Page 1

visie

Tugelaweg Gebiedsgerichte aanpak van een buurt


visie

Tugelaweg Gebiedsgerichte aanpak van een buurt


Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding

vandaag 11 Plannen voor een betere buurt 19 Zo willen we wonen

gisteren 25 Hoe het begon 30 Bewoners van toen

morgen 34 Nieuw wonen in een kleurrijke stadswijk

Van alle tijden De Tugelawegblokken zijn in de twintiger jaren gebouwd voor arme Joodse arbeiders. Zij verruilden hun krotten in de Waterloopleinbuurt voor ruime, lichte woningen met stromend water, verwarming en zelfs een eigen toilet. De vijf woon­ blokken stonden aan de rand van de stad, in de splinternieuwe Transvaalbuurt die was ontworpen door Berlage. Het was een tijd vol optimisme. Goede woningen bouwen, dat is sinds iets meer dan een eeuw verplicht. Maar wat is een goede woning? De opvattingen daarover veranderen met de tijd. Vandaag de dag constateren we dat de Tugelawegblokken zijn verouderd. De woningen voldoen niet aan de hedendaagse normen. Het is dus tijd om de Tugelawegblokken te verbeteren. Daarbij gaat Ymere niet over één nacht ijs. Want de Tugelawegblokken zijn belang­ rijk, voor de geschiedenis van de sociale volkswoningbouw in Amsterdam, voor de Joodse historie en voor alle mensen die er nu wonen én straks. De aanpak van de Tugelawegblokken is onlosmakelijk verbonden met de aanpak van de Transvaalbuurt. Samen met onder andere stadsdeel Amsterdam-Oost zet­ ten we gerichte stappen om van deze wijk een aantrekkelijk leefgebied te maken, waar het prettig wonen, werken, opgroeien en vertoeven is. De vernieuwing van de Tugelawegblokken is daar onderdeel van. De afgelopen jaren voerde Ymere veel gesprekken over de blokken: met architecten, het Joods Historisch Museum, organisaties voor het behoud van historisch erfgoed en vele andere partijen. Met de bewoners doorliepen we een open planproces om alle woonwensen in kaart te brengen. Ook dat gebeurde in nauwe samenwerking met het stadsdeel. Voor ons ligt nu een plan dat recht doet aan onze visie op de buurt, de historische betekenis van de panden én aan de wensen van de bewoners. Graag praten we in ­ de nabije toekomst met u verder wat u van de plannen vindt. Eric van Kaam regiodirecteur Ymere Amsterdam-Oost

4 Ymere

Tugelaweg 5


Luchtfoto Tugelawegblokken

Visie op de buurt De Transvaalbuurt zit in de lift. Ymere is één van de partijen die zich sterk maakt om de buurt te verbeteren door gerichte wijkaanpak. Stukje bij beetje lukt dat, zo blijkt uit het onderzoek Staat van de Aandachtswijken van de dienst Onderzoek en Statistiek (2009). Van alle aandachts­wijken in Amsterdam is de Transvaalbuurt het sterkst vooruitgegaan. Toch is nog meer nodig om van de Transvaal­buurt een gezonde Amsterdamse buurt te maken. Veel buurtbewoners zijn laag opgeleid, hebben een laag inkomen en spreken niet altijd goed Nederlands. De werkloosheid is hoger dan elders in de stad, de gezin­ nen zijn kinderrijk – tweederde van de buurt is jonger dan 40 jaar – en de overwegend sociale huurwoningen zijn in onze hedendaagse ogen klein. De aanpak van de vijf Tugelawegblokken biedt de mogelijkheid tegelijk de kwaliteit van deze woningen te verbeteren en meer afwisseling aan te brengen in het eenzijdige woningaanbod. Naast sociale huur ook duurdere woningen (huur en koop), afwisse­ ling tussen grote en kleine woningen en variatie in type woning. Op die manier zorgen we voor de instroom van nieuwe bewoners in de Transvaalbuurt en meer differenti­ atie. Zowel de buurt als de buurtbewoners hebben daar profijt van. Er wordt ook veel waarde gehecht aan g ­ emengd wonen, zo blijkt uit de vele gesprekken, bewonersonder­ zoeken en werkgroepen. Goed wonen is meer dan goede woningen. Daarom denken we verder dan de stenen alleen. We besteden veel aandacht aan een prettige leefomgeving. Van veilige straat tot sportactiviteiten voor jongeren, van ontmoetingsplek voor de buurt tot florerende buurtwinkel, van bruisend tot rustig en groen. Met die blik kijkt Ymere ook naar de Tugelawegblokken van straks. We kiezen voor een gebiedsgerichte aanpak vanuit een samenhangende visie. Zonder de historie van de buurt uit het oog te verliezen en de positie van de blokken in de buurt. Het plan voor de herontwikkeling van de Tugelawegblokken is een zorgvuldige afweging van eerder genoemde elementen: ons toekomstbeeld voor de buurt, de historie en de bewonerswensen. Alle elementen komen in dit boekje terug, in de delen Vandaag, Gisteren en Morgen. 6 Ymere

Tugelaweg 7


van da ag

De vijf Tugelawegblokken worden ingrijpend verbeterd. Kwaliteit en variatie staan voorop. De nieuwe woningen zijn een mix van sociale huur, vrije sectorhuur en koop.

Tugelaweg 9


vandaag gisteren morgen Impressie nieuwbouwblokken 3 en 4 Vervolgpagina: Impressie renovatie blok 5

De basis

Plannen voor een betere buurt De vijf Tugelawegblokken worden ingrijpend verbeterd. Ook de Tugelaweg zelf met de brede groene strook langs de spoordijk en de zijstraten naar de Retiefstraat worden aangepakt. Voor de woningen is kwaliteit en variatie het uitgangs­ punt. Goed geïsoleerd, energiezuiniger, meer ruimte voor grote gezinnen en meer woningen speciaal geschikt voor ouderen, omdat ze bijvoor­ beeld bereikbaar zijn per lift. De woningen zijn een mix van sociale huur, vrije sectorhuur en koop en daarmee geschikt voor iedere beurs. Op die manier bieden de nieuwe Tugelawegblokken ruimte aan grote en kleine huishoudens van ver­ schillende pluimage. En daarmee doet de Trans­ vaalbuurt zijn naam als levendige, multi­culturele stadswijk pas echt eer aan. 10 Ymere

Een ander belangrijk aandachtspunt is de wens het oorspronkelijke ontwerp van de blokken als één geheel te behouden. Wat niet betekent dat nieuwbouw geen optie is. Door een deel van de blokken nieuw te bouwen, is het juist mogelijk meer wensen en ideeën toe te passen. Inpandig parkeren bijvoorbeeld, wat op straat ten goede komt aan de rustige groene leefomgeving en meer ruimte geeft voor veilige speelplekken en ontmoetingsplekken voor bewoners. Daarnaast hebben de huidige bewoners de garantie dat ze – als ze dat willen – kunnen terugkeren in de ver­ nieuwde Tugelawegblokken. Het samenvoegen van bestaande woningen betekent verlies in ­aantal, wat in de nieuwbouw gecompenseerd ­­kan worden. Tugelaweg 11


12 Ymere

Tugelaweg 13


Impressie nieuwbouwblok 1

Renovatie en nieuwbouw De twee grootste, meest beeldbepalende blokken van de vijf worden gerenoveerd. Dat is blok 2 ­tussen Spitskopstraat en Magersfonteinstraat ­ en blok 5 tussen Hertzogstraat en Cillierstraat. Daarmee volgt Ymere het advies van het Bureau Monumenten en Archeologie (BMA). Voor de blokken 3 en 4 komt nieuwbouw in de plaats, met liften. Bewoners kunnen in deze nieuwe blokken hun auto kwijt in de inpandige parkeergarage op de begane grond. Blok 1 aan de Maritz­straat neemt een aparte plek in binnen het geheel van vijf. De centrale ligging vlakbij Kruger­plein en 14 Ymere

Beukenplein maakt het een ideale ontmoetings­ plek voor de buurt, of zelfs buurtoverstijgend. Bijvoorbeeld met horeca of een plek voor jonge­ ren. Het voorstel van Ymere is daarom het hui­ dige blok te v ­ ervangen door nieuwbouw, zodat ruimte ontstaat voor die nieuwe functies. Door het gebouw meer in het oog te laten springen, is het ook goed zichtbaar vanuit de aangrenzende Oosterparkbuurt. Voor de nieuw te bouwen blokken geldt dat ze moeten passen bij de bestaande blokken en ­samen een geheel vormen. Bij het maken van het

ontwerp is advies ingewonnen bij BMA. Ook is overleg geweest met een aantal belangenorgani­ saties van historisch erfgoed, zoals Erfgoedver­ eniging Heemschut en het Cuypersgenootschap. In het volgende deel van dit boekje, onder de noemer Gisteren, meer over het oorspronkelijke ontwerp en de historie. De renovatie is in han­ den van architectenbureau Van Schagen, de ­architecten van M3H tekenen voor de nieuw­ bouw. Tussen de ontwerpteams is veelvuldig overleg. Ook met de huidige bewoners is uitge­ breid gesproken over hun wensen (zie hoofdstuk Zo willen we wonen).

Vervolg De stadsdeelraad van Oost heeft in hoofdlijnen ingestemd met de aanpak van de eerste vier blokken. Over de invulling van blok 1 gaat Ymere binnenkort met het stadsdeel in gesprek om sa­ men tot een goed plan te komen. De totale aan­ pak van de Tugelawegblokken duurt ongeveer 10 jaar, te beginnen met de blokken 3 en 4 en blok 5. De renovatie van blok 2 gebeurt in een volgende fase. Bij de invulling van dit blok, dat het meest in het oog springt, speelt het terug­ brengen van de authentieke details een hoofdrol, net als bij blok 5. Tugelaweg 15


vandaag gisteren morgen

g Tu

ela

we

g

R

ef eti

str

aa

t

Voorstel blok 1

Voorbeeldplattegrond maisonnette blok 3 en 4

In het voorstel van Ymere heeft het nieuwe blok 1 plaats voor bedrijfsruimte op de begane grond en daarnaast ruimte voor zo’n vijftig woningen. Sociale huur gecombineerd met vrije sectorwo­ ningen, voor huidige en nieuwe buurtbewoners. Het schetsontwerp van blok 1, uitgevoerd door architectenbureau M3H, sluit aan op de andere vier blokken aan de Tugelaweg. Het idee is de ge­ vel langs de Maritzstraat een bijzondere uitstra­ ling te geven en een wat stedelijker karakter. De hoekgevel krijgt dezelfde hoogte als het pand aan de overkant. Daardoor ontstaat een symmetri­ sche en markante entree naar de Transvaalbuurt, net als bij de Linnaeusstraat bijvoorbeeld. De precieze invulling en het uiterlijk van blok 1 ­liggen nog niet vast.

Blok 3, 4 en 5 Hoe de woningen van blok 3, 4 en 5 eruit komen te zien, staat in grote lijnen vast. In de woningen is veel variatie aangebracht. Portiekwoningen naast galerijwoningen en maisonnettes bijvoorbeeld. Ze bieden straks een onderkomen aan een gevari­ eerde groep bewoners: kleine en grote gezinnen, senioren, 1-persoons huishoudens, van ver­ schillende afkomst, met een smalle beurs of een middeninkomen. In de blokken is sprake van gemengd wonen: koop, vrije sector en huur. Opvallend in de 16 Ymere

nieuwe blokken 3 en 4 zijn de ruime maison­ nettes van twee verdiepingen met tuin. De inpandige parkeergarage bevindt zich onder de tuinen. De bijzondere zolderverdiepingen van blok 5 zijn ideaal voor starters op de woning­ markt. Naast de gezamenlijke binnentuinen van elk blok hebben alle woningen een eigen buiten­ ruimte, van balkon tot dakterras of tuin. Een deel van de koopwoningen biedt Ymere casco aan. Kopers kopen dan een nieuwe of opgeknapte woning tegen een relatief lage prijs en maken deze vervolgens naar eigen wens af. Deze ‘klus­ woning’ is daarmee voor veel jonge, stedelijk georiënteerde huishoudens een aantrekkelijk en betaalbaar product.

Plannen voor een beter buiten Samen met Ymere richt stadsdeel Oost na de aanpak van de blokken ook de directe woonom­ geving opnieuw in. Ymere betaalt mee aan de kosten daarvan. Het gebied beslaat de Tugelaweg met de brede groene strook langs de spoordijk en de zijstraten tussen de vijf blokken. Hoe het er precies komt uit te zien, staat nog niet vast. Die uitwerking volgt later, in overleg met de nieuwe bewoners. Basisidee is om de bestaande kwa­ liteiten van het gebied te benutten: een rustige woonbuurt te midden van veel groen, waar plek is voor kinderen, jongeren, ouders en ouderen. Het autoluw maken van de zijstraatjes is bijvoor­ beeld een optie. Tugelaweg 17


vandaag gisteren morgen De huidige bewoners praten mee over de verbeterplannen.

Bewonersideeën

Zo willen we wonen De huidige bewoners van de Tugelawegblokken hebben een belangrijke stem in de verbeter­ plannen voor hun huizen. Eind 2007 gaat Ymere samen met stadsdeel Oost in gesprek met de ­bewoners. Wat vinden ze van hun woning en woonomgeving? Hoe denken ze dat de Tugela­ wegblokken er over een jaar of tien, twintig ­uitzien? Hoe willen zij wonen, leven en werken ­ in de buurt? Het open planproces begint met een groot bewo­ nersonderzoek, waarin bewoners kunnen aan­ geven wat ze van hun woning en buurt vinden. Daarna volgen Zo wil ik wonen!-werkgroepen, waarin ruim zeventig huurders hun toekomst­ 18 Ymere

plannen voor de buurt en hun woonomgeving schetsen. Ymere en het stadsdeel nemen de ideeën van bewoners zoveel mogelijk mee in een basisplan voor de woningen en de woonomge­ ving. Het plan is dan nog drie blokken te renove­ ren – ook blok 1 – en blok 3 en 4 te vervangen door nieuwbouw. Het basisplan wordt vervolgens huis-aan-huis voorgelegd aan bewoners in een tweede bewonersonderzoek. Daaruit blijkt dat het merendeel van de bewoners achter de inten­ sieve aanpak staat van hun huizen en buurt en ook bereid is daarvoor tijdelijk te verhuizen. Wel is er de roep om meer nieuwbouw. Ymere past het basisplan daarom aan en stelt ook voor blok 1 nieuwbouw voor. Tugelaweg 19


vandaag gisteren morgen

Eén van de wensen: meer voorzieningen voor jeugd.

In gesprek met bewoners: wat vinden ze van hun huis?

Tien punten In toekomstwerkplaatsen gaan bewoners vervol­ gens met de architecten aan de slag om het basis­ plan uit te werken in een voorlopig ontwerp. Daar komt een tienpuntenplan uit naar voren. Behoud van de groene binnentuinen bijvoorbeeld en bij voorkeur een eigen buitenruimte voor elke wo­ ning. Ook zijn er duidelijke ideeën over verbete­ ring, zoals betere isolatie, meer keuze in de woningindeling en meer voorzieningen voor jon­ geren. Verder zien de bewoners graag afwisseling in de buurt. Ze waarderen de gemengde samen­ stelling van de wijk – grote en kleine huishou­ dens, allochtoon en autochtoon – en willen dat graag zo houden. Met deze tien punten in het 20 Ymere

achterhoofd gaan de architecten aan de slag met het ontwerp van de woonblokken en de herin­ richting van de woonomgeving. Op 23 juni 2010 leggen het stadsdeel en Ymere de eerste tekeningen voor aan de bewoners. Dat ­levert nog wat huiswerk op en hier en daar flink gepuzzel. Maar half oktober ligt het ontwerp er voor de blokken 3, 4 en 5 en een voorstel voor blok 1. Het is het resultaat van een intensieve ­samenwerking. En een resultaat dat er mag zijn: een goed plan voor een betere buurt. Een nieuwe meting onder de bewoners volgt. Ruim driekwart is het eens met de plannen.

Tugelaweg 21


gis te ren

De Tugelawegblokken hebben een bijzondere voorgeschiedenis. Over Berlage, het oorspronkelijk ontwerp, de eerste bewoners en eerdere renovaties.


vandaag gisteren morgen Het oorspronkelijke torentje van blok 2, gesloopt in de jaren ‘60.

Berlage en de emancipatie van arbeiders

Hoe het begon

De Tugelawegblokken hebben een bijzondere voorgeschiedenis. In de herontwikkeling van de blokken krijgt die historie een duidelijke plek. De familie-van-vijf blijft een onmiskenbare eenheid. Specifieke kenmerken van het oorspronkelijke ontwerp blijven bewaard of komen zelfs terug. Een korte terugblik hoe het begon.

Stratenplan Berlage In 1903 buigt de Amsterdamse gemeenteraad zich over het stratenplan voor een nieuwe woonwijk in Oost. Henry Polak, gemeenteraadslid voor de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij, vindt het plan te recht en eentonig. Dat moet toch anders kunnen. Een maand later ligt er een nieuw plan van architect en stedenbouwkundige Berlage, voorloper van de Amsterdamse School. Een ver­ nieuwend plan, met afwisselend brede en smalle straten, open pleinen, veel openbaar groen en symmetrische huizenblokken als poorten bij het binnengaan van de wijk. In 1904 verrijzen de eer­ 24 Ymere

ste nieuwe huizen in deze Afrikaanderbuurt, op de hoek van de Linnaeusstraat en de Pretorius­ straat. De Boerenbuurt in de volksmond, tegen­ woordig de Transvaalbuurt. Het is de tijd van de eerste woningbouwcorpora­ ties, opgericht vanuit het ideaal dat arbeiders recht hebben op goede huisvesting. Daarnaast is emancipatie van de arbeider – op sociaal en cultu­ reel gebied – een belangrijk doel. De socialistische idealen vinden hun weerslag in de architectuur van die tijd. Kenmerkt de negentiende-eeuwse bouw zich door individuele panden van particu­ liere eigenaren, in de overgang naar de twintigste eeuw experimenteren de corporaties met een nieuwe bouwvorm: grootschalige blokken met een aaneengesloten gevel. In de Transvaalbuurt is de scheiding tussen oud en nieuw nog steeds dui­ delijk zichtbaar. De oostkant overwegend parti­ culiere panden, de westkant met name corpora­ tiebouw. Uitzondering is het oostelijk deel van de Tugelaweg 25


Dit soort bijzondere details keert terug in de nieuwbouw. Vervolgpagina: Veel van de eerste bewoners zijn straatventers, met eigen handkar.

Tugelaweg. Langs het spoor, dan nog op straat­ niveau, ontwerpt architect Willem Leliman een ensemble van vijf moderne, gesloten huizen­ blokken. Leliman heeft dan al een aantal spraak­ makende sociale woningbouwprojecten op zijn naam staan in de I­ ndische Buurt en in Amsterdam-Noord.

Bouwfonds Handwerkers Vriendenkring Leliman is in de arm genomen door het Bouw­ fonds Handwerkers Vriendenkring, dat samen met de Algemene Woningbouw Vereniging in de Transvaalbuurt woningen wil bouwen voor Joodse arbeiders met de laagste inkomens. De vijf Tugelawegblokken vormen duidelijk één familie. Opgetrokken in baksteen bestaan ze uit vier bouwlagen met robuuste kappen en dakkapellen. Toch is niet elke gevel hetzelfde, dankzij de bij­ zondere details. Zoals bakstenen versieringen on­ der de daklijst, erkers en fraai vormgegeven sta­ len deuren naar de binnentuinen. Van binnen zijn de woningen licht en ruim, met aparte slaap­ 26 Ymere

kamers en voorzien van verwarming, stromend water en toilet. Een unicum voor de eerste bewo­ ners. Ook kenmerkend voor de innovatieve ma­ nier waarop architecten en corporaties naar volkshuisvesting kijken, zijn de collectieve groene binnentuinen in de Tugelawegblokken. In tegen­ stelling tot de voorheen gebruikelijke privétui­ nen, zijn deze tuinen bestemd voor gezamenlijk gebruik van het hele blok. Ook aan de inrichting van de tuinen is veel aandacht besteed.

dwijnt het meeste hout uit de woningen in de ka­ chel. De architectuur heeft verder te lijden onder de herstelwerkzaamheden na de oorlog en daarop volgende pragmatische renovaties. Daarbij sneu­ velt een aantal authentieke details. Zo verdwijnt het torentje van blok 2 in de jaren zestig. In de ja­ ren zeventig worden veel voordeuren vervangen door eenvoudige strakke deuren. Het decennium daarna levert bij renovatie strakke rode daken op, zonder dakkapellen en welvingen boven de erkers.

Het eerste blok, tussen de Maritzstraat en de Spitskopstraat, komt af in 1918. In 1924 zijn de vijf huizenblokken klaar. Qua uiterlijk springen het tweede en het vijfde blok er het meest uit. Blok 2 dankzij de fraaie inhammen ter hoogte van de Smitstraat en het karakteristieke torentje. Blok 5 door de iets uitbundiger vormgeving en de aan elkaar gekoppelde erkers.

In oude glorie

Eerdere renovaties Het oorspronkelijke ontwerp is de tijd niet onge­ schonden doorgekomen. In de hongerwinter ver­

De komende jaren staat opnieuw een grootscha­ lige renovatie van de Tugelawegblokken voor de deur en een deel nieuwbouw. Met als essentieel verschil dat er nu wel oog is voor de geschiedenis van de blokken, met inbegrip van de oorspronke­ lijke details die naar die geschiedenis verwijzen. Zo komen de dakkapellen terug in beeld. De eer­ ste steen in blok 2 en de kleurrijke tegeltableaus met de letters HWV blijven bij de renovatie op hun plek en krijgen zo nodig een opknapbeurt. De letters staan voor Handwerkers Vrienden­

kring, de oorspronkelijke eigenaar van de wonin­ gen. Ook aan de terugkeer van het torentje wordt getekend. Daarnaast krijgen alle woningen weer houten kozijnen, in de oorspronkelijke kleur van het houtwerk. Om de eenheid van de Tugelawegblokken te be­ waren, werken de architecten van renovatie en nieuwbouw nauw samen. De nieuw te bouwen blokken 3 en 4 sluiten goed aan op de oorspron­ kelijke blokken. Ze worden ook als blok ge­ bouwd, net als hun voorgangers. Met een bakste­ nen gevel en bestaand uit vier verdiepingen met kap. Ook hier keren de dakkapellen terug in het ontwerp. Onder de daklijsten zijn ornamenten te vinden die verwijzen naar de oorspronkelijke versieringen in het ontwerp van Leliman. Wat evenmin verandert, is het principe van de geza­ menlijke binnentuin van de blokken. Veel de­ zelfde vormen, kortom, maar in een modern jasje. De herkenbaarheid van de Tugelaweg­ blokken als één familie blijft, maar met variaties in de karaktertrekken. Tugelaweg 27


28 Ymere

Tugelaweg 29


vandaag gisteren morgen

Een Joodse buurt

Bewoners van toen Naast vroeg voorbeeld van sociale woningbouw zijn de Tugelawegblokken ook huizen met een verhaal. Een Joods verhaal, met een dramatische afloop. Reden voor Ymere ook dit aspect van de historie te betrekken bij de herontwikkeling van de blokken en de buurt.

Van krot naar arbeiderspaleis De Amsterdamse Jodenbuurt – omgeving Nieuw­ markt en Waterlooplein – is een eeuw terug er slecht aan toe. De gemeente besluit in 1914 de vele krotten in de buurt eindelijk te slopen. Veel van de woningen zijn jaren eerder al onbewoon­ baar verklaard, maar worden nog steeds bevolkt door Joodse arbeidersgezinnen. De werkloosheid is hoog, de lonen laag, de gezinnen groot en de woningen klein – vaak maar een enkele kamer. Aanleiding voor de Handwerkers Vriendenkring om voor deze straatarme gezinnen betaalbare huizen te bouwen. Deze vereniging werd in 1869 opgericht als belangenvereniging voor hand­ 30 Ymere

Een nieuwe handkarrenloods als verwijzing naar vroeger.

werk­lieden en kleine zelfstandigen. Het meren­ deel van de leden is Joods. Doel van de vereni­ ging is de emancipatie van (Joodse) arbeiders en de verbetering van hun ­positie. Bijvoor­beeld door het oprichten van een eigen ziekenfonds ‘Ziekenzorg’. In 1912 worden de activiteiten ­uitgebreid met het Bouwfonds Handwerkers Vriendenkring. Het Bouwfonds krijgt in 1915 toestemming om aan de Tugelaweg op gemeen­ tegrond meer dan 400 woningen te bouwen (tegenwoordig zijn het er 452).

Donkere tijden De eerste bewoners die vanaf 1917 in de nieuwe Tugelawegblokken komen wonen, zijn overwe­ gend Joods. Ze werken als kleine middenstan­ der, diamantbewerker of straathandelaar. Om de stoep vrij te houden en de handkarren van de straatventers – vaak hun enige bezit – veilig te kunnen stallen, zet de Handwerkers Vrien­ denkring in 1921 twee karrenloodsen neer in de

groene strook voor de huizen. Ook in de jaren twintig en dertig houdt de buurt zijn Joodse ka­ rakter. De Tweede Wereldoorlog maakt daar een gruwelijk einde aan. Na de laatste razzia in sep­ tember 1943 woont er vrijwel geen Jood meer in de wijk. De Handwerkers Vriendenkring is inmid­ dels ook opgeheven, als verboden Joodse organi­ satie. Daardoor komt het bezit en het beheer van de Tugelawegblokken in handen van de Gemeen­ telijke Woningdienst, een voorloper van woning­ corporatie Ymere. De Joodse bewoners zullen niet meer terugkeren.

In ere hersteld Na de oorlog blijft de Transvaalbuurt een arbei­ dersbuurt. Amsterdammers uit andere buurten komen er wonen, in de jaren zeventig aange­ vuld met Zuid-Europese gastarbeiders. Vanaf de jaren tachtig volgen Marokkaanse, Turkse en Surinaamse gezinnen. De Joodse buurt lijkt daarmee voorgoed verleden tijd. Als eerherstel

voor alle Joodse bewoners wil Ymere een deel van het Joodse verleden terugbrengen in de nieuwe Tugelawegblokken. Het idee is bijvoorbeeld een nieuwe handkarrenloods neer te zetten in het groen van de Tugelaweg tegenover het eerste blok. Als verwijzing naar de geschiedenis van deze plek en als ontmoetingsplek voor de buurt, net als vroeger. In de ruimte kan een speelgoeduitleen komen of een dependance van het buurtcentrum. Ook kunst en educatie is een middel om de Joodse geschiedenis een vaste plek te geven in de Tugelawegblokken. In aanvulling op de her­ denkingsmonumenten die er al zijn in de buurt, komt er een nieuw kunstwerk. Dit kunstwerk zal vooral refereren aan de socialistische idealen van toen en de emancipatie van de Joodse arbeiders. Ook werkt Ymere aan lespakketten over racisme en uitsluiting, in samenwerking met het Joods Historisch Museum, de Anne Frank Stichting en het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Tugelaweg 31


mo rg en

De nieuwe Tugelawegblokken, een ideale plek om te wonen. Voor de bewoners van nu en straks. Groen, rustig en toch met de stad binnen handbereik.

Tugelaweg 33


vandaag gisteren morgen Rustig wonen met alle voorzieningen om de hoek.

Toekomstbeeld

Nieuw wonen in een kleurrijke stadswijk

34 Ymere

Een kopje koffie drinken op een zonnig terras. Een moeder loopt langs met de kinderwagen. Iemand zwaait naar de eigenaar van de veelbe足 zochte exotische toko aan de overkant. Om de hoek zijn een paar jongens aan het basketballen, verderop zitten een paar vrouwen op een bankje en werkt een buurman de geveltuin bij.

je als bewoner kunt ontspannen, maar om de hoek toch alles hebt. Een aantrekkelijke en verrassende buurt ook, door de mix van mensen die er woont. En dichtbij alles wat de stad te bieden heeft: de winkels van de Linnaeusstraat op loopafstand, het Centraal Station een kwartier fietsen en ook een avondje film of schouwburg binnen handbereik.

Dat is het beeld dat Ymere voor ogen heeft met de Tugelawegblokken. Lommerrijk wonen in een ste足 delijke omgeving. Een rustige en groene woon足 buurt en toch op een centrale plek in de stad. Waar

Een ideale buurt dus voor de bewoners van nu en voor iedereen die een betaalbare woning zoekt in Amsterdam en houdt van een kleurrijke stadswijk met rust en ruimte. Tugelaweg 35


In het kort Wat heeft dit boekje u te zeggen? Om te beginnen dat de vernieuwing van de Tugela­wegblokken niet op zichzelf staat, maar past in de visie die Ymere heeft op de ontwikkeling van de Transvaalbuurt. Ook belangrijk: de Tugelawegblokken ho­ ren bij elkaar en dat blijft zichtbaar zo. Zowel in de gerenoveerde blokken als de nieuwe blokken komen authentieke details letterlijk of in een nieuwe vorm terug. Op die manier doen we recht aan het oorspronkelijke ontwerp – de tijd van Berlage en ­Amsterdamse School – en de historische betekenis van de panden. Het Joods ­historisch erfgoed krijgt eveneens een vaste plek rond de Tugelaweg. Vandaar het idee van de handkarrenloods, als verwijzing naar vroeger en tegelijk ontmoetings­ plaats voor de buurt. De bewoners van nu spelen bij de vernieuwing een grote rol: hun woon- en leef­ wensen zijn zo veel mogelijk meegenomen. In de nieuwe Tugelawegblokken komen de sociale huurwoningen terug en daarnaast vrije sector- en koopwoningen. Zo is er straks ruimte voor grote en kleine huishoudens in alle variëteiten. Wat blijft is de groene woonomgeving, groot pluspunt voor veel bewoners. Prettig wonen is het einddoel: wonen, leven en groeien in de Transvaalbuurt. 36 Ymere

Tugelaweg 37


De nieuwe Tugelawegblokken

Š Ymere, 2011. Aan deze uitgave kunnen geen rechten worden ontleend.


Visie Tugelawegblokken  

visie Tugelaweg Gebiedsgerichte aanpak van een buurt

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you