Page 1

PRZEWODNIK REISEFÜHRER

SANOK MIASTO KRÓLEWSKIE

SANOK DIE KÖNIGSSTADT 1) 2) 3)

ZAMEK. SCHLOSS. SKANSEN. FREILICHTMUSEUM. RYNEK. MARKT.


Zamek Historia Zamku Zamek zbudowano z inicjatywy Kazimierza Wielkiego na miejscu dawnego grodu wzmiankowanego już w 2 połowie XII wieku przez kronikarzy ruskich. Współczesne prace archeologiczne doprowadziły do odkrycia cmentarza, budynków mieszkalnych i gospodarczych, fortyfikacji oraz naczyń codziennego użytku dawnej osady. Powstały w 1340 r. zamek był obiektem drewniano-murowanym, istnieje zapis iż miał murowaną wieżę i drewniane budynki. Otaczała go drewniana palisada, a od miasta odgrodzony był głębokim sztucznym wąwozem. 1366 r. - zamek przebudował Kazimierz Wielki, a zachowana relacja mówi, że w tym roku spędził tu pewien czas ok. 1440 r. - w zamku mieszkała młoda żona króla Władysława Jagiełły - Sońka (Zofia) z Holszan. Tu odwiedził ją kardynał Zbigniew Oleśnicki powracający z koronacji jej syna Władysława zwanego później Warneńczykiem w Budzie 1448 r. - z dokumentów wynika, iż na zamku trwały prace remontowe, m.in przy moście, "wieży glinianej" i mieszkaniu królowej 1470 r. - Sanok spustoszył wielki pożar, zamek pozostał jednak nietknięty 1510 r. - Zygmunt Stary zarządził budowę wodociągowej, która prowadziła także do zamku 1514 r. - kolejny wielki pożar Sanoka nie dotknął wzgórza zamkowego Lata 1516-23 - starostą zamku był Stanisław Pilecki Lata 1523-48 - akcja modernizacji zamków kresowych przeprowadzona przez króla Zygmunta Starego objęła także Sanok. Średniowieczny zamek został przebudowany w stylu renesansowym pod nadzorem starosty Mikołaja Wolskiego. Palisadę zamieniono na mur, zbudowano bramę wjazdową i łazienkę królewską. Wtedy też powstał piętrowy budynek mieszkalny, który z pewnymi zmianami dotrwał do dziś. Dalej cześć zamku pozostała jednak drewniana. Zmieniła to dopiero kolejna rozbudowa zamku w 1558 r., która przyniosła powstanie dwóch bocznych skrzydeł, baszty, studni oraz bliżej nie zidentyfikowanego "muru wewnętrznego" 1616 r. - zamek zaczął popadać w ruinę, ponieważ brakowało środków na jego utrzymanie. Na sejmikach szlacheckich w Sądowej Wiszni domagano się jego remontu 1624 r. - najazd Tatarów zniszczył Sanok. Zamek, mimo że poważnie nadwątlony pozostał nie zdobyty 1634 r. - istnieje zapis mówiący, iż odbudowa zamku postępowała bardzo powoli, 2 lata później część budynków obsunęła się do Sanu 1665 r. - ówczesna lustracja zamku mówi, że wymaga on szybkiego remontu. Część mieszkalna miała wtedy dwie kondygnacje, na dole znajdowała się izba sądowa, na górze sala i pokoje mieszkalne, pod wieżą w piwnicy więzienie. Całość otoczona była murem 1765 r. - zamek był już w bardzo złym stanie XIX w. - zamek popadł w ruinę, mury zostały częściowo rozebrane przez władze austriackie. 1912 r. - rozebrano skrzydło południowe zamku Lata 1952-54 - nastąpiła restauracja i konserwacja zamku, później powstało w nim muzeum. M.in. usunięto tynk, przywrócono dawne okna, zlikwidowano balkon 2006 r. - pojawił się pomysł odbudowy bocznego skrzydła zamku z przeznaczeniem w całości na muzeum prac Z. Beksińskiego, a następnie czworobocznej wieży 2012 r. - prace przy bocznym skrzydle są na ukończeniu, niestety odbiega ono od oczekiwań miłośników zabytków. Wieża na szczęście nie będzie odbudowywana 2013 r. - zakończono drugi etap remontu. Zamek posiada już ładny dziedziniec i mury obwodowe. Zagospodarowano piwnice zamkowe, podwyższono pozostałości wieży i powstały nowe ekspozycje


Ciekawostki Zamek w Sanoku położony jest na wzgórzu o wysokości 362 m., z trzech stron otoczonym stromymi skarpami. Kiedyś na zamku przebywali starostowie królewscy, którzy z nadania monarchy i w jego imieniu sprawowali władzę na tym terenie. Ocalał tylko jeden, główny budynek (wschodnia część zamku) oraz bardzo stara studnia. Jeszcze w XX wieku stało boczne skrzydło południowe czyli dołączone do zachowanego budynku od prawej strony, natomiast północne zostało rozebrane sto lat wcześniej. Kiedyś więc zamek miał kształt litery C otwartej na zachód. Niedawno zrekonstruowano przyziemia wolno stojącej czworobocznej wieży od północy. Pełni w tej chwili funkcję tarasu widokowego na dolinę Sanu. Warto zejść w dół i zajrzeć przez dziurę do oryginalnych murów wieży. Nie zachowała się też ciekawa brama z dwiema wieżyczkami od strony południowej. Wzgórze zamkowe połączone było z miastem pomostem na filarach, który współcześnie zastąpiono nasypem. Dawny wąwóz, dzięki któremu zamek nie odniósł szkód podczas kilku pożarów miasta został prawie całkowicie zasypany. Na zewnątrz zamku niestety nie ma zbyt wiele do oglądania, w środku natomiast znajduje się bardzo interesująca ekspozycja Muzeum Historycznego ze wspaniałą kolekcją ikon. Najwyższe piętro poświęcone jest sztuce współczesnej, przede wszystkim pochodzącemu z Sanoka śp. Zdzisławowi Beksińskiemu. Aktualnie również budynek południowy został zrekonstruowany i mieści galerię Beksińskiego. Zamek zyskał też mur obwodowy i nowe wystawy.

Widok zamku po 1912 roku i rozebraniu skrzydła południowego. Zdjęcie pokazuje w jak zniekształconej postaci dotrwał zamek do XX wieku. Dopiero po wojnie przywrócono mu choć częściowo dawny wygląd.

Rysunek na drzewie Kostrzewskiego. Źródło: Tygodnik Ilustrowany 1863 r.

Przypuszczalny wygląd zamku z wolno stojącą wieżą. Taka rekonstrukcja z pewnością podniosłaby atrakcyjność sanockiej warowni.

Widok zamku w II poł. XIX w. wg N. Ordy.

Zamek w roku 1846. Litografia z "Okolic Galicji" Stęczyńskiego Źródło: Zamki i budownictwo obronne ziemi rzeszowskiej, Józef Frazik, Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne 1972

Powiększenie budynku z dwiema wieżami, który mógł być budynkiem bramnym, lub synagoga.


Skansen Charakterystyka ogólna: Muzeum powstało w 1958 r. Tworzono je tak, by stanowiło wzorzec dla następnych parków etnograficznych. Do dzisiaj rola sanockiego Parku Etnograficznego jest wiodąca w Polsce. Dzisiaj Park Etnograficzny rozwija się dynamicznie, a wciąż nowe inicjatywy sprawiają, że jest on największy w Polsce, nie tylko terytorialnie. Założycielem Muzeum Budownictwa Ludowego był Aleksandra Rybickiego, żołnierz AK, kurier i łącznik rządu emigracyjnego z krajem, który zaprosił do współpracy przy organizacji skansenu w Sanoku wybitnych w Polsce etnografów, architektów, konserwatorów, historyków I Historyków sztuki. Park Etnograficzny w Sanoku to zdecydowanie jedno z najpiękniejszych muzeów na wolnym powietrzu w całej Europie. Niezwykle malowniczo położone na prawym brzegu Sanu, co roku jest chętnie odwiedzane przez turystów. We wstępie warto także zaznaczyć, iż pod względem ilości obiektów, Muzeum Budownictwa L u d o w e g o j e s t n a j w i ę k s z y m s k a n s e n e m w P o l s c e . Na obszarze 38 ha możemy zapoznać się z kulturą polsko-ukraińskiego pogranicza (Bieszczady, Beskid Niski) wraz z Podkarpaciem. Prezentowane są poszczególne grupy etnograficzne, Bojkowie, Łemkowie, Pogórzanie i Dolinianie, które posiadają oddzielne sektory ekspozycyjne, doskonale przemyślane i dopasowane do fizjografii terenu.

W ten sposób, muzeum przedstawia ponad 180 obiektów budownictwa drewnianego z XVII-XX wieku. Możemy zobaczyć budynki mieszkalne, mieszkalno-gospodarcze i gospodarcze, jak również obiekty sakralne (XVII-wieczny kościół, dwie XVIII-wieczne cerkwie bojkowskie, jedna cerkiew łemkowska z samego początku XIX w. i kilka malowniczych kapliczek), budynki użyteczności publicznej (szkoła wiejska, zajazd) oraz obiekty przemysłowe (młyn wodny, wiatraki, kuźnie). Większość z wymienionych budynków jest w pełni u r z ą d z o n a i u d o s t ę p n i o n a d o z w i e d z a n i a . Ponadto, na terenie Parku Etnograficznego znajduje się wspaniała stała ekspozycja malarstwa ikonowego pt. „Ikona karpacka”, na której zaprezentowano ponad 220 ikon z XV-XX wieku.


Wizyta w cerkwiach to z kolei okazja na podziwianie majestatycznych ikonostasów, finezyjnie zdobionych carskich drzwi czy malowideł ściennych kreślonych ręką lokalnych twórców- dzieł rzadko spotykanych już w oryginalnej formie. Również z zewnątrz cerkwie te prezentują się niezwykle ciekawie, z kilkupiętrowymi dachami i charakterystycznymi zwieńczeniami wieżyczek- dziś takie konstrukcje zachowały się głównie w przypadku lokalnych kościołów, które nie raz są po prostu przerobionymi cerkwiami. Zagrody tematyczne z wyraźnie zaznaczonym podziałem na budowle poszczególnych grup etnicznych pozwalają łatwo porównać architekturę Łemków, Bojków czy Pogórzan- szybko okazuje się, że dzięki pewnym podobieństwom i prawidłowościom już z daleka dało się rozpoznać, kto zamieszkiwał daną wieś, a z kolei obserwacja kapliczek lub krzyży przy drodze umożliwiała również zidentyfikowanie wiary danej grupy. Jakże praktycznie!


W warsztacie zegarmistrza tykają najprawdziwsze stuletnie zegary przyniesione do naprawy, piekarnia zachęca do wizyty aromatem świeżych przysmaków oferowanych turystom w przytulnej kawiarence, a w sklepie kolonialnym witają nas tutki cukierków i przedwojenne puszki po kawie, sprzedawane przy pomocy pięknie zdobionej metalowej kasy obrachunkowej.

Ciekawostki 2 lipca 1994 w Parku Etnograficznym wybuchł pożar. W ciągu kilkunastu minut ogień strawił 13 obiektów architektury i 2 studnie. Straty po pożarze zostały jednak szybko uzupełnione. Muzeum Budownictwa Ludowego to nie tylko park etnograficzny z ponad 150 obiektami, ale przede wszystkim duże zaplecze naukowe i intelektualne. W zasobach magazynowych znajduje się ponad 31 tys. eksponatów z zakresu kultury ludowej regionu, kultury mieszczańskiej, sakralnej, dworskiej i judaika. Muzeum w czasie 50 lat swojego istnienia zgromadziło ogromny zbiór archiwalny. Liczy on ponad 170 tys. jednostek katalogowych oraz prawie 80 tys. zdjęć. Ważną częścią archiwum jest specjalistyczna biblioteka naukowa licząca 21 tys. woluminów. Plany związane z rozwojem muzeum nie ograniczają się tylko do budowy miasteczka galicyjskiego z XIX wieku, aktualnie już funkcjonującego. Są aspiracje, by w parku powstał sektor pastersko-hodowlany, archeologiczny i leśny. Tego ostatniego nie ma jeszcze w żadnym polskim skansenie. Przymiarki do założenia sektora archeologicznego już się rozpoczęły. Budowana jest ziemianka wczesnośredniowieczna (XI-XII wiek). Kopie narzędzi z tego okresu zostały wykonane w muzealnej kuźni. Dzięki tym inwestycjom skansen stanie się nie tylko "muzeum wsi", ale będzie to miejsce wiele mówiące o czasie i przemijaniu.


Unikalna w sanockim skansenie jest jego część poświęcona wydobyciu ropy. Choć dziś niewiele osób o tym pamięta, w swoim czasie Podkarpacie stanowiło ważny ośrodek wydobywczy, swoisty zalążek tego przemysłu. Do dziś w niektórych miejscowościach, np. w okolicach Czarnej, widać pozostałości po tzw ,,kopalniach ropy”. Zwiedzanie uprzyjemnia miłe otoczenie- teren Muzeum jest na tyle duży, że obiekty wydają się być naturalnie rozlokowane w przestrzeni- w otoczeniu zalesionych wzgórz, niewielkich stawów, łanów żyta czy ukwieconych zagrodowych ogródków. W ciepły letni dzień można spędzić tu naprawdę miły, dzień, niespiesznie przechadzając się po sporym kompleksie muzeum. Ostatnie lata zaowocowały w ciekawe inwestycje, z których w szczególności wyróżnia się rekonstrukcja Rynku Galicyjskiego- a więc odtworzenie zabudowań rynku typowego niewielkiego miasteczka.


Rynek i Ratusz w Sanoku. Historia Rynku: Plac został wytyczony przez władze austriackie po przebudowie miasta w 1786. Pierwotny plan zabudowy rynku powstał w II poł. XIV wieku podczas lokacji miasta w 1339. Przywilej lokacyjny wydany przez księcia Jerzego nakazywał m.in. wzniesienie przez wójta ratusza oraz kramów kupieckich. Dokument ten potwierdził następnie król Kazimierz Wielki w 1366. Późnośredniowieczny rynek sanocki był o wymiarach 20 na 20 prętów (81 × 81 metrów). Przez kilka wieków rynek służył celom gospodarczym i wojskowym. W każdą środę i piątki odbywały się na nim targi oraz coroczne jarmarki. Okalające sanocki rynek kamienice powstały pod koniec XVIII i początku XIX wieku. W tym czasie mieściły się w nich karczmy i domy zajezdne, zaś ich właścicielami byli głównie Żydzi W XIX wieku nosił nazwę Plac Misjonalny. Od 1939 do 1944 okupant niemiecki przemianował go na Adolf Hitler Platz; później, do 1989 roku mianowano go jako Plac Rewolucji Październikowej. Obecna długość każdego z boków rynku wynosi 100 m. Plan zabudowy rynku zgodny jest z średniowieczną tradycją wynikającą z prawa magdeburskiego, tj. prostokątnym placem z ratuszem, kościołem usytuowanym przy ulicy wychodzącej z narożnika rynku oraz dwiema ulicami wyprowadzonymi od każdego z boków rynku. Elementami zabudowy rynku jest klasztor i kościół OO. Franciszkanów, sprowadzonych do Sanoka ze Lwowa przez księcia Władysława Opolczyka w 1377. Położony jest przy południowo-wschodniej pierzei rynku. W przeszłości był wielokrotnie przebudowywany, a jego obecny kształt architektoniczny pochodzi z 1886.

Kościół i klasztor OO. Franciszkanów w Sanoku.


Zbudowany w latach 1632-40, barokowy, później przebudowywany. We wnętrzu późnobarokowe ołtarze oraz cudowny obraz Matki Bożej Pocieszenia – Pani Ziemi Sanockiej. W ołtarzu głównym znajduje się krzyż z II połowy XVII w. Cenny jest również siedemnastowieczny obraz św. Antoniego, znajdujący się w prawym ołtarzu bocznym. Polichromie zdobiące wnętrze wykonane przez Władysława Lisowskiego pochodzą z lat trzydziestych, dwudziestego stulecia. W kaplicy św. Franciszka odkryto średniowieczne cmentarzysko i mury z XIV w. Na ścianach kaplicy siedemnastowieczne polichromie figuralne. W ołtarzu obraz św. Franciszka z pochodzący z XVIII stulecia.

Urząd Miasta – Ratusz. Kalendarium: · 1339 przywilej lokacyjny wydany przez księcia Jerzego nakazuje wzniesienie przez wójta ratusza oraz kramów kupieckich, · 1366 potwierdzenie przez króla Kazimierza Wielkiego przywileju lokacyjnego Sanoka na prawie magdeburskim. · 1756 budowa nowego drewnianego ratusza · 1782 pożar ratusza · 1786 budowa nowego eklektycznego ratusza · 1989 ostatnie posiedzenie rady miejskiej i przeprowadzka do nowego gmachu · 2007 rewitalizacja rynku i ratusza Przy zachodniej pierzei rynku w dawnym gmachu rady powiatowej pochodzącym z 1870 r. mieści się obecnie Urząd Rady Miejskiej i Burmistrza Sanoka. Obiekt ten połączony jest z wybudowanym w latach 1965-1967. ubiegłego wieku budynkiem, w którym obecnie mieści się Starostwo Powiatowe.

Eklektyczna budowla postawiona przez Austriaków w latach 1875-80 dla potrzeb Rady Powiatowej. Obecnie służy jako siedziba Urzędu Miasta. Na fasadzie budynku znajduje się historyczny herb ziemi sanockiej – złoty dwugłowy orzeł na błękitnym polu.

Mała Synagoga w Sanoku. W latach 1969-1971 plac rynku został zrekonstruowany za sprawą Prezydium Miejskiej Rady Narodowej. Od 1998 roku zarząd nad Rynkiem sprawuje miasto Sanok. Od listopada 2005 do grudnia 2007 wykonano projekt "Rewitalizacja Rynku i Placu Św. Jana" obejmujący przede wszystkim ich przebudowę, remont elewacji wybranych, modernizację sieci wodociągowej, kanalizacji sanitarnej i deszczowej, instalację oświetlenia (lampy i światła powierzchniowe) oraz wyłożenie kostki brukowej. Przebudowa rozpoczęła się w styczniu 2007 roku.


„Stary” Ratusz:

Rynek w Sanoku czyli piękny plac główny miasta zdobi XVIII-wieczny, wspaniały stary ratusz miejski. Co ciekawe, budynek wkomponowany jest w sąsiadującą kamienicę, a całości nadano charakter jednej spójnej budowli. Centralną część ratusza wieńczy zegar wykonany w Pradze. Podczas ostatniego remontu dokonanego w 2007 roku mechanizm zegara zamieniono na nowy, a poprzedni zachowano jako eksponat. Na szczycie lewego skrzydła ratusza widnieje herb miasta, a na prawym godło Polski, według wzoru z lat 30-tych XX wieku. Obecnie ma tu siedzibę Urząd Stanu Cywilnego, różne instytucje i punkty handlowo-usługowe. Fundamenty starszego ratusza, który spłonął w 1680 roku, odkryto podczas prac archeologicznych. Na nowej nawierzchni zarys tych fundamentów oznaczono kostką w innym kolorze. Układ urbanistyczny sanockiego Rynku oraz jego okolic jest pozostałością po średniowiecznej lokacji miasta na prawie magdeburskim. Prostokątny plac otaczają jednak znacznie późniejsze kamienice. Pochodzą one głównie z XIX wieku. We wschodniej pierzei wyróżnia się eklektyczny budynek starego ratusza. Różowa fasada przyciąga wzrok ciekawymi zdobieniami oraz ozdobnym szczytem. Szczególny urok ma sanocki Rynek wieczorami, kiedy odpowiednio rozmieszczone reflektory wydobywają ciekawe elementy elewacji poszczególnych kamienic.

Ciekawostki: 1) Ratusz (XVIII–XIX w.) („Stary Ratusz”). Budynek był wielokrotnie przebudowywany. Na frontowej elewacji na środku znajduje się zegar. Po bokach herb miejski oraz godło państwowe. Warto dodać, że ratusz powstał na miejscu dwóch poprzednich. Były to budynki drewniane. Jeden spłonął w 1756 r. Drugi spalił się również w 1782 r. Budynek, „Stary Ratusz” warto zobaczyć, ponieważ jest on jedną z atrakcji miasta. Warto jednak wiedzieć, że z ratuszem w tym mieście jest małe zamieszanie. Gdy zapytamy mieszkańca Sanoka o ratusz to mogą zostać nam wskazane dwa różne budynki. Każdy z nich znajduje się w okolicach rynku. Przepiękny budynek, który może nam zostać wskazany jako miejski ratusz to tzw. „Stary Ratusz”, znajdujący się pod adresem Rynek 16. Jest to kamienica pochodząca z 1786 roku. Na jej elewacji odnajdziemy wielki zegar pochodzący z XIX wieku. Stary ratusz, bo tak można o nim mówić, został uznany za zabytek i wpisano go do rejestru zabytków. Warto go zobaczyć , jest to budynek, w którym zadbano o najdrobniejsze szczegóły. Stary ratusz po prostu zachwyca! Drugim obiektem, który dziś rzeczywiście pełni funkcję ratusza miejskiego, jest budynek zlokalizowany pod adresem Rynek 1. Budynek ten powstawał w latach 1875-1880. Jest więc to podobnie jak poprzedni ratusz, budynek już wiekowy i o historycznym znaczeniu. 2) Na rynku przed kamienicą przy ul. Rynek 14 znajdują się dwie ławeczki z tabliczkami upamiętniającymi literatów pochodzących z Sanoka: o Ławka z tabliczką upamiętniającą Mariana Pankowskiego (1919-2011). o Ławka z tabliczką upamiętniającą Kalmana Segala (1917-1980). 3) Na rynku przed kamienicą przy ul. Rynek 14 znajduje się również pomnik Zdzisława Beksińskiego, upamiętniający artystę malarza, rodowitego sanoczanina Zdzisława Beksińskiego (1929-2005). Autorem rzeźby jest Adam Przybysz. Został odsłonięty 19 maja 2012 roku. 4) Ławeczka Józefa Szwejka w Sanoku. Sanok chętnie nawiązuje do sportretowanej przez Jarosława Haska postaci Dobrego Wojaka Szwejka. Jako, że w powieści spędził on jakiś czas w tym mieście a sama jego postać budzi bardzo pozytywne skojarzenia, Szwejk doczekał się w Sanok swojego pomnika. Najsłynniejszy wojak I wojny światowej siedzi na ławeczce nieopodal deptaka i trzyma w ręku nieodłączny kufel z piwem. A turyści chętnie się z nim fotografują.


Schlossgeschichte: Das Schloss wurde aus der Initiative des Kasimir des Großen an der Stelle einer alten Burg, die schon in der 2. Hälfte des XII. Jh. durch ruthenische Chronikschreiber erwähnt wurde, gebaut. Die archäologischen Gegenwartsarbeiten haben zur Entdeckung eines Friedhofs, der Wohn- und Wirtschaftsgebäude, der Befestigungen sowie des Geschirrs für den alltäglichen Gebrauch einer alten Siedlung geführt. Das 1340 entstandene Schloss ist ein Holz-Mauer-Objekt gewesen, es existiert eine Aufzeichnung, dass es einen gemauerten Turm und Holzgebäude hatte. Es war mit einer Holzpalisade umgeben, und von der Stadt war es mit einer tiefen künstlichen Schlucht abgegrenzt. 1366 - Kasimir der Große hat das Schloss umgebaut, und die bewahrte Relation sagt, dass er in diesem Jahr hier einige Zeit verbracht hat. etwa 1440 - im Schloss hat die junge Frau des Königs Władysław Jagiełło - Sońka (Sophia) aus Holszanz gewohnt. Hier hat sie der Kardinal Zbigniew Oleśnicki, der aus der Krönung ihres Sohnes Władysław später Warneńczyk genannt in Buda zurückgekehrt ist, besucht. 1448 - aus den Dokumenten geht hervor, dass die Renovierungsarbeiten am Schloss gedauert haben, u. a. an der Brücke, am „Tonturm“ und an der Wohnung der Königin. 1470 - Sanok wurde durch einen großen Brand vernichtet, das Schloss ist jedoch unbeschädigt geblieben. 1510 - Sigismund der Alte hat den Bau der Wasserleitung angeordnet, die auch zum Schloss geführt hat. 1514 - der nächste Großbrand in Sanok hat den Schlosshügel nicht erreicht. 1516-23 – der Landrat des Schlosses ist Stanisław Pilecki gewesen. 1523-48 – die Modernisierungsaktion der Ostburgen vom Sigismund dem Alten hat auch Sanok umfasst. Die mittelalterliche Burg wurde im Renaissancestil unter der Aufsicht des Landrats Mikołaj Wolski umgebaut. Die Palisade wurde in eine Mauer umgebaut, man hat ein Einfahrtstor und ein Königsbad gebaut. Damals ist auch ein stockiges Wohngebäude, das bis heute mit einigen Änderungen geblieben ist, entstanden. Weiter ist ein Schlossteil jedoch aus Holz geblieben. Erst der nächste Ausbau des Schlosses 1558 hat das geändert. Dadurch sind zwei Seitenflügel, eine Bastei, ein Brunnen und eine näher nicht identifizierte Innenmauer entstanden. 1616 – das Schloss ist in Verfall geraten, denn es gab keine Finanzmittel für seine Erhaltung. Auf den Provinziallandtagen in Sądowa Wisznia verlangte man seine Renovierung. 1624 - die Invasion der Tataren hat Sanok zerstört. Das Schloss wurde trotz seiner großen Beschädigung nicht erobert. 1634 – es existiert eine Aufzeichnung, die sagt, dass der Wiederaufbau des Schlosses sehr langsam verlaufen ist, 2 Jahre später ist ein Teil der Gebäude in den Fluss San abgerutscht. 1665 – die damalige Prüfung des Schlosses sagt, dass es der schnellen Renovierung bedarf. Ein Wohnungsteil hatte damals zwei Stockwerke, unten befand sich ein Gerichtssaal, oben ein Saal und die Wohnzimmer, unter dem Turm im Keller ein Gefängnis. Das Ganze war mit einem Zaun umgeben. 1765 - das Schloss war schon im sehr schlechten Zustand. 19. Jh. – das Schloss ist in Verfall geraten, die Mauern wurden teilweise durch die österreichische Behörde abgebaut. 1912 - man hat den Südflügel des Schlosses abgebaut. 1952-54 – die Renovierung und die Konservation des Schlosses haben stattgefunden, später ist in ihm das Museum entstanden. U. a. wurde der Verputz beseitigt, man hat alte Fenster eingebaut, der Balkon wurde abgebaut. 2006 – es ist eine Idee entstanden, den Seitenflügel des Schlosses für das Museum mit den Arbeiten von Z. Beksiński und dann den viereckigen Turm wiederaufzubauen. 2012 - die Arbeiten am Seitenflügel sind fast abgeschlossen, leider entsprechen sie den Erwartungen der Liebhaber der Sehenswürdigkeiten nicht. Der Turm wird zum Glück nicht wiederaufgebaut. 2013 – die zwejte Renovierungsetappe wurde abgeschlossen. Das Schloss hat schon einen schönen Innenhof und eine Rundmauer. Die Schlosskeller wurden in Anspruch genommen, die Turmreste wurden erhöht und sind neue Ausstellungen entstanden.


Interessante Neuigkeiten: Das Schloss in Sanok ist am Hügel mit 362 Meter gelegen, von drei Seiten ist es mit steilen Abhängen umgeben. Früher haben sich im Schloss die Königslandräte, die durch die Verleihung des Monarchen und in dessen Namen die Macht auf diesem Gebiet ausgeübt haben, aufgehalten. Es wurde nur ein Hauptgebäude (Südteil des Schlosses) und ein sehr alter Brunnen gerettet. Noch im 19. Jh. stand ein seitlicher Südflügel das heißt angeschlossen ans bewahrte Gebäude von der rechten Seite, dagegen der Nordflügel wurde hundert Jahre früher abgebaut. Früher hatte das Schloss die Form eines C Buchstaben, der nach Westen offen war. Neulich wurde der freistehende viereckige Erdturm im Norden rekonstruiert. Er ist heute eine Aussichtsterrasse auf das San Tal. Es lohnt sich nach unten zu gehen und durch das Loch in die originellen Turmmauern zu blicken. Es ist leider ein interessantes Tor mit zwei Türmchen von der südlichen Seite nicht bewahrt geblieben. Der Schlosshügel war mit der Stadt durch eine Brücke auf den Pfeilern verbunden, die gegenwärtig mit einem Damm ersetzt wurde. Die ehemalige Schlucht, dank der das Schloss keinen Schaden bei einigen Stadtbränden erlitten hat, wurde fast völlig zugeschüttet. Draußen gibt es leider nicht viel zu besichtigen, im Inneren des Schlosses befindet sich eine sehr interessante Ausstellung des Museums für Geschichte mit der wunderbaren Ikonenausstellung. Die höchste Etage ist der Gegenwartskunst, vor allem dem aus Sanok stammenden Zbigniew Beksiński gewidmet. Gegenwärtig wurde auch das Südgebäude rekonstruiert und dort befindet sich die Beksiński Galerie. Das Schloss hat auch eine Randmauer und neue Ausstellungen

Sicht des Schlosses nach 1912 und dem Abbau des Südflügels. Das Foto zeigt, in welcher verzerrten Form das Schloss bis zum 20. Jh. gewesen ist. Erst nach dem II. Weltkrieg hat man teilweise das alte Aussehen wiederhergestellt.

Zeichnung am Kostrzewski Baum. Quelle: Illustrierte Wochenzeitschrift 1863

Voraussichtliche Sicht des Schlosses mit dem freistehenden Turm. Solche Rekonstruktion würde mit Sicherheit die Anziehungskraft der Festung von Sanok erhöhen.

Schloss In 1846. Steindruck "Okolic Galicji" Stęczyńskiego. Quelle: Zamki i budownictwo obronne ziemi rzeszowskiej, Józef Frazik, Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne 1972

Aussicht des Schlosses in der II. Hälfte des XIX. Jh. nach N. Orda.

Vergrößerung des Gebäudes mit zwei Türmen, das ein Torgebäude oder eine Synagoge sein könnte.

Schloss – aktuelle Visualisierung.


FREILICHTMUSEUM Allgemeine Charakteristik: Das Museum ist 1958 entstanden. Es wurde so gegründet, um ein Muster für nächste ethnographische Parks zu werden. Bis heute hat der Ethnographische Park eine führende Rolle in Polen. Heute entwickelt sich der Ethnographische Park dynamisch, und neue Initiativen verursachen, dass es das größte in Polen, nicht nur territorial ist. Der Gründer des Museums für Volksbauwesen ist Aleksander Rybicki, der Soldat der Landesarmee, der Kurier und der Verbindungsmann der Emigrationsregierung mit dem Land, der bei der Organisierung des Freilichtmuseums in Sanok zur Zusammenarbeit hervorragende Ethnographen, Architekten, Konservatoren, Geschichtswissenschaftler und Kunstgeschichtswissenschaftler eingeladen hat, gewesen. Der Ethnographische Park in Sanok ist eines der schönsten Freilichtmuseen im ganzen Europa. Es liegt malerisch am rechten Sanufer gelegen, und jedes Jahr wird es von Touristen sehr gern besucht. In der Einführung ist auch hervorzuheben, dass das Museum für Volksbauwesen das größte Freilichtmuseum in Polen ist, wenn es um die Anzahl der Objekte geht. Auf dem Gebiet von 38 ha können wir die polnisch-ukrainische Kultur des Grenzgebietes (Bieszczady, Beskid Niski) mit dem Podkarpacie kennen lernen. Dargestellt werden einzelne ethnographische Gruppen: Bojken, Lemken, Hügellandbewohner und Talbewohner, die getrennte Ausstellungssektoren haben, die durchdacht und der Naturbeschreibung des Geländes angepasst sind.

Auf diese Art und Weise stellt das Museum über 180 Objekte des Holzbauwesens aus dem 17. – 20. Jh. dar. Wir können die Wohn-, die Wohn- Wirtschafts- und Wirtschaftsgebäude, sowie die Sakralobjekte (die aus dem 17. Jh. stammende Kirche, zwei griechisch-katholische Kirchen aus dem 18. Jh. der Bojken, eine griechischkatholische Lemkenkirche Anfang des 19. Jh. und einige malerische Bildstöcke) öffentliche Gebäude (eine Dorfschule, ein Gasthof) und die Industrieobjekte (eine Wassermühle, Windmühlen, Schmieden) sehen. Die meisten der genannten Gebäude sind voll eingerichtet und für die Besucher zugänglich. Außerdem befindet sich eine große Dauerausstellung der Ikonenmalerei u. d. T. „Karpatische Ikone“, bei der man über 220 Ikonen aus dem 15. – 20. Jh. sehen kann, auf dem Gebiet des Ethnographischen Parks.


Der Besuch in griechisch-katholischen Kirchen ist die nächste Möglichkeit majestätische Ikonostase, fein verzierte Zarentür oder Wandmalereien, die durch lokale Künstler gemalt wurden – Kunstwerke selten in origineller Form zu sehen. Auch von draußen präsentieren sich diese griechisch-katholischen Kirchen wirklich interessant, mit stockigen Dächern und charakteristischen Türmchengewölben – heute sind solche Konstruktionen hauptsächlich im Falle lokaler Kirchen, die sehr oft ganz einfach umgebaute griechisch-katholische Kirchen sind, aufbewahrt geblieben. Die thematischen Bauernhöfe mit deutlicher Teilung in einzelne ethnische Gruppen erlauben leicht die Architektur der Lemken, Bojken oder Hügellandbewohner zu vergleichen. Es stellt sich schnell heraus, dass es schon von weitem dank bestimmten Ähnlichkeiten und Regelmäßigkeiten erkennen kann, wer das jeweilige Dorf bewohnt hat, und die Beobachtung eines Bildstocks oder der Straßenkreuze ermöglicht hat, den Glauben der bestimmten Gruppe zu identifizieren. Wie praktisch.!


Unikat ist der Teil des Freilichtmuseums von Sanok, dem der Erdölgewinnung gewidmet ist. Obwohl es sich viele Leute heute nicht daran erinnern, ist Podkarpacie in seiner Zeit ein wichtiges Gewinnungsgebiet, eine Art des Kerns dieser Industrie gewesen. Bis heute sind in manchen Ortschaften, z. B. in der Gegend von Czarna die Reste der sgn. Erdölgruben“ zu sehen Die Besichtigung macht eine nette Umgebung angenehm – das Museumsgelände ist so groß, dass die Objekte scheinen, in natürlicher Umgebung zu verteilen – in der Umgebung der bewaldeten Hügel, der kleinen Teiche, der Getreidefelder oder der Bauernhofgärten mit Blumen. Am warmen Sommertag kann man hier wirklich einen angenehmen Tag verbringen, indem man ohne Eile durch einen ziemlich großen Museumskomplex geht und ihn besucht. Letzte Jahre haben interessante Investitionen Früchte getragen, von denen insbesondere die Rekonstruierung des Galizienmarktes zu nennen ist, also der Wiederaufbau eines Marktes, der für ein kleines Galizienstädtchen typisch ist.


Die Mehrheit der Häuser um den Markt herum funktioniert als Miniaturen der Dienstleistungs- und Verkaufsbetriebe, was bei der sorgfältigen Wiederherstellung der originellen Gebäude und deren Einrichtung erlaubt, sich für einen Moment in die Vergangenheit zu versetzen und sich so ein kleinstädtisches Leben vorzustellen.

Interessante Neuigkeiten. Am 2. Juli 1994 ist im Ethnographischen Park ein Brand entstanden. Innerhalb von einigen Minuten hat das Feuer 13 Architekturobjekte und 2 Brunnen niedergebrannt. Die Brandverluste wurden schnell ergänzt. Das Museum für Volksbauwesen ist nicht nur ein ethnographischer Park mit über 150 Objekten, aber vor allem eine große wissenschaftliche und intellektuelle Basis. In den Lagerräumen befinden sich über 31 Tausend Exponate aus der Volkskultur der Region, der bürgerlichen Kultur, der Sakral- und Hofkultur und judaistische Exponate. Das Museum hat in den 50 Jahren seiner Existenz eine große Archivsammlung gesammelt. Sie umfasst über 170 tausend katalogisierte Elemente und fast 80 Tausend Fotos. Ein wichtiger Archivteil ist eine wissenschaftliche Fachbibliothek mit 21 Tausend Büchern. Die Entwicklungspläne des Museums werden nicht nur auf den Bau eines Galizienstädtchens aus dem 19. Jh. eingeschränkt, das zur Zeit schon funktioniert. Es gibt Aspirationen, damit ein Hirten-Zucht-Sektor, ein archäologischer und Fortsektor im Park entstehen. Erste Schritte für die Gründung des archäologischen Sektors sind schon getan worden. Man baut eine frühmittelalterliche Erdhütte (11.- 12. Jh). Die Kopie der Werkzeuge aus dieser Zeit wurden schon in der Museumsschmiede gemacht. Dank diesen Investitionen wird das Freilichtmuseum nicht nur „das Dorfmuseums“, sondern auch der Ort sein, der viel über die Zeit und das Vergehen zu sagen hat.


Der Markt und das Rathaus in Sanok. Die Marktgeschichte: Der Platz wurde 1786 durch österreichische Behörden nach dem Stadtumbau ausgesteckt. Der ursprüngliche Bauplan des Marktes ist 1339 in der II. Hälfte des 14. Jh. bei der Stadtlokalisierung entstanden. Das Lokalisierungsprivileg, das vom Fürsten Georg verliehen wurde, hat u. a. die Entstehung eines Rathauses und der Marktstände durch den Vorsteher angeordnet. Dieses Dokument hat 1366 der König Kasimir der Große bestätigt. Der spätmittelalterliche Markt von Sanok ist 20 je 20 Stangen groß gewesen (81 x 81 Meter). Einige Jahrhunderte hat der Markt den Wirtschafts- und Militärzwecken gedient. Jeden Mittwoch und Freitag haben hier die Märkte und jährliche Flohmärkte stattgefunden. Die um den Markt liegenden Bürgerhäuser sind Ende des 18. Jh. und Anfang des 19. Jh. entstanden. In dieser Zeit befanden sich darin Schenken und Gasthöfe, ihre Besitzer waren meistens die Juden. Im 19. Jh. hieß der Markt der Missionsplatz. Von 1939 bis 1944 hat ihn der deutsche Okkupant in den AdolfHitler-Platz umbenannt; später bis 1989 hat man ihn den Platz der Oktoberrevolution genannt. Die gegenwärtige Länge jeder Marktseite beträgt 100 m. Der Bauplatz des Marktes stimmt mit der mittelalterlichen Tradition überein, die dem Magdeburger Recht entspricht, d.h. einem rechteckigen Platz mit einem Rathaus, einer Kirche, die an der Straße, die aus dem Marktwinkel hervorgeht, liegt, und zwei Straßen, die von jeder Marktseite ausgegangen sind. Die Bauelemente des Marktes sind das Kloster und die Kirche des Franziskanerordens, die 1377 der Fürst Wladyslaw Opolczyk nach Sanok aus Lemberg hergezogen hat. Es liegt an der südöstlichen Straßenfront des Marktes. In der Vergangenheit ist es mehrmals umgebaut worden, und seine jetzige architektonische Form stammt aus 1886.

Die Franziskanerkirche und das Kloster in Sanok.


Sie ist in den Jahren 1632-1640 gebaut, eine Barockkirche, später umgebaut. Im Inneren befinden sich die Spätbarockaltäre und das Wundergemälde Gotteströstmutter – Frau des Sanoker Landes. Im Hauptaltar befindet sich das Kreuz aus der II. Hälfte des 17. Jh. Wertvoll ist auch das aus dem 17. Jh. stammende Gemälde des hl. Antonius, das sich im rechten Seitenaltar befindet. Die Polychromie, die den Innenraum verzieht, stammt aus den 30er Jahren des 20. Jh. und ist von Władysław Lisowski gemacht worden. In der Kapelle des hl. Franziskus hat man einen mittelalterlichen Friedhof und die Mauern aus dem 14. Jh. entdeckt. An den Wänden der Kapelle befindet sich die Kunstpolychromie aus dem 17. Jh. Im Altar ist das Gemälde des hl. Franziskus aus dem 18. Jh.

Stadtverwaltung – Rathaus. Geschichte: · 1339 Lokalisierungsprivileg, verliehen vom Fürsten Georg, das die Entstehung eines Rathauses und der Marktstände durch den Vorsteher anordnet, · 1366 Bestätigung des Lokalisierungsprivilegs Sanoks vom König Kasimir dem Großen nach dem Magdeburger Recht · 1756 Bau eines neuen Holzrathauses · 1782 Brand des Rathauses · 1786 Bau eines neuen eklektischen Rathauses · 1989 letzte Sitzung des Stadtrates und der Umzug ins neue Gebäude · 2007 Sanierung des Marktes und des Rathauses An der westlichen Straßenfront des Marktes befindet sich zur Zeit die Stadtverwaltung des Stadtrates und des Bürgermeisters von Sanok im alten Gebäude des Kreisrates, das aus 1870 stammt. Dieses Objekt ist mit dem in den Jahren 1965-1967 gebauten Gebäude verbunden, in dem sich zur Zeit das Landratsamt befindet.

Der eklektische Bau, der in den Jahren 1875-80 von Österreichern für die Zwecke des Kreisrates entstanden ist. Zur Zeit dient sie als Sitz der Stadtverwaltung. An der Gebäudefassade befindet sich das historische Landwappen von Sanok - der goldene zweiköpfige Adler im blauen Hintergrund.

Kleine Synagoge in Sanok. In den Jahren 1969-1971 wurde der Marktplatz durch das Präsidium des Nationalrates der Stadt rekonstruiert. Seit 1998 verwaltet die Stadt Sanok den Markt. Von November 2005 bis Dezember 2007 hat man das Projekt „Sanierung des Marktes und des Platzes des hl. Michaels“ realisiert. Es hat vor allem deren Umbau, die Reparatur der ausgewählten Gebäudefassaden, die Modernisierung der Wasserleitung, der Sanitäts- und Regenleitung, die Beleuchtungsinstallation (Lampen und Oberflächenlichter) sowie die Legung von Straßenpflaster umfasst. Der Umbau hat im Januar 2007 begonnen.


Der zentrale Teil des Rathauses ist mit einer Uhr, die in Prag hergestellt wurde, gekrönt. Bei der letzten Renovierung 2007 hat man den Uhrenmechanismus in einen neuen umgetauscht, und den alten hat man als Exponat aufbewahrt. An der Spitze des linken Rathausflügels ist das Stadtwappen, und am rechten das Staatswappen von Polen nach dem Muster aus den 30er Jahren des 20. Jh. zu sehen. Zur Zeit hat das Standesamt hier seinen Sitz, es befinden sich auch hier verschiedene Institutionen und Handels und Dienstleistungsbetriebe. Die Fundamente des alten Rathauses, das 1680 durch einen Brand niedergebrannt wurde, hat man bei den archäologischen Arbeiten entdeckt. Auf der neuen Oberfläche wurde der Grundriss dieser Fundamente mit einem Pflaster in anderer Farbe gekennzeichnet. Die urbanistische Gliederung des Marktes von Sanok und seine Umgebung sind die Reste einer mittelalterlichen Stadtlokalisierung nach dem Magdeburger Recht. Den rechteckigen Platz umgeben jedoch ziemlich spätere Bürgerhäuser. Sie stammen hauptsächlich aus dem 19. Jh. An der östlichen Straßenfront des Marktes unterscheidet sich das eklektische Gebäude des alten Rathauses wesentlich. Die rosa Fassade lockt den Blick durch interessante Verziehrungen und die dekorierte Spitze. Einen besonderen Reiz hat der Markt abends, wenn entsprechend lokalisierte Reflektoren interessante Fassadenelemente einzelner Bürgerhäuser hervorheben.

Neuigkeiten: 1) Rathaus (18.- 19. Jh.) („Altes Rathaus”). Das Gebäude wurde mehrmals umgebaut. An der Frontfassade befindet sich eine Uhr in der Mitte. An den Seiten sind das Stadtwappen und das Staatswappen. Es ist zu erwähnen, dass das Rathaus an der Stelle der zwei vorigen entstanden ist. Das sind Holzgebäude gewesen. Das eine ist 1756 nieder gebrannt. Das zweite ist auch im Brand im Jahre 1782 niedergebrannt. Das Gebäude „Altes Rathaus” ist sehenswert, denn es ist eine der Stadtattraktionen. Man soll wissen, dass es mit dem Rathaus in dieser Stadt eine kleine Verwirrung gibt. Wenn wir die Einwohner der Stadt Sanok nach dem Rathaus fragen, dann können uns zwei verschiedene Gebäude gezeigt werden. Jedes von ihnen befindet sich am Markt. Ein wunderschönes Gebäude, das uns als das Stadtrathaus gezeigt werden kann, ist das sgn. „Alte Rathaus“, das sich unter der Adresse Markt 16 befindet. Das ist ein Bürgerhaus aus 1786. An seiner Fassade finden wir eine große Uhr, die aus dem 19. Jh. stammt. Das Alte Rathaus, so kann man es nennen, wurde als ein Denkmal anerkannt und ins Denkmalregister eingetragen. Es ist sehenswert und in diesem Gebäude hat man sich um jedes Detail gekümmert. Das Alte Rathaus beeindruckt einfach! Das zweite Gebäude, das heute wirklich die Funktion einer Stadtverwaltung erfüllt, ist ein Gebäude, das unter der Adresse Markt 1 lokalisiert ist. Dieses Gebäude ist in den Jahren 1875-1880 entstanden. Wie das vorige ist dieses Rathausgebäude ein sehr altes Gebäude und mit historischer Bedeutung. 2) Am Markt befinden sich vor dem Bürgerhaus am Markt 14 zwei Bänkchen mit den Gedenktafeln der Literaten, die aus Sanok stammen: o das Bänkchen zum Andenken an Marian Pankowski (1919-2011). o das Bänkchen zum Andenken an Kalman Segal (1917-1980). 3) Am Markt befindet sich vor dem Bürgerhaus Markt 14 auch ein Denkmal des Zdzisław Beksiński, das den Künstler und den Maler sowie den Bürger der Stadt Sanok Zdzisław Beksiński (1929-2005) gedenkt. Der Autor der Skulptur ist Adam Przybysz. Es wurde am 19. Mai 2012 enthüllt. 4) Das Josef Schwejk-Bänkchen in Sanok Sank erinnert gern an die Person des Guten Soldaten Schwejk, der von Jaroslaw Hasek dargestellt wurde. Da er im Roman einige Zeit in dieser Stadt verbracht hat, und seine Person allein sehr positive Erinnerungen weckt, wurde Schwejk ein Denkmal in Sanok gewidmet. Der berühmteste Soldat des I. Weltkrieges sitzt auf dem Bänkchen in der Nähe der Fußgängerzone und hält in der Hand einen Bierkrug. Und die Touristen lassen sich gerne mit ihm fotografieren.


Katalog  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you