Page 15

‫�کورد�س ت�ان�� ی�ی‬

‫‪6‬‬

‫‪zamenpress@gmail.com‬‬ ‫ژمارە (‪ )18‬سێشەممە ‪2019/5/14‬‬

‫پەکەکە و هەدەپە‬

‫پەیامەکەی ئیمراڵی دەرفەتێکى زێڕینە بۆ تورکیا‬ ‫زەمەن‬ ‫عەبدوڵاڵ ئۆجەالن جارێکی تر‬ ‫لەڕێی پەیامێکەوە جەخت لەسەر‬ ‫دەستپێکردنەوەى پرۆسەی ئاشتى لە‬ ‫تورکیادا دەکاتەوەو پەکەکەو هەدەپەش‬ ‫لەگەڵ ئەوەى گومانیان لە حکومەتى‬ ‫تورکیا هەیە بۆ هەڵگرتنى گۆشەگیریى‬ ‫سەر ئۆجەالن‪ ،‬بەاڵم ئەو پەیامە بە‬ ‫دەرفەتێکى گرنگ دەبینن بۆ چارەسەرى‬ ‫کێشەى کورد‪.‬‬ ‫رۆژى دووى ئەم مانگە ژمارەیەک‬ ‫پارێزەرى ئۆجەالن رێگەیان پێدرا دیدار‬ ‫لەگەڵ ئۆجەالن لە دورگەى ئیمراڵى‬ ‫ئەنجام بدەن‪ ،‬دواى دیدارەکە ئۆجەالن‬ ‫پەیامێکى بە پارێزەرەکانیدا بۆ راى گشتى‬ ‫باڵوکردەوە‪ ،‬کە تیایدا جەختى لەسەر‬ ‫ئاشتى و دانوستانى هێمنانە کردۆتەوە‪.‬‬ ‫پەیامەکەى ئۆجەالن هەر زوو‬ ‫کاردانەوەى لەناو ناوەندى سیاسى و‬ ‫رۆژنامەوانى تورکیا دروستکردو بەشێک‬ ‫لە میدیاکانى تورکیا بابەتیان لەسەر‬ ‫ئەو پەیامە باڵوکردەوە‪ .‬لەناو کوردیشدا‬ ‫پەکەکەو هەدەپە وەک دووالیەنى‬ ‫سەرەکى کە نوێنەرایەتى زۆرایەتى کورد‬ ‫دەکەن لە باکوورى کوردستان هەڵوێستى‬ ‫خۆیان روونکردەوەو پێشوازییان لەو‬ ‫پەیامەى ئۆجەالن کرد‪ .‬ئەوان داواشیان‬ ‫لە حکومەتى تورکیا کرد پەیامە‬ ‫ئاشتیانەکەى ئۆجەالن بە هەند وەربگرێت‬ ‫و ئەو دەرفەتە لەدەست نەدات بۆ‬ ‫هێنانەکایەى ئاشتى‪.‬‬ ‫گونای کوبیالی‪ ،‬وتەبێژی هەدەپە بۆ‬ ‫“زەمەن” وتی‪“ :‬ئەم دیدارە زۆر بایەخدارە‬ ‫بۆ گەلى کوردو بۆ تورکیاش‪ ،‬پێویستە‬ ‫پەیامەکە بە وردى بخوێنرێتەوەو کارى‬ ‫لەسەر بکرێت‪ ،‬پەیامەکە بۆ دیموکراسى‬ ‫و ئاشتى کۆمەاڵیەتى گەالنى تورکیا زۆر‬ ‫گرنگە”‪.‬‬ ‫وتەبێژى هەدەپە‪ ،‬جەخت دەکاتەوە‬

‫پێویستە پایەمەکەى ئۆجەالن بە گرنگ‬ ‫ببینرێ و وتەکانى ئۆجەالنی دووبارە‬ ‫کردۆتەوە کە رایگەیاندووە‪ ،‬كێشه‌كانی‬ ‫توركیاو ناوچه‌ك ‌ه ب ‌ه هێزی نه‌رم واته‌‬ ‫ب ‌ه هێزی عه‌قڵ‪ ،‬سیاسی و كولتووری‬ ‫چاره‌سه‌ر بكه‌ن نه‌ك ب ‌ه رێبازی‬ ‫توندوتیژیی فیزیكی‪.‬‬ ‫ئۆجەالن لە نەورۆزى ‪٢٠١٣‬دا پەیامێکى‬ ‫ئاشتى راگەیاندو داواى بێدەنگکردنى‬ ‫چەکەکانى لە تورکیاو پەکەکەی کرد‪،‬‬ ‫بەوتەى پارێزەرەکانى ئۆجەالن لەم‬ ‫دیدارەیدا جەختى لەسەر پەیامى نەورۆز‬ ‫کردۆتەوەو بەگرنگى زانیوە لەبەرچاو‬ ‫بگیرێت‪.‬‬

‫پەیامەکەى ئۆجەالن دەرفەتێکى ترە‬ ‫بۆ حکومەتى تورکیاو گەلى کورد تا‬ ‫دانوستانەکان دەستپێبکەنەوەو ئاشتى‬ ‫بەرقەراربێ‪ ،‬بۆ ئەوەش داوا لە تورکیاو‬ ‫پەکەکە دەکات ئەم هەلە لەدەست نەدەن‬ ‫و چەکەکانیان بێدەنگ بکەن بۆ ئەوەى‬ ‫پەیامەکەى ئۆجەالن قسە بکات‪.‬‬ ‫کوبالى روونیکردەوە‪ ،‬بڕیارێکى وا‬ ‫هەیە بۆ لەمەودواش دیدارى پارێزەرەکان‬ ‫لەگەڵ ئۆجەالندا بەردەوامبێ‪ ،‬وەک‬ ‫خۆى دەڵێت ئەو گۆشەگیرییەی سەر‬ ‫ئۆجەالن کە هەشت ساڵە پەیڕەو‬ ‫دەکرێت‪ ،‬دژی دەستوورو رێککەوتننامە‬ ‫نێودەوڵەتییەکانە‪.‬‬ ‫لە ماوەی هەشت ساڵى رابردوودا ‪٨١٠‬‬ ‫جار پارێزەرەکانى ئۆجەالن داواکارییان بۆ‬ ‫چاوپێکەوتن لەگەڵ ناوبراو بەرزکردۆتەوە‪،‬‬ ‫بەاڵم وەزارەتى ناوخۆى تورکیاو دادگاى‬ ‫ئەو واڵتە هەر جارەو بە بیانوویەک‬ ‫داواکەیانی رەتکردۆتەوە‪.‬‬ ‫لە ساڵى ‪٢٠١١‬وە رێگە بە پارێزەرەکانى‬

‫ئۆجەالن نەدراوە سەردانى ئیمرالى بکەن‬ ‫و دیدار لەگەڵ ناوبراو بکەن‪ ،‬بەاڵم لە‬ ‫مانگى نیسانى ساڵى ‪ ٢٠١٥‬جارێکى تر‬ ‫گۆشەگیرى لەسەر ئۆجەالن البراو دیدارو‬ ‫بینینەکانى لەگەڵ پارێزەرو خانەوادەو‬ ‫بەرپرسانى هەدەپە دەستیپێکردەوە‪.‬‬ ‫پارتى کرێکارانى کوردسان لەگەڵ‬ ‫ئەوەى رێگەدان بە بینینى ئۆجەالن بە‬ ‫“تاکتیک و سیناریۆ” دەزانێ‪ ،‬هاوکات بە‬ ‫“دەرفەتێکى بەهادار”یش وەسفى دەکات‬ ‫و رایدەگەیەنێ دەبێ پەیامەکەى ئیمرالى‬ ‫جێبەجێ بکرێت‪.‬‬ ‫بەرپرسى‬ ‫ڤارتۆ‪،‬‬ ‫سەرحەد‬ ‫پەیوەندییەکانى دەرەوەى کۆما جڤاکێن‬ ‫کوردستان ‪ -‬کەجەکە ئاماژە بەوە‬ ‫دەکات‪ ،‬کاتێک رێگە نادرێ پارێزەرەکان‬ ‫سەرنجەکانى ئۆجەالن بنووسن و‬ ‫گۆشەگیرى بەردەوامەو هه‌لومه‌رجی‬ ‫ئازادى بۆ ناڕەخسێنرێ‪ ،‬دەریدەخات ئه‌م‬ ‫دیدار‌ه تاکتیکەو ته‌نیا بۆ یه‌ك جاره‌‪،‬‬ ‫له‌پێناو كۆتایی هێنان ‌ه ب ‌ه فشاره‌كانی رای‬

‫گشتی له‌سه‌ر ده‌سه‌اڵت‪.‬‬ ‫سەرحەد ڤارتۆ بە “زەمەن”ى‬ ‫وت‪“ :‬رێبه‌ر ئاپۆ ئەمجارەش باسى‬ ‫به‌رپرسیارێتیی مێژوویی و چاره‌سه‌رو‬ ‫رێوڕێبازه‌كانی كردوو‌ه بۆ ئاشتى‪ ،‬بۆیە‬ ‫پێمانوایە چاره‌سه‌ری كێشه‌كان دەبێ‬ ‫بە ڕێبازی دانوستانی دیموكراتی بن‪،‬‬ ‫پەیامەکەى ئاپۆ ل ‌ه بنه‌ڕه‌تدا په‌یامێك ‌ه بۆ‬ ‫توركیاو هێز‌ه دیموكراتییه‌كان و گه‌الن”‪.‬‬ ‫بەرپرسى پەیوەندییەکانى دەرەوەى‬ ‫کەجەکە باسى لەوەشکرد‪ ،‬ئۆجەالن لەو‬ ‫دیدارەدا پەیامی زۆر بەهێزی بۆ دیموکراتی‬ ‫هەیە‪ ،‬ئاشتی و دانوستانی دیموکراتی و‬ ‫چارەسەری هێناوەتە پێشەوە‪ ،‬بۆیە‬ ‫پێیوایە پێویستە هەلومەرج بۆ پەیامەکە‬ ‫بڕەخسێندرێت و تورکیا بەو پەیامە رەچاو‬ ‫بکات‪ ،‬وەک خۆى دەڵێت‪ ،‬هەڵوێستی‬ ‫گەلی کوردیش روونە کە هەمیشە ئاشتى‬ ‫و دانوستانى بە بنەما گرتووە‪.‬‬ ‫پەکەکە دوای پەیامەکەى ئۆجەالن‬ ‫هەڵوێستى خۆى روونکردەوەو رایگەیاند‪،‬‬

‫پارێزەران‪،‬‬ ‫دیدارەکەى‬ ‫دواى‬ ‫خانەوادەى ئۆجەالن سەردانى دادگایان‬ ‫کرد بۆ ئەنجامدانی دیدار لەگەڵ ئۆجەالندا‪،‬‬ ‫بەاڵم داواکارییەکەیان رەتکرایەوە‪،‬‬ ‫ئەوەش دەریدەخات ئەم دیدارە مەرج‬ ‫نییە لەداهاتوودا بەردەوامبێت‪.‬‬ ‫ڕێزان سارجە‪ ،‬کە یەکێکە لە‬ ‫پارێزەرەکانى ئۆجەالن بە “زەمەن”ى‬ ‫وت‪“ :‬ئەم دیدارە بۆ ئێمە جێگای‬ ‫دڵخۆشییە‪ ،‬بەاڵم ئەمە مانای ئەوە نییە‬ ‫کە گۆشەگیریی سەختی سەر رێبەر‬ ‫ئۆجاالن کۆتایی هاتووە‪ ،‬ئێمە بەم‬ ‫چاوپێکەوتنە رازی نابین و بەرخۆدانمان‬ ‫فراوانتر دەکەین”‪.‬‬

‫وتەبێژی هەدەپە‪:‬‬

‫سەرحەد ڤارتۆ‪:‬‬

‫پەیامەکەى ئۆجەالن‬

‫ئەو دیدارەی ئۆجەالن‬

‫دەرفەتێکى ترە بۆ‬ ‫حکومەتى تورکیاو‬ ‫گەلى کورد‬

‫تاکتیکی دەوڵەتە‬ ‫چونکە گۆشەگیری‬ ‫تائێستا بەردەوامە‬

‫چاالکوان و رێکخراوەکانی رۆژهەاڵتی کوردستان هۆشداریی دەدەن‬

‫خۆکوشتنى کچان و ژنان گەیشتۆتە ئاستێکی ترسناک‬ ‫لە چوار مانگی‬ ‫سەرەتای ئەمساڵدا‬ ‫‪ ٢٠‬ژن خۆیان‬ ‫کوشتووە‬

‫بەشێک لەو کچ و ژنانەی لە رۆژهەاڵتی کوردستان خۆیان کوشتووە‬

‫هێمن حەسەن‬ ‫بەگوێرەی میدیاکان و رێکخراوەکانی‬ ‫چاودێری مافەکانی مرۆڤ لە ناوخۆی‬ ‫رۆژهەاڵتی کوردستان‪ ،‬رووداوەکانی‬ ‫خۆکوشتن لەناو ژنانی کورددا حاڵەتی‬ ‫تێپەڕاندووەو بووەتە دیاردە‪.‬‬ ‫بەپێى نوێترین ئامار کە “زەمەن”‬ ‫بەتایبەت لە رێکخراوى مافى مرۆڤى‬ ‫کوردستان دەستیکەوتووە‪ ،‬لە ساڵی‬ ‫‪٢٠١٧‬دا لە سەرجەم شارەکانى‬ ‫رۆژهەاڵتى کوردستان ‪ ٢٠‬ژن و کچ خۆیان‬

‫کوشتووە‪ ،‬بەاڵم لە ساڵى ‪٢٠١٨‬دا ئەو‬ ‫رێژەیە بەرزبۆتەوە بۆ ‪ ٥٠‬ژن‪ ،‬لە چوار‬ ‫مانگى رابردووى ‪٢٠١٩‬دا ‪ ٢٠‬ژن خۆیان‬ ‫کوشتووە‪.‬‬ ‫شنە درودگەر‪ ،‬سکرتێرى یەکێتى‬ ‫ژنانى حزبى دیموکراتى کوردستانى‬ ‫ئێران ‪-‬حدکا‪ ،‬هۆکارى زۆربوونى رێژەى‬ ‫خۆکوشتنى ژنان و کچانى رۆژهەاڵت‬ ‫بۆ خراپى دۆخى ئابوورى و دابونەریتە‬ ‫کۆمەاڵیەتییەکان و تۆڕە کۆمەاڵیەتییەکان‬ ‫دەگەڕێنێتەوە‪.‬‬ ‫شنە درودگەر بۆ “زەمەن” وتی‪:‬‬ ‫“لەدواى توندکردنى گەمارۆکانى سەر‬

‫ئێران لەالیەن ئەمریکاوە‪ ،‬هەژاریى‬ ‫و نەدارى لە رۆژهەاڵتی کوردستان‬ ‫زۆر تەشەنەى کردووە‪ ،‬هەروەها ئەو‬ ‫دابونەریتە سوننەتییەى لەناو کۆمەڵى‬ ‫کوردەوارى لە رۆژهەاڵتدا هەیە هۆکارێکى‬ ‫دیکەى زیادبوونى خۆکوشتنى ژنانە”‪.‬‬ ‫سکرتێرى یەکێتى ژنانى (حدکا) باس‬ ‫لەوە دەکات‪ ،‬دەوڵەت نەک چارەسەرى بۆ‬ ‫ئەو کێشانە پێ نییە “بەڵکو حکومەتى‬ ‫ئێران خۆى یەکێکە لە هۆکارەکانى ترى‬ ‫خۆکوشتنى ژنان و کچان بەوپێیەى رێگرە‬ ‫لە هۆشیارکردنەوەیان و دابینکردنى کارو‬ ‫بژێوى بۆیان”‪.‬‬

‫رێکخراوى هەنگاو‪ ،‬کە بایەخ بە‬ ‫مافەکانى مرۆڤ دەدات لە رۆژهەاڵتی‬ ‫کوردستان باڵویکردۆتەوە‪ ،‬تەنیا لە ‪١٨‬‬ ‫رۆژی مانگى بەهاردا ‪ ١٠‬ژن لە شارەکانی‬ ‫قەسری شیرین‪ ،‬دێهلوڕان‪ ،‬ئیالم‪ ،‬سنە‪،‬‬ ‫مهاباد‪ ،‬کامیاران‪ ،‬پاوەو ورمێ خۆیان‬ ‫کوشتووە‪.‬‬ ‫هەروەها ئاماژەی بەوەشداوە‪ ،‬کە‬ ‫لە ساڵی رابردوودا النیکەم ‪ ٢٧‬ژنی‬ ‫کورد بە دەستی کەسانی نزیکی خۆیان‬ ‫کوژراون‪ .‬زۆربەی ئەو حاڵەتانەش لە‬ ‫پارێزگای ورمێ تۆمارکراون کە لە ‪٪٦٦‬ی‬ ‫کوشتنەکان بەهۆى کێشەى خێزانیی و‬

‫بەناوی شەرەفپارێزییەوە کوژراون‪.‬‬ ‫سەبارەت بە زۆربوونی هۆکارەکانی‬ ‫خۆکوشتنی ژنان لە رۆژهەاڵتی‬ ‫کوردستان‪ ،‬نیال عەباسى‪ ،‬ئەندامى‬ ‫رێکخراوى مافى مرۆڤى کوردستان بە‬ ‫“زەمەن”ى وت‪“ :‬هەژاریى و بێکاریى‪،‬‬ ‫ژنان و کچانى رۆژهەاڵتى تەواو هەراسان‬ ‫کردووە‪ .‬کاتێک دەیانەوێ بخوێنن لە زانکۆ‬ ‫پارەیان نییە کاتێ دەیانەوێ کاربکەن‬ ‫پارەیان نییە یان رێگەیان پێنادەن‪ ،‬یان‬ ‫خوێندنى تەواوکردووە دانەمەزراوە‪ ،‬بۆیە‬ ‫ئەمانە هۆکارى سەرەکین بۆ خۆکوشتنى‬ ‫ژنان”‪.‬‬ ‫نیال دەشڵێت‪ :‬هەرچەندە ئاستى‬ ‫هۆشیاریى لەناو ژنان و کچانى رۆژهەاڵت‬ ‫بەرزە‪ ،‬بەاڵم ئاستى بێکارى و بێدەرامەتى‬ ‫کاریگەری هۆشیارییەکەى نەهێشتووە‪.‬‬ ‫رێکخراوەکانی مافی مرۆڤ تێبینی‬ ‫ئەوەیان کردووە جۆری خۆکوشتنی‬

‫ژنان زیاتر لەڕێی خۆهەڵواسین‬ ‫و خۆسوتاندنەوەیە‪ ،‬دوای ئەوان‬ ‫دەرمانخواردو خۆفڕێدانە خوارەوەیە لە‬ ‫بەرزاییەوە‪.‬‬ ‫بنکەی چاودێری و هاوئاهەنگی‬ ‫کاروباری الوانی ئێران لە نوێترین‬ ‫راپۆرتى خۆیدا باڵویکردەوە‪ ،‬لەماوەى‬ ‫ساڵی رابردوو و چوار مانگى ئەمساڵدا‪،‬‬ ‫لە ئێراندا چوار هەزارو ‪ ٩٩٢‬کەس هەوڵى‬ ‫خۆکوشتنیانداوە کە لەو ژمارەیە ‪١٤٠٠‬‬ ‫کەسیان لە پێنج پارێزگاى کوردستان‬ ‫(ئیالم‪ ،‬کرماشان‪ ،‬لوڕستان‪ ،‬سنەو‬ ‫ورمێ) بوون و ‪ ٥٧٠‬کەسیان ژن بوون‪.‬‬ ‫بنکەکە ئاشکراى کردووە لەسەرجەمى‬ ‫ئەو هەواڵنە زیاتر لە ‪ ٤٥‬ژن و کچ لە‬ ‫شارەکانى رۆژهەاڵتى کوردستان خۆیان‬ ‫کوشتووە یان لەالیەن کەسوکاریانەوە‬ ‫کوژراون‪.‬‬ ‫ئامارەکانى هەر سێ رێکخراوەکە‬ ‫دەیسەلمێنن ئەگەر چوار مانگى ئەمساڵ‬ ‫بەروارد بکرێت بە دوو ساڵى رابردوو‪،‬‬ ‫ئەوا خۆکوشتنی ژنان دوو بۆ سێ‬ ‫ئەوەندە زیادى کردووە‪.‬‬ ‫مریەم ئیبراهیمپوور‪ ،‬ناوى خوازراوی‬ ‫ژنە پارێزەرو چاالکوانێکە لە شارى‬ ‫مهاباد‪ ،‬قسەی بۆ “زەمەن” کردو وتی‪:‬‬ ‫“لە رۆژهەاڵتدا ناوەندو رێکخراوگەلى‬ ‫هۆشیارکردنەوەى کۆمەڵگەو ژنان‬ ‫بەتایبەتى‪ ،‬زۆر کەم و الوازە‪ ،‬بۆیە‬ ‫ژنان لەژێر ئابوورى و عەقڵى پیاواندا‬ ‫دەچەوسێنرێنەوە‪ .‬دەوڵەت بۆخۆى‬ ‫هۆکارى یەکەمى زیادبوونى خۆکوشتنى‬ ‫ژنانە چونکە رێگە بەهیچ دەرفەتێکى‬ ‫هۆشیارکردنەوەى ژنان نادات‪ ،‬یاساو‬ ‫دادگاکانیش شوێنێک نین بۆ سەندنەوەى‬ ‫مافى ژنان‪ ،‬بۆیە رێژەى خۆکوشتنى ژن‬ ‫رۆژ بەرۆژ زیاد دەکات”‪.‬‬

Profile for zamanpress.magazin

18  

18  

Advertisement