x;Äąndan haber verince, Adiy de


228

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

dedi ki: Ya Muhammed bugĂźn kÄąyameti gĂśzĂźmle gĂśrsem seni tasdik etmem. Ă&#x2021;ĂźnkĂź çßrĂźmĂźĹ&#x; olan kemikleri Allah-u Teâlâ cemâ&#x20AC;&#x2122; edip de bir daha âdem yapamaz." Bunun Ăźzerine bu âyet nazil olarak,159 bu zihniyette olan insanlarÄąn itikadlarÄąnÄą reddetmiĹ&#x;tir. Mana-yÄą ayet Ĺ&#x;Ăśyledir: "HaĹ&#x;ri ve neĹ&#x;ri inkâr eden zanneder mi ki, Biz onun çßrĂźmĂźĹ&#x; kemiklerini cem' edemeyiz. Biz o çßrĂźmĂźĹ&#x; kemikleri cem' ederiz. O kemiklerin pek kßçßÄ&#x;Ăź olan parmaklarÄąnÄąn uçlarÄąnÄą bile cem' etmeye kâdiriz. Nerde kaldÄą ki bĂźyĂźklerini cem' etmeyelim."160 Vâcib Teâlâ haĹ&#x;ri inkâr edenlerin inkârlarÄąnÄąn ikinci sebebinin dĂźnyaya muhabbetleri ve fÄąsk u fĂźcĂťra devamÄą arzu etmeleri olduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere buyuruyor ki:

 " 1   SO  !$ U " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź% *" $ 4â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $  $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;ŹZ% L$ " $  /F % 5â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ 5$ $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ d% " $  4% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ C" (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % % Z" $

''Ä°nsanlar fÄąsk u fĂźcurunda devem etmek ister ve sual eder ki kÄąyamet nerde ve ne kadar uzaktÄąr, ya Muhammed? Sen onu iddia ediyorsun."

Bu sualden maksat istihzadÄąr. FÄąsk u fĂźcurlarÄąnÄąn devamÄąnÄą arzu ettikle-

rine binaen Cenab-Äą Hak, Ĺ&#x;Ăźpheleri Ăźzerine inkârlarÄąna, bela kâdirĂŽne (

B?

)3%â&#x20AC;Ť )<×?â&#x20AC;ŹnazmÄąyla ve Ĺ&#x;ehvetleri Ăźzerine inkârlarÄąna da bel yĂźridĂźâ&#x20AC;&#x2122;l- insanĂź

(â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź.Â&#x2026;â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź33 #) nazm-Äą celĂŽliyle cevap vermiĹ&#x;tir.

Vâcib Teâlâ kâfirlerin istihza suretiyle kĹyametten sual ettiklerini beyandan sonra, kĹyamet gßnßnß haber vermek ßzere (buyuruyor ki):

  ? !$ U$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ W% !" Tâ&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź s$ ! A% $   ? !$ U$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źv$ $ 7$ $   ? h$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źu$ $ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$  % % % $  " a*   F _ $ !$ " â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ " $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Źk L 5$ *" $ 4% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ C" (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź % U% $

â&#x20AC;&#x153;O gĂźnĂźn azamet ve dehĹ&#x;etinden Ĺ&#x;aĹ&#x;kÄąnlÄąk gelerek gĂśz kamaĹ&#x;Äąp, kamerin ziyasÄą zail olarak sÄąrf bir karanlÄąk cisim olur ve gĂźneĹ&#x;le ay bir araya gelerek maÄ&#x;ripten doÄ&#x;ar. BunlarÄąn cĂźmlesi Ĺ&#x;aĹ&#x;kÄąnlÄąk eseri olarak o gĂźnde kaçacak yer arar ve der ki eynel meferr

(2â&#x20AC;Ť) ×?â&#x20AC;Ź3) "firar edecek yer neresidir,

nereye gidelim ve kimlere sÄąÄ&#x;ÄąnalÄąm?â&#x20AC;?

RâzĂŽ, TefsĂŽruâ&#x20AC;&#x2122;l-KebĂŽr, XXX, 192; KâdĂŽ BeydâvĂŽ, 772. DiÄ&#x;er ayetlerin tefsirinden farklÄą olarak mĂźellif, burada Ăśnce ayetin tefsiri yapmÄąĹ&#x;, daha sonra manasÄąnÄą zikretmiĹ&#x;tir. 159 160


MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

229

Vâcib Teâlâ o gĂźnde karar edecek mahal olmadÄąÄ&#x;ÄąnÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):



 HO $ B$ $ ($  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$

"Ä°nsanlarÄąn o gĂźn melce aramasÄą merdĂťd ve memnu'dur. Zira melce' ve sÄąÄ&#x;Äąnacak bir mahal yoktur." Kellâ lâ vezera

(@ * Jâ&#x20AC;Ť )×&#x203A;â&#x20AC;Źdemek, hal ve Ĺ&#x;an onlarÄąn arzu ettikleri

gibi deÄ&#x;il, zira sÄąÄ&#x;Äąnacak ve firar edecek yer yok demektir.

Vâcib Teâlâ kâfirlerin firar edecek mahal aradÄąklarÄąnÄą ve onlara cevap olarak firar edecek mahal bulamayacaklarÄąnÄą beyandan sonra, o gĂźnde firar edecek Ĺ&#x;eyin ancak Cenâb-Äą Hakk'Äąn hĂźkmĂź olduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 " â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź6% ,  O U$ I!" â&#x20AC;Ť  ×?â&#x20AC;Źk L 5* â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ H â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź

$ 1 2$ â&#x20AC;Ť!×?â&#x20AC;Ź$  k L 5$ *" $ 4% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ C" (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ "$ e$ _ $ "% $%   O 7 $â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź$ $

"Yâ Ekreme'r-RusĂźl, ancak o gĂźnde mahall-i firar ve karar, Rabbin Teâlâ'nÄąn hĂźkmĂź ve emridir. Ä°yi amel iĹ&#x;leyerek ahirete takdim ettiÄ&#x;i ve iĹ&#x;lemeyerek tehir ettiÄ&#x;i her Ĺ&#x;ey o gĂźnde insana haber verilir."

Amelinin evveli ve âhiri, hayrÄą ve Ĺ&#x;erri, hasenesi ve seyyiesi haber verilecektir ki, kendisinin ve herkesin amelini bilsin. HĂźkm-Ăź Ä°lâhiyye'nin adalet olduÄ&#x;una herkes vâkÄąf olsun. Vâcib Teâlâ insanÄąn evvel ve âhir a'mâli(nin) kendine haber verileceÄ&#x;ini beyandan sonra, haberden daha kuvvetli insanÄąn kendinin ameline vakÄąf olacaÄ&#x;ÄąnÄą beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):

 " Z    O % Kâ&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź8$ 5$ U" $â&#x20AC;Ť "* ×?â&#x20AC;Ź$ $   ? =l h $ /  " C$  $ 4% â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ C" (â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź $ $ $

"Belki insan kendi nefsi Ăźzerine Ĺ&#x;ahiddir. Zira amelini gĂśrĂźcĂź ve bilici ve re'yeâ&#x20AC;&#x2122;l-ayn mĂźĹ&#x;ahede edicidir. Velevse o insan ortaya birçok mazeretler atmÄąĹ&#x; olsun.â&#x20AC;? Ĺ&#x17E;u halde ameline gĂśre ceza gĂśrĂźr, amelinin haricinde getirdiÄ&#x;i mazere-

tine itibar yoktur. BasĂŽrah (') demek, insan kendi nefsinde hatasÄąnÄą

gÜrßr demektir. Yahut basÎrah (') demek, aza-yĹ cevârihi nefsi ßzerine


230

MenzioÄ&#x;lu Ahmed Efendiâ&#x20AC;&#x2122;nin SĂťre Tefsirleri

Ĺ&#x;ahittir, demektir. Mana-yÄą nazÄąm, o gĂźnde insana aâ&#x20AC;&#x2122;mâlinden haber verilir, belki haber Ĺ&#x;Ăśyle dursun, insan kendi a'mâlinin tafsilini kendi bilir, demektir. Vacib Teâlâ insanÄąn yevm-i kÄąyamette olacak bazÄą ahvalini haber verdikten sonra, "Rasulullahâ&#x20AC;&#x2122;Äąn vahiy geldiÄ&#x;inde, vahyolunan ayeti hÄąfz için telaĹ&#x; ettiÄ&#x;ini ve telâĹ&#x;a hacet olmayÄąp hÄąfzÄąnÄą Cenab-Äą Hakk'Äąn temin buyurduÄ&#x;unu beyan etmek Ăźzere (buyuruyor ki):



 /F % C$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2% $ /% 8$ !" A$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$  $ $ 4 â&#x20AC;Ť   ×?â&#x20AC;Ź/O   Z$ d$ 8" I$  â&#x20AC;Ť×&#x203A;â&#x20AC;Ź$ C$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$  /  â&#x20AC;Ť  "×&#x203A;â&#x20AC;Ź-$ :% ($ " " e

"Ya Ekreme'r-RusĂźl, Kur'ân'Äą acele hÄąfzetmek ve kaçĹrmamak İçin Kur'ân'Äąn kÄąraatiyle lisanÄąnÄą tahrik etme. Zira Kur'ânâ&#x20AC;&#x2122;Äą senin kalbinde hÄąfz ettirip, lisanÄąnla tilavet ettirmek bizim Ăźzerimize lazÄąmdÄąr." Senin telaĹ&#x;Äąna mahal yoktur. Kur'ân'da acele etme. Ă&#x2021;ĂźnkĂź Biz senin kalbinde onun hÄąfzÄąnÄą ve lisanÄąnda tilavetini Ăźzerimize IazÄąm mesabesinde kÄąldÄąk, senin için telâĹ&#x;a lĂźzum yoktur. Zira Rasulullah da bundan evvelki ayetler nazil olurken acele buyurduÄ&#x;undan, Cenâb-Äą Allah, acele etme, Biz Kurâ&#x20AC;&#x2122;ânâ&#x20AC;&#x2122;Äą sana hÄąfzettireceÄ&#x;iz, buyurmuĹ&#x;tur. Yahut bu ayette hitap Rasulullahâ&#x20AC;&#x2122;a deÄ&#x;ildir. Belki kÄąyamette a'mâlini gĂśrecek insana hitaptÄąr. Ă&#x2021;ĂźnkĂź o insan gĂźnahlarÄąnÄą mĂźbeyyin, defter-i a'mâlini alelacele kÄąraata baĹ&#x;layÄąnca, Cenâb-Äą Hak o insana hitap olarak 'ey insan, sen amel defterini okumakta acele etme. Zira Biz onu sana okutur ve bildirir ve cezasÄąnÄą tertip ederiz' buyurmakla, o kimseyi aceleden nehyedeceÄ&#x;ini beyan buyurmuĹ&#x;tur. Vâcib Teâlâ RasulĂźne Kur'ân'Äąn hÄąfzÄąnÄą va'd edince, RasulĂźnĂźn vahiy geldiÄ&#x;inde alacaÄ&#x;Äą vaziyeti beyan etmek Ăźzere:

  /O % C$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź,$  $ $ 4 â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź%N  /F % C$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź2% s" :â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;Ź% C$ â&#x20AC;Ť "×?â&#x20AC;Ź2$ â&#x20AC;Ť×?â&#x20AC;ŹK$ â&#x20AC;Ť ×?â&#x20AC;Ź+$ $ "  " $

"Biz Kur'ânâ&#x20AC;&#x2122;Äąn hÄąfzÄąnÄą va