Page 1


ΑΚΤΟ ΑΘΗΝΑΪΚΟΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΚΛΑΔΟΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΤΕXΝΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΒΑ (HONOURS) DEGREE IN FINE ART AND TECHNOLOGY MIDDLESEX UNIVERSITY ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ «Γυναίκα+Νέα Ελληνική Τέχνη Καναγκίνη Ν., Ντάβου Μ., Παπασπύρου Ρ.» ΟΝΟΜΑ ΣΠΟΥΔΑΣΤΗ Παναγιώτα Κότικα ΟΝΟΜΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ Χριστόφορος Μαρίνος 2010-2011 11 Φεβρουαρίου 2011


Στους θηλυκούς Αγγέλους της ζωής μου… Γ.Κ.


ΓΥΝ​Α​ΙΚ​Α​+ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ ​Καναγκίνη Νίκη

Ντάβου Μπία Παπασπύρου Ρένα


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….5 I. Νέα Τέχνη – Ελλάδα+Δύση…………………………..…………………………………………………………………….……………………..8 II. Γυναίκα + Νέα Ελληνική Τέχνη ……………………………………………………………………………………..………………………….14 III. Νίκη Καναγκίνη: Τέχνη Γένους Θηλυκού……….…………………………………………………….………..……………………………18 Δράσεις και Αντιδράσεις………………………………………..…………………………………………………………………………………………………….21 Περιβάλλον + Ταυτότητα……………………………….…….……………………………………………………………………………………..……………..27 IV. Μπία Ντάβου: Ποίηση και Λογική………………………………………………………………….……………....………………………….35 Πλέγμα+Γραφή………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….38 Ταξίδι+Νόστος+Θάνατος………………………….…………………………………………………………………….…………………………………………..44 V. Ρένα Παπασπύρου: Μνήμη στην ύλη………..………………..………………………………….…………………………..………..…….53 Επεισόδια+Δράσεις στην Ύλη…………..…………………………………………………………………………………………………..……………………..56 Δείγματα+εικόνες……...………………………………………………………………………………………………………………………………………………..61 ΕΠΙΛΟΓΟΣ……………………..…………………………………………………………………………………………………………………………………………..71 Βιβλιογραφία ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….…..75


Εισαγωγή Στη Γ Υ Ν Α Ι Κ Α + Ν Ε Α Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Τ Ε Χ Ν Η

των είχε

μεταπολεμική Ελλάδα η ιδιομορφία

κοινωνικών

και

διαμορφώσει

πλαίσιο

για

αντίστοιχη

τη

πολιτισμικών

ένα

αρκετά

σύγχρονη

που

είχε

συνθηκών

διαφορετικό

τέχνη,

από

σχηματιστεί

την και

εδραιωθεί στον ευρωπαϊκό και διεθνή χώρο. Τα

ελληνικά

διαφοροποιούνται

πολιτισμικά και

μοντέλα

σχηματίζονται

υπό

άλλες συνθήκες, ενώ διαμορφώνεται μια άλλη καλλιτεχνική «ηθική», η οποία τροφοδοτείται βαθμιαία

από

τα

εκπατρισμένα

μέλη

της

χώρας. Η σύγχρονη ελληνική τέχνη στην ουσία θα «γεννηθεί» κατά τη διάρκεια του ΄70 και πιο

συγκεκριμένα

την

περίοδο

της

μεταπολίτευσης. Μια περίοδος που θεωρείται από

τις

διαμόρφωση

πλέον της

καθοριστικές σύγχρονης

για

τη

καλλιτεχνικής,

αλλά και κοινωνικής, ταυτότητας της χώρας. Ο

καλλιτεχνικός

κόσμος


επαναδραστηριοποιείται,

ενώ

ο

Σε αυτό το πλαίσιο αναδύεται και το θηλυκό

προσανατολισμός της Ελλάδας προς την Ευρώπη

εικαστικό

έργο

και

γυναικών,

οι

οι

ταυτόχρονες

προσπάθειες

για

από

ατομικές

οποίες

έδρασαν

προσπάθειες σε

έναν

εκσυγχρονισμό, δημιούργησαν τις οικονομικές

συντηρητικό, περιφερειακό, χώρο, όπως ήταν

και κοινωνικές παραμέτρους για σύνδεση της

ο ελληνικός, προτάσσοντας, ωστόσο, μια άλλη

ελληνικής

οπτική, χαρακτηριστική για την κριτική, την

διεθνές

καλλιτεχνικής

γίγνεσθαι.

Αυτή

σκηνής ήταν

με

το

η κατάλληλη

φάση περιόδου ώστε να ταυτιστεί η συνείδηση των ελλήνων καλλιτεχνών με των συναδέλφων τους

στη

Δύση,

οι

αποτόλμησαν

έναν

τέχνης,

χαρακτήρα

έντονα

με τα

σημάδια

οποίοι

από

αναπροσανατολισμό της

επαναστατικό

καιρό της και

αμφισβήτησης. Έτσι

διάφορες εκφράσεις τέχνης ευαισθητοποίησαν τους Έλληνες και κινήθηκαν στα αιτήματα των διαφόρων

καλλιτεχνικών

διαμορφώνοντας

κινημάτων,

κάθε είδους κατασκευές και

εικαστικά περιβάλλοντα, ενώ με το πέρασμα του

καιρού

επιδόθηκαν

σε

στην τέχνη του Video Art.

performance,

ή

οξυδέρκεια,

αλλά

και

θηλυκής δημιουργίας.

την

ευαισθησία μιας


Γ

Μεγαλωμένες

Υ Ν Α Ι Κ Α + Ν Ε Α

που ταυτόχρονα πλήττονταν από την έλλειψη

Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η

Η Νίκη Καναγκίνη, η Μπία Ντάβου και η Ρένα

Τ Ε Χ Ν Η

στα

σε

ελευθερίας,

μια

πατριαρχική

ακολούθησαν

το

κοινωνία,

δύσκολο

δρόμο

της τέχνης, και μάλιστα το κατακριτέο της κομμάτι,

αυτό

της

μεταμοντέρνας

τέχνης η

οποία απαιτούσε μεγάλη τόλμη και ευρύτητα πνεύματος ώστε να προταθεί σε ένα κοινό, που ίσως δεν ήταν έτοιμο να το ακολουθήσει. Παπασπύρου είναι τρία από τα σημαντικότερα πρόσωπα

αυτής

καλλιτεχνών

της

γενιάς

που

παρουσιάζοντας

έργα

των

γυναικών

πρωτοστάτησαν, καινοτόμα,

βασιζόμενα

στην έρευνα και με σαφείς κριτικές αναφορές κοινωνικά

δρώμενα.

Απομακρύνθηκαν

συνειδητά από τους περιορισμούς των τελάρων και

των

πινέλων,

δημιουργώντας

άλλοτε

εγκαταστάσεις, διαδραστικά περιβάλλοντα, ή performance.


Το

κείμενο

μέρος

που

του,

ακολουθεί,

αφορά

προσωπικότητες, κύριο

λόγο

χώρο.

Η

στις

οι

στον πρώτη

Τέχνη​ ​Ελλάδα+Δύση

στο μεγαλύτερο τρεις

οποίες

αυτές

έδρασαν

κατά

Γένους που

Θηλυκού​,

ενώ

ακολουθούν

καλλιτέχνιδας.

στις

αναλύεται Η

τέταρτη

ενότητα

της είναι

αφιερωμένη στην Μπία Ντάβου, δημιουργό των

ενότητα

με

τίτλο

​Νέα

σειριακών έργων στην Ελλάδα, και έχει τον

σχέση

της

τίτλο

εξετάζει

τη

​Ντάβου:

​Μπία

η

την εικαστική της πορεία.

εξελίχθηκε Στη

έργο

μεταπολιτευτικό

Ακολουθούν δυο

περίοδο.

το

ελληνικό

Ελλάδας με τη σύγχρονη δυτική τέχνη και πως πρώτη

δυο υποενότητες

δεύτερη

στην

μεταμοντέρνα

ενότητα

με

τίτλο

Τέλος

η

​Ποίηση+Λογική.

υποενότητες που εξετάζουν

πέμπτη

ενότητα

με

τίτλο

Ρένα

Γυναίκα+ Νέα Ελληνική Τέχνη γίνεται αναφορά

Παπασπύρου: Μνήμη στην ύλη είναι αφιερωμένη

στη γυναικεία σύγχρονη τέχνη και το πλαίσιο

στην

στο

«καλλιτέχνη-αρχαιολόγο»

οποίο

δημιουργού Νίκης ενότητα

αυτή

εντάχθηκε.

των

διαδραστικών

Καναγκίνη με

τίτλο

εξετάζεται ​Νίκη

Η

πορεία

της

περιβαλλόντων στην

Καναγκίνη:

Ρένα

Παπασπύρου, όπως

την έχει

χαρακτηριστεί, και κλείνει με επίσης δυο

τρίτη

υποενότητες

στις

οποίες

Τέχνη

μεγάλο μέρος των έργων της.

παρουσιάζεται


Γ Υ Ν Α Ι Κ Α + Ν Ε Α Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η

Η δεκαετία του 60΄σε ελληνικό και διεθνές επίπεδο αποτέλεσε μια από τις σημαντικότερες περιόδους της σύγχρονης μεταπολεμικής ιστορία της τέχνης, χαρακτηριζόμενη από ανοίγματα, νέους τρόπους αντίληψης και ερμηνείας της πραγματικότητας, νεότροπες καλλιτεχνικές στάσεις με περιπτώσεις ακραίες χειρονομίες και συμπεριφορές, ​ μετατοπίζοντας έτσι ουσιαστικά τις

υπάρχουσες αρχές και παραδόσεις της.

1

Δρ. Σάνια Παπά, Θεωρητικός τέχνης και ανεξάρτητη επιμελήτρια εκθέσεων.

Τ Ε Χ Ν Η ​Αδαμοπούλου Αρετή, ​Ελληνική Μεταπολεμική Τέχνη. Εικαστικές Παρεμβάσεις στο Χώρο, ​University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2000, σ. 17 1


όπως

Ι. Νέα Τέχνη – Ελλάδα+Δύση

Πρόκειται

Οι εξελίξεις στη σύγχρονη ελληνική τέχνη,

άλλαξε

αυτές

δεκαετίας

διαμορφώθηκαν tου΄60,

από

τα

για το

εικαστικό

τοπίο

που

και

η

αφετηρία του εντοπίζεται στη δεκαετία του 1970,

μια

νέα

όπου πληθαίνουν οι εικαστικές παρεμβάσεις στο χώρο.

που

γενικευμένη

της

ελληνικό

καλλιτεχνικό

της

αντικατοπτρίζουν

χαρακτηριστικά

φαινόμενο

μέσα

εποχή στην οποία εισάγονται καινοτόμα στοιχεία, είναι

ένα

μεταμοντέρνας

τέχνης που γεννήθηκε στη Δύση αρκετές δεκαετίες

Τώρα

γίνεται είσοδος

φανερή της

και

η

​Εννοιολογικής

σχετικά τέχνης 2

(Conceptual Art) στο ελληνικό μεταπολεμικό έργο

νωρίτερα. Αρχικά,

κυριάρχησε

ένα

κλίμα

κοινωνικού

και

πολιτικού αναβρασμού που δημιούργησε μια γόνιμη διαλεκτική

σχέση

πραγματικότητας,

ενώ

μεταξύ

τέχνης

και

ταυτόχρονα γεννήθηκε ​ένα

πνεύμα εναντίωσης προς τις παραδοσιακές αξίες, το

σύστημα

και

το

κατεστημένο.

Με

το

«​Το Ν ​ ταντά είναι μια νέα τάση στην τέχνη. Αυτό μπορεί να γίνει αντιληπτό από το γεγονός ότι σήμερα κανείς δεν γνωρίζει κάτι γι’ ​αυτό ενώ αύριο όλοι στη Ζυρίχη θα μιλάνε γι’ αυτό. Το Νταντά βγαίνει από το λεξικό. Είναι τρομερά απλό. Στα γαλλικά σημαίνει ‘ψεύτικο άλογο’. Στα γερμανικά σημαίνει ‘αντίο’, ‘ξεφορτώσου με’, ‘θα τα πούμε κάποια στιγμή’. Στα ρουμάνικα: ‘ναι, πράγματι, έχεις δίκιο, αυτό είναι’. Μια διεθνής λέξη», α ​ πήγγειλε ο Hugo Ball, μεταξύ άλλων, κατά τα εγκαίνια του Cabaret Voltaire, στη Ζυρίχη, στις 14 Ιουλίου του 3 1916. Επρόκειτο για το πρώτο μανιφέστο του Ντανταϊσμού​.

νέο

ανατρεπτικό τρόπο σκέψης ο ρόλος της τέχνης, επαναπροσδιορίζεται και εξετάζεται εκ νέου, ενώ η

σχέση

του

αλλάζει, καθώς έναν

απλό

θεατή

Η Εννοιολογική τέχνη, όπως και εκείνη των

παύει ο τελευταίος να αποτελεί

εικαστικών παρεμβάσεων στο χώρο, κατάγεται από

εικαστικού παθητικό

έργου

δέκτη

με μιας

τον

αισθητικής

εμπειρίας, αντίθετα εντάσσεται μέσα σε αυτό και αποτελεί κύριο μέρος του.

2

​Τζιρτζιλάκης Γιώργος, ​Π+Π=Δ, Νέα τέχνη από τις δεκαετίες του ΄70 και του ΄80. Επιλογές από το «Δεσμό», Ί ​ δρυμα ΔΕΣΤΕ, Αθήνα 1999, σ. 24 3

Δασκαλοθανάσης Ν. Κωτίδης Α., ό.π. σ. 176


τη δράση του Marcel Duchamp (1887-1968) και των οπαδών

του

εμφανίστηκε

Dada​, ​

κινήματος στον

ευρωπαϊκό

το

καλλιτεχνικό

την

απαιτούμενη

δύναμη

να

συνενώσει

την

οποίο

πραγματικότητα με τη φαντασία, να διαμορφώσει

χώρο

το επίπεδο της καθημερινής ζωής, να αντλήσει

Η λογική που περιβάλλει την εννοιολογική τέχνη

δημιουργήσει τη δική της πραγματικότητα ​και να

αφορά

προκαλέσει άμεσες και πραγματικές εμπειρίες στο

ιδέες

και

τα

νοήματα,

ενώ

δεν

τα

ορίζεται από τα μέσα ή το ύφος αλλά περισσότερο

θεατή

από τα ερωτήματα της για το τι είναι τέχνη. Το

ανοικτής επικοινωνίας​.

εννοιακό

έργο

δε,

ερωτήματα,

ενώ

εικαστικού

έργου

συμμετοχή

του

πρέπει

επιτυχία

να ενός

εγείρει

να

είναι,

δηλαδή,

​ένα

πεδίο

5

τέτοια

μετα-μοντέρνου

θεωρείται

δέκτη/θεατή.

​(φωτ.1),

αντικείμενα,

​να

έμπνευση

τις

από

​ταπεινά

στα μέσα του 1910.

Έτσι,

η

διανοητική η

τέχνη

ως

«ύψιστη αξία» αρχίζει να αμφισβητείται και να χλευάζεται από το νέο κίνημα του Νταντά και τα έργα τέχνης να παίρνουν μια εντελώς νέα μορφή. Στο

γενικότερο

κλίμα

αβεβαιότητας

4

που

κυριαρχούσε παγκοσμίως το α΄μισό του 20​ου αι. τα διδάγματα των ντανταϊστών, όπως είναι φυσικό, βρήκαν πρόσφορο έδαφος σε όσους θεωρούσαν ότι η τέχνη μπορεί να είναι πολιτική πράξη​, έχοντας 4

Αδαμοπούλου Αρετή, ό.π. σ.41-44, 157-160

​Τα χρόνια της αμφισβήτησης,​ ​Η τέχνη του ΄70 στην Ελλάδα, (επιμ.: Μπία Παπαδοπούλου), ΕΜΣΤ, Αθήνα 2005, σ 216. 5


ενός

έργου,

είτε

απουσίαζαν

εντελώς.

Έτσι

γεννήθηκαν καλλιτεχνικά είδη όπως η Pop Art, στις ΗΠΑ, ή η αντίστοιχη Realisme,

το

της ευρωπαϊκή Nouveau

Assemblage,

τα

Environments

(εικαστικά περιβάλλοντα), τα Happenings, η Land Art

(τέχνη

της

γης),

οι

δράσεις

της

Performance Art, η Arte Povera (φτωχή τέχνη), η Video 1.​Marina

Abramovic, Imponderabilia (1977),

Perfomance στην οποία η καλλιτέχνης και ο σύντροφος της Ulay στέκονται ο ένας απέναντι από τον άλλο στην έξοδο μιας πόρτας εμποδίζοντας και ταυτόχρονα σοκάροντας τους επισκέπτες.

Αποτέλεσμα, όλο και συχνότερα έκαναν την εμφάνισή τους εκθέσεις στις οποίες τα έργα δεν γνώριζαν τους περιορισμούς του τελάρου και δεν είχαν τη μορφολογική και αισθητική αυτοτέλεια

Art

κ.ά.

Πρόκειται

όπως

αναφέρει

ο

αρχιτέκτονας

εκθέσεων

Γ.

Τζιρτζιλάκης:

διάσταση

αναμειγνύεται

με

Τα

πλαστικής,

είτε

εντάσσονταν

μέσα στο πλαίσιο

οπτικοακουστικά

της

νωθρής

συνείδησης

και

στη

 

παραδοσιακά

στοιχεία διερεύνησης δε, της ζωγραφικής και της

διαδραστική

6

διαρκούσε τόσο όσο είχε καθοριστεί διοργάνωση.

«​η

επιμελητής

κι όλα μαζί στοχεύουν στον αιφνιδιασμό και τ ​ο

«θεατροποίηση» της τέχνης​».

εκάστοτε

και

λόγος με τις «δράσεις» του ανθρώπινου σώματος,

ύπαρξης. Έναν τόπο ιδιαίτερο που μεταμορφωνόταν την

που

στοιχεία, η αρχιτεκτονική με τα assemblages, ο

ξύπνημα

από

​κινήματα

δημιούργησαν μια νέα παγκόσμια κοινή γλώσσα και

των γλυπτών αλλά διαμόρφωναν το δικό τους χώρο ανάλογα και

για

6

http://www.asfa.gr/greek/activities/site_skaltsas/word/HANDBOOK %20.pdf​ 5/10/10


Οι περισσότεροι καλλιτέχνες ελληνικής καταγωγής που δρουν στο διεθνές

στερέωμα

της

τέχνης,

εγκατεστημένοι

ή

και

γεννημένοι

στο

εξωτερικό, δημιουργούν στον ορίζοντα των επιρροών του περιβάλλοντός τους.

Έτσι

οι

επιλογές

τους

είναι

φυσικό

να

έχουν

διαφορετικές

προϋποθέσεις από εκείνες των ομοτέχνων τους του εσωτερικού, οι οποίοι μπορεί να πέρασαν μεγάλα ή μικρά διαστήματα παραμονής στο εξωτερικό, αλλά είναι εδώ και πολλά χρόνια μόνιμοι κάτοικοι της Ελλάδας. Ορισμένοι επεξεργάστηκαν ελληνικού

για

κόσμου

ένα

διάστημα

από

την

μορφές

και

προϊστορική

τύπους

ως

τη

της

τέχνης

βυζαντινή.

του

Άλλοι

ενσωματώνουν αυτοβιογραφικές μνήμες στο ρεπερτόριο των μέσων τους τις οποίες

μόνο

συμπτώματα

το

του

ελληνικό

κοινό

μπορεί

ιδιώματός

τους.

Είναι

να

αντιληφθεί

πάντως

[…]

ως

καταγωγικά

καλλιτέχνες

που

προκάλεσαν διεθνές ενδιαφέρον με το έργο το, έργο που δείγματά του διαθέτουν μεγάλα μουσεία σύγχρονης τέχνης στον κόσμο.7

δημιουργηθούν προσανατολισμό Η

υιοθέτηση

γενικότερα

οι

χαρακτήρισαν

τη

αυτές

της

πρωτοπορίας

περισσότερες δυτική

τέχνη,

τάσεις

δεν

έγινε

που

ελληνικής

βοήθησαν τέχνης

στον

προς

τη

καινοτόμων στοιχείων φυσικά

αβίαστα,

λαμβανομένου

υπόψη

της

εθνοκεντρικής διάθεσης που κατείχε την ελληνική κοινωνία, του χαμηλού βιοτικού επιπέδου

που τη

χαρακτήριζε και τέλος του γενικότερου κλίματος αστυνόμευσης και τρομοκρατίας που επήλθε κατά περίοδο

και

εξωτερικό,

που

καλλιτεχνών

ακολουθήθηκαν

της

τόσο

περιόρισαν εκφάνσεις

συνθήκες

σύγχρονη διεθνή καλλιτεχνική σκηνή.

την

Οι

οι

της το

δικτατορίας. δημιουργικό

καθώς με

καθυστέρησαν

επίσης το

την

την

κοινό. εξέλιξη

Φαινόμενα

διάλογο

που

με

το

επικοινωνία

των

Με

λίγα

της

λόγια

σύγχρονης

συνειδητά από Έλληνες καλλιτέχνες, καθώς η ίδια

ελληνικής τέχνης.

η χώρα μετά το δεύτερο μισό του 20​ου αι. άνηκε

Η συνειδητή αποχή αρκετών καλλιτεχνών από κάθε

επίσημα στη Δύση. Η ανοικοδόμηση της Ελλάδας,

εικαστική

εξάλλου,

του

αποστολές στο εξωτερικό, ήταν ένα δείγμα της

να

κατάστασης που επικρατούσε, ενώ οι παραδοσιακές

βασίσθηκε

καπιταλιστικού

στα

συστήματος,

πρότυπα με

αποτέλεσμα

εκδήλωση

και

από

τις

κρατικές

παρασταστικές φόρμες ήταν η εύκολη λύση στους 7

​ υλλογή Μπέλτσιου, ​Women Only, Ελληνίδες Εικαστικοί από τη Σ Συλλογή Μπέλτσιου, ​(Επιμ.: Σ. Μπαχτσετζής), Furura, Αθήνα 2008, σ.15

περιορισμούς που είχε θέσει το καθεστώς. Μετά


το

1974,

μπόρεσε

με η

την

έλευση

κατάσταση

της

να

μεταπολίτευσης,

ισορροπήσει

και

να

υποστηρίχτηκε από ορισμένες ιδιωτικές συλλογές (π.χ.

Συλλογή

Πιερίδη,

Δ.

ταυτιστούν οι δημιουργικές δυνάμεις της χώρας

Γουλανδρή,

κ.ά),

με τη σύγχρονη παγκόσμια πραγματικότητα. Πολλοί

σύγχρονης

ελληνικής

δε,

καθυστέρηση και ιδιομορφία.

επιστήμονες

εκπατριστεί,

και

είτε

καλλιτέχνες

διέπρεψαν

στο

που

είχαν

εξωτερικό*,

επέτρεψαν

τη

τέχνης,

Ιωάννου,

Β&Ε

διεύρυνση

της

με

την

όποια

8

Χαρακτηριστικά

γράφει

για

την

περίπτωση

της

είτε επέστρεψαν στην πατρίδα ανανεώνοντας τον

σύγχρονης ελληνικής τέχνης η Δρ. Σάνια Παπά,

ελληνικό πολιτισμό.

ότι ​λόγω «πολύπλοκων ιστορικών,, πολιτικών και

Ειδικότερα

η

καλλιτεχνών,

νέα

μεταπολεμική

εμφανίστηκε

καλλιτεχνικό

ενεργά

προσκήνιο

προσπαθώντας

γενιά

κοινωνικών

στο

κατηύθυναν

να

γένει

πραγματικότητας

ελληνική

της

αντίστοιχης

του

και

και

επηρέασαν

συγκυριών

που

καθοριστικά

την

εξέλιξη της εικαστικής δημιουργίας και την εν

γεφυρώσει το «χάσμα» της εγχώριας καλλιτεχνικής με

συνθηκών

πολιτιστική τέχνη]

της

ανάπτυξη,

​παρουσιάζει

[ ​η

ένα

σύγχρονη χαρακτήρα 9

εξωτερικού ​(φωτ.2).

αποσπασματικό, ασυνεχή και διασπασμένο…»

Οι εκθέσεις που έλαβαν χώρα εκτός συνόρων, η ίδρυση νέων γκαλερί στην Αθήνα (Νέες Μορφές, Δεσμός**,

Ζυγός,

διοργανώσεις ιδιωτικούς

Μέρλιν

εκθέσεων φορείς,

οι

κ.ά),

από

οι

συχνές

δημόσιους

ιδρύσεις

Κέντρων

και και

Μουσείων Σύγχρονης Τέχνης, καθώς επίσης και το άνοιγμα

στην

«αγορά»

έργων

τέχνης

που

8

​Συλλογή Μπέλτσιου, ​Women Only, Ελληνίδες Εικαστικοί από τη Συλλογή Μπέλτσιου, ​(Επιμ.: Σ. Μπαχτσετζής), Furura, Αθήνα 2008, σ.57 9

Συλλογή Μπέλτσιου, ό.π., σ. 25-27


**H γκαλερί  ​Δεσμός  αποτέλεσε  πρωτίστως  έναν  ​ τόπο  συνάντησης  και  ​ ενεργοποίησης  ενός «υποψιασμένου κοινού», που από τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ΄70 δημιούργησε  ένα  είδος  «λέσχης  εκλεκτών»  […]  και  μια  ομάδα  καλλιτεχνών  που  πήρε  το  βάπτισμα  του  καλλιτεχνικού  πυρός.  Το  δίδυμο  των  δημιουργών,  ο  Μάνος  Παυλίδης  και  η  Έπη  Πρωτονοταρίου  λειτούργησαν  καταλυτικά  μέσα  από  το  «Δεσμό»  πραγματοποιώντας  μια  σειρά  «πειραματικών»  και  όχι  τόσο  «εμπορικών»  εκδηλώσεων,  δημιουργώντας 

μια

αξιοσημείωτη και  εξελισσόμενη  συλλογή  και  κυρίως  θερμαίνοντας  της  έννοια  της  «καλλιτεχνικής πρωτοπορίας» στη χώρα μας . […]  Γιώργος Τζιρτζιλάκης


αναφερόμενη στην προβληματική θέση των γυναικών εικαστικών στην Ελλάδα, εντοπίζοντας δυο εστίες

ΙΙ. Γύναικα + Νέα Ελληνική

Ο ρόλος της ελληνίδας γυναίκας δημιουργού στον εικαστικό χώρο ήταν σημαντικός, αν και σε πολλές

των

περιπτώσεων,

συγκεκριμένων

υποδεέστερος,

προκαταλήψεων

ανδροκρατούμενη

που

κοινωνία.

λόγω

επέβαλλε

η

Χαρακτηριστικό

παράδειγμα το γεγονός ότι παρ’ όλη την «άνθιση» των

τεχνών

που

σημειώθηκε

τελευταίες

τρεις

απουσίασαν

​οι

καλλιτέχνες»,

o

στην

δεκαετίες

εκθέσεις θεσμός

​α)διαχρονικά

προβλημάτων:

Τέχνη

τις

20​ου

αι.,

του

«μόνο δηλαδή

Ελλάδα με

των

γυναίκες all

οι

καλλιτέχνιδες

τοποθετούνται με προβληματικό τρόπο αναφορικά με

την

εθνική

β)συγχρονικά,

καλλιτεχνική

περιθωριοποιούνται

παράδοση, ως

μια

«εσωτερική ετερότητα» στον ευρωπαϊκό χώρο, γ ​ ια να καταλήξει να αναρωτιέται: «​Λευκές

αλλά

υποκειμένου,

ποτέ

στον

ρόλο

Ευρωπαίες

αλλά

του

κυρίαρχου χωρίς

να

πρωταγωνιστούν σε κανέναν λόγο για την τέχνη, 11

που τοποθετούνται ακριβώς».

women

shows που ανθούσε και ταυτόχρονα ενδυνάμωνε το γυναικείο φύλο στη Δυτική Ευρώπη και στη Βόρεια 10

Αμερική.

Πρόκειται για αυτό που έχει χαρακτηριστεί από την ειδικό σε θέματα σύγχρονης τέχνης Άντζελα Δημητρακάκη* ως ζήτημα ​«πολιτιστικής αφάνειας»,

​Τα χρόνια της αμφισβήτησης,​ ​Η τέχνη του ΄70 στην Ελλάδα, ό.π., σελ. 283

*Η Άντζελα Δημητρακάκη διδάσκει Μοντέρνα και Σύγχρονη τέχνη στο Τμήμα Ιστορίας της Τέχνης του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου.

10

11

​ό.π. σελ. 283


*Χαρακτηριστική η  έκθεση ‘Difference: Respesentation and Sexuality”, New Museum of  Contemponary  Art  (1984)  στη  Νέα  Υόρκη,  η  οποία  μπορεί  να  καταγραφεί  ως  σημείο  καμπής  καθώς  δεν  είχε  ως  σημείο  αναφοράς  της  την  ιδεολογία  της  «φαλλοκρατικής  καταπίεσης», αλλά την σεξουαλική επιθυμία που αυτή συνεπάγεται […]  Abigall 

Solomon-Godeau, The  Women  Who  never  Was:  Self-Representation, 

Photographyamd First-Wave  Feminist  Art”,  Cornelia  Butler,  ​ Wack!  Art  and  the  Feminist  Revolution,​ κατ. Εκθ. MOCA Los Angeles, Κέιμπριτζ, ΜΙΤ Press, 2007.

           


Ενώ

λοιπόν

στη

Δύση

σημειώθηκαν

αρκετές

συνέβαινε

δουλεύοντας

πρωτοποριακές προσπάθειες γυναικών καλλιτεχνών

προκειμένου

φεμινιστικές

ευαισθητοποιημένων

φεμινιστικών παράλληλα τοπίο

θεμάτων

και

της

σε

και

διερευνητικών

θέματα

άλλα

τέχνης

δεκαετίες,

σε

τα και

-

έδρασαν

που

ερμηνείες

(π.χ.

η 12

σε Λήδα

Μόνο από

μικρός αριθμός εκθέσεων οι οποίες προσπάθησαν

μέσω

να συνδέσουν τα θέματα «Γυναίκα» και «Τέχνη».

επιστημονικών

Οι εν λόγω εκθέσεις παρουσιάστηκαν στο πλαίσιο

πλέον

παρόμοιες

κρατικών διοργανώσεων, όπως οι δυο εκθέσεις τις οποίες οργάνωσε η Γραμματεία για την Ισότητα

κατά

καιρούς

τα

των φύλων και που έγιναν συμβολικά στην αρχαία Ρωμαϊκή Αγορά στην Αθήνα.

ακραίο

Οι

αίθουσες

μουσείων παγκοσμίως από

ανοιχτά

μέσο

σχεδόν

Ελλάδα

απασχολούσαν στις

έργα

τους

Παπακωνσταντίνου με την Performance).

φεμινιστικά κινήματα, προβάλλονταν με τον πιο τρόπο

δικό

τα μέσα της δεκαετίας του ΄80 σημειώθηκε ένας

προσπάθειες δεν ευδοκίμησαν. Ζητήματα

παράγουν

το

το

τέσσερις

και

στην

και

αλλάζοντας

αναγνωρίζονται εκθέσεων

εργασιών.**

οποία

μέτωπα

εδώ

φύλλου

να

με

των

μεγαλύτερων

ομαδικές

εκθέσεις, οι οποίες

ήταν

ευαισθητοποιημένες

ενώ αντίθετα στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης δεν

της

έμφυλης

συγκροτήθηκε

φεμινιστριών

λειτουργήσουν έξω από το συμβατικό μοντέλο της

περιπτώσεις

αισθητικής διαπραγμάτευσης. Μοναδική εξαίρεση η

καλλιτέχνιδων, οι οποίες αναφέρονταν συνειδητά

Ομάδα 4+ η οποία απαρτίζονταν με περισσότερα

στο

γυναικεία

εικαστικών, θέμα

αποκλειστικά

καμία παρά των την

μόνο φύλων.

γυναίκες performers,

περισσότερες

ομάδα ατομικές

Κατέγραφαν

εμπειρία

του

«να

σχεδόν

διαφοράς,

απ’

ότι

σχετικά δεν

με το ζήτημα κατάφεραν

αντρικά

μέλη,

να

και

είσαι

γυναίκα» σε μια πατριαρχική κοινωνία, κι αυτό

12

​Κείμενο της Ευθυμίας Γεωργιάδου – Κούντουρα. Πρωτοδημοσιεύτηκε στο τριμηνιαία έκδοση του Συλλόγου Αποφοίτων της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Χειμώνας 1997. ​Νίκη Καναγκίνη, ​ Futura, Αθήνα, 2005, σ. 83


δραστηριοποιήθηκε

για

πάνω

από μια δεκαετία,

θέτοντας ερωτήματα σχετικά με την αλληλεπίδραση των κοινωνικών παραγόντων και των αντιτιθέμενων

Ομάδα Τέχνης 4+: ​την ολιγομελή ομάδα. που

ιδεολογιών

ιδρύθηκε

το

ζωγράφοι:

Δημητρέας,

που

καθόριζαν

τον τρόπο παραγωγής

και κατανάλωσης της τέχνης. Ύστερα

από

πολλούς

συνειδητοποίηση

αγώνες

και

την

και,

παρά

την

και

κυρίως

αυτογνωσία

τη

μακροβιότερη

αρχική

καχυποψία,

ακόμη

προκαταλήψεις.

ζητήματα

και

Γεγονός

«φύλο»

και

σήμερα πάντως

Η

το

Κοκκίνου,

Β.

από

αυτές

που

μετά τη μεταπολίτευση,

ομάδα

δεσμεύσεις.

δεν

είχε

Ουσιαστικοί

αισθητικές στόχοι

της

ήταν η προώθηση της δουλειάς των μελών της

έξω

από

το εμπορικό κύκλωμα των

γκαλερί, η εξάπλωση της καλλιτεχνικής

χωρίς

κάποιες

παιδείας σε πολλούς και διαφορετικούς

είναι

ότι

​τα

χώρους. Η ομάδα δούλεψε επί δέκα οκτώ συναπτά έτη σε χώρους

«γυναικεία

τέχνη»

ήταν μια αργοπορημένη ελληνική υπόθεση. ​

13

όπου η επικοινωνία με το ευρύτερο κοινό ήταν εφικτή.

     

13

Μ.

οι

αφού η δράση της φτάνει μέχρι το 1998.

το αντίστοιχο των αντρών συναδέλφων τους, αν όχι

ομάδα

δημιουργήθηκαν

των

έργο των γυναικών προβάλλεται πλέον ισότιμα με και

αποτελούσαν

Κυριάκη και Α. Στασινοπούλου. Είναι η

γυναικών, στην Ελλάδα κατάφεραν τα πράγματα να αλλάξουν

1976,

Τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ΄60 το ενδιαφέρον της Καναγκίνη στρέφεται προς την τεχνική της ταπισερί και τις πλαστικές δυνατότητες που αυτή φέρει. Έτσι, οι πρώτες τρεις ατομικές εκθέσεις εκθέσεις – το 1962 στην γκαλερι LaFεluca στη Ρώμη, το 1965 στην γκαλερί Μέρλιν στην Αθήνα και το 1969 ΚΤΕ – σε μεγάλο βαθμό είναι αφιερωμένες στην τεχνική αυτή. ​Τα χρόνια της αμφισβήτησης,​ ​Η τέχνη του ΄70 στην Ελλάδα, ​ό.π., σελ. 283-4

   


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Παπασπύρου Ρένα​​Τοίχος​, Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Θεσσαλονίκη 2005

Flashback, Ρένα Παπασπύρου, Μακεδονικό Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, Futura, Αθήνα, 2009

Ρηντ Χερμπρτ, κ.ά, Λεξικό Εικαστικών Τεχνών, Υποδομή, Αθήνα 1986

Gorbrich E.H., ​Το χρονικό της τέχνης,​ΜΙΕΤ, Αθήνα 1994

Συλλογή Μπέλτσιου, Women ​Only, Ελληνίδες Εικαστικοί από τη Συλλογή Μπέλτσιου,​(Επιμ.: Σ. Μπαχτσετζής), Furura, Αθήνα 2008

Αδαμοπούλου Αρετή, ​Ελληνική Μεταπολεμική Τέχνη​. Εικαστικές Παρεμβάσεις στο Χώρο, University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2000 Αργκάν Τζούλιο, ​Η μοντέρνα τέχνη​, (μτφ. Λίνα Παπαδημήτρη), Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2006 Γκοντφρεϋ Τόνυ​, Εννοιολογική Τέχνη, Κ ​ αστανιώτη, Αθήνα 2001 Δασκαλοθανάσης Ν. Κωτίδης Α., Τέχνες ​Ι: Ελληνικές Εικαστικές Τέχνες, τ.Γ΄, Νεότερη και Σύγχρονη Τέχνη,​ΕΑΠ, Πάτρα

Τα χρόνια της αμφισβήτησης, Η τέχνη του ΄70 στην Ελλάδα, (επιμ.: Μπία Παπαδοπούλου), ΕΜΣΤ, Αθήνα 2005 Τζιρτζιλάκης Γιώργος, Π+​Π=Δ, Νέα τέχνη από τις δεκαετίες του ΄70 και του ΄80.​​Επιλογές από το «Δεσμό»,​Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ, Αθήνα 1999

Διεμπειρίες. Ελλάδα2008​, ​ΕΜΣΤ. Αθήνα 2008

Στεφανίδης Μάνος, ​Μια ιστορία της ζωγραφικής, (Από το Βυζάντιο στην Αναγέννηση και από τους Ιμπρεσσιονιστές στον Πικάσο), Καστανιώτη, Αθήνα 1994

Καναγκίνη Νίκη , ​«Γένους Θυλυκού».​Καναγκίνη Νίκη, Futura, Αθήνα, 2005

Στρούζα Έφη, ​Επισήμανση – Χώρος προέλευσης – Αποτοίχιση, Δράση – Έκθεση της Ρένας Παπασπύρου​, Αθήνα 1979

Λεξικό Ελλήνων Καλλιτεχνών, Ζωγράφοι​, Γλύπτες, Χαράκτες, 16ος ​ ​– 20ος ​ ​αι. ​Εκδόσεις​.​Μέλισσα, Αθήνα 1997-2000

Στρούζα Ε., Ρένα Παπασπύρου​, ​Γκαλερί Δεσμός Αθήνα Φεβρουάριος 1982

Μαρίνος Χριστόφορος, Ρένα ​Παπασπύρου, Η απόλυτη ορατότητα με τυφλώνει»,​Futura, Αθήνα 2006

Στρούζα Έφη, ​Ρένα Παπασπύρου – Μαγικά Δωμάτια,​Αίθουσα Dracos Art Center, Αθήνα, Δεκέμβριος, 1985

Μαυρομάτης Εμμανουήλ, ​Ρένα Παπασπύρου, ​Γαλλικό Ινστιτούτο Janvier, Θεσσαλονίκη 1992

Χρήστου Χρύσανθος, ​Ελληνική Τέχνη, Ζωγραφική 20ου ​ ​αι., ​Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1996

Μεντζαφού-Πολύζου Όλγα​,–​ ​Μέτσοβο,​​ Νέα αποκτήματα, ​Πινακοθήκη Ε. Αβερωφ, ​Αθήνα, 1994 Μουτσόπουλος Θανάσης, ​Αστερισμοί, ​Εκδόσεις ΒΔ. Σήμα Αθήνα Ιανουάριος 2004 Ντάβου Μπία​. Αναδρομική, ​ΕΜΣΤ, Αθήνα 2008 Ντάβου Μπία​,​Αίθουσα Τέχνης, Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1992


Άρθρα Αδαμοπούλου Αρετή, Εφημερίδα Το Βήμα, Κυριακή 29 Αυγούστου 1999 Δουμάνη Μαριέλλα, ​Μπία Ντάβου, π ​ερ. Εικαστικά τ. 18, Ιούνιος 1983 Μαυρομάτης Εμμανουήλ, ​Μπία Ντάβου, περ. Ε ​ ικαστικά, τ. 7-8, Ιούνιος-Αύγουστος 1982 Στρούζα Έφη, Επισήμανση – Χώρος προέλευσης – Αποτοίχιση, Θέματα Χώρου+Τεχνών, τεύχ. 12/1981

Διαδίκτυο http://www.asfa.gr/greek/activities/site_skaltsas/word/HANDBOOK% 20.pdf​(5/12/10) http://critiques1.blogspot.com/​(21/1/11) http://www.meatspaceart.org/meatspacesite/kaput05/05/velonis.html​, (19/1/11) http://gallery.asfa.gr/asfa_history.aspx​(2/2/11) http://mesokosmos.blogspot.com/2009/05/blog-post_17.html​(30/1/11) http://www.meatspaceart.org/meatspacesite/kaput05/05/velonis.html​, (19/1/11) http://critiques1.blogspot.com​/​(26/1/11) http://www.makthes.gr/news/arts/36855/​(2/2/11) http://wwk.kathimerini.gr/kath/edition/1996/18-12-1996.pdf​(15/1/11) http://www.ert-archives.gr/V3/public/d--index-archive-tv-movies.aspx (20/12/10) http://www.lifo.gr/mag/arts/(29 12/1/11​) http://www.athinorama.gr/arts/articles/default.aspx?c=bia&i=1689 (12/1/11) http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&artid=373410&ct=4&dt=16/ 12/2010 (15/12/10​) http://www.kathimerini.gr/4Dcgi/4dcgi/_w_articles_kathglobal_3_06/ 02/2005_128372525(25/11/10​) http://nea.com.gr​15/12/10


Τηλεοπτικές Εκπομπές Ελλάδα Δέκα Ζωγραφικές Εποχές, Οι Νεωτεριστικές Τάσεις,​, Χάρης Καμπουρίδης. Ψηφιακό Αρχείο ΕΡΤ Ζωντανό Μουσείο. Μπία Ντάβου.​Ψηφιακό Αρχείο ΕΡΤ


Profile for Yiota Kotika

ΓΥΝΑΙΚΑ+ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ - ΚΑΝΑΓΚΙΝΗ ΝΙΚΗ-ΝΤΑΒΟΥ ΜΠΙΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ ΡΕΝΑ  

Το παρόν έγγραφο/βιβλίο με τίτλο: ΓΥΝΑΙΚΑ+ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ Καναγκινη Νίκη Ντάβου Μπία Παπασπύρου Ρένα - αναλύει την σύγχρονη, εννοιολογική...

ΓΥΝΑΙΚΑ+ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ - ΚΑΝΑΓΚΙΝΗ ΝΙΚΗ-ΝΤΑΒΟΥ ΜΠΙΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ ΡΕΝΑ  

Το παρόν έγγραφο/βιβλίο με τίτλο: ΓΥΝΑΙΚΑ+ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ Καναγκινη Νίκη Ντάβου Μπία Παπασπύρου Ρένα - αναλύει την σύγχρονη, εννοιολογική...

Advertisement