Page 40

FAŞİZMİN YENİDEN YÜKSELİŞİ Mehmet YILMAZER

39 rüzgar döndü, tablo değişti, aşırı sağ veya popülizm dünyada önemli mevziler kazandı, artık ufukta biriken bulutların ne yağdıracağı belli oldu, dünya yükselen bir faşizm gerçeğiyle yüz yüzedir. İnsanlık faşizmle kapitalizmin büyük bunalım günlerinde tanıştı. Faşizm iki büyük dalga olarak yaşandı. İlki, klasik faşizm yılları Ekim Devrimi sonrası Avrupa’yı sarmıştır ve esas olarak II. Dünya Savaşında Sovyetlerin büyük kahramanlıkları ile yıkılmıştır. İkinci dalga, başta Latin Amerika olmak üzerine üçüncü dünya ülkelerinde yeni sömürgecilik yıllarında yaşanmıştır. Türkiye de bu dönemin içine girer. Üçüncü dalga henüz başlamadı, ancak işaretleri var. Son on yıldır kapitalist merkezlerde faşist siyasal parti ve hareketlerde açık bir yükseliş vardır. Bu gidiş Macaristan ve Polonya’da siyasal iktidara tırmanma noktasına kadar geldi. Ancak en son Trump ve Brezilya’da Bolsonaro’nun iktidara gelmesiyle çok kullanılan deyimiyle “popülizm” kavramı artık yaşananları nitelemekte yeterli değildir. İnsanlığın karşısında yükselen bir faşizm vardır.

Klasik Faşizm Yılları Günümüzde yükselişe geçen faşizmin özelliklerine gelmeden öncekilerden çıkartılan dersleri hatırlamakta yarar vardır. İnsanlığın faşizmle tanıştığı yıllar iki dünya savaşı arasındaki karmaşık, devrimlerin yaşandığı, bunalımlı yıllardır. İlk dalga İtalya’da 1920’li yıllarda Mussolini ile başladı. Almanya’da insanlık tari-

FAŞİZMİN YENİDEN YÜKSELİŞİ

Artık popülizm kavramını bir kenara bırakıp, yükselen faşizm gerçekliğini kabul etme zamanı geldi. Bu gerçekliğe göre hazırlık yapılmazsa insanlığın yaşadığı önceki deneylerin sonuçlarının tekrarlanması alın yazısı haline gelebilir. Trump ara seçimlerde büyük bir darbe almadı. Senatoda çoğunluğu korudu, Kongrede ise Demokratlar sadece iki sandalye fazla alabildiler. Bolsonaro Latin Amerika’daki dengeleri faşizm lehine değiştirmek için elinden geleni yapacaktır, buna şüphe yok. Avrupa’da dengeler nasıl değişecektir? Bir iki yıla kalmaz tablo biraz daha netleşir. İnsanlık bugüne kadar iki büyük faşizm dalgası yaşadı. Büyük acılarla ve derslerle yüklü bu faşizm dönemleri yakın zamana kadar sanki tarihin karanlık sayfalarında kalmış, bir daha tekrarlanması imkânsız olaylar olarak kavranıyordu. Öyle ki liberal demokrasiler tarihin son basamağı olarak sunuldu, insanlığın geri kalanı o hedefe ulaşmak için çalışacaktı. Bu hayal yirmi yılda yok oldu. Görüşün sahibi şimdilerde “sosyalizmin gerekliliğinden” söz etmeye başladı. Avrupa’da epeydir yükselen “aşırı sağ” ya da Doğu Avrupa’da Macar lider Orban gibilerin ortalığa çıkması tehdidin seviyesinin algılanmasında güçlü bir etki yapmamıştı. Aynı yıllarda Avrupa’nın güneyinde neoliberalizme karşı güçlü isyanlar yaşanıyordu. Hatta Ortadoğu’da Arap isyanları başlamıştı. Neoliberalizme karşı iki binlerin başında olduğu gibi yeni bir güçlü rüzgâr esiyordu. Aradan yedi sekiz yıl geçtikten sonra

Profile for Yol Siyasi Dergi

Yol Siyasi Dergi Kış 2019  

Yol Siyasi Dergi Kış 2019  

Advertisement