Page 1

‫كۆمەڵ لەسەر وەزارەتی كشتوكاڵ لە یەكێتی نیگەرانە‬

‫زەمەن‬

‫ئەندامێكی سەركردایەتی كۆمەڵی ئیسالمی‬ ‫بە “زەمەن”ی راگەیاند‪“ :‬ئێمە وەك كۆمەڵ لە‬ ‫بەشداریكردنمان لە كابینەی نۆیەم‪ ،‬پێمان باش بوو‬ ‫وەزارەتی كشتوكاڵ وەربگرین‪ ،‬چونكە لەكابینەی‬ ‫پێشوو بەهۆی قەیرانی داراییەوە نەمانتوانی هەموو‬

‫پرۆژەكانمان لەو وەزارەتە جێبەجێ بكەین بۆیە‬ ‫مەبەستمان بوو داوای ئەو وەزارەتە بكەینەوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫توشی سەرسوڕمان بووین یەكێتی ئەو وەزارەتەی‬ ‫وەرگرتووە”‪.‬‬ ‫ئەو ئەندامەی سەركردایەتی كە لەبەر هەستیاری‬ ‫پەیوەندی حیزبەكەی لەگەڵ یەكێتی نەیویست ناوەكەی‬ ‫ئاشكرابكرێت‪ ،‬وتیشی‪“ :‬بەشاهێدی هەموو الیەك‬

‫وەزیرەكەی ئێمە لەكابینەی پێشوودا سەركەوتوو بوو‪،‬‬ ‫لەگەڵ بوونی قەیرانی داراییش توانی خزمەتێکی بەرچاو‬ ‫بە جوتیاران بكات”‪.‬‬ ‫سەبارەت بە وەرگرتنی ئەو وەزارەتە لەالیەن‬ ‫یەكێتیەوە‪ ،‬وتی‪“ :‬ئاگاداربووین كە برایانی گۆڕانیش‬ ‫حەزیان لەو وەزارەتە هەبووە‪ ،‬بەاڵم لەبەر ئێمە‬ ‫داوایان نەكردبوو‪ ،‬ئێستا توشی سەرسوڕمان بووین‪،‬‬

‫كە بەرلەوەی بەشداریكردن و نەكردنی كۆمەڵ یەكالیی‬ ‫ببێتەوە یەكێتی ئەو وەزارەتەی وەرگرت‪ ،‬لەكاتێكدا‬ ‫ئەوان دەیانزانی لەحاڵەتی بەشداریكردنمان چاومان لە‬ ‫وەرگرتنی ئەو وەزارەتەبوو”‪.‬‬ ‫هەروەک بە نیگەرانیشەوە وتی‪“ :‬دیارە نزیكبوونەوەی‬ ‫ئەم ماوەیەی یەكێتی لەئێمە‪ ،‬بۆ بەكارهێنانمان بووە‬ ‫وەك كارتی فشار لەبەرامبەر پارتی!”‪.‬‬

‫پڕۆسەی‬

‫هەڵبژاردنی‬

‫سەرۆكی هەرێم‬ ‫‪ 15‬بۆ ‪ 20‬رۆژ‬ ‫دەخایەنێت‬

‫‪www.zamenpress.com‬‬ ‫رۆژنامەیەکی سیاسیی گشتییە‬

‫ژمارە (‪ )13‬سێشەممە ‪2019/4/9‬‬

‫ل‪2‬‬ ‫نرخ ‪ 500‬دینار‬

‫‪ 20‬الپەڕە‬

‫خەریکە ڕیسی گفتوگۆکان دەبنه‌و ‌ه به‌خوری‬ ‫زەمەن‬

‫داواكردنی پۆستی جێگر یان یاریدەدەری سه‌رۆكی‬ ‫هه‌رێم بۆ “كاروباری سه‌ربازیی” لەالیەن یەكێتی‬ ‫نیشتمانی كوردستانەوە‪ ،‬خەریكە ڕیسی گفتوگۆی‬ ‫نێوان الیەنەكانی پێكهێنەری حكومەت دەكاتەوە بە‬ ‫خوری‪.‬‬ ‫ل ‌ه كۆبوونه‌وه‌كانی ئەم دواییەی یه‌كێتی و پارتیدا‪،‬‬ ‫یه‌كێتی پێداگری زۆری كردوو‌ه له‌سه‌ر وه‌رگرتنی پۆستی‬ ‫جێگر یان یاریدەدەری سه‌رۆكی هه‌رێم‪ .‬هاوكات له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌م پێداگرییه‌شدا ئاماد‌ه نه‌بوو‌ه سه‌رۆكی حكومه‌ت‬ ‫دوو جێگری هه‌بێت و یه‌كێكیان بدرێت ب ‌ه گۆڕان‪.‬‬ ‫ل ‌ه دوایین ساته‌كاندا له‌ژێر فشاری یه‌كێتی دا‪،‬‬ ‫پارتی دوو پێشنیازی بۆ گۆڕان كردوو‌ه یەكەمیان‬ ‫ئەوەیە‪ ،‬ك ‌ه یاریده‌ده‌رێك بۆ “كاروباری سه‌ربازیی”‬ ‫ل ‌ه سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم زیادبكرێت و بدرێت ‌ه یه‌كێتی‪،‬‬ ‫پێشنیاری دووەمیشیان ئەوەیە؛ یەكێتی رازییە دەست‬ ‫لە پۆستی سەرۆكی پەرلەمان بۆ گۆڕان هەڵبگرێت لە‬ ‫بەرامبەر وەرگرتنی پۆستی جێگری سەرۆكی هەرێم‪.‬‬ ‫به‌پێی زانیارییه‌كان‪ ،‬گۆڕان دژی ئه‌وەیە‪ ،‬كه‌‬ ‫پۆستێكی ‌تر به‌ناونیشانی “جێگر یان یاریدەدەر بۆ‬ ‫كاروباری سه‌ربازیی” بدرێت ب ‌ه یه‌كێتی‪ ،‬چونك ‌ه له‌و‬ ‫حاڵه‌ته‌دا هه‌م به‌مانای داتاشینی پۆست ‌ه بۆ رازیكردنی‬ ‫“ته‌كه‌توله‌كانی ناو یەكێتی” و هه‌م پۆستی جێگری‬ ‫سه‌رۆكی هه‌رێم بۆ گۆڕان ده‌بێت ‌ه پۆستێكی كارتۆنی‪.‬‬ ‫لە ل‪٣‬دا راپۆرتێکی شیکاریی باڵوکراوەتەوە‪.‬‬

‫هه‌نارده‌ی نه‌وتی هه‌رێم ‪ 14‬ملیۆن به‌رمیلی لە مانگی (‪)3‬دا تێپه‌ڕاند‬

‫داهاتی فرۆشی نەوتی مانگانە بۆ (‪ )820‬ملیۆن دۆالر بەرزبۆوە‬

‫زه‌مه‌ن‬

‫هه‌نارده‌‌و داهاتی نه‌وتی‬ ‫هه‌رێمی كوردستان‪ ،‬ل ‌ه مانگی‬ ‫ئازاری رابردوودا به‌ڕێژه‌یه‌كی‬ ‫به‌رچاو زیادیكردووه‌‌و ‪ 14‬ملیۆن‬ ‫به‌رمیلی تێپه‌ڕاندووه‌‪.‬‬ ‫به‌پێی شیكردنه‌وه‌كانی دیسكی‬ ‫ئابووری “زه‌مه‌ن”‪ ،‬هه‌رێمی‬ ‫كوردستان له‌و مانگه‌دا ‪ 14‬ملیۆن‌و‬ ‫‪ 400‬هه‌زار به‌رمیل نه‌وتی له‌ڕێگه‌ی‬ ‫بۆری نه‌وتی جه‌یهانه‌و‌ه هه‌نارده‬ ‫‌كردووه‌‪ ،‬به‌وپێیه‌بێت رۆژان ‌ه ‪464‬‬ ‫هه‌زار‌و ‪ 516‬به‌رمیل هه‌نارد‌ه‬ ‫كراوه‌‪.‬‬ ‫حكومه‌تی‬ ‫هه‌رچه‌ند‌ه‬ ‫هه‌رێم پاشه‌كه‌وتی مووچه‌ی‬ ‫هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم تائێستا‬ ‫به‌فه‌رمی ئاستی هه‌نارده‌‌و داهاتی‬ ‫نه‌وتی رانه‌گه‌یاندووه‌‪.‬‬

‫ل ‌ه بازاڕی جیهانیدا تێكڕای‬ ‫نرخی به‌رمیلێك نه‌وتی برێنت‬ ‫بۆ مانگی ئازار ‪ 67‬دۆالر بووه‌‪،‬‬ ‫هه‌رێمی كوردستان نه‌وته‌كه‌ی ب ‌ه‬ ‫‪ 10‬دۆالر كه‌متر ده‌فرۆشێ واته‌ ب ‌ه‬ ‫‪ 57‬دۆالر‪.‬‬ ‫كۆی داهاتی نه‌وت لەو مانگەدا‬ ‫‪ 820‬ملیۆن‌و ‪ 800‬هه‌زار دۆالر بووه‌‪.‬‬ ‫له‌م بڕه‌ش ‪ 200‬ملیۆن دۆالری بۆ‬ ‫حه‌قده‌ستی كۆمپانیاكان ده‌بێ‌و‬ ‫زیاتر ل ‌ه ‪ 620‬ملیۆن دۆالر بۆ‬ ‫حكومه‌تی هه‌رێم ده‌مێنێته‌وه‌‪.‬‬ ‫پرۆسه‌ی نه‌وت ل ‌ه كوردستان‪،‬‬ ‫یه‌كێك ‌ه له‌و دۆسێیانه‌ی رووبه‌ڕووی‬ ‫ڕه‌خنه‌ی زۆری په‌رله‌مانتاران‌و‬ ‫به‌شێك ل ‌ه حزب ‌ه سیاسیه‌كان‌و‬ ‫دیوانی چاودێری دارایی‌و ده‌سته‌ی‬ ‫ده‌ستپاكی بووه‌ته‌وه‌‌و خواستێكی‬ ‫زۆر هه‌ی ‌ه بۆ شه‌فافكردنی ئه‌م‬ ‫كه‌رته‌‪.‬‬

‫ترەمپ بودجەی پێشمەرگە کەم دەکاتەوە‬ ‫بەنداوی دوکان مەترسی لەسەر دروستبووەو‬ ‫بڕیار نامیق‬

‫ل‪8‬‬

‫ئاستی پێوانەیی تێپەڕاندووە‬

‫بەرپرسانی بەنداوی دوکان ئاشکرای‬ ‫دەکەن‪ ،‬دەریاچەی دوکان بە ئەندازەیەک‬ ‫ئاوی تێڕژاوە کە زۆر زیاترە لە ئاستی‬ ‫پێوانەیی خۆی‪.‬‬ ‫بەنداوەکە بە جۆرێک دروستکراوە کە‬ ‫دەبێ حەوت ملیار مەتر سێجا ئاو گل‬ ‫بداتەوە‪ .‬بەاڵم ئێستا ئەم بەنداوە ‪٢٨٠‬‬ ‫ملیۆن و ‪ ١٠٠‬هەزار مەتر سێجا زیاتر لەو‬ ‫رێژەیە ئاوی تێدایە‪.‬‬ ‫ریڤان ئەنوەر بەرپرسی راگەیاندنی‬ ‫بەنداوی دوکان بە “زەمەن”ی راگەیاند‪:‬‬ ‫سەرباری ئەو هەموو ئاوە کە زۆر‬ ‫زیاترە لە توانای بەنداوەکە‪ ،‬بەاڵم لەژێر‬ ‫کۆنترۆڵدایەو بە باشی چاودێری دەکرێت‪.‬‬ ‫سەرباری ئاوی کۆبووەوەی ناو‬ ‫بەنداوەکە‪ ،‬ئێستا ل ‌ه چركه‌یەكدا‬

‫ل‪6‬‬

‫گەڕاندنەوەی دەرماڵە بووە‬ ‫بە خواستی گشتی خوێندکاران‬

‫زەمەن‬

‫الی ئەوان پەنا درابوون بە‬ ‫“زەمەن”ی راگەیاند‪ :‬ئەو‬ ‫کچانە دەیانوت لەالیەن باوک و‬ ‫براکانیانەوە ئەشکەنجە دراون و‬ ‫بە بڕیاری دادگا ماوه‌یه‌ك ‌الی‬ ‫ئێمە ماونه‌ته‌وه‌‪ ،‬بەاڵم دواتر‬ ‫لەسەر داوای خۆیان ئێرەیان‬ ‫بەجێهێشتووە‪.‬‬ ‫لە‬

‫ل‪١٢‬دا‬

‫بۆمبە تەوقیتکراوەکانی‬ ‫بەردەم ئەم خولەی‬ ‫پەرلەمان‬

‫ل‪5‬‬

‫شوان داودی‬

‫ل ‪14‬‬

‫ل‪2‬‬

‫سێ خوشك لە هەولێر جێیان نابێتەوە‬ ‫سێ خوشکی دانیشتووی‬ ‫شاری هەولێر‪ ،‬بەهۆی هەڕەشەو‬ ‫دەستدرێژی باوکیان و دوو‬ ‫برای خۆیانەوە‪ ،‬ئەو شارەیان‬ ‫جێهێشتووەو لە شارۆچکەیەکی‬ ‫تر خۆیان شاردووەتەوە‪.‬‬ ‫تاڤگ ‌ه فه‌یزوڵاڵ‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫داڵده‌دانی ئافره‌تانی هه‌ولێر‪،‬‬ ‫راپۆرتێک‬ ‫کە ماوەیەک ئەو سێ خوشکە باڵوکراوەتەوە‪.‬‬

‫هه‌زارو هەشت مه‌تر سێجا ئاو ده‌رژێت ‌ه ‪ ٨٧‬ملیۆن و ‪ ٩١‬هه‌زار مه‌تر سێجا‪ ،‬ئاو‬ ‫ناو ده‌ریاچه‌كه‌وه‌‪ .‬ل ‌ه به‌رامبه‌ردا بۆ ده‌ڕژێت ‌ه ناو ده‌ریاچەی دوکانەوە‪‌ .‬بەاڵم‬ ‫هەر چرکەیەک ‪ ٩٠٠‬مه‌تر سێجا لە هەر لەو شەو و رۆژەدا ‪ ٧٧‬ملیۆن و ‪٧٦٠‬‬ ‫هه‌زارمه‌تر سێجا ئاو به‌رده‌ده‌رێته‌وه‪‌.‬‬ ‫دەرچەکانییەوە ئاو بەر دەدرێتەوە‪.‬‬ ‫بەم تۆمارەبێت لە شەو و رۆژێکدا‬

‫سەرۆکی هەڵبژێردراوی شارەوانی‬ ‫ئامەد لە دیدارێکی “زەمەن”دا‬

‫بزوتنەوە داوای وەزارەتی ئەوقاف دەکات‬

‫بۆ ل‪7‬‬

‫ئاراس وەلی‬

‫سوپاس بۆ بەڕێز‬ ‫عەبادی‬

‫ل‪7‬‬

‫بۆچی گۆڕان بەشداری‬ ‫لە حکومەتدا دەکات؟‬

‫ل ‪19‬‬


‫�هەواڵ‬

‫‪2‬‬

‫‪zamenpress@gmail.com‬‬ ‫ژمارە (‪ )13‬سێشەممە ‪2019/4/9‬‬

‫سێ رۆژ دەرگای خۆپااڵوتن دەکرێتەوەو سێ رۆژیش وردبینی لە ناوەکان دەکرێت‬

‫پرۆسەی هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێم ‪15‬بۆ ‪ 20‬رۆژ دەخایەنێت‬

‫زەمەن‬

‫یاساییەكان‪،‬‬ ‫رێكارە‬ ‫بەپێی‬ ‫هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێم لەناو‬ ‫پەرلەمانەوە دوو هەفتەی پێویستەو‬ ‫دەكەوێتە كۆتایی ئەم مانگەوە‪.‬‬ ‫بڕیارە سبەینێ چوارشەممە‪،‬‬ ‫پەرلەمانی كوردستان بۆ دەنگدان لەسەر‬ ‫هەمواری یاسای سەرۆكایەتی هەرێم‬ ‫كۆببێتەوەو بەپێی ئەو رێكارانەی لە‬ ‫پڕۆژە نوێیەكەدا دیاریكراوە‪ ،‬هەڵبژاردنی‬ ‫سەرۆكی هەرێم لەناو پەرلەمانەوە‪ ،‬لە‬ ‫كۆتایی ئەم مانگە نزیك دەبێتەوە‪.‬‬ ‫روپاك ئەحمەد‪ ،‬ئەندامی لیژنەی‬ ‫یاسایی لە پەرلەمانی كوردستان‬ ‫بە “زەمەن”ی وت‪“ :‬لە دانیشتنی‬ ‫پەرلەماندا‪ ،‬دوای گفتوگۆو پەسەندكردنی‬ ‫پێشنیازی هەمواری یاسای سەرۆكایەتی‪،‬‬ ‫دەرگای خۆپااڵوتن بۆ ماوەی سێ رۆژ‬ ‫بۆ كاندیدانی پۆستی سەرۆكی هەرێم‬ ‫دەكرێتەوە‪ ،‬لەو ماوەیەدا هەركەس‬ ‫خوازیار بێت دەتوانێت ناوی خۆی وەكو‬ ‫كاندید ئاڕاستەی سەرۆكایەتی پەرلەمان‬ ‫بكات‪ ،‬دوای پێشكەشكردنی ناوەكان‬ ‫سێ رۆژ مۆڵەت لەبەردەم سەرۆكایەتی‬ ‫پەرلەماندایە بۆ وردبینی‌و پەسەندكردن‬ ‫و ئاشكراكردنی ناوی كاندیدەكان”‪.‬‬ ‫وتیشی‪“ :‬دوای پەسەندكردنی‬ ‫لەالیەن سەرۆكایەتی پەرلەمانەوە‪،‬‬ ‫كاندیدەكان سێ رۆژ مۆڵەتیان هەیە‬ ‫تانە لە بڕیاری سەرۆكایەتی پەرلەمان‬ ‫بدەن لە دادگای تەمیز‪ ،‬ئەگەر تانە‬

‫پارتی و یەكێتی ئیمزا بكرێت‪ ،‬كە لەو‬ ‫دانیشتنەدا هەمواری یاسای سەرۆكایەتی‬ ‫هەرێم پەسەند دەكرێت‪.‬‬ ‫هێمن هەورامی ئاشكرای كرد؛ دوای‬ ‫پەسەندكردنی پێشنیازی هەمواری‬ ‫یاسای سەرۆكایەتی‪ ،‬دوای سێ‬ ‫رۆژ سەرۆكایەتی پەرلەمان دەرگای‬ ‫خۆپااڵوتن بۆ كاندیدانی پۆستی‬ ‫سەرۆكی هەرێم دەكاتەوە‪ ،‬دوو هەفتە‬ ‫دواتر سەرۆكی هەرێم هەڵدەبژێردرێت‪.‬‬

‫مەرجەكانی كاندید چین؟‬

‫نێچیرڤان بارزانی لەکاتی هەڵبژاردنی بە سەرۆک وەزیران‬

‫هەبوو لەو سێ رۆژەدا دادگا یەكالیی‬ ‫دەكاتەوە‪ ،‬دواتر لەماوەی یەك هەفتەدا‬ ‫سەرۆكایەتی پەرلەمان ئامادەكاریی‬ ‫دەكات بۆ هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێم‬ ‫لە پەرلەمانەوە”‪.‬‬ ‫ئاماژەی بەوەشكرد؛ دیاریكردنی‬ ‫رۆژەكان بۆئەوەیە لەو ماوەیە‬ ‫تێپەڕنەكات‪ ،‬دەشكرێت لەماوەی یەك‬ ‫رۆژدا كە دادگا ناوەكانی یەكالكردەوە‬ ‫پەرلەمان كۆببێتەوە‪ ،‬بەاڵم رێكارە‬ ‫یاساییەكان ماوەكەی بەوشێوەیە داناوە‪.‬‬ ‫روپاك ئەحمەد ئەوەی خستەڕوو؛ لە‬

‫كۆبوونەوەی پەرلەماندا بۆ هەڵبژاردنی‬ ‫سەرۆكی هەرێم‪ ،‬هەر دوای دەنگدان‬ ‫كاندیدی هەڵبژێردراو سوێندی یاسایی‬ ‫دەخوات‪ ،‬ئەگەر ئامادەش نەبوو دەبێت‬ ‫لەماوەی سێ رۆژدا سوێندی یاسایی‬ ‫بخوات‪ ،‬ئەگەر لەو سێ رۆژەدا ئامادە‬ ‫نەبوو ئاگادار دەكرێتەوە ئەگەر لەماوەی‬ ‫مانگێكدا سوێندی نەخوارد متمانەكەی‬ ‫هەڵدەوەشێتەوە‪.‬‬ ‫هێمن هەورامی‪ ،‬جێگری سەرۆكی‬ ‫پەرلەمانی كوردستان‪ ،‬لە لێدوانێكی‬ ‫رۆژنامەوانیدا رایگەیاند‪ :‬پڕۆسەی‬

‫بزوتنەوە داوای‬

‫پێكهێنانی كابینەی نوێی حكومەت‬ ‫لە قۆناغی كۆتاییدایە‪ ،‬لە داهاتوودا‬ ‫رێككەوتنی نێوان پارتی و یەكێتی ئیمزا‬ ‫دەكرێت‪.‬‬ ‫وتیشی‪“ :‬پارتی و یەكێتی و گۆڕان‬ ‫وەك سێ پایەی سەرەكی پێكهێنانی‬ ‫حكومەت‪ ،‬لەسەر پۆستەكانیش‬ ‫گەیشتوونەتە خاڵی كۆتایی و (‪)%98‬ی‬ ‫پۆستەكان یەكال كراونەتەوە”‪.‬‬ ‫جێگری سەرۆكی پەرلەمان هیوای‬ ‫خواست پێش كۆبوونەوەی رۆژی‬ ‫چوارشەممەی پەرلەمان‪ ،‬رێككەوتنی‬

‫لە کۆنگرەی یەکێتی پەرلەمانتاراندا نیوەی ئەندامانی بەشدار نەبوون‬

‫وەزارەتی ئەوقاف دەكات‬

‫پارتی پۆستی سەرۆکی یەکێتی‬ ‫پەرلەمانتارانی وەرگرت‬

‫زەمەن‬

‫بێ ئەوەی دەستکاری پەیڕەوی ناوخۆ‬ ‫بکات‪ ،‬یه‌كێتی په‌رله‌مانتارانی کوردستان‬ ‫سێیەمین کۆنگرەی خۆی لە شاری هەولێر‬ ‫بەست و ئەنجومەنێکی نوێ بۆ بەڕێوەبردنی‬ ‫یەکێتییەکە هەڵبژێردرا‪.‬‬ ‫یەکێتی پەرلەمانتارانی کوردستان نزیکەی‬ ‫‪ ٦٠٠‬ئەندامی هەیە‪ ،‬بەاڵم لە کۆنگرەی‬ ‫سێیەمدا ‪ ٣٠٠‬ئەندام ئامادەبوون‪ ،‬کە ئەمەش‬ ‫دەکاتە نیوەی هەموو ئەندامان‪.‬‬ ‫لەو‌ گۆنگره‌یەدا تەنیا لیستێک هەبوو تا‬ ‫بەشداران دەنگی پێ بدەن‪ .‬بۆیە لەسەر‬ ‫بنەمای رێککەوتنی پێشوه‌خته‌ی الیەنەکان‪،‬‬ ‫سەرۆک و جێگری نوێ هەڵبژێردران‪ ،‬کە‬ ‫بریتین لە جەمال قاسم سەرۆک و کەریم‬ ‫بەحری جێگری سەرۆک‪.‬‬ ‫کوێستان محەمەد ئەندامی یەکێتی‬ ‫پەرلەمانتاران و بەشداربووی کۆنگرەی سێیەم‬ ‫بە “زەمەن”ی وت‪“ :‬راپۆرتی گشتی كه‌‬ ‫خوێنرایه‌وه‌ زۆر الواز بوو‪ ،‬ده‌كرا راپۆرتێكی‬

‫زەمەن‬

‫بزوتنەوەی ئیسالمی سەردانی كاندیدی‬ ‫پارتی بۆ پێكهێنانی حكومەت دەكات و‬ ‫پێشتریش سەردانی سەرۆكی پارتی كردووەو‬ ‫دەیەوێت وەزارەتی ئەوقاف لە كابینەی نوێ‬ ‫وەربگرێت‪.‬‬ ‫دوێنێ عیرفان عەلی‪ ،‬رابەری گشتی‬ ‫بزوتنەوەی ئیسالمی‪ ،‬سەردانی مەسرور‬ ‫بارزانی‪ ،‬كاندیدی پارتی بۆ پێكهێنانی كابینەی‬ ‫نوێی حكومەتی كرد‪ ،‬تەوەرێكی گفتوگۆكانیان‬ ‫پێكهێنانی كابینەی نوێ و بەشداریكردنی ئەو‬ ‫حیزبە بوو لە حكومەتدا‪.‬‬ ‫عەبدوڵاڵ وەرتێ‪ ،‬وتەبێژی بزوتنەوەی‬ ‫ئیسالمی بە “زەمەن”ی راگەیاند‪ :‬هەموو‬ ‫ئەگەرێك لەبەردەم بزوتنەوە بۆ بەشداریكردن‪،‬‬

‫بەپێی یاسای سەرۆكایەتی هەرێمی‬ ‫كوردستان ژمارە (‪)1‬ی ساڵی (‪)2005‬‬ ‫مەرجەكانی پاڵێوراو و هەڵبژێردراو بۆ ئەو‬ ‫پۆستە دیاریكراوە‪ ،‬لە مادەی پێنجەمی‬ ‫یاساكەدا مەرجەكان دیاریكراون‪ ،‬كە‬ ‫دەبێت ئەو كەسە (تەمەنی لەكاتی‬ ‫هەڵبژاردندا (‪ )40‬ساڵ كەمتر نەبێت‪،‬‬ ‫هاواڵتی و نیشتەجێی كوردستان‪-‬‬ ‫عێراق بێت‪ ،‬لە هەموو مافە مەدەنی و‬ ‫سیاسییەكانی بەهرەمەند بێت)‪.‬‬ ‫لە مادەی شەشەمی یاساكەدا هاتووە‪:‬‬ ‫دەبێت هەڵبژێردراو ئەو مەرجانەی‬ ‫تێدابێت‪ ،‬كە لە یاسای هەڵبژاردنی‬ ‫ئەنجومەنی نیشتیمانی كوردستان ژمارە‬ ‫(‪)1‬ی ساڵی (‪)1992‬دا هاتوون‪.‬‬ ‫بەپێی ماددەی (‪)21‬ی یاسای ژمارە‬ ‫(‪)1‬ی ساڵی (‪)1992‬ی هەمواركراو‪،‬‬ ‫سەرەڕای ئەو مەرجانەی لە یاسای‬ ‫سەرۆكایەتی هەرێمدا هاتووە هەندێك‬ ‫مەرجی دیكە سەربار دەكرێت ئەویش‬

‫(بە چاكی خوێندن و نووسین بزانێت‪،‬‬ ‫بە جۆرە تاوانێك سزا نەدرابێت كە لە‬ ‫رەوشت و ئادابی گشتی و دەستپاكی‬ ‫الیدابێت‪ ،‬بە تاوانی كوشتنی ئەنقەست‬ ‫و دزی بەند نەكرابێت (سجن)‪،‬‬ ‫بەشداریی ئەنجامدانی ئەو تاوانانەی‬ ‫نەكردبێت كە دەسەاڵتی سەركوتكاری‬ ‫لە كوردستاندا پالنی بۆ دانابێت یان‬ ‫ئەنجامی دابێت)‪.‬‬ ‫بەپێی ئەو دوو یاسایە‪ ،‬هەر‬ ‫هاواڵتییەكی هەرێمی كوردستان كە‬ ‫ئەو مەرجە یاساییانەی تێدابێت‪ ،‬مافی‬ ‫ئەوەی هەیە خۆی كاندید بكات بۆ‬ ‫پۆستی سەرۆكی هەرێمی كوردستان‬ ‫و دوای دیاریكردنی رێكارەكانیش‬ ‫داواكاریی خۆی پێشكەشی پەرلەمان‬ ‫بكات بۆ ئەو مەبەستە‪.‬‬ ‫تائێستا لەهەرێمی كوردستان‬ ‫دوو پڕۆسەی هەڵبژاردن بۆ سەرۆكی‬ ‫هەرێم ئەنجامدراوە‪ ،‬جاری یەكەم لە‬ ‫(‪)12‬ی حوزەیرانی (‪ )2005‬سەرۆكی‬ ‫هەرێمی كوردستان لەالیەن پەرلەمانی‬ ‫كوردستانەوە هەڵبژێردرا‪.‬‬ ‫جاری دووەم هاوكات لەگەڵ‬ ‫هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان‬ ‫لە (‪)25‬ی تەمموزی ساڵی (‪)2009‬‬ ‫بەدەنگدانی گشتی سەرۆكی هەرێم‬ ‫هەڵبژێردرا‪ ،‬ساڵی (‪ )2013‬دوای كۆتایی‬ ‫هاتنی ماوەی سەرۆكایەتییەكەی‪،‬‬ ‫ویالیەتی سەرۆكی هەرێم لەالیەن‬ ‫پەرلەمانەوە بۆ ماوەی دوو ساڵ‬ ‫درێژكرایەوە تا ساڵی (‪.)2015‬‬

‫یان نەكردن لەبەردەمماندا‬ ‫دەستكرا بە هەوڵەكان‬ ‫فەرمیی لەگەڵ حیزبەكان‬ ‫و كەمەنەتەوەكان ئەوكات‬ ‫دەبێت‪.‬‬ ‫وتەبێژی بزوتنەوە ئاماژەی بەوەكرد؛‬ ‫كاندیدی پارتییش تائێستا بەرچاوی روون نییەو‬ ‫پێویستی بە كات هەیە تا بزانێت وەزارەتەكان‬ ‫چۆن دابەش دەكرێن‪ ،‬لەگەڵ ئەوەشدا پشكی‬ ‫كەمینەكانیش یەكالیی نەبووەتەوە‪ ،‬بۆیە‬ ‫بزوتنەوەیش لەوبارەیەوە بڕیاری كۆتایی‬ ‫نەداوە‪.‬‬ ‫بەپێی زانیارییەكانی “زەمەن”‪ ،‬پێشتریش‬ ‫رابەری بزوتنەوەی ئیسالمی سەردانی مەسعود‬ ‫بارزانی سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستانی‬ ‫كردووەو داوایكردووە پۆستی وەزارەتی ئەوقافی‬ ‫لە كابینەی نوێی حكومەتی هەرێم پێبدرێت‪.‬‬

‫تێرو ته‌سه‌لتر بوایه‌‪ .‬بەڕاستی له‌ كۆنفرانسی‬ ‫نێوخوێی حزبێك ده‌چوو‪ .‬هەروەها ده‌ستكاری‬ ‫په‌یڕه‌وی ناوخۆ نه‌كرا بۆیە بەگشتیی كۆنگره‌‌‬ ‫له ‌ئاست چاوه‌ڕوانی ئێمەدا نه‌بوو‪”.‬‬ ‫نیعمه‌ت عه‌بدوڵاڵ‪ ،‬سه‌رۆكی پێشووی‬ ‫یه‌كێتی په‌رله‌مانتاران‪ ،‬سەبارەت بە‬ ‫دابەشکردنی پۆستەکان بە رێککەوتنی‬ ‫پێشوەختە بۆ “زه‌مه‌ن” وتی‪“ :‬په‌رله‌مان‬ ‫له‌ حزب پێكهاتووه‌‪ ،‬بۆیە به‌پێی زۆرینه‌‬ ‫پۆسته‌كانی ئەنجومەنی بەڕێوەبردنی یەکێتی‬ ‫پەرلەمانتاران دابه‌شكراوه‌و هه‌ر حزبه‌و به‌پێی‬ ‫قه‌باره‌ی خۆی له‌ ئه‌نجومه‌نه‌كه‌دا ئه‌ندامی‬ ‫به‌ردەکەوێ‪“‌.‬‬ ‫ئه‌نجومه‌نی بااڵ له‌ ‪ ١١‬كه‌س پێكهاتووه‌و‬ ‫بەمجۆرە دابەشکراوە‪ :‬پارتی و یەکێتی یەکی‬ ‫سێ ئه‌ندامیان هەیە‪ .‬ئەو پێنج ئەندامەکەی‬ ‫تر پێکدێن لە نوێنەرانی گۆڕان و كۆمه‌ڵی‬ ‫ئیسالمی و یه‌كگرتووی ئیسالمی لەگەڵ‬ ‫مه‌سیحییەک و توركمانێک‪.‬‬ ‫ده‌سته‌ی نوێی سه‌رۆكایه‌تی بەمجۆرە‬ ‫دەبێ‪ ،‬پارتی سەرۆک و جێگرەکەی یەکێتی و‬ ‫بەرپرسی دارایی مەسیحییەک‪.‬‬

‫كراوەیە‪ ،‬هەركات‬ ‫و گفتوگۆكردنی‬ ‫و پێكهاتە ئاینی‬ ‫بەرچاومان روون‬

‫ستافی نوێی سەرۆک و ئەنجومەنی بااڵی یەکێتی پەرلەمانتارانی کوردستان‬

‫یەکێتی‬ ‫ئەرکەکانی‬ ‫لە‬ ‫یەکێک‬ ‫پەرلەمانتاران‪ ،‬بێجگە لە بینینی هەر پرۆژه‬ ‫‌یاسایەک یان ئەو بڕیارانه‌ی كه‌ خوێندنه‌وه‌ی‬ ‫یه‌كه‌میان بۆ ده‌كرێ له‌ په‌رله‌مان‪ ،‬ئەوا دەبێ‬ ‫هه‌ڵوێستیان هه‌بێت له‌ پرسه‌ سیاسییه‌كاندا‪،‬‬ ‫به‌اڵم به‌وته‌ی کوێستان محەمەد‪ ،‬کە خۆی‬ ‫ئه‌ندامێكی یه‌كێتی په‌رله‌مانتارانە‪ ،‬ئەو‬ ‫یه‌كێتییە لە زۆر رووداوی سیاسی یان‬ ‫یاساییدا هه‌ڵوێستی نه‌بووه‌ بەتایبەت لەکاتی‬ ‫هێرشكردنه‌ سه‌ر ئه‌ندامانی په‌رله‌مان و‬ ‫داخستنی په‌رله‌مانی كودرستان “یه‌كێتی‬ ‫په‌رله‌مانتاران ته‌نیا له‌سه‌ر بابه‌ته‌ ئاساییه‌كان‬ ‫كه‌ دڵنیابن زیانی بۆ یه‌كێتی‌و پارتی نییه‌‪،‬‬ ‫ئەوسا به‌یاننامه‌ ده‌رده‌كه‌ن‪”.‬‬ ‫ئەندامانی نوێی ئەنجومەنی بااڵی‬ ‫یەکێتی پەرلەمانتاران بریتین لە‪ :‬جەمال‬ ‫قاسم سەرۆك‪ ،‬کەریم بەحری جێگری‬ ‫سەرۆك‪ ،‬سالم تۆما کاکۆ‪ ،‬کاردۆ محەمەد‪،‬‬ ‫عەبدولرەحمان عەلی‪ ،‬هیوا میرزا سابیر‪،‬‬ ‫پەروین عەبدولرەحمان‪ ،‬زانا سەعید رۆستایی‪،‬‬ ‫شێردڵ تەحسین‪ ،‬رەووف محەمەد‪ ،‬سەمیرە‬ ‫عەبدوڵاڵ‪.‬‬


‫�هەواڵ‬

‫‪zamenpress@gmail.com‬‬ ‫ژمارە (‪ )13‬سێشەممە ‪2019/4/9‬‬

‫‪3‬‬

‫پۆست ‌ه “كارتۆنییه‌كه‌ی پێشوو”‬

‫خه‌ریك ‌ه ریسی چه‌ند مانگه‌ی گفتوگۆی الیەنەکان ده‌كاته‌وه‌ ب ‌ه خوری‬ ‫دیسكی شیكاریی “زه‌مه‌ن”‬

‫پۆستی جێگری ‌سه‌رۆكی هه‌رێم یان‬ ‫یاریده‌ده‌ر‌ی سه‌رۆكی هه‌رێم بۆ كاروباری‬ ‫سه‌ربازیی‪ ،‬بووه‌ته‌ كێشه‌ له‌به‌رده‌م‬ ‫رێككه‌وتنی كۆتایی بۆ پێكهێنانی‬ ‫كابینه‌ی نوێ‪.‬‬ ‫له‌ كۆبوونه‌وه‌كانی ئەم دواییەی‬ ‫یه‌كێتی و پارتی دا‪ ،‬یه‌كێتی پێداگری‬ ‫زۆری كردووه‌ له‌ سه‌ر وه‌رگرتنی پۆستی‬ ‫جێگری سه‌رۆكی هه‌رێم یان پۆسته‌كه‌‬ ‫بكرێت به‌ دوو جێگر‪ ،‬یاخود زیادکردنی‬ ‫پۆستێکی یاریدەدەر‪ ،‬هاوكات له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌م پێداگرییه‌شدا ئاماده‌ نه‌بووه‌‬ ‫سه‌رۆكی حكومه‌ت دوو جێگری هه‌بێت‬ ‫و یه‌كێكیان بدرێت به‌ گۆڕان‪.‬‬ ‫پارتی و گۆڕان له‌سه‌ره‌تاوه‌ كێشه‌یان‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ نه‌بوو كه‌ سه‌رۆكی هه‌رێم‬ ‫دوو جێگری هه‌بێت‪ ،‬به‌اڵم به‌و مه‌رجه‌ی‬ ‫سه‌رۆكی حكومه‌تیش دوو جێگری‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬به‌اڵم یه‌كێتی بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫قورسایی بدات به‌ پۆسته‌كه‌ی قوباد‬ ‫تاڵه‌بانی له‌ جێگری سه‌رۆكی حكومه‌تدا‬ ‫قبوڵی نه‌كرد سه‌رۆكی حكومه‌ت دوو‬ ‫جێگری هه‌بێت‪ ،‬له‌ به‌رامبه‌ریشدا‬ ‫به‌هه‌موو هێزیه‌وه‌ پێداگری ده‌كرد له‌سه‌ر‬ ‫وه‌رگرتنی جێگری دووه‌می سه‌رۆكی‬ ‫هه‌رێم‪.‬‬

‫فشاری یەکێتی لەسەر پارتی‬

‫له‌ دوایین ساته‌كاندا له‌ژێر فشاری‬ ‫یه‌كێتی دا‪ ،‬پارتی دوو پێشنیازی بۆ‬ ‫گۆڕان كردووه‌ یەكەمیان ئەوەبووە كه‌‬ ‫یاریده‌ده‌رێك بۆ كاروباری سه‌ربازی‬ ‫له‌ سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم زیادبكرێت و‬ ‫بدرێته‌ یه‌كێتی‪ ،‬پێشنیاری دووەمیشیان‬ ‫ئەوەبوو كە یەكێتی رازییە دەست‬ ‫لەپۆستی سەرۆكی پەرلەمان بۆ گۆڕان‬ ‫هەڵبگرێت لە بەرامبەر وەرگرتنی پۆستی‬ ‫جێگری سەرۆكی هەرێم‪.‬‬ ‫به‌پێی زانیارییه‌كان‪ ،‬گۆڕان زۆر دژی‬ ‫ئه‌وه‌ بووە‪ ،‬كه‌ پۆستێكی یاریده‌ده‌ر یان‬

‫وه‌زاره‌تی ناوخۆ به‌ڵكو وه‌زاره‌تی دیكه‌‬ ‫بدات به‌ گۆڕان‪.‬‬ ‫سەرچاوەیەک لە وەفدی دانوستانی‬ ‫بزوتنەوەی گۆڕان بە “زەمەن”ی‬ ‫راگەیاند‪“ :‬تا ئەم ساتەوەختە‬ ‫پارتی سورە لەسەر جێبەجێکردنی‬ ‫رێککەوتنەکەی نێوانمان و بە راشکاوی‬ ‫ئەوەی بە یەکێتی راگەیاندووە بەبێ‬ ‫گۆڕان ناتوانن دەستکاری پۆستەکانی‬ ‫سەرۆکایەتی هەرێم بکەن‪ ،‬چونکە‬ ‫رێککەوتنەکە لەسەر ئەو بنەمایە بووە‪،‬‬ ‫بۆیە ئێمەش وەک وەفدی گۆڕان جێگرو‬ ‫یاریدەدەرەکەشمان رەتکردۆتەوە”‪.‬‬ ‫کۆبوونەوەی وەفدی گۆڕان و پارتی‬

‫جێگری دووه‌م به‌ ناونیشانی “جێگر‬ ‫یان بریكار بۆ كاروباری سه‌ربازی”‬ ‫بدرێت به‌ یه‌كێتی‪ ،‬چونكه‌ له‌و حاڵه‌ته‌دا‬ ‫هه‌م به‌مانای داتاشینی پۆسته‌ بۆ‬ ‫رازیكردنی ته‌كه‌توله‌كانی ناو یەكێتی و‬ ‫هه‌م پۆستی جێگری سه‌رۆكی هه‌رێم‬ ‫بۆ گۆڕان ده‌بێت ‌ه پۆستێكی كارتۆنی‪،‬‬ ‫هه‌رچه‌نده‌ له‌ دوای گله‌ییه‌كه‌ی گۆڕان‬ ‫له‌ پارتی دوو ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسی‬ ‫پارتی بۆ دڵنیاكردنه‌وه‌ی گۆڕان دوو‬ ‫لێدوانیان دا‪ ،‬كه‌ له‌ یه‌كه‌میاندا هۆشیار‬ ‫زێباری وتی‪“ :‬سه‌رۆكی هه‌رێم جێگرێكی‬ ‫ده‌بێت و ئه‌ویش بۆ گۆڕانه‌“‪ ،‬فازڵ‬ ‫میرانیش هه‌مان قسه‌ی دووباره‌كرده‌وه‌‬ ‫به‌و جیاوازییه‌وه‌ كه‌ “ره‌نگه‌ پۆستێكی‬ ‫یاریده‌ده‌ری سه‌رۆكی هه‌رێم بدرێته‌‬ ‫یه‌كێتی”‪.‬‬

‫گۆڕان بۆ پارتی‪ :‬با متمانەی‬ ‫نێوانمان درزی تێنەکەوێت‬

‫دوێنێ‬ ‫بڕیاربوو‬ ‫هه‌رچه‌نده‌‬ ‫دووشه‌ممه‌‪ ،‬پارتی و یه‌كێتی به‌ فه‌رمی‬ ‫رێككه‌وتنی نێوانیان واژۆ بكه‌ن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫وه‌ك رایانگه‌یاند به‌هۆكاری پرۆتۆكۆلی‬ ‫واژۆكردنه‌كه‌ بۆ چه‌ند رۆژێك دواخراوه‌‪،‬‬ ‫به‌پێی زانیارییه‌كانی “زه‌مه‌ن” هۆكاری‬

‫تۆپەکە لە ساحەی‬ ‫پەرلەماندایە‬

‫سه‌ره‌كی دواخستنه‌كه‌ بۆ ناڕه‌زایی‬ ‫گۆڕان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ له‌وه‌ی پۆستی‬ ‫جێگری سه‌رۆكی هه‌رێم یان یاریده‌ده‌ری‬ ‫كاروباری سه‌ربازیی بدرێته‌ یه‌كێتی‪.‬‬ ‫گۆڕان پێیوایه‌ متمانه‌یه‌ك لە‬ ‫رێكکەوتنی ‪18‬ی شوباتی‌نێوان خۆی و‬ ‫پارتی دروستبووه‪ ‌،‬خراپه‌ له‌به‌ر داتاشینی‬ ‫پۆست ئه‌و متمانه‌یه‌ درزی تێبكه‌وێت و‬ ‫قبوڵكردنی ئه‌و پێشنیاره‌ش پێویستی‬ ‫به‌ ره‌زامه‌ندی جڤاتی نیشتیمانی هه‌یه‌‪.‬‬

‫ئەو پۆستە بۆ یەکێتی‬ ‫دەبێتە فریادڕەس‬

‫یەكێتی زۆر بەالیەوە بایەخدارە‬ ‫پۆستی جێگر یان یاریدەدەری سەرۆكی‬ ‫هەرێم وەربگرێت‪ ،‬چونكە بەدەر لەهەر‬ ‫بەرژەوەندییەكی تر‪ ،‬ئەو پۆستە دەبێتە‬ ‫فریادڕەسی چارەسەركردنی كێشەی‬ ‫باڵەكانی‪ ،‬كە ئێستا بەدەر لە باڵی ماڵی‬ ‫تاڵەبانی و كۆسرەت رەسوڵ گروپێكی تر‬ ‫لەناو مەكتەبی سیاسی و سەركردایەتیدا‬ ‫دروستبوون وەك هێڵی سێیەم‪ ،‬كە‬ ‫پێدەچێت حاكم قادر دڵخوازی دڵیان‬ ‫بێت بۆ وەرگرتنی ئەو پۆستە‪.‬‬ ‫مه‌كته‌بی سیاسیی یه‌كێتیش‬ ‫له‌ كۆبوونه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ ئه‌نجومه‌نی‬

‫سه‌ركردایه‌تی و ئه‌نجومه‌نی ناوه‌ندی‬ ‫حیزبه‌كه‌دا باس و ته‌بلیغاتیان بۆ ئه‌و‌ه‬ ‫كردووه‌‪ ،‬كه‌ یاریده‌ده‌رێكی سه‌ربازییان‬ ‫ده‌بێت له‌ سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمدا‪.‬‬ ‫تائێستا دیار نییه‌ ئه‌م سێ الیه‌نه‌‬ ‫چۆن ده‌توانن ئه‌م كێشه‌یه‌ چاره‌سه‌ر‬ ‫بكه‌ن‪ ،‬قسه‌یه‌ك هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی‬ ‫یاریده‌دەرێك بۆ یه‌كێتی زیادبكرێت‪،‬‬ ‫به‌اڵم بەناونیشانی “بۆ كاروباری‬ ‫سه‌ربازی و ئاسایش” نا‪ ،‬به‌ڵكو هه‌روه‌ك‬ ‫شتێكی شكڵی‪ ،‬كه‌ له‌به‌رامبه‌ردا پارتی‬ ‫له‌ به‌رامبه‌ر قبوڵكردنی ئه‌و داوایه‌‬ ‫له‌الیه‌ن گۆڕانه‌وه‌‪ ،‬له‌ شوێنێكی دیكه‌‬ ‫قه‌ره‌بووی گۆڕان بكاته‌وه‌‪.‬‬

‫سازشکردن بۆ گۆڕان قورسە‬

‫له‌به‌رامبه‌ریشدا دیدێك له‌الی چه‌ند‬ ‫فیگه‌رێكی بڕیار به‌ده‌ستی گۆڕان‬ ‫دروستبووه‌‪ ،‬كه‌ له‌ به‌رامبه‌ر وازهێنانی‬ ‫گۆڕان له‌ پۆستی جێگری سه‌رۆكی‬ ‫هه‌رێم یه‌كێك له‌ وه‌زاره‌ته‌كانی “ناوخۆ‬ ‫یان پێشمه‌رگه‌مان ده‌وێت”‪ ،‬كه‌ ئه‌مه‌ش‬ ‫ئه‌گه‌رێكی ئاسان نییه‌ چ پارتی و چ‬ ‫یه‌كێتی به‌و داواكارییه‌ی گۆڕان رازی بن‪.‬‬ ‫له‌ماوه‌ی چه‌ند مانگی دانوستان‬ ‫ئه‌وه‌ی ده‌ركه‌وتووه‌‪ ،‬یه‌كێتی پۆستی‬

‫زۆر به‌الوه‌ گرنگه‌و ئاماده‌ نیی ‌ه‬ ‫سازش بۆ پۆست بكات‪ ،‬له‌دوای هه‌ر‬ ‫كۆبوونه‌وه‌یه‌كی له‌گه‌ڵ پارتی ئاستی‬ ‫داخوازییه‌كانی به‌رزتر كردووه‌ته‌وه‌‪ ،‬له‌‬ ‫ئێستاشدا به‌پێی زانیارییه‌كان به‌شێك‬ ‫له‌ سه‌ركردایه‌تی ئه‌و حیزبه‌ ته‌نانه‌ت به‌م‬ ‫رێككه‌وتنه‌ی ئێستاش رازی نین‪.‬‬ ‫له‌م نێوانه‌دا بۆ ئه‌وه‌ی له‌وه‌ زیاتر‬ ‫پێكهێنانی حكومه‌ت دوانه‌كه‌وێت‬ ‫یان ده‌بێت گۆڕان سازش بكات یان‬ ‫پارتی‪ ،‬به‌اڵم بۆ گۆڕانیش سازشكردن‬ ‫له‌م ساته‌وه‌خته‌دا قورسه‌و نایه‌وێت له‌‬ ‫ملمالنێی پۆستی یه‌كێتی و پارتیدا‬ ‫ئه‌و ببێت به‌ قوربانی‪ ،‬مه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی‬ ‫له‌ به‌رامبه‌ر قبوڵكردنی یاریده‌ده‌رێك‬ ‫بەبێ كاروباری سەربازی بۆ یه‌كێتی‪،‬‬ ‫له‌ شوێنێكی دیكه‌وه‌ پۆستێكی دیكه‌ به‌‬ ‫گۆڕان بدرێت‪ ،‬له‌م حاڵه‌ته‌شدا جارێكی‬ ‫دیكه‌ ده‌بێت پارتی بۆ گۆڕان سازش‬ ‫بكات‪.‬‬ ‫پارتی زۆر پێداگره‌ كه‌ ده‌بێت‬ ‫حكومه‌تی داهاتوو به‌ به‌شداری هه‌ر سێ‬ ‫الیه‌نی پارتی و یه‌كێتی و گۆڕان دروست‬ ‫ببێت‪ ،‬هه‌ربۆیه‌ ئه‌گه‌ر پارتی له‌سه‌ر‬ ‫پشكی خۆی سازش بكات له‌وانه‌یه‌‬ ‫سازشه‌كه‌ی به‌م جۆره‌ بێت كه‌ نه‌ك له‌‬

‫ئێستا تۆپەكە كەوتۆتە ساحەی‬ ‫پەرلەمان و فراكسیۆنی پارتییەوە‪،‬‬ ‫كە لە دانیشتنی رۆژی چوارشەممەی‬ ‫پەرلەمانی کوردستان لەنێوان داواکاری‬ ‫یەکێتی و گۆڕاندا کامیان هەڵدەبژێرێت؟‬ ‫سەرچاوەكەی گۆڕان وتی‪“ :‬ئێمە لە‬ ‫سێ وێستگەی پەرلەمانیدا لەگەڵ پارتی‬ ‫بووین؛ کۆبوونەوەی ‪ 18‬مانگ و دوو‬ ‫کۆبوونەوەی پەرلەمان بۆ هەمواری‬ ‫یاسای سەرۆکایەتی هەرێم‪ ،‬برایانی‬ ‫پارتیش ئەم حەقیقەتە دەزانن و لە‬ ‫رێككەوتنەكە النادەن”‪.‬‬ ‫له‌ خوله‌كانی رابردوودا هه‌رچه‌ند‬ ‫سه‌رۆكی هه‌رێم ته‌نیا یه‌ك جێگری‬ ‫هه‌بوو ئه‌ویش ئه‌وه‌بوو له‌ ساڵی ‪2005‬وه‌‬ ‫كۆسره‌ت ره‌سوڵ جێگری سه‌رۆكی هه‌رێم‬ ‫بوو تا كۆتایی ‪ ،2017‬به‌اڵم چ یه‌كێتی‬ ‫و چ الیه‌نه‌كانی دیكه‌ پۆستی جێگری‬ ‫سه‌رۆكی هه‌رێمیان وه‌ك پۆستێكی‬ ‫كارتۆنی سه‌یر ده‌كرد‪ ،‬ته‌نانه‌ت خودی‬ ‫كۆسره‌ت ره‌سوڵ به‌ ساڵێك جارێك وه‌ك‬ ‫جێگری سه‌رۆكی هه‌رێم مامه‌ڵه‌ی ده‌كرد‪،‬‬ ‫كه‌چی ئێستا حیزبه‌كه‌ی كۆسره‌ت‬ ‫ره‌سوڵ عه‌لی‪ ،‬به‌هۆی پێداگری له‌سه‌ر‬ ‫پۆستی جێگری دووه‌م یان یاریده‌ده‌ری‬ ‫سه‌رۆكی هه‌رێم خه‌ریكه‌ هه‌موو ریسی‬ ‫چه‌ند مانگه‌ ده‌كه‌نه‌وه‌ خوری‪.‬‬

‫دوای نیشاندانی هەڕەشەی بکوژێک لە پەخشی راستەوخۆدا‬

‫داواکاری گشتیی بەدواداچوون لەسەر کەناڵەکانی (رووداو و کوردستان ‪ )24‬دەکات‬ ‫سه‌رچین ساڵح‬

‫داواکاری گشتی لە هەولێر‬ ‫ئاشکرایکرد‪ :‬بەهۆی نیشاندانی‬ ‫بکوژێک لە پەخشی راستەوخۆدا لە‬ ‫هەردوو کەناڵی ئاسمانیی (رووداو)‬ ‫و (کوردستان‪ ،)24‬بەدواداچوون‬ ‫بۆ ئەو پرسە دەکات و داوا دەکات‬ ‫سەرپێچیکاران سزا بدرێن‪.‬‬ ‫ئێوارەی رۆژی شەممە ‪٥‬ی ئەم‬ ‫مانگە‪ ،‬هەردوو کەناڵی (رووداو)‌و‬ ‫(کوردستان‪ )24‬بەدوای یەکدا لە‬ ‫پەخشی راستەوخۆدا قسەی پیاوێکیان‬ ‫گواستەوە کە تۆمەتباربوو بە کوشتنی‬ ‫پیاوێکی دیکە‪.‬‬ ‫تۆڕە‬ ‫لە‬ ‫نیشاندانە‬ ‫ئەو‬ ‫کۆمەاڵیەتییەکان لەالیەن بەشێک‬ ‫لە رۆژنامەنووسان و یاساناسان و‬ ‫هاوواڵتیانەوە رەخنەی زۆری لێگیراو‬ ‫پێیانوابوو “بەمجۆرە نیشاندانی بکوژو‬ ‫تۆمەتبار تا پاکانە بۆ خۆی بکات و‬ ‫شانازی بە تاوانەکەوە بکات‪ ،‬هاندانی‬ ‫خەڵکی ترە تا بۆ خۆیان لەسەر شەقام‬ ‫بە ئاشکرا تۆڵە بکەنەوە”‪.‬‬ ‫لەکاتی قسەکانیدا لە هەردوو‬ ‫کەناڵەکە‪ ،‬تۆمەتبارەکە زۆر بێباکانە‬ ‫دەڵێت‪ :‬پەشیمان نییەو پێی خۆشبووە‬ ‫بیکوژێ! هەروەها کەسە کوژراوەکەی‬ ‫تۆمەتبار کرد بە دزیکردن لە ساڵی‬ ‫‪.١٩٩٤‬‬ ‫شارەزایانی یاسا ئەوە روون‬ ‫دەکەنەوە لەم پرسەدا تەنیا کەناڵەکان‬ ‫نین کە پێشێلی یاسایان کردووە‪،‬‬

‫“ئەوەی ئەو دوو‬ ‫کەناڵە کردوویانە‬ ‫هاندانی خەڵکە بۆ‬ ‫تۆڵەکردنەوە لەسەر‬ ‫شەقامەکان”‬

‫وێنەی تۆمەتبارەکە لەکاتی پەخشی راستەوخۆدا‬

‫بەڵکو پۆلیسی هەولێریش یاساشکێنی‬ ‫کردووە‪ ،‬کە رێگەیداوە لە پەخشی‬ ‫راستەوخۆدا تۆمەتبارێک نیشان بدرێ‬ ‫و شانازی بە تاوانەکەیەوە بکات‪.‬‬ ‫رووپاك ئه‌حمه‌د‪ ،‬ئه‌ندامی لیژنه‌ی‬ ‫یاسایی لە پەرلەمانی کوردستان‬ ‫سەبارەت بەو یاساشکێنییە هەردوو‬

‫کەناڵەکەو پۆلیسی هەولێر بۆ‬ ‫‌“زه‌مه‌ن” وتی‪“ :‬نیشاندانی رووخساری‬ ‫تۆمه‌تبار پێش كۆتاییهاتنی پرۆسەی‬ ‫دادگاییکردن‪ ،‬نایاساییه چونکە‬ ‫دەبێت ‌تۆمەتبار هەم رووخساری‌و‬ ‫هه‌م تاوانه‌كه‌یشی پارێزراوبێ تا ئەو‬ ‫کاتەی دادگا دوایین بڕیاری لەبارەوە‬

‫دەدات‪ .‬ئەوەی لە هەولێر روویداوە‬ ‫دوور له ‌یاساو عورفی كۆمه‌ڵگایشه‌‪،‬‬ ‫پێویستە‌ حكومه‌ت و داواكاری گشتی‬ ‫لێی بێدەنگ نەبن‪”.‬‬ ‫سەبارەت بە هەڵوێستی داواکاری‬ ‫گشتی لەم پرسەدا‪ ،‬دڵشاد فایز‪،‬‬ ‫وته‌بێژی داواكاری گشتی هه‌رێم ئاماژەی‬

‫بەوەدا‪ ،‬نیشاندانی تۆمەتبار یان تاوانبار‬ ‫به‌ ئاشكرا‪ ،‬رێگه‌ پێنه‌دراوه‌‪.‬‬ ‫دڵشاد فایز بۆ “زەمەن” وتی‪“ :‬ئێمە‬ ‫الی خۆمانەوە به‌دواداچوون دەکەین‬ ‫بۆ نیشاندانی ئەو بکوژە لە پەخشی‬ ‫راستەوخۆداو هه‌رالیه‌ك سه‌رپێچی‬ ‫كردبێت سزا ده‌درێ”‪.‬‬ ‫هەر سەبارەت بەو پرسە‪ ،‬ده‌سته‌ی‬ ‫سه‌ربه‌خۆی مافەکانی مرۆڤ جەخت‬ ‫دەکاتەوە نیشاندانی تۆمه‌تبار به‌‬ ‫ئاشكرا‪ ،‬پێچه‌وانه‌ی بنه‌ماكانی مافی‬ ‫مرۆڤەو بەشێک لە میدیاکان ئەم‬ ‫هەڵەیە دەکەن‌‪.‬‬ ‫محه‌مه‌د گۆمه‌شینی‪ ،‬وته‌بێژی‬ ‫ده‌سته‌ی سه‌ربه‌خۆی مافه‌كانی مرۆڤ‬ ‫بۆ‌ “زه‌مه‌ن” وتی‪“ :‬به‌شێك له‌ میدیاکان‬

‫پێش بڕیاری دادگا ده‌كه‌ون و رۆڵی‬ ‫لێكۆڵەر‌ ده‌بینن‪ .‬به‌هیچ شێوه‌یه‌ك نابێ‬ ‫رووخساری تۆمەتبار یان وته‌کانی له‌‬ ‫میدیاكانه‌وه‌ نیشان بدرێ مەگەر بە‌‬ ‫ره‌زامه‌ندی دادگا خۆی”‪.‬‬ ‫ڕۆژنامه‌نووسانی‬ ‫سەندیکای‬ ‫كوردستان روونی دەکاتەوە لە یاسای‬ ‫رۆژنامەوانی هەرێمی کوردستاندا‪ ،‬هیچ‬ ‫ئاماژەیەکی تێدا نییە سەبارەت بە‬ ‫پەخشی تەلەفزیۆنیی‪ .‬بۆیە ناتوانرێ‬ ‫سزای ئەو کەنااڵنە بدرێ یاساشکێنی‬ ‫دەکەن تا ئەو کاتەی یاساکە هەمووار‬ ‫دەکرێتەوە‪.‬‬ ‫نه‌قیبی‬ ‫حه‌مه‌ئه‌مین‪،‬‬ ‫ئازاد‬ ‫سەندیکای رۆژنامه‌نووسانی كوردستان‬ ‫بۆ ‌“زه‌مه‌ن” وتی‪“ :‬یاسای سه‌ندیكاو‬ ‫یاسای رۆژنامه‌گه‌ری ئه‌م مه‌سه‌النه‌ی‬ ‫چاره‌سه‌ر نه‌كردووه‌‪ ،‬بۆیە ئێستا‬ ‫بۆشایی یاساییمان هه‌یه‌‪ .‬هه‌رچه‌نده‌‬ ‫ئه‌و كارانه‌ دووربێ له‌ ئیتیكی كاری‬ ‫رۆژنامه‌نووسی‪ ،‬به‌اڵم ده‌قێكی یاسایی‬ ‫نیه‌ پشتی پێببه‌ستین‪”.‬‬ ‫وتەبێژی وەزارەتی رۆشنبیری‬ ‫هەرێمی کوردستان بۆ “زەمەن”‬ ‫وتی‪“ :‬به‌پێی رێنمایی ژماره‌یه‌كی‬ ‫ساڵی ‪٢٠١٤‬ی تایبه‌ت به‌ رێكخستنی‬ ‫فریكوێنسی و سپەیسی كه‌ناڵه‌كان‪ ،‬هه‌ر‬ ‫كه‌ناڵێك سه‌رپێچی بکات‪ ،‬سزا دەدرێ‬ ‫تەنانەت بە داخستن‪ .‬ئێمە له‌گه‌ڵ‬ ‫سه‌ندیكای ڕۆژنامه‌نووسان قسه‌ دەکەین‬ ‫تا بزانین نیشاندانی ئه‌و تۆمه‌تباره‌‬ ‫لە پەخشی راستەوخۆدا ده‌کەوێتە‬ ‫چوارچێوەی کامە یاساوە‌ ئه‌وكاته‌‬ ‫هه‌ڵوێستی خۆمان راده‌گه‌یه‌نین”‪.‬‬


‫وو�‬ ‫ب��ەدوادا چ�� ن‬

‫‪4‬‬

‫‪zamenpress@gmail.com‬‬ ‫ژمارە (‪ )13‬سێشەممە ‪2019/4/9‬‬

‫“دەبێت مووچەی پێشمەرگە هاوتای پۆلیس و ئاسایش بكرێت”‬ ‫زەمەن‬ ‫بەگوێرەی بڕیاری ژمارە ‪١٩‬ی‬ ‫پەرلەمانی کوردستان لە ساڵی ‪،٢٠١٤‬‬ ‫لەسەر حکومەت فەرز دەکرێت تا مووچەی‬ ‫پێشمەرگە هاوتا بکات لەگەڵ مووچەی‬ ‫پۆلیس و ئاسایش و هێزەکانی ناوخۆ‪.‬‬ ‫بڕیارەکەی پەرلەمان لەکاتێکدابوو‬ ‫حکومەتی هەرێم کەوتە ژێرباری قەیرانی‬ ‫دارایی و ئەو کاتە بەرپرسانی حکومەت‬ ‫وتیان زیادکردن یان هاوتاکردنی مووچەی‬ ‫پێشمەرگە بە پۆلیس و ئاسایش‪،‬‬ ‫بەستراوە بە نەمانی قەیرانی دارایی و‬ ‫توانای حکومەت بۆ بڕیارێکی وا‪.‬‬ ‫ئێستا دوای ھەڵگرتنی پاشەکەوتی‬ ‫مووچەو ناردنی مووچەی پێشمەرگەو‬ ‫فەرمانبەرانی لەالیەن بەغداوە‪ .‬فشارەکان‬ ‫بۆ زیادکردنی مووچەی پێشمەرگەو‬ ‫ھاوتاکردنی بە مووچەی ئاسایش و‬ ‫ھێزەکانی ناوخۆ زیاد دەکات‪.‬‬ ‫سەبارەت بەم پرسە جەبار یاوەر‪،‬‬ ‫ئەمینداری گشتی وەزارەتی پێشمەرگەی‬ ‫ھەرێم بۆ “زەمەن” وتی‪“ :‬هێشتا وەزارەتی‬ ‫پێشمەرگە ناتوانێ ئەو بڕیارەی پەرلەمان‬ ‫جێبەجێ بکات تا سەرۆکایەتی ئەنجومەنی‬ ‫وەزیران پەسەندی نەکات و نەیداتە‬ ‫وەزارەتی دارایی”‪.‬‬ ‫یاوەر وتیشی‪“ :‬سەبارەت بەو بڕیارە‬ ‫ھیچی تازەمان نەبیستووە‪ ،‬لەبەرئەوەی‬ ‫ھێشتا قەیرانی دارایی تەواو نەبووەو‬

‫حکومەت قەرزێکی زۆری بەسەردا‬ ‫کەوتووە‪ ،‬تا ئەو قەرزانە نەداتەوە ئاسان‬ ‫نییە جێبەجێکردنی‪”.‬‬ ‫رۆژی ‪ ٢٠١٤/٧/٢٣‬پەرلەمانی‬ ‫کوردستان بڕیاری ژمارە ‪١٩‬ی پەسەندکرد‬ ‫کە لە ‪ ٢١‬خاڵ پێکھاتووەو تایبەتە بە‬ ‫ھاوتاکردنی مووچەی پێشمەرگە بە‬ ‫ھێزەکانی ناوخۆو ئاسایش و خەرجکردنی‬ ‫دەرماڵەی مەترسی‪ ،‬رێکخستنەوەی ھێزی‬ ‫پێشمەرگەو پێداچوونەوە بە بەرزکردنەوەی‬ ‫پلەی ئەفسەران و نەھێشتنی مووچەخۆری‬ ‫بێدەوام‪.‬‬ ‫بەپێی خاڵی حەڤدەیەمینی ئەو‬ ‫بڕیارە‪ ،‬پێویستە دوای کۆتایی ھاتنی‬ ‫قەیرانی دارایی حکومەتی ھەرێم سەرجەم‬ ‫خاڵەکانی جێبەجێ بکات‪.‬‬ ‫شاخەوان رەئوف بەگ‪ ،‬بڕیاردەری‬ ‫لیژنەی پێشمەرگە و ناوخۆی پەرلەمانی‬ ‫كوردستان بە “زەمەن”ی وت‪“ :‬پێشمەرگە‬ ‫لە رابردوودا غەدری زۆری لێكراوە‬ ‫نامانەوێت چیتر غەدریان لێبكرێت‪،‬‬ ‫بۆیە دەبێت بڕیاری ژمارە ‪19‬ی ساڵی‬ ‫‪ 2015‬پەرلەمانی كوردستان بجوڵێنین‪،‬‬ ‫ئەو یاسایە هەموو ماف ‌و ئیمتیازاتێكی‬ ‫پێشمەرگەی تێدایە”‪.‬‬ ‫وتیشی‪“ :‬حكومەت كەمتەرخەم بووە‬ ‫یان مەبەستی نەبووە خزمەتی پێشمەرگە‬ ‫بكات‪ ،‬ئێمە بەنیازین حكومەت مولزەم‬ ‫بكەین بەو بڕیارەی پەرلەمان‪ ،‬لەبەرئەوەی‬ ‫قەیرانی دارایی نەماوە بەپێی بڕیارەكەیش‬ ‫دەبێت بكەوێتە بواری جێبەجێكردنەوە”‪.‬‬

‫پێشمەرگە شەڕی سەختی داعش و بارودۆخی قورسی قەیرانی دارایی تێپەڕاند‬

‫سەمەد محەمەد نزیك لە بەرهەم ساڵح‪:‬‬

‫ئەوانەی رەخنە لە د‪.‬بەرهەم دەگرن الیەنێک هانیان دەدات‬ ‫* به‌ڕێزت یه‌كێك بوویت له‬ ‫بۆ‬ ‫هاوپه‌یمانی‬ ‫‌دامه‌زرێنه‌رانی‬ ‫دیموكراسی و دادپه‌روه‌ری‪ ،‬بیرۆكه‌ی‬ ‫دامه‌زراندنی هاوپه‌یمانی له‌چییه‌و‌ه‬ ‫سه‌رچاوه‌ی گرت؟‬ ‫* سەمەد محەمەد‪ :‬هاوپەیمانی‬ ‫رێکخراوێکی سیاسی بوو بۆ کۆکردنەوەی‬ ‫هەموو ئەوانەی باوەڕیان بە پرۆگرام و‬ ‫دنیابینی و پەیڕەوی ناوخۆی هاوپەیمانی‬ ‫هەبوو‪ ،‬بێ لە بەرچاوگرتنی باگراوندی‬ ‫سیاسی و ئاینی و نەتەوەیی‪ .‬دەمێک‬ ‫بوو لەالیەن د‪.‬بەرهەم و ئەوانەی لەو‬ ‫نزیک بوون گفتوگۆی لەبارەوە دەکرا‪.‬‬ ‫بۆ یەکەمجار ساڵی ‪٢٠١٧‬وەک‬ ‫قەوارەیەکی هەڵبژاردن لە کۆمسیۆنی‬ ‫بااڵی هەڵبژاردن لە هەرێمی کوردستان‬ ‫ناوی تۆمارکرا ئەوەبوو هەڵبژاردن‬ ‫دواخرا‪ .‬دواتر لەساڵی ‪ 2018‬وەک‬ ‫قەوارەیەکی سیاسی لە بەغدا لە‬ ‫کۆمسیۆنی هەڵبژاردن خۆی تۆمارکردو‬ ‫بە فەرمی مۆڵەتی کارکردنی وەرگرت‬ ‫و بەشداری هەڵبژاردنی ئەنجومەنی‬ ‫نوێنەرانی عێراقی کرد‪.‬‬ ‫* یه‌كێك له‌و كارانه‌ی هاوپه‌یمانی‬ ‫بانگه‌شه‌ی بۆ ده‌كرد كۆكردنه‌وه‌ی‬ ‫هه‌موو هێزه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی پارتی و‬ ‫یه‌كێتی بوو له‌ژێر چه‌ترێكدا‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌وه‌تان بۆ نه‌كرا هۆكارەکەی چی بوو؟‬ ‫* سەمەد محەمەد‪ :‬یەکێک لە‬ ‫ئامانجەکانی هاوپەیمانی کۆکردنەوەی‬ ‫هەموو ئەو کەس و گروپانەی کە‬ ‫بڕوایان بە چاکسازیی و گۆڕانکاری‬ ‫مەدەنیانە هەبوو‪ .‬ببێتە چەترێک بۆ‬ ‫هەمووان و لێک نزیککەوتنەوەی هەموو‬ ‫ئەو الیەنانەی کە لەگەڵ باشترکردنی‬ ‫حوکمڕانی و بەرەوپێشبردنی پڕۆسەی‬ ‫سیاسین لە هەرێمی کوردستان و‬ ‫عێراقدا‪.‬‬ ‫دوای هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق‬ ‫لە ‪١٢‬ی ئایاری ‪ ٢٠١٨‬هاوپەیمانی زۆر‬ ‫هەوڵیدا هەموو ئەو هێزانەی ناڕازی‬ ‫بوون لەو هەڵبژاردنە بەرەیەکی فراوان‬ ‫پێکبێنین و چەند الیەنێکی سیاسی‬ ‫یەک لیستی هاوبەش بۆ هەڵبژاردنی‬ ‫پەرلەمانی کوردستان دروست بکرێت‪.‬‬ ‫خودی د‪.‬بەرهەم بۆ ئەمە زۆر هەوڵیدا‪،‬‬ ‫بەاڵم نەکراو دواتریش ئەنجامی‬ ‫هەڵبژاردنەکەمان بینی‪.‬‬

‫سه‌مه‌د محەمەد‪ ،‬ئەندامی ئەنجومەنی گشتی‬ ‫هاوپه‌یمانی بۆ دیموكراسی بوو‪ ،‬کە د‪.‬بەرهەم‬ ‫ساڵح سەرۆکایەتی هاوپەیمانییەکەی دەکرد‪.‬‬ ‫ئێستا دوای هاتنە دەرەوەی د‪.‬بەرهەم لەو‬ ‫هاوپەیمانییەو بوون بە سەرکۆمار‪ ،‬ئەم داکۆکی‬ ‫لێدەکات و دەڵێت‪“ :‬هەموو ئەندامانی بااڵی‬ ‫هاوپەیمانی رازی بوون د‪.‬بەرهەم بگەڕێتەوە‬ ‫بۆ ناو یەکێتی و بیشبێتە سەرکۆماری عێراق‪.‬‬ ‫کەچی ئێستا تانەوتەشەری لێ دەدەن”‪.‬‬ ‫سازدانی‪ :‬ئیرباهیم عەلی‬ ‫* هۆكاری نه‌هاتنه‌ پێشی ئه‌وان‬ ‫چی بوو؟‬ ‫* سەمەد محەمەد‪ :‬دوای هەڵبژاردنی‬ ‫‪١٢‬ی ئایار‪ ،‬یەکێک لەو الیەنانەی‬ ‫رەخنەی زۆری لە هەڵبژاردنەکە هەبوو‬ ‫و ناحەقی زۆری بەرامبەر کرابوو‪،‬‬ ‫هاوپەیمانی بوو‪ .‬پێمانوابوو پێشێلکاری‬ ‫و ناحەقیەکی زۆر بەرامبەر دەنگدەرانی‬ ‫هاوپەیمانی کراوەو کۆمەڵێک هەنگاونرا‬ ‫لەم بارەیەوە‪ .‬بەاڵم نامەوێ با زیاتر‬ ‫بچینە ناو وردەکارییەوە‪.‬‬ ‫* به‌شێك له‌الیه‌نه‌كان ئه‌و كات‬ ‫متمانه‌یان به ‌به‌رهه‌م ساڵح نه‌بوو‪،‬‬ ‫ده‌یانوت ئه‌و هێزانه‌ به‌كارده‌هێنێ بۆ‬ ‫گه‌یشتن به‌كورسی سه‌رۆك كۆماریی؟‬

‫لە هاوپەیامنیدا‬ ‫کەس ناڕازی‬

‫نەبوو د‪.‬بەرهەم‬ ‫بگەڕێتەوە ناو‬ ‫یەکێتی‬

‫* سەمەد محەمەد‪ :‬د‪.‬به‌رهه‌م‬ ‫ئاماده‌یی هه‌موو هاوكارییه‌ك بوو‬ ‫بۆ پێكهێنانی ئه‌و به‌ره‌یه‌‪ .‬ته‌نانه‌ت‬ ‫ده‌یوت با لیستێك دروست بكه‌ین‬ ‫ئه‌و هێزانه‌ خۆیان سه‌رۆك لیست و‬ ‫به‌رنامه‌ی لیسته‌كه‌ دابنێن‪ .‬هه‌موو‬ ‫قسه‌كانی د‪.‬به‌رهه‌م له‌په‌رۆشییه‌وه‌‬ ‫بوو بۆ دروستبوونی ئه‌و به‌ره‌یه‌‪‌ .‬الی‬ ‫ئه‌و گرنگبوو هه‌موومان له‌یه‌ك به‌رەدا‌‬ ‫كۆببینه‌وه‌ تا قورساییمان زیاتر بێت‪.‬‬ ‫په‌یامی د‪.‬به‌رهه‌م ئه‌وه‌ نه‌بوو شه‌ڕ‬ ‫بۆ پۆست بكات‪ ،‬به‌ڵكو په‌یامێكی‬ ‫راستگۆیانه‌ی هه‌بوو بۆ چاكسازیی‪.‬‬ ‫ئه‌وانه‌ی ئه‌و تۆمەتانه‌ ده‌به‌خشنه‌وه‌‬ ‫نه‌ده‌بوو ئه‌و قسانه‌ بكه‌ن‪ .‬من پێموایه‌‬ ‫ئه‌و تۆمەتانه‌ تۆمه‌تی بێبناغه‌ن و بێ‬ ‫ویژدانی زۆری تێدابوو‪.‬‬ ‫* به‌اڵم دواجار به‌رهه‌م ساڵح‬ ‫ئه‌وه‌ی كرد كه‌ ئه‌و هێزانه‌ ده‌یانوت؟‬ ‫* سەمەد محەمەد‪ :‬دوای هه‌ڵبژاردنی‬ ‫‪١٢‬ی ئایاری ‪ ،٢٠١٨‬یه‌كێك له‌و الیانانه‌ی‬ ‫ره‌خنه‌ی له‌ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنه‌كان‬ ‫هه‌بوو‪ ،‬هاوپه‌یمانی بوو‪ .‬ئێمه‌‬ ‫پێمانوابوو له‌و هه‌ڵبژاردنه‌دا ناحه‌قی‬ ‫زۆر به‌رامبه‌ر ده‌نگده‌رانی هاوپه‌یمانی‬ ‫كراوە‪ .‬دوای ئه‌و ئه‌نجامانه‌ زۆر الیه‌نی‬ ‫عێراقی هاتن سه‌ردانی هاوپه‌یمانی و‬ ‫د‪.‬به‌رهه‌میان كرد‪ ،‬ده‌یانوت عێراق‬ ‫ته‌نیا واڵتی هاوكێشه‌كانی هه‌ڵبژاردن‬ ‫نییه‌‪ ،‬به‌ڵكو واڵتی هاوكێشه‌ سیاسییه‌‬ ‫ئیقلیمی و ناوخۆییه‌كانه‌‌‪ .‬ئه‌و الیانانه‌‬ ‫به ‌د‪.‬به‌رهه‌میان وت كه‌ پێیانخۆشه‌‬

‫ئەو ببێته‌ سه‌ركۆمار‪ .‬مادام ئەو پۆستە‬ ‫بەرکەوتەی کوردەو لەناو کوردیشدا‬ ‫یەکێتی‪ ،‬بۆیە الیان گرنگ بوو ئەوبێت‪،‬‬ ‫ئه‌وان‌ ده‌یانوت یه‌كێك له‌و كاراكته‌رانه‌ی‬ ‫ده‌توانێ عێراق بباته‌ قۆناغێكی‬ ‫دیكه‌و رۆڵی هه‌بێ د‪.‬به‌رهه‌مه‪ .‬بۆیە‬ ‫پێیان باشبوو‌ له‌گه‌ڵ یه‌كێتی بگاته‬ ‫‌ئه‌نجامێك بۆ ئه‌و پۆسته‪ .‬د‪.‬به‌رهه‌م‬ ‫به‌هیچ شێوه‌یه‌ك به‌ڵێنی به‌و الیانانه‌‬ ‫نه‌دا‪ ،‬به‌ڵكو زیاتر ئومێدی به‌وه‌ هه‌بوو‬ ‫له‌ڕێی دروستكردنی هاوپه‌یمانێتییه‌ك‬ ‫بتوانرێت گۆڕانكاری بكرێ‪.‬‬ ‫شه‌وێك له‌ماڵی د‪.‬به‌رهه‌م له‬ ‫‌سلێمانی هه‌موو كه‌سه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی‬ ‫ناو هاوپه‌یمانی کۆبوونەوە‪ ،‬به‌رهه‌م‬ ‫ساڵح له‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌دا واقیعه‌كه‌ی‬ ‫بۆ ئامادەبووان روونكرده‌وه‌و وتی‪:‬‬ ‫داوایه‌كی زۆر له‌من ده‌كرێ پۆستی‬ ‫سه‌ركۆمار وه‌ربگرم و له‌گه‌ڵ یه‌كێتی‬ ‫یه‌كبگرمه‌وه‌‪ .‬وتیشی من هیچ بڕیارێكم‬ ‫نه‌داوه‌ ئێوه‌ كادیره‌ سه‌ره‌كییه‌كانی‬ ‫هاوپه‌یمانین‪ ،‬تا ئێوه‌ بڕیار نه‌ده‌ن من‬ ‫هیچ بڕیارێك ناده‌م‪ .‬له‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌دا‬ ‫هیچكام له‌به‌شداربووان ناڕازی نه‌بوون‬ ‫بگره‌ پشتگیریشیان كرد‪ .‬د‪.‬به‌رهه‌م‬ ‫وتی ئێستا بڕیار مه‌ده‌ن‪ .‬بڕۆن زیاتر‬ ‫بیربكه‌نه‌وه‪ .‬ئه‌وه‌بوو دیسان بۆ‬ ‫به‌یانییه‌كه‌ی كۆبوونه‌وه‌یه‌كی فراوان‬ ‫کرایەوە دووجار هه‌موو به‌شداران‬ ‫وتیان تۆ ده‌ستكراوه‌به‌ له‌وه‌ی چی‬ ‫ده‌كه‌یت‪.‬‬ ‫بێجگه‌ له‌وه‌ی له‌ناو هاوپه‌یمانی‬

‫د‪.‬به‌رهه‌م سه‌رپشك كرا له‌وه‌ی‬ ‫چی ده‌كات‪ ،‬به‌شێكی زۆر له‌واڵتانی‬ ‫ئیقلیمیی و هێزه‌ ناوخۆییه‌كانی هه‌رێم‬ ‫و عێراقیش ئامانجیان ئه‌وه‌ بوو ببێته‌‬ ‫سه‌ركۆماری عێراق‪.‬‬ ‫بۆیه‌ هیچ كه‌سێك نه‌بوو له‌ناو‬ ‫هاوپه‌یمانی ناڕازی بێت به‌وه‌ی‬ ‫د‪.‬به‌رهه‌م له‌گه‌ڵ یه‌كێتی یه‌كبگرێته‌وه‌و‬ ‫له‌وێشه‌وه‌ ببێته‌ سه‌ركۆمار‪.‬‬ ‫* به‌اڵم دوای رۆیشتنی د‪.‬به‌رهه‌م‬ ‫كه‌م نین ئه‌وانه‌ی له ‌میدیاكانه‌وه‌‬ ‫ره‌خنه‌ی لێده‌گرن بۆ گەڕانەوەی بۆ‬ ‫ناو یه‌كێتی‪ ،‬لە کۆبوونەوەکاندا ئەوانە‬ ‫له‌وێ نه‌بوون؟‬ ‫* سەمەد محەمەد‪ :‬له‌ كۆبوونه‌وه‌‬ ‫فه‌رمییه‌كاندا هیچ ده‌نگێكی ناڕازی‬ ‫نه‌بوو‪ .‬ئه‌و ده‌نگه‌ ناڕازییانه‌ی‬ ‫ئێستا هه‌ن‪ ،‬پێموایه‌ به‌شێكیان‬ ‫په‌یوه‌ندی به‌شتی شه‌خسیه‌وه‌ هه‌یه‌‪.‬‬ ‫به‌شێكیشیان ده‌ستی ئه‌مالوالن بۆ‬ ‫لێدان له ‌د‪.‬به‌رهه‌م‪ .‬به‌شێكیشیان‬ ‫ره‌نگه‌ به‌ویژدانه‌وه‌ قه‌ناعه‌تی شه‌خسی‬ ‫خۆیان بڵێن‪ .‬كه‌باوه‌ڕیان به‌وه‌ هه‌بوو‬ ‫ده‌كرا د‪.‬به‌رهه‌م له ‌هاوپه‌یمانییه‌وه‌‬ ‫درێژه‌ به‌به‌رنامه‌ سیاسیه‌كه‌ی خۆی‬ ‫بدات‪ .‬به‌اڵم دڵنیات ده‌كه‌مه‌وه‌ به‌شی‬ ‫هه‌ره‌ زۆریان شتی شه‌خسین‪.‬‬ ‫* مه‌به‌ست له‌ده‌ستی ئه‌مال‌وال‬ ‫چییه‌؟‬ ‫* سەمەد محەمەد‪ :‬بینیمان له‌كاتی‬

‫ئێستا پارتی‬ ‫وەکو پێشوو‬ ‫نییە بەرامبەر‬ ‫د‪.‬بەرهەم‬

‫هه‌ڵبژاردنی سه‌ركۆماردا خه‌ڵكێك‬ ‫هه‌بوو دژی به‌رهه‌م ساڵح كاریان كرد‪.‬‬ ‫به‌اڵم ئێستا ده‌رفه‌تێكی نوێ هاتووەته‌‬ ‫پێش تا بتوانین هه‌موو ئەو گرفتانه‌ی‬ ‫پێشتر هه‌بوون چاره‌سه‌ر بكرێن‪.‬‬ ‫له‌كاتی هه‌ڵبژاردنی سه‌ركۆماردا الیه‌ن‬ ‫هه‌بوو دژایه‌تی د‪.‬به‌رهه‌میان دەكرد‪،‬‬ ‫من به‌ڵگه‌م ال نییه‌ به‌اڵم به ‌دووری‬ ‫نازانم ئه‌وانه‌ی په‌الماری د‪.‬به‌رهه‌م‬ ‫ده‌ده‌ن‌ده‌سیسەی ئه‌مالوالبن‪.‬‬ ‫* به‌دیاریكراوی پارتی دژایه‌تی‬ ‫به‌رهه‌م ساڵحی دەكرد‪ ،‬كه‌واته‌ ئه‌وانه‌‬ ‫به‌ ده‌ستی پارتی قسه‌ ده‌كه‌ن؟‬ ‫* سەمەد محەمەد‪ :‬من ناڵێم‬ ‫به‌ده‌ستی پارتی‪ ،‬به‌اڵم پارتی له‌و‬ ‫پرۆسه‌یه‌دا كاندیدی خۆی هه‌بوو‪،‬‬ ‫به‌هه‌موو هێزی خۆشیان كاریان بۆ ئه‌وه‌‬ ‫كرد كاندیدی خۆیان سه‌ركه‌وتووبێ‪.‬‬ ‫ئه‌نجامه‌كه‌ش‬ ‫دوای‬ ‫به‌داخه‌وه‌‬ ‫به‌شێوه‌یه‌كی ته‌ندروستانه‌ مامه‌ڵه‌یان‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌و پرۆسه‌یه‌ نه‌كردو زۆر‬ ‫بێویژدانانه‌ په‌ال‌ماری د‪.‬به‌رهه‌میان دا‪.‬‬ ‫دیسان ده‌یڵێم من به‌ڵگه‌م نییه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫تۆنی قسه‌كردنه‌كه‌یان ئه‌وه‌ ده‌رده‌خات‬ ‫كه‌ تۆ گومان بكه‌یت ده‌ستێك‬ ‫له‌پشتی ئه‌وانەوە‌ هەبێ‪ .‬ئێستا كه‌‬ ‫قسه‌ له‌گه‌ڵ پارتی ده‌كه‌ین هه‌ڵوێستی‬ ‫پارتی جیاوازی هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ مانگێك‬ ‫لەمەوبەر‪.‬‬ ‫* هۆكاری دژایه‌تی پارتی بۆ‬ ‫به‌رهه‌م ساڵح بۆ چی ده‌گه‌ڕێننه‌وه‌؟‬ ‫* سەمەد محەمەد‪ :‬پارتی بۆخۆی‬ ‫كاندیدی بۆ پۆستی سه‌ركۆماری‬ ‫عێراق هه‌بو‌و پێیانخۆشبوو‌ ئه‌و پۆسته‌‬ ‫بۆ ئه‌وانبێ‪ .‬ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ هۆكاره‌كه‌ی‬ ‫بێ‪.‬‬ ‫* ئێستا پارتی‌هه‌ڵوێستی گۆڕاوە‬ ‫به‌رامبه‌ر د‪.‬به‌رهه‌م؟‬ ‫* سەمەد محەمەد‪ :‬هه‌رچه‌نده‌‬ ‫به‌شێكی وه‌اڵمه‌كه‌ی په‌یوه‌سته‌‬ ‫به‌خودی پارتییه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم من‬ ‫هه‌ست ده‌كه‌م ئێستا هه‌مووالیه‌ك‬ ‫هاتونه‌ته‌ قه‌ناعه‌ت له‌ئه‌نجامی ئه‌و‬ ‫ركابه‌رایه‌تیكردنه‌ هیچ شتێك به‌ده‌ست‬ ‫نایه‌ت‪ .‬پێموایه‌ ئێستا پارتیش دەركی‬ ‫به‌وه‌ كردووه‌ ده‌بێ هه‌مووان ته‌بابن تا‬ ‫بتوانین خواسته‌كانمان له‌چوارچێوه‌ی‬ ‫عێراقدا به‌ده‌ست بێنین‪.‬‬


‫وو�‬ ‫ب��ەدوادا چ�� ن‬

‫‪zamenpress@gmail.com‬‬ ‫ژمارە (‪ )13‬سێشەممە ‪2019/4/9‬‬

‫‪5‬‬

‫بۆمبه‌ ته‌وقیتكراوه‌كانی بەردەم ئه‌م خوله‌ی په‌رله‌مان‬ ‫زه‌مه‌ن‬ ‫ئەو یاسا و رەشنووسانەی زۆربەی‬ ‫ناکۆکییە سیاسییەکانی رابردووی‬ ‫لێکەوتەوە‪ ،‬هێشتا لە بەردەم‬ ‫پەرلەمانی کوردستان ماونەتەوەو‬ ‫چاوەڕێ دەکرێ لە هەندێکیاندا دیسان‬ ‫گەڕێکی تری ناکۆکی بخاتەوە نێوان‬ ‫هێزە سیاسییەکان‪.‬‬ ‫به‌پێی رێككه‌وتننامه‌ی نێوان‬ ‫گۆڕان‌و پارتی كه‌ ‪١٨‬ی شوباتی‬ ‫ئه‌مساڵ ئیمزا كرا‪ ،‬ئاماژه‌ به‌و یاسایانه‌‬ ‫كراوه‌ كه‌“ره‌هه‌ندی نیشتمانییان هه‌یه”‬ ‫پێویسته‌ سازانیان له‌باره‌وه‌ بكرێت‪.‬‬ ‫له‌ به‌دواداچوونێكی “زه‌مه‌ن”دا‪،‬‬ ‫‪ ١٠‬یاسا خراونەتە‌ڕوو كه‌ ره‌هه‌ندی‬ ‫نیشتمانیان هه‌یه‌و پێویسته‌ هێزه‌كان‬ ‫له‌باره‌یانه‌وه‌ رێك بكه‌وتن‪.‬‬

‫یاسای‬ ‫سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم‬

‫یاسای سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم‪،‬‬ ‫یه‌كێكه‌ له‌و یاسانه‌ی به‌رده‌وام‬ ‫كێشه‌ له‌باره‌یه‌وه‌ هه‌بووه‌‪ .‬سه‌روه‌ر‬ ‫عه‌بدولره‌حمان سه‌رۆكی ئینستتیوتی‬ ‫(په‌ی) كه‌ به‌شێكی كاره‌كانیان تایبه‌ته‌‬ ‫به‌ چاودێری په‌رله‌مان‪ ،‬سه‌باره‌ت به‌م‬ ‫یاسایە وتی‪“ :‬یاسای ژماره‌ یه‌كی‬ ‫ساڵی‪ ٢٠٠٥‬ته‌نیا یه‌كجار هه‌موارێكی‬ ‫ئاسایی بۆ كراوه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌سه‌ره‌تای‬ ‫ده‌رچوونی ئه‌م یاسایه‌وه‌ به‌رده‌وام‬ ‫كێشه‌و گرفتی له‌سه‌ر هه‌بووه‌“‪.‬‬ ‫سه‌رۆكی ئینستتیوتی په‌ی‌ به‌م‬ ‫شێوه‌یه‌ باسی قۆناغه‌ جیاوازه‌كانی‬ ‫ملمالنێ له‌سه‌ر ئه‌و یاسایه‌ كردو وتی‪:‬‬ ‫“‌ساڵی ‪‌٢٠١٢‬خولی سێیه‌می په‌رله‌مان‬ ‫هه‌وڵێكیدا بۆ ئه‌وه‌ی هه‌مواری ئه‌و‬ ‫یاسایه‌ بكرێت‪ .‬پرۆژه‌یه‌كیش پێشكه‌ش‬ ‫كرا‪ .‬بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكی‬ ‫هه‌رێم بگه‌ڕێته‌وه‌ ناو په‌رله‌مان‪ .‬ئه‌و‬ ‫كات بێجگه‌ له‌الیه‌نه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كان‬ ‫به‌شێكی زۆری ئه‌ندامانی یه‌كێتیش‬ ‫له‌په‌رله‌مان ئه‌و پرۆژه‌یان ئیمزا كرد كه‌‬ ‫نزیكه‌ی ‪ ١٢‬په‌رله‌مانتار بوون و خۆم‬ ‫یەکێک بووم لەوان‪ .‬دواتر مه‌كته‌بی‬ ‫سیاسی یه‌كێتی فشارێكی زۆری بۆ‬

‫هێناین تا ئیمزا‌كانمان‌ بكشێنینه‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم حه‌وت په‌رله‌مانتارمان به‌قسه‌ی‬ ‫مه‌كته‌بی سیاسیمان نه‌كرد”‬ ‫دوای ئه‌و هه‌وڵه‌ی خولی سێیه‌م‪،‬‬ ‫له‌ خولی چواره‌مدا گۆڕان و یه‌كێتی و‬ ‫كۆمه‌ڵ و یه‌كگرتوو هه‌وڵیاندا جارێكی‬ ‫دیكه‌ ئه‌و یاسایه‌ هه‌موار بكه‌نه‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌و هه‌وڵه بو‌وه‌ هۆی ئەوەی‬ ‫په‌رله‌مان لەالیەن پارتییەوە په‌ك‬ ‫بخرێ لە ‪١٢‬ی ئۆکتۆبەری ‪.٢٠١٥‬‬ ‫دوای ئەوەی پارتی و یه‌كێتی‬ ‫په‌رله‌مانیان كاراكرده‌وه‌و یاسای‬ ‫دابه‌شكردنی ده‌سه‌اڵته‌كانی سه‌رۆكی‬ ‫هه‌رێم ده‌ركرا‪ .‬دواتر یاسای‬ ‫سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم هه‌ڵپه‌سێردرا‪.‬‬ ‫كه‌ له‌مه‌یاندا به‌شێك له‌الیه‌نه‌‬ ‫ئۆپۆزسیۆنه‌كانیشیان له‌گه‌ڵ بوو‪.‬‬ ‫ئێستا له‌و خوله‌ جارێكی دیكه‌‬ ‫ده‌یانه‌وێت یاسای سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم‬ ‫كارا بكرێته‌وه‌و ده‌سه‌اڵته‌كانی بۆ‬ ‫بگێڕدرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌وته‌ی سه‌رۆكی رێكخراوی په‌ی‪،‬‬ ‫پارتی به‌ ئاره‌زووی خۆی ده‌ستكاری‬ ‫ئه‌و یاسایه‌ ده‌كات “رۆژێك له‌ناو‬ ‫په‌رله‌مان سه‌رۆك هه‌ڵده‌بژێرن‪ ،‬رۆژێك‬ ‫ده‌ڵێن نا ده‌بێ سه‌رۆك له‌ناو خه‌ڵك‬ ‫هه‌ڵبژێردرێت‪ .‬رۆژێك دێن یاساكه‌‬ ‫هه‌ڵده‌په‌سێرن و ده‌سه‌اڵته‌كانی دابه‌ش‬ ‫ده‌كه‌ن‪ .‬ئێستاش ده‌ڵێن نا ده‌بێت‬ ‫سه‌رۆك له‌ناو په‌رله‌مان هه‌ڵبژێرین”‬

‫ره‌شنووسی ده‌ستوور‬

‫ره‌شنووسی ده‌ستووری هه‌رێمی‬ ‫كوردستان یه‌كێكی دیكه‌یه‌ له‌و بۆمب ‌ه‬ ‫ته‌وقیتكراوانه‌ی كه‌ هێزه‌ سیاسییه‌كانی‬ ‫هه‌رێم بۆچوونی جیاوازیان له‌باره‌وه‌‬ ‫هه‌یه‌‪.‬‬ ‫به‌پێی یاسای ژماره‌ی ‪١٦‬ی ساڵی‬ ‫‪ ٢٠٠٨‬بڕیار بوو پرۆژه‌ی ده‌ستوور‬ ‫بخرێته‌ ریفراندۆمه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌‬ ‫بوو گرفتی بۆ دروستبوو‪ .‬ئه‌و كات‬ ‫كێشمه‌كێشی زۆری له‌سه‌ر دروستبوو‪،‬‬ ‫كه‌ ئۆپۆزیسیۆن ده‌یوت ده‌بێ‬ ‫ره‌شنووسی ده‌ستوور بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ‬ ‫په‌رله‌مان‪.‬‬ ‫له‌ یاسای ژماره‌ ‪١٩‬ی ساڵی ‪٢٠١٣‬‬ ‫كه‌ تایبه‌ت بوو به‌ درێژكردنه‌وه‌ی‬

‫به‌پێی رێككه‌وتننامه‌ی‬ ‫نێوان گۆڕان‌و پارتی‪،‬‬ ‫ئاماژه‌ به‌و یاسایانه‌‬ ‫كراو ‌ه كه‌“ره‌هه‌ندی‬ ‫نیشتامنییان هه‌یه”‬ ‫ماوه‌ی سه‌رۆكی هه‌رێم‪ .‬له‌ یه‌كێك‬ ‫له‌ بڕگه‌كانی ئه‌و یاسایه‌دا باس له‌و‌ه‬ ‫ده‌كات كه‌ له‌ ماوه‌ی دوو ساڵدا‬ ‫ره‌شنووسی ده‌ستوور بگه‌ڕێنرێته‌وه‌‬ ‫په‌رله‌مان تا هه‌موار بكرێته‌وه‌‪ .‬دیسان‬ ‫ئه‌و یاسایه‌ش جێبه‌جێ نه‌كرا‪.‬‬ ‫ساڵی ‪ ٢٠١٥‬یاسای ژماره‌ چوار‬ ‫ده‌رچوێنرا‪ .‬یاسای ئاماده‌كردنی‬ ‫پرۆژه‌ی ده‌ستووری هه‌رێمی كوردستان‬ ‫بوو بۆ راپرسی‪ .‬دیسان ئه‌وه‌ش‬ ‫جێبه‌جێ نه‌كرا‪ .‬چاوه‌ڕێ ده‌كرێت له‌م‬ ‫خوله‌ی په‌رله‌ماندا جارێكی تر پرۆژه‌ی‬ ‫ده‌ستوور بگه‌ڕێنرێته‌وه‌ په‌رله‌مان و‬ ‫بخرێته‌ ریفراندۆمه‌وه‌‪.‬‬

‫یاسای هه‌ڵبژاردن‬

‫ئه‌م یاسایه‌ ژماره‌یه‌ك هه‌مواری‬ ‫تێداكراوه‌‪ .‬كێشه‌كانی ئه‌و یاسای ‌ه‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ هه‌ڵبژاردن به‌ لیستی كراوه‌‬ ‫ده‌بێ یان‌ لیستی داخراو؟ هه‌ڵبژاردنی‬ ‫په‌رله‌مانی كوردستان وه‌ك ئێستا‬ ‫یه‌ك بازنه‌ ده‌بێ یان فره‌ بازنه‌‪،‬‬ ‫ژماره‌ی كورسی كه‌مینه‌كان و شێوازی‬ ‫ده‌نگدانی ئه‌وانه‌ چۆن ده‌بێ؟‬ ‫له‌ خولی رابردوو‪ ،‬بزووتنه‌وه‌ی‬ ‫گۆڕان پرۆژه‌ی هه‌موارێكی بۆ یاسای‬ ‫هه‌ڵبژاردن ئاماده‌ كردبوو‪ ،‬كاردۆ‬ ‫محه‌مه‌د په‌رله‌مانتاری خولی سێیەم‬ ‫كه‌ یه‌كێك بووه‌ له‌و كه‌سانه‌ی پرۆژه‌‬ ‫هه‌مواره‌كه‌ی ئاماده‌كردووه‌ بۆ‌ “زه‌مه‌ن”‬

‫چاوەڕێ دەکرێت ئەو یاسایانە گەڕێکی تری بەریەککەوتنی الیەنەکان بێنێتە ئاراوە‬

‫وتی‪“ :‬یاسای هه‌ڵبژاردن دەبێ هه‌موار‬ ‫بكرێته‌وه‌و جۆرێك له‌ دادپه‌روه‌ریش بۆ‬ ‫نوێنه‌رایه‌تیكردنی ناوچه‌ جیاوازه‌كانی‬ ‫هه‌رێمی كوردستان بگه‌ڕێنرێته‌وه‌“‪.‬‬ ‫سەبارەت بە کەموکوڕییەکانی ئەو‬ ‫یاسایە وتی‪“ :‬به‌هۆی یه‌ك بازنه‌یی‬ ‫هه‌ڵبژاردن به‌شێك له‌ ناوچه‌كانی هه‌رێم‬ ‫بێبه‌ش ده‌بن له‌ نوێنه‌رایه‌تی‪ .‬هه‌روه‌ها‬ ‫له‌و پرۆژه‌یه‌ی ئێمه‌ ئاماده‌مان كردبوو‪،‬‬ ‫چاره‌سه‌رێكی مامناوه‌ندیمان بۆ‬ ‫نوێنه‌رایه‌تی كه‌مینه‌كان دۆزیوه‌ته‌وه‌“‪.‬‬

‫یاسای چاكسازیی‬

‫نێردرا‪ .‬به‌اڵم سه‌رۆكی هه‌رێم یاساكه‌ی‬ ‫ئیمزا نه‌كردو نێردرایه‌وه‌ بۆ پەرلەمان‪.‬‬ ‫خاڵی ناكۆك له‌و یاسایه‌دا كه‌‬ ‫بووه‌ته‌ هۆی به‌ریه‌ككه‌وتنی هێزه‌‬ ‫بابه‌تی‬ ‫هه‌رێم‪،‬‬ ‫سیاسییه‌كانی‬ ‫مۆڵه‌ت وه‌رگرتن یان وەرنه‌گرتنه‌ بۆ‬ ‫ئه‌نجامدانی خۆپیشاندان‪.‬‬

‫یاسای كۆمسیۆنی‬ ‫بااڵی هەڵبژاردن‬

‫به‌وته‌ی سه‌رۆكی رێكخراوی‪ ،‬رۆحی‬ ‫پرۆسه‌ی سیاسی به‌ده‌ست كۆمسیۆنی‬ ‫یاسای‬ ‫هه‌ڵبژاردنه‌وه‌یه‌‪.‬‬ ‫بااڵی‬ ‫كۆمسیۆن كۆمه‌ڵێك كه‌موكوڕی تێدایه‌‪.‬‬ ‫دژبه‌یه‌كی له‌یاساكه‌ هه‌یه‌ بۆ نموونه‌‬ ‫هاتووە‪ :‬كۆمسیاران نابێ حیزبیی‬ ‫بن‪ ،‬كه‌چی ته‌واوی كۆمسیاران به‌پێی‬ ‫رێككه‌وتنی حیزبه‌كان دابه‌شكراون‪.‬‬ ‫ماوه‌یه‌كی دیكه‌ ماوه‌ی یاسایی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی كۆمسیاران و سه‌رۆكی‬ ‫كۆمسیۆن ته‌واو ده‌بێت و له‌په‌رله‌مان‬ ‫ئه‌و كێشه‌یه‌ چاره‌سه‌ربكرێت‪.‬‬

‫پرۆژ‌ه یاسای چاكسازیی‪ ،‬له‌كۆتایی‬ ‫خولی رابردووی په‌رله‌مانی كوردستان‬ ‫له‌الیه‌ن ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌‬ ‫ئاراسته‌ی په‌رله‌مان كراوه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫نه‌توانرا په‌سه‌ند بكرێت و به‌پێی‬ ‫رێككه‌وتنی نێوان پارتی و گۆڕان‬ ‫په‌سه‌ندكردنی ئه‌و پرۆژه‌ یاسایه‌‬ ‫له‌كاره‌ له‌پێشینه‌كانی ئەم خولە ده‌بێ‪.‬‬ ‫سه‌روه‌ر عه‌بدولڕه‌حمان سه‌باره‌ت‬ ‫به‌ ناوه‌رۆكی ئه‌و یاسایه‌ وتی‪“ :‬راسته‌‬ ‫ئه‌و یاسایه‌ ناوی چاكسازییه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫دوو دیوی هه‌یه‌‌‪ .‬یەکیان ئه‌و‬ ‫مووچهه‌ی‌یه‌ یاسای بەرەنگاربوونەوەی‬ ‫جۆرێك له‌ دادپه‌روه‌ری بۆ‬ ‫‌كات‪.‬‬ ‫ه‬ ‫د‬ ‫فه‌راهه‌م‬ ‫فه‌رمانبه‌ران‬ ‫تیرۆر‬ ‫‌ی‬ ‫ه‬ ‫مووچ‬ ‫‌ی‬ ‫ه‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫‌مكردن‬ ‫ه‬ ‫ك‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫به‌تایبه‌ت ل‬ ‫یاسای ژماره‌ ‪٣‬ی ساڵی ‪٢٠٠٦‬‬ ‫پله‌ بااڵكان‌‪ ،‬به‌اڵم دیوی خراپی ئه‌وەیه‌ یاسای به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی تیرۆر له‬ ‫بۆ شه‌رعیه‌تدان بوو به‌ پاشه‌كه‌وتی ‌هه‌رێمی كوردستان له‌په‌رله‌مانی‬ ‫مووچه‌و یاساكه‌ كراوه‌ته‌ بنه‌مایه‌ك بۆ كوردستان ده‌رچوێنرا‪ .‬حه‌وت بۆ‬ ‫مووچه‌ی فه‌رمانبه‌ران”‪.‬‬ ‫هه‌شت جار ماوه‌ی ئه‌و یاسایه‌‬ ‫درێژكراوه‌ته‌وه‌ له‌كاتێكدا ئه‌و یاسایه‌‬ ‫ماوه‌كه‌ی ته‌واو بووه‌‪.‬‬ ‫یاسای خۆپیشاندان‬ ‫خه‌ڵكێكی زۆر ناڕازین له‌و یاسایه‌و‬ ‫یه‌كێكی دیكه‌ له‌خاڵه‌ ناكۆكه‌كانی‬ ‫نێوان هێزه‌كان له‌خوله‌كانی رابردووی هه‌م هێزه‌ سیاسییه‌كان له‌و یاسایه‌‬ ‫په‌رله‌مان بریتی بوو له‌یاسای رازی نین و بۆچوونی جیاوازیان‬ ‫رێكخستنی خۆپیشاندان له‌هه‌رێمی له‌باره‌وه‌ هه‌یه‌ به‌تایبه‌ت الیه‌نه‌‬ ‫ئیسالمییه‌كان و پێیانوایه‌ ئه‌م یاسایه‌‬ ‫كوردستان‪.‬‬ ‫‌ساڵی ‪ ٢٠١٠‬یاسای ژماره‌ ‪١١‬ی بۆ مه‌به‌ستی دیكه‌ به‌كارده‌هێنرێت‪.‬‬ ‫تایبه‌ت به‌ رێكخستنی خۆپیشاندانه‌كان‬ ‫له‌هه‌رێمی كوردستان په‌سه‌ندكرا‪ .‬ئه‌و‬ ‫یاسایه‌ له‌الیه‌ن په‌رله‌مانه‌وه‌ جارێكی‬ ‫دیكه‌ هه‌موار كراوه‌یه‌و له‌ دانیشتنی‬ ‫رۆژی ‪٩‬ی تەموزی ‪ ٢٠١٤‬هه‌مواره‌كه‌‬ ‫په‌سه‌ندكراو بۆ سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم‬

‫یاسای لێبوردنی گشتی‬

‫یاسای لێبوردنی گشتی یه‌كێك ‌ه‬ ‫له‌و یاسایانه‌ى به‌رده‌وام مشتومڕی‬ ‫زۆری له‌باره‌وه‌ ده‌كرێت‪ .‬سه‌روه‌ر‬ ‫عه‌بدولڕه‌حمان سه‌رۆكی رێكخراوی‬

‫په‌ی له‌م روه‌وه‌ به‌ “زه‌مه‌ن”ی‬ ‫وت‪“ :‬به‌درێژایی مێژووی یاساكانی‬ ‫لێبوردنی گشتی هه‌موویان زیانیان‬ ‫هه‌بووه‌ بۆ كۆمه‌ڵگه‌ نه‌ك قازانج‪.‬‬ ‫زۆربه‌ی ئه‌و تاوانبارانه‌ی سوود له‌و‬ ‫یاسایه‌ وه‌رده‌گرن‪ ،‬دوای ماوه‌یه‌كی‬ ‫كه‌م ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ سه‌ر هه‌مان تاوان‪..‬‬ ‫ئه‌مه‌ش زیاتر بۆ ئامانجی سیاسی ئه‌و‬ ‫یاسایه‌ ده‌رده‌كرێت‪ .‬ده‌توانین بڵێین‬ ‫زیاتر تاوانباران له‌ زیندان ده‌هێنرێنه‌‬ ‫ده‌ره‌وهو هیچی تر‌“‪.‬‬

‫یاسای نه‌وت و گاز‬

‫یاسای نه‌وت و گاز‪ ،‬تائێستا ئه‌و‬ ‫یاسایه‌ به‌ته‌واوی جێبه‌جێنه‌كراوه‌و‬ ‫نه‌بووه‌ته‌ هۆی ئه‌وه‌ی مه‌له‌فی‬ ‫شه‌فاف‬ ‫به‌شێوه‌یه‌كی‬ ‫نه‌وت‬ ‫له‌هه‌رێمی كوردستان ئیداره‌ بدرێت‪.‬‬ ‫به‌رده‌وام یه‌كێك بووه‌ له‌خاڵه‌كانی‬ ‫به‌ریه‌ككه‌وتنی هێزه‌كان له‌رابردوودا‪.‬‬

‫یاسای وه‌به‌رهێنان‬

‫یاسای وه‌به‌رهێنان یه‌كێكی دیك ‌ه‬ ‫بووه‌ له‌و یاسایانه‌ كه‌ زۆرترین ره‌خنه‌ی‬ ‫لێگیراوه‌و به‌شی زۆری ئه‌و كه‌یسانه‌ی‬ ‫كراونه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫دادگا‬ ‫رووبه‌ڕووی‬ ‫له‌ژێر رۆشنایی ئه‌و یاسایەدا‌ كاری‬ ‫له‌سه‌ر كراوه‌و پاشان بووه‌ته‌ هۆی‬ ‫به‌هه‌ده‌ردانی موڵكی گشتی‪.‬‬

‫خاڵی ناكۆك‌‌ك ‌ه بووه‌ته‌‬ ‫هۆی به‌ریه‌ككه‌وتنی‬ ‫هێز ‌ه سیاسییه‌كان‪،‬‬

‫بابه‌تی مۆڵه‌ت وه‌رگرتن‬ ‫یان وەرنه‌گرتن ‌ه بۆ‬

‫ئه‌نجامدانی خۆپیشاندان‬


‫�کورد�س ت�ا ن��ی‬

‫‪6‬‬

‫‪zamenpress@gmail.com‬‬ ‫ژمارە (‪ )13‬سێشەممە ‪2019/4/9‬‬

‫میزراكلی سەرۆکی نوێی شارەوانی ئامەد بۆ “زەمەن”‪:‬‬

‫بەو شکستانەدا دەچینەوە کە لە هەندێ ناوچە توشی هەدەپە هاتن‬ ‫سازدانی‪ :‬هێمن حەسەن‬

‫وەک کورد ئەنجامی هەڵبژاردنی‬ ‫ئەمجارەی شارەوانییەكانى تورکیا چۆن‬ ‫هەڵدەسەنگێنن؟‬ ‫هـەڵـبـژاردنـى‬ ‫مـیـزراكـلـی‪:‬‬ ‫شارەوانییەکان لە هەلومەرجێکى زۆر‬ ‫نائاساییدا بەڕێوەچوو دەتوانین بڵێین‬ ‫تەنیا بۆ کورد نائاسایی نەبوو‪ ،‬بەڵکو‬ ‫بۆ تەواوى تورکیاش نائاسایی بوو‪.‬‬ ‫دەستوەردانى دەوڵەت هەبوو‪ ،‬ئابوورى‬ ‫تورکیا لە رەوشێکی نالەباردایە‪،‬‬ ‫سیاسەتى ئەردۆغان و ئەکەپە بەرامبەر‬ ‫ئۆپۆزسیۆن توندتر بووە‪ ،‬ئازادییەکان‬ ‫سنورداربوون‪ .‬سیاسەتى ئەردۆغان‬ ‫تورکیای بەرەو رەوشێکى خراپ‬ ‫بردووە‪ ،‬هەموو ئەمانە کاریگەرییان‬ ‫لەسەر هەڵبژاردن هەبوو‪.‬‬ ‫ئەی ئەنجامی هەڵبژاردنەکە بۆ‬ ‫هەدەپە چۆن بوو؟‬ ‫میزراكلی‪ :‬ئەنجامەکان بۆ هەدەپە‬ ‫سەرکەوتوو بوو‪ ،‬ئەم سەركەوتنە‬ ‫سەركەوتنی هەموومانە‪ .‬سەركەوتنی‬ ‫گەلی كوردەو سوپاسی گەلی خۆمان‬ ‫دەكەین كە پشتگیرییان كردین و وەك‬ ‫چیا لەپشتمان وەستان‪ ،‬هەڤاڵەكانمان‬ ‫و گەلەكەمان كارێكی زۆریان كردووەو‬ ‫وەاڵمێكی پێویستیان دایەوە‪.‬‬ ‫ئەو ئەنجامەى ئێوە بەدەستتان‬ ‫هێناوە بۆ ئێوە چاوەڕوانکراو بوو؟‬ ‫میزراكلی‪ :‬بەڵێ چاوەڕوانکراو بوو‪،‬‬ ‫چونکە گەلى ئێمە بەتەواوەتى لەژێر‬ ‫فشارو ناڕەحەتى زۆردابوو‪ .‬هەدەپە لە‬ ‫هەڵبژاردنەكاندا بەپێی ئەو ستراتیژەی‬ ‫داینابوو سەركەوتنی بەدەستهێنا‪ ،‬كە‬ ‫دەسەاڵت بەهیچ شێوەیەك پێشبینی‬ ‫نەكردو بیریشی لێنەدەكردەوە‪ ،‬چونكە‬ ‫پێیوابوو ئەو هەموو زۆرداری و فشارو‬ ‫دژایەتیەی هەدەپەی كرد وایزانی گەلی‬ ‫كورد تەسلیم بووەو گەل دەنگ ناداتەوە‬ ‫بە هەدەپە‪ ،‬بەاڵم گەل پاشەكشەیان لە‬ ‫هەنگاوەكەیان نەكرد‪.‬‬

‫شارەوانییانەی‬

‫ئەو‬ ‫ئەی‬ ‫لەدەستتانداوە؟‬ ‫میزراكلی‪ :‬با پرسیارەكەت بۆ‬ ‫راستبكەمەوە‪ ،‬ئێمە شارەوانییەكانمان‬ ‫لەدەست نەداون‪ ،‬بەڵكو دەوڵەت‬ ‫داگیری كردوون‪ ،‬دەبێ لەنێوان ئەمەدا‬ ‫جیاوازی بكەین‪ ،‬ئەمڕۆ دەبێ هەموو‬ ‫كەس ئەو جیاوازییە ببینێ‪ .‬شارێك‬ ‫داگیر بكرێت چۆن دەهێڵن كاندیدەكانی‬ ‫ئێمە سەركەوتووبن تێیدا؟ شارەكان‬ ‫لەشەڕێكی دەروونی زۆر تونددان‬ ‫لەگەڵ دەوڵەت‪ ،‬ئیرادەی گەل لە دژی‬ ‫سیاسەتی قەیوومەكان دەركەوتووە‪،‬‬ ‫لەالیەكی دیكەشەوە هاوپەیمانەتیی‬ ‫ئاكەپە‪-‬مەهەپە شكستی هێنا‪ ،‬ئەمە‬ ‫الپەڕەیەكی نوێی هەڵدایەوە‪.‬‬ ‫ئەی باشە پێتانوایە هۆکارى‬ ‫کەمبوونەوەى دەنگەکانى هەدەپە‬ ‫چین؟‬ ‫میزراكلی‪ :‬راستە لە هەندێك‬ ‫پاشەكشەی‬ ‫پارتەكەمان‬ ‫شوێن‬ ‫كردو دەنگەکانمان کەمى کردووە‪،‬‬ ‫هۆکارەکانیش دیارن‪ ،‬کە سیاسەتى‬ ‫دەوڵەت بەرامبەر گەلى کوردو‬ ‫خودى هەدەپە هۆکارى سەرەکى‬

‫دەسەاڵت‬

‫نەیهێشت لە‬

‫میدیای دەوڵەتەوە‬

‫یەک چرکە ریکالمی‬ ‫هەدەپە پەخش‬ ‫بکرێ‬

‫دوای راگەیاندنی ئەنجامی هەڵبژاردنی‬ ‫شارەوانییەکانی تورکیا لە ‪٣١‬ی مانگی‬ ‫رابردوو‪ ،‬زۆر کەس نیگەران بوون بەو‬ ‫ئەنجامەی هەدەپە لە باکووری کوردستان‬ ‫بەدەستیهێنا‪ .‬بەاڵم کادرو هەڵسوڕاوانی‬ ‫ئەو پارتە پێچەوانەی ئەمە دەبینن و زۆر‬ ‫شادمانن بەو سەرکەوتنەی بەدەستیان‬ ‫هێناوە‪.‬‬ ‫د‪ .‬عەدنان سەلچووک میزراکلی‪ ،‬کە لەو‬ ‫هەڵبژاردنەدا بۆ سەرۆکی شارەوانی گەورەی‬ ‫نوێى ئامەد سەرکەوتنی بەدەستهێنا‪ ،‬لە‬ ‫دیدارێکدا لەگەڵ “زەمەن” دەڵێت‪“ :‬هەر‬ ‫هەدەپە دەیتوانی ئەو ئەنجامە بەدەست‬ ‫بهێنێ‪ .‬چونکە فشارەکانی دەوڵەت و‬ ‫ئەکەپە لەسەر ئەوان لە رادەبەدەر بوو”‪.‬‬ ‫بوون‪ .‬ترساندن و زیندانیکردنى‬ ‫نوێنەرو کاندیدەکانمان‪ ،‬گواستنەوەی‬ ‫سندوقەکان‪.‬‬ ‫ئەى بەبڕواى تۆ هەدەپەش رۆڵى‬ ‫نەبووە لەم کەمبوونەوەیەدا؟‬ ‫میزراكلی‪ :‬رەنگە یەکێک لە هۆکارەکان‬ ‫بێ‪ ،‬بەاڵم هەدەپە چى بکات لەوە زیاتر‬ ‫بەدەیان سەرکردەو سەرۆک شارەوانى‬ ‫و بەرپرسمان لە زیندانەکاندان‪ ،‬هەزاران‬ ‫ئەندام و الیەنگرى ئێمە لە زیندانن‪،‬‬ ‫رێگەیان بە بانگەشەیەکى ئەوتۆ نەدرا‪،‬‬ ‫شارەوانییەکانمان لەبەردەست نەبووە‬ ‫خزمەتى گەلى خۆمان بکەین‪ ،‬بەاڵم‬ ‫دەکرا زیاتر لەناو خەڵکدا بووینایە دەکرا‬ ‫پەیوەندى زیاترمان هەبوایە‪ ،‬بەاڵم لەوە‬ ‫زیاتر نەدەکرا‪.‬‬ ‫پالنتان چییە بۆ راستکردنەوەى ئەم‬ ‫کەمبوونەوەیەى دەنگەکانتان؟‬ ‫میزراكلی‪ :‬لە ماوەیەكی كورتدا‬ ‫دەربارەی ئەو شوێنانەی لەدەستدراون‬ ‫هەڵسەنگاندن دەكرێت و كەموكوڕی‬ ‫و هەڵەكان دەستنیشان دەكرێن و‬ ‫روونكردنەوەی پێویست لەوبارەیەوە‬ ‫دەدرێت‪ ،‬با هیچ كەس گومانی لەوە‬ ‫نەبێ‪ .‬رەخنە لە خۆگرتن یەكێكە‬ ‫لە بنەما سەرەكییەكانی ئێمە‪ ،‬هەتا‬

‫دوایین سات ئەو متمانەیە دەپارێزین‬ ‫كە گەلەكەمان بە ئێمەی بەخشیوە‪،‬‬ ‫دەرس لە كەماسییەكانی خۆمان‬ ‫وەردەگرین و پێكەوە شارەكانی خۆمان‬ ‫بەڕێوەدەبەین‪.‬‬ ‫دۆخی پێش هەڵبژاردن هیچ‬ ‫كاریگەری لەسەر هەڵبژاردن هەبوو؟‬ ‫بەتایبەت لەو ناوچانەی باری نائاسایی‬ ‫تیایدا توند بوو؟‬ ‫میزراكلی‪ :‬چۆن كاریگەری نەبووە‪،‬‬ ‫كاریگەری هەبووە بەاڵم بەوجۆرە نا كە‬ ‫گەل دەنگ بە هەدەپە نەدات‪ .‬بەڵكو‬ ‫دەوڵەت بارێكی زەحمەتی خستە سەر‬ ‫زۆرێك لە شارەكانمان‪ ،‬تۆ دەزانی‬ ‫شرناخ چۆن بووە‪ ،‬لە ئامەد چی‬ ‫روویداوە چەندین گەڕەك تەختكران؟‬ ‫لە شرناخ گەل ناتوانێ بجوڵێتەوە‪،‬‬ ‫بەهەزاران پۆلیس و كارمەندی دەوڵەت‬ ‫لە شوێنانی ترەوە هێنران بۆ باكووری‬ ‫كوردستان دەنگ بدەن‪ ،‬چەندین سندوق‬ ‫لە گوندەكان و شارەكانەوە گوازرانەوە‬ ‫بۆ گوندو شارێكی تر ئەمانە لە‬ ‫ئۆتۆمبێلی سەربازیی و بە زرێپۆشەوە‬ ‫بران بۆ سەر سندوقەكانی دەنگدان‪.‬‬ ‫پێشتر پەرلەمانتارێكی هەدەپە وتی‬ ‫ئەوان لەگەڵ دەوڵەتێك لە ركابەریدان‬

‫نەك حزبێك بۆ ئەم هەڵبژاردنەش ئەم‬ ‫قسەیە راستبوو؟‬ ‫میزراكلی‪ :‬زۆر راستە‪ ،‬ئەكەپە‬ ‫هەموو تواناكانی دەوڵەتی بەكارهێنا‬ ‫بۆ ئەم هەڵبژاردنە‪ ،‬توانای سەربازیی‬ ‫و میدیاو ئابووری‪ ،‬بە خەزێنەی دەوڵەت‬ ‫و بە فڕۆكەو ئۆتۆمبێلی دەوڵەت كاری‬ ‫كردووە‪ .‬لە زانكۆكان و قوتابخانەكان لە‬ ‫مزگەوت و دامەزراوەكانی دەوڵەت كاری‬ ‫كردووە‪ ،‬ئەمانە حزبێك كە ئەپەكەیە‬ ‫كردویەتی بەرامبەر بە هەدەپە كە تەنیا‬ ‫چركەیەكیش رێگەیان نەدا بانگەشە لە‬ ‫كەناڵی دەوڵەتەوە بكرێت‪ ،‬تەنانەت بە‬ ‫راگەیاندنەكانی تریشیان وتبوو نابێ‬ ‫ریكالم بۆ هەدەپە بكەن‪ ،‬ئایا ئەم دوو‬ ‫هێزە بەرابەرو هاوسەنگن لە بانگەشكردن‬ ‫و خۆ ئامادەكردن بۆ هەڵبژاردن؟‬ ‫لەكاتی بانگەشەی هەڵبژاردندا‬ ‫ئەردۆغان وتی لە توركیا شوێنێك‬ ‫نییە بەناوی كوردستان‪ ،‬لەسەر ئەمە‬ ‫هەڵوێستتان وەك پێویست نەبوو‬ ‫بۆچی؟‬ ‫میزراكلی‪ :‬وەاڵمی زۆر باشمان دایەوە‬ ‫لەكاتی بانگەشەكانماندا پێمانوت ئێرە‬ ‫كوردستانەو نیشتمانی كوردو تورك‬ ‫و عەلەوی و ئەرمەن و هەركەسێكی‬

‫ترە‪ ،‬بەاڵم لەوەش گرنگتر گەلی ئێمە‬ ‫لەسەر سندوقەكانی دەنگدان باش‬ ‫وەاڵمی دایەوە‪ ،‬كە رۆژئاوای توركیا‬ ‫كوردستانەو بە ملیۆنان كوردی لەسەر‬ ‫دەژی جا ئەگەر ئەو بە كوردستانی‬ ‫نازانێ كەیفی خۆیەتی‪ .‬ئەردۆغان‬ ‫لەڕاستیدا لەتوركیادا شەڕی ناسنامەی‬ ‫كورد دەكات و دەیەوێت ناسنامەی‬ ‫كورد بسڕێتەوە‪ ،‬بەاڵم شكستی هێناوەو‬ ‫ئەم قسانە نەیتوانى کاریگەرى هەبێت‪،‬‬ ‫گەلی ئێمە بەباشی وەاڵمی ئەو زمانە‬ ‫زبرەی ئەردۆغانیان دایەوەو سەلماندیان‬ ‫كوردستان لەكوێیە‪.‬‬ ‫دواى هەڵبژاردن دەبوو بڕوانامەى‬ ‫سەرکەوتن بدرێتە سەرۆک شارەوانییە‬ ‫براوەکان‪ ،‬بەاڵم نەدراوە بە كاندیدەكانی‬ ‫هەدەپە بۆچی؟‬ ‫میزراكلی‪ :‬بەڵێ وایە هەر جارێک‬ ‫داوا دەکەین بەمەبەستێك ئەنجامى‬ ‫سەرکەوتن نادەنە سەرۆک شارەوانییە‬ ‫براوەکان و ئەم پرسە دوادەخەن‬ ‫دوایی بڵێن ئەمانە تیرۆرستن نابێ‬ ‫شارەوانییەكان وەربگرن و دواییش‬ ‫بمانخەنە زیندانەوەو دووبارە قەیومەكان‬ ‫بسەپێنن‪.‬‬

‫دەسەاڵت‬

‫چاوەڕێی ئەو‬

‫سەرکەوتنەی‬

‫هەدەپە نەبوو‬

‫بۆ دژایەتی کورد‬

‫ئەردۆغان خۆی لە ئەسەد‬ ‫نزیک دەکاتەوە‬ ‫زەمەن‬

‫توركیا بە ئاشکراو نهێنی‬ ‫هەوڵەکانى چڕ کردووەتەوە بۆ‬ ‫نزیکبوونەوە لە بەشار ئەسەد‪.‬‬ ‫ئامانجی گەورەی لەم هەواڵنەی‪،‬‬ ‫شکستهێنانە بە ئەزموونى رۆژئاواى‬ ‫کوردستان‪ .‬بۆ ئەوەش تورکیا‬ ‫دەیەوێت رێککەوتنێکى ‪ ٢١‬ساڵ‬ ‫لەمەوبەری خۆی لەگەڵ سوریا زیندوو‬ ‫بکاتەوە‪ .‬ئەویش رێککەوتننامەی‬ ‫ئەدەنەیە‪.‬‬ ‫بەپێى هەوڵێکى ئاژانسى رۆیتەرز‪،‬‬ ‫ئەردۆغان لەڕێى روسیاو هەروەها‬ ‫لەڕێى میتەوە پەیوەندى بە بەشار‬ ‫ئەسەدەوە کردووە تا کۆتایی بە‬ ‫ناکۆکییەکانیان بهێنن و “بەیەکەوە‬ ‫رێگە لە دروستبوونى هەرێمێکى‬ ‫کوردى لە سوریا بگرن” له‌پێناو‬ ‫رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی كوردیشدا ئاماده‌یی‬ ‫دەربڕیوە دان به‌ شه‌رعیه‌تی به‌شار‬ ‫ئه‌سه‌ددا بنێ وه‌ك سه‌رۆكی سوریا‪.‬‬

‫داواى لە ئەسەد‬ ‫ئەردۆغان‬ ‫کردووە رێککەوتنى (ئەدەنە) کە‬ ‫‌ساڵی ‪ ١٩٩٨‬له‌نێوان سوریاو توركیا‬ ‫ئیمزا كرا‌‪ ،‬کارای بکەنەوە‪ .‬بەپێى‬ ‫رێککەوتنى ئەدەنە‪ ،‬سوپای هەردووال‬ ‫بۆیان هەیە بە قواڵیی زیاتر لە ‪١٠‬‬ ‫کیلۆمەتر بچنە ناو خاکی یەکترەوە‪.‬‬ ‫مەبەست لەو سنووربەزاندنەش‬ ‫لەناوبردنی جواڵنەوەی کوردبووە لە‬ ‫ڕۆژئاواو باكووری كوردستان‪.‬‬ ‫به‌رپرسی‬ ‫موسلیم‬ ‫ساڵح‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌کانى دەرەوەى ته‌ڤگه‌ری‬ ‫دیموكرات (ته‌ڤده‌م) لەمبارەیەوە‬ ‫به‌ “زەمەن”ى راگه‌یاند‪ :‬توركیا‬ ‫په‌یوه‌ندیی ژێربه‌ژێری له‌گه‌ڵ شام‬ ‫ده‌ستپێکردووەو ده‌یه‌وێت رێکكه‌وتنی‬ ‫ئه‌ده‌نه‌ كاری پێ بكرێت تا زیاتر‬ ‫باکوورى سوریا داگیر بکات‪.‬‬ ‫لەوەشکرد‪،‬‬ ‫باسى‬ ‫موسلیم‬ ‫رێککەوتنى ئەدەنە بۆ دژایەتى‬ ‫و لەناوبردنى گەلى کوردە‪ ،‬بۆیە‬ ‫پێیوایە ئەو رێککەوتنەو سەرجەم‬ ‫رێککەوتنەکانى تر کە لە دژى گەلى‬

‫کورد کراون دەبێ هەڵوەشێنرێنەوە‪،‬‬ ‫چونکە مەبەستى تورکیا لە‬ ‫کاراکردنەوەى رێککەوتنى ئەدەنە‬ ‫درێژەپێدانە بە قەیرانى سوریا‪.‬‬ ‫پەیوەندییەکانى‬ ‫بەرپرسى‬ ‫دەرەوەى تەڤدەم ئاشکرایکرد‪،‬‬ ‫زانیارییان هەیە ئەردۆغان بۆ‬ ‫دژایەتی زیاتری رۆژئاواى کوردستان‪،‬‬ ‫پەیوەندى کردووە بە ئەسەدەوە‬ ‫“بەاڵم ئەسەد ئێستا ئامادە نییە‬ ‫پەیوەندییەکانى لەگەڵ تورکیا‬ ‫ئاسایی بکاتەوە‪”.‬‬ ‫ئەردۆغان له‌به‌رده‌م فراكسیۆنی‬ ‫پارته‌كه‌ی له‌ په‌رله‌مانی توركیا‬ ‫به‌شێوه‌یه‌كی‬ ‫ئاشكرایكرد‪،‬‬ ‫ناڕاسته‌وخۆ په‌یوه‌ندییان له‌گه‌ڵ‬ ‫به‌شار ئه‌سه‌د هه‌یەو مەبەستیانە‬ ‫رێککەوتنى ئەدەنە کارا بکەنەوە‌‪.‬‬ ‫تورکیا بۆ نزیکبوونەوەى زیاترى‬ ‫لە رژێمى سوریا سەرەتا لە پەیوەندیە‬ ‫بازرگانییەکانەوە دەستیپێکردووە لەو‬ ‫چوارچێوەیەدا لەماوەى چەند مانگى‬ ‫رابردوودا چەند شاندێکى بازرگانى‬

‫کردووە‬ ‫دیمەشقیان‬ ‫سەردانى‬ ‫بەمەبەستى پەرەپێدانى ئابوورى‪.‬‬ ‫هەر لەوچوارچێوەیەدا تورکیا‬ ‫لەالیەک داواى لە روسیا کردووە‬ ‫نێوەندگیرییان بکات لەگەڵ سوریاو‬

‫سوریا رەتی‬ ‫دەکاتەوە‬

‫لەگەڵ تورکیا‬

‫پەیوەندییەکانی‬ ‫ئاسایی بکاتەوە‬

‫لەالیەکى ترەوە دەستپێشخەرى‬ ‫دەکات تا لەنێوان سوریاو یەکێتى‬ ‫ئەوروپا ببێتە نێوانگیر بۆ ئەوەی‬ ‫دووبارە متمانە بە دەسەاڵتى ئەسەد‬ ‫بدرێتەوە‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌ داواكارییه‌كه‌ی‬ ‫توركیا بۆ كاراكردنه‌وه‌ی رێككه‌وتنی‬ ‫ئه‌ده‌نه‌و لەشکرکێشى بۆ سەر خاکى‬ ‫سوریا‪ ،‬وه‌زاره‌تی به‌رگریی سوریا‬ ‫به‌یاننامه‌یه‌كی باڵوكرده‌وه‌و تیایدا‬ ‫رایگه‌یاندووه‌‪ ،‬سوریا له‌كاتی خۆیدا‬ ‫پابه‌ندی ته‌واوی ماده‌كانی رێككه‌وتنی‬ ‫ئه‌ده‌نه‌ بووه‌‪ ،‬به‌اڵم توركیا له ‌دوای‬ ‫ساڵی‪٢٠١١‬وە رێکكه‌وتنه‌كه‌ پێشێل‬ ‫دەکات ‌و پشتیوانیی له‌ گروپه‌‬ ‫تیرۆرستییه‌كان كردووه‌ له ‌دژی‬ ‫حکومەتی سوریا‪.‬‬ ‫عەبدولكەریم عومەر‪ ،‬ئەندامی‬ ‫سوریای‬ ‫مەدەنی‬ ‫ئەنجومەنی‬ ‫بە‬ ‫(مەسەدە)‬ ‫دیموكراتیك‬ ‫“زەمەن”ی وت‪“ :‬زۆربه‌ی ده‌رگاكان‬ ‫به‌ ڕووی توركیادا داخراون بۆئه‌وه‌ی‬ ‫دژی كورد بووه‌ستێته‌وه‪ ،‬ئێستا‬

‫هاتووه‌ خۆى لە سوریا نزیک‬ ‫دەکاتەوە بۆئەوەى رەوایەتى رژێم‬ ‫بەدەست بهێنێ بۆ ئەو ناوچانەى لە‬ ‫سوریا داگیریکردوون وەک عەفرین و‬ ‫جەرابلوس و باب”‪.‬‬ ‫ئەندامەکەى ئەنجومەنى مەسەدە‬ ‫باس لەوە دەکات‪ ،‬تورکیا ئەگەر‬ ‫پشتیوانى سوریاش بەدەست بهێنێ‬ ‫ناتوانێ بەو ئاسانییە هێرش بکاتە‬ ‫سەر رۆژئاواى کوردستان‪ ،‬ئەوەش بۆ‬ ‫دوو هۆکار دەگەڕێنێتەوە‪ ،‬یەکێکیان‪،‬‬ ‫کورد هاوشێوەى رابردوو نییە ئەوى‬ ‫تریشیان بوونى واڵتانى زلهێزن کە‬ ‫رێگە بەو هێرشانە نادەن‪.‬‬ ‫یەکێکى تر لە داواکارییەکانى‬ ‫ئەردۆغان لە رژێمى بەشار ئەسەد‬ ‫دروستکردنى ناوچەى ئارامە لە‬ ‫سوریا بەمەبەستى رێگریکردن لە‬ ‫دابەشبوونى سوریاو دروستبوونى‬ ‫هاوشێوەى‬ ‫کوردى‬ ‫هەرێمێکى‬ ‫هەرێمى کوردستان‪ ،‬بەاڵم ئەسەد‬ ‫بەفەرمى دروستکردنى ئەو ناوچە‬ ‫ئارامەى لەواڵتەکەیدا رەتکردوەتەوە‪.‬‬


‫ع ��را ق��ی‬ ‫ێ‬

‫‪zamenpress@gmail.com‬‬ ‫ژمارە (‪ )13‬سێشەممە ‪2019/4/9‬‬

‫‪7‬‬

‫په‌رله‌مانی عێراق تۆمەتبارانی گەندەڵی ئاشکرا دەکات‬ ‫زەمەن‬

‫هه‌رچه‌ند‌ه گه‌نده‌ڵی سه‌رتاپای داموده‌زگاكانی‬ ‫عێراقی گرتووەته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم په‌رله‌مانی عێراق‬ ‫به‌هاوكاریی كۆمسیۆنی نه‌زاهه‌‌و ده‌سه‌اڵتی‬ ‫دادوه‌ری‪ ،‬توانیویه‌تی له‌ماوه‌ی چه‌ند ساڵی‬ ‫رابردوودا‪ ،‬لێپیچینه‌وه‌ی یاسایی له‌و به‌رپرسانه‌‬ ‫بكات ك ‌ه تۆمه‌تبار بوون به‌گه‌نده‌ڵی‌و چه‌ندین‬ ‫كه‌سی له‌سه‌ر كار الداوه‌‌و ژماره‌یه‌كی دیكه‌شی‬ ‫ره‌وانه‌ی دادگا كردووه‌‪.‬‬ ‫به‌گوێره‌ی راپۆرته‌كانی رێكخراوی شه‌فافیه‌تی‬ ‫نێوده‌وڵه‌تی‪ ،‬عێراق یه‌كێك ‌ه له‌و واڵتانه‌ی كه‌‬ ‫رێژه‌ی گه‌نده‌ڵی تێیدا له‌ئاستێكی به‌رزدایه‌‌و له‌‬ ‫پله‌كانی یه‌كه‌مدای ‌ه‌‪ .‬به‌هۆی به‌فیڕۆدانی سامانی‬ ‫گشتییه‌و‌ه سااڵن ‌ه عێراق زیاتر ل ‌ه ‪ ٥٠‬ملیار دۆالر‬ ‫زیانی لێده‌كه‌وێ به‌شێوه‌یه‌ك ك ‌ه له‌نێوان سااڵنی‬ ‫‪ ٢٠٠٤‬تا ‪ ٢٠١٤‬زیاتر ل ‌ه ‪ ٧٥٠‬ملیار دۆالر له‌سامانی‬ ‫گشتی به‌فیڕۆ دراوه‌‪.‬‬ ‫به‌پێی ده‌ستووری عێراق‪ ،‬سه‌رۆكوه‌زیران‬ ‫راسته‌وخۆ ده‌سه‌اڵتی له‌سه‌ركارالدانی به‌رپرسانی‬ ‫حكومیی نیی ‌ه له‌كاتی تێوەگالنیان لە گه‌نده‌ڵی‌‪،‬‬ ‫بۆیە پێویست ‌ه دۆسیه‌كه‌ی ره‌وانه‌ی په‌رله‌مان‬ ‫بكرێت‌و دوای متمان ‌ه لێسه‌ندنه‌وه‌ی بدرێت ‌ه دادگا‪.‬‬ ‫له‌هه‌مان كاتدا ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران ده‌سه‌اڵتی‬ ‫لێپێچینه‌وه‌‌و له‌سه‌ركارالدانی وه‌زیر‌و سه‌رۆكی‬ ‫ده‌سته‌‌و پله‌بااڵكانی هه‌ی ‌ه له‌كاتی سەلماندنی‬ ‫گه‌نده‌ڵی له‌كاره‌كانیدا‪ .‬به‌هه‌مان شێو‌ه ده‌سته‌ی‬ ‫نه‌زاه ‌ه ده‌سه‌اڵتی ئه‌وه‌ی هه‌ی ‌ه به‌دواداچوون بكات‬ ‫بۆ دۆسیه‌كانی گه‌نده‌ڵی‌و كه‌یسی تۆمه‌تباران و‬ ‫بیانداتە دادگا‪.‬‬ ‫له‌دوو خولی رابردووی په‌رله‌مانی عێراق‬ ‫چه‌ندین هه‌وڵ دراون بۆ لێپێچینه‌و‌ه له ‌وه‌زیر‌و‬ ‫به‌رپرسانی تۆمەتبار بە گه‌نده‌ڵی‪ ،‬ئه‌نجومه‌نی‬ ‫نوێنه‌ران له‌خولی سێهه‌مدا سێ وه‌زیری‬ ‫له‌سه‌ر دۆسیه‌ی گه‌نده‌ڵی له‌پۆسته‌كانیان دوور‬ ‫خستوه‌ته‌وه‌‪ .‬پێشتریش ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران‬ ‫به‌هۆی ئاشكرابوونی گه‌نده‌ڵی له‌سه‌ری‪ ،‬كه‌یسی‬ ‫(عه‌بدولفالح سودانی) وه‌زیری پێشووتری‬ ‫بازرگانی ره‌وانه‌ی دادگا كرد‌و به‌شێوه‌ی غیاب‬ ‫سزای بۆ ده‌رچوو‪ .‬هه‌روه‌ها سه‌رۆكی كۆمسیۆنی‬ ‫هه‌ڵبژاردنه‌كانیش له‌پۆسته‌كه‌ی دوورخرایه‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌سه‌ر كه‌یسی گه‌نده‌ڵی بڕیاری دادگا بۆ‬ ‫زیندانیكردنی ‪ ٧‬وه‌زیری پێشوو‌و نزیكه‌ی هه‌زار‬ ‫به‌رپرسی ده‌سته‌‌و كه‌سانی پله‌بااڵ ده‌رچووه‌‪.‬‬ ‫به‌اڵم به‌شێكی زۆریان پێش ده‌رچوونی بڕیاری‬ ‫دادگا عێراقیان به‌جێهێشتووه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها به‌هۆی‬ ‫فشاره‌كانه‌و‌ه حه‌یده‌ر عه‌بادی سه‌رۆكوه‌زیرانی‬ ‫پێشووی عێراق (قاسم فه‌هداوی) وه‌زیری‬ ‫كاره‌بای له‌سه‌ر پۆسته‌كه‌ی البرد‪.‬‬ ‫كۆمسیۆنی نه‌زاهه‌ی عێراق ئاماژه‌ی به‌و‌ه داوه‌‪،‬‬ ‫به‌هۆی پشكپشكێنه‌‌و ملمالنێی حزبایه‌تییه‌وه‌‪،‬‬ ‫نه‌توانراو‌ه وه‌كو پێویست لێپێچینه‌وه‌ی یاسایی‬

‫له‌گه‌نده‌ڵكاران بكرێت‪ ،‬بگر‌ه كار گه‌یشتووەت ‌ه ئه‌و‬ ‫راده‌یه‌ی به‌شێك له‌دادو‌هر‌و لێكۆڵیارانی كه‌یسی‬ ‫گه‌نده‌ڵی تووشی كوشتن‌و راوه‌دوونان‌و مه‌ترسی‬ ‫بوونه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌وته‌ی رازی رازی سه‌رۆكی پێشووی‬ ‫به‌دواداچوونی‬ ‫كۆمسیۆنه‌كه‌‪‌ ،‬ئه‌ندامانی‬ ‫كه‌یسه‌كانی گه‌نده‌ڵی ‪ ٣١‬ئه‌ندامی كۆمسیۆنی‬ ‫نه‌زاهه‌‌و ‪ ١٢‬كه‌س ل ‌ه بنه‌ماڵه‌كانیان تیرۆر كراون‪،‬‬ ‫ك ‌ه تۆمه‌تبارانی كه‌یسه‌كانی گه‌نده‌ڵی له‌پشت ئه‌و‬ ‫تیرۆرانه‌وه‌ن‪.‬‬ ‫به‌پێی ئاماره‌كان له‌نێوان سااڵنی ‪ ٢٠١٤‬تا‬ ‫‪ ٢٠١٨‬لیژنه‌ی نه‌زاهه‌ی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران‌و‬ ‫كۆمسیۆنی نه‌زاهه‌‪ ،‬زیاتر ل ‌ه ‪ ١٢‬هه‌زار كه‌یسی‬ ‫گه‌نده‌ڵییان هه‌ڵداوه‌ته‌وه‌‌و ره‌وانه‌ی دادگا‬ ‫تایبه‌تمه‌نده‌كان كراون‪ ،‬ك ‌ه به‌هۆیانه‌و‌ه نزیكه‌ی‬ ‫‪ ١٠٠‬راوێژكار‌و به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی ل ‌ه وه‌زاره‌ته‌‬

‫هەمبانە‬ ‫ئا‪ :‬زەمەن‬

‫ئەزموونی چەندین ساڵە‌و‬ ‫لێهاتووییەكەی نەك تەنها وای‬ ‫كردووە ببێتە جێی سەرنجی الیەنە‬ ‫ناوخۆییەكانی عێراق‪ ،‬بەڵكو لەسەر‬ ‫ئاستی جیهانیش توانا‌و هەوڵەكانی‬ ‫بوونە هۆی دەرهێنانی عێراق لەژێر‬ ‫بەندی حەوتی نەتەوە یەكگرتووەكان‪،‬‬ ‫بۆیە دۆسیەی نوێنەرایەتیكردنی‬ ‫عێراقی درایە دەست لەسەر ئاستی‬ ‫دەرەوە‪.‬‬ ‫محەمەد عەلی حەكیم‪ ،‬وەزیری‬ ‫دەرەوەی عێراق‪ ،‬ساڵی ‪ 1952‬لە‬ ‫شاری نەجەف‌و لە بنەماڵەیەكی‬ ‫ئایینی شیعەمەزهەب لەدایك بووە‪،‬‬ ‫بڕوانامەی بەكالۆریۆسی لەبواری‬ ‫پەروەردە‌و سەرژمێریدا لە زانكۆی‬ ‫موستەنسرییە وەرگرتووە‪ ،‬بەهۆی‬ ‫عێراقی‬ ‫سیاسییەوە‬ ‫كێشەی‬ ‫بەجێهێشتوە‌و بۆ ماوەیەكی دوورودرێژ‬ ‫لەواڵتانی خۆرئاوا نیشتەج ‌ێ بووە‪،‬‬ ‫بڕوانامەی ماستەری لەبواری زانستی‬ ‫تەكنەلۆژیدا لە زانكۆی بێرمنگهام‬ ‫لەبەریتانیا تەواو كردووە‪ ،‬دواتریش لە‬ ‫زانكۆی باشوری كالیفۆرنیا بڕوانامەی‬

‫دكتۆرای لەئیدارەدانی ئەندازیاریدا‬ ‫بەدەستهێناوە‪.‬‬ ‫هەر لەسەرەتای كاركردنیەوە‬ ‫خولیای كاری دبلۆماسی بووە‌و‬ ‫لەدەرەوە پەیوەندیی بەهێزی لەگەڵ‬ ‫نوێنەری واڵتان دروست كردووە‌و‬ ‫بەشداریی دەیان كۆنگرە‌و كۆڕی‬ ‫نێودەوڵەتیی كردووە‪ ،‬ئەزموونی ‪37‬‬ ‫ساڵ كاری دبلۆماسی‌و پەیوەندیی‬ ‫دەرەكی هەیە‪ ،‬بۆیە لەپاش ڕووخانی‬ ‫رژێمی بەعس‪ ،‬وەكو یەكێك‬ ‫لەكەسایەتییە بەهێزەكان بەشداریی‬ ‫لەپرۆسەی سیاسیی عێراقدا كردووە‌و‬ ‫ساڵی ‪ 2003‬وەكو جێگری ئەمینداری‬ ‫گشتیی ئەنجومەنی بەڕێوەبردنی‬ ‫عێراق هەڵبژێردراوە‪.‬‬ ‫لەیەكەم كابینەی حكومیدا بۆ‬ ‫قۆناغی گواستنەوە پۆستی وەزارەتی‬ ‫پالندانانی پ ‌ێ سپێردراوە‪ ،‬دواتریش‬ ‫لەنێوان سااڵنی ‪ 2004‬بۆ ‪2005‬‬ ‫كراوەتە وەزیری پەیوەندییەكان‌و‬ ‫پۆستی وەزیری داراییشی بەوەكالەت‬ ‫بەڕێوە بردووە‪ ،‬لەنێوان سااڵنی ‪2006‬‬ ‫بۆ ‪ 2010‬ئیدارەی چەندین فەرمانگەی‬ ‫عێراقی‬ ‫دەرەوەی‬ ‫وەزارەتی‬ ‫كردووە‌و سەرپەرشتیاری نزیكەی‬ ‫‪ 30‬باڵیۆزخانە‌و كوسنوڵگەریی‬

‫جیاوازه‌كان لێپێچینه‌وه‌یان لەگەڵدا كراوه‌‌و‬ ‫ژماره‌یه‌كیشیان دوای سەلماندنی گه‌نده‌ڵبوونیان‪،‬‬ ‫سزا دراون‪ .‬ئه‌وانه‌شی ك ‌ه له‌عێراق هه‌اڵتوون به‬ ‫غیابی خۆیان‪ ،‬دادگا سزای زیندانیكردنی بۆ‬ ‫ده‌رکردوون‌‪.‬‬ ‫پارێزگارە الدراوەکان‬ ‫له‌سه‌ر ئاستی پارێزگاكانیش په‌رله‌مانی‬ ‫عێراق پارێزگاره‌كانی نه‌ینه‌وا‌و كه‌ركوكی‬ ‫له‌سه‌ر كاره‌كانیان الداوە‪ ،‬هه‌روه‌ها ئه‌نجومه‌نی‬ ‫پارێزگاكانی نه‌ینه‌وا‌و ئه‌نبار‌و دیاله‌‌و نه‌ج ‌هف‌و‬ ‫به‌سره‌ش‪ ،‬پارێزگاره‌كانیان له‌سه‌ر كاره‌كانیان‬ ‫دوورخستۆته‌و‌ه به‌تۆمه‌تی تێوەگالنیان لە‬ ‫گه‌نده‌ڵی‌و خراپ به‌ڕێوه‌بردنی پۆسته‌كانیان‪.‬‬ ‫له‌خولی پێشووی په‌رله‌مانی عێراقدا متمانه‌‬ ‫له‌چه‌ندین وه‌زیر‌و به‌رپرس سه‌نرایه‌وه‌‌و له‌ئاكامی‬ ‫پرۆژ‌ه چاكسازییه‌كه‌ی عه‌بادیشیدا چه‌ندین پۆستی‬

‫بااڵ هه‌ڵوه‌شێنرانه‌وه‌‌و به‌رپرسەكانیان خانه‌نشین‬ ‫كران‪ .‬به‌وته‌ی لیژنه‌ی نه‌زاهه‌ی ئه‌نجومه‌نی‬ ‫نوێنه‌ران‪ ،‬له‌چاو ئه‌وه‌ی كه‌یسه‌كانی گه‌نده‌ڵی‬ ‫ژماره‌یه‌كی ئێجگار زۆرن‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و كه‌سانه‌ی‬ ‫به‌هۆی گه‌نده‌ڵییه‌و‌ه سزا دراون رێژه‌یه‌كی كه‌من‪.‬‬ ‫ئه‌ندامێكی لیژنه‌ی یاسایی لە پەرلەمانی عێراق‬ ‫روونی ده‌كاته‌وه‌‪ ،‬هه‌رچه‌ند‌ه به‌هۆی ملمالنێی‬ ‫تایفی‌و مه‌زهه‌بی‌و پشك پشكێنەوە‌‪ ،‬ئه‌نجومه‌نی‬ ‫نوێنه‌ران وه‌كو پێویست به‌ئه‌ركی سه‌رشانی‬ ‫هه‌ڵنه‌ستاوه‌‪ ،‬به‌اڵم ب ‌ه به‌راورد به‌په‌رله‌مانی‬ ‫كوردستان‪ ،‬كار‌و به‌دواداچوونه‌كان بۆ كه‌یسه‌كانی‬ ‫گه‌نده‌ڵی له‌عێراق باشتر‌ه له‌چاو هه‌رێمی‬ ‫كوردستان‪ .‬چونك ‌ه له‌عێراق تائێستا چه‌ندین‬ ‫كه‌س له‌پۆسته‌كانیان دوور خراونه‌ته‌وه‌‌و ئه‌گه‌ر‬ ‫په‌رله‌مانی ده‌ستكراوه‌بێ ئه‌وا ده‌توانێ كاری باش‬ ‫بكات‪ .‬به‌اڵم له‌هه‌رێمی كوردستان په‌رله‌مان هیچ‬ ‫ده‌سه‌اڵتێكی نیی ‌ه بۆ لێپێچینه‌و‌ه له‌و كه‌سانه‌ی‬ ‫ك ‌ه تۆمه‌تی گه‌نده‌ڵییان ده‌درێت ‌ه پاڵ‪ ،‬یاخود‬ ‫ناتوانێ بانگهێشتی وه‌زیر‌و به‌رپرسانی حكومی‬ ‫بكات‪.‬‬ ‫به‌گوێره‌ی ئامار‌ه نافه‌رمییه‌كان له‌نێوان‬ ‫سااڵنی ‪ ٢٠٠٩‬بۆ ‪ ٢٠١٨‬ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی‬ ‫عێراق بانگهێشتی زیاتر ل ‌ه ‪ ١٠٠‬وه‌زیر‌و سه‌رۆكی‬ ‫ده‌سته‌‌و به‌رپرسی بااڵی سه‌ربازیی‌و ئه‌منی‌و‬ ‫ئیداری كردووه‌‪ ،‬له ‌كۆی بانگهێشتكردنه‌كانیش‬ ‫چه‌ندین كه‌یسیان لێپێچینه‌و‌ه بوون‪ ،‬بێجگه‌‬ ‫له‌وه‌ش لیژنه‌كانی په‌رله‌مانی عێراق سه‌دانجار‬ ‫بانگهێشتی به‌رپرس ‌ه حكومییه‌كانیان كردووه‌‌و‬ ‫به‌دواداچوونیان بۆ كاروباره‌كانیان كردووه‌‪.‬‬ ‫به‌اڵم به‌وته‌ی چاودێرانی سیاسی‪ ،‬به‌شێك له‌و‬ ‫كه‌یسانه‌ی ك ‌ه گومانی گه‌نده‌ڵییان له‌سه‌ره‌‌و‬ ‫پێویست ‌ه به‌رپرسه‌كانیان بانگهێشت بكرێن‪،‬‬ ‫له‌ئه‌نجامی سه‌فه‌قاتی سیاسیدا چاوپۆشییان لێ‬ ‫ده‌كرێت‪.‬‬ ‫سه‌رچاو‌ه رۆژنامه‌وانییه‌كان ئاشكرایان‬ ‫كردووه‌‪ ،‬ئه‌م خوله‌ی ئه‌نجومه‌نی نوێنەرانی‬ ‫عێراق هه‌وڵ ده‌دات لێپێچینه‌و‌ه له‌چه‌ند وه‌زیرێك‬ ‫بكات‪ ،‬به‌تایبه‌ت ك ‌ه هه‌ندێكیان گومانیان‬ ‫له‌سه‌ره‌‪ ،‬ئه‌وانیش وه‌زیره‌كانی گواستنه‌وه‌‌و‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌كان‌و بازرگانی‌و وه‌رزش‌و الوانن‪ ،‬كه‌‬ ‫دوانیان پێشینه‌ی گه‌نده‌ڵییان هه‌یه‌‌و یه‌كێكی‬ ‫دیكه‌شیان ره‌نگ ‌ه یاسای ریشه‌كێشكردنی به‌عس‬ ‫بیگرێته‌وه‌‌و وه‌زیرێكی تریشیان تۆمه‌تی كوشتنی‬ ‫خراوه‌ت ‌ه پاڵ‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌ند‌ه هێشتا كابینه‌كه‌ی عادل‬ ‫عه‌بدولمه‌هدی به‌ته‌واوی پڕ نه‌كراوه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم چاوه‌ڕوان ده‌كرێت له‌ماوه‌یه‌كی نزیكدا‪،‬‬ ‫بانگهێشتنام ‌ه ئاراسته‌ی ئه‌و چوار وه‌زیر‌ه بكرێت‬ ‫بۆ په‌رله‌مان‪ ،‬هه‌تا به‌دواداچوونی بۆ كه‌یسه‌كانیان‬ ‫بكرێت‪ ،‬بێجگ ‌ه له‌وه‌ش عه‌بدولمه‌هدی په‌رله‌مان‌و‬ ‫ده‌سته‌ی نه‌زاهه‌ی ده‌ستكراو‌ه كردوه‌‪ ،‬بۆ‬ ‫به‌دواداچوونی هه‌ر كه‌یسێك ك ‌ه په‌یوه‌ندیی‬ ‫به‌گه‌نده‌ڵییه‌و‌ه هه‌بێت‪.‬‬

‫دبلۆماتكارێكی بە ویقار‬

‫عێراق بووە لەواڵتانی ئەوروپا‪ ،‬هەتا‬ ‫بەهۆی لێهاتووییەكەی ساڵی ‪2010‬‬ ‫وەكو نوێنەری عێراق لە نەتەوە‬ ‫یەكگرتووەكان لە جنێف دەستنیشان‬ ‫كراوە‪ ،‬ساڵی ‪2013‬ش بووەتە نوێنەری‬ ‫هەمیشەیی عێراق لەبارەگای سەرەكیی‬ ‫نەتەوە یەكگرتووەكان لە نیویۆرك‪،‬‬ ‫ساڵی ‪ 2017‬لەالیەن سكرتێری‬ ‫گشتیی نەتەوە یەكگرتووەكانەوە‬ ‫وەكو جێگری سكرتێری گشتی‌و‬

‫ئەمینداری لیژنەی جێبەجێكردنی‬ ‫ئابووریی‌و كۆمەاڵیەتیی رێكخراوەكە‬ ‫دەستنیشان كراوە‪ ،‬كە یەكەم‬ ‫دبلۆماتكاری عێراقی‌و عەرەبییە ئەو‬ ‫پۆستەی وەرگرتبێت‪.‬‬ ‫لەوەی‬ ‫بێجگە‬ ‫حەكیم‬ ‫دبلۆماتكارێكی بەویقار‌و لێوەشاوەیە‪،‬‬ ‫لەهەمان كاتدا ئەكادیمییەكی شارەزا‌و‬ ‫بەتواناشە‪ ،‬بەو هۆیەشەوە لەچەندین‬ ‫زانكۆی ئەمریكی‌و خۆرئاوایی‬

‫وەكو وانەبێژ كاری كردووە‌و‬ ‫سەرپەرشتیاری دەیان توێژینەوەی‬ ‫بووە‪،‬‬ ‫ئەكادیمیش‬ ‫زانستی‌و‬ ‫بەهۆی توانا لەرادەبەدەرەكانیشی‬ ‫لەبواری دبلۆماسیدا‪ ،‬ساڵی ‪2015‬‬ ‫لەالیەن واڵتانی ئەندامی رێكخراوی‬ ‫نەتەوە یەكگرتووەكانەوە وەكو‬ ‫سەرۆكی رێپێدراوی كۆبوونەوەكانی‬ ‫رێككەوتننامەی‬ ‫پێداچوونەوەی‬ ‫قەدەغەكردنی باڵوبوونەوەی چەكی‬ ‫ناوەكی هەڵبژێردراوە‪.‬‬ ‫حەكیم كە لەدەیەی شەشەمی‬ ‫تەمەنیدایە‪ ،‬توانایەكی باشی‬ ‫هەیە لەبواری دانوستان‌و گفتوگۆ‬ ‫پەیوەندییەكی‬ ‫دبلۆماسییەكاندا‌و‬ ‫بەهێزیشی لەگەڵ واڵتانی خۆرئاوا‌و‬ ‫عەرەبی‌و ناوچەی خۆرهەاڵتی‬ ‫ناوەڕاستدا هەیە‪ ،‬بۆیە سەرۆكایەتیی‬ ‫دەیان شاند‌و نێردەی عێراقی كردووە‬ ‫لەگفتوگۆ‌و دانوستانە هەرێمایەتی‌و‬ ‫هەربۆیە‬ ‫نێودەوڵەتییەكاندا‪،‬‬ ‫لەكابینەكەی عادل عەبدولمەهدیدا‬ ‫بۆ پۆستی وەزیری دەرەوەی عێراق‬ ‫كاندید كرا‌و رۆژی ‪25‬ی ئۆكتۆبەری‬ ‫ساڵی ‪ ،2018‬لەالیەن ئەنجومەنی‬ ‫نوێنەرانی عێراقەوە متمانەی‬ ‫پێبەخشرا‪.‬‬

‫هەرجارەو نووسەرێک دەینووسێت‬

‫ﮐﻮرد ﻟﻪ ﻋﯿﺮاق‬ ‫‪٧‬‬

‫شوان داودی‬

‫سوپاس بۆ بەڕێز عەبادی‬ ‫لەماوەی چوار ساڵی پەرلەمانتاریم لە‬ ‫خولی سێیەمی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق‪،‬‬ ‫واتا لەسەردەمی حكومەتەكەی حەیدەر‬ ‫عەبادی‪ ،‬بەدرێژایی ئەو چوار ساڵە بۆ‬ ‫یەك رۆژیش لەگەڵ سیاسەتەكانی عەبادی‬ ‫هاوڕا نەبووم‪ ،‬بەڵكو دژایەتیشم دەكرد‪،‬‬ ‫چی لە رێگەی لیژنە پەرلەمانیەكەمەوە‬ ‫چی لە دانیشتنەكانی پەرلەماندا چی لەڕێی‬ ‫راگەیاندنەوە‪ ،‬دەنگم بۆ لێسەندنەوەی متمانە‬ ‫لە دوو وەزیرو سەرۆكی دەستەیەك لە‬ ‫حكومەتەكەی دا‪ ،‬خوازیاری ئەوەش بووم‬ ‫متمانە لە خودی عەبادی وەربگیرێتەوە‪،‬‬ ‫لە كۆتاییەكانی مانگی ئاداری ئەمساڵدا‬ ‫دوای ئەوەی لە حكومەت دووركەوتۆتەوە‪،‬‬ ‫لە دوو دیداری جیاوازدا لە هەردوو كەناڵی‬ ‫“دجلە و‪”NRT‬ـدا كۆمەڵێك پرسی گرنگی‬ ‫ورووژاند‪ ،‬چ سەبارەت بە هەرێمی كوردستان‬ ‫و چ سەبارەت بە ریفرادۆم و چ سەبارەت بە‬ ‫كەركوك‪ ،‬ئەم پرسانەش هەمووی پەیوەستن‬ ‫بە كۆمەاڵنی خەڵكی كوردستان و كوردانی‬ ‫ناوچە جێناكۆكەكان‪.‬‬ ‫یەكەمیان لە كەناڵی “دجلە” باسی‬ ‫لەو رێككەوتنە كرد كە لەنێوان حكومەتی‬ ‫عێراق و سەرۆكایەتی هەرێم بە سەرپەرشتی‬ ‫ئەمریكییەكان كرا‪ ،‬كە تیایدا لەسەر ئەوە‬ ‫رێككەوتن بەرامبەر بە (‪ )430‬ملیۆن دۆالر‬ ‫بۆ هێزی پێشمەرگە لەالیەن ئەمریكییەكانەوە‬ ‫كورد بەشداری ئازادكردنی موسڵ بكات و‬ ‫دوای ئازادكردنیشی هێزەكانی پێشمەرگە‬ ‫سەرجەمیان بگەڕێنەوە بۆ سنوورەكانی‬ ‫(‪ )2014‬واتا پێش هاتنی داعش و داگیركردنی‬ ‫ئەو ناوچانە‪.‬‬ ‫هەر لە كەناڵی “دجلە” سەبارەت بە‬ ‫رووداوەكانی (‪)16‬ی ئۆكتۆبەر جەختی لەسەر‬ ‫ئەوە كردەوە‪ ،‬كە هیچ رێككەوتنێك لەگەڵ‬ ‫یەكێتی نەكراوە‪ ،‬بەپێچەوانەوە بۆ كشانەوەی‬ ‫پێشمەرگە رێككەوتن لەگەڵ پارتیدا هەبووە‪،‬‬ ‫وە وتی ئەوەی بەشێك لە یەكێتی كردیان‬ ‫رێگریكردن بووە لە خوێنڕشتن‪ ،‬وەجەختی‬ ‫لەوە كردەوە كە یەكێتی كاتێك ئاگاداربۆتەوە‬ ‫هیچ رێگایەكی تری لەبەردەمدا نەماوە‪.‬‬ ‫لە كەناڵی (‪)NRT‬یش پرسێكی‬ ‫لەوانی پێشتر مەترسیداری ورووژاند‪ ،‬ئەویش‬ ‫ئەوەبوو كە وتی من واتا (عەبادی) رێگربووم‬ ‫لەبەردەم دابەشكردنی هەرێم ئەویش دوای‬ ‫ئەوەی هەرێم بڕیاری ریفراندۆمی دا‪ ،‬هەریەك‬ ‫لە ئێران و توركیا داوایان لێكردم كە بانگیان‬ ‫بكەم بۆ هاوكاریكردنی عێراق بۆ رێگریكردن‬ ‫لە ریفراندۆم بەو بیانووە هەرێم دابەش‬ ‫بكەن‪( ،‬عەبادی) لە دیدارەكەدا بە تەحەداوە‬ ‫جەختی لەسەر ئەوە كردەوە ئەو قبووڵی‬ ‫نەبووە هەرێم دابەشبكرێت‪.‬‬ ‫بە حوكمی ئەوەی خۆم لە بەغدا بووم و‬ ‫ئاگاداری زۆرێك لە پرسە سیاسییەكان بووم‬ ‫هەموو قسەكانی عەبادی لەو دوو دیدارە‬ ‫بەداخەوە دەیڵێم راستن! ‪.‬‬ ‫لەدوای دیدارەكەی كەناڵی “دجلە”‬ ‫بارەگای بارزانی وەاڵمێكیان دایەوەو دواتر‬ ‫خۆیان لەو وەاڵمە بێبەری كرد‪.‬‬ ‫لەدوای دیدارەكەی (‪ )NRT‬یەوە‬ ‫چاوەڕێم پارتی یان یەكێتی یان هەر‬ ‫حیزبێكی تر وەاڵمێكی بدەنەوە‪ ،‬بڵێن‬ ‫وانییە‪ ..‬بەداخەوە خۆیان لێ كەڕكرد!‬ ‫بەوپێیەی بەرهەمی خەباتی دەیان‬ ‫ساڵەی كورد لە هەر چوار پارچەكەی‬ ‫كوردستان قەوارەی هەرێمی كوردستانە‪،‬‬ ‫ئەو قەوارەیەش لەالیەن هێزە كوردییەكانەوە‬ ‫بێ باكانە خراوەتە بەر هەڕەشەی لەتبوون‬ ‫و هەڵوەشانەوە‪ ،‬عەبادی رێگری كردووەو‬ ‫پاراستوویەتی‪ ،‬بۆیە ئێمەی كورد ئێستا‬ ‫قەرزاری ئەو پیاوەین‪ ..‬دەبێت سوپاسگوزاری‬ ‫بین‪.‬‬


‫��خ�ر�هە�ڵا ت��ی ��اوەڕا�س‬ ‫�‬ ‫ۆ‬ ‫ت‬ ‫ن‬

‫‪8‬‬

‫‪zamenpress@gmail.com‬‬ ‫ژمارە (‪ )13‬سێشەممە ‪2019/4/9‬‬

‫تره‌مپ بودجه‌ی پێشمه‌رگه که‌م ده‌کاته‌وه‬ ‫ئا‪ :‬زەمەن‬

‫به‌پێی ڕاپۆرتێک که ماڵپه‌ڕی‬ ‫ئه‌لمۆنیته‌ر به پشتبه‌ستن به پرۆگرامی‬ ‫بودجه‌ی ساڵی داهاتووی وه‌زاره‌تی‬ ‫به‌رگری ئه‌مه‌ریکا (پنتاگۆن) ئاماده‌ی‬ ‫کردووه‪ ،‬هاوکاریه‌کانی ئه‌مه‌ریکا بۆ هیزی‬ ‫پێشمه‌رگه گۆڕانی به‌سه‌ردا دێت‪.‬‬ ‫پالنی بودجه‌ی وه‌زاره‌تی به‌رگری‬ ‫ئه‌مه‌ریکا بۆ ساڵی تازه شتێکی‬ ‫دڵته‌نگکه‌ری تێدایه سه‌باره‌ت به هاوکاری‬ ‫هێزی پێشمه‌رگه‌ی کوردستان‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫به‌هۆی ئه‌وه‌ی ئیداره‌ی تره‌مپ بڕیاریداوه‬ ‫که ئه‌و بڕه پاره‌یه‌ی بۆ هاوکاری‬ ‫پێشمه‌رگه ته‌رخانکرابوو بکات به نیوه‪.‬‬ ‫وه‌ک به‌شێک له هاوکاری بۆ‬ ‫به‌رزکردنه‌وه‌ی توانای هێزی پێشمه‌رگه‬ ‫له ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی داعش‪ ،‬وه‌زاره‌تی‬ ‫به‌رگری ئه‌مه‌ریکا سااڵنه بڕی ‪ ٢٩٠‬ملیۆن‬ ‫دۆالری ته‌رخانکردبوو‪ ،‬که هاوکاریه‌که‬ ‫تایبه‌ت بوو به مووچه‌ی مانگانەو‬ ‫سوته‌مه‌نی و هاوکاری لۆجستی و خۆراک‬ ‫بۆ ‪ ١٢‬لیوای هێزی پێشمه‌رگه‪.‬‬ ‫ئامانجی ئیداره‌ی تره‌مپ له‬ ‫که‌مکردنه‌وه‌ی بودجه‌که زیاتر هاندانی‬

‫دیمەنێک لە کۆبونەوەی بارزانی لەگەڵ وەفدێکی ئەمریکا‬

‫حکومه‌تی عێراقه له پابه‌ندبوون به‬ ‫هاوکاری هێزی پێشمه‌رگه‪ ،‬ئه‌وه جگه‬ ‫له‌و فاکته‌ره‌ی که شه‌ڕی داعش کۆتایی‬ ‫هاتووەو ئه‌مه‌ریکا چیدی به پێویستی‬ ‫نابینێت له‌و یارمه‌تیدانه به‌رده‌وام بێت‪.‬‬ ‫دوای ئه‌وه‌ی په‌رله‌مانی عێراق بودجه‌ی‬ ‫واڵتی بۆ ساڵی نوێ په‌سه‌ندکردو بڕێکی‬

‫ئه‌و بودجه‌یه تایبه‌ت کراوه به یارمه‌تی‬ ‫هێزی پێشمه‌رگه‪ ،‬ئه‌مه‌ش به‌شێک بوو‬ ‫له‌و په‌یوه‌ندیه‌ی که له‌نێوان حکومه‌تی‬ ‫هه‌رێم و حکومه‌تی ناوه‌ندی له چه‌ند‬ ‫مانگی ڕابردوودا به‌ره‌وپێشچوونی‬ ‫به‌خۆیه‌وه بینیبوو‪.‬‬ ‫دوای ڕیفراندۆمه‌که‌ی کوردستان و‬

‫دروستبوونی دڕدۆنگی له‌نێوان هه‌رێم‌و‬ ‫به‌غداد‪ ،‬پنتاگۆن بۆ ماوه‌یه‌کی کاتی‬ ‫هاوکاریه‌که‌ی بۆ هێزی پێشمه‌رگه راگرت‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌ئێستادا جگه له‌وه‌ی هاوکاریه‌که‬ ‫به‌رده‌وام ده‌بێت (ب ‌ه بڕێک که نیوه‌ی‬ ‫هاوکاریه‌که‌ی جارانه)‪ ،‬له‌هه‌مان کاتدا‬ ‫ئه‌مه‌ریکا خۆشحاڵی خۆی ناشارێته‌وه‬

‫به‌وه‌ی له بودجه‌ی عێراقدا مووچه‌ی هه‌رێم‬ ‫دابین کراوه که به‌شێکی بۆ پێشمه‌رگه‌یه‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌نده به فه‌رمی و له مه‌یداندا‬ ‫‌جەنگی داعش کۆتایی هاتووه‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌مه‌ریکا ستایشی هێزی پێشمه‌رگه ده‌کات‬ ‫له رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی شانه نوستووه‌کانی‬ ‫داعش و پاراستنی پارێزگاکانی هه‌رێمی‬ ‫کوردستان و ڕێگریکردن له جوڵه‌ی ئه‌و‬ ‫شانانه بۆ نواندنی هه‌ر جۆره چاالکیه‌ک‪.‬‬ ‫جاران که هه‌رێمی کوردستان پێی‬ ‫له‌سه‌ر جێگیرکردنی بڕی له سه‌دا ‪١٧‬‬ ‫له بودجه‌ی عێراق و ته‌رخانکردنی بۆ‬ ‫هه‌رێمی کوردستان داده‌گرت‪ ،‬وا پێده‌چێت‬ ‫که له ئێستادا زیاتر پراگماتیانه مامه‌ڵه‬ ‫بکات و به‌و بڕه‌ی که له بودجه‌ی عێراقدا‬ ‫بڕیاری لەسه‌ر دراوه رازی بێت‪ ،‬جگه‬ ‫له‌و یارمه‌تیه‌ش که لەالیه‌ن پنتاگۆنه‌وه‬ ‫به‌رده‌وام ده‌بێت‪.‬‬ ‫وته‌بێژی پنتاگۆن رایگه‌یاند‪“ :‬داعش‬ ‫ده‌وڵه‌ته‌که‌ی نه‌ماوه‪ ،‬به‌اڵم شانه‌کانیان‬ ‫چاالکیه‌کانیان ده‌گۆڕن به چاالکی‬ ‫نهێنی‌و دوور نییه به‌ره‌و باکووری عێراق‬ ‫بجوڵێن‪ .‬هێزی پێشمه‌رگەو چاالکیه‌کانی‬ ‫دژی داعش به هاوکاری له‌گه‌ڵ هێزه‬ ‫عێراقیه‌کاندا ده‌توانێت ڕۆڵێکی کارای‬ ‫هه‌بێت له کۆنترۆڵکردنی چاالکیه‌کانی‬

‫داعشدا”‪.‬‬ ‫سه‌ربازیانه‌ی‬ ‫پسپۆڕه‬ ‫ئه‌و‬ ‫چاودێری بارودۆخی مه‌یدانی ده‌که‌ن‪،‬‬ ‫زۆر به دیاریکراویش الیه‌نی کوردی‬ ‫که‌مکردنه‌وه‌ی ئه‌و هاوکاریانه‌ی ئه‌مه‌ریکا‬ ‫بۆ نیوه به خاڵێکی دڵخۆشه‌رو هانده‌ر‬ ‫نازانن له ڕه‌وتی به‌ره‌وپێشچوونی هێزو‬ ‫توانای پێشمه‌رگه له ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی‬ ‫مه‌ترسیه‌کان له‌ناویشیاندا مه‌ترسی‬ ‫داعش‪.‬‬ ‫پشتیوانی ئه‌مه‌ریکا بۆ هێزی‬ ‫پێشمه‌رگه جگه له‌وه‌ی بۆ به‌رزکردنه‌وه‌ی‬ ‫توانای هێزی پێشمه‌رگه بوو له‬ ‫دژایه‌تیکردنی داعش‪ ،‬له هه‌مان کاتدا بۆ‬ ‫نه‌هێشتنی دابه‌شبوونی ناوخۆیی هێزه‬ ‫عێراقیه‌کان بوو‪ ،‬چونکه ئه‌مه‌ریکا هانی‬ ‫حکومه‌تی کوردستانی ده‌دا لیواکانی‬ ‫هێزی پێشمه‌رگه یه‌کبخه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫بتوانن تواناکانیان بگه‌یەننه ئاستی‬ ‫توانای سوپایه‌کی به‌هێزو پێگه‌یشتوو‪.‬‬ ‫ئێستا ڕه‌نگه ئه‌و که‌مکردنه‌وه‌‌ی هاوکاریه‬ ‫ببێته له‌مپه‌رێک له‌ڕێگه‌ی یه‌کگرتنی هێزی‬ ‫پێشمه‌رگەو فاکته‌رێکی هانده‌ر نه‌بێت‬ ‫به‌وه‌ی بتوانن شانبەشانی سوپای عێراق‬ ‫شه‌ڕ بکه‌ن‪.‬‬ ‫سەرچاوە‪ :‬ئەلمۆنیتەر‬

‫لـــیـــبـــیـــا لـــه‌نـــاو گـــێـــژاودا‬ ‫‪BBC NEWS‬‬ ‫له‌کاتێکدا هێزه نه‌یاره‌کانی حکومه‌ت‬ ‫له خۆرهه‌اڵتی واڵته‌وه که به‌ناوی‬ ‫“سوپای نیشتیمانی لیبیا” و له‌ژێر‬ ‫فه‌رمانده‌یی جه‌نه‌ڕال خه‌لیفه حه‌فته‌ر‬ ‫ده‌یانه‌وێت ڕووه‌و ته‌رابلوسی پایته‌ختی‬ ‫لیبیا بکشێن‪ ،‬هێزه کاریگه‌ره‌کانی جیهان‬ ‫له‌سه‌رووی هه‌موویانه‌وه ڕێکخراوی نه‌ته‌وه‬ ‫یه‌کگرتووه‌کان و کۆمه‌ڵه‌ی واڵتانی ‪ ،٧‬که‬ ‫واڵته ده‌وڵه‌مه‌نده‌کانی جیهانن سه‌رکۆنه‌ی‬ ‫سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ی شه‌ڕ ده‌که‌ن له لیبیا‪.‬‬ ‫حه‌فته‌ر فه‌رمانی داوه‌ته هێزه‌که‌ی‬ ‫ڕووهو پایته‌خت بکشێن‪ ،‬به‌اڵم هێزه‬ ‫کاریگه‌ره نێوده‌وڵه‌تیه‌کان هه‌وڵه‌کانی‬ ‫خه‌لیفه حه‌فته‌ر بۆ کۆنترۆڵکردنی‬ ‫پایته‌خت ڕه‌تده‌كه‌نه‌وه‪ ،‬چونکه ئه‌و‬ ‫حکومه‌ته‌ی ئێستا له ته‌رابلوسی‬ ‫پایته‌خت حوکم ده‌کات خاوه‌ن‬ ‫پشتیوانیه‌کی نێوده‌وڵه‌تیه له‌سه‌رووی‬ ‫هه‌موویه‌وه ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی نه‌ته‌وه‬ ‫یه‌کگرتووه‌کان حکومه‌ته‌که‌ی ته‌رابلوس‬ ‫به‌ڕه‌سمی و وه‌ک حکومه‌تی شه‌رعی واڵت‬ ‫ده‌ناسێت و پشتگیری ده‌کات‪.‬‬ ‫له‌گه‌ڵ جوڵه‌ی هێزه‌کانی حه‌فته‌ر‬ ‫ڕووه‌و پایته‌خت‪ ،‬هێزه‌کانی سه‌ر به‬ ‫نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان که‌وتنه ئاماده‌باشی‬ ‫تونده‌وه‪ .‬ئه‌وه‌ی ئێستا له لیبیا ڕووده‌دات‬ ‫لێکه‌وته‌ی ملمالنێی خوێناوی نه‌بڕاوه‌ی‬ ‫لیبیایه که له‌گه‌ڵ که‌وتنی قه‌زافی و‬ ‫کوژرانی له ساڵی ‪٢٠١١‬وه توندتربۆته‌وه‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ی قه‌یرانه‌که‌ی قوڵتر کرده‌وەو‬ ‫جارێکی دیکه لیبیای هێنایه‌وه ناو بایه‌خی‬ ‫میدیای جیهانی‪ ،‬فه‌رمانی خه‌لیفه حه‌فته‌ر‬ ‫بوو بۆ جوڵه‌ی هێزه‌کانی ڕووەو پایته‌خت‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ش له‌کاتێکدا بوو که سکرتێری‬ ‫گشتی نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان ئه‌نتۆنیۆ‬ ‫گۆتێرس له ته‌رابلوس بوو بۆ تاوتوێکردنی‬ ‫قه‌یرانه‌که‪.‬‬ ‫ڕۆژی هه‌ینی‪ ،‬جه‌نه‌راڵ حه‌فته‌ر له شاری‬ ‫به‌نگازی له‌گه‌ڵ سکرتێری گشتی نه‌ته‌وه‬ ‫یه‌کگرتووه‌کان قسه‌ی کردبوو و پێی وتبوو‬ ‫که ئه‌وان هێزه‌کانی خۆیان ناوه‌ستێنن‬ ‫تا ئه‌وکاته‌ی “تیرۆریزم تێکده‌شکێنن”‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ش له‌کاتێکدا بووه که ته‌نیا ڕۆژێک‬ ‫پێشتر هێزه‌کانی “سوپای نیشتیمانی‬ ‫لیبیا”ی سه‌ر به خه‌لیفه حه‌فته‌ر شاری‬ ‫غه‌ریان یان کۆنترۆڵ کردووه‪ ،‬که ته‌نیا ‪١٠٠‬‬ ‫کیلۆمه‌تر له پایته‌خته‌وه دووره‪.‬‬ ‫هه‌واڵ باڵوبۆته‌وه که هێزه‌‬ ‫نه‌یاره‌کانی حکومه‌ت فڕۆکه‌خانه‌ی‬ ‫پایته‌ختیان گرتووه‪ ،‬به‌اڵم هه‌واڵه‌که‬ ‫پشتڕاستنه‌کراوه‌ته‌وه‪ ،‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا‬ ‫دانیشتووانی شاری میسراته به ئاژانسی‬ ‫ڕۆیته‌رزیان ڕاگه‌یاندووه ک ‌ه ئه‌وان هێزو‬

‫مانگی ‪١٢‬ی ساڵی پار ئه‌و‬ ‫هاوپه‌یمانێتیه‌ی میلیشیایانه پێکهات و‬ ‫له ڕاگه‌یاندنی دروستبوونه‌که‌ی هێزه‌کانی‬ ‫به‌شدار له‌و هاوپه‌یمانێتیه واژۆیان کردووه‬ ‫که‪ :‬ئه‌وان لەژێر فه‌رمانی حکومه‌تی‬ ‫هاوپه‌یمانی نیشتیمانیدا کارده‌که‌ن‪،‬‬ ‫به‌رپرسی پاراستنی ئاسایشی پایته‌خت‬ ‫ده‌بن‪ ،‬نێرده دیپلۆماسیه‌کان ده‌پارێزن‬ ‫و هاوکاری ده‌سه‌اڵتی دادوه‌ری ده‌بن‬ ‫له ده‌ستگیرکردن و راپێچکردنی ئه‌و‬ ‫که‌سانه‌ی دادگا داوایان ده‌کات‪.‬‬

‫قەیرانی لیبیا بەردەوامە‬

‫گروپی چه‌کداری خۆیان دروستکردووهو‬ ‫ناردوویانه بۆ ئه‌وه‌ی پایته‌خت بپارێزن‪.‬‬ ‫گروپه چه‌کداره‌کانی هاوپه‌یمانی حکومه‌ت‬ ‫کۆمه‌ڵێک چه‌کداری سه‌ر به “سوپای‬ ‫نیشتیمانی لیبیا” که جه‌نه‌راڵ خه‌لیفه‬ ‫حه‌فته‌ر سه‌رۆکایه‌تیان ده‌کات ب ‌ه دیل‬ ‫گرتووه‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ی شه‌ڕه‌که‌ی برده ئاستێکی‬ ‫مه‌ترسیداره‌وه‪ ،‬کۆنترۆڵکردنی باشووری‬ ‫لیبیاو کێڵگه نه‌وتیه‌کانی بوو له‌الیه‌ن‬ ‫هێزه‌کانی سه‌ر به حه‌فته‌ره‌وه‪.‬‬ ‫سکرتێری نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان لیبیای‬ ‫جێهێشت به‌بێ ئه‌وه‌ی بتوانێت بگاته‬ ‫ئه‌نجامێکی دڵخۆشکه‌ر‪ ،‬بۆیه له تویتێکدا‬ ‫نووسیویه‌تی “به داخ‌و که‌سه‌ره‌وه لیبیام‬ ‫جێهێشتووه” به‌اڵم هێشتا له هه‌وڵه‌کانی‬ ‫به‌رده‌وام ده‌بێت و هێشتا هیوایه‌ک هه‌ر‬ ‫هه‌یه بۆ دوورخستنه‌وه‌ی شه‌ڕ له پایته‌خت‪.‬‬ ‫دوابه‌دوای ئه‌وه‌ش گروپی واڵتانی ‪٧‬‬ ‫ڕایگه‌یاند که “به توندی کرداری سه‌ربازی‬ ‫و شه‌ڕ له لیبیا ڕه‌تده‌کاته‌وهو سه‌رکۆنه‌ی‬ ‫ده‌کات”‪ ،‬له‌هه‌مان کاتدا پشتگیری‬ ‫هه‌وڵه‌کانی نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان ده‌کات‬ ‫بۆ ئه‌نجامدانی هه‌ڵبژاردنه‌کان و داوا له‬ ‫خه‌ڵکی لیبیا ده‌کات پشتگیری و هاوکاری‬ ‫هه‌وڵه‌کان بکه‌ن بۆ “سه‌قامگیری له لیبیا”‪.‬‬ ‫نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان نیگه‌رانی خۆی‬ ‫سه‌باره‌ت به دۆخی لیبیا ناشارێته‌وه‪.‬‬ ‫ڕۆژی هه‌ینی‪ ،‬لە ئه‌نجومه‌نی ئاسایش‪،‬‬ ‫کۆبوونه‌وه‌یه‌کی داخراو کراو پاشان‬

‫باڵیۆزی ئه‌ڵمانیا له نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان‬ ‫کریستۆڤ هویسگن رایگه‌یاند‪ ،‬که‬ ‫ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن داوا ده‌که‌ن “سوپای‬ ‫نیشتیمانی لیبیا جوڵه سه‌ربازیه‌کانی‬ ‫خۆی بوه‌ستێنێت‪ ،‬چونکه ڕێگای‬ ‫سه‌ربازی چاره‌سه‌ری کێشه‌که ناکات‪”.‬‬ ‫هاوشان به‌وه‌ش قسه‌که‌ری حکومه‌تی‬ ‫ڕوسیا ڕایگه‌یاند که کرملین پشتگیری‬ ‫پێشڕه‌ویه‌کانی هێزه‌کانی حه‌فته‌ر ناکات‬ ‫و روسیا له‌گه‌ڵ چاره‌سه‌ردایه به ڕێگای‬ ‫سیاسی ئاشتیانه‪.‬‬ ‫بڕیاره له کۆتایی ئه‌م مانگه‌دا له‬ ‫لیبیا کۆنفرانسێک بۆ دۆزینه‌وه‌ی قه‌یرانی‬ ‫چه‌ندین ساڵه‌ی واڵت ساز بکرێت‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌نده هێزه‌کانی حه‌فته‌ر له‬ ‫باشوره‌وه تاڕاده‌یه‌ک به‌خت یاوه‌ریان‬ ‫بووەو توانیویانه به ئاراسته‌ی ته‌رابلوس‬ ‫پێشڕه‌وی بکه‌ن‪ ،‬به‌اڵم له خۆرئاواوه‬ ‫به‌ریان پێگیراوه‪.‬‬ ‫حه‌فته‌ر له سه‌روبه‌ندی “شۆڕشی‬ ‫لیبیا” گه‌ڕایه‌وه واڵت و ورده‌ورده بوو‬ ‫به که‌سێکی دیارو به‌هێزترین سه‌رکرده‌ی‬ ‫سه‌ربازی له واڵتێکدا که سیخناخه به‬ ‫هێزی میلیشیایی‪ .‬سه‌ره‌ڕای نیگه‌رانی‬ ‫نێوده‌وڵه‌تی سه‌باره‌ت به جوڵه‌کانی‬ ‫حه‌فته‌ر‪ ،‬به‌اڵم له‌الیه‌ن هه‌ندێک یاریکه‌ری‬ ‫سیاسی به‌هێزی ده‌ره‌وه‌ی لیبیا له بابه‌ت‬ ‫میسرو ئیماراته‌وه هاوکاری و پشتیوانی‬ ‫ده‌کرێت‪.‬‬ ‫به‌یه‌کداچوونی به‌رژه‌وه‌ندی چه‌ندان‬

‫هێزی ناوخۆو ده‌ره‌وه وایکردووه جار‬ ‫لەدوای جار هه‌وڵه‌کان بۆ بنیادنانی‬ ‫ئاشتی له لیبیا شکست بخوات‪ ،‬پێده‌چێت‬ ‫هه‌وڵه‌کانی ڕۆژی هه‌ینی سکرتێری نه‌ته‌وه‬ ‫یه‌کگرتووه‌کانیش یه‌کێکی تر بێت له‬ ‫زنجیره‌ی ئه‌و هه‌وڵه شکستخواردووانه‪.‬‬ ‫خه‌لیفه حه‌فته‌ر کێیه‌؟‬ ‫به‌رپرسێکی سه‌ربازی لیبیایه‪،‬‬ ‫هاوکاری موعه‌مه‌ر قه‌زافی کرد له هاتنه‬ ‫سه‌ر حوکم له ساڵی ‪ ١٩٦٩‬و پاشان‬ ‫به‌هۆی ناکۆکیه‌وه واڵتی ڕووەو ئه‌مه‌ریکا‬ ‫جێهێشت‪ .‬له‌گه‌ڵ سه‌رهه‌ڵدانی ناڕە‌زایه‌تی‬ ‫چه‌کداری دژی قه‌زافی له ساڵی ‪٢٠١١‬‬ ‫گه‌ڕایه‌وه واڵت و بوو به فه‌رمانده‌یه‌کی‬ ‫هه‌ڵگه‌ڕاوه‌کان‪ .‬مانگی دیسه‌مبه‌ری‬ ‫ڕابردوو له کۆنفرانسێکدا چاوی به‬ ‫سه‌رۆک وه‌زیرانی لیبیا فایز ئه‌لسیراج‬ ‫که‌وت‪ ،‬به‌اڵم ڕه‌تیکرده‌وه بچێته وتووێژی‬ ‫فه‌رمیه‌وه له‌گه‌ڵیدا‪ .‬هه‌فته‌ی رابردوو‬ ‫سه‌ردانی سعودیه‌ی کرد‪ ،‬شا سه‌لمان و‬ ‫شازاده‌ی جێنشین موحه‌مه‌د بن سه‌لمانی‬ ‫بینی‪.‬‬ ‫کێ دژی کێ شه‌ڕ ده‌کات له لیبیادا؟‬ ‫له‌ناو ته‌رابلوس حکومه‌تێکی‬ ‫هاوپه‌یمانی نیشتیمانی هه‌یه که‬ ‫له‌الیه‌ن نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان و‬ ‫هێزه کاریگه‌ره‌کانی جیهانه‌وه وه‌ک‬ ‫حکومه‌تی شه‌رعی واڵت ده‌ناسرێت و‬

‫پشتگیری ده‌کرێت‪ .‬ئه‌م حکومه‌ته له‬ ‫مانگی ئاداری ‪ ٢٠١٦‬پێکهاتووەو فایز‬ ‫ئه‌لسیراج سه‌رۆکایه‌تی ده‌کات و بۆ‬ ‫پاراستنی حکومه‌ته‌کەو سه‌قامگیری و‬ ‫ئاسایشی ته‌رابلوس‪ ،‬پشتی به کۆمه‌ڵێک‬ ‫میلیشیا به‌ستووه‪ ،‬که ڕۆڵی هێزه‌کانی‬ ‫ئاسایش ده‌بینن و کاریان پاراستنی‬ ‫داموده‌زگاکانی حکومه‌ت و پاراستنی‬ ‫ئه‌و جێگایانه‌یه که حکومه‌ت تیایاندا‬ ‫بااڵده‌سته‪ .‬له به‌رامبه‌ردا کۆمه‌ڵێک‬ ‫میلیشیای تر شه‌ڕی حکومه‌تی ته‌رابلوس‬ ‫ده‌که‌ن‪ ،‬که به‌شێکیان هێزی ئیسالمی‬ ‫توندڕه‌وو هه‌ندێکیشیان سه‌ر به داعشن‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها “سوپای نیشتیمانی لیبیا” که‬ ‫جه‌نه‌راڵ خه‌لیفه حه‌فته‌ر سه‌رۆکایه‌تیان‬ ‫ده‌کات‪ .‬حه‌فته‌ر دیارترین نه‌یاری‬ ‫حکومه‌ته‌که‌ی ته‌رابلوسه لەهه‌مان‬ ‫کاتیشدا به دوژمنی سه‌رسه‌ختی هێزو‬ ‫میلیشیا ئیسالمیه‌کانیش ناسراوه‪.‬‬ ‫هێزه‌کانی پاراستنی لیبیا‬ ‫ئه‌م هاوپه‌یمانێتیه کاریگه‌رترین‬ ‫میلیشیاکانی ناو ته‌رابلوسی پایته‌خت‬ ‫له‌خۆده‌گرێت و ساڵی ‪ ٢٠١٨‬پێکهاتووه‬ ‫که پشتگیری حکومه‌تی هاوپه‌یمانی‬ ‫نیشتیمانی ده‌که‌ن و بریتین له‪،‬‬ ‫شۆڕشگێڕانی لیبیا‪ ،‬لیوای نه‌واسی‪ ،‬هێزی‬ ‫ڕێگریکردن و چوونه‌ناوه‌وه‌ی هاوبه‌ش‬ ‫میحوه‌ری ئه‌بو سه‌لیم و میلیشیای باب‬ ‫تاجورا‪.‬‬

‫هێزه‌کانی ڕێگریکردنی تایبه‌ت‬ ‫ئه‌م هێزانه سه‌ر به وه‌زاره‌تی ناوخۆی‬ ‫حکومه‌تی هاوپه‌یمانی نیشتیمانین‬ ‫و مشتومڕی زۆریان له‌سه‌ره‪ .‬پێشتر‬ ‫دوو ڕۆژنامه‌نووسیان بۆ ماوه‌ی دوو‬ ‫مانگ ده‌ستبه‌سه‌ر کردبوو و ئه‌م‬ ‫هێزانه له‌الیه‌ن ڕێکخراوی لێبوردنی‬ ‫نێوده‌وڵه‌تیه‌وه به‌هۆی تێوه‌گالنیان له‬ ‫پێشێلکاری مافه‌کانی مرۆڤ ڕه‌خنه‌یان‬ ‫ئاراسته‌کراوەو به‌ڵگه‌یان له‌سه‌رە که‬ ‫به‌بێ فه‌رمانی دادگا خه‌ڵکیان ده‌ستگیر‬ ‫کردووه‪ .‬کاری سه‌ره‌کی ئه‌م هێزانه‬ ‫رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی تاوان و بازرگانیکردن‬ ‫به ماده هۆشبه‌ره‌کان بوو‪ ،‬به‌اڵم پاشتر‬ ‫کاره‌کانیان فراوان بوو و گرتنی که‌سانی‬ ‫سه‌ر به داعشیشی گرته‌وه‪.‬‬ ‫له پاڵ ئه‌مانه‌دا‪ ،‬چه‌ند هێزو میلیشیای‬ ‫تر هه‌ن وه‌کو لیوای به‌قه‌ره‪ ،‬که سه‌رۆک‬ ‫وه‌زیران هه‌ڵیوه‌شاندۆته‌وه که‌چی هێشتا‬ ‫چاالکن‪ ،‬فه‌یله‌قی سه‌اڵح به‌رکی‪ ،‬که‬ ‫په‌یوه‌ندی هه‌یه به لیوای فه‌جری لیبیا که‬ ‫الیه‌نگری “ئه‌نجومه‌نی گشتی نیشتیمانی‪-‬‬ ‫په‌رله‌مان‪ -‬که ئیسالمیه‌کان تیایدا‬ ‫بااڵده‌ستن‪ ،‬لیوای حه‌وت له ته‌رهونه که‬ ‫له شاری ته‌رهونه‌ی باشوری خۆرهه‌اڵتی‬ ‫پایته‌ختەو لیوای حه‌لبوس که له شاری‬ ‫میسراته‌یەو ئه‌وانیش ده‌ستی تۆمه‌تیان‬ ‫بۆ درێژ ده‌کرێت سه‌باره‌ت به کرده‌وه‌ی‬ ‫پێشێلکاری مافه‌کانی مرۆڤ‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌نده نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان و‬ ‫هیزه سه‌ره‌کیه نێوده‌وڵه‌تیه‌کان پشتگیری‬ ‫حکومه‌تی ته‌رابلوس ده‌که‌ن و له‬ ‫هه‌وڵی دروستکردنی ڕێککه‌وتننامه‌یه‌کی‬ ‫گشتگیردان بۆ ئاشتی له لیبیا‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫به‌هۆی پێکدادانی ئه‌و هه‌موو به‌رژه‌وه‌ندیه‬ ‫جیاوازەو ده‌ستتێوه‌ردانی ده‌ره‌کی و‬ ‫بوونی ژماره‌یه‌کی زۆر له هێزی میلیشیا‪،‬‬ ‫هه‌موو ئاماژه‌کان واینیشان ده‌ده‌ن که‬ ‫سه‌قامگیری له لیبیا کارێکی ئاسان نابێت‬ ‫و گێژاوی لیبیا له‌ناو ئه‌و هه‌موو چه‌کدارو‬ ‫گروپ و ده‌ستانه‌دا هێوربوونه‌وه‌ی‬ ‫ئه‌گه‌ر له کورت ماوه‌دا ئه‌سته‌م بێت له‬ ‫درێژ ماوه‌شدا ڕه‌نج و نیه‌ت و هاوکاری‬ ‫نێوده‌وڵه‌تی زۆری ده‌وێت‪.‬‬


‫‪zamenpress@gmail.com‬‬ ‫ژمارە (‪ )13‬سێشەممە ‪2019/4/9‬‬

‫ن�� ێ ��ودەو �ڵ�ە ت��ی‬

‫ژماردنه‌وه‌ی ده‌نگه‌کان‬ ‫له ئه‌سته‌نبوڵ چی ده‌گۆڕێت؟‬ ‫ئا‪ :‬زەمەن‬

‫گه‌وره‌شاره‌کانی‬ ‫له‌ده‌ستدانی‬ ‫ئه‌سته‌نبوڵ و ئه‌نکارا له‌ هه‌ڵبژاردنی‬ ‫شاره‌وانیه‌کاندا شۆکێکه ئه‌ردۆگان‌و‬ ‫یاوه‌رانی له ئاکه‌په نازانن چۆن‬ ‫مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵدا بکه‌ن‪ .‬یه‌که‌مجار‬ ‫باڵویان کرده‌وه که ئه‌وان‬ ‫بردوویانه‌ته‌وه‪ ،‬دوواتر جه‌هه‌په‬ ‫رایگه‌یاند ئه‌وان بردوویانه‌ته‌وه‪،‬‬ ‫پاشتر ئه‌نجامه‌کان به قازانجی‬ ‫جه‌هه‌په شکایه‌وه‪ .‬له ئێستادا‬ ‫مشتومڕێک هاتۆته‌وه ئاراوه سه‌باره‬ ‫به ئه‌نجامه‌کانی ئه‌سته‌نبوڵ‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫وایکرد بۆردی هه‌ڵبژاردنه‌کان بڕیاری‬ ‫ژماردنه‌وه‌ی ده‌نگه‌کان بدات‪ .‬دووای‬ ‫ئه‌وه‌ی پارتی داد و گه‌شه‌پێدان‬ ‫تانه‌ی له ئه‌نجامه‌کانی ئه‌سته‌نبوڵ‬ ‫دا‪ ،‬بۆردی هه‌ڵبژرادنه‌کان ئه‌و‬ ‫بڕیاره‌ی دا‪ .‬سه‌ره‌رای ناڕه‌زایی پارتی‬ ‫کۆماریخوازی گه‌ل ‪ -‬جه‌هه‌په‪ -‬به‌اڵم‬ ‫ده‌نگه‌کان ده‌ژمێردرێنه‌وه‪ ،‬له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌وه‌شدا جه‌هه‌په مۆراڵیان به‌رزەو‬ ‫پێیان وایه ژماردنه‌وه‌ی ده‌نگه‌کان‬ ‫ده‌ره‌نجامه‌که ناگۆڕێت‪.‬‬ ‫ژماردنه‌وه‌که له هه‌شت گه‌ڕه‌کی‬ ‫ئه‌سته‌نبوڵ ده‌کرێته‌وه که ناکۆکی و‬ ‫کیشه له‌سه‌ر ئه‌نجامه‌کانی هه‌یه‪.‬‬ ‫ئۆپۆزیسیۆنی سه‌ره‌کی به‬ ‫ژماره‌یه‌کی تاڕاده‌یه‌ک که‌م له‬ ‫ئه‌سته‌نبوڵ له‌پێش ئاکه‌په‌وه بوو‪،‬‬ ‫به‌اڵم له هه‌ندێک ناوچه‌ی ئه‌سته‌نبوڵ‬ ‫مشتومڕێک له‌سه‌ر جۆری ده‌نگدان و‬ ‫ڕه‌واییه‌که‌ی دروست بوو که سه‌رۆکی‬ ‫بۆردی بااڵی هه‌ڵبژاردنه‌کان سه‌عدی‬ ‫گوڤه‌نی ناچار کرد بڕیاری بۆرده‌که‬ ‫به دوباره ژماردنه‌وه‌ی ده‌نگه‌کانی‬ ‫ئه‌و گه‌ڕه‌که ڕابگه‌یه‌نێت‪.‬‬ ‫گوڤه‌ن به ڕۆژنامه‌نووسانی‬ ‫ڕاگه‌یاند که ژماردنه‌وه‌که زیاتر‬

‫فۆکه‌س ده‌خاته سه‌ر ئه‌و ده‌نگانه‌ی‬ ‫هه‌ژمار نه‌کراون‪ ،‬هه‌روه‌ها وتی که‬ ‫بڕیاری ژماردنه‌وه‌ی ده‌نگه‌کان له‬ ‫ناوچه‌یه‌ک یان له گه‌ڕه‌کێک و شارێک‬ ‫بڕیارێکی بێپێشینه نییه‪ ،‬پێشتریش‬ ‫له هه‌ڵبژاردنه‌کانی تردا دوباره‬ ‫ژماردنه‌وه کراوه له هه‌ندێک جێگا‪.‬‬ ‫پارتی‬ ‫به‌ربژێری‬ ‫به‌اڵم‬ ‫کۆماریخوازی گه‌ل ‪ -‬جه‌هه‌په ‪-‬‬ ‫ئیکره‌م ئیمام ئۆغڵو داوای له بۆردی‬ ‫هه‌ڵبژاردنه‌کان کرد وه‌کو سه‌رۆکی‬ ‫شاره‌وانی ئه‌سته‌نبوڵ بیناسێنێت‪.‬‬ ‫به‌ربژێره‌که‌ی جه‌هه‌په که خۆی‬ ‫به براوه ده‌زانێت و خه‌ڵکانێکی‬ ‫زۆر و ته‌نانه‌ت میدیای جیهانیش به‬ ‫براوه‌ی ده‌زانێت که‌مێک نیگه‌رانه له‌و‬ ‫کێشانه‌ی له‌سه‌ر ئه‌نجامه‌کان هاتۆته‬ ‫ئاراوه‪ ،‬بۆیه زوو تایتڵی که‌سیی خۆی‬ ‫له تۆڕی کۆمه‌اڵیه‌تی تویته‌ر گۆڕی‬ ‫بۆ ‘سه‌رۆکی شاره‌وانی ئه‌سته‌نبوڵ’‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها دیسان به ئه‌ته‌کێتی‬ ‫سه‌رۆکی شاره‌وانیه‌وه چه‌پکێک‬ ‫گوڵی له‌سه‌ر گۆڕی ئه‌تاتورک دانا‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها وتیشی که ڕه‌نگه گۆڕانی‬ ‫زۆر که‌م له ده‌نگه‌کاندا ڕووبدات به‌اڵم‬ ‫ده‌ره‌نجامه‌کان ناگۆڕێت‪.‬‬ ‫ڕۆژی دووشه‌‌ممه‌ی رابردوو‪،‬‬ ‫ئاژانسی ئه‌نادۆڵ که ده‌وڵه‌ت‬ ‫به‌ڕێوه‌ی ده‌بات ئه‌نجامه‌کانی‬ ‫باڵوکرده‌وه و به‌پێی ئه‌و ئه‌نجامانه‬ ‫پارتی داد و گه‌شه‌پێدان له شاره‬ ‫سه‌ره‌کیه‌کانی ئه‌سته‌نبوڵ و ئه‌نکارا‬ ‫و ئیزمیر دۆڕاندی‪.‬‬ ‫ئاکه‌په له ئێستادا وه‌ک پڵینگێک‬ ‫برینداره‪ ،‬له الیه‌که‌وه به‌شی زۆری‬ ‫گوله‌نیه‌کان و بزاڤی خزمه‌ت که‬ ‫ڕه‌وتێکی ڕیفۆرمیستی به‌هێزن‬ ‫له تورکیادا دژین‪ ،‬ئه‌ردۆگانیش‬ ‫له‌وه‌ی‬ ‫نه‌کردووه‬ ‫ته‌خسیری‬ ‫هه‌زارانیان بخاته زیندانه‌وه‪ .‬جه‌هه‌په‬ ‫دژیه‌تی و هه‌ده‌په‌ش له یاریه‌کی‬

‫زیره‌کانه‌دا به‌وه‌ی له‌ شاره گه‌وره‌کان‬ ‫به‌ربژێریان دانه‌نا و بوونه هۆکار له‬ ‫شکسته‌که‌ی ئاکه‌په و سه‌رکه‌وتنی‬ ‫به‌ربژێره‌کانی جه‌هه‌په‪ ،‬گورزێکی‬ ‫توندیان له ئه‌ردۆگان دا که ژانه‌که‌ی‬ ‫پێده‌چێت سااڵنێکی زۆر به‌رده‌وام‬ ‫بێت‪ .‬ئه‌ردۆگان هه‌زاران ئه‌ندامی‬ ‫هه‌ده‌په‌ی خستۆته زیندانه‌وه و‬ ‫کێشه‌ی کورد له تورکیا که هه‌ده‌په‌‬ ‫له‌ناو شاره‌کاندا نوێنه‌رایه‌تی ده‌کات‬ ‫به‌ره‌و ئاقارێک بردووه که زۆر دووره‬ ‫له‌و کاته‌ی خه‌ڵک هیوایه‌کی زۆری‬ ‫به‌وه بوو ووتووێژه‌کانی ئاشتی ده‌ست‬ ‫پێبکات‪ .‬بۆیه داوای ژماردنه‌وه‌ی‬ ‫ده‌نگه‌کان له‌الیه‌ن ئاکه‌په‌وه ده‌کرێت‬ ‫وه‌ک ده‌ره‌نجامی ئه‌و دۆرانه سه‌یر‬ ‫بکرێت‪ .‬ئه‌ردۆگان هه‌ست ده‌کات‬ ‫هه‌مووان پشتیان تێکردووه‪ .‬ئه‌گه‌ر‬ ‫ده‌رئه‌نجامی ئه‌سته‌نبوڵ گۆڕانیشی‬ ‫به‌سه‌ردا بێت ‪ -‬که پێناچێت‬ ‫به‌سه‌ریدا بێت ‪ -‬هێشتا به‌و هه‌موو‬ ‫نه‌یاره‌وه ئاکه‌په له هه‌ڵبژاردنه‌کانی‬ ‫داهاتوودا توانای ده‌ربازبوونی نییه‪.‬‬ ‫هه‌ده‌په جۆرێک لێکتێگه‌یشتنی‬ ‫جه‌هه‌په‌دا‬ ‫له‌گه‌ڵ‬ ‫نافه‌رمیان‬ ‫گه‌اڵڵه‌کرد‪ ،‬ئه‌وه‌ش به پێی ڕێسای‬ ‫‘دوژمنی دوژمنم‪ ،‬دۆستمه’‪ ،‬بۆیه‬ ‫له ئه‌سته‌نبوڵ و ئه‌نکارا به‌ربژێریان‬ ‫پێشکه‌ش نه‌کرد‪ ،‬ئه‌وه‌ش به زیانی‬ ‫ئاکه‌په شکایه‌وه که به‌شێکی‬ ‫زۆری ده‌نگه‌کان بۆ به‌ربژێره‌که‌ی‬ ‫جه‌هه‌په چوو‪ .‬دیاره هه‌ده‌په که‬ ‫هه‌ڵقواڵوی واقیعی تورکیایه و له‌ناو‬ ‫کێشه‌وملمالنێکانی ئه‌و واڵته‌دا‬ ‫نه‌شونمای کردووه به‌باشی جه‌هه‌په‬ ‫ده‌ناسێت‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وان سیاسه‌ت‬ ‫ده‌که‌ن بۆیه نایانه‌وێت بۆ خستنی‬ ‫ئه‌ردۆگان‪ ،‬که له ئێستادا به‬ ‫له‌مپه‌ری گه‌وره‌ی به‌رده‌م دیموکراسی‬ ‫و به‌رده‌م به‌ڕه‌وپێشچوونی دۆزی‬ ‫خۆیانی ده‌بینن‪ ،‬هیچ ده‌رفه‌تێک‬

‫له‌ده‌ست بده‌ن‪.‬‬ ‫ئێستا سێ ڕۆژ دانراوه بۆ‬ ‫پارته‌کان تاکو تانه‌کانی خۆیان‬ ‫پێشکه‌ش بکه‌ن‪ ،‬ڕۆژی چوارشه‌ممه‬ ‫دوواهه‌مین ڕۆژه‪.‬‬ ‫داتا نافه‌رمیه‌کانی ئاژانسی‬ ‫که‬ ‫واینیشانده‌دا‬ ‫ئه‌نادۆڵ‬ ‫به‌ربژێره‌که‌ی جه‌هه‌په به ڕێژه‌یه‌کی‬ ‫به‌ربژێره‌که‌ی‬ ‫له‌پێش‬ ‫که‌م‬ ‫ئاکه‌په‌وه‌یه‪ ،‬به‌شێوه‌یه‌ک که ئیکرام‬ ‫ئیمام ئۆغڵو له سه‌دا ‪٤٨.٨‬ی‬ ‫ده‌نگه‌کان و بین عه‌لی یه‌ڵدرم له‬ ‫سه‌دا ‪٤٨.٥‬ی ده‌نگه‌کانی به‌ده‌ست‬ ‫هێناوه‪ .‬له ئه‌نکارا‪ ،‬داتا نافه‌رمیه‌کان‬ ‫ئه‌نجامی له سه‌دا ‪ ٥٠.٩‬بۆ مه‌نسور‬ ‫یاڤاز به‌ربژێری جه‌هه‌په و له سه‌دا‬ ‫‪ ٤٧.٢‬بۆ مەهمه‌ت ئۆزهاسکی‬ ‫به‌ربژێری ئاکه‌په‪ .‬له سێهه‌مین‬ ‫گه‌ورهشاری تورکیاش له ئیزمیر‪،‬‬ ‫به‌ربژێره‌که‌ی جه‌هه‌په موسته‌فا‬ ‫تونج سۆیار به ڕێژه‌ی له سه‌دا ‪٥٨‬‬ ‫به‌رانبه‌ر به‌ربژێره‌که‌ی ئاکه‌په نیهاد‬ ‫زه‌یبه‌کچی به ڕێژه‌ی له سه‌دا ‪٣٨.٥‬‬ ‫براوه‌یه‪.‬‬ ‫له ئه‌سته‌نبوڵ ‪ ٣١،١٣٦‬سندوقی‬ ‫ده‌نگدان هه‌بووه‪ ،‬به‌اڵم ژماردنه‌وه‌ی‬ ‫ده‌نگه‌کان ته‌نیا ئه‌و سندوقانه‬ ‫ده‌گرێته‌وه که تانه‌یان له‌سه‌ر‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬تانه‌دان له سندوقیش ده‌بێت‬ ‫له‌ناو ڕێوشوێن و به‌هانه‌ی یاسایی‌و‬ ‫ته‌کنیکی مه‌عقولدا بێت‪ ،‬بۆیه‬ ‫ژماره‌ی ئه‌و سندوقانه‌ی ده‌نگه‌کانیان‬ ‫ده‌ژمێردرێته‌وه سنوورداره‪ ،‬هه‌ر‬ ‫له‌به‌ر ئه‌وه‌شه پێناچێت گۆڕانێکی‬ ‫دراماتیکی له ئه‌نجامه‌کاندا ڕووبدات‪.‬‬ ‫چاودێرانی‬ ‫ئێستا‬ ‫ئه‌وه‌ی‬ ‫نێوده‌وڵه‌تی و ناوخۆ‪ ،‬میدیای جیهانی‬ ‫و ناوخۆ و هێزه ڕکابه‌ره‌کانی ئاکه‌په‬ ‫ده‌یانه‌وێت ئه‌وه‌یه که حکومه‌ت ڕێز‬ ‫له ئه‌‌نجامی ده‌نگدانه‌که و پاشان‬ ‫ژماردنه‌وه‌که بگرێت‪.‬‬

‫‪9‬‬ ‫سه‌ردانه‌که‌ی عه‌بدومله‌هدی بۆ‬ ‫ئێران زیاتر له په‌یوه‌ندیه‌کی بازرگانی‬

‫ئاودێر حه‌کیم‬

‫په‌یوه‌ندی ئێران و عێراق جگه له ره‌هه‌نده جیۆپۆلیتیکیه‌که‌ی‪ ،‬که جۆرێک‬ ‫له لێکتێگه‌یشتن له‌الیه‌ن هه‌ردووالوه ده‌کاته پێداویستیه‌ک که ده‌بێت وه‌ک‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندی ده‌وڵه‌ت له‌به‌رچاوی بگرن‪ ،‬به‌اڵم قواڵییه ئاینییه‌که‌ی که دوو‬ ‫واڵتی دراوسێن و له هه‌ردووکیان زۆرینه‌ی دانیشتووان سه‌ر به مه‌زهه‌بی‬ ‫شیعه‌ن‪ .‬به‌دیدی زۆرکه‌س وه‌ک دوو هاوبه‌شی ستراتیژییان لێهاتووه‪ ،‬که نه‬ ‫به‌یه‌که‌وه هه‌ڵده‌که‌ن به‌ته‌واوی و نه‌به‌بێ یه‌کتریش هه‌ڵده‌که‌ن‪.‬‬ ‫سه‌ردانه‌که‌ی عه‌بدولمه‌هدی بۆ بره‌ودان به په‌یوه‌ندیه‌کانه‪ ،‬هه‌ردووالش‬ ‫هه‌م عه‌بدولمه‌هدی و هه‌م حه‌سه‌ن ڕۆحانی سه‌رۆک کۆمار هه‌مان شتیان وت‪،‬‬ ‫ته‌نانه‌ت عه‌بدولمه‌هدی وتی‪“ :‬عێراق بۆ سه‌قامگیری و ئاشتی هه‌وڵده‌دات‪،‬‬ ‫ده‌مانه‌وێت سه‌رده‌می شه‌ڕ کۆتایی بێت‪ ،‬ئێمه په‌یوه‌ندیه‌کی مێژووییمان‬ ‫هه‌یەو به‌یه‌که‌وه رووبه‌ڕووی مه‌ترسیه‌کان ده‌بینه‌وە”‪.‬‬ ‫ئێستا دوای ئه‌وه‌ی عێراق به دۆخێکی تاڕاده‌یه‌ک سه‌قامگیردا تێده‌په‌ڕێت‪،‬‬ ‫مه‌ترسی داعش نه‌ماوەو حکومه‌تێک دوای هه‌ڵبژاردنێکی پڕ کێشه‌و‬ ‫مشتومڕاوی به لێکتێگه‌یشتنی الیه‌نه ناوخۆیی و ئه‌کته‌ره ده‌ره‌کیه‌کان‬ ‫پێکهاتووه‪ ،‬ئاماژه‌کان بۆ ئه‌وه ده‌چن که په‌یوه‌ندیه‌کانی ئێران و عێراق‬ ‫باشتر ده‌بن‪.‬‬ ‫به‌اڵم له‌پشت په‌رده‌وه سیناریۆی دیکه هه‌ن‪ .‬ئێران خۆی به خاوه‌ن‬ ‫ماف ده‌زانێت له عێراقدا‪ ،‬هه‌م بەهۆی دراوسێیه‌تی و به‌هۆی مه‌زهه‌بگه‌رایی‬ ‫و به‌هۆی ئه‌و په‌یوه‌ندیه سنووری و ئابووری ئاڵوگۆڕه‌وه‌ی له‌نێوان هه‌ردوو‬ ‫واڵتدا هه‌یه ده‌یه‌وێت هانی عێراق بدات ده‌ستی ئه‌مه‌ریکا له عێراقدا کورتتر‬ ‫بکرێته‌وه‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ی زیاتر ئاماژه‌ی بۆکرا له‌الیه‌ن حه‌سه‌ن ڕۆحانیه‌وه ئەو ئاسانکاریه‬ ‫بوو‪ ،‬که ئێران له‌مه‌وال له مه‌سه‌له‌ی سه‌ردانی هاواڵتیانی عێراقیدا بۆ ئێران‬ ‫ده‌یکات به‌شێوه‌یه‌ک که ئیتر پاره‌ی ڤیزایان لێ وه‌رناگرن‪ ،‬لەهه‌مان کاتدا‬ ‫جه‌ختی کرده‌وه له‌سه‌ر بابه‌تی هه‌نارده‌کردنی وزه‌ی کاره‌باو په‌ره‌پێدان و‬ ‫دامه‌زراندنی تۆڕی کاره‌باو بۆری هێڵی ئاسن و بۆری غاز‪.‬‬ ‫رۆحانی زیاتر په‌یوه‌ندیه‌کانی عێراق و ئێرانی له گۆشه‌نیگایه‌کی ئابووری‬ ‫و بازرگانیه‌وه وێنا کرد‪ ،‬تا ئه‌و جێگایه‌ی بابه‌تی ئاڵوگۆڕی بازرگانی به چڕی‬ ‫هێنایه به‌رباس و وتی‪“ :‬له چه‌ند مانگی تردا ئاستی ئاڵوگۆڕی بازرگانی‬ ‫ده‌به‌ینه سه‌ره‌وەو رێککه‌وتن له‌سه‌ر کردنه‌وه‌ی سێ شاری پیشه‌سازی له‬ ‫عێراقدا ده‌که‌ین”‪ .‬له‌و سێ شاره پیشه‌سازیه یه‌کێکیان له هه‌رێمی کوردستاندا‬ ‫ده‌بێت و به ئه‌گه‌ری زۆریش له پارێزگای سلێمانیدا ده‌بێت‪.‬‬ ‫چیرۆکی سه‌ردانه‌که‌ی عه‌بدولمه‌هدی بۆ الی ئایه‌توڵاڵ خامنه‌یی زیاتر‬ ‫ڕه‌‌هه‌ندی سیاسی به‌سه‌ریدا زاڵ بوو‪ .‬ئه‌جێندای دانیشتنه‌که سه‌ره‌ڕای‬ ‫جه‌ختکردنه‌وه له مه‌سه‌له‌ی په‌یوه‌ندی مێژوویی و تێکه‌اڵوی کۆمه‌اڵیه‌تی و‬ ‫ئایینی هه‌ردوو واڵت‪ ،‬به‌‌اڵم بابه‌تی هێزه‌کانی ئه‌مه‌ریکاو ئاماده‌یی سیاسی و‬ ‫سه‌ربازی ئه‌مه‌ریکا له عێراق زۆرتر سه‌رنجی خرایه سه‌ر‪.‬‬ ‫رابه‌ری کۆماری ئیسالمی ئێران‪ ،‬عه‌لی خامنه‌یی له قسه‌کانیدا له‌گه‌ڵ‬ ‫عه‌بدولمه‌هدی وتی‪“ :‬ئه‌مه‌ریکا له هه‌ر جێگایه‌ک بێت کێشه‌و ئاژاوه دروست‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬ئێستا شه‌ڕی داعش نه‌ماوه هیچ هۆیه‌ک نییه ئه‌مه‌ریکیه‌کان له‬ ‫عێراقدا ئاماده‌ییان هه‌بێت‪ ،‬داواتان لێده‌که‌م ده‌ریان بکه‌ن”‪ .‬عه‌بدولمه‌هدی له‬ ‫قسه‌کانیدا به‌ڵێنێکی کۆنکریتی نه‌دا‪ ،‬به‌ڵکو به‌شێوه‌یه‌کی زیاتر دیپلۆماسیانه‬ ‫وتی‪“ :‬عێراق دژی ئێران ناوه‌ستێته‌وەو پابه‌ند نابێت به‌و گه‌مارۆیه‌ی خراوه‌ته‬ ‫سه‌ر ئێران‪ ،‬نابێته به‌شێک له‌و گوشارانه‌ی ئه‌مه‌ریکاو کۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تی‬ ‫ده‌یخه‌نه سه‌ر ئێران”‪.‬‬ ‫له‌دوای ئه‌وه‌ی که داعش و خه‌الفه‌ته‌که‌ی کۆتاییان پێهێنرا به‌هێواشی‬ ‫چه‌ند ئاراسته‌یه‌کی پرۆئێرانی له‌ناو عێراقداو به‌دیاریکراوی له په‌رله‌مانی‬ ‫عێراقدا‪ ،‬که له دوا هه‌ڵبژاردندا کۆمه‌ڵێک ئه‌ندامی هاوپه‌یمانی فه‌تح زیاتر‬ ‫نوێنه‌رایه‌تی ئه‌و ئاراسته‌یه ده‌کات له‌الیه‌ک و له‌الیه‌کی تر ڕه‌وتی سه‌در که‬ ‫به مه‌یله دژه ئه‌مریکاییه‌که‌ی ناسراوه خه‌ریکن جۆرێک له دید گه‌الڵه ده‌که‌ن‬ ‫سه‌باره‌ت به الوازکردن و نه‌هێشتنی پێگه‌ی ئه‌مه‌ریکا له عێراق‪ .‬بۆ ئه‌و‬ ‫هه‌واڵنه پشتگیریه‌کی ده‌ستووری هه‌یه که له به‌ندی یه‌کی ماده‌ی پێنجی‬ ‫ده‌ستووری عێراقدا جه‌خت کراوه‌ته‌ سه‌ر سه‌روه‌ری عێراق و به‌رپرسیارێتی‬ ‫سوپای عێراق له پاراستنی ئاسایشی واڵته‌که‪.‬‬ ‫خاڵێکی تر که میدیا که‌متر سه‌رنجی خسته سه‌ری‪ ،‬مه‌سه‌له‌ی‬ ‫نێوانگیریه‌که‌ی عێراقه بۆ سعودیەو ئێران‪ ،‬چونکه عه‌بدولمه‌هدی و‬ ‫حکومه‌ته‌که‌ی به‌هۆی بوونی ژماره‌یه‌کی زۆری سوننه له عێراقداو به‌شداری‬ ‫ئه‌وان له حکومه‌ت و په‌رله‌مان ده‌ترسێت خراپی په‌یوه‌ندی ئێران و سعودیه‬ ‫به زیان بۆ ئاسایشی عێراق بشکێته‌وه‪ .‬هه‌ر ئه‌وه‌ش وایکردووه سه‌رۆک‬ ‫وه‌زیرانی عێراق عادل عه‌بدولمه‌هدی جوڵه‌ دیپلۆماسیه‌که‌ی دوای تاران رووەو‬ ‫ریاز بێت‪.‬‬


‫ئ��ا��بووری و زو�ە‬

‫‪10‬‬

‫‪zamenpress@gmail.com‬‬ ‫ژمارە (‪ )13‬سێشەممە ‪2019/4/9‬‬

‫ژێرخانی سیستمی كارەبا لە هەرێمی كوردستان‬

‫قۆناغی پاش رووخانی رژێم تا یەكگرتنەوەی ئیدارە‬

‫ئەندازیار ئومێد ئەحمەد سەعید‬ ‫شارەزا لە ئیشپێكردن‌و كۆنرتۆڵی‬ ‫سیستمی كارەبای هەرێم‬ ‫بەشی پێنجەم‬ ‫لە نیسانی ‪ 2003‬رژێمی بەعس لە‬ ‫عێراق رووخا‪ ،‬لەگەڵ ئەوەی ماوەی‬ ‫جەنگ كەمبوو‪ ،‬بەاڵم تەواوی پارێزگاكانی‬ ‫عێراقی گرتەوە‪ ،‬جگە لە هەرێمی‬ ‫كوردستان‪.‬‬ ‫بەجۆرێك ژێرخانی ئابووری‪ ،‬زۆربەی‬ ‫دامەزراوەكان‪ ،‬تەالر‌و باڵەخانەكان‪،‬‬ ‫تۆڕەكانی پەیوەندی‌و گەیاندن‪ ،‬تۆڕەكانی‬ ‫كارەبا‌و ئاو‌و خزمەتگوزارییەكان‪،‬‬ ‫پرد‌و شوێنە گرنگەكان زیانی‬ ‫گەورەیان پێگەیشت‪ ،‬كە دواتر‌و پاش‬ ‫دامەزراندنەوەی حكومەتی عێراق‪ ،‬كاری‬ ‫زۆری ئەویست بۆ نۆژەنكردنەوە‌و جارێكی‬ ‫تر بیناكردنەوەیان‪.‬‬ ‫ئەم دۆخە نالەبارەی عێراق‌و پاشان‬ ‫ناجێگیری بەردەوامی سیاسی‌و ئەمنی‬ ‫نەك بواری نەدا بە بیركردنەوە‌و كاركردن‬ ‫بۆ نۆژەنكردنەوە‪ ،‬بەڵكو زیانەكان‪،‬‬ ‫داڕووخانی دامەزراوەكان‪ ،‬پاشاگەردانی‬ ‫زیاتر ئەبوون‪ ،‬كە ئەمەش كاریگەری‬ ‫ناڕاستەوخۆی لەسەر هەرێمی كوردستان‬

‫هەبوو لەڕووی گرنگیدان بە پارێزگاكانی‬ ‫عێراق‌و تەرخانكردنی توانای دارایی زیاتر‬ ‫بۆیان‪ ،‬كە ئەگەر ئەو پاساوانە نەبوایە‪،‬‬ ‫بودجەی زیاتر دەدرا بە هەرێم بەوەش‬ ‫هەنگاوەكانی چاكسازی‌و فراوانكردنی‬ ‫خزمەتگوزارییەكان خێراتر ئەبوون‪،‬‬ ‫لەناویشیاندا خزمەتگوزارییەكانی كارەبا‪.‬‬ ‫حكومەتی هەرێم‌و ‪ UNDP‬لە‬ ‫كاری هاوبەش‪ ،‬بەردەوام بوون ئەگەرچی‬ ‫بەر لە هەڵگیرسانی جەنگ “پرۆسەی‬ ‫ئازادی” بەماوەیەك كارەكان سستی‬ ‫تێكەوت‪ ،‬بەاڵم پاش تەواوبونی جەنگەكە‬ ‫دەست بەكارەكان كرایەوە تا تەواوبوونی‬ ‫ئەركەكانی ‪ UNDP‬لە عێراق‌و هەرێمی‬ ‫كوردستان لە ‪23‬ی نۆڤەمبەری ‪.2003‬‬ ‫لەڕاستیدا ستافی كارەبا بەتایبەتی‬ ‫كادیرە بااڵكان‪ ،‬ئەوانەی تێگەیشتنێكی‬ ‫زانستییان هەبوو لەسەر سیستمی كاری‬ ‫‪‌ UNDP‬و ئەزموونی زیاتر لە حەوت‬ ‫ساڵ كاری پێكەوەیی‌و بەدیاریكراوی‬ ‫لەژووری هاوبەش ‪Common Roof‬‬ ‫خوازیاربوون ئەو سیستمە بمێنێتەوە‌و‬ ‫لەوێوە درێژە بەكارەكان بدرێت‪.‬‬ ‫بە كاریگەری ئەمە بوو یان شتێكی تر‬ ‫لە هەردووال هەولێر‌و سلێمانی دامەزراوەی‬ ‫سەربەخۆ بۆ كارەبا پێكهات‪ ،‬كە لە‬ ‫سلێمانی ناونرا “دەزگای كارەبا”‌و لە‬ ‫هەولێر ناونرا “فەرمانگەی كارەبا” كە‬ ‫تاڕادەیەكی باش لەڕووی تەكنیكی‪،‬‬ ‫ئیداری‪ ،‬دارایی‌و دەسەاڵتەوە جۆرێك لە‬ ‫سەربەخۆییان وەرگرت بە ئامانجی باشتر‬ ‫بەڕێوەچوونی پالن‌و پرۆژەكانی كارەبا‪.‬‬ ‫لەسەروبەندی دروستكردنی پەیكەری‬ ‫رێكخستنی ئەم دوو دامەزراوەیە‪،‬‬ ‫راستەوخۆ كاركرا لەسەر بەستنەوەی‬ ‫تۆڕی كارەبای هەرێم بە تۆڕی كارەبای‬ ‫عێراق‬ ‫*لە هەولێر (ئازادی بۆ دبس) بە‬ ‫هێڵی ‪ kv/Dc/T132‬بەدرێژی‬ ‫‪.54KM‬‬

‫جێبەجێكردنی پرۆژەی هێڵی چەمچەماڵ بۆ کەرکوک‬

‫*لە سلێمانی (چەمچەماڵ_كەركوك‬ ‫بە هێڵی ‪ kv/Dc/T132‬بەدرێژی‬ ‫‪.61.4km‬‬ ‫توانای گواستنەوەی هەر هێڵ ‌ێ بۆ‬

‫بارودۆخی تایبەت ‪ 100MW‬كە كۆی‬ ‫گشت ‪ 400MW‬دەبێت‪.‬‬ ‫پرۆسەی جێبەجێكردنی ئەم‬ ‫دوو پرۆژەیە ئێجگار سەخت بوو‪،‬‬

‫چونكە توانای تەكنیكی‪ ،‬كارگێڕی‪،‬‬ ‫دارایی‌و دڵسۆزی‌و گیانبازی پێویست‬ ‫بوو‪ ،‬بە هۆكاری ئەوەی پێداویستی‌و‬ ‫كەلوپەلەكانی پرۆژەكە لە گەنجینەكانی‬ ‫شاری موسڵ بوون‪ ،‬چونكە پێشتر رژێمی‬ ‫بەعس دەستی بەسەردا گرتبوون كە‬ ‫پێویست بوو لە چوارچێوەی پرۆژەكانی‬ ‫‪ UNDP‬جێبەجێ بكرێت‪ ،‬پاش‬ ‫رووخانی رژێم‌و بەمەبەستی وەرگرتنەوەی‬ ‫كەلوپەلەكان‌و گواستنەوەیان بۆ هەرێم بە‬ ‫كەمتر لە ‪ 3‬هەفتە تەواوی كەلوپەلەكانی‬ ‫گەیاندە هەرێم كە بە نرخی ئەو كات‬ ‫پرۆژەكەی سلێمانی ‪ 4.7‬ملیۆن یۆرۆ‬ ‫بوو‪ ،‬ئەوەی هەولێریش نزیك ‪ 4‬ملیۆن‬ ‫یۆرۆ بوو‪.‬‬

‫پاش گەیشتنی كەلوپەلەكان بە‬ ‫گەنجینەكانی هەرێم لە “موقع”ی كاركردن‬ ‫بەماوەی دوو مانگ تەواوی پرۆژەكە‬ ‫لە هەردووالوە جێبەجێكرا‪ ،‬كە رەنگە‬ ‫پرۆژەی هاوشێوەی ئەمە لە مێژووی‬ ‫كارەبای ئەم ناوچەیە كەم وێنەبێ‌‪،‬‬ ‫چونكە دروست پرۆژەیەك كە هەنگاوی‬ ‫یەكەمی باشتركردنی بارودۆخی كارەبا بوو‬ ‫لەڕووی بەهێزكردنی تۆڕەكە ‪network‬‬ ‫هەمیش لەڕووی هاوردەكردنی وزەوە‬ ‫‪ ،Imported energy‬بەمجۆرە‬ ‫پرۆژانە دەوترێت پرۆژە ستراتیژی‌و‬ ‫زیندوو (حیوی) چونكە بۆ دەیان ساڵ‬ ‫خزمەت بە شارو شارۆچكەكان دەكات‌و‬ ‫ئاڵوگۆڕی وزە دەكات لەو ناوچانەی كە‬ ‫پێكەوەیان دەبەستێتەوە‪.‬‬ ‫پاش ‪13‬ساڵ توانرا بە جێبەجێكردنی‬ ‫ئەم دوو پرۆژەیە‪ ،‬تۆڕی كارەبای هەرێم‬ ‫بە تۆڕی كارەبای عێراق ببەسترێتەوە‪ .‬كە‬ ‫پاش چەندین گفتوگۆ لەنێوان دامەزراوەی‬ ‫كارەبا لە حكومەتی هەرێم‌و حكومەتی‬ ‫عێراق‪ ،‬بڕیاردرا رێژەی ‪23.58%‬ی كۆی‬ ‫بەرهەمی باكور بە هەرێمی كوردستان‬ ‫بدرێت‪ ،‬كە سەرەتا لە ‪50MW‬‬ ‫دەستیپێكرد‌و تا ‪ 270MW‬سەركەوت‪،‬‬ ‫كە بەداخەوە هەندێ جار الیەنی عێراقی‬ ‫پابەند نەدەبوون‪.‬‬ ‫بە بڕی كارەبای هاتوو لە تۆڕی كارەبا‬ ‫عێراق‪ ،‬بەرهەمی وێستگەكانی دوكان‌و‬ ‫دەربەندیخان‪ ،‬هەندێ وێستگەی بچوك‌و‬ ‫دیزڵ‌و ‪ 29mw‬ئەوەندەی كاری نەكرد‪،‬‬ ‫رۆژگارەكانی پێبەڕێكرا‪ ،‬كە تاڕادەیەك لە‬ ‫پێشتر باشتر بوو‪ ،‬بەاڵم خزمەتگوزاری‬ ‫كارەبا هێشتا قەیرانی تێنەپەڕاند‪،‬‬ ‫چونكە خواست ‪ Demand‬بەردەوام‬ ‫لە بەرزبوونەوەدا بوو‪ ،‬بەرهەمیش‬ ‫جێگیربوو‪ ،‬ئەم ڕەوشەی سیستمی كارەبا‬ ‫بەردەوام بوو تا یەكگرتنەوەی ئیدارەی‬ ‫حكومەتی هەرێم‌و قۆناغێكی تر لە كارو‬ ‫پالن دەستیپێكرد‪.‬‬

‫لە سلێامنی و هەڵەبجە و راپەڕین‬

‫مەعاز فەرحان‬

‫‪ ١٦٠‬هەزار دۆنم گەنم و جۆ کەوتنە ژێر ئاو‬

‫جوتیارانی کوردستان لە وەختی‬ ‫سەرپەڵەدا بە ئومێدی ساڵێکی بە‬ ‫پیت دەستیان بە چاندنی گەنم و جۆ‬ ‫کرد‪ ،‬بەاڵم ساڵێکی تەڕو پڕ لە باران‪،‬‬ ‫سەدان جوتیاری نائومێد کردو هه‌زاران‬ ‫دۆنم زه‌وی داچێنراو به‌ گه‌نم‌و جۆ‬ ‫بوون به‌ ژێر ئاوه‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌ دەوروبەری هه‌ردوو به‌نداوی‬ ‫دوكان‌و ده‌ربه‌ندیخان لە پارێزگای‬ ‫سلێمانی‪ ،‬سه‌رجه‌م ئه‌و زه‌وییانه‌ كه‌ ب ‌ه‬ ‫“مه‌غموره” ناسراون‪ ،‬بە تەواوی ژێر‬ ‫ئاوکەوتوون‪ .‬لەو زەوییە داپۆشراوانەدا‬ ‫هەزاران تەن گەنم و جۆ داچێنرابوون‪.‬‬ ‫شارەزایان روونی دەکەنەوە‪،‬‬ ‫بڕشتی یه‌ك دۆنم زه‌وی مه‌غموره‌‪ ،‬سێ‬ ‫تا چوار ئه‌وه‌نده‌ی ئه‌و زه‌وییانه‌یه‌ك ‌ه‬ ‫كه ‌ژێر ئاو ناكه‌ون‪ .‬بۆ هه‌ر دۆنمێك‬ ‫‪ ٧٠٠‬تا ‪ ٧٥٠٠‬ته‌ن به‌رهه‌می هه‌یه‌‪.‬‬

‫زیانەکان لە دوکان‬

‫ده‌ریاچه‌ی دوكان بەڕادەیەک ئاوی‬ ‫گلداوەتەوە‪ ،‬کە سەرڕێژ بووە‪ .‬ئەمەش‬ ‫وایکرد ئەو زەوییانەی بە گەنم و جۆ‬ ‫داچێنرابوون یان باخ و ڤێالن‪ ،‬ببنە‬ ‫بەژێر ئاوەکەیەوە‪.‬‬ ‫بەگوێرەی خەماڵندنی کشتوکاڵ‪،‬‬ ‫لە دەوروبەری دەریاچەکە ‪ ١٥٨‬هه‌زار‬ ‫دۆنم زه‌وی بە ئاو داپۆشراوە‌‪ .‬له‌و‬ ‫رێژه‌یه‌ ‪ ٥٠‬هه‌زار دۆنمی هه‌میشه‌ له‌ژێر‬ ‫ئاودایە‪.‬‬ ‫شااڵو جه‌مال‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی‬ ‫كشتوكاڵی سلێمانی بۆ‌ “زه‌مه‌ن”‬ ‫رایگەیاند‪ :‬ئه‌مساڵ له‌ سنووری‬

‫ئه‌و زه‌وییان ‌ه ك ‌ه ب ‌ه “مه‌غموره‌“ نارساون‪ ،‬بە تەواوی ژێر ئاو کەوتوون‬

‫به‌نداوی دوكان نزیكه‌ی ‪ ٤٥‬هه‌زار دۆنم‬ ‫گه‌نم و جۆ ژێر ئاو كه‌وتووه‪.‬‬ ‫بەهۆی زیادبوونی ئاوی ده‌ربه‌ندی‬ ‫رانیه‪ ،‬زیاتر له‌ ‪ ٤٠‬هه‌زار دۆنم زه‌وی‬ ‫داچێنراو به‌ گه‌نم‌و جۆ به‌ ئاو داپۆشران‌‪.‬‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫عه‌بدوڵاڵ‪،‬‬ ‫خزر‬ ‫كشتوكاڵی راپه‌ڕین وتی‪“ :‬باران و‬ ‫الفاو زیانی زۆری به‌ زه‌وی داچێنراو به‌‬ ‫گه‌نم‌و جۆی رانیەو پشده‌ر تا ناحیه‌ی‬

‫خدران گەیاندووە”‪.‬‬ ‫له‌ سنووری قه‌اڵدزێش ‪ ٦٨‬هه‌زار‬ ‫دۆنم زه‌وی گه‌نم‌و جۆ داچێنراوه‌‪،‬‬ ‫عه‌بدولڕه‌زاق محه‌مه‌د‪ ،‬به‌رێوه‌به‌ری‬ ‫كشتوكاڵی قه‌اڵدزێ‪ ،‬به‌ “زه‌مه‌ن”ی‬ ‫وت‪“ :‬گه‌نمی ناوچه‌ی ئیبراهیم ئاوا‌و‬ ‫سندۆاڵن‌و كه‌نجاره‌و ‪ ٣‬هەزار‌و ‪٨٧٤‬‬ ‫دۆنم زەوی مەغمورەی‪ ،‬هه‌موو ئاو‬ ‫دایپۆشیون”‪.‬‬

‫عەبدولڕەزاق وتیشی‪“ :‬باران‌و الفاو‬ ‫كاریگه‌ری له‌سه‌ر گه‌نم نه‌بووه‌و باش‌و‬ ‫جوانه‪ ‌،‬به‌اڵم به‌هۆی ئه‌و زه‌وییانه‌‬ ‫به‌ركه‌وتوون كاریگه‌ری له‌سه‌ر رێژه‌ی‬ ‫به‌رهه‌مه‌كه‌ی هه‌یه‌”‪.‬‬

‫شارەزوور و هەڵەبجە‬

‫له‌ سنووری پارێزگای هه‌ڵه‌بجەو‬ ‫دەشتی شارەزوور‪ ،‬بەهۆی بەنداوی‬ ‫دەربەندیخانەوە‪ ،‬هەزاران دۆنم زەوی‬

‫داچێنراو بە گەنم و جۆ ژێر ئاو‬ ‫کەوتوون‪.‬‬ ‫ئەمساڵ لە سنووری پارێزگای‬ ‫هەڵەبجە‌ ‪ ٧٦‬هه‌زار‌و ‪ ٢٠٠‬دۆنم زه‌وی‬ ‫به‌ گه‌نم داچێنراوه‌‪ ،‬هه‌زار دۆنمیش به‌‬ ‫جۆ‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌ری كشتوكاڵی هه‌ڵه‌بجه‌‪،‬‬ ‫ده‌ڵێت ئه‌گه‌ر به‌مشێوه‌یه‌ باران بارین‬ ‫به‌رده‌وام بێت كاریگه‌ری خراپ ده‌بێت‬ ‫له‌سه‌ر به‌رهه‌م‪.‬‬

‫ستار مه‌حمود‪ ،‬روونیكرده‌وه‌‪ ،‬هه‌ر‬ ‫ساڵێك باران زۆربێ‪ ،‬ئه‌و زه‌ویانه‌‬ ‫ژێر ئاو ده‌كه‌ون‪ ،‬كه‌ پێیان ده‌وترێت‬ ‫مه‌غموره‌‪ ،‬ئه‌مساڵیش زه‌وییه‌كان‬ ‫ژێرئاوكه‌وتن‪ ،‬ئه‌و زه‌ویانه‌ موڵكی‬ ‫به‌نداوی ده‌ربه‌ندیخانن‌و هه‌شت هه‌زار‬ ‫دۆنم زه‌وی مه‌غموره‌ هه‌یه‌”‪.‬‬ ‫عوسمان فه‌ره‌ج‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫كشتوكاڵی سه‌یدسادق به‌ وه‌كاله‌ت‪،‬‬ ‫ئاماژەی بەوەدا‪ ،‬لە سنووری ئەواندا‬ ‫‪ ١٠٥‬هەزار دۆنم بە گەنم و جۆ داچێنراوە‬ ‫و هیچیان نەبوون بەژێر ئاوەوە‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫گه‌نم كه‌مێك زیانی پێگەشتووه‌و ئومێد‬ ‫هەیە بەرهەمی باشی هەبێ ئەمساڵ‪.‬‬ ‫بەاڵم لە سنووری گەرمیان زیانەکان‬ ‫بەهۆی ژێرئاوکەوتن نییە‪ ،‬بەڵکو بەهۆی‬ ‫چەم و الفاوەوە‪ ،‬زیانێکی زۆر بە گەنم‬ ‫و جۆی ناوچەکە گەیشتووە وەکو‬ ‫هه‌ژار ئیبراهیم‪ ،‬جێگری به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫كشتوكاڵی گه‌رمیان مەزەندەی دەکات‬ ‫زیانی ‪ ٢٠٠‬ملیۆن دینار بەر‌ كه‌رتی‬ ‫كشتوكاڵی گەرمیان كه‌وتبێ‪.‬‬ ‫هه‌موو ساڵێك گه‌نم‌و جۆ له‌ سنووری‬ ‫گه‌رمیان زووتر پێده‌گه‌ن‪ ،‬هه‌ژار‬ ‫ئیبراهیم ده‌ڵێ ئەمساڵ پێگه‌یشتنی‬ ‫گه‌نم‌و جۆ دواده‌كه‌وێ‪ ،‬گه‌نم‌و جۆ گوڵی‬ ‫كردووه‌ ئه‌گه‌ر كه‌شوهه‌وا‌ له‌باربێت‬ ‫به‌رهه‌م خراپ نابێ‪.‬‬ ‫بەرپرسان روونی دەکەنەوە بەهۆی‬ ‫ئەوەی پێشتر لەالیەن حکومەتی‬ ‫جوتیارانی‬ ‫قەرەبووی‬ ‫عێراقەوە‬ ‫دەوروبەری بەنداوەکانی دوکان و‬ ‫دەربەندیخان کراونەتەوە‪ ،‬بۆ ئەو‬ ‫زیانانەی پێیان دەگات بەهۆی الفاوەوە‪،‬‬ ‫قەرەبوو ناکرێنەوە‪.‬‬


‫‪zamenpress@gmail.com‬‬ ‫ژمارە (‪ )13‬سێشەممە ‪2019/4/9‬‬

‫ئ��ا��بووری و زو�ە‬

‫‪11‬‬

‫و ژﯾﺮﺧﺎن‬ ‫‪٧‬‬

‫خەرجكردنی پارەی جوتیارانی هەرێم خەریكە بگاتە كۆتایی‬ ‫سەرچین ساڵح‬ ‫حكومەتی عێراق بۆ ئەوەی پارەی گەنمی‬ ‫جوتیارانی هەرێمی كوردستان خەرج بكات‪،‬‬ ‫دەڵێ چاوەڕێی بڕیاری دادگای تەمیز‌ە تا‬ ‫بڕیاری هەڵگرتنی هەڵبوەشێنێتەوە‪ .‬بەاڵم‬ ‫ئەو بڕیارە بیست رۆژ زیاترە گەیشتووەتە‬ ‫دادگا‪ .‬ئەگەر دادگای تەمیز بڕیارەكە پەسەند‬ ‫بكات‪ ،‬ئەوا پارەی جوتیاران بە دوو قۆناغ‬ ‫لەالیەن بانكی عێراقەوە دابەش دەكرێ‪.‬‬ ‫حەفتەیەك پێش كۆتاییهاتنی ساڵی‬ ‫‪ 2018‬مام فارس‌و پارێزەرانی كەیسەكە‪،‬‬ ‫هەواڵێكی دڵخۆشكەریان گەیاندە جوتیارانی‬ ‫هەرێم بەوەی دۆسیەی راگرتنی پارەی‬ ‫گەنمی جوتیارانیان لە دادگای بەرایی‬ ‫بەغدا بردووەتەوە‪ .‬دوابەدوای بڕیارەكەی‬ ‫دادگا‪ ،‬وەزارەتی بازرگانی عێراق نووسراوی‬ ‫خەرجكردنی پارەكەی دەركرد كە پێشتر‬ ‫‪٧٧‬ملیار دیناری خەرجكراوە‌و ‪ ٤٧٠‬ملیار‬ ‫دیناریشی لە‌بانكی وەزارەتی بازرگانیدایە‪.‬‬

‫رێبین شەمامكی‪ ،‬یەكێك لە پارێزەرانی‬ ‫ئەو دۆسێیە دڵنیایە كە وەكچۆن لە دادگای‬ ‫بەرایی بەغدا سەركەوتن‪ ،‬لە دادگای‬ ‫تێهەڵچوونەوەشدا سەركەوتوو دەبن‪.‬‬ ‫شەمامكی بۆ “زەمەن” وتی‪:‬‬ ‫“پێداچوونەوەی بڕیارەكە لەالیەن دادگای‬ ‫پێداچوونەوەوە شتێكی ئاساییەو دڵنیاین‬ ‫كە لەوێش كەیسەكە دەبەینەوە‪”.‬‬ ‫شەمامكی روونیكردەوە دواكەوتنی‬ ‫بڕیارەكە لە دادگای تەمیز‪ ،‬هۆكارەكەی‬ ‫دەگەڕێتەوە بۆئەوەی قورساییەكی‬ ‫زۆر لەسەر دادگاكە هەبووە‪ .‬لەوێش‬ ‫پێداچوونەوە بە دۆسێكاندا بە نۆرەیەو‬ ‫ئەگەری هەیە دوو مانگ بخایەنێت‪.‬‬ ‫پارەی گەنمی جوتیارانی هەرێم بە‬ ‫بڕیاری حەیدەر عەبادی سەرۆكوەزیرانی‬ ‫پێشووی عێراق‪ ،‬سەرەتای ساڵی ‪٢٠١7‬‬ ‫راگیرا‪ ،‬بۆیە هەڵوەشاندنەوەی بڕیارەكە‬ ‫پێویستی بەواژۆی عادل عەبدولمەهدی‬ ‫سەرۆكوەزیرانی ئێستا هەیە‪.‬‬

‫بەوتەی رێبین شەمامكی لەبەرئەوەی‬ ‫عادل عەبدولمەهدی خاوەنی كوتلەی‬ ‫پەرلەمانیی نییە‌و پشتگیری هیچ‬ ‫كوتلەیەكی نییە‪ ،‬ترسی لەوە هەیە‬ ‫هەڵوەشاندنەوەی بڕیارەكە ناڕەزایی‬ ‫دروستبكات بۆیە دەیەوێت پاڵپشتی‬ ‫یاسایی هەبێ بۆ بڕیاردان لە خەرجكردنی‪.‬‬ ‫ئەو پارەیەی جوتیارانی كوردستان‬ ‫الی حكومەتی عێراقە‪ ٥٥٧ ،‬ملیار دینارەو‬ ‫پارەی حاساڵتی ساڵەكانی ‪ ٢٠١٤‬و ‪٢٠١٥‬‬ ‫و ‪ ٢٠١٦‬یە‪.‬‬ ‫فارس حسێن ناسراو بە مام فارس‪،‬‬ ‫سەرۆكی رێكخراوی جوتیارانی سەردەم‬ ‫بۆ پەرەپێدانی كشتوكاڵ بۆ “زەمەن”‬ ‫رایگەیاند‪ :‬بۆ ئەوەی كاروباری ئەو كەیسە‬ ‫زوو جێبەجێ بكرێ‪ ،‬سێ پارێزەری‬ ‫دیكەیان گرتووەو بەمەش ژمارەی‬ ‫پارێزەرەكان گەیشتوونەتە شەش پارێزەر‪.‬‬ ‫بۆیە پێشبینی دەكەن لە ماوەی مانگێكدا‬ ‫یەكالیی بكەنەوە‪.‬‬

‫مام فارس وتی‪‌“ :‬پارەكە بە نیوە یان‬ ‫بەشێكی وەرناگرینەوە‪ ،‬بەڵكو دەبێ‌ پارەی‬ ‫هەموو جوتیاران پێكەوە وەربگرینەوە‪”.‬‬ ‫خەرجكردنی پارەی گەنمی جوتیاران‬ ‫تەنها پێویستی بە بڕیاری كۆتایی‬ ‫دادگای پێداچوونەوە هەیە‌و بەشێك لە‬ ‫پەرلەمانتارانی كوردیش لە بەغدا كار لە‬ ‫دۆسیەكەدا دەكەن‪.‬‬ ‫ئەحمەد حاجی رەشید‪ ،‬ئەندامی لیژنەی‬ ‫دارایی لە پەرلەمانی عێراق لەمبارەیەوە‬ ‫بۆ ‌“زەمەن” وتی‪“ :‬خەرجكردنی پارەی‬ ‫جوتیارانی هەرێم لەسەر بڕیاری دادگای‬ ‫تەمیز وەستاوە‪ ،‬وەزیری بازرگانی دڵنیای‬ ‫كردینەوە كە بڕی ‪ ٤٩٩‬ملیار دینار‬ ‫ێ‬ ‫لەبەردەستی وەزارەتدا هەیە‪ ،‬هەركات ‌‬ ‫بڕیارەكە پەسەندكرا‪ ،‬ئەوا تەنیا بڕیاری‬ ‫سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیرانی پێویستە‬ ‫بۆ خەرجكردنی‪ .‬ئێمەش ل ‌ە ئایندەیەكی‬ ‫نزیكدا بۆ هەمان مەبەست سەردانی‬ ‫سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران دەكەین”‪.‬‬

‫ئابووری توركیا بەرەو نابووتبوونی گەورە دەڕوات‬ ‫ئا‪ :‬زەمەن‬ ‫رۆژ لەدوای رۆژ ئابووری توركیا‬ ‫پاشەكشەی گەورە دەكات‪ ،‬هەرچەندە‬ ‫هەنگاوی پێویست گیراوەتەبەر بۆ ئەوەی‬ ‫لە ‌قەیران ڕزگار بكرێت‪ .‬بەاڵم تائێستا‬ ‫هەوڵەكان سەریان نەگرتووەو چاوەڕوان‬ ‫دەكرێت ئەنقەرە پەنا بۆ سندوقی دراوی‬ ‫نێودەوڵەتی ببات كە ئەمەش بۆ خۆی‬ ‫جۆرێكە لە شكست‌‪.‬‬ ‫حكومەتی توركیا‪ ،‬چەند هەنگاوێكی‬ ‫گرتوەتەبەر هاوشێوەی ئەو واڵتانەی كە‬ ‫لەكاتی قەیراندا رێوشوێن دەگرنەبەر لەوانە‪:‬‬ ‫* كەمكردنەوەی خەرجییەكانی‬ ‫حكومەت‪.‬‬ ‫* نەخشەدانان بۆ بەرەنگاربوونەوەی‬ ‫هەاڵوسان‪ ،‬لە دوو مانگی ڕابردوودا‬ ‫حكومەت كۆشكی دانابوو كە سەوزەو‬ ‫میوەی بە هەرزان دەفرۆشت‪ ،‬ڕاستەوخۆ‬ ‫بەرهەمی لە جوتیاران دەكڕییەوەو بۆ‬ ‫خۆی دەیفرۆشتنەوە‪ ،‬بەمەش دەستی‬ ‫كەسی سێهەمی پێنەدەگەیشت تا قازانجی‬ ‫بخاتەسەر‪.‬‬ ‫* كەمكردنەوەی هاوردەكردن‪.‬‬ ‫* زیادكردنی هەناردن تا بااڵنس هەبێ‬ ‫لەڕووی بازرگانییەوە بەمەش یارمەتی‬ ‫نرخی لیرەی توركی دەدات بۆ بەهێزكردنی‪.‬‬ ‫* دیسان داڕشتنەوەی سیستمی باج‬ ‫لەواڵت‪.‬‬ ‫ئەم ڕێگایانە تائێستا یارمەتی ئەوەی‬ ‫نەداوە كە كاریگەری قەیرانەكە كەمتر‬ ‫بكاتەوە‪ ،‬توركیا ناچارە داوای یارمەتی لە‬

‫‌سندوقی دراوی نێودەوڵەتی بكات‪.‬‬ ‫ئەردۆغان بە پەنابردن بۆ ئەو سندوقە‪،‬‬ ‫ناوبانگی واڵتەكەی لە‌دەستدەدات كە وەك‬ ‫واڵتێكی ئابووری گەشەكردوو هەروەها‬ ‫ئەندامی ‪ G20‬دەناسرێت‪ .‬هەرچەندە‬ ‫كۆكردنەوەی هەموو دەسەاڵتەكان لەدەستی‬ ‫ئەردۆغان‌و دانانی زاواكەی بە وەزیری‬ ‫دارایی‌و گەنجینەی توركیا‪ ،‬سندو‌قەكە‬ ‫هەست دەكات كە بانكی ناوەندی لە‬ ‫بڕیارداندا سەربەخۆ نا‌بێت‪.‬‬ ‫هەروەها ئەردۆغان چەندین پاڵپشتی‬ ‫هەیە بۆ خەڵكی توركیا لە وەزارەتەكانی‬ ‫پەروەردەو كشتوكاڵ‌و تەندروستی‪،‬‬ ‫سندوقەكە ڕێگە بەمانە نادات دەبێت ئەم‬ ‫پاڵپشتیانە بوەستێنرێن‪.‬‬ ‫لەبەر ئەم هۆكارانە توركیا پێویستی بە‬ ‫سندوقی دراوی نێودەوڵەتییە‪:‬‬ ‫* ئابووری توركیا لەبەردەم پاشەكشەی‬ ‫زیاتردایە‪.‬‬ ‫* ڕێژەی بێكاری گەیشتووەتە ‪%13.5‬‬ ‫واتە نزیكەی‌ نۆ ملیۆن كەس لە توركیا‬ ‫بێكارن‪.‬‬ ‫* بەگشتی لەو واڵتە ‪ 458‬لقی‬ ‫بانكەكان داخراون لەوەتەی قەیرانەكە‬ ‫دەستیپێكردووە‪.‬‬ ‫* ‪ 650‬كۆمپانیا مایەپووچبوونی خۆیان‬ ‫ڕاگەیاندووە‪.‬‬ ‫*‪ 174‬هەزار ماركێت و دوكان داخراون‪.‬‬ ‫* ‪ 133‬كۆمپانیا نزیكن لەوەی‌ مایەپووچ‬ ‫ببن‪.‬‬ ‫* هەزار‌و ‪ 200‬ملیونێر سەرمایەكانیان‬ ‫بردۆتە دەرەوەو توركیایان بەجێهێشتووە‪.‬‬ ‫ئەمەش بە‌ یەكێك‌ لە كارەساتەكان بۆ‬

‫ئابووری دەژمێردرێ‪.‬‬ ‫* تاكڕەوی ئەردۆغان‌و هەڵگیرسانی‬ ‫شەڕەكانی لە ناوخۆی توركیاو سوریاو‬ ‫هەرێمی كوردستان‪ ،‬كە ئەمەش داهاتێكی‬ ‫زۆری واڵت دەبات‌و شەڕێكی درێژخایەنی‬ ‫دەستیپێكردووە كە لەوەناچێ وا زوو‬ ‫كۆتاییان پێبێ‪.‬‬ ‫ئەردۆغان لەكاتی كەمپینی هەڵبژاردنی‬ ‫شارەوانییەكاندا دەیوت “ئەمە شەڕی مان‌و‬ ‫نەمانە” لە كاتێكدا ئەردۆغان باش دەزانێ‬ ‫كێشەكانی ناوخۆ چ قەیرانێكی داراییان‬ ‫دروستكردووەو وا بەئاسانی لەم قەیرانە‬ ‫نایەتە دەرەوە‪.‬‬ ‫قەرزەكانی توركیا‬ ‫كۆمپانیا‌و حكومەتی توركیا زیاتر لە‬ ‫‪ 220‬ملیار دۆالر قەرزاری بانكە ئەمریكی‌و‬ ‫ئەوروپیەكانن‪ ،‬ئەگەر ڕێژەی سوودی‬ ‫لە ‌بانكی ناوەندی ئەمریكی‌و ئەورو‌پادا‬ ‫بەرزبێتەوە‪ ‌،‬ئەوا‌ ئەو قەرزانە زیاتر دەبن‪.‬‬ ‫بەاڵم پێشبینی دەكرێت ڕێژەی سوود‬ ‫لەمساڵدا بەرزنەبێتەوە‪ ،‬پێویستە ئەنقەرە‬ ‫ئەمساڵ ‪ 180‬ملیار دۆالر قەرز بداتەوە‪.‬‬ ‫پێدەچێ توركیا نەتوانێ ئەم قەرزانە‬ ‫بداتەوە لەمساڵدا‪ ،‬بەمەش تووشی‬ ‫(‪ )default‬دەبێت واتە پارە نەدانەوە‬ ‫لەكاتی خۆیدا‪ .‬زیانی ئەمەش دەبێتە هۆی‬ ‫لەدەستدانی متمانەی توركیا الی بانكە‬ ‫ئەمریكی‌و ئەوروپیەكان كە سەرچاوەی‬ ‫وەرگرتنی قەرزەكەن‪.‬‬ ‫یەكێك لە كێشەكانی تری ئەم قەرزانە‬ ‫ئەوەیە ئەگەر لیرەی توركی زیاتر دابەزێت‪،‬‬ ‫ئەوا‌ دانەوەی قەرزەكان زۆر ئەستەمتر‬ ‫دەكات‪ ،‬ئەو قەرزانەش هۆكارێكی ترن‬

‫بۆ ئەوەی توركیا داوای یارمەتی بكات لە‬ ‫سندوقی دراوی نێودەوڵەتی‪.‬‬ ‫لیرەی توركی‬ ‫لیرەی توركی بەرەو ئەوە دەچێ‬ ‫لە چەند مانگی داهاتوودا بەهاكەی‬ ‫زیاتر لە‌دەست بدات‪ ،‬چونكە لیرەكە لە‬ ‫قەیرانێكەوە دەبرێت بۆ‌قەیرانێكی تر لەبەر‬ ‫ئەم هۆیانەی خوارەوە‪:‬‬ ‫* لەبەرئەوەی ئابووری توركیا بەرەو‬ ‫پاشەكشەی زیاتر دەڕوات‪.‬‬ ‫* هەاڵوسان بەرەو زیاتر دەڕوات بە‌هۆی‬ ‫نرخی سوتەمەنیەوە‪.‬‬ ‫* بااڵنسی بانكەكان جیاوازی گەورەی‬ ‫هەیە لە وەرگرتنەوەی قەرزەكان‌و بڕی‬ ‫قەرزەكاندا‪.‬‬ ‫* بانكەكان بە‌بارستایی كێوێك قەرزی‬ ‫خراپیان‪ Bad Loan‬داوە بەخەڵك كە‬ ‫ئێستا نایدەنەوە بەهۆی قەیرانەكەوە‪.‬‬ ‫* بەدۆالربوونی ئابووری توركیا واتە‬ ‫خەڵك پارەكانیان دەكەن بە دۆالرو زیاتر‬ ‫ئاڵۆگۆڕ بەدۆالر دەبێ‪.‬‬ ‫بەپێی ڕاپۆڕتی بلومبێرگی ئەمریكی‪،‬‬ ‫دراوی یەدەگی توركیا دابەزیوە بۆ ‪28‬‬ ‫ملیار دۆالر لە دوو هەفتەی یەكەمی مانگی‬ ‫ئازاردا‪ ،‬یەدەگەكە ‌بڕی ‪ 6.3‬ملیار دۆالر‬ ‫كەمی كردووە‪.‬‬ ‫بەمەش لیرەی توركی دەستیكرد بە‬ ‫دابەزین‌و بەپەلە بانكی ناوەندی ڕێژەی‬ ‫سوودی بانكی بەرزكردەوە بۆ ‪%25.5‬‬ ‫ئەمەش ئاهێكی هێنایەوە بە بەری لیرەدا‌‪.‬‬ ‫سەرچاوە‪ :‬کەناڵی بلومبێرگ‬ ‫وەرگێڕانی‪ :‬ئەنوەر کەریم‬

‫ئارام قادر كۆكۆیی‬

‫بازاڕی دراوی هەرێم‌و‬ ‫لیرەی توركی‬ ‫سااڵنی نەوەدەكان كاتێك ئابڵوقەی ئابووری چەند الیەنە‬ ‫لەسەر هەرێمی كوردستان هەبوو‪ ،‬دۆخە سیاسی‌و ئاسایشیەكەی‬ ‫لەبار نەبوو بۆ ئەوەی ئەو هاوواڵتیانەی هەرێم كە نەختینەیەكی‬ ‫زیادەیان لە خەرجی رۆژانە هەبوو بیخەنەگەڕ‪ .‬تەنیا ڕێگا‌یەك‬ ‫هەبووبێ پاشەكەوتكردنی بوو لە‌شێوەی پارەی بیانی بەتایبەت‬ ‫دۆالر‪ ،‬بەو هۆیەوە بازرگانی بەدراوی بیانیەوە برەوی پەیداكردو‬ ‫بازاڕی دراوی بیانی پەرەیسەند‪.‬‬ ‫سەرباری ئەمە زۆربەی خێزانەكانی هەرێم یەكێك لە‬ ‫ئەندامانی خێزانەكەیان یان كەسوكارێكی نزیكیان لە دەرەوەی‬ ‫واڵت دەژیا‪ ،‬ناردنەوەی پارە لەالیەن كەسانی دوورە واڵتەوە بۆ‬ ‫یارمەتیدانی خێزان‌و كەسوكاریان پەرەی زیاتری بەم بازاڕەدا‪.‬‬ ‫لە دەیەی پاشتر كە دەرگای جیهانی دەرەوە بەڕووی‬ ‫هەرێمدا كرایەوەو دۆخی سیاسی‌و ئاسایشی هەرێم بەرەو‬ ‫باشتر ڕۆشت‪ ،‬هاوواڵتیان دەستیان بە بازرگانی هێنان‌و بردنی‬ ‫شتومەك‌و هاتوچۆ بۆ واڵتانی دراوسێ كردو بەو هۆیەشەوە‬ ‫نەختینەیەكی زۆرو جیاوازی دراوی بیانی ڕووی لە بازاڕی هەرێم‬ ‫كرد بە تایبەتیش تمەنی ئێرانی‌و لیرەی توركی‪.‬‬ ‫بە سروشت ئەم دوو دراوە‌‪ ،‬بەهۆی دۆخی ئابووری هەردوو‬ ‫واڵتەكەو‌ە بارێكی ناسەقامگیریان هەیە‌‪ ،‬بەردەوام بەهاكانیان لە‬ ‫بازاڕە نێودەوڵەتیەكاندا گۆڕانكاری بەسەردا دێت‪ .‬ئێران بەهۆی‬ ‫بەرنامە ئەتۆمیەكەی‌و تەداخولی ڕاستەوخۆ لە كاروباری واڵتانی‬ ‫ڕۆژهەاڵتی ناوەڕاست‪ ،‬توركیاش بەهۆی سیاسەتی حكومەتی‬ ‫ئاكەپە‌و ئەر‌دۆغانەوە ڕۆژ بە ڕۆژ ئابوورییەكەی پاشەكشە‬ ‫دەكات‪.‬‬ ‫هەر دوابەدوای كودەتا سەرنەكەوتووەكەی تەمموزی‬ ‫‪ ٢٠١٦‬لە توركیا لیرە لە مەترسی لەدەستدانی بەهاكەیدایە‪.‬‬ ‫هەرچەندە لەسەردەمی ‪ ١٧‬ساڵی دەسەاڵتی ئاكەپەدا‪ ،‬لە‬ ‫سەرەتاوە ئابووری توركیا گەشەیەكی بێوێنەی بەخۆیەوە بینی‬ ‫بەو هۆیەوە وەبەرهێنەری زۆری بیانی ڕوویان لەو واڵتە كردو‬ ‫سەرمایەكانیان لە لیرەی توركیدا خستەگەڕ‪.‬‬ ‫بەاڵم بەهۆی سیاسەتی ئەر‌دۆغان‌و یاریكردنی لەنێوان دوو‬ ‫زلهێزی جیهانیدا‪ ،‬وەبەرهێنەران متمانەیان بە بانكی ناوەندی‬ ‫توركی نەماوە بەردەوام لە هەوڵی كشاندنەوەدان‪ .‬ئەم مەترسیە‬ ‫بووەهۆی ئەوەی كە ساڵی رابردوو لیرەی توركی ‪ %٤٠‬بەهاكەی‬ ‫لە دەستبدات‌و تێكرای گەشەی ناوخۆیی توركیاش لە ‪١.٥٩٧‬‬ ‫دۆالر بۆ هەر تاكێك لە ساڵی ‪ ٢٠١٧‬دابەزێت بۆ ‪ ٩٦٣٢‬دۆالر‬ ‫لە ساڵی ‪.٢٠١٨‬‬ ‫دۆخی هەنوكەی ناهەمواری ئابووری توركیا بەهۆی خراپ‬ ‫بەڕێوەبردنی سیستمی ئابوورییەكەیەوە‌یە‪ .‬بەپێی دوایین‬ ‫لێكۆڵینەوەی بانكی گۆڵدمەن ساكس‪ ،‬كە دوو لێكوڵەرەوەی‬ ‫دارایی شارەزای ئەو بانكە لە چەند هەفتەی پێشوودا باڵویان‬ ‫كردەوە‪ ،‬ئابووری توركیا تووشی داكشان بووەو هەر پاش‬ ‫باڵوبوونەوەی ئەو ڕاپۆرتە‪ ،‬لە هەفتەی ڕابردوودا لیرەی توركی‬ ‫‪ %٥‬بەهاكەی لەدەستدا‪.‬‬ ‫هەرچەندە بانكی ناوەندی توركی چەند ڕێكارێكی‬ ‫گرتووەتەبەر بۆ ئەوەی ڕێ بەم داشكاندنی بەهایە بگرێت وەك؛‬ ‫‌زیادكردنی نرخی فائیدەو فرۆشتنەوەی دۆالری یەدەگ‌و رێگرتن‬ ‫لە وەبەرهێنەرانی بیانی بەكشانەوی سەرمایەكانیان لە بازاڕ‪.‬‬ ‫بەاڵم ئەم قەیرانە بووە بەشتێكی حەتمی چونكە كاردانەوەكانی‬ ‫ئەو ڕێكارانە كاریگەرییەكی نەرێنی زۆری دروستكردووە ئەوانیش‬ ‫بەرزبوونەوەی نرخی كااڵو شتومەكە‪ .‬كەمبوونەوەی توانای‬ ‫كڕیار‪ ،‬گران كەوتنی وەبەرهێنان و زیاتر متمانە لەدەستدانی‬ ‫وەبەرهێنەری بیانی بە لیرەی توركی‪ ،‬لەبەرئەوە پێشبینی‬ ‫دەكرێت بەهای لیرەی توركی بەردەوامبێ لە دابەزین‪.‬‬ ‫ئەمە چی دەگەیەنێ بۆ ئەو هاوواڵتیانەی هەرێم كە مامەڵە‬ ‫بە لیرەوە دەكەن؟ بازاڕی دراوی هەرێم تائێستا لەڕووی‬ ‫سیستم‌و یاساوە ڕێكنەخراوە‌‪ ،‬دەتوانرێت بەئاسانی قۆرغ‬ ‫بكرێت‪ .‬ئەو زانیارییانە ‌ی دەگات بەبازاڕ یان لە ئاستی پێویستدا‬ ‫نیە یان دیزەبەدەرخۆنە دەكرێن‪ .‬لەبەرئەوە بەهای زۆربەی‬ ‫دراوەكان‌و بەتایبەتیش بەهای لیرەی توركی لە ناوخۆی هەرێمدا‬ ‫ڕەنگدانەوەی ئەو بەهایە نییە كە لە بازاڕە نێودەوڵەتییەكاندایە‪.‬‬ ‫وەبەرهێنەرو هاوردەكاری هەرێم بەهۆی نەبوونی زانیاری‬ ‫تەواو لەسەر ئەم دراوە‪ ،‬لە جیاتی فرۆشتنەوەی‌و خۆدەربازكردن‬ ‫لەو قەیرانەی كە لیرەی توركی تێیكەوتووە لەوانەیە دەستی‬ ‫پێوەبگرن بەو هیوایەی كە لە ئایندەیەكی نزیكدا بەهاكەی‬ ‫بەرزببێتەوە‪ ،‬بەاڵم لە ئەنجامدا دەبێتەهۆی ئەوەی بەشێكی‬ ‫زۆری سامانەكانیان لەدەستبدەن‪.‬‬


‫‪12‬‬ ‫باوک و براکانیان بە دارو ئاسن ئەشکەنجەیان داون‬

‫�ک ۆ��مە�ڵا ی��ە ت��ی‬

‫‪zamenpress@gmail.com‬‬ ‫ژمارە (‪ )13‬سێشەممە ‪2019/4/9‬‬

‫سێ خوشک لە هەولێر جێیان نابێتەوە‬ ‫رۆشنا عادل ‪ -‬هه‌ولێر‬ ‫سێ خوشك کە دانیشتووی شاری‬ ‫هەولێرن‪ ،‬بەهۆی هەڕەشەو دەستدرێژی‬ ‫باوکیان و دوو برای خۆیانەوە‪ ،‬هەولێریان‬ ‫بەجێهێشتووەو لە شارۆچکەیەکی‬ ‫دەرەوە خۆیان شاردووەتەوە‪.‬‬ ‫سەرچاوە رەسمییەکانی وەکو خانەی‬ ‫داڵدەدانی ئافرەتانی هەولێرو پارێزەرێک‪،‬‬ ‫راستی ئەم رووداوە دەسەلمێنن و دەڵێن‬ ‫لە نزیکەوە ئاگاداری ئەو دۆسێیە هەن‪.‬‬ ‫کچەکان تەمەنیان لە ‪ ١٨‬تا ‪٢٦‬‬ ‫سااڵندایەو ئێستا لەگەڵ برایەکیان کە‬ ‫تەمەنی ‪ 21‬سااڵنە لە ترسی باوک و‬ ‫براکانی تریان خۆیان شاردووەتەوە‪.‬‬ ‫چونکە هەڕەشەیان لێکردوون بەر‬ ‫دەستیان بکەون دەیانکوژن‪.‬‬ ‫بەگوێرەی ئەو زانیارییانەی لە چەند‬ ‫سەرچاوەیەکەوە دراونەتە زەمەن‪ ،‬ئەو‬ ‫سێ خوشکە ساڵی رابردوو لەالیەن باوک‬ ‫و براکانیانەوە بە دارو ئاسن ئەشکەنجە‬ ‫دراون و لە ژوورێکدا دەرگایان لەسەر‬ ‫داخراوە‪ .‬کچەکان بە وێنەوە بەڵگەی‬ ‫ئەشکەنجەدانەکەیان خستووەتە بەردەم‬ ‫دادگای هەولێر‪.‬‬ ‫هەاڵتن لە زیندانی ماڵەوە‬ ‫چیرۆکی هەاڵتنی ئەو سێ‬ ‫خوشکە لە ماڵی خۆیان بەمجۆرە‬ ‫دەستپێدەکات‪ ،‬کاتێک باوک و‬ ‫براکانیان دوای ئەشکەنجەدانێکی زۆر‬ ‫لە ژوورەوە دەرگایان لەسەر دادەخەن‪،‬‬ ‫برایەکی تریان کە دەستی نەبووە لە‬ ‫ئەشکەنجەدانیان‪ ،‬هاوکارییان دەکات بۆ‬ ‫هەاڵتن و دواتر خۆیشی ماڵەوە بە جێ‬ ‫دەهێڵێ‪.‬‬ ‫دوای هەاڵتنیان لە ماڵەوە‪ ،‬باوک‌و‬ ‫براکانیان پۆلیس ئاگادار دەکەنەوە‬ ‫دەڵێن کچەکانیان دیار نەماون‪ .‬بەاڵم‬ ‫ئەو سێ خوشکە هەاڵتووە خۆیان‬ ‫دەگەیەننە خانەی داڵدەدانی ئافرەتان‬ ‫لە هەولێر‪.‬‬ ‫تاڤگه‌ فه‌یزوڵاڵ‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌ری خانەی‬

‫داڵدەدانی ئافرەتی تر‬ ‫لەپاڵ دۆسێی ئەو سێ خوشکەدا‪،‬‬ ‫ساڵی رابردوو ‪ ٣٢٥‬ئافره‌ت لە‬ ‫ترسی گیانی خۆیان کە لەالیەن‬ ‫هەڕەشەیان‬ ‫خێزانەکانیانەوە‬ ‫لەسەربووە‪ ،‬په‌نایان بۆ داڵده‌دانی‬ ‫هه‌ولێر بردووە‪ .‬ئەمە بەپێی ئاماری‬ ‫داڵدەدانی ئافرەتان لە هەولێر کە‬ ‫دراوەتە زەمەن‪.‬‬ ‫لەو کەیسانە ‪ ٢٩٩‬ئافره‌تیان‬ ‫دوای چارەسەرکردنی کێشەکانیان‪،‬‬ ‫گەڕاونەتەوە‌ ناو ماڵ‌و حاڵی خۆیان‬ ‫‪٢٦‬ی تریان هێشتا لەو شوێنەدا‬ ‫هێڵراونەتەوە‪.‬‬ ‫سەبارەت بە کێشەی ئەو سێ‬ ‫خوشکەی شاری هەولێر‪ ،‬دەستەی‬ ‫سەربەخۆی مافی مرۆڤی هەرێم دەڵێن‬ ‫ئاگادار نەکراونەتەوە‪.‬‬ ‫محه‌مه‌د گۆمه‌شینی‪ ،‬وته‌بێژی‬ ‫ده‌سته‌کە بۆ‌ “زه‌مه‌ن” وتی‪“ :‬تائێستا‬ ‫هیچ كه‌سێك سه‌باره‌ت به‌كه‌یسی ئه‌و‬ ‫سێ خوشکەی لەالیەن باوك‌و براكانیان‬ ‫ئەشکەنجە دراون‪ ،‬دەستەکەی ئێمەی‬ ‫ئاگادار نەکردووەتەوە‪ .‬خۆ ئەگەر‬ ‫بە ئێمە بوترایە بەدواداچوونمان بۆ‬ ‫دەکرد‪”.‬‬

‫به‌پێی ئه‌و وێنانه‌ی‬ ‫ك ‌ه وه‌ك به‌ڵگه‌ خرابوونە‬ ‫‌به‌رده‌ستی دادگا‪ ،‬ئەو‬ ‫راستییەی دەسەملاند‬ ‫کە كچه‌كان ئه‌شكه‌نجه‌‬ ‫درابوون‬

‫داڵده‌دانی ئافره‌تانی هه‌ولێر ئەوەی‬ ‫پشتڕاستکردەوە‪ ،‬کە ئەو سێ خوشکە‬ ‫بە بڕیاری دادگا ماوه‌یه‌ك ‌الی ئه‌وان‬ ‫ماونه‌ته‌وه‌‪ .‬بەاڵم دواتر لەسەر داوای‬ ‫خۆیان ئەوێیان بەجێهێشتووە‪.‬‬ ‫تاڤگە بۆ “زەمەن” وتی‪“ :‬ساڵی‬ ‫رابردوو بە بڕیاری دادگا‪ ،‬ئەو سێ کچە‬ ‫هێنران بۆ داڵده‌دانی ئافره‌تانی هه‌ولێر‪،‬‬ ‫ئەوان‌ له‌الیه‌ن باوك‌و براكانیان ئازارو‬ ‫ئه‌شكه‌نجه‌ درابوون‪ .‬پاش ماوەیەک بۆ‬ ‫خۆیان داوایان کرد کە ئێرە بەجێبهێڵن‬ ‫و لێرە چوونە دەرەوە‪”.‬‬ ‫پارێزەرێک کە لە نزیکەوە ئاگاداری‬

‫ئەم کەیسەیەو نایەوێ ناوی بنووسرێ‪،‬‬ ‫بۆ “زەمەن” وتی‪“ :‬کاتێ ئەو سێ‬ ‫خوشکە داوایان کرد بچنە دەرەوە‬ ‫لە شێڵتەرەکە‪ ،‬دادگاش داواکەی‬ ‫قبوڵکردن چونکە تۆمەتبار نەبوون یان‬ ‫تێوە نەگالبوون لە تاوانێک‪”.‬‬ ‫ئەو پارێزەرە وتیشی‪“ :‬به‌پێی ئه‌و‬ ‫وێنانه‌ی كه‌ وه‌ك به‌ڵگه‌ خرابوونە‬ ‫‌به‌رده‌ستی دادگا‪ ،‬ئەو راستییەی‬ ‫دەسەلماند کە كچه‌كان ئه‌شكه‌نجه‌‬ ‫درابوون‌و ئاسه‌واری لێدان به‌سه‌ر‬ ‫جه‌سته‌یانەوە دیاربوو‪”.‬‬ ‫دوای هاتنە دەرەوەیان لە‬

‫داڵدەانی ئافرەتان‪ ،‬ئەو سێ خوشکە‬ ‫لە ترسی هەڕەشەکانی باوک و‬ ‫براکانیان‪ ،‬هەولێریان بەجێهێشتووەو‬ ‫لە شارۆچکەیەکی دیکە خۆیان‬ ‫شاردووەتەوە‪.‬‬ ‫ئەو کەسانەی لە نزیکەوە ئاگاداری‬ ‫کیشەی ئەو سێ خوشکە هەن بە‬ ‫“زەمەن”یان راگەیاند‪ ،‬دایکی ئەو‬ ‫سێ کچە ساڵی ‪ ٢٠٠٩‬کۆچی دوایی‬ ‫کردووە‪ ،‬ئەو کاتە یەکێک لەو کچانە بە‬ ‫خاڵۆی خۆی وتووە کە دایکیان بەهۆی‬ ‫ئەشکەنجەدانی باوکیانەوە مردووە‪،‬‬ ‫بەاڵم ئەو باسە هەرزوو دامرکایەوە‪.‬‬

‫ئەوان‌ له‌الیه‌ن باوك‌و‬ ‫براكانیانەوە ئازارو‬

‫ئه‌شكه‌نج ‌ه درابوون‬

‫پاش ماوەیەک خۆیان‬ ‫داوایان کرد شەڵتەر‬ ‫بەجێبهێڵن‬

‫كۆاڵن و حەوشەی مزگەوتەكان النكەی ساوا فڕێدراوەكانن‬ ‫ئەمساڵ لە هەرێمی كوردستان حەوت ساوای بەجێهێڵراو دۆزراونەتەوە‬

‫دیمەن ئیسامعیل‬ ‫بەیانیەكی سارد خوێندكارانی گوندی‬ ‫زنانە لە گەرمیان بەرەو قوتابخانە‬ ‫دەڕۆیشتن‪ ،‬حەپەسان كاتێك منداڵێكی‬ ‫ساوایان بینی لە چاڵێكدا بەجێهێڵرابوو‪.‬‬ ‫بەاڵم ئەوان كاتێ گەیشتبوونە ئەو ساوایە‬ ‫گیانی دەرچووبوو!‬ ‫سارای تەمەن ‪ ١٢‬سااڵن یەكێك بوو‬ ‫لەو قوتابیانەی چوو بووە سەر تەرمی‬ ‫منداڵە ساواكە دەیگێڕێتەوە‪ ،‬منداڵەكە‬ ‫جلوبەرگی لەبەردا نەبوو‪ ،‬هەروا لەو‬ ‫چاڵەدا بەجێهێڵرابوو‪.‬‬ ‫ئەو رووداوە یەكەم حەفتەی ساڵی‬ ‫‪ ٢٠١٩‬روویدابوو‪ ،‬بەمەش بووە یەكەم‬ ‫منداڵی فڕێدراو كە لە سنووری گەرمیان‬ ‫لەالیەن پۆلیسەوە تۆمار كرا‪.‬‬ ‫بەگوێرەی ئەو ئامارەی “زەمەن” لە‬ ‫هەرسێ پارێزگای سلێمانی و دهۆك و‬ ‫هەولێرو ئیدارەی گەرمیان دەستیكەوتووە‪،‬‬ ‫لەمساڵدا حەوت منداڵی ساوا كە لەناو‬ ‫بازاڕ یان كۆاڵن و حەوشەی مزگەوتەكاندا‬ ‫بەجێهێڵراون‪ ،‬دۆزراونەتەوەو براونەتە ژێر‬ ‫چاودێری پزیشكی‪.‬‬ ‫لە سلێمانی دوو ساوا‪ ،‬لە هەولێر‬ ‫دووان و لە گەرمیانیش دوو ساوا و لە‬ ‫دهۆكیش دانەیەك دۆزراونەتەوە‪.‬‬ ‫دوای دۆزینەوەی منداڵەكان‪،‬‬ ‫پۆلیس هەڵیان دەگرێتەوەو تەسلیمی‬ ‫نەخۆشخانەكانیان دەكات‪ .‬دواتر لە‬ ‫رێكارێكی یاسایی دا‪ ،‬دوای بردنە‬ ‫دەرەوەیان لە نەخۆشخانە‪ ،‬لە دادگا‬ ‫چارەنووسی ئەو منداڵە دۆزراوانە یەكالیی‬ ‫دەكرێنەوە‪.‬‬ ‫عەلی جەمال‪ ،‬بەڕێوەبەری پۆلیسی‬ ‫گەرمیانەو بۆ خۆی لە نزیكەوە لەو‬

‫بۆ دایكێك مێردی‬ ‫نەبێ‪ ،‬ئاسان نییە‬ ‫منداڵی هەبێ و‬ ‫كۆمەڵگە ئەمە‬ ‫قبوڵ ناكات‬

‫ساواکان لە باوەشی دایک بێبەش دەبن‬

‫دەكات‪،‬‬ ‫لێكۆڵینەوە‬ ‫رووداوانەدا‬ ‫ئەمساڵ لە سنووری ئەواندا دوو ساوا‬ ‫دۆزراونەتەوە‪ ،‬ئەو پێیوایە فڕێدانی ئەو‬

‫مندااڵنە پەیوەندی نییە بە هەژارییەوە‬ ‫تا بڵێن بەخێو ناكرێن‪ ،‬بەڵكو زیاتر ئەو‬ ‫دایكانە منداڵ فڕێ دەدەن كە بێ ئەوەی‬

‫هاوسەریان هەبێت‪ ،‬سكیان پڕ بووە‪.‬‬ ‫“بۆ دایكێك مێردی نەبێ‪ ،‬ئاسان نییە‬ ‫منداڵی هەبێ و كۆمەڵگە ئەمە قبوڵ ناكات‬

‫لەو دایكانە بۆیە ئامادەن كۆرپەكانیان‬ ‫فڕێ بدەن” جەمال وادەڵێت‪.‬‬ ‫بۆ ساوایەكی دۆزراوە‪ ،‬یاسا‬ ‫رێوشوێنی پێویستی دیاریكردووە‪ .‬ئەو‬ ‫ژن و مێردانەی دەیانەوێ بەخێوكردنی‬ ‫یەكێك لەو مندااڵنە بگرنە ئەستۆ‪ ،‬ئەوا‬ ‫دەبێ مەرجەكانی ئەو رێوشوێنانەیان‬ ‫تێدابێ‪.‬‬ ‫لە پارێزگای سلێمانی پرۆژەی‬ ‫ی جێگرەوە‌) یەكێكە لە پڕۆژە‬ ‫(خێزان ‌‬ ‫ی نێوان بەڕێوەبەرایەتی‬ ‫هاوبەشەكان ‌‬ ‫ی و ڕێكخراوی‌‬ ‫چاودێری كۆمەاڵیەت ‌‬ ‫‌‌‌‬ ‫یونسێف‌‪ ،‬كاردەكات بۆ دۆزینەوەی‬ ‫خێزانێك تا یەكێك لەو مندااڵنەیان پێ‬ ‫بسپێرن‪.‬‬ ‫ی ‪ ٢٠١٦‬وە دەستی‬ ‫ئەم پرۆژەیە لەساڵ ‌‬ ‫بەكار كردووەو لە چوارچێوەی یاساكانی‬ ‫تایبەت بەم بوارە‌‪ ،‬منداڵە دۆزراوەكان و‬

‫ئارەزوومەندانی بەخێوكردنیان دەگەیەنن‬ ‫بە یەكتر‪.‬‬ ‫بەپێی یاسای ژمارە ‪١١١‬ی سزادانی‬ ‫عێراقی‪ ،‬هەركەسێك منداڵی ساو‌ا فڕێ‬ ‫بدات یان بیگۆڕێتەوە‪ ،‬ئەو‌ا سزا دەدرێت‬ ‫بە دەستبەسەركردن‪.‬‬ ‫لە مادەكانی ‪ ٤١٧‬و ‪٤١٨‬ی هەمان‬ ‫یاسادا سزای بۆ ئەو ئافرەتانە داناوە‬ ‫كە ‌منداڵەكانیا ‌ن لەبار دەبەن بە‬ ‫‌دەستبەرسەركردن‪.‬‬ ‫پارێزەری یاسایی نەشاد عومەر‬ ‫لەمبارەیەوە روونكردنەوەی زیاتری دا‬ ‫بە “زەمەن”‪ ،‬ئەو دەڵێت‪“ :‬بەپێی ئەو‬ ‫مادانە قورسترین سزا دانراوە بۆ ئەو‬ ‫كەسانەی دكتۆر بن یان مامان یان‬ ‫دەرمانخانەیان هەبێت‪ ،‬كە بەشداری بكەن‬ ‫لە لە‌باربردنی كۆرپەلەدا‪ .‬ئەگەر پزیشك‬ ‫بوو ئەوا لەالیەن دادگاوە بڕوانامەكەی‬ ‫لێ وەردەگیرێتەوەو دەستەبەسەریش‬ ‫دەكرێت‪”.‬‬ ‫لە یاسای توندوتیژی خێزانی ژمارە‬ ‫‪٨‬ی ساڵی ‪2011‬ی پەرلەمانی كوردستان‪،‬‬ ‫باسی تاوانی لەباربردنی كۆرپەلە كراوە‪.‬‬ ‫لە ‌مادەی ‪٧‬ی یاساكەدا دیاریكردووە‬ ‫هەر كەسێك كۆرپەلە لەبار ببات ئەوا‬ ‫سزاكەی بە بەندكردن لە ‪ ٦‬مانگ كەمترو‬ ‫سێ ساڵ زیاتر نییە‪ .‬یان غەرامە دەكرێ‬ ‫لە‌یەك ملیۆن بۆ پێنج ملیۆن دینار‪.‬‬ ‫لە لێدوانێكدا بۆ “زەمەن” محەمەد‬ ‫گۆمەشینی‪ ،‬وتەبێژی دەستەی مافی‬ ‫مرۆڤی هەرێم‪ ،‬ئاماژە بەوە دەكات‬ ‫داواكارییەكی زۆر هەیە لەسەر ساوا‬ ‫فڕێدراوەكان لەالیەن ئەو خێزانانەی‬ ‫منداڵیان نییە یان ئارەزوو دەكەن منداڵ‬ ‫بەخێو بكەن‪ .‬بۆیە ماوەیەكی كەم لە‬ ‫بنكەكانی چاودێری یان نەخۆشخانەكاندا‬ ‫دەمێننەوە‪.‬‬


‫�ک ۆ��مە�ڵا ی��ە ت��ی‬

‫‪zamenpress@gmail.com‬‬ ‫ژمارە (‪ )13‬سێشەممە ‪2019/4/9‬‬

‫کەس خۆی ناکات بە خاوەنی‬

‫‪13‬‬

‫ك ل ‌ه پزیشكی دادی سلێامنییە‌‬ ‫هەفتەیەکە ته‌رمی ژنێ ‌‬

‫دەروون نیگا‬ ‫گۆشەیەكی دەروونیی‪ ،‬پەروەردەیی‪ ،‬كۆمەاڵیەتییە‬ ‫د‪ .‬سەمەد ئەحمەد* هەفتانە دەینووسێت‬

‫مه‌زهه‌ر كه‌ریم‬ ‫رۆژی چوارشەممەی رابردوو‪،‬‬ ‫تەرمی ژنێک براوەتە پزیشکی‬ ‫دادوەری سلێمانی و تا ئامادەکردنی‬ ‫ئەم راپۆرتە کەس خۆی ناکات بە‬ ‫خاوەنی‪.‬‬ ‫رۆژی ‪٤‬ی ئەم مانگە‪ ،‬لەنێوان‬ ‫سلێمانی –چەمچەماڵ‪ ،‬لەناو چاڵێکدا‬ ‫تەرمی ئەو ژنە کە تەمەنی لەنێوان‬ ‫‪ ٢٠‬تا ‪ ٢٥‬سااڵندایە‪ ،‬لەالیەن چەند‬ ‫هاوواڵتییەکەوە دۆزراوەتەوەو دواتر‬ ‫پۆلیس و ئاسایشیان لێ ئاگادار‬ ‫کردووەتەوە‪.‬‬ ‫لە لێدوانێکدا بۆ “زەمەن” عه‌مید‬ ‫عادل ساڵح‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌ری پۆلیسی‬ ‫چه‌مچه‌ماڵ روونیکردەوە‪ ،‬هیچ‬ ‫شوێنەوارێکی لێدان یان جێ گوللە‬ ‫بە جەستەی ئەو ژنەوە نەبووە‪.‬‬ ‫بەاڵم پەتێکی ئەستوور کرابووە‬ ‫ملی‌و هەردوو قاچی بە پەتێکی دیکە‬ ‫بەسترابوونەوە‪.‬‬ ‫عەمید عادل وتی‪“ :‬ژنەکە تا‬ ‫کەمەری خرابووە ناو گونیەیەکەوە‪،‬‬ ‫پانتۆڵێكی شین‌و بلوسێكی له‌به‌ردابوو‪،‬‬ ‫تاكێك پێاڵوی ل ‌ه پێدابوو تاكه‌کەی‬ ‫تری چه‌ند هه‌نگاوێك دوور له‬ ‫تەرمەکەی بەجێمابوو‪ .‬هیچ زه‌برێكی‬ ‫قورس به‌ده‌موچاو یان دەستوقاچیه‌وه‌‬ ‫نه‌بوو”‪.‬‬ ‫بەڕێوەبەری پۆلیسی چەمچەماڵ‬ ‫ئاماژە بەوەش دەکات‪ ،‬بەوپێیەی‬ ‫ئەو ژنە هیچ شتێکی پێ نییە بێجگە‬ ‫لە جلەکانی بەری‪ ،‬ئەگەری زۆرە بە‬ ‫کوژراوی هێنرابێتە ئەو ناوچەیە‪.‬‬ ‫لە سنووری پۆلیسی چه‌مچه‌ماڵ‪،‬‬ ‫ئەمە یەکەم حاڵەتی کوشتنی ژنانە‬

‫لە بیستنەوە بۆ گوێگرتن‬

‫پۆلیس و چەند کەسێک لە شوێنی تەرمە فڕێدراوەکە‬

‫کە تۆمارکرابێ لەمساڵدا‪ ،‬بەاڵم‬ ‫به‌پێی ئاماری به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی‬ ‫به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی توندوتیژی دژ بە‬ ‫ئافره‌تان‪ ،‬لە چوار مانگی ئه‌مساڵدا‬ ‫تائێستا پێنج ژن ل ‌ه هه‌رێمی كوردستان‬ ‫كوژراون‌و ‪ ٧٠٦‬سكااڵش تۆماركراون‪.‬‬ ‫هەر لەو چوار مانگەدا حه‌وت ژن‬ ‫خۆیان كوشتووه‌‪ .‬سه‌ركه‌وت عومه‌ر‪،‬‬ ‫به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫توندوتیژی دژ بە ئافره‌تان له‌‬

‫سلێمانی‪ ،‬سەبارەت بەو تەرمەی‬ ‫دۆزراوەتەوە بە “زەمەن”ی راگەیاند‪:‬‬ ‫به‌دواداچوونیان بۆ كوشتنی ئه‌و ژنه‌‬ ‫كردووه‌‪ ،‬به‌اڵم چونکە ناسنامەی‬ ‫پێ نییە هێشتا هیچ سه‌ره‌داوێكیان‬ ‫ده‌ست نه‌كه‌وتووه‌‪.‬‬ ‫پۆلیس و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی‬ ‫توندوتیژی دژ بە ئافره‌تان‬ ‫دەڵێن‪ ،‬بەشی هەرەزۆری کوشتنی‬ ‫س و‬ ‫ژنان بەبیانووی “ناموو ‌‬

‫شەرەفپارێزیی”ەوەیە‪ .‬بۆ سزای‬ ‫ئەو تاوانەش ماده‌ی ‪ ٤٠٩‬ل ‌ه یاسای‬ ‫سزادانی عێراقی‪ ،‬دیاریکراوە هه‌ر‬ ‫ئافره‌تێك له‌سه‌ر “شه‌ر‌هف‌و نامووس”‬ ‫بكوژرێ‪ ،‬ئەوا به‌كوشتنی ئه‌نقه‌ست‬ ‫سه‌یر ده‌كرێت و بکوژ دادگایی‬ ‫ده‌كرێت‪.‬‬ ‫وته‌بێژی‬ ‫كه‌ریم‪،‬‬ ‫هیوا‬ ‫توندوتیژی‬ ‫به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی‬ ‫خێزانی لە سلێمانی‪ ،‬هەرچەندە هیچ‬

‫سەرەداوێکیان دەست نەکەوتووە‬ ‫سەبارەت بە کوژرانی ئەو ژنە‪،‬‬ ‫بەاڵم لەسەر بنەمای ئەزموونەکانی‬ ‫خۆیان گومان دەکات بەبیانووی‬ ‫“شەرەفپارێزیی” کوژرابێ‪.‬‬ ‫هیوا بۆ “زەمەن” وتی‪“ :‬سااڵنه‌‬ ‫چه‌ندین ڕووداوی توندوتیژی خێزانیی‬ ‫دێت ‌ه سه‌نته‌رەکەمان‪‌ ،‬به‌شێكی زۆری‬ ‫ئەو کەیسانە تاوانی “ئه‌خالق‌و‬ ‫شه‌ر‌هف‌“ دەدرێتە پاڵ کچان و ژنان”‪.‬‬

‫مردن و لەدایکبوون بەگوێرەی ستانداردی نێودەوڵەتییە‬ ‫سااڵنە لە هەرێمی کوردستان ‪ ١٦٠‬هەزار منداڵ لەدایک دەبن‬

‫سه‌رچین ساڵح‬ ‫بەگوێرەی داتاو ئامارەکانی‬ ‫وەزارەتی تەندروستی و دەستەی‬ ‫ئامار‪ ،‬رێژەی لە دایکبوون و‬ ‫مرد ‌ن لە هەرێمی کوردستان‪،‬‬ ‫بەپێوەری نێودەوڵەتی لە ئاستێكی‬ ‫ستاندارددایەو رێژەی گەشەش‬ ‫‪٪٣‬یە‪.‬‬ ‫لە هەرێمی کوردستان بەگشتی‪،‬‬ ‫لە ساڵێکدا زیاتر لە ‪ ١٦٠‬هەزار کەس‬ ‫لەدایک دەبن‪ ،‬لە بەرامبەردا رێژەی‬ ‫مردن زۆر لەم ژمارەیە کەمترە‪،‬‬ ‫بۆ نموونە ‪ 146‬هەزارو ‪938‬‬ ‫منداڵ لەساڵی ‪2018‬دا لەدایكبوون‬

‫‪ 16‬هەزارو ‪ 367‬كەس گیانیان‬ ‫لەدەستداوە‪.‬‬ ‫خاڵس قادر‪ ،‬وته‌بێژی وه‌زاره‌تی‬ ‫ته‌ندروستی بۆ “زەمەن” وتی‪:‬‬ ‫“له‌دایكبوون زۆر زیاترە لە مردن‪.‬‬ ‫ئێم ‌ه پشت ب ‌ه ئاماره‌كانی خۆمان‬ ‫دەبه‌ستین لەم بوارەدا”‪.‬‬ ‫عێراق لە ساڵی ‪ ١٩٩٧‬و هەرێمی‬ ‫کوردستان لە ساڵی ‪‌١٩٨٧‬و‌ه‬ ‫سەرژمێرییان بەخۆیانەوە نەدیوە‪،‬‬ ‫بەاڵم مەزەندە دەکرێ ئێستا ژمارەی‬ ‫دانیشتووانی هه‌رێمی کوردستان‬ ‫گەیشتبێتە پێنج ملیۆن‌و ‪ ٢٠٠‬هه‌زار‬ ‫كه‌س‪.‬‬ ‫مه‌حمود عوسمان‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫ئاماری سلێمانی ئاشکرایکرد‪،‬‬

‫لە کوردستان لەدایکبوون زیاترە تا گیان لەدەستدان‬

‫له‌دایكبوون زۆر‬ ‫زیاترە لە مردن‪.‬‬ ‫ئێم ‌ه پشت ب ‌ه‬

‫ئاماره‌كانی خۆمان‬ ‫دەبه‌ستین‬

‫ساڵی ‪ ٢٠١٨‬لە سنووری پارێزگای‬ ‫سلێمانی‪ ٥٧ ،‬هەزار لەدایکبوون‬ ‫تۆمار کراون‪ ،‬لەبەرامبەر ئەوەدا‬ ‫ژمارەیەکی زۆر کەمتر مردن تۆمار‬ ‫کراوە‪ .‬ئەمەش نیشانی دەدات کە‬ ‫لەدایکبوون و مردن لە ئاستێکی‬ ‫نۆرماڵدایە‪.‬‬ ‫مەحمود عوسمان بۆ “زەمەن”‬ ‫وتی‪“ :‬به‌پێی ستانداردی جیهانیی‪،‬‬ ‫لە ساڵێکدا بۆ هەزار کەس‪،‬‬ ‫شەشیان دەمرێت‪ .‬بۆ ئەم پێوەرە‬ ‫هه‌رێمی كوردستانیش ل ‌ه ستانداردی‬ ‫جیهانیدایه‌‪ .‬هەروەها بۆ ڕێژه‌ی‬ ‫گه‌شه‌كردنی دانیشتووانیش ‪%٨.٢‬‬ ‫دانراوە‪ ،‬بەاڵم بۆ عێراق ‌‪ ٪٣‬بە‬ ‫ستانداردی گه‌شه دانراوه‌”‪.‬‬

‫هەرچەندە ئەمە بە ئامار نەکراوە‪،‬‬ ‫بەاڵم بەشی زۆری ئەو کچ و کوڕانەی‬ ‫هاوسەرگیریی دەکەن لە هەرێمی‬ ‫کوردستان‪ ،‬پالن دادەنێن لە دوو‬ ‫تا سێ منداڵ زیاتریان نەبێ‪ .‬بەم‬ ‫پێیە قه‌باره‌ی خێزانه‌كان به گشتیی‬ ‫كه‌میكردووه‌ بۆ پێنج كه‌س‪.‬‬ ‫وەزارەتی‬ ‫ئامارانەی‬ ‫ئەو‬ ‫تەندروستی و دەستەی ئامار‬ ‫لەکاتێکدان بەگوێرەی ئاماره‌كانی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری هه‌رێم‪ ،‬ڕێژه‌ی‬ ‫له‌دایكبوون زۆر کەمترە لە رێژەی‬ ‫مردن‪ .‬خۆ ئەگەر بەو ئامارە‬ ‫کاربکرێ ئەوا له‌ هه‌رێمی كوردستان‬ ‫پێچه‌وانه‌ی ستاندارده‌ جیهانییه‌كانه‌‪.‬‬ ‫ئەنجومەنی دادوەری هەرێم لە‬ ‫ماڵپەڕەکەیاندا ئاماری‌ساڵی ‪٢٠١٧‬ی‬ ‫باڵوکردووەتەوە کە بەمجۆرەیە‪ :‬پێنج‬ ‫هه‌زار‌و ‪ ٧٢٥‬به‌ڵگه‌نامه‌ی لەدایكبوون‬ ‫به‌رامبه‌ردا‬ ‫له‌‬ ‫تۆماركراوه‌‪،‬‬ ‫هه‌شت هه‌زار‌و ‪ ٣٩٣‬بەڵگەنامەی‬ ‫مردن‌ تۆماركراوه‌‪ .‬هەروەها له‬ ‫‌ساڵی ‪٢٠١٨‬دا پێنج هه‌زار‌و ‪٣٥٠‬‬ ‫به‌ڵگه‌نامه‌ی لەدایكبوون تۆمار‬ ‫كراوه‌‪ ،‬له‌ به‌رامبه‌ردا هه‌شت هه‌زارو‬ ‫‌‪ ٦٥٨‬بەڵگەنامەی مردن‌ تۆمار كراوه‪.‬‬ ‫حاكم عومه‌ر‪ ،‬وته‌بێژی پێشووی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری هه‌رێم سەبارەت‬ ‫بەو ئامارانەی خۆیان کە وەزارەتی‬ ‫تەندروستی و دەستەی ئاماری‬ ‫هەرێم رەتی دەکەنەوە بۆ “زه‌مه‌ن”‬ ‫وتی‪“ :‬هه‌موو مردن‌و له‌دایكبوونێك‬ ‫کە ئێمە تۆمارمان کردوون له‌‬ ‫دادگاكانەوە وەرگیراون و دیسان‬ ‫تۆمارمان کردوونەتەوە‪ .‬زیادبوونی‬ ‫ڕێژه‌ی مردنیش بە بەراورد بە‌‬ ‫له‌دایكبوون‪ ،‬شتێک نییە خه‌تای‬ ‫ئێمه‌ی تێدابێ‪ .‬ئاماری دادگاكان‬ ‫به‌وشێوه‌یە بوون”‪.‬‬ ‫تائێستاش ئەو ئامارانەی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری هەرێم لەسەر‬ ‫ماڵپەڕەکەیان ماوە‪ .‬بەاڵم زۆر‬ ‫ناتەباو دژ بەیەکە لەگەڵ ئامارەکانی‬ ‫وەزارەتی تەندروستی کە راستەوخۆ‬ ‫لە نەخۆشخانەکانەوە وەری دەگرن‪.‬‬

‫لە ئەڵقەی پێشووی گۆشەكەماندا باسی‬ ‫هونەری گوێگرتنمان كرد‪ ،‬لەكۆتاییدا پرسیاری‬ ‫ئەوەمانكرد كە چۆن دەتوانین پرۆسەی بیستن‬ ‫پەرەپێبدەین‌و بیگۆڕین بۆ گوێگرتن‌و تێگەیشتن؟‬ ‫لەوەاڵمدا دەڵێین‪ :‬ئەو خااڵنەی كە پێویستن‬ ‫بۆئەوەی بیستن بگۆڕێت بۆ گوێگرتن بریتن لە‪-:‬‬ ‫‪ )1‬سەرنجدان‪ :‬كە بریتییە لە ئامادەباشی‬ ‫بۆ درككردن‪ .‬ئەم كارە لەڕێگەی هەر پێنج‬ ‫هەستەكەوە ئەنجام دەدرێت‪ .‬واتا كاتێك‬ ‫كەسێك قسەمان بۆدەكات پێویستە ئەوی‬ ‫بەرامبەر بەشێوەیەكی ورد سەیری ناو چاوی‬ ‫كەسی قسەكەر بكات‪ ،‬هەروەها قووڵ سەرنج‬ ‫لە وتەكانی بدات‪ ،‬ئەمەش پێویستی بەوە هەیە‬ ‫كە سەرقاڵییەكانی مێشك وەال بنرێن‌و مێشك‬ ‫لە ئامادەباشی تەواودا بێت بۆ وەرگرتن‌و‬ ‫درككردن‌و تێگەیشتنی وتەكان‪ ..‬دەبێت بزانین‬ ‫كە سەرنجدان س ‌ێ جۆرە‪:‬‬ ‫أ) سەرنجدانی سەپێنراو ‪ -‬خۆنەویست‪ :‬بۆ‬ ‫نموونە‪ ،‬لەپڕ‌و لەناكاو دەنگێكی بەرز‌و ناخۆش‬ ‫دەبیستیت‪..‬‬ ‫ب) سەرنجدانی مەبەستدار ‪ -‬خۆویست‪:‬‬ ‫بۆ نموونە‪ ،‬خۆت بەدوای كتێبێك‪ ،‬یان بابەتی‬ ‫كتێبێكدا دەگەڕێیت‪..‬‬ ‫ج) سەرنجدانی ئاسایی‪ :‬بۆ نموونە‪ ،‬شۆفێر‬ ‫سەرنجی ترافیكالیت دەدات‪..‬‬ ‫گوێگرتن پێویستی زۆری بە سەرنجدانی‬ ‫مەبەستدار هەیە‪ ،‬چونكە لەم رێگەیەوە وەرگرتنی‬ ‫زانیارییەكان‌و تێگەیشتن لە بابەتە بیستراوەكان‬ ‫دەبێتە ئامانج‌و ئەو كەسە دەیەوێت پێیان بگات‪.‬‬ ‫سەبارەت بەم جۆرە سەرنجدانە مرۆڤ دەبێت‬ ‫فێربكرێت‌و پەروەردە بكرێت بۆی‪..‬‬ ‫‪ )2‬چاوەڕوانی‪ :‬لەكاتی گفتوگۆدا‪،‬‬ ‫مرۆڤ دەبێت فێربێت كە دەرفەت بدات بە‬ ‫بەرامبەرەكەی كە قسەكانی تەواو بكات‪ ،‬واتا‬ ‫قسە بەكەس نەبڕێت‌و حەوسەڵەی گوێگرتنی‬ ‫هەبێت‪.‬‬ ‫یەكێك لە ناتەواوییەكانی گفتوگۆی مرۆڤ‬ ‫لەگەاڵ یەكدا ئەوەیە كە هەندێك لە مرۆڤەكان‬ ‫دەیانەوێت هەر خۆیان قسەكەربن‌و نایانەوێت‬ ‫گوێگربن‪ .‬ئەمە لەالی هەندێك لە پێشكەشكاری‬ ‫تەلەفزیۆنەكان دیاردەیەكی بەرچاوە‪ ،‬میوانەكە‬ ‫پرسیار باران دەكات‪ ،‬بەبێئەوەی دەرفەتی‬ ‫وەاڵمدانەوە بدات بە بەرامبەرەكەی‪.‬‬ ‫‪ )3‬پەروەردەكردن بۆ (یادهێنانەوە ‪-‬‬ ‫بیرهێنانەوە)ی كورتخایەن‪:‬‬ ‫دوو جۆر لە (یاد) هەیە‪( ،‬یادی‬ ‫كورتخایەن – هەست)‌و (یادی درێژخایەن‬ ‫– نەست)‪ .‬لەكاتی گوێگرتندا دەبێت ئەوەی‬ ‫دەیبیستین‪ ،‬لە یادی كورتخایەنی خۆماندا‬ ‫هەڵیبگرین‌و پارێزگاری لێبكەین‪ ،‬بۆئەوەی‬ ‫بەباشی‌و دروستی لە قسەكانی كەسی‬ ‫بەرامبەر تێبگەین‪ ،‬ئەگەر ئەمە نەبێت‪،‬‬ ‫ێ دەنگی‬ ‫گفتوگۆ دەبێتە ژاوەژاو و هەند ‌‬ ‫پچڕپچڕ‪ ،‬نەك ئاڵوگۆڕی زانیاری‪ .‬هەر ئەم‬ ‫هۆكارەیە كە بووەتە مایەی ئەوەی بەشێك لە‬ ‫گفتوگۆكان ناوەرۆكەكانیان ون بێت‌و یەكێتی‬ ‫بابەتیان تیادا نەمێنێت‪ .‬یادی كورتخایەنیش‬ ‫دەبێت مرۆڤ فێری ببێت‌و پەروەردە بكرێت‌و‬ ‫رابهێنرێت لەسەری‪.‬‬ ‫‪ )4‬راڤەكردنی قسەكان‪ :‬لێكدانەوە‌و‬ ‫شیكاری بۆ وتەكانی قسەكەر‪ ،‬ئاماژەیە بۆ‬ ‫تێگەیشتنی گوێگر لە قسەكان‪ .‬ئەمەش‬ ‫پێویستی زۆری بە هۆشیاری‌و زانیاری هەیە‪.‬‬ ‫بەاڵم شیكاری‌و راڤەكردنی وتە بیستراوەكان‬ ‫ێ زانیاری‪ ،‬جگە لە ئاڵۆزكردنی گفتوگۆ‌و‬ ‫بەب ‌‬ ‫ئاڵۆسكاندنی وشەكان لەگەاڵ یەكدا‪ ،‬هیچی‬ ‫دی بەرهەم ناهێنێت‪ .‬مرۆڤ ئەگەر زانیاری‬ ‫لەبارەی ئەو بابەتەوە نەبوو كە دەیبیستێت‪،‬‬ ‫پێویستە بەباشی گوێبگرێت‪ ،‬بۆ ئەمەش هەموو‬ ‫هەستەكانی بخاتە ئامادەباشییەوە‪ ،‬هەروەها‬ ‫بە قوڵی بیربكاتەوە‌و تێفكرینی وردی هەبێت‬ ‫بۆ وتەكان‪ ،‬لە دوای تەواوبوونی قسەكان‪،‬‬ ‫ئینجا ئەگەر پێویستی كرد پرسیار لەبارەی‬ ‫بابەتەكانەوە بكات‪ ،‬هەموو ئەمانەش مرۆڤ‬ ‫دەكرێت فێریان ببێت‌و پەروەردە بكرێت‌و‬ ‫رابێت لەسەریان‪ .‬لە ئەڵقەی داهاتوودا باسی‬ ‫خەوشەكانی هونەری گوێگرتن دەكەین‪..‬‬ ‫* پسپۆر لە بواری پەروەردەو دەروونناسیی‬


‫د�‬ ‫پ��ەروەردە و خ��وێ��� ن� ن‬

‫‪14‬‬

‫‪zamenpress@gmail.com‬‬ ‫ژمارە (‪ )13‬سێشەممە ‪2019/4/9‬‬

‫گەڕانەوەی دەرماڵە هەموو خوێندکارانی کۆکردووەتەوە‬ ‫“بە گەڕانەوەی دەرماڵەکامنان قورسایی سەرشانی خێزانەکامنان کەم دەبنەوە”‬

‫مه‌زهه‌ر كه‌ریم‬

‫جه‌مال پێنجوێنی‬

‫کابینەی نوێ‬

‫چی پێیە بۆ کەرتی‬ ‫پەروەردە؟‬

‫ئومێدی باشبوونی کەرتی په‌روه‌رد ‌ه‬ ‫له ‌واڵتێكی پڕ له ‌قه‌یراندا‪ ،‬بێگومان‬ ‫له‌ لێڵبوون‌و په‌راوێزبوون زیاتر‬ ‫هیچی تری لێ چاوه‌ڕوان ناكرێت‪.‬‬ ‫ناتوانرێت به‌رد بخرێته‌ سه‌ر مه‌ڵۆی‬ ‫به‌ره‌و هاوچه‌رخبوونی په‌روه‌رده‌‪،‬‬ ‫ئەگەر لە خەم و بیری چاکسازیی و‬ ‫گەشەپێدان‌و هەستانەوەیدا نەبین‪.‬‬ ‫كابینه‌ دوای كابینه‌ ده‌گۆڕدرێت‪،‬‬ ‫به‌اڵم نه‌توانراوه‌ له‌هه‌ر كابینه‌یه‌كدا‬ ‫كۆنگره‌یه‌كی‬ ‫سااڵنه‌‬ ‫النیكه‌م‬ ‫په‌روه‌رده‌یی ساز بكرێت‪ ،‬بۆ هه‌ریه‌ك‬ ‫له‌و گرفتانه‌ی كه‌ ڕووبه‌ڕووی ئەم‬ ‫کەرتە ده‌بێته‌وه‌‪ ،‬نه‌توانراوه‌ ئه‌و‬ ‫كه‌سانه‌ی ‌پسپۆڕن له‌بواره‌کە‌دا‬ ‫بۆچوونیان وه‌ربگیرێت‪.‬‬ ‫به‌ده‌ر له‌كاری ڕۆتینات هیج‬ ‫كارێك به‌ئاڕاسته‌ی به‌ره‌و پێشبردنی‬ ‫كه‌رتی په‌روه‌رده‌ نه‌كراوه‌‪ ،‬له‌كاتێكدا‬ ‫زۆربه‌ی واڵتانی پێشكه‌وتوو كه‌‬ ‫داهاتی سااڵنه‌شیان وه‌ك ئێمه‌‬ ‫نییه‌‪ ،‬توانیویانه‌ به‌ به‌ره‌وپێشبردنی‬ ‫په‌روه‌رده‌و باشكردنی گوزه‌رانی‬ ‫مامۆستا داهاتوویه‌كی ڕۆشن بۆ‬ ‫نه‌ته‌وه‌كه‌ی خۆیان دابین بكه‌ن‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ی پێویست‌و گرنگه‌ ده‌بێ بۆ‬ ‫هه‌ریه‌ك له ‌بواره‌ گرنگ‌و كۆڵه‌كه‌‬ ‫سه‌ره‌كییه‌كانی په‌روه‌رده‌ كه‌ بریتین‬ ‫له‌ (پڕۆگرامه‌كان‪ ،‬ئه‌زمونه‌كان‪،‬‬ ‫فرۆشگا‪ ،‬هاتوچۆی خوێندكاران‪)،‬‬ ‫په‌روه‌رده‌یی‬ ‫كۆنگره‌ی‬ ‫ده‌بوایه‌‬ ‫تایبه‌تیان بۆ بگیرێت‌‪ .‬ناجێگیری‬ ‫هەلومەرج و کەڵەکەبوونی قه‌یرانه‌كان‌‪،‬‬ ‫لەگەڵ ئەوەشدا نه‌بوونی پالن له‌‬ ‫په‌روه‌رده‌دا‪ ،‬وایكردووه‌ هه‌ر ساڵه‌و‬ ‫ژماره‌یه‌ك ڕێنمایی بۆ خوێندكاران‬ ‫ده‌ربچێ به‌تایبه‌ت پۆلی دوانزه‌ی‬ ‫ئاماده‌یی‪.‬‬ ‫تائێستا وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌‬ ‫نه‌دراوه‌تە دەست ‌كه‌سێكی قاڵبووی‬ ‫بواری په‌روه‌رده‪ ،‬له ‌هه‌مووی خراپتر‬ ‫كابینه‌كانی‬ ‫تائێستاش‬ ‫ئه‌وه‌یه‌‬ ‫حكومه‌ت نه‌یانتوانیوه‌ په‌روه‌رده‌‬ ‫بكه‌نه‌ كاری له‌پێشینه‌و پله‌یه‌كی‬ ‫كاره‌كانیان‪ .‬بۆیە په‌روه‌رده‌ ده‌ناڵێنێ‬ ‫به‌ده‌ست نەبوون یان کەمی كادری‬ ‫په‌روه‌رده‌یی‪.‬‬ ‫‌تائێستاش به‌شێك له‌قوتابخانه‌‌و‬ ‫له‌خانووی‬ ‫مندااڵن‬ ‫باخچه‌كانی‬ ‫كرێدان‪ ،‬به‌ده‌ر له‌وه‌ش به‌شی هه‌ره‌‬ ‫زۆری ناوه‌نده‌كانی خوێندن كارگوزارو‬ ‫باخه‌وان‌و پاسه‌وانیان نییە‪ .‬پاشان‬ ‫نه‌بوونی به‌شێكی زۆر پسپۆڕییه‌كان‬ ‫له‌ناو ناوه‌نده‌كانی خوێندن‌و په‌نابردن‬ ‫بۆ مامۆستای وانه‌بێژو نه‌بوونی‬ ‫به‌گرێبه‌ستكردن بۆ فه‌رمانبه‌ران‌و‬ ‫مامۆستایان‪ ،‬ئایا كابینه‌ی نوێ چی‬ ‫ده‌كات بۆ ده‌ربازكردنی په‌روه‌رده‌ له‌و‬ ‫هه‌موو گرفته‌؟‬ ‫چۆن ده‌توانێ له‌نێوان به‌رداشی‬ ‫قه‌یرانه‌كاندا ئەم کەرتە گرنگ و‬ ‫هەستیارە دەرباز بکات؟ یان ئەوەیە‬ ‫ئه‌م كابینه‌ش وه‌ك كابینه‌كانی تر‬ ‫كۆمه‌ڵێك گرفتی تر ده‌دات له‌به‌رۆكی‬ ‫کەرتی په‌روه‌رده‌!‬

‫ئه‌حمه‌د بارزان‪ ،‬خوێندكاری قۆناغی‬ ‫سێیه‌می زانكۆیه‌‪ ،‬هه‌ر له‌ ئێستاوه‌ به‌ڵێنی‬ ‫به‌ هاوڕێكانی داوه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر یه‌كه‌م ده‌رماڵه‌ی‬ ‫وه‌رگرت “ده‌عوه‌تی” نانخواردنیان بكات‪.‬‬ ‫ڕه‌نگه‌ خواسته‌كه‌ی ئه‌حمه‌د بێته‌دی به‌تایبه‌ت‬ ‫دوای ئه‌وه‌ی دۆخی دارایی باشبووه‌‌و‬ ‫كۆده‌نگیه‌كیش هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی ده‌رماڵه‌‬ ‫بدرێته‌وه‌ به‌ خوێندكاران‪.‬‬ ‫بابه‌تی گه‌رمی گفتوگۆی نێوان ئه‌حمه‌دو‬ ‫هاوڕێكانی لەناو زانکۆ ده‌رماڵه‌ بوو “به‌داخه‌وه‌‬ ‫به‌بیانووی جیاجیاو به‌بێ هیچ پاساوێك‬ ‫ده‌رماڵه‌كه‌مان بۆ ناگه‌ڕێننه‌وه‪ ‌،‬جاران ده‌یانوت‬ ‫شه‌ڕی داعش‌و پاشه‌كه‌وتی مووچه‪ ‌،‬ئێستاش‬ ‫هیچ ناڵێن‌و بیانوویان بڕاوه‌“‪ .‬به‌بڕوای ئه‌حمه‌د‬ ‫پێوسته‌ خوێندكاران ناڕه‌زایه‌تیه‌كانیان فراوان‬ ‫بكه‌ن بۆ گەڕانەوەی ئەو ئیمتیازە پێیان‌‪.‬‬ ‫خوێندکاران لە گردبوونەوەیکدا داوای گێڕانەوەی دەرماڵە دەکەن‬ ‫ساڵی ‪ ٢٠١٤‬له‌گه‌ڵ سه‌رهه‌ڵدانی‬ ‫قه‌یرانی دارایی‪ ،‬حكومه‌تی هه‌رێم ده‌رماڵه‌ی خوێندنه‌ به‌خوێندكاران به‌تایبه‌ت ئه‌وانه‌ی له‬ ‫خوێندكارانی بڕی‪ ،‬كه‌ بۆ هه‌ر خوێندكارێك ‌ده‌ره‌وه‌‌و زانكۆ ئه‌هلییه‌كان ده‌خوێنن‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر له‌ به‌شه‌ ناوخۆیی بمایه‌ته‌وه‌ مانگانه‌‬ ‫سه‌رتیپ عه‌لی‪ ،‬سكرتێری کۆمەڵەی‬ ‫‪ 60‬هه‌زار دینار‌و بۆ خوێندكاری ناوشاریش ‪ 40‬خوێندکار‌ان به‌ “زه‌مه‌ن”ی وت‪“ :‬هه‌ر كارو‬ ‫هه‌زار دینار ده‌درا‪.‬‬ ‫چاالكیه‌كی تریش بێت بۆ پشتیوانی لە‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌ی‬ ‫ه‬ ‫ه‬ ‫خوێندكاراندا‬ ‫‌ناو‬ ‫ه‬ ‫ل‬ ‫‌ك‬ ‫ه‬ ‫ئێستا كۆده‌نگی‬ ‫خوێندكاران ئامادەین پشتیوانی لێ بکەین‪ ،‬نازانن كه‌ی ده‌رماڵه‌ی‬ ‫به‌وه‌ی جارێكی تر ده‌رماڵه‌یان پێبدرێته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم هه‌تا حكومه‌ت پێكنه‌یه‌ت لەو‌باوه‌ڕه‌دانین‬ ‫ئه‌م داوایه‌ش دوای نه‌مانی پاشه‌كه‌وتی مووچه‌ ده‌رماڵه‌ی خوێندكاران خه‌رج بكرێت”‪.‬‬ ‫خوێندكارانی زانكۆكان‌و‬ ‫دێت‪.‬‬ ‫خوێندكارانی زانكۆ‌و په‌یمانگاكان له‌به‌رده‌م‬ ‫خوێندكارانی‬ ‫‌ی‬ ‫ه‬ ‫‌ڵ‬ ‫ه‬ ‫ڕای‬ ‫‌نی‬ ‫ه‬ ‫‌نجوم‬ ‫ه‬ ‫ئ‬ ‫به‌ش‌و كۆلێژه‌كانیاندا چه‌ند رۆژێكه‌ ده‌ستیان‬ ‫په‌یامنگاكان خه‌رج‬ ‫بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان‪ ،‬له‌گه‌ڵ قوتابیانی كۆمه‌ڵ‌و به‌ ناڕه‌زایی كردووه‌ بۆ گێڕانه‌وه‌ی ده‌رماڵه‌‪،‬‬ ‫یه‌كگرتوو‌و نه‌وه‌ی نوێ‌و خوێندكارانی بێالیه‌ن سه‌ره‌تای ئه‌م مانگه‌ش له‌به‌یاننامه‌یه‌كدا‬ ‫ده‌كرێت ئه‌و ‌ه كاری‬ ‫ئه‌نجومه‌نێكیان پێكهێناوه‌و له‌به‌یاننامه‌یه‌كدا كه ‌به‌ناوی سه‌رجه‌م خوێندكارانی زانكۆو‬ ‫داوایان كرد ده‌رماڵه‌ خه‌رجبكرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫په‌یمانگاكانی هه‌رێمه‌وه‌ ئاراسته‌ی وه‌زاره‌تی‬ ‫ره‌حیم جاف‪ ،‬له‌ رایه‌ڵه‌ی خوێندكارانی خوێندنی بااڵو حكومه‌تی هه‌رێم كرا‪ .‬تیایدا‬ ‫وه‌زاره‌تی داراییه‬ ‫گۆڕان‪ ،‬وتی‪“ :‬به‌یاننامه‌یه‌كی تر ئاڕاسته‌ی داوای پێدانه‌وه‌ی ده‌رماڵه‌كانیان ده‌كه‌ن و له‌‬ ‫په‌رله‌مان‌و حكومه‌ت ده‌كه‌ین‪ ،‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌گه‌ری گوێ نه‌گرتنیش له‌ داواكارییه‌كان‬ ‫له‌به‌رده‌م به‌شه‌كان درێژه‌ به‌ناڕه‌زایی ده‌ده‌ین به‌رده‌وامی به ‌گردبونه‌وه‌كانیان ده‌ده‌ن‪،‬‬ ‫تا وه‌اڵمێكی ڕازیكه‌رمان ده‌ست ده‌كه‌وێت”‪.‬‬ ‫به‌شێك له‌ فراكسیۆنه‌كانی په‌رله‌مانیش چوون‬ ‫كوردستان‬ ‫کۆمەڵەی خوێندكارانی‬ ‫كوردستان‪ ،‬وتی‪“ :‬یاداشت‌و داواكاری‬ ‫به‌ده‌م داواكارییه‌كانیانه‌وه‌‪.‬‬ ‫پشتگیری‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫خاڵی‬ ‫له‌ڕێگه‌ی یاداشتێكی دوو‬ ‫ئاشنا عه‌بدوڵاڵ‪ ،‬ئه‌ندامی لیژنه‌ی خوێندكارانمان وه‌رگرتووه‌ كه ‌تێیدا داوای‬ ‫‌ی‬ ‫ه‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫‌ڕان‬ ‫ه‬ ‫گ‬ ‫‌می‬ ‫ه‬ ‫‌ك‬ ‫ه‬ ‫ی‬ ‫خاڵی‬ ‫خوێندكارانی كردووه‌‪،‬‬ ‫په‌روه‌رده‌و خوێندنی بااڵ له‌په‌رله‌مانی ده‌رماڵە‌و دامه‌زراندنی خوێندكاره‌ یه‌كه‌م‌و‬ ‫ده‌رماڵه‌یه‌ داواكاری دووه‌میش پێدانی قه‌رزی‬

‫دووه‌مه‌كان ده‌كرێت‪ ،‬داواكاریه‌كانیان ڕه‌وان‌و‬ ‫پشتیوانییان ده‌كه‌ین”‪.‬‬ ‫ئاشنا ئاماژەی بەوەدا فراكسیۆنی گۆڕان‬ ‫پڕۆژه‌یه‌كی هه‌یه‌ بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی ده‌رماڵه‌ی‬ ‫خوێندكاران‌و دامه‌زراندنی یه‌كه‌مه‌كان‪.‬‬ ‫عه‌باس ئه‌كره‌م‪ ،‬وته‌بێژی وەزارەتی‬ ‫خوێندنی بااڵ‪ ،‬ده‌ڵێت نازانن كه‌ی ده‌رماڵه‌ی‬ ‫خوێندكارانی زانكۆكان‌و په‌یمانگاكان خه‌رج‬ ‫ده‌كرێت ئه‌وه‌ كاری وه‌زاره‌تی داراییه‌ نه‌ك‬ ‫وەزارەتەکەی ئەوان‪.‬‬ ‫عەباس وتی‪“ :‬ئێمه‌ هه‌ر ئه‌وه‌مان له‌سه‌ره‌‬ ‫داخوازییه‌كانی خوێندكاران به‌رز بكه‌ینه‌وه‌‬ ‫بۆ سه‌روو خۆمان ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر ئێمه‌یه‌‬ ‫ده‌یكه‌ین”‪.‬‬ ‫خوێندکاران دەڵێن بە پێدانی دەرماڵە‪،‬‬ ‫قورسایی خوێندنەکەیان کەمتر دەکەوێتە سەر‬ ‫خێزانەکانیان‪ ،‬بۆیە چاویان لەوەیە بەزووترین‬ ‫کات ئەو پارەیان بۆ بگەڕێنرێتەوە‪ .‬بۆ‬ ‫دڵنیابوون لە گەڕانەوەشی‪ ،‬بەڵێنیان داوە تا‬ ‫دواقۆناغی گەیشتنی پەیامەکەیان بە حکومەت‬ ‫لە دەربڕینی ناڕەزایی و داواکاری بەردەوام‬ ‫دەبن‪.‬‬

‫‌خوێندن‌و كۆڵنه‌دان‬ ‫چیرۆکی منداڵە هەژارێک کە ئێستا سەرمایەدارو مامۆستای زانکۆیە‬ ‫مه‌ریوان سه‌اڵح حیلمی‬ ‫ل ‌ه كۆتایی ساڵی ‪ ٢٠١٨‬سه‌رمایه‌دارێكم‬ ‫ناسی‪ ،‬به‌یه‌كه‌و‌ه باسی بابه‌تی گشتیمان‬ ‫ی ل ‌ه كۆمپانیاكه‌یدا كاریان‬ ‫ده‌كرد‪ ،‬ئه‌و كه‌سانه‌ ‌‬ ‫ده‌كرد‪ ،‬ناوبه‌ناو ده‌هاتن‌و چایی و قاوه‌یان‬ ‫بۆ ده‌هێناین‪ .‬ئه‌وه‌ی سه‌رنجی من راكێشا‬ ‫یه‌كێك ل ‌ه كارمه‌نده‌كان ك ‌ه هات ‌ه ژوره‌و‌ه وتی‬ ‫مامۆستا‪ ،‬من وامزانی له‌گه‌ڵ منیه‌تی یه‌كسه‌ر‬ ‫وتم فه‌رموو‪ ،‬سه‌رمایه‌داره‌ك ‌ه ئەوە له‌گه‌ڵ‬ ‫منیه‌تی‪ .‬ئیتر منیش هه‌موو بیروهۆشم چوو‌ه‬ ‫سه‌ر قسه‌ی كارمه‌نده‌كه‌ ك ‌ه وتی مامۆستا!‬ ‫دواتر لە سه‌رمایه‌داره‌كه‌م پرسی‪:‬‬ ‫ جه‌نابت مامۆستایت؟‬‫ به‌ڵێ‬‫ له‌ كوێ؟‬‫ زانكۆی سلێمانی‬‫ چیت ته‌واوكردووه‌؟‬‫ دكتۆرام هه‌یه‌‬‫ئه‌ی چی ده‌كه‌ی لێره‌؟‬ ‫حه‌زی خۆمه‌‪ ،‬ئێر‌ه ڕێی نه‌گرتوو‌ه ل ‌ه‬ ‫ده‌رسوتنه‌وه‌م‪ ،‬به‌ڵكو به‌پێچه‌وانه‌و‌ه سوودی‬ ‫هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ سوودی چی‌یه‌؟‬‫وتی‪ :‬ئێم ‌ه خێزانێك بووین زۆر هه‌ژاربووین‪،‬‬ ‫ل ‌ه قۆناغی سه‌ره‌تایی به‌ده‌م شت فرۆشتنه‌و‌ه‬ ‫سه‌عیم ده‌كرد له‌جاده‌و كۆاڵنان‪ ،‬تا ورد‌ه ورد‌ه‬ ‫گه‌وره‌بووم هه‌موو جۆر‌ه ئیشێكم ده‌كرد‪ .‬ل ‌ه‬ ‫پۆلی ‪١٢‬ی ئاماده‌یی ‪80‬م هێناو له ‌كۆلێژی‬ ‫كشتوكاڵ وه‌رگیرام به‌اڵم حه‌زم لێنه‌بوو‪.‬‬ ‫حه‌زم ل ‌ه به‌شێك بوو پێیانده‌وت ژمێریاریی‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌و به‌ش ‌ه ئه‌وكات ل ‌ه زانكۆی سلێمانی‬ ‫نه‌كرابووه‌وە‪ ،‬ته‌نیا ل ‌ه په‌یمانگا هه‌بوو‪ ،‬منیش‬ ‫به‌ناچاری چووم ‌ه په‌یمانگا‪ ،‬ل ‌ه په‌یمانگا به‌شی‬ ‫ژمێریاریی ك ‌ه دوو ساڵ بوو‪ ،‬هه‌ردوو ساڵه‌ك ‌ه‬

‫گاڵته‌یان پێده‌كردم‌و ده‌یانووت شێت بوویت‬ ‫هاتووی بۆ ئێره‌؟ تۆ ل ‌ه كۆلێژی به‌رزه‌و‌ه‬ ‫چیت داو‌ه له‌ په‌یمانگا؟‬ ‫به‌كورتی به‌رده‌وام بوو ل ‌ه خوێندن چونك ‌ه‬ ‫حه‌زم لێیبوو هه‌ردوو ساڵه‌ك ‌ه یه‌كه‌م بووم‪،‬‬ ‫ك ‌ه په‌یمانگام ته‌واوكرد‪ ،‬شانسم هێنای‌و ئه‌و‬ ‫ساڵ ‌ه به‌شی ژمێریاری له‌ زانكۆی سلێمانی‬ ‫كرایه‌وه‌‪ ،‬منیش راسته‌وخۆ وه‌رگیرام‪ .‬هه‌ر‬ ‫چوارساڵه‌كه‌ یه‌كه‌م بووم‪.‬‬ ‫ئه‌ڵبه‌ت ‌ه به‌ده‌میه‌و‌ه ئیش‌و كاریشم ده‌كردو‬ ‫خۆم‌و ماڵی باوكیشم به‌خێو ده‌كرد‪ ،‬ك ‌ه‬ ‫كۆلێژم ته‌واوكرد چونك ‌ه یه‌كه‌م بووم دوای‬ ‫ماوه‌یه‌كی كورت ل ‌ه ماجستێر وه‌رگیرام‪،‬‬ ‫دواتر دكتۆرام ته‌واوكرد‪ ،‬ئێستا به‌رده‌وامم‬ ‫له‌كاره‌كه‌م‌و ئیشوكاری تریش ده‌كه‌م‪.‬‬

‫پرسیاری كردو وتی ده‌زانی بۆچی ئه‌م‬ ‫به‌سه‌رهاته‌م به‌كورتی بۆ گێڕایته‌وه‌؟ خوێندکار‬ ‫ئێستا دره‌نگ دێن ‌ه هۆڵی ده‌رسخوێندنه‌وه‌‪،‬‬ ‫ده‌ریان ده‌كه‌م‪ ،‬دێن ده‌ڵێن دكتۆر یارمه‌تیمان‬ ‫بده‌‪ ،‬دژیان ده‌وه‌ستمه‌وه‌‪ ،‬هه‌موو رۆژێك‬ ‫پێیان ده‌ڵێم‪ :‬كه‌س نه‌ڵێ من هه‌ژارم‌و ئیش‬ ‫ده‌كه‌م‌و راو و ڕێوی بۆ من بهێننه‌وه‌‪ ،‬پێیان‬ ‫ده‌ڵێم ئیش نه‌ماو‌ه من نه‌یكه‌م‪ ،‬كه‌س نی ‌ه ل ‌ه‬ ‫كوردستاندا ل ‌ه من هه‌ژارتر بووبێت‪ ،‬هاوكاتیش‬ ‫كۆڵم نه‌داوه‌و دكتۆراشم خوێندووه‌و ئێستا‬ ‫زۆریش ده‌وڵه‌مه‌ندم‪ ،‬بۆی ‌ه زۆر توندم ل ‌ه‬ ‫نمره‌و زه‌بت‌و ره‌بت له‌گه‌ڵ خوێندكاره‌كانم‪،‬‬ ‫پێیان ده‌ڵێم من ئاوه‌ها پێ گه‌یشتووم تۆش‬ ‫هه‌وڵبد‌ه خۆت خۆت پێ بگه‌یه‌نیت‪ ،‬ئێو‌ه‬ ‫تا دره‌نگی شه‌و فه‌یسبووك‌و خه‌ریكی شتی‬

‫البه‌الن چۆن گه‌ش ‌ه ده‌كه‌ن‪ ،‬به‌كورتی كه‌س‬ ‫نه‌ڵێ نمره‌م به‌رێ‪ ،‬كه‌س دوای من نه‌یه‌ت ‌ه‬ ‫هۆڵی خوێندنه‌و‌ه بڵێ خه‌به‌رم نه‌بۆته‌وه‌‪.‬‬ ‫تێبینی‪ :‬خوێنه‌رانی به‌ڕێز ل ‌ه ده‌رفه‌تی‬ ‫گونجاودا ئه‌م چیرۆك ‌ه بۆ خوێندكارو گه‌نجان‌و‬ ‫مندااڵن باس بكه‌‪ ،‬به‌تایبه‌تی خوێندكارانی‬ ‫ناوچ ‌ه هه‌ژارنشینه‌كان‌و پیشه‌ییه‌كان ك ‌ه‬ ‫زۆرینه‌یان كار ده‌كه‌ن‌و پشتیان كردۆت ‌ه‬ ‫خوێندن‪.‬‬


‫ت��ە ن��درو�س ت�ی‬

‫‪zamenpress@gmail.com‬‬ ‫ژمارە (‪ )13‬سێشەممە ‪2019/4/9‬‬

‫‪15‬‬

‫لە نەخۆشخانەی حکومی بخەوەو لە دەرەوە دەرمان بکڕە‬ ‫وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی ‪ ٩٠‬ملیاری دینار قەرزی دەرمانی لەسەر کەڵەکە بووە‬

‫د‪.‬ئیكرام حسێن‬

‫چۆن خۆت ئەكەی‬ ‫مه‌زهه‌ر كه‌ریم‬ ‫هەر کەسێک چووبێتە نەخۆشخانە‬ ‫حکومییەکان هەمان چیرۆکی محه‌مه‌د‬ ‫عه‌بدوڵاڵی بەسەردا هاتووە‪ .‬محەمەد‬ ‫نه‌خۆشخانه‌ی‬ ‫بردووه‌ته‌و‌ه‬ ‫باوكی‬ ‫بوژانه‌وه‌ی دڵ ل ‌ه سلێمانی‪ ،‬چەند شەو‬ ‫لەوێ ماوەتەوە هەموو جارێک پزیشکەکان‬ ‫بۆ هەندێ دەرمان پێداویستی ناردوویانە‬ ‫لە دەرمانخانەکانی دەرەوە بیانکڕێت‪.‬‬ ‫“ئێستا دەڵێم ئێم ‌ه هەڵەبووین‬ ‫باوكمان برد بۆ نه‌خۆشخانه‌ی بوژانه‌وه‌ی‬ ‫دڵ ده‌بوای ‌ه له‌نه‌خۆشخانه‌یەکی ئەهلیی‌كه‬ ‫‌چه‌ند هه‌نگاوێك له ‌یه‌كتره‌و‌ه دوورن‬ ‫داخڵ بکردایە‪ ،‬چونك ‌ه له‌و شه‌وه‌ی باوكمم‬ ‫داخڵی نه‌خۆشخان ‌ه كرد پزیشكه‌كان بۆ‬ ‫زۆربەی پێداویستیه‌كان ده‌یانوت نیمان ‌ه‬ ‫بچۆ لە دەرەوە بیکڕە‪ ”.‬محەمەد دوای‬ ‫هاتنە دەرەوەی لە نەخۆشخانە قسەی بۆ‬ ‫زەمەن کرد‪.‬‬ ‫خه‌ڵك خه‌ریك ‌ه له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا رادێت‬ ‫ك ‌ه بۆ كڕینی ده‌رمان‌و پێداویستی پزیشكی‬ ‫ڕوو ل ‌ه ده‌رمانخانه‌‌و نه‌خۆشخان ‌ه تایبه‌ته‌كان‬ ‫بكات‪ ،‬ل ‌ه نه‌خۆشخان ‌ه حكومییه‌كان‬ ‫ده‌رمانه‌كانیان بۆ ده‌ستنیشانده‌كرێت‌و‬ ‫ب ‌ه تێچوویه‌كی زیاتر ل ‌ه ده‌ره‌و‌ه ده‌یكڕن‪.‬‬ ‫ئیشی به‌شێك ل ‌ه پزیشكه‌كانیش بووه‌ت ‌ه‬ ‫ناردنی نه‌خۆش بۆ ده‌رمانخانه‌كان‪.‬‬

‫تاڤان ئه‌نوه‌ر‪ ،‬ئازارێكی زۆر توندی‬ ‫ماسولكه‌و سه‌ری هه‌بووه‌‪ ،‬چه‌ند جارێك‬ ‫سه‌ردانی نه‌خۆشخانه‌ی حكومی كردوو‌ه‬ ‫“پارچەیە‌ك حه‌بی پاراسیتۆڵیان دامێ‬ ‫هیچی دیكه‌یان نه‌دامێ و وتیان هه‌ر‬ ‫ئه‌وه‌ی لێیه‌“‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌ند‌ه وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی‬ ‫سه‌رقاڵی یه‌كخستنی نرخی ده‌رمانه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم تائێستا ده‌رمان ب ‌ه گران ده‌فرۆشرێ‬ ‫ب ‌ه هاوواڵتیان‪ .‬ده‌رمان هه‌ی ‌ه نرخەکەی ‪٥٠‬‬ ‫هه‌زار دیناره‌‪ ،‬به‌اڵم ئە‌و نرخە لە واڵتانی‬ ‫ده‌ره‌و‌ه نرخه‌كه‌ی ‪ ١٥‬هەزار دینارە‪ .‬بۆ‬ ‫نموون ‌ه ده‌رمانی (كریستۆر) لە هه‌رێمی‬ ‫کوردستان بە ‪ ٤٥‬هه‌زار دینار‌ه کەچی‬ ‫هەر ئەم دەرمانە ل ‌ه توركیا ب ‌ه پێنج هه‌زار‬ ‫دیناره‌!‬ ‫كارزان جه‌الل‪ ،‬سه‌رپه‌رشتیاری‬ ‫كۆگایه‌كی ده‌رمانه لە شاری سلێمانی‌‪،‬‬ ‫بەشێک لە هۆکارەکانی نەبوونی‬ ‫دەرمان لە نەخۆشخانە حکومییەکاندا‬ ‫دەگەڕێنێتەوە بۆ درەنگخستنی پارەی‬ ‫کۆمپانیاکان کاتێ دەرمانیان بۆ دەهێنن‪.‬‬ ‫کارزان وتی‪“ :‬حكومه‌ت داوا ده‌كات‬ ‫ده‌بێ هه‌رزانترین ده‌رمانیان بده‌ینێ‪،‬‬ ‫ئه‌م ‌ه سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی پاره‌كه‌مان زۆر‬ ‫دواده‌خه‌ن و له‌كاتی خۆیدا نامان ده‌نێ‪.‬‬ ‫ڕه‌نگ ‌ه ئه‌م ‌ه هۆكارێكبێ له ‌نه‌بوونی‬ ‫ده‌رمان له‌نه‌خۆشخان ‌ه حكومییه‌كاندا”‪.‬‬ ‫ئەم خاوەن کۆگایە ئاماژە بە شتێکی‬

‫چۆن ئازاری ددان لەمنداڵدا‬ ‫كەم دەكرێتەوە‬

‫زەمەن‬ ‫منداڵ بەهەمان شێوەی گەورەكان‬ ‫تووشی ئازاری ددان دەبن‪ ،‬دایكان‬ ‫دەتوانن بەم شێوەیە یارمەتی‬ ‫ددانی‬ ‫ئازاری‬ ‫كەمكردنەوەی‬ ‫منداڵەكانیان بدەن‪:‬‬ ‫ منداڵەكە لەباوەش بگیرێت‌و‬‫زیاتری‬ ‫خۆشەویستی‬ ‫سۆزو‬ ‫پێببەخشرێت بۆ ئەوەی بیر لە‬ ‫ئازارەكەی نەكاتەوە‪.‬‬ ‫ خواردنێكی بدرێتێ‌ بتوانێت‬‫بیمژێت بۆ ئەمەش میوە باشترین‬ ‫خۆراكە‪.‬‬

‫ ساردكەرەوە بەكاربهێنرێت بۆ‬‫پوكەكەی‪ ،‬بۆئەمەش دەتوانرێت ئەو‬ ‫كەرەستەیەی لەكاتی ددان دەرهاتن‬ ‫دەدرێت بە منداڵ بەكاربهێنرێت‬ ‫بۆ خورانی پوكەكەی‌و بخرێتە ناو‬ ‫ساردكەرەوە پاشان بدرێتە دەستی‬ ‫پوكەكەی‬ ‫بۆئەوەی‬ ‫منداڵەكە‬ ‫پێبخورێنێت‪.‬‬ ‫ رێگەیەكی تری كەمكردنەوەی‬‫ئازاری ددان شێالنی پوكەكەی‬ ‫بەدەست كە ئەمەش تاڕادەیەك‬ ‫ئازارەكەی كەم دەكاتەوە‪.‬‬ ‫ دەتوانرێت دەرمانی ئازار شكێن‬‫بەكاربهێنرێت‪.‬‬

‫پارچەیە‌ك حه‌بی‬ ‫پاراسیتۆڵیان دامێ‬ ‫هیچی دیكه‌یان‬ ‫نه‌دامێ و وتیان هه‌ر‬ ‫ئه‌وه‌ی لێیه‬ ‫تر دەکات لەنێوان خۆیان وەزارەتی‬ ‫تەندروستیدا کە ژماره‌یه‌كی زۆر له‌و‬ ‫ده‌رمانانه‌ی به ‌مۆڵه‌ت ده‌هێنرێنه‌‬ ‫هه‌رێمەوە‪ ،‬کەچی وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی‬ ‫لێیان وه‌رناگرێت بە بیانووی ئەوی‬ ‫پشكنینیان بۆ نه‌كراوه‪ .‬بۆیە ئەو‬ ‫دەرمانانە لە دەرەوەی نەخۆشخانەکان‬ ‫هەن‪.‬‬ ‫ل ‌ه مانگی حوزه‌یرانی ‪ ٢٠١٨‬وه‌زاره‌تی‬ ‫ته‌ندروستی چه‌ند بڕیارێكی بۆ یه‌كخستنی‬ ‫نرخ‌و به‌رزكردنه‌وه‌ی كوالێتی‌و رێگری له‌‬ ‫ده‌رمانی قاچاخ ده‌ركردو کۆتایی ساڵ‬

‫بڕیاره‌ك ‌ه خرای ‌ه بواری جێبه‌جێكردنه‌وه‌‪.‬‬ ‫وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی بۆ ده‌رمان‬ ‫پشت ب ‌ه به‌غدا ده‌به‌ستێ و ‪%٤٥‬‬ ‫پێداویستی نه‌خۆشخانه‌كانی هەرێم‬ ‫به‌غدا پڕی ده‌كاته‌وه‌‪ ،‬لەگەڵ ئەمەشدا‬ ‫حكومه‌تی هه‌رێم مانگان ‌ه شه‌ش ملیار‬ ‫دینار بۆ وه‌زاره‌ته‌ك ‌ه دابین ده‌كات‪.‬‬ ‫خاڵس قادر‪ ،‬وته‌بێژی ته‌ندروستی‬ ‫دەڵێ بەهۆی ئەوەی ژماره‌یه‌كی زۆر‬ ‫‌ئاواره‌كان هێشتا لەناو کەمپەکانی‬ ‫هەرێمدا هه‌ر ماون‪ ،‬پێداویستی پزیشکیی‬ ‫ئەوانە هەر لەسەرشانی وەزارەتەکەی‬ ‫ئەوانە‪.‬‬ ‫خاڵس بۆ “زەمەن” وتی‪“ :‬لەبەر‬ ‫ئەوەی حكومه‌تی هه‌رێم پاره‌ی كاش‬ ‫ناداتە کۆمپانیاکانی هێنانی دەرمان‪ ،‬بۆیە‬ ‫به ‌قیست ده‌رمان له‌كۆگاكانی ده‌رمان‬ ‫ده‌كڕینه‌و‌ه و ئەمەش وا دەکات ئه‌وانیش‬ ‫به‌پاره‌یه‌كی زیاد پێمان ده‌فرۆشنه‌وه‌‪”.‬‬ ‫بەگوێرەی قسەی وتەبێژی وەزارەتی‬ ‫تەندروستی‪ ،‬حکومەتی هه‌رێم ‪ ٩٠‬ملیار‬ ‫دینار قه‌رزداری كۆمپانیاكانی ده‌رمانن‪.‬‬ ‫زیادبوونی ده‌رمانخانه‌‌و نه‌خۆشخانه‌‬ ‫تایبه‌ته‌كان‪ ،‬یه‌كێك ‌ه له‌و دیاردانه‌ی‬ ‫ل ‌ه كه‌رتی ته‌ندروستی هه‌رێمدا به‌ره‌و‬ ‫هه‌ڵكشان ده‌چێ‪ ،‬وه‌زاره‌تی تەندروستی‬ ‫پالنی هه‌ی ‌ه بۆ زیاتر‌كردنی كه‌رتی تایبه‌ت‬ ‫‪ .‬ئەوەی له‌م نێوه‌نده‌دا باری سەرشانی‬ ‫ێ تەنیا هاوواڵتیانن‪.‬‬ ‫قورس دەب ‌‬

‫خامنان نابێت لە كاتی سوڕی‬

‫مانگانەدا ئەم خواردنانە بخۆن‬ ‫زەمەن‬ ‫جۆری خۆراك كاریگەری هەیە لەسەر‬ ‫هەبوونی ئازار لەكاتی سووڕی مانگانەدا‌و‬ ‫دەبێت خانمان ئاگاداربن لەو كاتەدا ئەم‬ ‫جۆرە خۆراكانە نەخۆن‪.‬‬ ‫* خواردنی چەوری‌و گۆشت دەبێتە‬ ‫هۆی زیادبوونی ئازارو بەگوێرەی‬ ‫توێژینەوەكان خواردنی گۆشت‌و چەوری‬ ‫لەكاتی سووڕی مانگانەدا وادەكات هەست‬ ‫بە ئازار بكەن‌و ماسولكەكانتان گرژبن‬ ‫هاوكات گۆشت‌و چەوری دەبێتە هۆی‬ ‫زۆربوونی ڕێژەی هەوكردن‪.‬‬ ‫* خواردنی ئایسكرێم‌و خواردنەوە‬ ‫ساردەكان دەبێتە هۆی بەهێزبوونی‬ ‫ئازاری سووڕی مانگانەو بەردەوامبوون‪،‬‬ ‫بۆیە پێویستە لەجیاتی ئایسكرێم‌و‬ ‫خواردنەوە ساردەكان‪ ،‬خواردنەوەی گەرم‬ ‫بخۆنەوە‪.‬‬

‫* فینگەرو چپس یەكێكی دیكەیە‬ ‫لەو خۆراكانەی كە نابێت لەكاتی‬ ‫سوڕی مانگانەدا بخورێت‪ ،‬چونكە چپس‬ ‫دەوڵەمەندە بە سۆدیۆم‌و بەهۆیەوە‬ ‫وشكبوونەوە لەجەستەدا ڕوودەدات‌و‬ ‫كاریگەری نەرێنی لەسەر دەروون‬ ‫بەجێدەهێڵێت‪ ،‬بۆیە پێویستە لەجیاتی‬ ‫ئەوە گوێزو بادام بخورێت‪.‬‬ ‫* خانمان پێویستە خۆیان دووربگرن‬ ‫لەو خواردنەوانەی كافاینی تێدایە وەك‬ ‫قاوەو چا‌و شوكالتەی گەرم‌و كۆاڵو‬ ‫خواردنەوە وزەبەخشەكان‪ ،‬چونكە دەبێتە‬ ‫هۆی تێكچوونی سوڕی مانگانە‪ ،‬هاوكات‬ ‫گرژی‌و ئازار لە ماسولكەكانی كۆئەندامی‬ ‫زاوزێ‌ دروست دەكات‪.‬‬ ‫* خانمان نابێت ئەو خواردنانە‬ ‫بخۆن كە رێژەی شەكریان بەرزە‪ ،‬چونكە‬ ‫شەكر دەبێتە هۆی توشبوون بە گرژی‬ ‫ماسولكەكان لەكاتی سوڕی مانگانەدا‪.‬‬

‫بە فیلم؟‬

‫جوانكاری بەشێكی گرنگی زانستی پزیشكییە‪،‬‬ ‫ئەم بەاڵمە زۆر گرنگە‪ ،‬بەاڵم بۆ ئەوانەی پێویستیان‬ ‫پێیەتی‪ .‬لەم سەردەمەدا جوانكاری پزیشكی خەریكە‬ ‫بەتەواوی لە قاڵبی زانست دەچێتە دەرەوەو بەتەواوی‬ ‫دەبێتە بزنس یان كارێكی بازرگانی‪.‬‬ ‫هەر دەستكاریكردنێكی جەستە‪ ،‬جۆرێكە لە‬ ‫شێواندنی‪ ،‬تێكدانی باری ئاسایی شانەكانی ئەو‬ ‫شوێنەی لەشە‪ ،‬دواتر كاتێكی زۆری پێویستە تا‬ ‫دەگەڕێتەوە باری ئاسایی‪ ،‬یان هەرگیز ناشگەڕێتەوە‬ ‫دۆخی پێش دەستكاریكردنەكە‪.‬‬ ‫لەڕاستیدا جوانكاری كاتێك وەك زانست‬ ‫جێبەجێدەكرێت‪ ،‬پیشەیەكی زۆر مرۆڤانەیە‪،‬‬ ‫گێڕانەوەی جوانییە بۆ مرۆڤێك كە پێشتر هەستێكی‬ ‫ناخۆشی هەبووە بە بەردەوامی‪ ،‬هەستێك كە‬ ‫هەرگیز كەسانی دیكە ناتوانن پەی پێببەن‪ ،‬كاتێك‬ ‫پزیشكێك ئەو مرۆڤە لەو هەموو هەستە ناخۆشە‬ ‫رزگار دەكات‌و دەیكاتەوە بەكەسێكی ئاسایی‪،‬‬ ‫بەڕاستی ئەمە خزمەتێكە گەورەی مرۆڤایەتییە‪.‬‬ ‫بەاڵم كاتێك تۆ هاوڕێی نەخۆشێكیت‌و لەگەڵی‬ ‫دەچیتە الی پزیشكێكی قوڕگ‌و لوت‌و گوێ‪ ،‬لە پڕێكدا‬ ‫پزیشكەكە ڕوودەكاتە لوتی تۆو پێت دەڵێ پێویستی‬ ‫بەجوانكارییە‪ ،‬ئا ئەمە كارەساتە‪ ،‬لەكاتێكدا تۆ هیچ‬ ‫كێشەیەكی هەناسەدانت نییە‪ ،‬هیچ كێشەیەكیشت‬ ‫لەگەڵ لوتت نییە‪ ،‬تەنها ئەوە نەبێت وەك زۆرینەی‬ ‫ئوممەتی محەمەدو عیسا‌و موسا‪ ،‬لوتت گەورەیە‪،‬‬ ‫یان الرییەكی تێدایە‪ ،‬ئاخر بەدەگمەن لوت هەیە‬ ‫وەك قەرەوڵی كاڵشینكۆف بێت‪ ،‬جا ئیتر لەدوای‬ ‫قسەی ئەو پزیشكەوە كابرا كە بۆ عەالگە هەڵگرتن‬ ‫چووبوو لەگەڵ نەخۆشە ڕاستییەكە لێی دەبێتە‬ ‫كرم‌و سیسرك‪ ،‬بەردەوام سەیری ئاوێنە دەكات‪،‬‬ ‫لێی دەكۆڵێتەوە‪ ،‬ئا ئەو لێدوانەی پزیشكەكە‪ ،‬نە‬ ‫مرۆڤانەیەو نە شەرەفمەندانەشە‪.‬‬ ‫لە لوت گەڕێ وەرە سەر ددان‪ ،‬جارێك كچێك‬ ‫بە باوكی وتبوو لە جێی ئەوەی ترومبێلم بۆ بكڕیت‬ ‫ددانەكانم دەكەم بە هۆڵیوود سمایڵ‪ ،‬جا جگە لەوەی‬ ‫خۆی كردبوو بە فیلمی هۆڵیوود‪ ،‬ترومبێلەكەشی‬ ‫ئێوە خۆش‪ ،‬هەموو كەس پێویستی بە جوانكاری‬ ‫ددانەكانی نییە‪ ،‬لێدوانی نەخۆش لە هەموو شتێك‬ ‫گرنگترە‪ ،‬كاتێك نەخۆش دەڵێت هیچ كێشەیەكم‬ ‫لەگەڵ جوانیی ددانەكانم نییە‪ ،‬ئایا هاندانی بۆ‬ ‫ئەوەی جوانكاری بكات كارێكی پزیشكییە یان‬ ‫بازرگانی؟‬ ‫پزیشكی خاوەن ویژدان لە بڕیارداندا پەلە ناكات‪،‬‬ ‫لە ڕوونكردنەوەكانیشیدا درێغی ناكات‪ ،‬كاتێك‬ ‫كەسێك شێوازی ریزبوونی ددانەكانی كێشەیان‬ ‫نییە‪ ،‬بەاڵم دەیەوێ رەنگی ددانەكانی بگۆڕێت بۆ‬ ‫سپییەكی وەك كافور‪ ،‬كە دواتر لێی بێزار دەبێت یان‬ ‫پەشیمان دەبێتەوە‪ ،‬دەبێت روونكردنەوەی پێبدرێت‬ ‫چیتر ناتوانێت ددانە سروشتییەكانی بگەڕێنێتەوە‪،‬‬ ‫لە ئەمریكا لە گەورەترین پێشانگای پزیشكی ددان‪،‬‬ ‫بەشداریم لە وانەیەكدا كرد كە هۆڵیوود سمایڵیان‬ ‫بۆ نەخۆشێك دادەنا‪ ،‬لەوێ ‪ 10‬ساڵ گرنتی دەدەنە‬ ‫نەخۆش‪ ،‬ئەگەر ددانەكانی شتێكی لێهات بۆی چاك‬ ‫بكەنەوە لەسەر هەمان نرخ‪ .‬لەكاتێكدا باشترین‬ ‫جۆری ماددەش بەكاردەهێنن‪ ،‬كەچی لە هەولێرو‬ ‫سلێمانی گرەنتی ‪ 20‬ساڵ دەدەنە نەخۆش نەك‬ ‫هی چاككردنەوە‪ 20 ،‬ساڵ گرنتی ئەوەی هیچی لێ‬ ‫نەیەت!‬ ‫ئەڵبەتە هەندێك كەس هەن هەر بەڕاستی‬ ‫پێویستیان بە جوانكاری هەیە‪ ،‬بەاڵم هەر شوێنێكی‬ ‫جەستە هەتا بەشێوەی سروشتی خۆی بمێنێتەوە‬ ‫بێگومان باشترە‪ ،‬ئەنجامدانی جوانكاری (ناپێویست)‬ ‫خۆ كردنە بە فیلم‪ ،‬جۆرێكە لە كەمئەندامبوون‪،‬‬ ‫هەندێك جار كاریگەری الوەكی زۆری دەبێت‌و‬ ‫چارەسەركردنیشی قورس‌و گران‪ ،‬یان مەحاڵ دەبێت‪.‬‬


‫�کو�ل ت�وور‬

‫‪16‬‬

‫‪zamenpress@gmail.com‬‬ ‫ژمارە (‪ )13‬سێشەممە ‪2019/4/9‬‬

‫هێشتا مناڵێ لە ناوما گەمە ئەکا‬ ‫(‪)2 - 2‬‬

‫(کامەران سوبحان دەینووسێت)‬

‫خەیاڵ‪ ،‬لەناو ڕامان و دیمەنە شیعرییەکاندا‪!.‬‬ ‫پاش بیست ساڵ‪ ،‬بەسەر نووسینی ئەم گەشتنامە شیعرییەداو دوورکەوتنەوە‬ ‫لەو ناوچەیە‪ .‬جارێکی تر (گۆران)ی شاعیر‪ ،‬گەشتێ بۆ هەورامان دەکاتەوە‪،‬‬ ‫لە گەیشتنی بۆ دەروازی (ملەگای چنار‪ ،‬سەرەتای دەرکەوتنی بیارە) ڕوو‬ ‫دەکاتە الی چەپ و دامێنی خۆرهەاڵت‪ ،‬کەمێ بێدەنگ دەبێ و بە زمانێکی‬ ‫هێواش و لەسەرخۆ‪ ،‬بە شۆفێرەکە دەڵێت‪( :‬ئیدی دەبێ لێرەوە هێدی هێدی‬ ‫ئۆتۆمبێلەکە لێخووڕیت‪ .‬تا ئەو دیمەنانە ببن بە بەشێک لە ئەندێشەکانم‪)!.‬‬ ‫شۆفێرەکە بێ ئەوەی وەاڵمی باتەوە‪ ،‬سەری ڕەزامەندیی بۆڕاوەشاندو بە‬ ‫هێواشتر لەوەی (گۆران) داوایکرد‪ ،‬ئۆتۆمبێلەکەی لێخووڕیی‪.‬‬ ‫حەمەرەشید هەورامی‪ ،‬یەکێ لە پیاوە خوێنەوارو “گۆران” ناسەکانی‬ ‫سەردەمی (گۆران) لە گێڕانەوەی ئەم دیمەنە درامیی و جوانبینینەی‬ ‫شاعیردا‪ ،‬بۆی گێڕامەوەو وتی‪( :‬مامۆستا گۆران‪ ،‬کە دەهاتەوە بۆ ناوچەی‬ ‫سەرکەش و دڵڕفێنیی هەورامان‪ ،‬تاکو تێڕامانێکی قووڵی نەبوایە لە جۆگە‬ ‫یان کانی‪ ،‬یان بن گوێزێک و تولەڕێیەک‪ ،‬جوڵەی نەدەکردو دەچوویە ناو ئەو‬ ‫بوونەوەرانەی سرووشت و دەبوویە پەیکەرێکی وەستاو‪ .‬فرە سەرسام بووە‬ ‫بەوەی کەنیشکەکانی هەورامان‪ ،‬فراوان چاوڕەش و برۆ سیحراوین‪ )!.‬هەروەک‬ ‫لە “گەشت لە هەورامان”یشدا‪ ،‬لە شیعری “ژن” (گۆران) ئەو بینینەی بۆ ژنی‬ ‫هەورامان‪ ،‬بە دوو کۆپلەی شیعر نووسیوەو دەڵێت‪:‬‬ ‫نیونیگای خەندەی ئەستێرەی ئەمەل‬ ‫نەغمەی گفتوگۆی وەک جریوەی مەل!‬ ‫ژینی بەهاری عەشق و جوانی!‬ ‫جیلوەگای حوسنی ڕێی باخ و کانی!‬ ‫کاتێ خەیاڵی شاعیر‪ ،‬لە ناو دەقدا وێنە داگیردەکات‪ ،‬خوێنەر لەبەردەم‬ ‫وێنەو خەیاڵداندا دەستەمۆی زنجیرە ڕووداوی شوێن و دیمەن و ڕستەی شیعریی‬ ‫دەبێت و بەئاسانی ناتوانێ خۆی لەبەردەم ئەو هەموو وێنە جیاوازانەدا بگرێ‬ ‫کە شاعیر‪ ،‬لە رێگەی وشەو گەمەکردن بە ڕستەی شیعریی بۆ هزرو هۆشی‬ ‫خوێنەر دەینێرێت‪ .‬ئەوەی مایەی لەسەر وەستانە‪ ،‬لە شیعرەکانی (گەشت‬ ‫لە هەورامان)دا‪ ،‬بەدەر لە زمان و تەکنیکی شیعریی‪ ،‬چنینیی کۆمەڵێ وشەی‬ ‫شێوەزاری هەورامییە‪ ،‬کە پڕن لە ڕیتم و مۆسیقا‪ .‬لەو ڕۆژگارەو پاشتریش‪ ،‬وەک‬ ‫کاک حەمەڕەشید هەورامی گێڕایەوە‪ ،‬هەمیشە (گۆران) لە سەردانی (بیارەو‬ ‫تەوێڵە)دا پرسیاری وشەی هەورامی‪ ،‬لە کەسانی بە ئەزموونی ناوچەکە دەکردو‬ ‫پاشتر لە شیعرەکانیدا‪ ،‬وشەکانی چنیوە‪ .‬لە شیعری (گەشتی هەورامان)دا‪،‬‬ ‫کۆمەڵێ وشەی شێوەزاری هەورامی بەکارهێناوە‪ ،‬ڕەنگە هەموو کەس ماناکانی‬ ‫نەزانێ‪ ،‬جگە لە ماناکەشی (گۆران) زیرەکانە مۆسیقای دێڕە شیعرەکانی‪ ،‬پێ‬ ‫ڕازاندووەتەوە‪ ،‬لەوانە‪:‬‬ ‫تەاڵن‪ :‬ئەو دیوارەیە کە بەوشکەبەرد (وشکە کەڵەکی پێدەڵین)‬ ‫دیمەک‪ :‬دارێکی رێکە‪ ،‬بۆ بەستنەوەی دیواری وشکەکەڵەک بەکاردەهێنرێت‪.‬‬ ‫دەرە‪ :‬چەم‪ ،‬کانییەک لە شوێنێکی قووڵدا‬ ‫کێڵ‪ :‬کۆگای ناوباخ‬ ‫تافان‪ :‬گەڕەکێکە لە بیارە‪ ،‬بەناوی تافەی “ئاو”ەوە‪ ،‬ناونراوە‪.‬‬ ‫شنەی سێبەری داری گوێز و توو‬ ‫ئەسڕێ ئارەقی ڕێبواری مانوو‬ ‫تەسکینی ڕێگای باخەوباخی وێڵ‬ ‫(مانوو نەبی)یە لەم کێڵ‪ ،‬بۆ ئەو کێڵ‬ ‫لە چامەی (گەشت لە هەورامان) وێنەکان جەنجاڵترو وشەکان مۆسیقی ترن‪،‬‬ ‫لە (گەشت لە قەرەداخ) بەتایبەتیش لە چنینی وێنەو دیمەنە درامییەکاندا‪.‬‬ ‫لەم دوو گەشتنامەدا شاعیر خەیاڵدانێکی وا بەرهەمدێنێ‪ ،‬مەحاڵە خوێنەر‬ ‫دەرفەتی کۆکردنەوەی هەموو وێنەو دیمەنەکانی خەیاڵدانی شاعیری هەبێ‪.‬‬ ‫گرنگیی ئەم دوو گەشتە لەوەدایە‪ ،‬ئەزموونە شیعرییەکەی (گۆران) لەو‬ ‫رۆژگارەدا لە وێستگە سەرەتاییەکانی شیعرنووسیندایە‪ ،‬کە لە ڕیزی شیعرە‬ ‫درێژەکانی دیوانەکەیدا ئەژماردەکرێت‪ ،‬پێچەوانەی شاعیرانی تر‪ ،‬کە پاش‬ ‫کەڵەکەبوونی ئەزموونی شیعریی‪ ،‬پەنا بۆ ئەم شێوازو ڕیتمە لە شیعر نووسین‬ ‫دەبەن‪.‬‬ ‫لە پێشەکیی (گەشت لە هەورامان)دا‪ ،‬لە وتەیەکی چەند دێڕی کورتدا‪،‬‬ ‫گۆران دەنووسێت‪( :‬بینینی چەند گەشتێکی کات و وەرزی جیاجیای پێشووە‪،‬‬ ‫لە بیرەوەریما پەنگیان خواردووەتەوە)‪.‬‬ ‫دەستپێکی بیرەوەریی گەشتەکەی بە شیعری (دیمەنی رێگاوبان)‬ ‫دەستپێدەکات و بە شیعری (گۆرانی)یش کۆتایی پێدێنێ‪ .‬ئەم گەشتەیان‬ ‫کورتترە‪ ،‬لە دە پارچە شیعر پێکهاتووە‪ ،‬هەریەکەیان ناوێکی هەیە‪ ،‬وەک‪:‬‬ ‫(دیمەنی ڕێگاوبان‪ ،‬دیمەنی ناو باخ‪ ،‬دێ‪ ،‬ژینی دیوەخان‪ ،‬مەالی مزگەوت‪،‬‬ ‫بەیان‪ ،‬مزگەوت‪ ،‬كانیی ژنان‪ ،‬ژن‪ ،‬گۆرانی) گەشتە شیعرییەكەش (‪ )61‬بەیتە‪.‬‬ ‫(گۆرانی)‬ ‫عەشقی ئێوارەی سەرەڕێی کانی‬ ‫بەر ئەداتە چەم کڵپەی گۆرانی!‬ ‫ڕۆژئاوا ئەبێ‪ ،‬چەم تاریک دایە‪،‬‬ ‫دەنگی “کنا لەیل” هەر دوایی نایە‬ ‫مانگ بە تریفەی ناودێ ئەکا کەیل‬ ‫هێشتا هەر گەرمە ناڵەی “کنا لەیل”‬ ‫سیاچەمانە‪ ...‬سیاچەمانە‬ ‫بەهەشتی عەشقە ئەم هەورامانە!‬ ‫(لە “گەشت لە قەرەداخ”دا‪ ،‬دیوێکی تری “گۆران” بۆ خوێنەران‬ ‫دەگێڕینەوە‪ .‬سێشەممەی داهاتوو‪).‬‬

‫یاسین بانیخێاڵنی‬

‫وەرزی هاوین‬

‫ئەگەر ئەمجارە بگەڕێمەوەو هاوین بێ؛‬ ‫وەک جاری جاران ژاڵە ماسی لەگەڵ‬ ‫هەویر تێکەڵ ئەکەم و ئەڕۆم لە چەمی‬ ‫دێوانە دەرخواردی ماسییەکانی ئەدەم تا‬ ‫گێژ ئەبن و لەسەرال ئەکەونە سەرئاوەکە‪.‬‬ ‫بەیانیان زوو خۆم ئەگەیەنمە سەر‬ ‫ڕووباری سیروان و تۆڕی ڕاوچییەکان‬ ‫لە ئاوەکە دەردێنم و ماسییەکانی لێ‬ ‫ئەکەمەوەو تۆڕەکەش لەسەر خڕە‬ ‫بەردەکان بەجێ ئەهێڵم و هیچ باکیشم‬ ‫نییە هەزارو یەک جنێوم پێ بدەن و‬ ‫هەڕەشەی دارکاریم لێبکەن‪.‬‬ ‫شەوان بە داروالستیک‪ ،‬گڵۆپی‬ ‫عامودی سەرسوچی ماڵی یار ئەشکێنم و‬ ‫خۆم دادەگرم‪ ،‬تا لە دەرگاکەوە سەرێک‬ ‫بێنێتە دەرەوەو بزانێ کێ ئەو کارەی‬ ‫کردووە‪.‬‬ ‫دیسان ئەڕۆمەوە ناو گەمەی مناڵەکان‌و‬ ‫ئەگەر بزانم ئەدۆڕێم‪ ،‬یارییەکە تێک ئەدەم‬ ‫و ئەڵێم؛ ئەبێ لە سەرەوە دەست پێ‬ ‫بکەینەوە‪.‬‬ ‫شەڕە بەردەقانی گەڕەک و گەڕەک‬ ‫دەست پێ ئەکەمەوەو خەتێک لە نێوان‬ ‫گەڕەکی خۆمان و گەڕەکی ئەواندا‬ ‫ئەکێشم و ناهێڵم یەکێکیان قاچ بخاتە‬ ‫گەڕەکەکەمانەوە‪.‬‬ ‫ئەڕۆمەوە بۆ ناو باخەکەی شێخە و‬ ‫هەناری نەگەییو‪ ،‬ئەو بەرسیلە ترشانە لێ‬ ‫ئەکەمەوە‪ ،‬کە هێشتا ددانەکانت بەری‬ ‫نەکەوتوون دەمت پڕ لە ئاو دەبێ‪ ،‬ئەگەر‬ ‫بشزانم وەک هەموو جارەکان شێخە لە بن‬ ‫توتڕکەکاندا بە تێاڵیەکەوە خۆی مەاڵس‬ ‫داوە‪.‬‬

‫ئەڕۆمە الی قەسابخانەکەو سەگە‬ ‫برسییەکان بەشەڕ دەدەم‪ ،‬وەک هەموو‬ ‫جارێک یەکێک لە سەگە ئازاکان ئەکەمە‬ ‫هی خۆم و بۆ ماڵی ئەهێنمەوەو دیسان‬ ‫مناڵی گەڕەک لە خۆم کۆ ئەکەمەوە‪ ،‬بە‬ ‫بێ ئەوەی گوێ بە توڕەیی دایکم بدەم‪،‬‬ ‫کاتێک پێم ئەڵی؛ تۆ گاڵوی‪ ،‬ناهێڵم بێیتە‬ ‫ژوورەوە تا دەست سێ جار بە قوڕە‬ ‫سوورە نەشۆی‪.‬‬ ‫نێرەکەری گوندییەکان‪ ،‬لەبەردەم‬ ‫ئاشەکەدا بەرەاڵ ئەکەم و بە زۆر‬ ‫لە ماکەرەکانیان ئەنێم و دروشمی؛‬ ‫نێرەکەر چاری ماکەر ناکات دەڵێم‪ ،‬تا‬ ‫نێرەکەرەکان یەرەق ئەبن‪ ،‬چوون ئەزانم‬ ‫پیاوە گوندییەکان سادەو ساکارن‪ ،‬ئەگەر‬ ‫توڕەش بن‪ ،‬هەر یەک ساتە‪.‬‬ ‫گوڵەباخی حەوشەکەی ماڵی مام‬ ‫تۆمای مەسیحی لێ دەکەمەوەو دوای‬ ‫بۆنکردن دانە دانە دەست بە خواردنی‬ ‫پەڕەکانی ئەکەم‪ ،‬بەبێ ئەوەی گوێ‬ ‫بە جنێوەکانی مام تۆما بدەم‪ ،‬کە بە‬ ‫کوردییەکی شەق و شڕ پێم دەداو بە‬ ‫پەنجە باریکەکانی هەڕەشەم لێ ئەکا‪ ،‬کە‬ ‫پۆلیسم بۆ بانگ ئەکا‪.‬‬ ‫بە شەرواڵێکەوە خۆم هەڵئەدەمە ناو‬ ‫مەلەوانگەکەی تەمیمی و لە قواڵییەکەدا‬ ‫مەلە ئەکەم و هەرکەسێک لێم نزیک بێتەوە‬ ‫سێ جار سەری ئەکەم بە قوتا‪ ،‬تا بە نیوە‬ ‫مردووی دێتە دەرەوە‪.‬‬ ‫ئەگەر ئەمجارە بگەڕێمەوەو هاوین بێ؛‬ ‫هیچ ترسێکم لە مامۆستاکانم نییە‪ ،‬بۆ‬ ‫ڕۆژی دوایی لە پۆلدا دارکاریم بکەن‪ ،‬بۆیە‬ ‫لە سێبەری ماڵەکاندا بە ئاشکرا شێروخەت‬ ‫و هەڵماتێن ئەکەم‪.‬‬ ‫خۆم لە کۆاڵنەکەدا دادەگرم تا مام‬ ‫عەزەم لە کوخەکەی دێتە دەرەوە‪ ،‬ئینجا‬ ‫هێلکەی مریشکەکانی دەدزم و دەڕۆم لە‬ ‫سوچی خانوویەکی چۆڵدا ئاگرێکی بۆ‬ ‫دەکەمەوەو دەیبرژێنم‪.‬‬ ‫شەوانە دەڕۆم بۆ مزگەوتەکەی کانی‬ ‫توو‪ ،‬لە ژووری مردوو شۆرەکە خولە‬ ‫کوێر دەدوێنم و بە تامەوە باسی ژن و‬ ‫کچی جوانی بۆ دەکەم‪ ،‬تا ئەو کاتە توڕە‬ ‫ئەبێ‌و بە کۆڵی خەفەتەوە تەنەیەک جنێو‬ ‫بۆ باوکی دەنێرێ‪ ،‬کە کوڕی وەک ئەوی‬ ‫بووەو دڵیشی خۆشە‪ ،‬کە وەجاخی کوێر‬ ‫نەبووە‪.‬‬ ‫ئەگەر ئەمجارە بگەڕێمەوەو هاوین بێ؛‬ ‫هەموو ئەو کارانە دەکەمەوە کە کردوومن‪،‬‬ ‫چونکە هێشتا مناڵێک لەناوما گەمە ئەکا‪،‬‬ ‫مناڵێکی چەتوون و یاخی لە هەموو شتێک‪.‬‬

‫وەرزی پاییز‬

‫ئەگەر ئەمجارە بگەڕێمەوەو پاییز بێ؛‬ ‫بە دایکم دەڵێم؛ (مەتارە) کۆنەکەم بۆ‬ ‫لە گوێنییەکی تازە بۆ بگرێت و هەروەک‬ ‫جاران ئەیکەمە ملم و ڕێگای قوتابخانە‬ ‫ئەگرمەوە بەر و لەهەمان پۆلداو لەسەر‬ ‫هەمان کورسی دوای دواوەی تەنیشت‬ ‫پەنجەرەکە دادەنیشمەوە‪.‬‬ ‫دوای قوتابخانە هەر لەبەردەرگاکەوە‬ ‫کتێبەکانم فڕێ دەدەم و دەڕۆمەوە‬ ‫بۆ هەورازەکەی شەیتان بازاڕ و خۆم‬ ‫بەو پیکاب و لۆرییانەدا هەڵدەواسم‪،‬‬ ‫کە هەنارو پرتەقاڵ لە شارەبانەوە‬ ‫دەهێنن‌و چەند هەنارێکی شەقبردوو‪،‬‬ ‫پرتەقاڵی بۆنخۆشیان لێ دەدزم و‬ ‫بەرەو دۆڵەکەی شەیتان بازاڕ هەڵدێم‪.‬‬ ‫شەوان بە نیازی دەست بەئاو گەیاندن‬ ‫لە ئاودەستەکەدا ئەو جگەرەی لە‬ ‫تاقەکەدا شاردوومەتەوە دەردێنم و‬ ‫دەست بە کێشانی ئەکەم و کاتێک‬ ‫گوێم لێیە باوکم تەنگەتاوەو لەدەرگاکە‬ ‫دەدات‪ ،‬بە دەنگی بەرز دەست بە نقە‬ ‫نقە دەکەم‪.‬‬ ‫دیسان بۆ وەرگرتنی نەوت بەناو‬ ‫گەڕەک و شاردا پاڵ بە بەرمیلە‬ ‫بەتاڵەکانەوە دەنێم و بە ئەنقەست‬ ‫بەسەر ئەو بەردو زیخانەیدا دەدەم‪،‬‬ ‫کە دەنگەکەی هەراسانکەرتر دەبێ‪.‬‬ ‫خۆم دەگەیەنمە بەنزینخانەکەو ئەوەی‬ ‫نۆرە بڕیم لێبکا بەرمیلەکەی خلۆر‬ ‫دەکەمەوەو دوای دەکەوم تا لە کەنێک‬ ‫بەری بدەمەوە‪.‬‬ ‫توتکەکانی ئەو دێڵە سەگە داماوە‪،‬‬ ‫کە پشووی هاوینی کردۆتە هەلێک و‬ ‫لە سوچێکی قوتابخانەکەدا زاوە دەهێنم‬ ‫و لە پۆلەکاندا بەرەاڵیان دەکەم‪ ،‬یان‬ ‫فڕێیان دەدەمە باوەشی کچەکان‪،‬‬ ‫کە نازانم لە ترساندایە یان لەبەر ناز‬ ‫دەقیژێنن و باوەش بەیەکدا دەکەن‪.‬‬ ‫وەک هەموو بەیانییەک لە پشتی‬ ‫دیواری قوتابخانەکەوە‪ ،‬خۆم دادەگرم‬ ‫تا مەراسیمی سروود خوێندن و پشکین‬ ‫تەواو دەبێ‪ ،‬چونکە نە نینۆکەکانم‬ ‫کردووە نە سروودی نیشتیمانیشم لەبەر‬ ‫کردووەو دواتر وەک دزێک خۆم بە پۆلدا‬ ‫دەکەم‪ .‬دەباشیر لە مامۆستاکان دەدزم‬ ‫و لە کاتی پشووەکاندا یاری خەتخەتێن‬ ‫لە کچەکان تێک ئەدەم و دەیکەم بە نۆ‬ ‫ڕسکێنێکی گەورە‪.‬‬ ‫بەدیار ساجی نانەکەی دایکمەوە‬ ‫دادەنیشم تا تەواو دەبێ و پاشان لێی‬

‫دەپاڕێمەوە دوا دوو گونکەی کۆتاییم‬ ‫بۆ بکات بە کولێرە‪ .‬دواتر کولێرەکە‬ ‫بە گەرمی ورد ئەکەمە ناو تەشتێکی‬ ‫فافۆن و بێ ئەوەی باکم بە سوتانی‬ ‫پەنجەکانم بێ‪ ،‬کە ئاگریان لێ ئەبارێ‬ ‫دەست ئەخەمە ناو هیزەکەی دایکم و‬ ‫مشتێک ڕۆنی کوردی ئەدزم و ئەیکەم‬ ‫بەسەر کولێرەکەدا‪.‬‬ ‫وەک سمۆرە بەدار گۆیژەکاندا‬ ‫هەڵدەزنێم و تا گیرفانەکانم پڕ لە‬ ‫گوێژ نەکەم نایەمە خوارەوە‪.‬‬ ‫هەروەک جاران شەوانە یاری‬ ‫چاوشارکێ دادەمەزرێنمەوەو لە‬ ‫کاتی خۆ شاردنەوەدا لە کۆاڵنەکەی‬ ‫پشتەوە بەسەر دیوارەکەی ماڵدا‬ ‫سەردەکەوم و بە خشکەیی خۆم‬ ‫دەخزێمەوە ناوجێگاکەم‪ ،‬کەدایکم‬ ‫بەتەنیشت خوشک و براکانمەوە‬ ‫بۆی ڕاخستووم و بیرلەوە‬ ‫دەکەمەوە؛ دەبێ ئەمشەو چەند‬ ‫ماندوو بن بەدوای دۆزینەوەی‬ ‫مندا!‪.‬‬ ‫تەلی حاجەتشۆر لەگەڵ خۆمدا‬ ‫دەبەمە قوتابخانەو لە پشووەکاندا‬ ‫لە تەنیشت کچەکانەوە‪ ،‬کە هەمیشە‬ ‫ئەڵێی خەریکی پالندانان و سەریان‬ ‫بەناویەکدا کردووە‪ ،‬ئاگر تێبەردەدەم‬ ‫و ڕایدەوەشێنم تا وەک یارییەکی‬ ‫ئاگرین پۆلەکە پڕ دەکات لە گڕ‪ ،‬ئیتر‬ ‫شتێک لەم دونیادا نییە هێندەی قیژەو‬ ‫هات و هاواری کچان دڵی کوڕەکان‬ ‫خۆش بکا‪.‬‬ ‫لە گۆڤەند و شاییەکاندا لە دواوە‬ ‫فەقیانەی ژنەکان پێکەوە گرێ‬ ‫ئەدەمەوە‪ ،‬لە سەر سەربانەکانەوە‬ ‫کیسە خۆڵ فڕێ ئەدەمە بەرپێی‬ ‫هەڵپەڕکێ کەران و بۆی دەردەچم‪.‬‬ ‫ئەگەر ئەمجارە بگەڕێمەوە و پاییز‬ ‫بێ؛ هەموو ئەو کارانە دەکەمەوە کە‬ ‫کردوومن‪ ،‬چونکە هێشتا مناڵێک‬ ‫لەناوما گەمە ئەکا‪ ،‬مناڵێکی چەتوون‬ ‫و یاخی لە هەموو شتێک‪.‬‬ ‫دیسان بەو قسە هەڵئەخەڵەتێمەوە‪،‬‬ ‫کە ئەگەر شیرە سەگ لە کێرم بووسم‬ ‫گەورە ئەبێ و سووریش ئەزانم تا دوو‬ ‫ڕۆژ بە گەڵ گەڵ ئەڕۆم بە ڕێگاداو‬ ‫کاتێک باوکم دەڵێ ئەوە چیتە‪ :‬دەڵیم‪:‬‬ ‫کەوتووم شت ڕۆشتووە بە قاچمدا‪.‬‬ ‫بە دارێک تانجەرە لێ ئەخوڕم‬ ‫و لەگەڵ هاوڕیکانمدا مزراح شکێن‬ ‫ئەکەمەوە‪!.‬‬

‫ئاوێتەی‬ ‫شانۆو سینەما لە شاکارێکدا*‬ ‫سەرەڕای بوونی چەندین جوانیی‬ ‫لە فیلمی (فرۆشیارەکە) دەرهێنانی‬ ‫ئەسغەر فەرهادی‪ ،‬بەاڵم ئیستاتیکای‬ ‫ئەم فیلمە زیاتر لە گرنگی شانۆیی‬ ‫(مەرگی فرۆشیارێک)‬

‫“‪”The Death of a Salesman‬‬

‫نووسینی شانۆنووسی ئەمریکی‬ ‫(ئارسەر _میلەر) و ئاوێتەکردنی‬ ‫بە فیلمێکی سینەمایی زیاتر خۆی‬ ‫بەیان دەکات‪ ،‬بەمەش فەرهادی بە‬ ‫شێوازێکی نوێ فیلمێکی سینەمایی‬ ‫دەرهێنا‪ ،‬ئەویش شێوازی چیرۆک لەنێو‬ ‫چیرۆکدا‪ ،‬ئەو نووسەرە ئەمریکییە لە‬ ‫ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا باس‬ ‫لە پەتا کۆمەاڵیەتیەکانی کۆمەڵگەی‬ ‫ئەمریکی دەکات‪ ،‬بەاڵم فەرهادی‪،‬‬ ‫وەک دەرهێنەرێکی ئێرانی لەڕێگەی‬ ‫تێکستێکی ئەمریکییەوە چەندین‬ ‫کێشەی دیکەی کۆمەڵگەی ئێرانی‬ ‫دەخاتەڕوو‪.‬‬ ‫ئەگەر ئەو کێشانەی لە چوارچێوەی‬ ‫ئەو ملمالنێ سیاسیەی ئێستا لەنێوان‬ ‫دوو واڵتی وەک (ئەمریکاو ئێران)دا لە‬ ‫میدیاکانەوە خۆی بەیان بکات‪ ،‬ئەوە‬ ‫دواجار سینەما پەتای کۆمەاڵیەتی‬ ‫هەردوو کۆمەڵگە لە رێگەی فیلمێکی‬

‫ئێرانیەوە دەخاتەڕوو‪ .‬شکاندنی‬ ‫ئەو تەلیسمەو وێناکردنی بۆ رای‬ ‫گشتی‪ ،‬جگە لە سینەما کایەیەکی‬ ‫دیکە ناتوانێت هێندە بە وردی و بە‬ ‫جورئەتەوە پەنجە بۆ ئەو پرسانە‬ ‫بەرێت‪.‬‬ ‫شانۆیی (مەرگی فرۆشیارێک) کە‬ ‫بە یەکێک لە شاکارەکانی سەدەی‬ ‫بیستەم دادەنرێت‪ ،‬لە سەرەتاکانی‬ ‫ساڵی ‪ 1949‬بۆ ماوەی ‪ 742‬رۆژ‬ ‫لە شاری نیویۆرک نمایشکراوە‪.‬‬ ‫بەهێزیی ئەم شانۆییە‪ ،‬خەاڵتەکانی‬ ‫(پەڵتیزەر)‌و (تۆنی) چنیوەتەوە‪،‬‬ ‫کە یەکێکن لە خەاڵتە پڕ بەهاکانی‬ ‫جیهان‪ .‬ئەکتەری سەرەکی شانۆییەکە‪،‬‬ ‫کە رۆڵی فرۆشیار بەرجەستە دەکات‪،‬‬ ‫کەسایەتیەکی ناسەقامگیرو پڕ‬ ‫ملمالنێیە لە ناخی خۆیدا‪ ،‬بەهەمان‬ ‫شێوە (شەهاب حوسێنی) لە ڕۆڵی‬ ‫(عیماد)دا لە فیلمی (فرۆشیارەکە)دا‬ ‫دووچاری هەمان دۆخ دەبێتەوە‪.‬‬ ‫دیارە ئاوێتەکردنی دوو کایەی‬ ‫گرنگی هونەریی وەک (شانۆو سینەما)‬ ‫لە ڕابردوودا کراون‪ ،‬بەاڵم ئەوەی‬ ‫تایبەتمەندی دەدات بەم فیلمەی‬ ‫فەرهادی ئاوێتەکردنی شانۆییەکی‬

‫ئەمریکی و فیلمێکی ئێرانیە کە‬ ‫لە هەردووکیاندا باس لە قەیران و‬ ‫پەتای کۆمەاڵیەتی دەکات‪ .‬ئەمەش‬ ‫ئەو راستیە دەخاتەڕوو کە سەرەڕای‬ ‫ئەوەی هەردوو واڵت سەرقاڵی ملمالنێی‬ ‫سیاسی و جەنگن لەگەڵ یەکدی‪،‬‬ ‫هاوکات هاواڵتیانی هەردوو واڵت‪،‬‬ ‫بوونەتە قوربانی هەندێک کێشەی‬ ‫کۆمەاڵیەتی کە سیاسەتی هەردوو‬ ‫واڵت پشکی شێریان لە دروستکردنیدا‬

‫هەیە‪ .‬بێگومان ئەمریکای ساڵی ‪1949‬‬ ‫و ئێرانی ساڵی ‪. 2016‬‬ ‫شانۆییەکە لە سەردەمی خۆیدا‬ ‫بۆتە خاوەنی چەندین خەاڵتی پڕ‬ ‫بەها‪ .‬لەالیەکی دیکەوە‪ ،‬لەبەر ئەو‬ ‫هۆکارانەی کە لە سەرەوە ئاماژەمان‬ ‫پێداوە‪ ،‬بەتایبەت ئەو ئاوێتەیەی‬ ‫لەنێوان تێکستێکی ئەمریکی و‬ ‫سینەمایی ئێراندا دروستبووە‪ ،‬فیلمی‬ ‫(فرۆشیارەکە)ی ئەسغەر فەرهادیش‬ ‫کە خەاڵتی باشترین ئەکتەرو باشترین‬ ‫سیناریۆی (کان)ی برد‪ ،‬بەهەمانشێوە‬ ‫لە ‪ 89‬هەمین خولی خەاڵتەکانی‬ ‫ئەکادیمیا دەبێتە خاوەنی خەاڵتی‬ ‫ئۆسکار بۆ باشترین فیلمی بیانی‪،‬‬ ‫بەاڵم فەرهادی بەهۆی ئەوەی واڵتەکەی‬ ‫لە لیستی واڵتە قەدەغەکراوەکانی‬ ‫سەرۆکی ئەمریکادا بوو‪ ،‬نەیتوانی بۆ‬ ‫وەرگرتنی خەاڵتەکەی بچێتە ئەمریکا‪،‬‬ ‫لەبری خۆی وتارێکی ڕەخنەگرانەی‬ ‫لە رێگەی فێستیڤاڵەکەوە ئاراستەی‬ ‫سیاسەتەکانی دۆناڵد ترەمپ ‪-‬ی‬ ‫سەرۆکی ئەمریکا کرد‪.‬‬ ‫* (دوو هەفتە جارێک‬ ‫بیشوان جەالل دەینووسێت)‬


‫�کو�ل ت�وور‬

‫‪zamenpress@gmail.com‬‬ ‫ژمارە (‪ )13‬سێشەممە ‪2019/4/9‬‬

‫‪17‬‬

‫ئێدوارد سەعید و تەحییە كاریۆكا‬ ‫شوان ئەحمەد‬ ‫نەوەی ئێمە و نەوەی پێش ئێمەش‪،‬‬ ‫بۆیەكەمجار كەئاشنای هونەری حەوتەم بووین‪،‬‬ ‫لەڕێی سینەمای میسریی و سینەمای‬ ‫هندییەوە‪ ،‬ئەوەمان بۆ ڕەخسا‪.‬‬ ‫هەموومان كەم تازۆر‪ ،‬فیلمە‬ ‫ڕەش و سپیەكانی (یوسف‬ ‫وەهبی و مەحمود ملێجی‌و‬ ‫ئەنوەر وەجدی و عیماد‬ ‫حەمدی و فاتن حەمامەو‬ ‫هند ڕۆستەم و سامیە‬ ‫جەمال و هودا سوڵتان‬ ‫‌و سەباح و تەحییە‬ ‫كاریۆكا و ناهیدە‬ ‫شەریف و‪ ....‬هتد)‪،‬‬ ‫بیر دێتەوە‪.‬‬ ‫فیگۆری ئەوانەی‬ ‫زیاتر و زۆرتر‬ ‫لەبیرەوەری‌و‬

‫سەما و خۆرهەاڵتناسی‬

‫ئەندێشەماندا بەتۆخی مابنەوە‪ ،‬ئەو خانمانە‬ ‫بوون كەهەم ئەكتەرو هەم گۆرانی بێژ و‬ ‫هەم سەماكاریش بوون‪( :‬هودا سوڵتان و‬ ‫سەباح و سامیە جەمال و تەحییە كاریۆكا)‪،‬‬ ‫نمونەیەكی زەقن‪ )2018/9/25( .‬وەك چۆن‬ ‫پازدەیەمین ساڵیادی مەرگی بیرمەندو لێكۆڵیارو‬ ‫ئەكادیمیستی بەناوبانگ ئێدوارد سەعیدە‬ ‫(‪ )2003- 1935‬هاوکات یادی تێپەڕبوونی چل‬ ‫ساڵە بەسەر باڵوبوونەوەی شاكارە گەورەو‬ ‫بەناوبانگەكەی (خۆرهەاڵتناسی‪)1978-‬دا كە‬ ‫ناوەندەكانی توێژینەوەو ئەکادیمیای خۆرئاوایی‬ ‫هەژاند و پرۆژەی خۆرهەاڵتناسی‪ ،‬خستە ژێر‬ ‫پرسیار و گومانێكی گەورەوە‪ .‬لەو ڕۆژەشەوە‬ ‫تائەمڕۆ ئەم كتێبە قسەو باس و مشتومڕی‬ ‫بەردەوام بەدوای خۆیدا دێنێت‪.‬‬ ‫بەنزیك بوونەوە لەو دوو بۆنەیە (یادی‬ ‫پانزە ساڵەی مردنی و یادی چل ساڵەی چاپ‬ ‫بوونی خۆرهەاڵتناسی) ژمارەیەكی زۆر لەكتێب‬ ‫و وتار و لێكۆڵینەوە باڵودەکرێتەوەو کۆڕو‬ ‫دیبەیت و کۆنفرانسیش لەبارەی تێزەو بیرو‬ ‫بۆچونەکانییەوە ساز دەكرێت‪.‬‬ ‫نووسەرو ڕەخنەگری سوری‪ ،‬سوبحی‬ ‫حەدیدی كەبەشێكی زۆری بەرهەم و نوسین‌و‬ ‫وەرگێڕانەكانی‪ ،‬تەرخانن بۆ ئێدوارد سەعیدو‬ ‫كەسێكی نزیك بووە لێیەوە‪ ،‬بەكتێبێك بەناوی‬ ‫(ئێدوارد سەعیدی ڕەخنەگر) كەكۆمەڵە وتار و‬ ‫لێكۆڵینەوەیەكە‪ ،‬بەشداری ئەو بۆنەیەیە‪.‬‬ ‫كتێبەكە لەدوو بەش پێكدێت‪ .‬بەشی‬ ‫یەكەمیان تەرخانە بۆ خوێندنەوەی هەشت‬ ‫لەكتێبەكانی ئێدوارد سەعید‪ ،‬بەشی دووەمیشیان‬ ‫هەڵبژاردەیەكە لە نووسینە ڕەخنەییەكانی‬ ‫خاوەنی خۆرهەاڵتناسی و سوبحی حەدیدی‬ ‫كردونی بەعەرەبی و نووسینەكانیش تەرخانن بۆ‬ ‫(گرامشی و ئەدۆرنۆ و میشێل فوكۆ و میرلۆبۆنتی‬ ‫‌و ژان پۆڵ سارتەر و مەحمود دەروێش و‬ ‫تەحییە كاریۆكا)‪ .‬ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە‪،‬‬ ‫ئێدوارد سەعید وەك ئەكادیمیستێكی بڵند پایەو‬ ‫بیرمەند و ڕەخنەگرێكی بەناوبانگی سەدەی‬

‫بیستەم‪ ،‬لەپاڵ نووسینی لەبارەی گەورە ئەدیب‬ ‫و فەیلەسوفانی دنیاوە‪ ،‬كەچی سەرسامی خۆی‬ ‫بەسەمای خۆرهەاڵتی نەشاردۆتەوەو تەحییە‬ ‫كاریۆكای بەسەرمەشق و هونەرمەندی گەورەی‬ ‫ئەو بوارە ئەژمار كردووەو وەك ئایكۆنێك لێی‬ ‫ڕوانیووە‪.‬‬ ‫سەعید نەك هەر وتارێكی تایبەت‪ ،‬لەبارەی‬ ‫سیحر و ئەفسوون و گەورەیی تەحییە كاریۆكاوە‬ ‫وەك سەماكارێك دەنووسێت‪ ،‬بگرە لەبەر‬ ‫خاتری ئەویش لەئەمریكاوە دەگەڕێتەوە بۆ‬ ‫قاهیرەو دەیەوێت زۆرترین زانیاری لەبارەیەوە‬ ‫دەست بكەوێت و زیاتر پێی ئاشنا بێت‪.‬‬ ‫ێ كەدەبینێت میسرییەكان وەك پێویست‬ ‫وەل ‌‬ ‫گرنگیان بەو خانمە هونەرمەندە نەداوەو‬ ‫شتێكی بەهاداری ئەوتۆی لەسەر دەست‬ ‫ناكەوێت‪ ،‬دڵشكاوانە دەگەڕێتەوە‪ .‬لەزۆرێك‬ ‫لەگفتوگۆكانیدا كەدێتە سەر ئەدەب و هونەر‬ ‫و شارستانیەتی خۆرهەاڵتی‪ ،‬ڕێك و ڕاست‬ ‫دێتە سەرباسی تەحییە كاریۆكاو سەرسامیی‬ ‫خۆی بەئاست بەرزی هونەری ئەو خانمە نیشان‬ ‫دەدات‪.‬‬ ‫ساڵی ‪ 2001‬ڕۆژنامەی (گاردیان)ی بەریتانی‬ ‫گفتوگۆیەكی دوورو دێژی لەژێر سەردێڕی‬ ‫(گەمەو ئەوین و جەنگ)‪ ،‬لەگەڵدا سازدەكەن و‬ ‫خانمە ڕۆژنامەنووسەكە لێی دەپرسێت‪( :‬یەكێك‬ ‫لەوتارە سەنج ڕاكێشەكانت‪ ،‬وتارێکە دەربارەی‬ ‫سەمای خۆرهەاڵتی؟) ئێدوارد سەعیدیش‬ ‫لەوەاڵمدا دەڵێت‪( :‬بەڵێ‌‪ ،‬ئەوە دەربارەی‬ ‫تەحییە كاریۆكایەو لەو بڕوایەدام‪ ،‬گەورەترین‬ ‫سەماكار بێت لەژیانمدا بینیبێتم‪ .‬من حەزم‬ ‫بەسەمایە وەك فۆرمێک لە هونەر‪ ..‬تەحییە‬ ‫كاریۆكا تەواو ئەو دیدگایەی گۆڕی كەسەیری‬ ‫سەمای پێدەكرا‪ ،‬بەاڵم هەموو ئەوانەی دوای‬ ‫ئەو هاتن ئەوەیان بۆنەكرا‪ ،‬تەنانەت سۆزان‬ ‫فاریلیش‪ .‬بۆ یەكەمجار لەئاهەنگێكدا بینیم‬ ‫سەمای دەكردو منیش ئەوكات تەمەنم چواردە‬ ‫سااڵن بوو‪ ،‬لەو قۆناغەشدا بەدەست چەپاندێكی‬ ‫ترسناكەوە گرفتار بووم!)‪.‬‬

‫مەنفا لەنێوان (نالی و ئۆڤید) دا‬

‫محەمەد ئەحمەد‬ ‫مەنفا لە ئەدەبی کوردیدا مێژوویەکی دێرینی‬ ‫هەیە شیعرنامەکەی نالی (قوربانی تۆزی‬ ‫رێگەتم) نموونەیەکی بەرجەستەو کۆنکرێتییە‬ ‫بۆ ئەم دیاردە‪ ،‬بێگومان دەبێ مێژوی مەنفا لە‬ ‫ئەدەب و کولتووری کوردی زۆر لەوە کۆنتر بێت‪،‬‬ ‫بەاڵم تا ئێستا وەک تێکستێکی ناسراو نمونەی‬ ‫نالی لە بەردەست نییە‪ .‬لە مەنفادا یاداشت‬ ‫دەبێتە کارێکی بەرجەستەو تۆمارکردن لە ناو‬ ‫جیهان و مێژو‪ ،‬دابڕانێک لە ناو جیهان و مێژوو‬ ‫کە بە زۆر شێوازی جیاجیا درێژە بە خۆیان‬ ‫دەدەن‪.‬‬ ‫یاداشتی مەنفا وەک “مۆتۆرێک” وایە هەردەم‬ ‫لە دروستکردنەوە و داهێنانەنەوەی رابردو ئێستا‬ ‫و ئایندەدایە‪ ،‬ئەمەش وەک ئاودیو بونێکە بەسەر‬ ‫دابڕان‪ ،‬بەاڵم ئەم دابڕانە هەردەم وەک گرفتێک‬ ‫دەمێنێتەوەو هەڵکەوتی ناسنامە لە الی کەسی‬ ‫دورخراوە وەردەگرێت‪ .‬ئەزمونی مەنفا ئەزمونێکە‬ ‫دینامیکی و پڕ لە ناکۆکی‪ ،‬هاتوچونێکە لە نێوان‬ ‫ئێرەو ئەوێ‪ ،‬لەنێوان ڕابردو ئایندە‪ ،‬لە نێوان‬ ‫نۆستالیژی و ئومێد‪ ،‬لە نێوان دورخستنەوەو‬ ‫گەڕانەوە بۆ ناوەوە‪ ،‬لەنێوان “من” و “ئەوانی‬ ‫دی” دا‪ ،‬ئیتر هەموو بەدبەختی دەرئەنجامە‬ ‫“نێگەتیڤەکان”و دەوڵەمەندێکەی‌و دەرئەنجامە‬ ‫“پۆزەتیڤەکان”ی لەم پێکهاتەیەدا‪ ،‬هەر بەهۆی‬ ‫ئەم هەڵکەوتە تایبەت و ناوازەیەشەوە دەبێتە‬ ‫سەرچاوەیەکی داهێنانی ئەدەبی‪.‬‬ ‫مێژووی مەنفا لە ئەدەبی جیهانیدا‬ ‫مێژوویەکی زۆر دێرینی هەیە‪ ،‬شاعیر “ئۆڤید” لە‬ ‫ساڵی ‪ ٨‬زاینی دا لە رۆما دووردەخرێتەوە‪ ،‬ئەم‬

‫دوورخستنەوەو نەفی کردنە دەبێتە سەرەتایەک‬ ‫بۆ داهێنانی بەرهەمێکی ئەدەبی زۆر ناوازەو‬ ‫قوڵ‪ ،‬پڕ لە هەڵچون و سوتان‪.‬‬ ‫ئۆڤیدی شاعیر لە ساڵی ‪ ٨‬زاینی لەالیەن‬ ‫ئیمپراتۆری رۆمانی “سیزار ئۆگۆست” بۆ شاری‬ ‫“تۆمیس” دووردەخرێتەوە‪( .‬شاری تۆمیس‬ ‫کەوتۆتە مۆلداڤیای ئێستا لەسەر لێواری‬ ‫رۆژئاوای دەریای رەش) ئۆڤید تا کۆتایی ژیانی‬ ‫لەو شارە دەمێنێتەوە‪ ،‬ئەمەش حەڤدە ساڵ‬ ‫درێژە دەکێشێ‪.‬‬ ‫بەهۆی ئەوەی شیعری ئۆڤید لەگەڵ سیاسەتی‬ ‫خێزانی ئیمپڕاتۆر نەگونجاوە‪ ،‬ئۆڤید ناچار‬ ‫دەکرێ کە واڵت بەجێبهێڵێ و مافی گەڕانەوەشی‬ ‫نەبوە لە شاری تۆمیس شوێنی دورخرانەوەی‬ ‫دەربچێ‪.‬‬ ‫بەاڵم ئەو مافی هاواڵتی بوونی لێ‬ ‫نەسەنراوەتەوە‪ ،‬دەتوانێ نامە بۆ رۆما بنێرێ‬ ‫و نامەشی بەدەست بگات‪ .‬بەاڵم هەمیشە وەک‬ ‫دورخراوەیەک‪ ،‬وەک مەنفیەک خۆی دەناسێنێ‬ ‫ئەو نەدەبێتە هاواڵتی شاری تۆمیس‪ ،‬نە جارێکی‬ ‫تریش دەتوانێ وەک رۆماییەک بێ‪ ،‬ئەو بە‬ ‫تەواوی لەناو دابڕان و بزربوندا دەژی‪ .‬لەالی ئەو‬ ‫کەسی دورخراوە وەک مردنێکی سێڤیل دێتە‬ ‫بەڕچاو‪ ،‬ئەو لە شاری تۆمیس‪-‬یش هەر بە کاتی‬ ‫شاری رۆما دەژی‪ ،‬لە کتێبی غەمبارەکاندا دەڵێ‪:‬‬ ‫ئێستا لە رۆما بەهارە‪ ،‬بەاڵم ئێرە هەردەم‬ ‫زستانە‪ .‬ئێستا لە رۆما کاتی ئەم جەژن و ئەو‬ ‫جەژنە کەچی من لێرە تەنیام ‪...‬‬ ‫هەموو بوونەوەرێک دواجار لەگەڵ هەڵکەوت‬ ‫و چارەنوسی ژیانیان رادێن‪ ،‬هەرچەندە ئەو‬ ‫چارەنوس و مەرجانە سەخت و ناخۆشیش بن‪،‬‬ ‫بەاڵم هەرچی منم رانایەم‪.‬‬ ‫ئۆڤید لە شوێنێکی تردا لەگەڵ کتێبەکەی‬ ‫قسە دەکات و دەڵێ‪( :‬تۆ بێ من دەچیتە رۆما)‪.‬‬ ‫نالی شاعیر پاش ئەوەی کە لە ساڵی ‪١٨٤٨‬‬ ‫ز دا‪ ،‬سلێمانی بەجێدێڵێ بە نیازی حەجکردن‬ ‫ئیتر ناگەڕێتەوە و لە تاراوگەدا تەواوی ژیانی لە‬ ‫ئاوارەیدا بەسەر دەبات‪ ،‬چەند هۆکارێک هەیە‬ ‫بۆ نەگەڕانەوەی (نالی) یەکێک لەوانە دۆخی‬ ‫شێواوی کوردستانە بەهۆی جەنگە یەک لەدوای‬ ‫یەکەکانی نێوان میرنشینی بابان و دەوڵەتی‬ ‫عوسمانی و قاجارییەکان هەندێ کاتیش‬ ‫شەڕی نێوان بنەماڵەی بابان خۆیان‪ ،‬جگە‬ ‫لەوە بەسەرنجدان لە مێژوی ئەو چەند ساڵەی‬ ‫کە نالی لە کوردستان بوە چەند هۆکارێکی‬ ‫ترمان بۆ دێتە پێش لەوانە‪ :‬هۆکاری روخانی‬

‫ئۆڤید‬ ‫میرنشینی بابان و دواکەوتویی کوردستان لە‬ ‫روی فەرهەنگی و زانستیەوە‪ ،‬ئاشکرایە (نالی)‬ ‫پایتەختی چەند واڵتێکی پێشکەوتوو گەورەی‬ ‫ئەو سەردەمە گەڕاوە لەوانە؛ واڵتی تورکیا و‬ ‫ئەستەنبوڵ و واڵتی شام و میسرو حیجاز‪.‬‬ ‫ئەم واڵتانە بەبەراورد بە کوردستان‪ ،‬لەهەموو‬ ‫روویەکەوە پێشکەوتووتر بوون لە کوردستان و‬ ‫تاڕادەیەک خواستی شاعیر و ئەدیبێکی وەک‬ ‫(نالی) لە وەها واڵتانێکدا لە رووی دەستخستنی‬ ‫سەرچاوەی فەرهەنگی و ئەدەبییەوە ئاسانترە‪،‬‬ ‫سەرەڕای ئەو هەموو جیاوازییە گەورە لەنێوان‬ ‫کوردستان و ئەو واڵتانەی کە ئاماژەمان پێکرد‪،‬‬ ‫(نالی) لە چامەکەیدا بەشێوەیەکی زۆر قوڵ‬ ‫گوزارشت لە مەنفی بوونی خۆی دەکات و‬ ‫هاوشێوەی ئۆڤیدی شاعیر مۆنۆلۆگی با دەکات‬ ‫و دەڵێت‪:‬‬ ‫قوربانی تۆزی رێگەتم ئەی بادی خۆشمرور‬ ‫ئەی پەیکی شارەزا بەهەمو شاری شارەزور‬ ‫لێرەدا قوربانی تۆزی ئەو “با” دەبێت کە‬ ‫بۆتە قاسیدی نامەکەی بەرەو سلێمانی‪ ،‬دوا‬ ‫نامە کە ئیتر نە نامەی تری ناردەوە نە خۆشی‬ ‫گەڕایەوە‪ .‬لە شوێنێکی تری نامەکەدا ئەڵێت‬ ‫بەهۆی ئەو دابڕانەوە دڵ‌و دەروونم سوتاوە بە‬ ‫شێوەیەک جێگای ئارامگرتن لە ناخمدا نەماوە‬

‫نالی‬

‫و رۆژانە هاودەمی فرمێسک و ئاهی ساردم‪...‬‬ ‫سووتا ڕەواقی خانەیی سەبرم‪ ،‬دڵ و دەروون‬ ‫نەیماوە غەیری گۆشەیی‪ ،‬زیکرێکی یا سەبوور‬ ‫ک‬ ‫ئاھم و ھەم ھەمڕیکابی ئەش ‬ ‫ھەم ھەمعەنانی ‌‌‬ ‫ڕەحمێ بەم ئاهـ و ئەشکە بکە! ھەستە بێ قوسوور!‬ ‫لەالی ئۆڤیدی شاعیر “ئەسەف و شەکوا” ئەو‬ ‫تایبەتمەندییە دینامیکییەیە کە شیعری ئەوی‬ ‫لەسەر دامەزراوە کە نالیش بەهەمان شێوەی‬ ‫ئەو گوزارشتی لەو دۆخە دەرونییە کردۆتەوە‪.‬‬ ‫نووسەر یان شاعیر ئەو کاتە هەست بەمەنفا‬ ‫دەکا‪ ،‬لەو ساتەوە کە رستەی خۆی دادەرێژێ‪،‬‬ ‫یان قەسیدەی خۆی دەنوسێ‪ ،‬ئەو دەزانێ‬ ‫دروستکردنی واڵتی دڵخوازی خۆی پەیوەندی‬ ‫بە نووسینەوە هەیە‪ ،‬مەنفا و داهێنان بۆ ئەو‬ ‫ئەوەندە لە یەک نزیکن وەک هاوتای یەکتر دێنە‬ ‫بەرچاو‪ ،‬لە الیەکی ترەوە بۆ هەمو دورخراوەیەک‪،‬‬ ‫زمانی دایک کە بەردەوام قسەی پێدەکات وەک‬ ‫واڵت دێتە بەرچاو بۆیە شاعیر یان نووسەر لە‬ ‫دۆخی غوربەتدا کە لە هاوزمانەکانی خۆیان‬ ‫دورن نووسین دەبێتە ئاهێک ‪..‬‬ ‫لەم شەرحی دەردی غوربەتە لەم سۆزی ھیجرەتە‬ ‫دڵ ڕەنگەبێ بەئاو و بەچاوا بکا عوبور‬ ‫لەم بەیتەدا سۆزی (نالی) بەشێوەیەک‬ ‫هەڵچوە کە ئەڵێ‪ :‬لەکاتی نووسینی ئەم نامەدا‬

‫کتێبنام‬

‫د‪ .‬رەووف عوسمان‬

‫کتێبی(الضباط الكرد في الجيش العراقي)‬ ‫ئەفسەرانی كورد لە سوپای عێراقدا‪ ،‬لە‬ ‫نووسینی لیوای یاسایی كاك فاروق ئیبراهیم‪،‬‬ ‫كە پێشكەشی كتێبخانەی كاك نەوشیروان‬ ‫مستەفای كردووە‪.‬‬ ‫یەكێكە لەو كتێبە ناوازەو دەگمەنانەی‬ ‫كە دەتوانم بڵێم بەشێكی گرنگە لە مێژووی‬ ‫پەیوەندی سوپای عێراقەوە بە میللەتی كوردو‬ ‫شۆڕشە یەك لەدوای یەكەكانی‪ ،‬مامۆستای‬ ‫قەدرگران‪ ،‬دكتۆر كەمال مەزهەر پێشەكی بۆ‬ ‫نوسیوەو بەبااڵی بڕیوە‪.‬‬ ‫لەگەڵ سەرهەڵدانی كێشەو ئاڵۆزی‬ ‫لەنێوان میللەتی كوردو رژێمە یەك لەدوای‬ ‫یەكەكانی عێراقدا‪ ،‬ئەفسەرە نیشتمانپەروەرە‬ ‫تێكۆشەرەكانی كورد هیچ كات ملیان نەداوە‬ ‫بۆ داخوازییەكانی رژێم و نەبوونەتە ئامێری‬ ‫سەركوتكردنی میللەتەكەیان‪ .‬هەندێكیان چونەتە‬ ‫ریزی شۆڕشە یەك لەدوای یەكەكانی كوردو رۆڵی‬ ‫جوامێرانەیان بینیوە‪ ،‬وەك موحەمەد قودسی و‬ ‫یاوەرەكانی‪ ،‬میر حاج‪ ،‬كەمال هیران‪ ،‬ئەنوەری‬ ‫مەجید سوڵتان‪ ،‬مالزم عومەر‪ ،‬محەمەد شوقی‬ ‫و نوری مەال مارف و نزاری عەقید تەمین و‬ ‫گەلێكی تر‪ ،‬گەلێك لەمانەش شەهید بوون لە‬ ‫پێناوی كوردو كوردستاندا سەریان ناوەتەوە‪.‬‬ ‫هەندێكی تریان هەر فەسڵكراون و لە‬ ‫سوپادا دورخراونەتەوە‪ ،‬بۆ خواروی عێراق‪ ،‬خۆ‬ ‫هەندێكی تریان گواستراونەتەوە بۆ فەرمانگە‬ ‫مەدەنییەكان‪.‬‬ ‫ئەم كتێبە توانیویەتی دوای ماندووبوون‬ ‫و گەڕان و كێوماڵ كردن‪ ،‬وێنەو ژیانی ئەم‬ ‫ئەفسەرانەی كورد بهێنێ و لە سێ بەرگدا‬ ‫بیخاتە بەر دیدی خوێنەران‪.‬‬

‫کە‪ :‬شەرحی حاڵی منە لە غوربەتدا‪ ،‬سۆزو‬ ‫سوێی ئەم دورکەوتنەوە و کۆچە بە جۆری کاری‬ ‫تێکردوم رەنگە دڵم بتوێتەوە ببێ بە فرمێسک و‬ ‫بە چاومدا بێتە خوارەوە‪ ،‬دیارە ئەوەندە گریاوەو‬ ‫فرمێسکی رشتووە تەڕایی لە چاوەکانی بڕاوە‬ ‫کار گەشتۆتە ئەوە دڵیش بتوێتەوە و ببێتە‬ ‫فرمێسک! (نالی) لەنێوان دوو فەزاو دوو شوێن‬ ‫بەتەنها ماوەتەوە‪ ،‬نە سەر بەشوێنی یەکەمێتی‬ ‫کە نیشتمان و شار و ماڵەکەیەتی‪ ،‬نە سەر‬ ‫بەشوێنی دوەمیەتی کە کۆچی بۆ کردوە‪ ،‬لە زێد‬ ‫و واڵتی خۆی هەڵکەنراوە و تازە نانوسێتەوە‬ ‫بەو خاکەوە‪ ،‬بۆیە لەم نێوەندەدا لەدۆخی‬ ‫سەرلێشێوان و لەخۆبێگانەبون و سەرگەردانی‬ ‫عاتفیدایە‪ ،‬لە دابڕان و بچڕانێکی دو الیەنەدا‬ ‫ئەژی‪.‬‬ ‫نالیش وەک ئۆڤید‪ ،‬بە هەلومەرجی ژیانی‬ ‫هیچ یەکێک لەو واڵتانەی تێیدا ماوەتەوە ڕانایەت‬ ‫و لە شیعرێکدا کە دەربڕی ئەم حاڵەتەیە دەڵێ‪:‬‬ ‫دڵ سیاسەنگ نەبێ مایلی خاکی وەتەنە‬ ‫خاڵی لەعلی حەبەشە‪ ،‬ساکینی بوردی یەمەنە‬ ‫لە جێگایەکی تریشدا دیسان ئەڵێ‪:‬‬ ‫دڵی نالی کە ئەنیسی قەرەداغە ئێستەش‬ ‫داغی سەرچاوە و دێوانەیی دارو دەوەنە‬ ‫دواجار نالی و ئۆڤید سەرەڕای هەر جیاوازییەک‬ ‫لە نێوان سەردەم و شێواز و کولتوورەکەیانەوە‪،‬‬ ‫لەو خاڵەدا یەک ئەگرنەوە کە واڵتی ناو یاداشتی‬ ‫ئاشناو رابردوو و وەستاو و لەدەستچوویان‪،‬‬ ‫شێوەی خەون و واڵتی ئایدیالی وەردەگرێ‪،‬‬ ‫ئەمەش هەر ئەو واڵتە لەدەسچووەی سەردەمی‬ ‫منداڵییە‪ ،‬وێڕای لەدەستچوونی جیهانی منداڵی‬ ‫ئێستا دەبێتە مەنفا بۆ سەردەمی منداڵی‪ ،‬ئەوان‬ ‫ئەم هەموو لەدەستچوونەیان (واڵت‪ ،‬منداڵی)‬ ‫لە ناو زماندا بە داهێنان دروستکردۆتەوە‪ ،‬دوا‬ ‫جاریش ئەوان لە ناو ئەو واڵتەدا ئەمێننەوە کە‬ ‫“واڵتی زمان”ـــە کە جێگای هەمیشەیی شاعیر‬ ‫و نووسەرەکانە‪.‬‬ ‫سەرچاوەکان‬ ‫* دیوانی نالی‪ ،‬لێکۆڵینەوەو لێکدانەوەی‬ ‫مەال عەبدولکەریمی مودەڕیس‪.‬‬ ‫* گۆڤاری ئەکادیمیای کورد‪ ،‬ژمارە ‪،٣٦‬‬ ‫مەنفا لەسەدەی نۆزدەمی کوردیدا‪ ،‬پ‪.‬ی‪.‬د‪.‬‬ ‫موحسین ئەحمەد عومەر‬ ‫* نالی لە کاڵورۆژنەی شیعرەکانییەوە‪،‬‬ ‫لێکۆڵینەوە‪ ،‬محەمەدی مەال کەریم‪.‬‬


‫و�‬ ‫د ی��د و �� ب ۆ� چ�� ن‬

‫‪18‬‬

‫‪zamenpress@gmail.com‬‬ ‫ژمارە (‪ )13‬سێشەممە ‪2019/4/9‬‬

‫بزوتنەوەی هەقە‪ :‬خوێندنەوەیەکی تر‬

‫سەردار عەزیز‬ ‫ئەم ڕۆژانە دوا ڕەشنوسی‬ ‫توێژینەوەیەکم سەبارەت بە بزوتنەوەی‬ ‫هەقە تەواوکرد بە زمانی ئینگلیزی‪،‬‬ ‫بۆئەوەی ئەمساڵ لە توێی کتێبێکدا لە‬ ‫زانکۆی ڤییەنا باڵوبێتەوە‪ .‬لێرەدا چەند‬ ‫خاڵێک بە کورتی دەخەمە بەرچاو کە‬ ‫لە میانەی توێژینەوەدا پێی گەیشتم‪.‬‬

‫یەکەم‪ ،‬هەقە بزوتنەوەیەکی تایبەتی‬ ‫کوردیە‪ ،‬کە هەتا ئێستا زۆر بە ڕوکەش‬ ‫و زۆرجار خراپ قسەی لەسەر کراوە‪.‬‬ ‫ئەوانەی کە قسەیان لەسەر کردووە‬ ‫زۆر بەئاسانی ڕاڤەیان کردووە‪ ،‬بەبێ‬ ‫بوونی بنەمای مێژوویی و میتۆدۆلۆجی‪.‬‬ ‫ئەمەش وەهایکردووە کە ئەوەی‬ ‫لەسەریان نوسراوە‪ ،‬تا ئاستێکی زۆر‬ ‫سنورداربێت‪.‬‬ ‫دووەم‪ ،‬هەقە وەها دەبینرێت‬ ‫کە بزوتنەوەیەکی سوشیالیستیە‬ ‫یان فیمینستیە یان پەسیفیستە‬ ‫ئەم ناو و ناتۆرانە‪ ،‬نەک هەر خراپ‬ ‫تێگەیشتنن‪ ،‬بەڵکو تا ئاستێکی بااڵ‬ ‫رەگەزپەرستانەن‪ .‬لە کتێبی لۆجیکی‬ ‫پراکتیزیدا فەیلەسوفی فەرەنسی‬ ‫پییار بۆردیو بە جوانی باسی ئەم‬ ‫دۆخە رەگەزپەرستیەمان بۆ ئەکات‪.‬‬ ‫ئەویش بینینی دونیا لە چاویلکەی‬ ‫ئەوروپی و رۆژئاواییەوە‪ ،‬لەهەمانکاتدا‬ ‫بە هێند وەرنەگرتنی پراکتیزو دۆخی‬ ‫بەرهەمهێنانی مەعریفە لە دەرەوەی‬ ‫ڕۆژئاوا‪ ،‬یان بینین تەنها وەک درێژە‬ ‫یان کۆپی بیری ڕۆژئاوا‪.‬‬ ‫سێیەم‪ ،‬خەسڵەتەکانی هەقە‪،‬‬

‫وەک هەژاری‪ ،‬هەژاری بە مەبەست‪،‬‬ ‫ڕەگی‬ ‫سەرباری‬ ‫دەروێشێتی‪،‬‬ ‫سۆفیەتی‪ ،‬هەموو دیاردەی نوێ نین‪،‬‬ ‫نە لە کەلتوری ناوچەکە و نە لە‬ ‫کەلتوری ئیسالمدا‪ .‬کارەکانی ئەهمەت‬ ‫قەرەمستەفا لە سەر دەروێشگەرێتی و‬ ‫قەلەندەرەکانی سەدە ناوەندیەکان‪ ،‬زۆر‬ ‫بە سودە بۆ دەستنیشانکردنی ڕەگی‬ ‫ئەم دیاریدانە لە ناوچەکە و لەمێژوودا‪.‬‬ ‫هەروەها سودم لە کارە فیکریەکانی‬ ‫ئەنتۆنی نێگری وەرگرت بۆ تێگەیشتن‬ ‫لە هەژاری وەک بەرگری‪.‬‬ ‫چوارهەم‪ ،‬نوسینەکەی ئەدمۆنز‪ ،‬لە‬ ‫سەرچاوەی ترەوە وەرگیراوەو ڕاستەوخۆ‬ ‫کاری لە سەر نەکراوە‪ .‬هەروەها دۆخی‬ ‫مێژووی دەقەکەی ئەدمۆنز لە بەرچاو‬ ‫نەگیراوە‪ ،‬لە هەمانکاتدا ئۆریەنتالیست‬ ‫بوونی ئەو‪ .‬بێگومان ئەم دەقە گرنگە‪،‬‬ ‫بەاڵم بێ کێشە نیە‪.‬‬ ‫پێنجەم‪ ،‬هەقە لە سەروبەری‬ ‫دروستکردنی عێراقدا سەریان هەڵداوە‪،‬‬ ‫ساتەوەختێکی ئێجگار ئاڵۆزو پڕ لە‬ ‫توندوتیژی لە مێژوی ناوچەکەدا‪ .‬ئەم‬ ‫دۆخە و ئاڵۆزیەکانی لە قسەکردن‬ ‫لەسەر هەقە لە بەرچاونەگیراوە‪.‬‬

‫هەقە وەها دەبیرنێت کە‬ ‫بزوتنەوەیەکی سوشیالیستیە‬ ‫یان فیمینستیە یان‬ ‫پەسیفیستە ئەم ناوو ناتۆرانە‪،‬‬ ‫نەک هەر خراپ تێگەیشتنن‬ ‫بەڵکو تا ئاستێکی بااڵ‬ ‫رەگەزپەرستانەن‬

‫ئەدمۆنز لە نامەو کارەکانی لە زانکۆ‬ ‫ئۆکسفۆردە باش ئەرشیفی ئەم دۆخەی‬ ‫کردووە‪.‬‬ ‫شەشەم‪ ،‬شوێن لە میانەی‬ ‫توێژینەوەدا لە بەرچاو نەگیراوە‪.‬‬ ‫شوێن‪ ،‬پانتایی‪ ،‬تایبەتمەندی شوێن‪،‬‬ ‫هەموو خەسڵەتی گرنگن‪ .‬شوێنی هەقە‬ ‫شاخە‪ .‬ئیسالم لە سەرەتادا بە ئاسانی‬

‫بە ناوچە شاخاوییەکاندا باڵونەبوەتەوە‪.‬‬ ‫شاخ بەرگریکەرێکی سروشتیە لە‬ ‫بەردەم هەموو کەس و هێزێکی نوێدا‪.‬‬ ‫ئەمە دەگەڕێتەوە بۆ کزینۆفۆن‪ .‬ئەگەر‬ ‫تەماشای ئاینەکانی پێش ئیسالمی‬ ‫کوردستان بکەی کە ماون هەمویان لە‬ ‫ناوچە شاخاوییەکانن‪ ،‬وەک شەنگال‪،‬‬ ‫هەورامان‪ ،‬داڵەهۆ‪.‬‬ ‫حەوتەم‪ ،‬ئاین یان بیرو پراکتیزی‬ ‫ئاینی پاشکۆو دەرئەنجامی هیچ بیرێکی‬ ‫تر نیە‪ .‬بوارو پانتاییەکی سەربەخۆیە‪،‬‬ ‫وەک ئەسەد دوپاتی دەکاتەوە‪ .‬ئەم‬ ‫تێزە بەسەر هەقەشدا دەسەپێت‪.‬‬ ‫هەشتەم‪ ،‬هەقە لە سەردەمی هاتنی‬ ‫مۆدێرنەدا سەرهەڵئەدات‪ ،‬مۆدێرنە‬ ‫خۆی دەسەپێنێت‪ .‬کاریگەری لەسەر‬ ‫هەقە دەبێت لە ڕێگای بەهێزبونی‬ ‫ناسیونالیزمی کوردی لە سلێمانی‪.‬‬ ‫گەشەی ناسیونالیزمی کوردی لە‬ ‫تاڵەبانیەکانی‬ ‫لەالیەن‬ ‫سلێمانی‬ ‫کەرکوکەوە دژایەتی کراوە‪ ،‬وەک‬ ‫ئەدمۆنز لە نامەیەکدا بۆ کرۆنوێڵ لە‬ ‫مانگی حوزەیرانی ساڵی ‪ ١٩٢٣‬باسی‬ ‫لێوەدەکات‪.‬‬ ‫نۆیەم‪ ،‬هەقە بەرهەمی پانتایی‬

‫گوندە‪ .‬الدێ‪ ،‬بەگشتی لە دونیای بیردا‬ ‫وەک جێگایەکی دەرەکی تەماشا کراوە‪،‬‬ ‫شار هەمیشە جێگای بیرکردنەوە بووە‪.‬‬ ‫ئەمە بە زەقی لە تێزەکانی مارکس‬ ‫لەسەر هیندو ستەمکاری ڕۆژهەاڵتیدا‬ ‫ڕوونە‪ .‬بەاڵم هەقە پێچەوانەی ئەم‬ ‫تێزەیە‪.‬‬ ‫دەیەم‪ ،‬من بە ڕێکەوت‪ ،‬لەسەر‬ ‫داوای هاوڕێیەک کارم لەسەر هەقە‬ ‫کرد‪ ،‬سەرەتا بۆ پرۆژەیەک بە عەرەبی‪.‬‬ ‫دەکرێت ئەم دیاردەیە‪ ،‬وەک بەشێک‬ ‫لە کەلەپورو پرۆسەی بەرهەمهێنانی‬ ‫مەعریفی کوردی تەماشا بکرێت‪،‬‬ ‫کە چۆن درێژکراوەی کەلتورێکی‬ ‫دەوڵەمەندی ئیسالمی ناعەرەبیە‪ ،‬لە‬ ‫گەڵ دۆخی ناوچەکەو کەلتوری کوردی‪.‬‬ ‫یانزەیەم‪ ،‬وەک ئاگادار کرامەوە کە‬ ‫ئەرشیفێکی باش هەیە لە دەستنوس‬ ‫و نامەو یادەوەری‪ ،‬بە هیوام لە‬ ‫ئەرشیفخانەیەکی تایبەتدا بەردەست‬ ‫بخرێت بۆ لێکۆڵەرەوان‪ .‬هەروەها بە‬ ‫هیوام کە توێژینەوەکەی من ببێتە‬ ‫سەرەتایەک لە خەڵکی تر کاری وردو‬ ‫زانستی لەسەر بکات‪ .‬چونکە ئامانجی‬ ‫من تەنها ناساندن بوو‪.‬‬

‫سه‌رکردایه‌تیکردن و ڕۆڵی ل ‌ه پێوه‌ندیه‌کاندا‬ ‫شێوه‌کانی سه‌رکردایه‌تیکردن‪:‬‬ ‫سه‌رکرده‌ی ترسنۆک یان خۆ‌به‌ده‌سته‌وه‌ده‌ر‬ ‫‪indulgent‬‬ ‫ئه‌م جۆره سه‌رکرده ڕۆڵی دیارنییەو‬ ‫ترسنۆکه له وه‌رگرتنی بڕیاردا‪ .‬لەنێوان ئه‌و‬ ‫ئه‌وانه‌ی سه‌رکردایه‌تیان ده‌کات پێوه‌ندێکی‬ ‫دووری هه‌یه‪ .‬ئه‌ندامی ئه‌و گروپانه‌ی‬ ‫ئه‌م جۆره‌ سه‌رکردانه‌یان هه‌یه‪ ،‬ڕه‌فتاری‬ ‫توندوتیژی به‌کارده‌هێنن و شه‌ڕانین‪.‬‬

‫هــەورامان مـحـەمــەد‬

‫ب!‬ ‫دوو هێڵی تەری ‌‬ ‫پەنجەکەی مادلین ئۆلبرایت‬ ‫‪+‬هەیاران و مەیاران‪. ،‬خوایە‪.....‬‬ ‫ئەی زمان بە بڕین چێ‪ ...‬ئاخ وا خەریکە‬‫ژێر هینمان ببێ بە جوڕنەی حەمام‪ ،‬تۆ ئەم‬ ‫بەزمە بۆ ئەنێیتەوە؟‬ ‫‪+‬جا تووشەڕەف الفاو لە مێژوەوە‬ ‫بتکوژێنێتەوە باشتر نیە لەم ژیانە؟‬ ‫بەدەست ئەم دزانەوە ژیان بەریتە سەر؟‬ ‫ئێ کورە ئەوە ڕێکەوتن و ئیتر بڕایەوە‬‫‪+‬جا توو غیرەتت ئەمان ڕێککەوتن یا‬ ‫بەشەق ڕێکیان خستن؟‬ ‫هەتیو ئەوە تۆ ئەڵێی چی ‪ ...‬ئەی‬‫ئەوەنەبوو لە تەلەفزیۆنەکان وتیان بە‬ ‫تەلەفۆنێک کۆتایی پێهات؟‬ ‫‪+‬باشە کێشەنیە‪ ،‬لەبەرئەوەی تۆ لەمن‬ ‫باشتر ئەزانی بەاڵم بێ غیرەتی نایڵێی‬ ‫ناچارم من بیڵێم‬ ‫چی ئەڵێی برا‪ ،‬تەواو بە تەلەفۆن‬‫قسەیان لەگەڵ یەکتر کردووە‪.‬‬ ‫‪+‬پف لەم قسە کردنە ‪ ...‬جا خۆ ئەو‬ ‫ئەتوانێ لەکەس بگەیێنێ؟ باوەڕناکەم‬ ‫ئەویتریش باش گوێ بگرێ لەکەس‪ ،‬دەبا‬ ‫پێت بڵێم و بەبیرت بهێنمەوە ئەها لە‬ ‫تەلەفزیۆن لە ناوەڕاستی هەردووکیان بوو‬ ‫بە پەنجە ئیشارەتی بۆ هەردووکیان کرد‪.‬‬ ‫وەڵاڵ راست دەکەی چاکم لەبیرە‪،‬‬‫بەحیسابی تۆ بێ ئەمجارەش بە حوسن و‬ ‫رەزای خۆیان ڕێکنەکەوتون باشە ئەمە کێ‬ ‫پێی وتی ؟!‬ ‫‪+‬کورە تۆ زۆر فەقیری ئێستا نهێنیەکان‬ ‫وەک بیجامەی پیاوی کۆنی لێهاتووە‪،‬‬ ‫هەمیشە لەسەر ئەژنۆ ئەدڕێ‬ ‫یەعنی ئەمجارەش بە حیسابی تۆ‬‫ڕێکیان خستین؟‬ ‫‪+‬عەمرێ من ‪ ...‬باژۆ دەشتە هەتا‬ ‫ساحێبی ئەو عەقاڵنەبین هەتا ماوین ڕێکمان‬ ‫دەخەن‪.‬‬

‫ئاسۆ بیاره‌یی‬ ‫سوێد‪ /‬زانکۆی خێڤده‪/‬‬ ‫کۆلیژی ده‌رونناسی کۆمه‌اڵیه‌تی‬ ‫سه‌رکرده ‪Leader‬‬ ‫به‌درێژایی مێژووی مرۆڤایه‌تی‪ ،‬بوونی‬ ‫سه‌رکرده پێویستییه‌ک ‌بووه بۆ به‌ڕێوه‌بردنی‬ ‫ژیانی ڕۆژانه‌ و ڕاپه‌ڕاندنی کاروباری خێزان‪،‬‬ ‫کاروباری ڕێکخستن‪ ،‬کاروباری خوێندنگه‪،‬‬ ‫کۆمه‌ڵگه‪ ،‬نه‌ته‌وه و جیهان‪ .‬بوونی سه‌رکرده‬ ‫بۆ به‌ڕێوه‌بردنی کار له‌و بوارانه‌دا پێویستییه‌که‬ ‫که ناتوانرێت فه‌رامۆشبکرێت‪.‬‬ ‫لێره‌دا خودی سه‌رکرده‌ش پێویستی به‬ ‫یه‌کێکه که ڕابه‌ری و ڕێنمایی بکات بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫بتوانێت وه‌کو ڕابه‌رێک پۆستی خۆی به‬ ‫ئاسانی به‌ڕێوه‌به‌رێت‌‪ .‬کاری سه‌رکرده کارێکی‬ ‫پڕ لێپرسینه‌وەو دژواره‪ .‬ئه‌گه‌ر سه‌رکرده‌یه‌ک‬ ‫نه‌یتوانی به کاری سه‌رکرده‌یی خۆی‬ ‫هه‌ڵسێت له‌کار الده‌برێت و سه‌رکرده‌یه‌کی‬ ‫نوێ هه‌ڵده‌بژێرێت‪ .‬سه‌رکرده ده‌بێت هه‌ست‬ ‫به‌ لێپرسینه‌وه‌ی خۆی به‌رامبه‌ر ئه‌وانه ‌بکات‬ ‫که سه‌رکردایه‌تیان ده‌کات‪ ،‬له‌گه‌ڵیان تێکه‌ڵ‬ ‫بێت و لێیان تێبگات‪ .‬به‌بێ هاوکاری نێوان‬ ‫سه‌رکرده‌و گروپه‌که‌ی‪ ،‬پرۆسه‌ی سه‌رکردایه‌تی‬ ‫کاریگه‌ر نابێت و سه‌رکرده تایبه‌تمه‌ندی خۆی‬ ‫وه‌کو سه‌رکرده ده‌دۆڕێنێت‪ .‬ئه‌رکی سه‌ره‌کی‬ ‫سه‌رکرده ئه‌وه‌یه‌ که ده‌بێت به‌ڕێگه‌یه‌کی‬ ‫کورت و ئاسان‪ ،‬ئامانجی گروپه‌که‌ی بهێنێته‬ ‫دی‪.‬‬ ‫سه‌رکردایه‌تیکردن ‪Leadership‬‬ ‫که‬ ‫پرۆسه‌یه‌که‬ ‫سه‌رکردایه‌تیکردن‬ ‫ئه‌ندامێک یان چه‌ند ئه‌ندامێک کارده‌که‌نه‬ ‫سه‌ر سه‌رجه‌می ئه‌ندامه‌کانی تری گروپێک‪،‬‬ ‫بۆ ئه‌وه به‌هۆی ده‌سه‌اڵتیانه‌وه بتوانن لەگه‌ڵ‬ ‫ئه‌و که‌سانه‌ی سه‌رکردایه‌تی ده‌که‌ن‪ ،‬بگه‌ێننه‬ ‫ئاوات و ئه‌و ئامانجانه‌ی گروپه‌که ده‌یخوازێت‬ ‫بهێننه دی‪.‬‬

‫سه‌رکرده‌ی دیکتاتۆر ‪authoritarian‬‬ ‫سه‌رکرده‌ی دیکتاتۆر له وه‌رگرتنی‬ ‫بڕیارو دابه‌شکردنی کاروباردا چاالکه‪ .‬ئه‌و‬ ‫ئه‌ندامانه‌ی ئه‌م جۆره سه‌رکرده‌یه‌یان هه‌یه‪،‬‬ ‫سیستن و داهێنانیان نیه‪ ،‬بڕوایان به خۆیان‬ ‫نیه‪ ،‬چونکه ده‌رچوونی بڕیاره‌کان گشتیان‬ ‫الی سه‌رکرده‌ن‪.‬‬ ‫سه‌رکرده‌ی دیموکرات ‪democratic‬‬ ‫سه‌رکرده‌ی دیموکرات‪ ،‬به ‌باشترین‬ ‫سه‌رکرده ده‌ژمێردرێت‪ ،‬که موراڵی (ڕه‌وشتی)‬ ‫کارکردنی لەگه‌ڵ ئه‌وانه‌ی که سه‌رکردایه‌تیان‬ ‫ده‌کات به‌رزەو هاوکارانی به‌‌رز ده‌نرخێنێت‪.‬‬ ‫وه‌رگرتنی بڕیار کاتێکی زیاتر ده‌بات‪ .‬ئه‌نجامی‬ ‫باش و ڕاستتر ده‌سته‌به‌ر ده‌کات‪.‬‬ ‫سه‌رکرده‌ ده‌بێت هه‌میشه‌ بایه‌خ به‌خۆی‬ ‫بدات و خۆی وه‌کو سه‌رکرده‌یه‌ک پێشبخات‪،‬‬ ‫ده‌بێت تواناکانی له جۆری سه‌رکردایه‌تیکردن‬ ‫نوێ بکاته‌وه‪ .‬سه‌رکرده ده‌بێت سێ‬ ‫تایبه‌تمه‌ندی سه‌ره‌کی سه‌رکردایه‌تیکردنی‬ ‫هه‌بێت‪ :‬پێگه‌یشتن‪ ،‬ئه‌زمون و خاوه‌ن‬ ‫زانست بێت‪ .‬له بواری پێگه‌یشتندا سه‌رکرده‌‬ ‫ده‌بێت شاره‌زایی ته‌واوی له پرۆسه‌ی‬ ‫سه‌رکردایه‌تیکردنی گروپدا هه‌بێت‪ .‬توانای‬ ‫سه‌رکردایه‌تی کردن و که‌سایه‌تی سه‌رکرده‬ ‫پێوه‌ستن و پێکه‌وه گرێدراون‌‬ ‫(‪. )Nilsson&Waldemarson,2005‬‬

‫گه‌یشتن به ئامانجی بوون به سەر‌کرده‌یه‌کی‬ ‫کارامه و لێزان‪ ،‬کارێکی به‌رده‌وام و کۆششێکی‬ ‫دژواری ده‌وێت‪ .‬سه‌رکرده‌ی تێگه‌یشتوو ئه‌و‬ ‫که‌سه‌یه که بڕوای به مافه بنچینه‌یه‌کانی‬ ‫مرۆڤ بێت و مرۆڤپه‌روه‌ر بێت‪ ،‬به‌رپرسیاریه‌تی‬ ‫بگرێته ئه‌ستۆی خۆی له بۆچون و هه‌ستیداو‬ ‫ئازایانه بۆ ئه‌و ئامانه تێبکۆشێت که بڕوای‬ ‫پێیه‪ .‬بتوانێت کار بکاته سه‌رخۆی و ئه‌وانه‌ی‬ ‫سه‌رکردایه‌تی ده‌کات‪ .‬سه‌رکرده‌ی نموونه‬ ‫ئه‌و‌که‌سه‌یه که تێده‌کۆشێت بۆ چاککردنی‬ ‫باری خه‌ڵک‬ ‫(‪.)Nilsson&Waldemarson,2005‬‬

‫یه‌کێک له ئه‌رکه‌ پیرۆزه‌کانی سه‌رکرد‌ه‬ ‫ئه‌وه‌یه که هاوکارانی به‌ره‌و گه‌یشتن به ئامانج‬ ‫به‌رێت‪ .‬سه‌رکرده‌ ئه‌گه‌ر ڕۆڵی خۆی وه‌کو‬ ‫سه‌رکرده نه‌بینێت‪ ،‬وه‌الده‌خرێت و که‌سێکی‬ ‫دی جێگه‌ی ده‌گرێته‌وه‪ .‬لێره‌دا پێویسته‬ ‫سه‌رکرده ڕۆڵی وه‌کو سه‌رکرد‌ه دیاربێت‬ ‫ئه‌گینا سه‌رکردایه‌تیکردنه‌‌که‌ی ڕون نابێت و‬ ‫شێواو ده‌بێت (‪.)Hellman ,2002‬‬

‫کاتێک یه‌کێک له ئه‌ندامی گروپێک یا‬ ‫کۆمه‌ڵیک دووچاری کێشه‌ ده‌بێت‪ ،‬ده‌بێ‬ ‫سه‌رکرده یه‌کسه‌ر بتوانێت ئه‌و کێشه‌یه به‬ ‫قازانجی گشتی چاره‌سه‌ر بکات‪،‬‬

‫ده‌یشارێته‌وه‪ .‬پیاوی سه‌رکرده‪ ،‬الوازی خۆی‬ ‫ده‌کاته تاوانی که‌سی دووه‌م کاتێک دووچاری‬ ‫شکستی ده‌بێت‪ ،‬پیاو خێراتر ده‌توانێت‬ ‫پێشنیار و بۆچونی خۆی بڵێت‬

‫پێویسته سه‌رکرده‪-:‬‬ ‫سه‌رنجی ئه‌وه‌ی ده‌وترێ و ده‌کرێ له ناو‬ ‫گروپه‌که‌یدا بدات‪.‬‬ ‫پێویسته سه‌رکرده ئاگای ته‌واوی له‌وه‬ ‫‌بێت که تێکه‌اڵوی نێوان هاوکارانی گروپه‌که‌ی‬ ‫له کاردا بیت‪.‬پێویسته سه‌رکرده بتوانێت‬ ‫ئاسایش و ئازادی لەنێوان خۆی وهاوکارانی‬ ‫دروست بکات بۆئه‌وه‌ی گه‌یشتن به ئامانج‬ ‫ئاسانتربێت‪.‬‬ ‫کێشه‬ ‫چاره‌سه‌رکردنی‬ ‫توانای‬ ‫جۆراوجۆره‌کانی هه‌بێت و بوێرێت ئاشکرایان‬ ‫بکات‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ی که ‌رۆڵی سه‌رکردایه‌تی ده‌گرێته‌‬ ‫ئه‌ستۆ ده‌سه‌اڵتی زیاتره لەناو سه‌رجه‌می‬ ‫ئه‌ندامانی گروپێک له بارودۆخێکی‬ ‫دیاریکراودا‪ .‬بوونی سه‌رکردایه‌تیکردن‬ ‫گرنگه له هه‌موو ئاسته ‌جیاجیاکانی‬ ‫ژیاندا‪ .‬بۆ نموونه لەناو خێزاندا‪ ،‬له فێرگه‪،‬‬ ‫کارگەو ڕێکخراوه جۆراوجۆره‌کاندا‪ .‬به‌پێی‬ ‫(‪ )Levine&Crom, 1997‬بره‌وی‬ ‫سه‌رکردایه‌تیکرن له خێزانێکی بەخته‌وه‌ردا‬ ‫باشترین نموونه‌یه‪.‬‬

‫ئاخافتنه‌ دژواره‌کانی سه‌رکرده‬ ‫هه‌ندێ جار ئه‌ندامانی گروپێک پێویستیان‬ ‫به ‌وه‌اڵمدانه‌وه‌ی پرسیار هه‌یه‪ ،‬یان تووشی‬ ‫کێشه‌ ده‌بن‪ .‬له‌و دۆخه‌دا ئه‌رکی سه‌رشانی‬ ‫سه‌رکرده‌یه که گوێیان لێبگرێت و لێیان‬ ‫بپرسێته‌وه‪ .‬نابێت بۆچونی خۆی بخاته‬ ‫پێش کێشه‌که‌ی ئه‌وانه‌وەو بواریان نه‌دات‬ ‫ئاخافتنه‌که‌یان ته‌واوبکه‌ن‪ .‬ئه‌گینا تووشی‬ ‫بێبڕوایی ده‌به‌ن‪ .‬خودی سه‌رکرده‌ش پێویستی‬ ‫به‌ یارمه‌تی هه‌یه که کاتێک ڕوبه‌ڕوی گرفتێک‬ ‫ده‌بێته‌وه‪.‬‬ ‫ده‌بێت سه‌رکرده گوێ له بچوک و گه‌وره‌ی‬ ‫ئه‌و گروپه یان ئه‌و کۆمه‌ڵه خه‌ڵکه‌بێت‪،‬‬ ‫که سه‌رکردایه‌تیان ده‌کات‪ .‬گوێگرتن له‬ ‫هاوکارانی ‌ده‌بێته هۆی پێشه‌که‌وتنی خۆی‬ ‫و ڕێگه‌ی سه‌رکه‌وتن نیزیکتر ده‌کاته‌وه‬

‫( ‪)Nilsson&Waldemarson,200‬‬

‫جۆره‌کانی سه‌رکه‌دایه‌تیکردن ‪-‬‬ ‫ژن و پیاوی سه‌رکرده‬ ‫سه‌رکرده‌ی ژن‌‬ ‫ژن له کاری سه‌رکردایه‌تیکردنیدا‪ ،‬به‌‬ ‫ئاسان و ساده دێته ناسین‪ .‬ژن به‌وه ناسراوه‬ ‫که پێوه‌ندیه‌کی باشی لەگه‌ڵ هاوکاران و‬ ‫ئه‌ندامانی گروپه‌که هه‌یه‪ .‬ژن هه‌وڵ ده‌دات به‌‬ ‫شێوه‌یه‌کی پڕ سۆز پێوه‌ندیه‌ک له ئه‌ندامان و‬ ‫هاوکارانی ببه‌ستێت که له هه‌موو بواره‌کاندا‬ ‫بگونجێت‪ .‬گیانی هاوده‌نگی و سۆز وا له‬ ‫سه‌رکرد‌ه‌ی ژنان ده‌کات که به ئاسانی له‬ ‫گه‌ڵ مرۆڤه‌کانی تر تێبگات و بگونجێت‪.‬‬ ‫ژنانی سه‌رکرده خه‌می خه‌ڵکانی ده‌وروبەر‌یان‬ ‫ده‌خۆن و هه‌وڵ ده‌ده‌ن پێویستیه‌کانیان بۆ‬ ‫مسۆگه‌ربکه‌ن‪ .‬ژنانی سه‌رکرده به‌ شێوه‌یه‌کی‬ ‫گشتی کارده‌که‌ن و گونجاندنی کۆمه‌اڵیه‌تی‬ ‫و بارودۆخه‌کان له به‌رچاو ده‌گرن‪ .‬ئه‌و‬ ‫ژنه سه‌رکردانه‌ی که ‌وه‌کو سه‌رکرده‌یه‌کی‬ ‫دیکتاتۆری پیاو ڕه‌فتار ده‌نوێنن‪ ،‬له‌الی‬ ‫هاوکارانیان خۆشه‌ویست نین و نه‌رێنانه‬ ‫(نه‌گه‌تیڤ) ته‌ماشایان ده‌کرێت‪،‬‬ ‫(‪Nilsson&Waldemarson,،1994‬‬

‫سه‌رکرده‌ی پیاو‬ ‫سه‌رکرده‌ی پیاو‪ ،‬جێبه‌جێکردنی ئه‌رکی‬ ‫المه‌به‌سته پێش گرنگی پێوه‌ندیه‌کان‪ .‬پیاو‬ ‫زیاتر ڕه‌فتاری پراکتیزه‌کردن ده‌گریته‌به‌ر‪.‬‬ ‫له وه‌رگرتنی بڕیاردا سه‌رکرده‌ی پیاو‪،‬‬ ‫هه‌ست‌و سۆز تێکه‌ڵی وه‌رگرتنی بڕیارناکات و‬

‫((‪. Thylefors, 1991‬‬

‫((‪.Levine&Crom, 1997‬‬

‫کۆتایی‬ ‫که‌واته پێوه‌ندێکی به‌رجه‌سته هه‌یه‬ ‫لەنێوان کۆمه‌ڵگه‌و سه‌رکرده‌دا‪ ،‬به‌تایبه‌تی‬ ‫له کۆمه‌ڵگه هاوچه‌رخه‌کاندا‪ ،‬که سه‌رکرده‬ ‫هه‌ڵبژێردراوی خه‌ڵکه و ئاواتی ئه‌وان‬ ‫ده‌هێنێته دی‪.‬‬ ‫سه‌رکرده ڕۆڵی ڕێکخه‌ری له ئه‌ستۆدایەو‬ ‫بوونی پێویستیه‌کی مێژوویه بۆ ژیانی‬ ‫ڕۆژانه‌ی گه‌الن‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌کان‬

‫‪Thylefors, Ingela, (1991). Ledarskap‬‬ ‫‪i vård, omsorg och utbildning. Finland:‬‬ ‫‪WSOY‬‬ ‫‪Nilsson Björn och Waldemarson A-K,‬‬ ‫‪(2005). Kommunikation för ledare. Lund:‬‬ ‫‪Studentlitteratur‬‬ ‫‪Engquist Anders, (2002). Kommu‬‬‫‪nikation på arbetsplatsen. Stockholm:‬‬ ‫‪Prisma‬‬ ‫‪Nilsson Björn och Waldemarson A-K,‬‬ ‫‪(1994). Kommunikation, samspel mellan‬‬ ‫‪människor. Lund: Studentlitteratur‬‬ ‫‪Hellman Lotta, (2002). Vägledare‬‬‫‪all insikt i ledarskap är en form av liv‬‬‫‪skunskap. Falköping: Bilda Förlag‬‬ ‫‪Carlsson Helén och Nilsson Agnete.‬‬ ‫‪(1999). Ledtrådar till ett moget ledarskap.‬‬ ‫‪Lund: Studentlitteratur‬‬ ‫‪Levine Stuart R. och Crom Michael A.‬‬ ‫‪(1997). Ledare inom dig. Falun: Scand‬‬‫‪book‬‬ ‫‪Karlsson Lars, (2002). Psykologins‬‬ ‫‪grunder. Lund: Studentlitteratur‬‬


‫و�‬ ‫د ی��د و �� ب ۆ� چ�� ن‬

‫‪zamenpress@gmail.com‬‬ ‫ژمارە (‪ )13‬سێشەممە ‪2019/4/9‬‬

‫‪19‬‬

‫بۆچی گۆڕان بەشداری لە حکومەتدا دەکات؟‬

‫ئاراس وەلی‬ ‫گۆڕانکاریەکانی دەوروبەرمان هەم ئاڵۆزو‬ ‫هەم خێران‪ ،‬هەردووکیان ناچارمان دەکەن‬ ‫لەگەڵ حیزب و ڕێکخراوی تردا جۆرێک لە‬ ‫سازان و رێککەوتننامەی سیاسی ئەنجام‬ ‫بدەین‪ .‬بەخۆمان و ئەوان و واقیعەکەشدا‬ ‫بچینەوە‪ .‬نەخشەی نوێ دابڕێژین بۆ ئامانجە‬ ‫نوێکان‪.‬‬ ‫گۆڕانکاری دەوروبەرمان بەو خێراییە‬ ‫داوای جۆرێک لە فلێکسبلیتی (‪)Flexibility‬‬ ‫نەرمەکارمان لێدەکات‪ .‬بۆ ئەوەی لەئاستی‬ ‫جێبەجێکردنی ئەو داوایانەدا بین دەبێ‬ ‫بگونجێین‪ ،‬واقیعیبین‪ ،‬پەیام و بەرنامەو‬ ‫کارنامەمان بەجۆرێک فۆرمولە بکەین کە‬ ‫زۆربەی زۆری خەڵک بەرژەوەندی خۆی تێدا‬ ‫ببینێتەوە‪ ،‬بەوەش متمانەی زۆرتری خەڵک‬ ‫مسۆگەر دەکەین‪.‬‬ ‫ئەگەر حکومەت بریتی بیت لە‬ ‫دامەزراوەیەکی دیاریکراو‪ ،‬کە بااڵترین‬

‫دەسەاڵت دەگرێتە دەست بۆ بەڕێوەبردنی‬ ‫کۆمەڵگایەکی تایبەت لە نیشتیمانێکی‬ ‫دیاریکراودا‪ .‬ئەوا دەسەاڵتی‬ ‫پەرلەمان و دادوەری هەم سنوری‬ ‫هەریەکەیان دیاریکراوەو‪ ،‬هەم هاوسەنگیان‬ ‫لەگەڵ یەکتردا و لەگەڵ حکومەت و هاواڵتیاندا‬ ‫دەستوربەند کراوە‪ .‬کەواتە بەشداریکردن‬ ‫لە حکومەتدا بەشێوەیەک لە شێوەکان‬ ‫جێبەجێکردنی بەرنامەو دیدگای سیاسیانەی‬ ‫هەر ڕێکخراوێکی سیاسییە بۆ حوکمڕانی و‬ ‫بەڕێوەبردنی هەر کۆمەڵگایەک‪.‬‬ ‫لەم ڕوانگەیەوە بەرپرسیارێتی سەرەکی‬ ‫بزوتنەوەی گۆڕان بۆ بەشداری و شەراکەت‬ ‫لە حوکمڕانی هەرێمی کوردستاندا بریتییە لە‬ ‫کۆمەڵێ سەوابتی بنەڕەتی‪ .‬ئەوانیش بریتین‬ ‫لە سەوابیتەکانی نیشتیمانی و نەتەوەیی و‬ ‫دینی و ئینسانی‪.‬‬ ‫یەکەم‪ :‬لەڕوانگەی سەوابتی نیشتیمانیەوە‬ ‫گرنگە کابینەی نۆهەم‪ ،‬ببێتە حکومەتی‬ ‫هاواڵتیان و‪ ،‬چەمکی هاواڵتیبوون بکرێتە‬ ‫پێوەر بۆ دانیشتوانی هەرێمی کوردستان‪،‬‬ ‫دوور لە ئینتیمای حیزبی و خیڵەکی و دینی‌و‬ ‫ڕەگەزی‪...‬‬ ‫دووەم‪ :‬جیۆپۆلەتیکی هەرێمی کوردستان‬ ‫واقیعیەتێکی هەیە کە پێویست دەکات‪ ،‬حکومەت‬ ‫بەرپرسیارێتی سەوابیتە نەتەوەییەکان بکاتە‬ ‫نەخشەڕێگای خۆی‪ ،‬بەمانایەکی تر‪ ،‬لەسەر‬ ‫حیسابی کوردانی پارچەکانی تر هیچ جۆرە‬ ‫مامەڵەو ڕێککەوتنێکی سیاسی و بازرگانی دژ‬ ‫بە بەرژەوەندیەکانی نەتەوەیی لەو بەشانەی‬ ‫کوردستاندا نەکات‪.‬‬ ‫سێیەم‪ :‬لەڕوانگەی سەوابتی دینییەوە‪،‬‬ ‫پەرلەمانی کوردستان نابێت هیچ یاسایەک‬ ‫دەربکات کە ببێتە هۆکاری تێکدانی ئاسایشی‬ ‫کۆمەاڵیەتی و دینی لەنێوان ئاینزاکانی‬ ‫هەرێمی کوردستاندا‪.‬‬

‫خاڵێکی گرنگ لە ڕێکەوتنی‬ ‫گۆڕان و پارتی بۆ پێکهێنانی‬ ‫کابینەی نۆهەم بریتیە‬ ‫لە ئیجبارکردنی الیەنە‬ ‫سیاسییەکان کە دژی دوو‬ ‫ئیدارەیی بوەستنەوە‬

‫سەوابیتی‬ ‫لەڕوانگەی‬ ‫چوارەم‪:‬‬ ‫ئینسانییەوە‪ ،‬گرنگە کارنامەی حکومەت‬ ‫دژ بە سەوابیتە ئینسانی و پەیماننامە‬ ‫نێودەوڵەتیەکان نەبێت‪ .‬ئازادی تاک‪ ،‬ئازادی‬ ‫ڕۆژنامەگەری‪ ،‬ئازادی ئاین و یەکسانی نێوان‬ ‫ژن و پیاو‪ ،‬مافە بنەڕەتیەکانی مناڵ‪ ،‬خوێندن‬ ‫و ‪..‬هتد فەراهەم بکرێ‪.‬‬ ‫لەم سۆنگەیەوە بزوتنەوەی گۆڕان‬ ‫شەراکەت و بەشداری ڕاستەقینەی حکومەت‬ ‫دەکات لەگەڵ هەموو هێزە سیاسییەکانی‬ ‫دیکەی هەرێمی کوردستاندا‪.‬‬ ‫لەسەر مەسەلەی دەستوری هەرێمیش‬ ‫لەگەڵ هەموو هێزە سیاسییەکان و‬ ‫ڕێکخراوەکانی ‪ NGO‬و دیالۆگی جددی‬ ‫دەکات بەمەبەستی دروستکردنی سیستمێکی‬ ‫حوکمڕانی دیموکراتی پەرلەمانی‪.‬‬ ‫بەشداریکردن لە حکومەتدا هەلومەرجی‬ ‫تایبەتی خۆی هەیە‪ ،‬گرنگی بەشداری‬ ‫بزوتنەوەی گۆڕان لە حکومەتدا ئەوەیە‪ ،‬کە‬

‫بەرنامە سیاسییەکەی خۆی لەگەڵ سەوابتە‬ ‫مەبدەئیەکانی و پاشان پاکێجەکانی چاکسازی‬ ‫بکاتە بناغە و نەخشەڕێگای شەراکەت لە‬ ‫حکومەتدا‪.‬‬ ‫تایبەت بە پۆستە سیاسییەکان و‬ ‫وەزارەتەکان‪ ،‬بزوتنەوەی گۆڕان لەسەر بناغەی‬ ‫سیستمی خاڵ ئەو پۆستانەی وەرگرتووە‪.‬‬ ‫واتا ئێمە بەپێی ئیستیحقاقاتی ئینتیخابی لە‬ ‫‪٪١٢‬ی خۆمان پشکمان وەرگرتووە‪ .‬هەموو‬ ‫ئەو دەنگۆو هێرشە میدیاییانەی دەوترێت‪:‬‬ ‫“گوایە گۆڕان دوو هێندەی ئیستیحقاقی‬ ‫ئینتیخابی خۆی پۆستی وەرگرتووە‪”!..‬‬ ‫دوورن لەڕاستییەوە‪.‬‬ ‫ڕاستیەکە ئەوەیە‪ :‬نە بزوتنەوەی گۆڕان‬ ‫رێژەی لە ‪٪١٢‬ی بەرکەوتەی خۆی وەرگرتووەو‪،‬‬ ‫نە پارتی رێژەی لە ‪٪٤٥‬ی پۆستەکانی الیەو‬ ‫نە یەکیەتی لە ‪٪٢١‬ی پۆستەکانی الیە‪ .‬پارتی‬ ‫و یەکیەتی ‪ ٦٦‬کورسی پەرلەمانیان هەیە‪،‬‬ ‫بەاڵم لە ئەرزی واقیعدا لە ‪ ٪٧٥‬زیاتر لەهەموو‬ ‫جومگەکانی دەسەاڵتداری و پۆستەکانی ئەم‬ ‫هەرێمەیان بەدەستەوەیە‪.‬‬ ‫گرنگ ئەوەیە کابینەی نوێ‪ ،‬بتوانێ‬ ‫کارنامەکەی جێبەجێ بکات‪ ،‬خەڵک سودمەندی‬ ‫سەرەکی بێت لە جێبەجێکردنی کارنامەکەدا‬ ‫لەهەموو ئاستێکدا‪ .‬هەرێم بکەوێتە قۆناغێکی‬ ‫ترەوە کە دەسەاڵتەکانی حکومەت و پەرلەمان‬ ‫و دادوەری دووربن لە کاریگەری و هەژمونی‬ ‫حیزب ‪.‬‬ ‫خاڵێکی گرنگ لە ڕێکەوتنی گۆڕان و‬ ‫پارتی بۆ پێکهێنانی کابینەی نۆهەم بریتیە لە‬ ‫ئیجبارکردنی الیەنە سیاسییەکان کە دژی دوو‬ ‫ئیدارەیی بوەستنەوەو “حکومەت و هەموو‬ ‫الیەنە سیاسییەکان پابەندبن بە یەکپارچەیی‬ ‫و یەکگرتوویی قەوارەی سیاسی هەرێمی‬ ‫کوردستان و کاربکەن بۆ ڕێکخستنەوەی‬ ‫دامەزراوەکانی هەرێمی کوردستان”‪.‬‬

‫کوردستانێکی بەهێز‬

‫پێویستی بە دەستورێکی مۆدێرن و هاوچەرخە‪...‬‬

‫بەرزان حامید*‬ ‫یەکێک لە نەنگیەکانی حوکمڕانی لە‬ ‫هەرێمی کوردستاندا ئەوەیە‪ ،‬کە تائێستا‬ ‫خاوەنی دەستورێک نیە کە هەموان لە ژێر‬ ‫چەتری خۆیدا کۆبکاتەوەو خاڵە جەوهەری‬ ‫و بنەڕەتیەکانی سیستمی حوکم و شێوازی‬ ‫حوکمڕانی لەهەرێمدا جێگیر بکات و‬ ‫پەیوەندیەکانی نێوان حوکمڕان و گەل‬ ‫لەالیەک و چین و توێژەکانی تری کۆمەڵگا‬

‫لەالیەکی ترەوە ڕێکبخات‪.‬‬ ‫لە خولی پێشووتری پەرلەمانی‬ ‫کوردستاندا یاسای ژمارە (‪)8‬ی ساڵی‬ ‫‪ ۲۰۰۹‬پەسەند کرا‪ ،‬کە بریتی بوو لە‬ ‫ڕەشنووسی دەستوری هەرێمی کوردستان‪،‬‬ ‫هەرچەندە ئەو یاسایە هەموو قۆناغ و‬ ‫ڕێکارەکانی بڕی و دەبوو بۆ ڕاپرسی بخرێتە‬ ‫بەردەستی هاواڵتیانی هەرێمی کوردستان‪،‬‬ ‫بەاڵم بەهۆی دروستبوونی هێزی نوێی‬ ‫سیاسی لە گۆڕەپانی هەرێم و کێبەرکێی‬ ‫گەرمی نێوان الیەنەکان لەو قۆناغەداو بۆ‬ ‫پاراستنی دۆخی ئاسایشی کۆمەاڵیەتی‪،‬‬ ‫پەرلەمانی کوردستان بەیاسای ژمارە‬ ‫(‪ )۱۹‬لە ساڵی ‪ ۲۰۱۳‬پڕۆژەیاساکەی‬ ‫جارێکی دی گەڕاندەوە بۆ پەرلەمان و‬ ‫داوا دەکات بە (سازان) الیەنەکان بکەونە‬ ‫ڕێککەوتن و دەستورێکی تۆکمەو گشتگیر‬ ‫بۆ هەرێمی کوردستان دابنێن‪ ،‬کە تێیدا‬ ‫ڕەچاوی بەرژەوەندییە بااڵکانی هەرێم‬ ‫ڕەچاوبکرێ‪ ،‬هەرچەندە لە یاساکەدا ڕۆژی‬ ‫‪۲۰۱٥/۸/۱۹‬ی وەک سەقفی زەمەنی بۆ‬ ‫کۆتایی هاتنی تەواوبوونی پڕۆژەکە داناوە‪،‬‬ ‫بەاڵم بەداخەوە تائێستاش نەتوانراوە الیەنە‬ ‫سیاسیەکان پشکیان لەو دەسکەوتە گرنگ و‬ ‫مێژووییەدا هەبێ‪ ،‬کە دانانی دەستورێکە بۆ‬ ‫ئەم هەرێمەو کۆتاییهێنانە بەو لەنگیەی کە‬ ‫بۆ حوکمڕانیەکی ڕەشید پێویستە‪ ،‬ئەوەی‬

‫کوردستان بکەنە خاوەن‬ ‫دەستورێکی هاوچەرخ کە‬ ‫تێیدا چەمکی دیموکراسی‬ ‫و یاساسەروەری و‬ ‫هاواڵتیبوون لە خاڵە‬ ‫گەش و دیارەکانی ئەو‬ ‫دەستورەبێ‬ ‫جێگەی پرسیارە بۆ ئەو الیەنانەی بەشدارن‬ ‫لە نوسینەوەی دەستورەکە ئەوەیە ئاخۆ ئەم‬ ‫هێزانە ترسیان لە چ مادەو بڕگەیەکی هەیە‬ ‫لەکاتێکدا ئەم دەستورە بە فلتەری ڕاپرسی‬ ‫گەلدا تێپەڕ دەبێ و ئەوە گەلە خۆی بڕیار لە‬ ‫شێوازی حوکمڕانی خۆی دەدات و سیستمی‬ ‫فەرمانڕەواییەکەی دەستنیشان دەکات و لە‬ ‫ڕێگەی جەماوەرەکەیەوە دەنگ بەو شێوازە‬ ‫دەدات کە بۆتە دروشمی و کاری بۆدەکات‪،‬‬ ‫بەاڵم بەداخەوە پاش ئەو هەموو دانیشتن‌و‬

‫گفتوگۆ زەوەندەی ئەندامانی پەرلەمان‌و‬ ‫ڕاوێژکارە یاساییەکانی بواری قانونی‬ ‫دەستوری‪ ،‬تا هەنوکەش نەتوانراوە بگەنە‬ ‫شێوازێکی گونجاو کە هەمووان لەسەری‬ ‫کۆک بن‪ ،‬چونکە دەستور دایکی یاساکانەو‬ ‫ڕەنگدانەوەی ویستی سیاسی کۆمەڵگایە بە‬ ‫بەشدارییان لە کایەی حوکمڕانی و ڕێکخستنی‬ ‫کاروبارە کارگێڕییەکانی ڕۆژانەیان‪.‬‬ ‫بۆیە من تکام وایە هەرچی زووە لە‬ ‫خولی نوێی پەرلەماندا کاری جدی بکرێ تا‬ ‫الیەنەکان بێنە سەرخەت و واز لە دووبەرەکی‌و‬ ‫بەشەخسەنەکردن و قوتدانی یەکتر بێنن‌و‬ ‫کوردستان بکەنە خاوەن دەستورێکی‬ ‫هاوچەرخ‪ ،‬کە تێیدا چەمکی دیموکراسی و‬ ‫یاساسەروەری و هاواڵتیبوون لە خاڵە گەش‬ ‫و دیارەکانی ئەو دەستورەبێ و گەڕاندنەوەی‬ ‫ناوچەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم و‬ ‫دیاریکردنی سنوری جوگرافیای کوردستان‬ ‫نەخشی بەردبن لە دەستورەکەدا‪ ،‬چونکە‬ ‫قۆناغی ئێستای خەباتی میگلەتەکەمان‬ ‫قۆناغی ڕزگاری نیشتیمانیە تا ئەوکاتەی‬ ‫کوردیش وەک تەواوی نەتەوەکانی دنیا‬ ‫دەبێتە خاوەنی دەوڵەت و بە ئامانجە‬ ‫بااڵکانی دەگات‪...‬‬ ‫* ئەندامی فراكسیۆنی پارتی لە‬ ‫ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی‬

‫‪07701563047‬‬ ‫كۆمپانیای بالڤ پەیک ئامادەیە ڕۆژنامەی زەمەن‬ ‫بگەیەنێتە ماڵ و فەرمانگەو شوێنە گشتیەکانتان‬

‫فۆرمێكی نوێی‌‬ ‫سه‌ركۆنه‌كردن‬ ‫له‌ گه‌رمیان‬

‫د‪.‬هەردی مێد*‬ ‫له‌ هه‌رێمی كوردستان دوو ئامرازی‬ ‫گرنگی هاواڵتیان بۆ سیاسه‌تكردن‬ ‫و سه‌ركۆنه‌كردن‪ ،‬كه‌ هه‌ڵبژاردن‬ ‫و خۆپیشاندانی شه‌قامن‪ ،‬تا‬ ‫راده‌یه‌كی زۆر ل ‌ه كاریگه‌ری و ماناو‬ ‫به‌تاڵكراونه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫گوزارشته‌كانیان‬ ‫گره‌وی سه‌ره‌كی هه‌موو ده‌سه‌اڵتێكی‬ ‫ئۆتۆریتێر بریتی ‌ه ل ‌ه كاریگه‌ریخستن‌و‬ ‫ناكاراكردنی فۆرمه‌كانی خه‌باتی‬ ‫مه‌ده‌نی‪ .‬به‌اڵم‪ ،‬سه‌ڕه‌رای هه‌موو‬ ‫فشارو په‌له‌قاژه‌كانی ده‌سه‌اڵت‪،‬‬ ‫ده‌ستپێشخه‌ری هاواڵتیان و ئاگایی‬ ‫ئه‌فراندن ل ‌ه داهێنانی فۆرمی نوێی‬ ‫شاریی بۆ خه‌بات و به‌ره‌نگاربوونه‌و‌ه‬ ‫ل ‌ه بره‌ودایه‌‪ .‬ئه‌مڕۆ ل ‌ه دونیایه‌ك‬ ‫ده‌ژین ك ‌ه به‌هۆی ئامرازه‌كانی گه‌یاندن‬ ‫و كۆمینیكاسیۆن هه‌م بیرو بیرۆكه‌‪،‬‬ ‫هه‌م ئامرازو مه‌یلی ئه‌فراندن خێرا ب ‌ه‬ ‫دونیادا ده‌خولێنه‌وه‌و خه‌ڵكی به‌گشتی‬ ‫سود ل ‌ه ئامرازو كه‌رەسته‌كانی یه‌كدی‬ ‫ده‌بینن بۆ خۆڕێكخستنه‌وه‌و كاراكردنی‬ ‫خه‌باتیان له‌ هه‌مبه‌ر ده‌سه‌اڵت‪.‬‬ ‫له‌م سااڵنه‌ی دوایی ل ‌ه ئه‌وروپا‬ ‫كارێكی زۆر له‌مه‌ڕ تاگ‪ ،‬وێنه‌‪ ،‬ئیماژ‪،‬‬ ‫دروشم ‌ه نوسراوه‌كانی سه‌ر دیواره‌كانی‬ ‫شاره‌كان كراون‌و له‌م باره‌یه‌و‌ه‬ ‫ئه‌ده‌بیاتێكی باش له‌به‌رده‌ست ‌ه ك ‌ه‬ ‫سه‌رقاڵی شه‌نوكه‌وكردنی گره‌و‌ه‬ ‫(‪ )issue‬سیاسی‪ ،‬كولتوری‪،‬‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تی و ئێسته‌تیكی ئه‌م‬ ‫نوسراوو دروشمانه‌ن‌و وه‌ك به‌شێك‬ ‫ل ‌ه ئامرازی هۆشیاركردنه‌وه‌‪ ،‬وه‌سیله‌ی‬ ‫كرده‌ی ده‌سته‌جه‌معی‪ ،‬سه‌ركۆنه‌كردن‬ ‫و به‌ره‌نگاری شار ته‌ماشایان ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫له‌م دیدگایه‌وه‌‪ ،‬ل ‌ه كوردستانیش‬ ‫هه‌وڵ و ته‌قه‌الكان به‌م ئاقاره‌دا زۆرن‬ ‫هه‌ر ل ‌ه خانه‌قینه‌و‌ه بگر‌ه ك ‌ه لیژنه‌ی‬ ‫هه‌ره‌وه‌زی شاره‌كه‌ ده‌ستێكی بااڵیان‬ ‫له‌م ڕووه‌و‌ه هه‌ی ‌ه تا شوێنه‌كانی دی‬ ‫كوردستان هه‌ست ب ‌ه ئه‌فراندن و‬ ‫داهێنانی دی ل ‌ه فۆرمه‌كانی خه‌بات‬ ‫و به‌ره‌نگاری مه‌ده‌نی ده‌كه‌ین‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌تا ل ‌ه گه‌رمیان و له‌م چه‌ند‬ ‫رۆژه‌ی پێشوو خه‌ڵك و هاواڵتی‬ ‫ساد‌ه بۆ سه‌ركۆنه‌كردنی نوخبه‌ی‬ ‫ده‌سه‌اڵت‪ ،‬هۆشیاركردنه‌وه‌ی خه‌ڵك‬ ‫و به‌گەڕخستنی هه‌ست و وزه‌یان‪،‬‬ ‫هاوتا دروستكردنی كۆئاگاییه‌ك ل ‌ه‬ ‫هه‌مبه‌ر كه‌موكوڕی و كه‌لێنه‌كانی نێو‬ ‫خزمه‌تگوزاری گشتی‪ ،‬خه‌ڵك دێن‬ ‫له‌سه‌ر چاڵ و چه‌وێڵێكانی شه‌قام و‬ ‫ڕێگا گشتیه‌كان ناوی ئه‌و به‌رپرسان ‌ه‬ ‫ده‌نوسن ك ‌ه به‌رپرسن ل ‌ه دۆخه‌كه‌‪.‬‬ ‫ئه‌م كار‌ه تا بڵێی كاریگه‌رو گرنگ ‌ه‬ ‫ل ‌ه رووی ره‌مزی و كرده‌ییه‌و‌ه چونك ‌ه‬ ‫دروستكردنی رایه‌ڵێكی راسته‌وخۆی ‌ه‬ ‫له‌نێوان كه‌موكوڕیه‌كه‌و ده‌سه‌اڵت‪.‬‬ ‫ئه‌م فۆرمه‌ نوێیی ‌ه ل ‌ه خه‌بات و‬ ‫به‌ره‌نگاری ل ‌ه راستیدا ب ‌ه ئه‌ندازه‌ی‬ ‫ئه‌وه‌ی جێی ستایشه‌‪ ،‬ئه‌وه‌نده‌ش‬ ‫هاندان و بیركردنه‌و‌ه له‌باره‌یانه‌و‌ه‬ ‫له‌پێناو كاراكردن و به‌هێزكردنیان هه‌م‬ ‫ل ‌ه رووی كرده‌ییه‌وه‌‪ ،‬هه‌م ل ‌ه رووی‬ ‫ئاگایی و هزرییه‌وه‌‪.‬‬ ‫* دکتۆرا لە زانستە سیاسیەکان و‬ ‫مامۆستا لە زانکۆی پاریس ‪ -‬دۆخیف‬


‫نووسینگەی هەولێر‬ ‫گوندی ئیتاڵی یەک‬ ‫خانووی ژمارە (‪)633‬‬

‫سەرنووسەر‬ ‫سیروان رەشید‬

‫واڵتە شێواوەکە‬ ‫بەبێ سەرۆک‬

‫رۆژنامەیەکی سیاسی گشتییە‬ ‫خاوەنی ئیمتیاز‪ :‬کۆمپانیای وشە‬

‫ڕۆژنامەیەکی سیاسی گشتییە‬

‫ژمارە (‪ )13‬سێشەممە ‪2019/4/9‬‬

‫هونەرمەند چۆپی فەتاح شوێنێكی تایبەتی بەناوی (چۆپی دیزاین) لە شاری هەولێر بۆ جل‌وبەرگی كوردی‬ ‫خانمان کردووەتەوە‪.‬‬ ‫هونەرمەند چۆپی فەتاح بە “زەمەن”ی وت‪“ :‬دەستپێكی كارە هونەرییەكانمان بیرۆكەی دیزانی جل‌وبەرگی‬ ‫كوردی بووەو لەبیرمدا بووە‪ ،‬گرنگییەكی زۆرم بە جلی كوردی داوە‪ ،‬لە گۆرانییەكانمدا بەتایبەت لە كۆنسێرت‌و‬ ‫دوایی ئیبراهیم ئەحمەددا تێپەڕی‬ ‫بەسەر‬ ‫شاروساڵ‬ ‫فیستیڤاڵەكاندا لە دەرەوە‌و ناوەوەی واڵت‪ ،‬سەردانی هەریەك لە ‪19‬‬ ‫کۆچیعەفرین‌و‬ ‫‌و قامیشلۆو‬ ‫شارۆچكەكانی وان‬ ‫دیاربەكرم كردووە تا لە نزیكەوە ئاشنای جلەكانیان ببم”‪.‬‬ ‫چۆپی باسی لە وردەکاریی کارەکەی کردو وتی‪“ :‬لە چۆپی دیزاین خاوەنی چوار بەرگدرووم‪ ،‬دیزاینی‬ ‫جل‌وبەرگی ژنان دەكەم و كار لەسەر ئەوە دەكەم جلەكان ڕەسەنایەتی خۆیان لەدەست نەدەن‪ ،‬كاتێك ژنێك‬ ‫بەهەمانکاری ڕۆژنامەوانی و نوسین دەکات‬ ‫دەست بە‬ ‫ساڵیدا‬ ‫دێتە چۆپی دیزاین داوای جل‌وبەرگی شكاكی یان بادینی ‌و كرمانجیلە ‪١٨‬‬ ‫بوون لە كۆندا‬ ‫دەكات‪ ،‬چۆن‬ ‫شێوە بۆیان دەدورین‪ ،‬بەاڵم خۆم دەچمە دوبەی‌و هۆڵەندا بۆ باشترین‌و جوانترین قوماش‌و لە بەرنامەدا هەیە‬ ‫بچمە ئیتاڵیاش بۆ هێنانی قوماش”‪.‬‬ ‫لە ساڵی ‪ ١٩٣٩‬بۆ ‪ ١٩٤٩‬گۆڤاری گەالوێژ لەگەڵ عەالدین‬ ‫ئاشکراشی کرد‪“ ،‬بەشێكی زۆری کڕیارەكانم ژنان‌و كچانی كورد نین‪ ،‬بەڵكو ژنانی بەریتانی‌و ئوسترالی‌و‬ ‫دەردەکەن‬ ‫سەجادی‬ ‫هاوژین ئێستا‬ ‫دروستكردووە بوونەتە‬ ‫ڕوسی‌و كازاخستانی‌و یۆنانین لەگەڵ پیاوانی كورد لەو واڵتانە ژیانیان‬ ‫لەالی من جلی كوردی دەكڕن”‪.‬‬ ‫ڕۆمان و چیرۆکە لەوانە ژانی گەل و‬ ‫چەندینگۆرانی وتن‬ ‫خاوەنی چونكە كاری‬ ‫چۆپی فەتاح ئەوەش دەڵێت‪“ :‬نامەوێت دەستبەرداری كارە هونەرییەكانم ببم‪،‬‬ ‫باڵودەكەمەوە”‪.‬‬ ‫چۆتە دەمارەكانی خوێنمەوە‌و لەماوەیەكی نزیكدا سیدیەكی نوێی هونەریی‬ ‫دوا تیری کەوان‪.‬‬ ‫کوێرەوەری و‬

‫هەروەها خاوەنی چەندین شیعری نایابە‬

‫بە شێک لە شیعری یادگار و هیوا‬ ‫شیعر‪ :‬برایم ئەحمەد‬ ‫ژیان بە التیی و بێ دەسەاڵتیی‬ ‫هیج درۆی نەبێ‪ ،‬سەد مەرگە ساتی‬ ‫مرۆڤ بە دیلیی بژی خۆشە‪ ،‬یان‬ ‫بمرێ بۆ بەرزیی خاک و واڵتی؟‬ ‫مەژی بۆ مردن بمرە بۆ ژیان‬ ‫چۆن قازانج ئەکەی تا نەکەی زیان؟‬ ‫لە زڕەی زنجیر دڵت نەلەرزێ‬ ‫پێوەند بۆ لەشە نەوەک بۆ گیان‬

‫یەکەی نیشتەجێبوون‬ ‫دەدرێتە هەموو‬ ‫خێزانێک‬

‫جیهان لەبەردەم توانەوەدایە‬ ‫مەترسییەکانی بەرزبوونەوەی پلەی گەرما‬ ‫هەڕەشە لەسەر‬ ‫ئاسایشی خۆراکو‬

‫حکومەتی عێراق بڕیاریدا یەکەی نیشتەجێبوون بەسەر هاواڵتیاندا‬ ‫دابەش بکات جگە لە هاواڵتیانی هەرێمی کوردستان‬

‫ژینگە دەکات‬

‫‪62.000.000‬‬

‫کەس لە ‪ 2018‬دا زیانیان بەرکەوتووە‬ ‫بەهۆی دەرکەوتەکانی گۆڕانی کەشوهەوا‬

‫ڕێژەی گازی دووەم‬ ‫ئۆکسیدی کاربۆن‬ ‫لە کەش و هەوادا‬

‫ڕێژەی مردنی هاواڵتیانە لە‬ ‫ئەوروپاو ژاپۆن و ئەمریکا بەهۆی‬ ‫بەرزبوونەوەی پلەی گەرماوە‬

‫ملیار دۆالر بەهۆی بەرزبوونەوەی پلەی گەرماوە‬ ‫زیان بەر جیهان کەوتووە‬

‫پڕۆژەکە لە پەرلەمانەوە‬ ‫گفتوگۆی لەسەر دەکرێت‬ ‫ئەنجومەنی وەزیرانیش ئەو‬ ‫بڕیارەی بۆیە دەرکردووە بۆ‬ ‫ئەوەی بە تەواوی قەیرانی‬ ‫نیشتەجێبوون چارەسەر بکات‬

‫گەر زەوی لە پارێزگایەکدا‬ ‫نەما ئەو خێزانە دەکرێت‬ ‫زەویان لە ناحییەیەکدا پێ‬ ‫بدرێت‬

‫ڕێژەی دوانەئۆکسیدی کاربۆن لە ‪2010‬دا ‪357‬‬ ‫بەش بووە لە ملیۆنێک بەاڵم لە ‪2017‬دا بۆ ‪405.5‬‬ ‫‪٥٠٠‬‬ ‫بەش لە ملیۆنێک بەرزبووەتەوە‬

‫لە عێراقدا سااڵنە چەندین کەس‬ ‫بەهۆی گەرمای زۆرەوە گیان‬ ‫لەدەست دەدەن‬ ‫پلەکانی گەرما بۆ زیاتر لە‬ ‫‪ 50‬پلە بەرزدەبێتەوە‬

‫‪2010‬‬

‫دەدرێتە هەر خێزانێک‬ ‫لە پارێزگاکاندا‬

‫دەدرێتە هەر خێزانێک لە قەزاکاندا‬

‫دەدرێتە هەر خێزانێک لە‬ ‫ناحیەکاندا‬

‫تەنها بە ناوی‬ ‫یەکێکیانەوە‬ ‫تۆمار دەکرێت‬

‫‪٤٠٠‬‬

‫‪2017‬‬

‫‪www.zamenpress.com‬‬

‫برایم ئەحمەد‬

‫پلەی گەرما بەرزتر دەبێتەوە‬

‫‪1600‬‬ ‫‪24‬‬

‫نرخ ‪ 500‬دینار‬

‫ئا‪ :‬مەزهەر كەریم‬

‫عێراقییەکان قسەیەکی باویان هەیە دەڵێن‪ :‬لە سااڵنی حەفتادا شەیداو‬ ‫تامەزرۆی سەدام بووین‪ ،‬لە هەشتاکاندا ئازارەکەیمان چەشت‪ ،‬لە نەوەدەکاندا‬ ‫باجەکەیمان دا‪.‬‬ ‫ئەمڕۆ ‪٩‬ی نیسان‪ ،‬شانزە ساڵە سەدام بەخۆی و رژێمەکەیەوە ئاوی‬ ‫ئاموون‌و تونی بابا چوون‪ ،‬بەاڵم هێشتا عێراقییەکان باجەکەی دەدەن نەک‬ ‫وەکو قسە باوەکەیان کە دەڵێ لە نەوەدەکاندا باجەکەیماندا‪.‬‬ ‫رۆژانێک بوو سەدام خۆی بە پاسەوانی ئارامیی و ئاسایش بۆ عێراق و‬ ‫فریادڕەسی نەزانیی و گەوجێتی عەرەب دادەنا‪ .‬رۆژانێک بوو ئەو پیاوە وای‬ ‫دانابوو مان و نەمانی عێراق بەندە بە مان و نەمانی خۆیەوە‪ .‬ئەمە رێک ئەو‬ ‫کاتانەبوو کە عێراقییەکان ئازارەکەیان دەچەشت‪.‬‬ ‫هەر سەدام نا‪ ،‬بەڵکو هەموو دیکتاتۆر یان سەرکردە تەبیعەت دیکتاتۆرەکان‬ ‫وا بیر دەکەنەوە کە ئەمان ئاسمانیان راگرتووەو ناهێڵن بکەوێ بەسەر گەل‬ ‫دا! بۆ ئەوەی بمێننەوە لەسەر کورسی دەسەاڵت سڵ ناکەنەوە لە سەرکوت‬ ‫و داپڵۆسین‪.‬‬ ‫نەک هەر ئەوە‪ ،‬بەڵکو مانەوەیان دەبێ بەوپەڕی شکۆوە پیرۆز بکرێ‪.‬‬ ‫بۆ ئەمەش تەواوی دامەزراوەکانی دەوڵەت دەخرێنە خزمەتی بە پیرۆزکردنی‬ ‫سەرۆکەوە‪ .‬عێراقییەکان بە گیانی ملیۆنان کەس باجی زۆریاندا لەپێناو‬ ‫پیرۆزکردنی سەرۆکدا‪.‬‬ ‫ئێستا ئیتر درۆی پیرۆزبوونی سەرۆک پووچەڵ بوویەوە‪ ،‬نە ئاسمان کەوتە‬ ‫خوارەوەو نە ئۆکسجین لە واڵتدا بڕا‪ .‬عێراقییەکان لە دوای سەدام بەاڵ و‬ ‫ئافاتی زۆریان بەسەردا هات‪ ،‬باجی ئەم ئافاتەنە گیانی سەدان هەزار ئینسانی‬ ‫تر بوون‪ .‬بەاڵم ئەمانە هی ئەوە نەبوون سەرۆک لێرە نییە‪ ،‬بەڵکو هێشتا باجی‬ ‫تامەزرۆی حەفتاکانە‪.‬‬ ‫ناحەقی هیچ عیراقییەک ناگیرێ کە دوای شانزە ساڵ لە بارودۆخی‬ ‫دوای سەدام رازیی نییە‪ ،‬چونکە هیچ گەلێک نییە لەم دەوروبەرەدا هێندەی‬ ‫عێراقییەکان شەکەت بن‪ .‬شەکەتن لە خوێندان‪ ،‬شەکەتن لە ستەمکار‪،‬‬ ‫شەکەتن لە نەبوونی ئاسۆیەکی روون‪ .‬بەاڵم هێشتا وادیارە شەکەت نەبوون لە‬ ‫پیرۆزکردنی وردە دیکتاتۆری تازە هەڵتۆقیودا‪.‬‬ ‫سەدام بەرهەمی شەیدابوونی خەڵک بوو نەک لە ئاسمانەوە کەوتبێتە‬ ‫خوارەوە‪ ،‬عێراقییەکان چوار نەوەیە باجی بیرکردنەوەی ئەوانە دەدەن‬ ‫شەیدای سەدام بوون لە حەفتاکاندا‪ .‬بۆیە دەبینی هێشتا دوای شانزە ساڵ لە‬ ‫نغرۆبوونی ئەو سەرۆکە و رژێمەکەی‪ ،‬هێشتا جۆگەلەی خوێنی عێراقییەکان‬ ‫وشکایی نەهاتووە‪.‬‬ ‫گەلی هۆشیار ئەوەیە شەیدای سەرکردە و سەرۆک نابێ‪ ،‬نابێ هیچ‬ ‫میللەتێک چاوپۆشی لە ستەمکار بکات ئەگەر هاتوو ستەمکار ناوی سەدام بوو‬ ‫یان عومەر‪ ،‬کوردبوو یان عەرەب‪.‬‬ ‫ستەمکار یەک خوێنی هەیە‪ ،‬یەک دڵ و یەک تموحی هەیە‪ ،‬بەاڵم هەزار‬ ‫جەستەی هەیە و هەریەکەیان لە جێگایەکن‪ .‬من چاوپۆشێ لە ستەمکارێکی‬ ‫کورد بکەم و تۆ لە عەرەبێک‪ ،‬ئەوا هەمیشە سەدام و سەدامەکانی تر لە‬ ‫منداڵدانی واڵتدا ئامادەن و درەنگ یان زوو واڵت دەگۆڕن بە جەهەنمی‬ ‫هاوواڵتی و بەهەشتی ستەمکاران‪.‬‬ ‫ئەگەر چاوپۆشی لە ستەمکارێک بکەین ناوی عومەر بوو‪ ،‬ئەوکاتە هەردەبێ‬ ‫وەکو عێراقییەکان تامەزرۆبین تا ئازارەکەی دەچێژین و تا باجەکەیشی دەدەین!‬

‫کاریگەری لەسەر‬ ‫تەندروستی‬ ‫مرۆڤ و‬ ‫خۆشگوزەرانی‬

‫‪serwan_rm@yahoo.com‬‬

‫‪0750 444 7109‬‬

‫‪07740881458‬‬

‫چۆپی فەتاح کارێکی جیاواز دەکات‬

‫کاوە شێخ عەبدوڵاڵ‬

‫کاریگەری‬ ‫دەبێت لەسەر‬ ‫گواستنەوەو‬ ‫هاتووچۆ‬

‫ناونیشان‬ ‫سلێمانی ‪ -‬گەڕەکی ئاشتی‬ ‫شەقامی سۆران (‪)132‬‬ ‫خانووی ژمارە (‪)20‬‬

‫نابێت هیچ‬ ‫موڵکێک بەناوی‬ ‫خێزانەکەوە بێت‬

‫‪200‬‬ ‫مەتر‬

‫‪250‬‬ ‫مەتر‬

‫‪300‬‬ ‫مەتر‬

‫مەرجەکان‬

‫‪٣٠٠‬‬ ‫‪٢٠٠‬‬ ‫‪١٠٠‬‬ ‫‪٠‬‬

‫دەتوانرێت دواتر‬ ‫بە میرات بدرێت‬ ‫بە کەسێکی تر‬

‫تەنها بۆ یەکجار‬ ‫سودی لێ‬ ‫دەبینرێت‬

‫داواکە بە ناوی‬ ‫ژن و مێردەکەوە‬ ‫پێشکەش‬ ‫بکرێت‬

Profile for zamanpress.magazin

ژمارە ١٣ی ڕۆژنامەی زەمەن  

ژمارە ١٣ی ڕۆژنامەی زەمەن  

Advertisement