Page 13

‫��خ�ر�هە�ڵا ت��ی ��اوەڕا�س‬ ‫�‬ ‫ۆ‬ ‫ت‬ ‫ن‬

‫‪8‬‬ ‫دووباره‌‬ ‫ده‌نگدان له ئیستەنبوڵ‬

‫زەمەن‬ ‫رۆژی ‪ ٦‬ی ئایار بۆ الیه‌نگرانی ئۆپۆزسیۆن و کاندیده‌که‌یان‬ ‫رۆژێکی خۆش نه‌بوو‪ ،‬بڕیاری ئه‌نجومه‌نی بااڵی هه‌ڵبژاردنه‌کان‬ ‫به دووباره‌کردنه‌وه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌کانی ئیستەنبوڵ له ‪٢٣‬ی‬ ‫مانگی داهاتوو‪ ،‬نیگه‌رانییه‌کی زۆری هێنا بۆ پارتی جەهەپە و‬ ‫ئه‌و که‌سانه‌ش که ده‌نگیان دابوو به ئەکره‌م ئیمامئۆغڵو‪ ،‬ئه‌وان‬ ‫بیرده‌که‌نه‌وه چۆن ئه‌مجاره‌ش بتوانن کاندیده‌که‌یان سه‌ربخه‌ن‪.‬‬ ‫ره‌نگه ئه‌و رۆژه‌ش که دووباره بۆ سه‌رله‌نوێ ده‌نگدانه‌وه‬ ‫دیاریکراوه بێمه‌به‌ست نه‌بێ‪ ،‬چونکه کۆتایی مانگی ‪ ٦‬به‌شێکی‬ ‫زۆری خێزانه ئیستەنبوڵییه‌کان له پشووی هاوینه‌دان و له‬ ‫ده‌ره‌وه‌ی ئیستەنبوڵن به‌تایبه‌ت خێزانه‌کانی چینی ناوه‌ڕاست‪.‬‬ ‫بێجگه له پرۆتێست و ناڕه‌زایی به ئااڵی تورکیاوه‪ ،‬چه‌ندان‬ ‫نوکت ‌ه له‌سه‌ر دیاریکردنی ئه‌و رۆژه باڵوکرایه‌وه‪ .‬له سۆشیال‬ ‫میدیا نوکته‌یه‌ک باڵوبووەته‌وه گوایه له دورگه‌ی بوزکه‌ده‬ ‫نووسراوێک هه‌ڵواسراوه‪‘ :‬ئیستەنبوڵیه‌کان رۆژی ‪٢٣‬ی مانگی‬ ‫‪ ٦‬مه‌ل ‌ه نه‌که‌ن له‌و ئاوه‌دا چونکه ره‌نگه قرش په‌الماریان بدات’‪.‬‬ ‫یاخود نووسراوه‪‘ :‬رۆژی ‪٢٣‬ی ‪ ٦‬له بۆدروم به‌فرێکی‬ ‫زۆر ده‌بارێت بۆیه با ئیستەنبوڵیه‌کان خۆره‌تاوه خۆشه‌که‌ی‬ ‫ئیستەنبوڵ جێنه‌هێڵن’‪.‬‬ ‫زۆر خاڵ هه‌یه وا له ئۆپۆزسیۆن بکات وزه‌ی خۆی زیاتر‬ ‫بکات بۆ دووباره ده‌نگدان له ئیستەنبوڵ‪ ،‬له‌ناویشیاندا ئه‌گه‌ری‬ ‫ئه‌وه‌ی که هه‌لومه‌رجی ئابووری تورکیا به‌ره‌و باشتر ناڕوات و‬ ‫لیره‌ی تورکی هێنده‌ی تر به‌هاکه‌ی داده‌به‌زێت‪ ،‬که ئه‌مه‌ش‬ ‫گوشارێکی تر ده‌بێت بۆ ئەردۆغان و ئاکه‌په‪ .‬جگه له‌وه‪،‬‬ ‫جه‌هه‌پەو هه‌ده‌په وایده‌بینن‪ ،‬که ئه‌وه گوشاری ئەردۆغان‬ ‫بووه له ئه‌نجومه‌نی بااڵی هه‌ڵبژاردنه‌کان تاکو ئه‌نجامه‌کانی‬ ‫کۆتایی مانگی مارس هه‌ڵبوه‌شێته‌وه‪ .‬له‌وه‌ش خراپتر پارته‬ ‫چه‌په بچووکه‌کان‪ ،‬که پێشتر کاندیدیان هه‌بوو له‌م سه‌رله‌نوێ‬ ‫ده‌نگدانه‌وەیەدا هیچ کاندیدێکیان نابێت‪ ،‬به دیاریکراوی پارتی‬ ‫کۆمۆنیستی تورکیا بڕیاریان داوه ده‌نگ بده‌ن به به‌ربژێره‌که‌ی‬ ‫جه‌هه‌په‪.‬‬ ‫پێده‌چێ ئەردۆغان گره‌و له‌سه‌ر ئه‌وه بکات‪ ،‬که به‬ ‫جیاوازییه‌کی که‌م دۆڕاندوویه‌تی پێشتر‪ ،‬بۆیه ده‌کرێت ئه‌مجاره‬ ‫بیباته‌وه‪ ،‬هه‌روه‌ها گره‌و له‌سه‌ر ئه‌و ژماره زۆره‌ی ده‌نگده‌رانی‬ ‫کورد بکات له ئیسته‌نبوڵ ئه‌ویش به رێگه‌دان به پارێزه‌ره‌کانی‬ ‫ئۆجه‌الن تاکو سه‌ردانی ئیمیراڵی بکه‌ن‪ ،‬به‌اڵم هه‌ده‌په پارتێکی‬ ‫به ئه‌زموونەو توانای زیکزاکی سیاسی هه‌یه‪ ،‬که ئه‌مه‌ش‬ ‫واده‌کات به‌الڕێدابردنی ئاسان نه‌بێت‪ .‬جگه له‌و خااڵنه‪،‬‬ ‫راستیه‌کی تر هه‌یه‪ ،‬ئه‌ویش ئه‌وه‌یه سروشتی سۆسیۆلۆجی‬ ‫و هۆشیاری سیاسی کورده‌کانی ئیستەنبوڵ له ئاستێکدا نییه‬ ‫ئەردۆغان وا بەئاسانی بیانکاته نێچیری گه‌مه‌یه‌کی ئاشکرا‪.‬‬ ‫هێشتا شتێک هه‌یه ناڕوونه ئه‌ویش هه‌ڵوێستی پارتی‬ ‫سه‌عاده‌تی ئیسالمی توندئاژۆیه‪ .‬له هه‌ڵبژاردنی کۆتایی مانگی‬ ‫مارس کاندیدی پارتی سه‌عاده‌ت‪ ،‬که نه‌جده‌ت گۆکجینه‌ر بوو‬ ‫توانی سه‌رووی ‪ ١٠٠‬هه‌زار ده‌نگ بهێنێ‪ .‬زۆرکه‌س پێیانوایه‪ ،‬که‬ ‫سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی پارتی سه‌عاده‌ت به رە‌خنه‌گرێکی سه‌رسه‌ختی‬ ‫ئەردۆغان و ئاکه‌په ناسراوه‪ ،‬ده‌نگده‌رانی پارتی سه‌عاده‌ت‬ ‫ده‌نگ ناده‌ن به کاندیدێکی سیکیوالری وه‌کو ئیکره‌م ئیمام‬ ‫ئۆغڵو و ره‌نگه بیده‌ن به پارتێکی ئیسالمی تری وه‌کو ئاکه‌په‪،‬‬ ‫به‌اڵم به بڕیاری پارتی سه‌عاده‌ت به‌وه‌ی دووباره کاندیدیان‬ ‫ده‌بێت و به‌شداری ده‌که‌ن ئەردۆغان ئه‌و هیوایه‌شی نه‌ما‪.‬‬ ‫هاوسۆزی گشتیش بۆ جه‌هه‌پەو کاندیده‌که‌ی له‌ناو رای‬ ‫گشتی ئه‌ستەنبوڵیشدا هه‌ر له قازانجی ئەردۆغان نییه‪ ،‬چونکه‬ ‫زۆربه‌ی خه‌ڵک وایده‌بینێ هه‌ڵبژاردنه‌کان ته‌نیا به‌هۆی دۆڕانی‬ ‫ئەردۆغانه‌وه دووباره ‌ده‌کرێنه‌وه‪ .‬خه‌ڵک ئێستا ئیمام ئۆغڵو‬ ‫وه‌کو قوربانی ده‌ستی سیاسه‌تی ئاکه‌پەو ئەردۆغان ده‌بینن‪.‬‬ ‫بۆیه هه‌رچه‌نده ئەردۆغان هیوایه‌کی زۆری له‌سه‌ر دووباره‬ ‫ده‌نگدانه‌وه‌ی دانیشتووانی ئیستەنبوڵ هه‌ڵچنیوه‪ ،‬به‌اڵم زۆر‬ ‫هۆکار هه‌ن وا بکه‌ن هیواکه‌ی زۆریش مژده‌به‌خش نه‌بێ‪.‬‬

‫‪zamenpress@gmail.com‬‬ ‫ژمارە (‪ )18‬سێشەممە ‪2019/5/14‬‬

‫عێراق و تورکیا‪ ..‬لە دۆستایەتییەوە بۆ بەردەم دادگا‬ ‫هەرێمی کوردستان لەکوێی ئەو مشتومڕەی نێوان ئەنقەرە و بەغدایە‬ ‫زەمەن‬ ‫ی نه‌وتی نێوان‬ ‫ی بۆری گواستنه‌و‌ه ‌‬ ‫هێڵ ‌‬ ‫ی خاوه‌ندارێت ‌‬ ‫ی‬ ‫توركیاو عێراق‪ ،‬به‌هاوبه‌ش ‌‬ ‫ده‌كرێت له‌الیه‌ن هه‌ردوو ده‌وڵه‌تەوە‬ ‫ی چه‌ند رێككه‌وتننامه‌یه‌ك‬ ‫هه‌روه‌ها به‌پێ ‌‬ ‫به‌ڕێو‌ه ده‌برێت‪.‬‬ ‫ی ئه‌نقه‌ره‌‪ ،‬ئه‌و‬ ‫به ‌بۆچوون ‌‬ ‫رێككه‌وتننامه‌ی ‌ه رێگا ب ‌ه هه‌رێمی‌‬ ‫ی عێراق ده‌دات راسته‌وخۆ بگاته‌‬ ‫كوردستان ‌‬ ‫ئه‌و بۆریی ‌ه نه‌وتییانه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌غدا جیاوازتر‬ ‫ی بازرگانی‌‬ ‫بۆ شته‌كان ده‌ڕوانێ و ل ‌ه ژوور ‌‬ ‫ی توركیا تۆمار‬ ‫ی له‌دژ ‌‬ ‫ی سكااڵ ‌‬ ‫نێوده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫كردووه‌‪ .‬له‌كاتێكدا ك ‌ه هه‌ڵسه‌نگاندنه‌كانی‌‬ ‫ی له‌‬ ‫ی نێوده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی بازرگان ‌‬ ‫ژوور ‌‬ ‫ی بڕیار ده‌ربكات‪،‬‬ ‫نزیكبوونه‌وه‌دای ‌ه له‌و‌ه ‌‬ ‫ی به‌وه‌ی ‌ه به‌په‌ل ‌ه بگاته‌‬ ‫واشنتۆن پێویست ‌‬ ‫چاره‌سه‌رێك ك ‌ه به‌هۆیه‌و‌ه رێگریی لە‬ ‫ی نه‌وتی‌‬ ‫ی هه‌نارد‌ه ‌‬ ‫ئه‌نقه‌ر‌ه بكات ب ‌ۆ راگرتن ‌‬ ‫عێرا ‌ق ‪ -‬به‌تایبه‌ت ل ‌ه كاتێكدا ك ‌ه هه‌ر‬ ‫به‌رمیل ‌ه نه‌وتێك ل ‌ه بازاڕه‌كاندا پێویستی‌‬ ‫ی ئێران بگرێته‌و‌ه كه‌‬ ‫ی نه‌وت ‌‬ ‫به‌وه‌ی ‌ه جێگ ‌ه ‌‬ ‫ی لێ كراو‌ه بگاته‌‬ ‫ی سزاكانه‌و‌ه رێگر ‌‬ ‫به‌هۆ ‌‬ ‫بازاڕه‌كان‪.‬‬ ‫ل ‌ه رێككه‌وتنه‌و‌ه بۆ هه‌ڵسه‌نگاندن‬ ‫ی نێوان‬ ‫ی نه‌وت ‌‬ ‫بۆری گواستنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی دووان ‌هی‌‬ ‫توركیاو عێراق پڕۆژه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی ‌‌‌قه‌بار‌ه گه‌وره‌كان ‌ه ك ‌ه په‌ره‌یان‬ ‫هاوبه‌ش ‌‬ ‫پێدراوه‌و له‌وێو‌ه عێراق ده‌توانێ رۆژانه‌‬ ‫ی خاو هه‌نارد‌ه بكات‬ ‫ملیۆنان به‌رمیل نه‌وت ‌‬ ‫ی به‌نده‌ری‌‬ ‫ی ناوه‌ڕاست به‌ڕێ ‌‬ ‫به‌ره‌و ده‌ریا ‌‬ ‫جه‌یهان ل ‌ه توركیا‪ .‬ئه‌و دوو واڵت ‌ه له‌‬ ‫ی ‪١٩٧٣‬دا رێككه‌وتننامه‌ی بنیاتنانی‌‬ ‫ساڵ ‌‬ ‫ئه‌و بۆریی ‌ه نه‌وتییانه‌یان ئیمزا كردووه‌و‬ ‫دواتریش ل ‌ه ‪ ١٩٧٦‬و ‪ ١٩٨٢‬و ‪ ٢٠١٠‬دا ئه‌و‬ ‫گرێبه‌ست ‌ه نوێكراوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌و رێككه‌وتنه‌دا باس له‌و‌ه كراو‌ه كه‌‬ ‫ی توركیا “پێویست ‌ه پابه‌ندبێ به‌‬ ‫حكومه‌ت ‌‬ ‫ی جموجۆڵی‌‬ ‫ی عێراق له‌بار‌ه ‌‬ ‫رێنماییه‌كان ‌‬ ‫ی هاتوو ل ‌ه عێراق ل ‌ه سه‌رجه‌م‬ ‫ی خاو ‌‬ ‫نه‌وت ‌‬ ‫ی عه‌مباركردن و وێستگه‌كانی‌‬ ‫سه‌نته‌ره‌كان ‌‬ ‫ی درێژكراوه‌دا‬ ‫كۆتایی”‪ .‬ل ‌ه رێككه‌وتننام ‌ه ‌‬ ‫ی ‪ ٢٠١٠‬ئیمزا كرا‪ ،‬توركیا‬ ‫ك ‌ه ل ‌ه ساڵ ‌‬ ‫ی عێراقی‌“‬ ‫ی له‌و‌ه كرده‌و‌ه ك ‌ه “الیه‌ن ‌‬ ‫جه‌خت ‌‬ ‫ی عێراق”‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی نه‌وت ‌‬ ‫وه‌ك “وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی ئه‌و ناسینه‌‬ ‫ناسێنراو‌ه به‌و مه‌رج ‌ه ‌‬ ‫ی عێراق) ده‌بێته‌‬ ‫ی نه‌وت ‌‬ ‫(وات ‌ه وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی ل ‌ه سه‌رجه‌م به‌ڵگه‌و‬ ‫ی عێراق ‌‬ ‫الیه‌ن ‌‬ ‫ی تایبه‌ت بۆریی‌‬ ‫ی پێشووتر ‌‬ ‫دۆكۆمێنته‌كان ‌‬ ‫ی نێوان توركیاو عێراق‪.‬‬ ‫نه‌وتی ‌‬ ‫ی ‪٢٠١٤‬وه‌‪ ،‬ئه‌نقه‌ر‌ه رێگای‌‬ ‫ل ‌ه سه‌ره‌تا ‌‬ ‫ی كوردستان داو‌ه بۆ‬ ‫ی هه‌رێم ‌‬ ‫ب ‌ه حكومه‌ت ‌‬ ‫ی سه‌ربه‌خۆو‬ ‫ی نه‌وت به‌شێوه‌یه‌ك ‌‬ ‫هه‌نارد‌ه ‌‬ ‫ی عێراق‪،‬‬ ‫ی نه‌وت ‌‬ ‫ی وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫به‌بێ مۆڵه‌ت ‌‬ ‫ی له‌‬ ‫ی ئه‌و بودجه‌ی ‌ه ‌‬ ‫ئه‌ویش بۆ جێگرتنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی كوردستان‪،‬‬ ‫عێراقه‌و‌ه بڕدرابو بۆ هه‌رێم ‌‬ ‫ی كورد‬ ‫ئه‌وه‌ش وایكرد بۆریی ‌ه نه‌وتییه‌كان ‌‬ ‫ی نێوان‬ ‫ببه‌سترێنه‌و‌ه ب ‌ه بۆریی ‌ه نه‌وتییه‌كان ‌‬ ‫توركیاو عێراق به‌تایبه‌ت ل ‌ه شارۆچك ‌هی‌‬ ‫ی سه‌ر سنوور ك ‌ه له‌ژێر‬ ‫فیشخاپور ‌‬ ‫ی هه‌رێمدایه‌‪ .‬ئه‌مه‌ش‬ ‫ی حكومه‌ت ‌‬ ‫كۆنترۆڵ ‌‬ ‫ی هه‌رێم ل ‌ه فرۆشتنی‌‬ ‫لەتوانایدای ‌ه حكومه‌ت ‌‬ ‫ی راسته‌وخۆ به‌‬ ‫ی به‌شێوه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫نه‌وت ‌‬ ‫بازاڕه‌كان و هه‌روه‌ها ل ‌ه كۆكردنه‌و‌هی‌‬ ‫ی وای ‌ه ئه‌و كاره‌‬ ‫داهاته‌كانیشی‌؛ به‌غدا پێ ‌‬ ‫ی ده‌بینێ ئه‌وه‌‬ ‫نایاساییه‌‪ ،‬به‌اڵم كورد وا ‌‬ ‫وه‌ك قه‌ره‌بویه‌ك ‌ه بۆ ئه‌و موچه‌و بودجه‌ی ‌هی‌‬ ‫به‌غدا رایگرتبوو‪.‬‬ ‫ی ‪ ٢٠١٤‬ناكۆكییه‌كان‬ ‫ی ئایار ‌‬ ‫ل ‌ه مانگ ‌‬ ‫ی نه‌وتی‌‬ ‫ی به‌بازاڕكردن ‌‬ ‫ی كۆمپانیا ‌‬ ‫هان ‌‬ ‫عێراق (سۆمۆ)یان دا بۆ تۆماركردنی‌‬ ‫یو‬ ‫ی نێوده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی بازرگانی ‌‬ ‫سكااڵ ل ‌ه ژور ‌‬ ‫ی نه‌وتی‌‬ ‫ی وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی ب ‌ه وه‌كاله‌ت ‌‬ ‫بۆئه‌و‌ه ‌‬ ‫ی بكات له‌و پرسه‌دا‪ .‬الیه‌نی‌‬ ‫عێراق دادوه‌ری ‌‬ ‫ی بوو ل ‌ه حكومه‌تی‌‬ ‫سكااڵلێكراو بریت ‌‬ ‫ی (بۆتاس)‬ ‫توركیا ك ‌ه له‌الیه‌ن كۆمپانیا ‌‬ ‫ی ده‌كرێت (بۆتاس‬ ‫ه‌و‌ه نوێنه‌رایه‌ت ‌‬ ‫ی نه‌وت و گازو‬ ‫ی گواستنه‌و‌ه ‌‬ ‫كۆمپانیایه‌ك ‌‬ ‫بازرگانیی ‌ه ل ‌ه توركیاو له‌الیه‌ن ده‌وڵه‌ته‌وه‌‬ ‫ی ده‌كرێت)‪ .‬سكااڵك ‌ه جه‌خت‬ ‫خاوه‌ندارێت ‌‬ ‫ی گواستنه‌وه‌و‬ ‫له‌و‌ه ده‌كاته‌و‌ه ك ‌ه “له‌ڕێ ‌‬ ‫ی خاو‬ ‫ی نه‌وت ‌‬ ‫هه‌روه‌ها عه‌مباركردن ‌‬ ‫له‌الیه‌ن كوردستانه‌وه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها له‌ڕێی‌‬ ‫ی ئه‌و نه‌وته‌و‌ه ب ‌ه ته‌نكه‌ر له‌‬ ‫گواستنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی جه‌یهان‪ ،‬ك ‌ه هه‌موو ئەو كارانه‌‬ ‫به‌نده‌ر ‌‬ ‫ی عێراق ئه‌نجام‬ ‫ی حكومه‌ت ‌‬ ‫به‌بێ مۆڵه‌ت ‌‬ ‫ی بۆتاس‬ ‫ده‌درێن‪ ،‬توركیاو كۆمپانیا ‌‬

‫ی خۆیان ل ‌ه رێكه‌وتن ‌‬ ‫ی‬ ‫پابه‌ندبوونه‌كان ‌‬ ‫ی نه‌وت به‌ڕێی‌‬ ‫تایبه‌ت ب ‌ه گواستنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی نێوان هه‌ردووالوه‌‬ ‫بۆریی ‌ه نه‌وتییه‌كان ‌‬ ‫پێشێل كردووه‌”‪.‬‬ ‫پاش چه‌ندین ساڵ ل ‌ه به‌ره‌وپێشچوونی‌‬ ‫ی په‌رده‌وه‌‪ ،‬ئێستا ئه‌و‬ ‫له‌سه‌رخۆ له‌پشت ‌‬ ‫یو‬ ‫كه‌یس ‌ه ل ‌ه گه‌یشتندای ‌ه به‌ره‌و كۆتاییه‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی بازرگانی‌‬ ‫ی ده‌كرێت ژوور ‌‬ ‫هاوكات پێشبین ‌‬ ‫ی دووه‌می‌‬ ‫ی تشرین ‌‬ ‫ی ل ‌ه مانگ ‌‬ ‫نێوده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫داهاتوودا بڕیار له‌سه‌ر ئه‌و كه‌یس ‌ه بدات‪.‬‬ ‫ی توركیا پابه‌ندن ب ‌ه رێزگرتن‬ ‫دادگاكان ‌‬ ‫ل ‌ه بڕیار‌ه دادوه‌ریی ‌ه ده‌ره‌كییه‌كانه‌وه‌‪،‬‬ ‫ی دژی‌‬ ‫ی دادوه‌ر ‌‬ ‫هه‌ربۆی ‌ه هه‌ر بڕیارێك ‌‬ ‫ی بۆتاس‪ ،‬ناچاریان‬ ‫ئه‌نقه‌ره‌و كۆمپانیا ‌‬ ‫ی به‌غدا جێبه‌جێ بكه‌ن‬ ‫ده‌كات رێنماییه‌كان ‌‬ ‫ی خاو‬ ‫ی نه‌وت ‌‬ ‫ی فرۆشتن و باركردن ‌‬ ‫له‌بار‌ه ‌‬ ‫ی جه‌یهان ته‌نانه‌ت به‌و نه‌وته‌‬ ‫ل ‌ه به‌نده‌ر ‌‬ ‫ی كۆمپانیا نه‌وتییه‌‬ ‫كوردیەشه‌و‌ه ك ‌ه به‌هۆ ‌‬ ‫بیانییه‌كانه‌و‌ه به‌رهه‌م ده‌هێنرێن‪ .‬بڕیاری‬ ‫ی ره‌نگ ‌ه رێگ ‌ه بكاته‌و‌ه له‌به‌رده‌م‬ ‫سه‌ره‌تای ‌‬ ‫ی قه‌ره‌بووكردنه‌و‌هی‌‬ ‫به‌غدا بۆ داواكردن ‌‬ ‫ی داهاتووی‌‬ ‫ی ل ‌ه دانیشتنه‌كان ‌‬ ‫زیانه‌كان ‌‬ ‫ی ل ‌ه سااڵنی‌‬ ‫ی بازرگانی نێوده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ژوور ‌‬ ‫داهاتوو‪.‬‬ ‫ی ئەمریکا ل ‌ه مه‌ترسیدان‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندییه‌كان ‌‬ ‫ی خۆیه‌وه‌‬ ‫ی ئه‌و جۆره ال ‌‬ ‫ده‌ره‌نجامێك ‌‬ ‫ی ئەمریکا راده‌چڵكێنێت‪.‬‬ ‫هاوپه‌یمانه‌كان ‌‬ ‫ی ناجۆر‪،‬‬ ‫ی دادوه‌ری ‌‬ ‫ل ‌ه توركیا‪ ،‬بڕیارێك ‌‬ ‫ی ره‌جه‌ب‬ ‫ره‌نگ ‌ه گورز ل ‌ه شكۆو گه‌وره‌ی ‌‬ ‫ته‌یب ئه‌ردۆغان بدات له‌كاتێكدا كه‌‬ ‫ی له‌و واڵت ‌ه ل ‌ه داكشاندایه‌‪.‬‬ ‫ی ئابوری ‌‬ ‫متمان ‌ه ‌‬ ‫ی عێراق‪ ،‬كوردو شه‌ریكه‌‬ ‫ل ‌ه كوردستان ‌‬ ‫ی هیچ پاڵنه‌رێكیان نابێت بۆ‬ ‫نه‌وتییه‌كان ‌‬ ‫ی خاو‪ .‬هه‌روه‌ها ئه‌گه‌ر‬ ‫ی نه‌وت ‌‬ ‫هه‌نارده‌كردن ‌‬ ‫هه‌ر الیه‌نێك بیه‌وێ بۆریی ‌ه نه‌وتییه‌كانی‌‬ ‫نێوان توركیاو عێراق دابخات‪ ،‬ئه‌وا‬ ‫ی چه‌ند‬ ‫ی نه‌وت‪ ،‬ل ‌ه ماو‌ه ‌‬ ‫ی جیهانی ‌‬ ‫بازاڕ ‌‬ ‫ی نیو ملیۆن‬ ‫هه‌فته‌یه‌كدا رۆژان ‌ه نزیك ‌ه ‌‬ ‫به‌رمیل نه‌وت له‌ده‌ست ده‌دات‪.‬‬ ‫ی نیساندا‪ ،‬بۆریی ‌ه نه‌وتییه‌كانی‌‬ ‫ل ‌ه مانگ ‌‬ ‫نێوان توركیاو عێراق رۆژان ‌ه ‪٣٩٢‬‬ ‫ی هه‌رێمیان‬ ‫هه‌زار به‌رمیل نه‌وتی خاو ‌‬ ‫گواستوه‌ته‌وه‌و هه‌روه‌ها ‪ ٨٦‬هه‌زار به‌رمیل‬ ‫ی به‌رهه‌مهاتوویان ل ‌ه كه‌ركوكه‌وه‌‬ ‫نه‌وت ‌‬ ‫ی ره‌وانه‌كراو‬ ‫ی نه‌وت ‌‬ ‫گواستوه‌ته‌وه‌‪ ،‬وات ‌ه كۆ ‌‬ ‫بۆ توركیا گه‌یشت ‌ه ‪ ٤٧٨‬هه‌زار به‌رمیل‬ ‫ی له‌ناكاوی‌‬ ‫نه‌وت ل ‌ه رۆژێكدا‪ .‬كه‌مبوونه‌و‌ه ‌‬ ‫ی پێ‬ ‫ی هه‌ست ‌‬ ‫ئه‌و بڕ‌ه نه‌وته‌‪ ،‬به‌توند ‌‬ ‫ی ئه‌وه‌وه‌ی ‌ه كه‌‬ ‫ی به‌هۆ ‌‬ ‫ده‌كرێت‪ ،‬به‌شێك ‌‬ ‫ی خێراتر كرد بۆ‬ ‫ئەمریکا هه‌ڵمه‌ته‌كان ‌‬ ‫ی ئێران‬ ‫ی نه‌وت ‌‬ ‫فشارخستنه‌سه‌ر هه‌نارد‌ه ‌‬ ‫ی سفر ئه‌مه‌ش وه‌ك‬ ‫بۆ گه‌یشتن ب ‌ه خاڵ ‌‬ ‫كاردانه‌وه‌یه‌ك له‌به‌رامبه‌ر به‌رنام ‌هی‌‬ ‫ی ئێران‪.‬‬ ‫ی هه‌رێمی ‌‬ ‫ی و سیاسه‌ت ‌‬ ‫ئه‌تۆمی ‌‬ ‫ی ره‌وانه‌كراو له‌‬ ‫ی نه‌وت ‌‬ ‫ی بڕ ‌‬ ‫كه‌مبوون ‌‬ ‫ی نێوان توركیاو عێراق‪،‬‬ ‫بۆریی ‌ه نه‌وتییه‌كان ‌‬ ‫ی نه‌وت ب ‌ه توركیاو بازاڕه‌‬ ‫واده‌كات پێدان ‌‬ ‫ی ناوه‌ڕاست زۆر قورس‬ ‫ی ده‌ریا ‌‬ ‫نه‌وتییه‌كان ‌‬ ‫ی ئێرانیش رێگری‌‬ ‫بیت له‌كاتێكدا ك ‌ه نه‌وت ‌‬ ‫لێكراو‌ه بگات ‌ه ئه‌و بازاڕانه‌‪.‬‬ ‫له‌ئێستادا‪ ،‬ئه‌و بۆریی ‌ه نه‌وتییانه‌‬ ‫ی خاوی‌‬ ‫ی نه‌وت ‌‬ ‫ی سه‌ره‌كی ‌‬ ‫سه‌رچاو‌ه ‌‬ ‫ی رابردوودا‬ ‫ی ئازار ‌‬ ‫توركیان و ل ‌ه مانگ ‌‬ ‫ی ئه‌و واڵته‌یان‬ ‫ی داهات ‌‬ ‫ی ‪‌ ٪٢٤‬‬ ‫رێژ‌ه ‌‬ ‫دابین كردووه‌‪ .‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا‪ ،‬ئێران و‬

‫روسیا ل ‌ه چاوه‌ڕوانیدان بۆ جێگرتنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی عێراق ل ‌ه بازاڕه‌كاندا‪ ،‬ك ‌ه ده‌گاته‌‬ ‫پشك ‌‬ ‫ی توركیا‬ ‫ی ‪١٢‬تا ‪ ٪١٥‬ل ‌ه نه‌وت ‌‬ ‫نزیك ‌ه ‌‬ ‫دابین ده‌كات‪ .‬هیچ كام ل ‌ه واشنتۆن و‬ ‫ئه‌ردۆغان نایانه‌وێ توركیا له‌وه‌زیاتر ببێته‌‬ ‫ی ئه‌و دوو‬ ‫ی پشتبه‌ستوو ب ‌ه وز‌ه ‌‬ ‫واڵتێك ‌‬ ‫ی بۆریی ‌ه نه‌وتییه‌كانی‌‬ ‫واڵته‌‪ .‬ل ‌ه داخستن ‌‬ ‫نێوان توركیاو عێراق‪ ،‬ئێران زۆرترین‬ ‫قازانج به‌ده‌ستبهێنێت‪ ،‬ك ‌ه ده‌بێت ‌ه هۆی‌‬ ‫ی وز‌هی‌‬ ‫ی هه‌نارد‌ه ‌‬ ‫ی ستراتیژیه‌ت ‌‬ ‫به‌هێزبوون ‌‬ ‫ئێران بۆ رۆژهه‌اڵت و رۆژئاوا ل ‌ه به‌رامبه‌ر‬ ‫ی ئەمریکا بۆ هه‌نارد‌هی‌‬ ‫رێوشوێنه‌كان ‌‬ ‫باشورو باكور ل ‌ه عێراقه‌و‌ه بۆ توركیا‪.‬‬ ‫ب ‌ه پێچه‌وانه‌وه‌‪ ،‬به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌‬ ‫ئەمریکا‪ ،‬عێراق‪ ،‬توركیاو هه‌رێمی‌‬ ‫كوردستان هه‌موو خزمه‌ت ده‌كرێت به‌هۆی‌‬ ‫ی دادوه‌رییانه‌‬ ‫ی بڕیار ‌‬ ‫ی به‌په‌ل ‌ه ‌‬ ‫راگرتن ‌‬ ‫ی نێوان‬ ‫ی بۆریی ‌ه نه‌وتییه‌كان ‌‬ ‫له‌سه‌ر پرس ‌‬ ‫ی چاره‌سه‌ركردنی‌‬ ‫توركیاو عێراق و به‌هۆ ‌‬ ‫ئه‌و كه‌یسه‌وه‌‪ .‬ئه‌نقه‌ره‌و كوردو واشنتۆن‬ ‫ی هه‌وڵیانداو‌ه بۆ قایلكردنی‌‬ ‫به‌هاوبه‌ش ‌‬ ‫ی بڕیاری‌‬ ‫به‌غدا سه‌باره‌ت ب ‌ه دواخستن ‌‬ ‫دادگا‪ ،‬به‌اڵم تاوه‌كو ئێستا هه‌وڵه‌كانیان‬ ‫ی عێراق پێی‌‬ ‫ی هێناوه‌‪ .‬حكومه‌ت ‌‬ ‫شكست ‌‬ ‫ی تاوانه‌كان ده‌یباته‌وه‌‪،‬‬ ‫ی بااڵ ‌‬ ‫وای ‌ه ل ‌ه دادگا ‌‬ ‫ی دادگاییه‌‬ ‫ی ئه‌و پڕۆس ‌ه ‌‬ ‫هه‌ربۆی ‌ه راگرتن ‌‬ ‫ی سیاسییه‌و‌ه قورسبێ بۆ‬ ‫ره‌نگ ‌ه له‌ڕوو ‌‬ ‫ی عێراق‬ ‫ی سه‌رۆكوه‌زیران ‌‬ ‫عادل عه‌بدولمه‌هد ‌‬ ‫ی لێگیرا ل ‌ه ئه‌نجامدانی‌‬ ‫ك ‌ه پێشتر ره‌خن ‌ه ‌‬ ‫ی بودج ‌ه بۆ‬ ‫ی تایبه‌ت ب ‌ه پرس ‌‬ ‫گرێبه‌ست ‌‬ ‫ی مانگانه‌‬ ‫ی ‪ ٤٩٠‬ملیۆن دۆالر ‌‬ ‫ره‌وانه‌كردن ‌‬ ‫ی به‌په‌له‌‬ ‫ی سازش ‌‬ ‫بۆ هه‌رێم به‌بێ ئه‌و‌ه ‌‬ ‫هه‌بێت له‌سه‌ر ئه‌و پرسه‌‪ .‬هه‌ربۆی ‌ه كارێكی‌‬ ‫ی بكرێت‬ ‫ناواقعیی ‌ه چاوه‌ڕێ ل ‌ه عه‌بدولمه‌هد ‌‬ ‫ی هه‌ژموون به‌سه‌ر توركیا‬ ‫ده‌ستبه‌ردار ‌‬ ‫ی چه‌ند سازشێك له‌الیه‌ن‬ ‫ببێت به‌بێ بوون ‌‬ ‫ئه‌نقه‌ره‌وه‌‪.‬‬ ‫ی ئه‌م مانگ ‌ه (ئایار)‬ ‫بڕیار‌ه ل ‌ه ‪‌ ١٤‬‬ ‫ی ئه‌نقه‌ر‌ه بكات بۆ‬ ‫ی سه‌ردان ‌‬ ‫عه‌بدولمه‌هد ‌‬ ‫ی یه‌كالكه‌ره‌وه‌‬ ‫ی ل ‌ه كۆبوونه‌وه‌یه‌ك ‌‬ ‫به‌شدار ‌‬ ‫ی دادگای‌‬ ‫ی ئه‌و پرسه‌و‌ه به‌رله‌و‌ه ‌‬ ‫له‌بار‌ه ‌‬ ‫ی دوایین دانیشتنی‌‬ ‫ی نێوده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫داد ‌‬ ‫ی ئه‌یلولدا) و‬ ‫ی ئه‌نجام بدات (له‌مانگ ‌‬ ‫خۆ ‌‬ ‫ی بڕیار بدات (ل ‌ه مانگی‌‬ ‫هه‌روه‌ها به‌رله‌و‌ه ‌‬ ‫ی به‌وه‌یه‌‬ ‫ی دوه‌مدا)‪ .‬ئه‌مریكا پێویست ‌‬ ‫تشرین ‌‬ ‫ی بڕواپێكه‌ر ئاماد‌ه بكات ئه‌گه‌ر زاڵ‬ ‫كه‌یسێك ‌‬ ‫ی خۆی‌‬ ‫بێت به‌سه‌ر ترس و نیگه‌رانیه‌كان ‌‬ ‫دژ به‌ئێران و ئه‌گه‌ر بیه‌وێت رووبه‌ڕووی‌‬

‫ئەمریکاو تورکیاو‬ ‫هەرێمی کوردستان‬ ‫هەوڵدەدەن عێراق‬ ‫سکااڵکەی لە دادگا‬ ‫دوابخات‬

‫ی ئێران ببێته‌و‌ه له‌ڕێی فشار‌ه‬ ‫به‌هێزبوون ‌‬ ‫ی بوونه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ناوخۆییه‌كانی ك ‌ه رووبه‌ڕوو ‌‬ ‫ی چاالكانه‌و‬ ‫ی كاركردن ‌‬ ‫ئه‌مه‌ش ب ‌ه مانا ‌‬ ‫راسته‌وخۆ دێت له‌گه‌ڵ هه‌موو الیه‌نه‌كان بۆ‬ ‫ی ئه‌نقه‌ره‌‬ ‫ی كۆبوونه‌وه‌ك ‌ه ‌‬ ‫دڵنیابوون له‌و‌ه ‌‬ ‫به‌رهه‌مهێنه‌ر بێت ك ‌ه دواتر عه‌بدولمه‌هدی‌‬ ‫ی ئه‌و‬ ‫ده‌توانێت بگه‌ڕێته‌و‌ه واڵت و ئه‌نجام ‌‬ ‫كۆبوونه‌وه‌ی ‌ه وه‌ك ده‌سكه‌وت به‌كاربهێنێت‬ ‫ی بڕیاری‌‬ ‫ی هه‌بێت بۆ راگرتن ‌‬ ‫و پاساو ‌‬ ‫دادگا‪.‬‬ ‫ی واشنتۆن له‌گه‌ڵ‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌كان ‌‬ ‫ی ئێستادا زۆرباش نین‬ ‫ئه‌نقه‌ر‌ه له‌كات ‌‬ ‫ی و ئاڵۆزی ل ‌ه چه‌ند روویه‌كه‌وه‌‬ ‫ی گرژ ‌‬ ‫به‌هۆ ‌‬ ‫ی سیستمی‌‬ ‫(ب ‌ه نموونه‌‪ ،‬فرۆشتن ‌‬ ‫ی ب ‌ه توركیا‪،‬‬ ‫ی روس ‌‬ ‫ی ئێس ‪‌ ٤٠٠‬‬ ‫موشه‌كی ‌‬ ‫ی توركیا له‌‬ ‫رێوشوێن ‌ه ئه‌منیی ‌ه تونده‌كان ‌‬ ‫ی سوریا)‪ .‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا‪ ،‬كاتێك‬ ‫باكور ‌‬ ‫ی ئەمریکا چاویان ب ‌ه سه‌ركرده‌‬ ‫به‌رپرسان ‌‬ ‫توركییه‌كان ده‌كه‌وێت بۆ ماوه‌یه‌كی‌‬ ‫ی ب ‌ه روون و ئاشكرایی‌‬ ‫كورت‪ ،‬پێویست ‌‬ ‫ی تایبه‌ت به‌‬ ‫ی دادگای ‌‬ ‫ئاماژ‌ه ب ‌ه بڕیار ‌‬ ‫ی نێوان توركیاو عێراق‬ ‫بۆریی ‌ه نه‌وتییه‌كان ‌‬ ‫بكه‌ن و داوا ل ‌ه ئه‌نقه‌ر‌ه بكرێت زیاده‌ڕه‌وی‌‬ ‫ی نادروست ئه‌گه‌ر‬ ‫نه‌كات ل ‌ه بڕیارێك ‌‬ ‫كه‌یسه‌ك ‌ه به‌رده‌وام بێت‪ .‬پێویست ‌ه ئه‌م‬ ‫ی شه‌ریكه‌‬ ‫ی بگه‌یه‌نن له‌ڕێ ‌‬ ‫په‌یام ‌ه به‌باش ‌‬ ‫ی كه‌متر‬ ‫ئه‌وروپییه‌كانه‌و‌ه ك ‌ه په‌یوه‌ندییه‌ك ‌‬ ‫ئاڵۆزیان هه‌ی ‌ه له‌گه‌ڵ ئه‌نقه‌ره‌‪ .‬ئه‌و‬ ‫ی زیاتریان‬ ‫هاوپه‌یمانان ‌ه ئه‌بێ خوازیاری ‌‬ ‫هه‌بێت بۆ یارمه‌تیدان‪ ،‬له‌به‌رئه‌و‌هی‌‬ ‫ی كه‌م له‌وان خوازیارین‬ ‫ژماره‌یه‌ك ‌‬ ‫ی هه‌رێم ببنین ل ‌ه قه‌یرانه‌وه‌‬ ‫حكومه‌ت ‌‬ ‫بئاڵێت و روسیا به‌هێز بێت یاخود توركیا‬ ‫ی داخستنی‌‬ ‫ی ره‌شه‌و‌ه به‌هۆ ‌‬ ‫بخرێت ‌ه لیست ‌‬ ‫بۆریی ‌ه نه‌وتییه‌كان یاخود پشتگوێخستنی‌‬ ‫بڕیار‌ه دادوه‌رییه‌كانه‌وه‌‪.‬‬ ‫واشنتۆن له‌ئێستادا په‌یوه‌ندییه‌كی‌‬ ‫ی هه‌ی ‌ه له‌گه‌ڵ به‌غدا‪ ،‬بۆی ‌ه ره‌نگه‌‬ ‫باشتر ‌‬ ‫ی قایل بكات‬ ‫ئه‌و بتوانێ عادل عه‌بدولمه‌هد ‌‬ ‫ی بڕیاری‌‬ ‫ی بێ ب ‌ه دواخستن ‌‬ ‫ی راز ‌‬ ‫به‌و‌ه ‌‬ ‫ی به‌هێز‬ ‫ی له‌به‌رامبه‌ر پشتیوانیكردن ‌‬ ‫دادوه‌ر ‌‬ ‫ی دیك ‌ه بۆ نموونه‌‪ ،‬به‌رپرسانی‌‬ ‫ل ‌ه پرسه‌كان ‌‬ ‫ئەمریکا دەتوانن هانده‌ر بن ل ‌ه كۆتا البردنی‌‬ ‫ی توركیا ل ‌ه باشیك‪ ،‬كه‌‬ ‫ی سه‌ربازی ‌‬ ‫بنك ‌ه ‌‬ ‫ی توركیا‬ ‫ی ‪ ٢٠١٥‬هێزه‌كان ‌‬ ‫له‌وێداو ل ‌ه ساڵ ‌‬ ‫ی نوێیان داگیركردوو‌ه ك ‌ه درێژ‬ ‫ناوچه‌یه‌ك ‌‬ ‫ده‌بێته‌و‌ه به‌ره‌و موسڵ‪ .‬عه‌بدولمه‌هدی‌‬ ‫دڵنیای ‌ه له‌وه‌ی ‌ه ئه‌و پرس ‌ه ده‌وروژێنرێ‬ ‫ی بۆ ئه‌نقه‌ره‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ی سه‌ردانه‌ك ‌ه ‌‬ ‫له‌میان ‌‬ ‫تاوه‌كو ئێستا توركیا ئینكاری کردووه‌‬ ‫سه‌باره‌ت به‌و پرسه‌‪.‬‬ ‫واشنتۆن به‌هه‌مان شێو‌ه ده‌توانێت‬ ‫ئۆفه‌رێك بخات ‌ه به‌رده‌م عێراق ل ‌ه كڕینی‌‬ ‫ی ئێران بۆماو‌هی‌‬ ‫ی غازو كاره‌با ‌‬ ‫مه‌رجدار ‌‬ ‫ی دیك ‌ه ك ‌ه ئه‌وه‌ش كه‌متر زیان‬ ‫‪ ٩٠‬رۆژ ‌‬ ‫ی ئەمریکا ده‌گه‌یه‌نێ‬ ‫ب ‌ه به‌رژه‌وه‌ندییه‌كان ‌‬ ‫ی هه‌نارد‌هی‌‬ ‫ب ‌ه به‌راورد له‌گه‌ڵ شكستهێنان ‌‬ ‫ی عێراق‪ .‬درێژكردنه‌و‌هی‌‬ ‫ی باكوور ‌‬ ‫وز‌ه ‌‬ ‫ی داهاتوودا‬ ‫ی له‌و جۆر‌ه له‌هاوین ‌‬ ‫سازشێك ‌‬ ‫ی رێگری‌‬ ‫ی ده‌بێ بۆ له‌و‌ه ‌‬ ‫ی دیك ‌ه ‌‬ ‫قازانجێك ‌‬ ‫ی سه‌رزه‌نشتی‌‬ ‫ده‌كات ل ‌ه ئێران بۆ ئه‌و‌ه ‌‬ ‫ی كاره‌بای‌‬ ‫ئەمریکا بكات ل ‌ه هه‌ر بڕینێك ‌‬ ‫ی ل ‌ه عێراق‪.‬‬ ‫وه‌رز ‌‬ ‫نوسینی‌‪ :‬مایكڵ نایتس‬ ‫وەرگێڕانی ل ‌ه ئینگلیزییه‌وه‌‪ :‬فه‌الح حه‌سه‌ن‬

Profile for zamanpress.magazin

18  

18  

Advertisement