Page 1

F. Μ. C O R N F O R D

ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗ ΜΙΚΡΟΚΟΣΜΟΓΡΑΦΙΑ ΟΔΗΓΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ! ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΝΕΟΥΣ

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ ΤΗΣ «ΕΣΤΙΑΣ» I. Δ. Κ Ο Λ Λ Α Ρ Ο Υ & Σι ΑΣ Α. Ε.


F. Μ. C O R N F O R D

ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗ ΜΙΚΡΟΚΟΣΜΟΓΡΑΦΙΑ ΟΔΗΓΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ^ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΝΕΟΥΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ W. Κ. C. G U T H R I E ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΛΛΙΓΑΣ

Β Ι Β Λ Ι Ο Π Ω Λ Ε Ι Ο Ν Τ Η Σ «ΕΣΤΙΑΣ». I. Δ. Κ Ο Λ Λ Α Ρ Ο Υ & ΣΙΑΣ Α . Ε .


Πρώτη έκδοση: Νοέμβριος 1992 Τίτλος πρωτοτύπου: F Μ. Cornford, MicrocosmographiQ \cademica: Being a Guide for he Young Academic Politician Πρώτη Εκδοση: Bowts & Bowes, Cambridge, «08 Διόρθωση: Παϋλος Καλλιγάς Στοιχειοθεσία: Νίκη Γωργακοπούλου Εκτύπωση, βιβλιοδεσία: Γ. Αργυρόπουλος ΕΠΕ. Βιβλιοπωλεΐον τής «'Εστίας», 1. a, Κολλάρου & Σίας Α.Ε. Σόλωνος 60, ' Αθήνα 106 72 ISBN 960-05*73-3


ΣΤΟΝ EDWARD

GRANVILLE

BROWNE

ΑΓΓΕΛΙΑ "Αν είσαι πολύ νέος,

μή διαβάσεις

τουτο

τό βιβλίο-

δέν είναι γιά σένα"Αν είσαι γέρος, δεν

πέταξε το-

έχεις τίποτε να μάθεις

"Αν δεν έχεις φιλοδοξίες,

απ'

αυτό-

κάνε το προσάναμμα-

δεν έχεις ανάγκη απο την καθοδήγηση του. "Αν ό μ ω ς δεν είσαι ούτε

ούτε

περισσότερο

λιγότερο από είκοσιπέντε χρονών

από

τριάντα-

Και, επί πλέον, αν είσαι φιλόδοξος, καί τό

πνεύμα

σου λαχταράει τήν πανεπιστημιακή πολιτική-

Διάβασε, και ας υπάρξει έλεος γιά τήν ψυχή σου (αν

1

έχεις

ψυχή')!

Π ρ β . Ε. Renan, Priere dun sceptique: "Ο Seigneur, s'il y a un Seigneur,

sauvez m o n a m e , si j'ai une a m e . . . "


ΠΡΟΛΟΓΟΣ τοϋ

W. Κ. C. GUTHRIE "Οταν, τό 1922, ανατυπώθηκε ή Ακαδημαϊκή Μικροκοσμογραφία, ό ίδιος ό Cornf'ord έγραψε έναν σύντομο πρόλογο μέ θέμα τή συνεχιζόμενη, μετά από δεκατέσσερα χρόνια καί έναν πόλεμο, επικαιρότητα της. (Μέ τήν ευκαιρία, είναι σ' αυτόν τόν πρόλογο πού οφείλουμε τόν αξιοθαύμα­ στο ορισμό της Προπαγάνδας ώς 'τόν κλάδο εκείνο της τέχνης τοϋ ψεύδεσθαι ό όποιος συνίσταται στό νά εξαπα­ τάς σχεδόν τούς φίλους σου, δίχως νά καταφέρνεις νά εξαπατήσεις ολότελα τούς εχθρούς σου.') Μπορούμε νά υποθέσουμε ότι, αν ζούσε, θά πρόσθετε μερικά λόγια ακόμη γιά νά εξηγήσει τήν επανεμφάνιση της ύστερα άπό άλλα εϊκοσιεφτά χρόνια καί μετά άπό τήν αναστάτωση πού επέφερε ένας δεύτερος καί ακόμη μεγαλύτερος πόλεμος. Προσπαθώντας νά καλύψω τό κενό, κάτι πού μόνον ό ίδιος θά μπορούσε νά τό κάνει ικανοποιητικά, θά πώ πρώτα πώς ή δικαίωση της Μικροκοσμογραφίας δέν έγκειται μόνον στήν αντιστοιχία της μέ τήν παρούσα κατάσταση. Είναι ήδη ένα έργο κλασσικό. Τό σκηνικό τών πανεπιστημίων έχει πράγματι αλλάξει άπό τό 1908, αποτελεί όμως πρό­ σθετη ευχαρίστηση τό νά βρίσκει κανείς απρόσμενες ιστορικές λεπτομέρειες όπως αυτή της απαγόρευσης τού περιπάτου σ τ ό Madingley τίς Κυριακές δίχως τό πανεπι­ στημιακό ένδυμα. Δέν θά αποστερήσω άπό τόν καινούργιο αναγνώστη αυτή τήν ευχαρίστηση μέ τό νά αναφέρω καί άλλες. Πιό σ ο β α ρ ό ίσως φαίνεται ότι ένώ αντίπαλος τοΰ Cornford ήταν ή αδράνεια ("Υπάρχει μόνον ένα επιχεί­ ρημα γιά νά κάνει κανείς κάτι· όλα τά υπόλοιπα είναι επιχειρήματα γιά νά μήν κάνει τίποτα'), σήμερα θά μπο-


ροϋσε νά υποστηριχτεί ότι ό μεγαλύτερος κίνδυνος γιά τά πράγματα στά όποια αποδίδουμε (καί απέδιδε καί εκείνος) αξία βρίσκεται στην υπερβολικά γρήγορη αλλαγή. Ε π ί ­ σης, δυστυχώς, δέν μπορούμε πλέον νά περιορίσουμε μό­ νον στους αδιόρθωτους Όδολλαμίτες τόν χαρακτηρισμό ότι είναι 'έπικίνδυνοι, επειδή ξέρουν τί θέλουν τουτέστιν όλο τό χρήμα πού κυκλοφορεϊ.' Σέ τελευταία ανάλυση, άλλωστε, οί αλλαγές τοϋ σήμερα, στό βαθμό πού αποτε­ λούν απειλή, δέν οφείλονται, κατά τό μεγαλύτερο μέρος τους, στους ίδιους τούς πανεπιστημιακούς. Συνήθως προ­ έρχονται άπ' έξω, καί τό ερώτημα είναι: μήπως ή πραγμά­ τωση τους δέν οφείλεται σέ πολύ μεγάλο βαθμό στήν επικράτηση τών παλαιών επιχειρημάτων γιά νά μή γίνει τίποτα σχετικά μ' αυτές μεταξύ εκείνων οί οποίοι, αν διέθεταν λίγο περισσότερες άπό τίς ιδιότητες τών Βιαστι­ κών Νέων, ίσως νά είχαν σώσει τήν κατάσταση; Ξεκίνησα δηλώνοντας ότι τό ενδιαφέρον της Μικροκοσμογραφίας δέν οφείλεται μόνον στήν διαρκούσα αντιστοι­ χία της μέ τήν τρέχουσα κατάσταση, άλλά στόν δρόμο παρασύρθηκα στό νά υποστηρίξω δτι ή αντιστοιχία αυτή εξακολουθεί νά υφίσταται. Αυτό είναι κάτι πού τό πιστεύω βαθιά. "Οποιοσδήποτε έχει υπηρετήσει στήν Κοσμητεία ενός Κολλεγίου ή στήν Πρυτανεία ενός Πανεπιστημίου δέν είναι δυνατόν νά διαβάσει τά κεφάλαια γιά τά ' Επιχει­ ρήματα καί τή Διεκπεραίωση τών Εργασιών χωρίς αμέ­ σως νά αναγνωρίσει υπαρκτές καταστάσεις. Ό Cornford μνημονεύει κάπου ότι οί αρχές του θά μπορούσαν νά Εχουν εφαρμογή στίς Κυβερνητικές υπηρεσίες κατά τήν περίοδο τοΰ Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου. Μπορώ νά εγγυηθώ προσωπικά γιά τήν ευχαρίστηση μέ τήν οποία τίς δέχτη­ καν, κατά τή διάρκεια τοΰ Δεύτερου, όσοι άπό τούς συνα­ δέλφους μου μου φάνηκαν άξιοι νά τούς τίς παρουσιάσω. Ε π ί σ η ς , λίγο πρίν άπό τόν πόλεμο δοκίμασα τήν απή­ χηση του βιβλίου στόν επικεφαλής μιας εταιρείας ήλεκτρι10


κών εγκαταστάσεων, ό όποιος μέ διαβεβαίωσε ότι καί ό επιχειρηματικός κόσμος είχε απόλυτη ανάγκη άπό τίς συμβουλές του. Είναι ενδιαφέρον ότι κατά τό 1945 ό εκδοτικός οίκος δέχτηκε αίτηση άπό τό University of Chicago Press γιά νά πραγματοποιηθεί μιά μικρή ιδιωτική έκδοση του, ή οποία θά μοιραζόταν σέ μιάν επιλεγμένη ομάδα φίλων. Τό Επιχείρημα της Σφήνας ή ή Ά ρ χ ή τοϋ "Αωρου Χρόνου δέν μποροΟν ποτέ νά καταστούν ξεπερα­ σμένες. "Εχουν τίς ρίζες τους όχι στίς μεταβαλλόμενες ιστορικές συνθήκες, άλλά στήν ανθρώπινη φύση. Διαβά­ στε καί θά δείτε. Ιούλιος

11

1949


I ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ ' Θ ά μ π ο ρ ο ύ σ ε κάποιος ά π ό ' μ ά ς νά πει ότι, π α ρ ' ό λ ο πού δεν μπορεί νά σέ αντικρούσει μέ τά λόγια σέ κάθε σ η μ ε ί ο τοΰ επιχειρήματος σ ο υ , παρατηρεί τό

γεγονός

δτι

οί

άνθρωποι

τών π α ν ε π ι σ τ η μ ί ω ν , 2

όταν

συνεχίζουν τίς

μελέτες τους όχι μόνον σ τ ά νιάτα τους ώς μέρος τής εκπαίδευσης τους, ά λ λ ά ώς ε ν α σ χ ό λ η σ η των ω ρ ι μ ό τ ε ρ ω ν χ ρ ό ν ω ν τους, οί πιό πολλοί ά π ' αυτούς γίνονται εντελώς α λ λ ό κ ο τ ο ι , γιά νά μήν πώ διεφθαρμένοι· καί ότι εκείνοι πού

μπορούν

νά θ ε ω ρ η θ ο ύ ν

ώς

οί

καλύτεροι

άπ"

αυτούς

καθίστανται

ά χ ρ η σ τ ο ι γιά τόν κ ό σ μ ο έξ αιτίας α κ ρ ι β ώ ς τής σ π ο υ δ ή ς τ ή ν οποία έσύ επαινείς. " Λ ο ι π ό ν , νομίζεις π ώ ς ό σ ο ι τό λένε αυτό κάνουν λ ά θ ο ς ; 'Δέν ξ έ ρ ω , α π ά ν τ η σ ε · θά ή θ ε λ α όμως νά μ ά θ ω ποιά είναι ή δική σ ο υ γνώμη. " Ο ρ ί σ τ ε ή α π ά ν τ η σ η μου: Μ ο ϋ φαίνεται πώς λένε ά λ ή θ ε ι α . ' Π Λ Α Τ Ω Ν Ο Σ , Πολιτείας

ΣΤ

'

Σέ συμπονώ άπό τά βάθη τής καρδίας μου, νεαρέ που μπαίνεις στόν χώρο τής πανεπιστημιακής πολιτικής. "Αν πρόκειται πραγματικά νά ασχοληθείς μέ αυτήν, έχεις νά ακολουθήσεις έναν δρόμο οδυνηρό, έστω καί αν πρόκειται νά είναι σύντομος, ωσότου βολευτείς σέ μιά μετριοπαθή ανικανότητα. " Ο σ ο είσαι νέος θά νοιώθεις καταπίεση καί θυμό, καί θά γίνεσαι όλο καί πιό αντιπαθητικός. "Οταν φτάσεις στή μέση ηλικία, γύρω στά τριανταπέντε, θά έχεις γίνει

αυτάρεσκος

καί, μέ τή σειρά σου, καταπιεστής·

εκείνοι τούς οποίους θά καταπιέζεις θά εξακολουθούν νά σέ θεωρούν αντιπαθητικό· τό ίδιο καί όλοι όσους τσαλαπά­ τησες όταν ήσουν νέος. ©ά νομίζεις τότε ότι κάθε μέρα γίνεσαι καί σοφότερος, καθώς θά μαθαίνεις όλο καί περισ2

academic

persons (Cornford), οσοι &ν tni φιλοσοφία» όρμήσαντες

των). 3

487 C 5 - D

10.

13

(Πλά­


σότερους άπό τούς λόγους γιά τούς οποίους δέν πρέπει νά γίνονται πράγματα, καί θά κατανοείς πληρέστερα τίς ιδιορ­ ρυθμίες τών Ισχυρών, οί όποιες καθιστούν δονκιχωτική οποιαδήποτε προσπάθεια νά γίνει κάτι χωρίς νά έχει προηγηθεί μιά ολόκληρη σειρά άπό συναλλαγές καί συνω­ μοσίες, πού αρκούν γιά νά προκαλέσουν ναυτία σέ οποια­ δήποτε έκτος άπό τήν πιό άποσκληρωμένη ψυχή. "Αν αντέξεις καί φτάσεις στό κατώφλι του γήρατος —ας ποΰμε ώς τό πεντηκοστό σου έτος— θά είσαι ισχυρός έσύ ό ίδιος, καί θά έχεις αναπτύξει ιδιορρυθμίες, τίς όποιες οΐ άλλοι θά πρέπει νά μελετήσουν προκειμένου νά κατορθώσουν νά συναλλαγοΰν μαζί σου. Τά κεφάλια τών ανθρώπων πού θά έχεις τσαλαπατήσει ώς τότε θά είναι σάν τήν αμμο της ακροθαλασσιάς· καί άπό τά βάθη κάτω άπό σένα θά φτάνει τό μουγκρητό άπό ένα αδίσταχτο πλήθος βιαστικών νεα­ ρών. "Ισως φτάσεις νά συνειδητοποιήσεις τί είναι αυτό πού βιάζονται νά κάνουν: βιάζοναι νά σέ βγάλουν άπ' τή μέση. Νεαρέ μου, πού μπαίνεις στόν χώρο τής πανεπιστημια­ κής πολιτικής, σέ συμπονώ, τώρα, άπό τά βάθη τής καρ­ δίας μου· όταν όμως γεράσεις, αν βρεθείς στή μέση, δέν θά υπάρξει γιά σένα συμπόνια περισσότερη ά π ' όση θά σοϋ αξίζει· δηλαδή καθόλου. Υ π ο θ έ τ ω ότι διακατέχεσαι άπό τήν πρώτη όρμή τής φιλοδοξίας, καί ότι μόλις αρχίζεις νά γίνεσαι αντιπαθητι­ κός. Νομίζεις (έτσι δέν είναι;) ότι τό μόνο πού έχεις νά κάνεις είναι νά διατυπώσεις μιάν άποψη λογικά, καί ότι οί άλλοι πρέπει νά υπακούσουν στή λογική καί παρευθύς νά ενεργήσουν σύμφωνα μέ αυτήν. Αυτή ακριβώς ή πεποί­ θηση είναι πού σέ καθιστά τ ό σ ο δυσάρεστο. Μικρές ελπίδες έχει κανείς νά σέ μεταπείσει· έχεις αναλογιστεί όμως ποτέ ότι δέν γίνεται ποτέ τίποτα μέχρις ότου πει­ σθούν οί πάντες ότι θά πρέπει νά γίνει, καί νά είναι πεπεισμένοι τόσον καιρό ώστε νά ήρθε πιά ή ώρα νά γίνει κάτι άλλο; "Η μήπως δέν γνωρίζεις ότι ή πειθώ δέν έχει 14


ποτέ ώς τώρα επιτευχθεί μέ τήν επίκληση τής λογικής, ή οποία απλώς κάνει τόν κόσμο νά νοιώθει άβολα; "Αν θέλεις νά τούς συγκινήσεις, πρέπει τά επιχειρήματα σου νά απευθύνονται στίς προκαταλήψεις καί στά πολιτικά κίνη­ τρα, τά όποια θά περιγράψω σέ λίγο. Θά δίσταζα νά καταγράψω μιάν άρχή τ ό σ ο στοιχειώδη, αν δέν ήμουν βέβαιος ότι είναι κάτι πού χρειάζεται νά σοΰ ειπωθεί. Καί δέν θά μέ πιστέψεις, επειδή νομίζεις ότι οί περιπτώσεις πού αντιμετωπίζεις είναι τόσο πολύ πιό λογικές ά π ' δ,τι μπορεί νά ήσαν οί δικές μου, καί επειδή ντρέπεσαι νά κάτσεις νά μελετήσεις τίς αδυναμίες καί τίς προκαταλήψεις τών αν­ θρώπων. Προτιμάς νά τσακιστείς πάνω στήν Α σ π ί δ α τής Πίστης παρά νά εξιχνιάσεις τούς συνδέσμους πού συγκρα­ τούν τόν ζυγό. Μοΰ αρέσεις περισσότερο έτσι, μέ τίς ψευδαισθήσεις σου· κανείς Ομως δέν μπορεί νά αμφισβητήσει ότι δέν σ' αφήνουν νά είσαι αποτελεσματικός· καί άν δέν γίνεις αποτελεσματικός προτού πάψεις νά θέλεις νά γίνει ό,τιδήποτε — ποιά θά είναι ή αξία σου; Γ ι ' αυτό σοΰ προσφέρω τούτη τήν ακαδημαϊκή μικροκοσμογραφία — ελάχιστο σχεδιάγραμμα τοϋ μικροΰ κόσμου πού βρίσκεται μπροστά σου. "Ενας σατιρικός συγγραφέας ή ένας πικραμένος άνθρωπος ίσως νά μεταχειριζόταν μελανότερα χρώματα· καί ομολογώ ότι σκιαγράφησα μόνον τίς πλευρές εκείνες πού είναι χρησιμότερο γιά σένα, ώς πολιτικό, νά γνωρί­ ζεις. Μέσα σέ τούτον τόν μικρόκοσμο υπάρχει ένας άλλος κόσμος — ένας σιωπηλός, λογικός κόσμος, τόν όποιο ετοιμάζεσαι τώρα νά εγκαταλείψεις. "Ισως κάποια μέρα επιστρέψεις σ' αυτόν καί θά χαρείς ακόμη περισσότερο τήν ηρεμία του ύστερα άπό τήν περιπλάνηση σου στόν κόσμο τοϋ παραλογισμού. "Ακου τώρα, καί θά σοΰ πώ πώς είναι ό εξωτερικός τούτος κόσμος.

15


II ΚΟΜΜΑΤΑ

Τό καλύτερο ίσως θά ήταν νά ξεκινήσω περιγράφοντας τίς κομματικές παρατάξεις πού συμμετέχουν στήν πανεπι­ στημιακή πολιτική- δέν είναι εύκολο νά τίς διακρίνει κανείς επακριβώς. Είναι πέντε καί ονομάζονται Συντηρη­ τικοί Φιλελεύθεροι, Φιλελεύθεροι Συντηρητικοί, Ά ρ ν η σικυροϋντες, Όδολλαμίτες και Βιαστικοί Νέοι. -

Ό Συντηρητικός Φι&&ύθερος είναι ένας εύρύνους άν­ θρωπος, ό όποιος πιστεύει ότι κάτι θά έπρεπε νά γίνει, άν καί όχι κάτι πού οποιοσδήποτε επιθυμεί τώρα, άλλά κάτι πού δέν έγινε κατά τά έτη 1 8 8 1 - 8 2 . Ό Φιλελεύθερος Συντηρητικός είναι ένας εύρύνους άν­ θρωπος, ό όποιος πιστεύει ότι κάτι θά έπρεπε νά γίνει, άν καί όχι κάτι πού οποιοσδήποτε επιθυμεί τώρα καί ότι τά περισσότερα πράγματα πού έγιναν κατά τά έτη 1 8 8 1 - 8 2 θά έπρεπε νά ξεγίνουν. Οί άνθρωποι πού ανήκουν στά δύο τούτα κόμματα μοιάζουν μεταξύ τους κατά τό ότι είναι δεκτικοί πειθούς· όμως είναι τόσο πολλές οί πεποιθήσεις πού έχουν ήδη εισχωρήσει μέσα τους, ώστε είναι πολύ δύσκολο νά βρει κανείς τά ανοίγματα. Διαμένουν στήν Κοιλάδα τής ' Ανα­ ποφασιστικότητας. 4

-

Ό Άρνησικυρών διαφέρει κατά τό ότι δέν επιδέχεται πειθώ' είναι ένας άνθρωπος μέ αρχές. Α ρ χ ή είναι ένας κανόνας αδράνειας, ό όποιος διατυπώνει έναν έγκυρο γενικού χαρακτήρα λόγο γιά νά μήν κάνει κανείς σέ οποιαδήποτε συγκεκριμένη περίπτωση αυτό, πού σέ κά4

Δηλ.

κατά τά πρώτα Ετη τής δεύτερης θητείας τοϋ φιλελεύθερου

Gladstone, μιά εικοσιπενταετία σ χ ε δ ό ν πρίν άπό τ ή ν πρώτη δ η μ ο σ ί ε υ σ η τής Μικροκοσμογραφίας.

16


ποιον πού καθοδηγείται άπό ένστικτα χωρίς αρχές, θά φαινόταν σ ω σ τ ό . Ό Άρνησικυρών πιστεύει πώς είναι πάντοτε καλύτερα νά βρίσκεται κανείς άπό τήν Α σ φ α λ ή Πλευρά, ή οποία μπορεί εύκολα νά εντοπιστεί στή βόρεια πλευρά τοΰ εσωτερικού τής Αίθουσας τής Συγκλήτου. Είναι ένα πρόσωπο πού δέν θά τό έχεις δει ποτέ πρίν, καί πού δέν θά τό ξαναδείς πουθενά άλλου έκτος άπό τήν αγαπημένη του θέση στά αριστερά τοϋ τόπου τής Κρίσεως. Οί Όόολλαμίτες* είναι επικίνδυνοι, επειδή ξέρουν τί θέλουν τουτέστιν ό λ ο τό χρήμα πού κυκλοφορεί. Κατοικο­ εδρεύουν σέ μιά σειρά άπό σπηλιές κοντά στήν Downing Street . Λένε μεταξύ τους, '"Αν μοΰ ξύσεις τήν πλάτη, θά σοΰ ξύσω κι έγώ τή δική σ ο υ άν όχι, θά σοΰ ξύσω τά μοΰτρα.' Θά παρατηρήσει κανείς ότι τοΰτοι οί άνθρωποι τών σπηλαίων δέν είναι εκλεπτυσμένοι, όπως είναι οί κλασσικιστές. Για αυτό καί κατορθώνουν νά αποκτήσουν όλο τό χρήμα πού κυκλοφορεί. 6

-

Ό Βιαστικός Νέος είναι ένας στενόμυαλος καί γελοιωδώς νεανικός ηθικολόγος, ό όποιος είναι τόσο άπειρος ώστε νά φαντάζεται ότι θά μπορούσε κάτι νά γίνει προτού περάσει πολύς καιρός, καί ακόμη νά προτείνει συγκεκρι­ μένα πράγματα. Τό πιό επικίνδυνο ελάττωμα του είναι ή έλλειψη πείρας· γι' αυτό πρέπει νά γίνει τό πάν ώστε νά παρεμποδιστεί άπό τοΰ νά πάρει μέρος στίς υποθέσεις. Μπορεί νά αναγνωριστεί άπό τήν τάση πού έχει νά οργα­ νώνει εταιρείες πού έχουν σκοπό νά φτιάχνουν άπό αυτιά γουρουνιών μεταξωτές κορδέλλες. Τούτη ή τάση δέν είναι τόσο επικίνδυνη ό σ ο μπορεί νά φαίνεται· γιατί είναι παρα5

Adullamites: ό ό ρ ο ς , προερχόμενος ά π ό τήν Π α λ α ι ά Δ ι α θ ή κ η (Βασιλ.

Α ' , 22.1-2), χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ή θ η κ ε άπό τόν John Bright γιά νά χ α ρ α κ τ η ρ ί σ ε ι τήν αντιδραστική ομάδα α π ο σ τ α σ ί α ς άπό τ ό Φ ι λ ε λ ε ύ θ ε ρ ο κόμμα, ή όποια π ρ ο κ ά λ ε σ ε τήν μ α τ α ί ω σ η τών μεταρρυθμίσεων πού είχαν είσηγηθεί ό J. Russell καί ό Gladstone τό 1866. 6

Δηλ.

τό

κέντρο

τής

κυβερνητικής

κατοικία. 2

17

εξουσίας,

τήν

πρωθυπουργική


τηρημένο δτι τά γουρούνια, άφοΰ μέ ένα-δυό γρυλλίσματα κάνουν τό μπάνιο τους, κυλιούνται πάλι ανεπηρέαστα στόν βούρκο· έτσι ή τιμή γιά τίς μεταξωτές κορδέλλες παραμέ­ νει σταθερή. Ό Βιαστικός Νέος υποφέρει άπό τή συνεί­ δηση του, μιά πάθηση πού εκδηλώνεται μέ τοπικά εξανθή­ ματα, όπως ή ιλαρά. "Αν ακούσεις αυτά πού λέει, θά νομίσεις ότι συγκεντρώνει τίς αρετές ενός Βρούτου μαζί μέ τό πάθος γιά χαμένες υποθέσεις ενός Κάτωνα· δέν έχει μάθει ότι οί περισσότερες άπό τίς υποθέσεις του παίρνουν τήν κάτω βόλτα επειδή αφήνεται νά ξεπροβάλει ό Κάτων, ένώ θά έπρεπε, γιά νά μή γίνει ζημιά, νά τόν κλείσει κανείς στό σακκί, νά τό δέσει σφιχτά καί νά κάτσει πάνω του, όπως κάνουν οί πεπειραμένοι άνθρωποι. Νεαρέ, πού μπαίνεις στόν χώρο τής πανεπιστημιακής πολιτικής, γνώθι σαυτόν!

18


Ill ΔΙΑΒΟΥΛΙΑ

"Ενα Διαβούλιο είναι σάν τήν ποντικοπαγίδα' όταν είσαι ά π ' έξω θέλεις νά μπεις μέσα· καί όταν βρεθείς μέσα, ή θέα καί μόνο τών άλλων ποντικιών σέ κάνει νά θέλεις νά βγεις έξω. ' Η παγίδα έχει γιά δόλωμα βουτήματα καί πούρα — έκτος άπό τήν περίπτωση τοΰ διαβουλίου τών Ά ρ ν η σ ι κ υ ρούντων, ένα ασκητικό σώμα, τό όποιο, όπως θά δούμε σέ λίγο, εξυπηρετεί μόνον πνευματικές ανάγκες. Οί Όδολλαμίτες συγκροτούν πότε-πότε ένα Διαβούλιο γιά νά συνωμοτήσουν εναντίον τοΰ Κολλεγιακοΰ Συστήμα­ τος. Φοροΰν μαύρα γυαλιά καί ψεύτικα μούσια, καί λένε μεταξύ τους τά πιό φοβερά πράγματα.

Υπάρχουν δύο

τρόποι γιά νά διαλύσει κανείς αυτούς τούς αναρχικούς. Ό ένας είναι νά τούς βάλει κάποιος τήν υπόνοια δτι μπορεί νά παραταθεί τό ωράριο εργασίας. Ό άλλος είναι νά προση­ λυτίσει αυτόν πού τούς προμηθεύει τά βουτήματα καί τά ποΰρα στόν Συντηρητικό Φιλελευθερισμό. Θά ήταν εντε­ λώς άπρεπο νά αναφερθεί έδώ τό νά βάλει κανείς κουδου­ νάκι στή γάτα. Κανείς δέν μπορεί νά κάνει τή διάκριση ανάμεσα σέ ένα Φιλελεύθερο Συντηρητικό καί ένα Συντηρητικό Φιλελεύθερο Διαβούλιο. Τίποτε στόν κόσμο δέν είναι πιό αθώο άπό τά δυό τους. Ή πιό τολμηρή πρωτοβουλία πού μπορεί ποτέ νά αναλάβουν είναι νά προτείνουν τόν διορισμό μιδς Υποεπιτροπής 'ή οποία θά εξετάσει τούς τρόπους, άν υπάρχουν, ώστε νά μή βγουν τά "Απλυτα στή Φόρα καί, άν τελικά βρει κάποια άκρη, θά υποβάλει τό πόρισμα της στους Άρνησικυροΰντες.' Τό αποτέλεσμα είναι νά σχημα­ τιστεί ένα ασπόνδυλο σώμα, τό όποιο έπί δυό χ ρ ό ν ι ι ι κάθεται, μέ αυξανόμενη δυσφορία, πάνω στά πανέρια μέ τά 19


άπλυτα. "Οταν ή Υποεπιτροπή άποναρκωθεϊ τ ό σ ο πολύ ώστε νά ξεχάσει εντελώς τί είναι αυτό πάνω στό όποιο κάθεται, εκδίδει τρεις ογκωδέστατες εκθέσεις μειοψηφίας, σχετικά μέ κάποιο άλλο ζήτημα. Οί εκθέσεις παραπέμπο­ νται άπό τήν Διευθύνουσα Σύνοδο στους Άρνησικυροΰντες, καί άπό τούς Άρνησικυροΰντες στό καλάθι τών άχρηστων. "Ολο αυτό ονομάζεται 'άναμόρφωση τοΰ Πανε­ πιστημίου έκ τών έσω.' Κατά τήν περίοδο τών εκλογών καθένα άπό τά δυό αυτά Διαβούλια συνεδριάζει γιά νά επιλέξει ώς υποψηφίους τά μέλη εκείνα τοΰ κόμματος του, τά όποια είναι πιθανότερο νά θεωρηθοΰν άπό τούς Άρνησικυροΰντες ώς μέλη τοΰ άλλου κόμματος. Τά καλύτερα αποτελέσματα επιτυγχάνο­ νται όταν οί υποψήφιοι μπερδεύονται μέ τέτοιον τρόπο ώστε ακόμη καί οί οξυδερκέστεροι Άρνησικυροΰντες νά μήν είναι σέ θέση νά μαντέψουν ποιό ψηφοδέλτιο εκπρο­ σωπεί ποιό κόμμα. Τό σύστημα αυτό εξασφαλίζει δτι ή ισορροπία δυνάμεων θά διατηρηθεί μέ τόν ευτυχέστερο τρόπο, καί δτι δλοι οί Βιαστικοί Νέοι θά αποκλειστούν. Οί Βιαστικοί Νέοι δέν διαθέτουν τακτικό Διαβούλιο. Συναντιώνται, δυό-δυό ή τρεΐς-τρεΐς, σέ ερημικές τοποθε­ σίες, καί τρίζουν τά δόντια τους. Τό Διαβούλιο τών Άρνησικυρούντων υπάρχει πρός τόν σκοπό νά κατανέμει τήν εύνοια τής Εκκλησίας ανάμεσα σέ εκείνα άπό τά μέλη του τά όποια παρέμειναν αμετακί­ νητα προσηλωμένα στίς αρχές τοΰ κόμματος. "Ολα τά Διαβούλια έχουν τόν έξης κανονισμό: Στίς συνεδριάσεις τοΰ Διαβουλίου στίς όποιες παρευρίσκεται ένα μόνο μέλος (επειδή τό μέλος αυτό παρέλειψε νά καλέσει τά υπόλοιπα), τό έν λόγω μέλος θεωρείται δτι συνιστά απαρτία, καί μπορεί μέ τήν ψήφο του νά εξουσιο­ δοτήσει πλήρως τήν συνεδρίαση νά προχωρήσει σέ συναλ­ λαγή χωρίς περαιτέρω διατυπώσεις.

20


IV Η

ΑΠΟΚΤΗΣΗ

ΕΠΙΡΡΟΗΣ

Τώρα πού ξέρεις γιά τά κόμματα καί γιά τά Διαβούλια, ή πρώτη σου δουλειά θά είναι νά αποκτήσεις επιρροή. Πολιτική επιρροή αποκτά κανείς ακριβώς όπως καί τήν ποδάγρα· μάλιστα, οί δυό αυτοί στόχοι πρέπει νά επιδιώκο­ νται παράλληλα. ' Η μέθοδος είναι νά κάθεσαι φρόνιμα καί νά πίνεις κρασί πορτό. "Ετσι θά κερδίσεις τή φήμη ότι είσαι εντάξει άνθρωπος· καί δέν είναι λίγα τά παραστρατή­ ματα πού μπορούν νά συγχωρεθούν σέ κάποιον πού είναι υγιής στήν καρδιά του, έστω καί άν όχι στά κάτω άκρα του. 'Εκτός πιά άν προτιμάς νά αποκτήσεις τά προσόντα τοΰ Καλοΰ

Επιχειρηματία.

Αυτός είναι κάποιος τοΰ οποίου ό νους δέν έχει σκεβρώσει καί στενέψει άπό τήν ενασχόληση του μέ πνευμα­ τικά μόνον ενδιαφέροντα, καί ό όποιος ταυτόχρονα δέν έχει τήν αποκρουστική εκείνη φορτικότητα πού δυστυχώς απαιτείται σέ οποιαδήποτε άλλη περίπτωση προκειμένου νά αναδειχθεί κανείς στίς επιχειρήσεις. "Εχει τό δάκτυλο του στόν σφυγμό τοΰ Μεγάλου Κόσμου — μιας μακρινής καί μάλλον τρομαχτικής περιοχής, μέ τήν οποία είναι εντελώς απαραίτητο νά διατηρείς επαφή, άν καί δέν πρέπει μέ κανέναν τρόπο νά τής επιτραπεί νά σέ αγγίξει. " Ο σ ο δύσκολο καί άν φαίνεται αυτό, ή σχέση αυτή συντηρείται μέ επιτυχία μέ τήν διοχέτευση τών νέων στή δικηγορία μέ υποτροφίες τών £200" τόν χρόνο καί χωρίς καθόλου υπο­ χρεώσεις. Ύ π ' αυτές τίς συνθήκες ή ζωή τοΰ δικηγόρου 7

" Ε ν α αρκετά μ ε γ ά λ ο , γιά τ ή ν ε π ο χ ή , π ο σ ό .

21


είναι πολύ ευχάριστη καί μόνον οί καλοί επιχειρηματίες είναι πιθανό νά γυρίσουν πίσω. "Ολοι οί επιχειρηματίες είναι καλοί· καί εξυπακούεται ότι επιτρέπουν σέ όποιον τό επιθυμεί νά είναι έξυπνος, αρκεϊ νά μήν είναι έξυπνος εις βάρος τους.

22


ν ΟΙ Α Ρ Χ Ε Σ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΤΗΣ ΠΕΙΘΑΡΧΙΑΣ (ΣΥΜΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΗΣ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ) ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΘΩΣΠΡΕΠΕΙ ΓΝΩΣΗΣ "Ολες αυτές οί αρχές συνάγονται άπό τό θεμελιώδες αξίωμα ότι ή πρώτη ανάγκη ενός συνόλου ανθρώπων, οί όποιοι ασχολούνται μέ τήν επιδίωξη τής θεωρητικής γνώ­ σης, είναι ή ελευθερία τους άπό τό βάρος τών πολιτικών φροντίδων. Είναι αδύνατον νά απολαύσει κάποιος τή θέ­ αση τής αλήθειας άν παρενοχλείται καί περισπάται άπό τό αίσθημα τής ευθύνης. Γ ι ' αυτό ή σοφία τών προγόνων μας επινόησε μιά μορφή πολιτικής διευθέτησης τής πανεπι­ στημιακής ζωής κατά τήν οποία τό αίσθημα τούτο περιορί­ ζεται στόν έσχατο βαθμό, ό σ ο τό επιτρέπει ή ατέλεια τής ανθρώπινης φύσης. ' Αποδίδοντας τήν κυριαρχική εξουσία στους Άρνησικυροΰντες (οί όποιοι είναι γνωστοί μέ τήν τεχνική ονομασία 'Σύγκλητος' ή Τερουσία' λόγω τοΰ ϋψηλοΰ μέσου όρου τής ηλικίας τους), οί αρχαίοι μας πρόγονοι εξασφάλισαν ότι κάθε τελική απόφαση θά εξαρ­ τάται άπό μιά κατηγορία ανθρώπων, ή οποία, καθώς είναι διασκορπισμένη σέ επαρχιακές ενορίες, στερείται οποιου­ δήποτε συλλογικού αισθήματος καί, καθώς αναπόφευκτα αγνοεί τά αποφασιστικά στοιχεία γιά οποιοδήποτε ζήτημα τής υποβληθεί, δέν μπορεί νά έχει κανένα αίσθημα ευθύ νης, έκτος άν πρόκειται γιά τό ύψιστο, όταν βρίσκεται of, κίνδυνο ή Εκκλησία. Στά μικρότερα συλλογικά όργανα πού αποκαλούνται 'Συμβούλια', έχουμε κατορθώσει μόνο νά περιορίσουμε τό επικίνδυνο αυτό αίσθημα, με το να μην επιτρέπουμε ποτέ σέ κανέναν νά ενεργήσει χωρίς προηγουμένως νά συμβουλευτεί τουλάχιστον είκοσι άλλους ανθρώ23


πους, οί όποιοι έχουν συνηθίσει νά τόν αντιμετωπίζουν μέ βάσιμη καχυποψία. Υπάρχουν καί άλλες δημοκρατίες πού έχουν φτάσει σέ τέτοια κορυφαία τελειότητα· όμως ή πανεπιστημιακή δημοκρατία υπερτερεί κατά τό ότι δέν έχει οργανωμένα κόμματα. Μέ τόν τρόπο αυτόν αποφεύγο­ νται όλες οί ευθύνες τής κομματικής ηγεσίας (ηγέτες υπάρχουν, άλλά κανείς δέν τούς ακολουθεί), καί οί εξευτε­ λισμοί τών κομματικών συμβιβασμών. Πέραν τούτου είναι σαφές ότι είκοσι ανεξάρτητα πρόσωπα, καθένα άπό τά όποια έχει διαφορετικούς λόγους γιά νά μήν γίνει ένα συγκεκριμένο πράγμα, καί πού κανένα τους δέν πρόκειται νά συμβιβαστεί μέ οποιοδήποτε άλλο, αποτελούν ένα εξαιρετικά αποτελεσματικό εμπόδιο στήν απερισκεψία δια­ φόρων ατόμων. Ξέχασα νά αναφέρω ότι υπάρχει επίσης ένα σώμα τό όποιο ονομάζεται 'Διευθύνουσα Σύνοδος' καί πού απαρτί­ ζεται άπό ανθρώπους οί όποιοι έχουν τή σταθερή πεποί­ θηση ότι ξέρουν νά κάνουν μπίζνες. Δέν υπάρχει αμφιβο­ λία πώς μερικοί άπ' αυτούς είναι Καλοί Επιχειρηματίες. Ή άρχή τής Πειθαρχίας (πού συμπεριλαμβάνει τή Θρη­ σκεία) είναι ότι 'πρ!:πι:ι νά υπάρχουν κανονισμοί". "Αν ρωτή­ σεις τόν λόγο, θά διαπιστώσεις ότι ό σκοπός τών κανονι­ σμών είναι νά απαλλάξουν τούς νεότερους άπό τό βαρύ αίσθημα τής ηθικής ή τής θρησκευτικής υποχρέωσης. Ε φ ό σ ο ν ή ενεργητικότητα τους πρέπει νά παραμείνει αλώβητη, προκειμένου νά διοχετευτεί στίς αθλητικές δρα­ στηριότητες, προφανώς είναι απαραίτητο νά προστατευ­ τούν άπό τίς αδυναμίες τοΰ ίδιου τους τοΰ χαρακτήρα. Δέν πρέπει νά ένοχλοΰνται μέ τό νά έχουν νά σκεφτούν άν τό τάδε πράγμα πρέπει νά γίνει ή όχι· τούτο πρέπει νά καθορίζεται άπό κανονισμούς. Οί πιό πολύτιμοι κανονι­ σμοί είναι εκείνοι οί όποιοι επιτάσσουν τήν παρακολού­ θηση τών διαλέξεων καί τών θρησκευτικών τελετών. "Αν αυτές δέν ήσαν υποχρεωτικές, οί νέοι θά άρχιζαν άπό πολύ 24


νωρίς νά παίρνουν τή μάθηση καί τή θρησκεία στά σ ο ­ βαρά· καί τοΰτο είναι γνωστό ότι κάνει κακό στή φυσική κατάσταση. Είναι ξεκάθαρο πώς ό σ ο περισσότεροι κανονι­ σμοί εφευρίσκονται, τ ό σ ο λιγότερη ανάγκη θά υφίσταται νά σπαταλιέται χρόνος σέ άκαρπους προβληματισμούς σχετικά μέ τό τί είναι σ ω σ τ ό καί τί λάθος. Οί καλύτεροι κανονισμοί είναι εκείνοι οί όποιοι απαγορεύουν σημαντι­ κές, άλλά εντελώς αθώες δραστηριότητες, όπως τό νά καπνίζει κανείς στά προαύλια τών Κολλεγίων, ή νά κάνει βόλτα κανείς τήν Κυριακή στό Madingley δίχως τήν πανεπιστημιακή ενδυμασία. Τό προσόν τών κανονισμών αυτών είναι ότι, επειδή δέν έχουν καμία σχέση μέ τό τί είναι σωστό ή λάθος, βοηθούν στή συσκότιση τών ενοχλη­ τικών αυτών προβληματισμών σέ άλλες περιπτώσεις, καί στό νά απαλλάξουν τόν νοΰ άπό κάθε αίσθημα υποχρέωσης πρός τήν κοινωνία. Τό Ρωμαϊκό ξίφος δέν θά είχε ποτέ κατακτήσει τήν υφήλιο άν δέν είχε αναπτυχθεί τό μεγαλειώδες πλέγμα τοΰ Ρωμαϊκού Δικαίου, ώστε νά προστατεύσει τόν άνθρωπο πού βρισκόταν πίσω άπό τό ξίφος άπό τοΰ νά έχει νά σκεφτεί άπό μόνος του. Μέ τόν ίδιο τρόπο ή Βρετανική Αυτοκρατορία είναι αποτέλεσμα τής κολλεγιακής καί τής σχολικής πειθαρχίας, καθώς επίσης τής Εκκλησιαστικής Κατήχησης. Ή Ά ρ χ ή τής Καθωσπρέπει Γνώσης συνίσταται στό ότι ό θόρυβος τής χυδαίας φήμης δέν πρέπει ποτέ νά ενοχλεί τήν μοναστική ηρεμία τής πανεπιστημιακής ζωής. Συνε­ πώς, ή γνώση χαρακτηρίζεται ώς καθωσπρέπει όταν K u v f c νας δέν τήν έχει ακουστά· καί "καθωσπρέπει μελετητής" είναι ένας εγκωμιαστικός χαρακτηρισμός πού αποδίδουν ό ένας στόν άλλο διάφοροι σοφοί τών οποίων ή φήμη ι [ναι 8

8

Ε ξ ο χ ι κ ή τ ο π ο θ ε σ ί α ε ξ ω άπό τό Cambridge, προσφιλής

γιά τό π ρ ο σ ω π ι κ ό τών Κ ο λ λ ε γ ί ω ν κατά τά Σαββατοκύριακα

25

MpfacatC


εντελώς ασήμαντη έξω άπό τό Πανεπιστήμιο, καί κάπως ύποπτη μέσα σ' αυτό. "Αν συγγράψεις κάποιο βιβλίο (πράγμα πού καλύτερα νά τό αποφύγεις), πρόσεξε νά είναι αδύνατον νά διαβαστεί· ειδάλλως θά χαρακτηριστείς 'λαμπρός' καί θά χάσεις κάθε υπόληψη. Υπάρχουν πανεπιστημιακοί εκδοτικοί οίκοι· τούτοι επιδοτούνται άπό τήν Κυβέρνηση μέ σκοπό νά παράγουν βιβλία πού κανείς δέν μπορεί νά διαβάσει· καί ανταποκρί­ νονται στήν υψηλή τους αυτή αποστολή. Τά βιβλία αποτε­ λούν πηγές υλικού γιά διαλέξεις. Πρέπει νά φυλάγονται μακριά άπό τούς νέους· γιατί τό νά διαβάζει κανείς βιβλία καί νά θυμάται όσα διαβάζει τόσο καλά ώστε νά μπορεί νά τά επαναλάβει αποκαλείται 'σπάσιμο' καί είναι καταστρε­ πτικό γιά οποιαδήποτε αληθινή εκπαίδευση. Ό καλύτερος τρόπος νά προστατευτούν οί νέοι άπό τά βιβλία είναι, πρώτον, νά εξασφαλιστεί ότι είναι τόσο στεγνά ώστε νά μήν τούς βάζουν σέ πειρασμό· καί, δεύτερον, νά αποθη­ κεύονται μέ έναν τέτοιο τρόπο ώστε κανείς νά μήν μπορεί νά τά βρει, παρεκτός ύστερα άπό αρκετά χρόνια εκγύμνα­ σης. Λέκτωρ λέγεται ένας καθωσπρέπει μελετητής, ό ό­ ποιος επιλέγεται νά διδάξει μέ βάση τό ότι κάποτε υπήρξε ικανός νά μαθαίνει. Ή εύγλωττία στό μάθημα απαγορεύε­ ται είναι ένα προνόμιο πού περιορίζεται θεσμικά στό πρόσωπο τοΰ Δημόσιου Ρήτορα. -

26


VI

ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΙΝΗΤΡΟ Θά ξεκινήσεις, υποθέτω, πιστεύοντας δτι δσοι διαφω­ νούν μαζί σου καί σέ καταπιέζουν πρέπει νά είναι ανέντι­ μοι. Ό κυνισμός είναι τό βασανιστικό καί συγχωρητέο σφάλμα τής φθίνουσας νεότητας, ένώ ή διάλυση τών ψευδαισθήσεων είναι ή τελευταία της ψευδαίσθηση. Είναι εντελώς λάθος νά πιστέψει κανείς ότι ή πραγματική ανεντι­ μότητα είναι έστω καί λίγο διαδεδομένη. Ό αριθμός τών παλιανθρώπων είναι περίπου ϊσος μέ τόν αριθμό όσων ενεργούν μέ εντιμότητα καί είναι πολύ μικρός. ' Η μεγαλύ­ τερη πλειονότητα προτιμάει νά συμπεριφερθεί έντιμα παρά δχι. Ό λόγος γιά τόν όποιο δέν αφήνουν νά εκδηλωθεί τούτη ή φυσική ανθρώπινη προτίμηση είναι ότι φοβούνται πώς άλλοι δέν θά συμπεριφερθούν μ' αυτό τόν τρόπο καί οί άλλοι δέν τό κάνουν επειδή πιστεύουν δτι δέν θά τό κάνουν εκείνοι. Ή συνέπεια είναι δτι, ένώ ή συμπεριφορά πού φαίνεται ανέντιμη είναι αρκετά συνηθισμένη, ή ειλι­ κρινής ανεντιμότητα είναι σχεδόν εξίσου σπάνια δ σ ο καί τό θάρρος νά προκαλέσεις τήν καλή πίστη τοϋ πλησίον σου δείχνοντας του ότι τόν εμπιστεύεσαι. "Οχι τό Πολιτικό Κίνητρο στήν ψυχή τοΰ πανεπιστη­ μιακού δέν είναι ανέντιμο. Είναι ό Φόβος —ή γνήσια, διαρκής, έσώψυχη φοβία— πού φωλιάζει μέσα του. Θά δούμε σύντομα πώς όλα τά Πολιτικά Επιχειρήματα σέ τούτο τό αίσθημα απευθύνονται. "Εχεις προσέξει ποτέ πώς ό κόσμος λέει 'Φοβοΰμαι πώς δέν.,.' ένώ εννοεί 'Πιστεύω πώς δέν.,.'; Τά κύρια αντικείμενα τοΰ Φόβου, πού στή συνέχεια θά τά αποκαλώ Μπαμπούλες, είναι (κατά σειρά σπουδαιό­ τητας): -

-

-

27


Τό νά ξεσκεπαστείς· Τά θηλυκά· Τί θά πει ό δρ. —" Τό νά βγουν τά "Απλυτα στή Φόρα Ό Σοσιαλισμός, ή αλλιώς ό Αθεϊσμός· Ό Μεγάλος Κόσμος· κ.τ.λ., κ.τ.λ., κ.τ.λ. Μέ τήν αποκάλυψη τοΰ κεντρικοΰ τούτου μυστηρίου τής πανεπιστημιακής πολιτικής ολοκληρώνεται τό θεωρη­ τικό μέρος τής πραγματείας μας. Οί πρακτικές αρχές, στίς όποιες θά στραφοΰμε τώρα, μποροΰν σχεδόν όλες νά συναχθοΰν άπό τή φύση τοΰ πολιτικοΰ πάθους καί τών αντικειμένων πρός τά όποια στρέφεται. Ή "Ασκηση τής Πολιτικής μπορεί νά υποδιαιρεθεί σέ τρία κεφάλαια: Τά Επιχειρήματα· τή Διεκπεραίωση τών Ε ρ γ α σ ι ώ ν τή Συναλλαγή. -

28


VII

ΤΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ Υπάρχει μόνον ένα επιχείρημα γιά νά κάνει κανείς κάτΐ' όλα τά υπόλοιπα είναι επιχειρήματα γιά νά μήν κάνει τίποτα. Τό επιχείρημα γιά νά κάνει κανείς κάτι είναι πώς είναι τό σ ω σ τ ό πράγμα νά γίνει. Έκεΐ, βέβαια, ανακύπτει ή δυσκολία νά εξασφαλίσει κανείς ότι πράγματι είναι σ ω σ τ ό . Τά θηλυκά ενεργούν άπό σκέτη ενστικτώδη διαίσθηση· οί άντρες όμως έχουν τό χάρισμα τοΰ στοχασμοΰ. Καθώς τό λέει ό "Αμλετ, τό πρότυπο τοΰ άντρα τής δράσης: Τί 'ναι Ινας άνθρωπος άν Ιχτ) εύτυχίαν μόνην καί ώφέλειαν τής ζωής νά τρώγι], νά κοιμάται; Κτήνος καί μόνον τούτο. Αυτός, όπου μάς εχει κάμη μέ τόσο πλάτος λογικού, νά βλέπη κι εμπρός του καί κατόπι, δέν μάς Εχει δώση τήν δύναμιν αυτήν καί τόν Ισόθεον λόγον, διά νά μουχλιάζω τοΰ κακού μές στήν ψυχήν μας.

9

Λοιπόν, ό πανεπιστημιακός είναι ώς πρός τόν "Αμλετ ό,τι ό "Αμλετ ώς πρός τά θηλυκά· ή, γιά νά χρησιμοποιήσω τή δική του Ιδιόρρυθμη έκφραση, ένα 'κτήνος'· ό λογισμός του είναι πολλαπλά πλατύς, καί βλέπει κι εμπρός του καί κατόπι του σέ πολύ μεγαλύτερη απόσταση. ' Ακόμη καί μιά περιορισμένη γνώση ηθικής θεωρίας είναι αρκετή γιά νά σέ πείσει πώς όλα τά σπουδαία ζητήματα είναι τόσο περίπλοκα, καί τά αποτελέσματα οποιασδήποτε ενέργειας ' 4η Π ρ ά ξ η , Σ κ η ν ή IV, στ. 33-9 ( μ ε τ ά φ ρ α σ η Π ο λ υ λ ά ) .

29


είναι τόσο δύσκολο νά προβλεφθούν, ώστε ή βεβαιότητα, ή ακόμη καί ή πιθανότητα, σπάνια, άν ποτέ, μπορεί νά επιτευχθεί. Συνάγεται αμέσως ότι ή μόνη δικαιολογήσιμη στάση είναι αύτη τής άρνησικρισίας· καί ή στάση αυτή, έκτος άπό τό ότι ταιριάζει ιδιαίτερα στήν Ιδιοσυγκρασία τοΰ πανεπιστημιακού, έχει επίσης τό πλεονέκτημα ότι επιτυγχάνεται μέ σχετική ευκολία. Απομένει τό καθήκον νά πεισθοΰν οί υπόλοιποι νά είναι εξίσου συνετοί καί νά αποφύγουν νά κάνουν απερίσκεπτες κινήσεις πού ό Θεός ξέρει πού μπορεί νά οδηγήσουν. Σ' αυτό τό σημείο υπει­ σέρχονται τά επιχειρήματα γιά νά μήν γίνει τίποτα γιατί αποτελεί απλώς θεωρητική παραδοξολογία ότι τό νά μήν κάνεις τίποτα έχει ακριβώς τόσες συνέπειες όσες τό νά κάνεις κάτι. Είναι προφανές ότι ή αδράνεια δέν μπορεί νά έχει καμιά απολύτως συνέπεια. Ά φ ' ότου, πρός τό τέλος τής νεολιθικής περιόδου, τό πέτρινο τσεκούρι έπεσε σέ αχρησία, δύο ακόμη επιχειρή­ ματα μέ καθολική εφαρμογή έχουν, χάρη στήν επινοητικό­ τητα τής ανθρωπότητας, προστεθεί στόν ρητορικό εξοπλι­ σμό. Συγγενεύουν στενά μεταξύ τους καί, όπως καί τό πέτρινο τσεκούρι, έχουν σχέση μέ τό Πολιτικό Κίνητρο. Όνομάζονται ή Σφήνα καί τό Επικίνδυνο Προηγούμενο. "Αν καί είναι πολύ οικεία, οί αρχές, οί κανόνες τής αδράνειας, πού εμπεριέχονται σ' αυτά, σπάνια εκτίθενται μέ πληρότητα. Είναι οί έξης. ' Η Αρχή τής Σφήνας συνίσταται στό ότι δέν πρέπει νά ενεργήσεις δίκαια τώρα, άπό φόβο μήπως προκαλέσεις προσδοκίες ό'τι θά ενεργήσεις ακόμη δικαιότερα στό μέλ­ λον — προσδοκίες στίς όποιες φοβάσαι ότι δέν θά έχεις τό θάρρος νά ανταποκριθείς. Λίγη σκέψη θά καταστήσει προφανές ότι τό επιχείρημα τής Σφήνας προϋποθέτει τήν παραδοχή πώς αυτοί πού τό χρησιμοποιοΰν δέν μπορούν νά αποδείξουν ότι ή ενέργεια είναι άδικη. Γιατί άν μποροΰσαν, τοΰτο θά ήταν ό μόνος καί επαρκής λόγος γιά νά μή -

-

30


τήν κάνουν, οπότε τό επιχείρημα αυτό θά ήταν περιττό. ' Η Άρχή τοϋ Επικίνδυνου Προηγούμενου συνίσταται στό ότι δέν πρέπει νά κάνεις τώρα μιάν ομολογημένα σωστή πράξη άπό φόβο μήπως έσύ, ή οί εξίσου άτολμοι διάδοχοι σου, δέν θά έχετε τό θάρρος νά κάνετε τό σ ω σ τ ό σέ κάποια μελλοντική περίπτωση, ή οποία, έξ υποθέσεως, θά είναι ουσιωδώς διάφορη άλλά επιφανειακά θά προσομοιάζει μέ τήν παρούσα. Κάθε δημόσια ενέργεια, ή οποία δέν είναι καθιερωμένη, εϊτε είναι εσφαλμένη ή, άν είναι σωστή, αποτελεί επικίνδυνο προηγούμενο. Έπεται ότι ποτέ δέν πρέπει νά γίνεται τίποτα γιά πρώτη φορά. Παρατηρούμε ότι καί τά δύο Πολιτικά Επιχειρήματα έχουν νά κάνουν μέ τόν Μπαμπούλα τοΰ Νά Ξεσκεπαστείς. "Αλλα ειδικότερα επιχειρήματα μπορούν νά διαμορφω­ θούν έν όψει τών άλλων Μπαμπούλων. Συχνά θά άρκεΐ νά υποστηρίξεις ότι μιά αλλαγή αποτελεί αλλαγή — μιάν ακαταμάχητη αλήθεια. "Αν ή σκέψη αυτή δέν αποδειχτεί αποφασιστική, μπορεί νά ενισχυθεί μέ τή χρήση τοΰ Επιχειρήματος τής Αμερόληπτης Δοκιμής — '"Ας υπο­ βάλλουμε τό προτεινόμενο σύστημα σέ μιάν Αμερόληπτη Δοκιμή". Τούτο είναι ιδιαίτερα χρήσιμο προκειμένου νά αποτραπούν μεταβολές στόν προγραμματισμό κάποιων ε­ ξετάσεων. Μέσα σέ αυτό τό πλαίσιο τό ακριβές νόημα τής έκφρασης είναι, ' " Ο σ ο περνάει άπό τό χέρι μου δέν πρόκειται νά αλλάξω τίς ώρες διδασκαλίας μου καί άν επιμείνεις στήν πρόταση σου, θά αναγκαστείς νά αλλάξεις τίς δικές σου.' Ή παράφραση αυτή επεξηγεί αυτό πού αλλιώς μπορεί νά παραμείνει άδηλο: τόν λόγο γιά τόν όποιο μιά Αμερόληπτη Δοκιμή πρέπει νά παραχωρείται μόνον προκειμένου γιά συστήματα τά όποια υφίστανται ήδη, όχι σέ νέες εναλλακτικές λύσεις πού τυχόν προτεί­ νονται. Έ ν α άλλο επιχείρημα είναι ότι 'ό Χρόνος δέν Ιίχει Ώριμάσει.' Ή Ά ρ χ ή τοΰ "Αωρου Χρόνου συνίσταται στό -

31


δτι κανείς δέν πρέπει νά κάνει κατά τήν παρούσα στιγμή αυτό πού νομίζει σ ω σ τ ό κατά τή συγκεκριμένη στιγμή, επειδή ή στιγμή πού θά τό σκεφτεί καλύτερα δέν έχει έρθει ακόμη. Ά λ λ ά , σέ ορισμένες περιπτώσεις, ή ανωριμότητα τοΰ χρόνου αποκαλύπτεται ότι οφείλεται στόν Μπαμπούλα 'Τί θά πει ό δρ. —'. Α ν α φ έ ρ ω έπί τή ευκαιρία ότι ό χρόνος είναι σάν τό μούσμουλο έχει ένα κόλπο νά σαπίζει προτοΰ νά ωριμάσει. -

32


VIII

Η ΔΙΕΚΠΕΡΑΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ Τούτη υποδιαιρείται αβίαστα σέ δύο κλάδους (1) στή Συντηρητική Φιλελεύθερη Παρεμπόδιση, καί (2) στή Φιλελεύ­ θερη Συντηρητική Παρεμπόδιση. Ή πρώτη είναι κατά πολύ ή αποτελεσματικότερη· καί πρέπει πάντοτε νά προτιμάται άπό τήν αλόγιστη αντίθεση, επειδή θά σου προσπορίσει τή φήμη ότι είσαι πιό προοδευ­ τικός άπό οποιονδήποτε υποτιθέμενο μεταρρυθμιστή. Οί βασικοί τύποι επιχειρήματος πού ταιριάζουν στόν Συντηρητικό Φιλελεύθερο είναι οί ακόλουθοι. Το μέτρο πού προτείνεται θά κλείσει τόν δρόμο γιά μιά πολύ ευρύτερη μεταρρύθμιση/ "Η μεταρρύθμιση περί τής όποιας γίνεται λόγος θά πρέπει πάντοτε νά είναι κάποια πού είχε υποστηριχθεί άπό ορισμένους εξτρεμιστές στά 1 8 8 1 , καί ή οποία είναι πιά εντελώς ανεφάρμοστη, ούτε υπάρχει κανένας πού νά τήν επιθυμεί. Τό επιχείρημα τούτο μπορεί άνετα νά συνδυαστεί μέ τό επιχείρημα τής Σφήνας: '"Αν τό δεχτούμε αυτό, θά είναι αδύνατον νά σταματήσου­ μ ε / Αποτελεί συγκεκριμένη διαπίστωση ότι σέ όλα τά μέτρα προβάλλεται πάντοτε αντίσταση καί μέ τούς δύο τούτους τρόπους. Ή φαινομενική διαφωνία ευτυχώς συμ­ βιβάζεται όταν έρθει ή στιγμή τής ψηφοφορίας. "Ενα άλλο επιχείρημα είναι ότι 'ό μηχανισμός γιά νά επιτευχθούν οί προτεινόμενοι στόχοι υφίσταται ήδη.' Τούτο πρέπει νά προβάλλεται σέ περιπτώσεις όπου ό υπάρχων μηχανισμός δέν λειτούργησε ποτέ, καί είναι πλέον τ ό σ ο σκουριασμένος ώστε νά μήν υπάρχει περίπτωση νά τεθεί σέ λειτουργία. "Οταν έχει εξασφαλιστεί αυτό, είναι ασφα­ λές νά προσθέσει κανείς ότι 'είνα; πολύ καλύτερο κάθε μεταρρύθμιση νά προέρχεται έκ τών εσω καί νά πετάξει μιάν 1

3

33


αναφορά στην Άρχή των Άπλυτων στή Φόρα. Ή άρχή αυτή συνίσταται στό ότι είναι προτιμότερο τά άπλυτα νά μήν πλυθούν, άν τοϋτο δέν μπορεί νά γίνει χωρίς κανένας νά γνωρίζει πόσο αγαπάς τήν καθαριότητα. Ή τρίτη αποδεκτή μέθοδος παρεμπόδισης είναι ή Ε­ ναλλακτική Πρόταση. Τούτη αποτελεί μιά μορφή τοΰ νά αποπροσανατολίζεις τή συζήτηση. Μόλις ύποβληθοΰν τρεις ή περισσότερες εναλλακτικές λύσεις, είναι σχεδόν βέβαιο ότι ή πλειοψηφία θά είναι εναντίον καθεμιάς άπ' αυτές, καί ότι δέν θά γίνει τίποτε. Ή μέθοδος τής Υπεκφυγής βασίζεται σέ μιά πολύ χαρακτηριστική ιδιότητα τοΰ νοΰ τών πανεπιστημιακών, ή οποία εκδηλώνεται μέσω τής συνηθισμένης έκφρασης, ' Ή μ ο υ ν υπέρ τής πρότασης μέχρις ότου άκουσα τήν υποστήριξη της έκ μέρους τοΰ κ. —.' Ή άρχή αυτή συνίσταται στό ότι μερικοί κακοί λόγοι γιά νά γίνει κάτι εξουδετερώνουν όλους τούς καλούς λόγους γιά νά τό κάνουμε. Ε φ ό σ ο ν αυτό γίνεται ένθερμα αποδεκτό, συχνά ή καλύτερη τακτική είναι νά υποστηρίξεις μέ ασθενή επιχειρήματα τήν αντίθετη άπό τή θέση πού προτιμάς. "Αν οί προσωπικοί σου αντίπαλοι κάνουν επίδειξη ισχύος, βάλε καί λίγο τσίγκλισμα τής αρκούδας καί ή επιτυχία είναι σίγουρη. Μπορείς νά ψηφίσεις μέ τό μέρος τής μειοψηφίας καί θά είσαι ό πιό σοφός ά π ' όλους. ' Η Φιλελεύθερη Συντηρητική Παρεμπόδιση διαθέτει λιγό­ τερα επιχειρήματα καί έχει τάση πρός τήν υβρεολόγια. Αρέσκεται ιδιαίτερα στό Τελευταίο Χαράκωμα καί τήν Αγριόγατα. Τό Τελευταίο Χαράκωμα είναι ή Α σ φ α λ ή ς Πλευρά (βλ. σελ. 17), θεωρημένη ώς ένας τόπος όπου μπορείς έκ τοΰ ασφαλούς νά απειλήσεις δτι θά πεθάνεις. Δέν είναι καθό­ λου πιθανό νά πεθάνεις έκεΐ πρίν τήν ώρα σου' γιατί, άν κρίνει κανείς άπό τήν εμφάνιση τών κατοικούντων έκεΐ, τό κλίμα τής Α σ φ α λ ο ύ ς Πλευράς συμβάλλει στή μακροζωία. 34


"Αν πέθαινες πράγματι, δέν θά πείραζε ιδιαίτερα κανέναν όμως ή απειλή μπορεί πρός στιγμή νά τούς θορυβήσει. 'Άγριόγατά' είναι ένας χαρακτηρισμός πού αποδίδεται σέ ανθρώπους, οί όποιοι προτείνουν ένα σχέδιο πού έχει τήν ομόφωνη συγκατάθεση τών ειδικών μετά άπό διετή εξονυχιστική εξέταση τριανταπέντε ή περισσότερων εναλ­ λακτικών προτάσεων. Μέ τήν ευρύτερη έννοια αποδίδεται σέ όλες τίς ιδέες πού ήσαν άγνωστες κατά τό 1881. Υπάρχει ένας χρησμός τοΰ Μέρλιν πού λέει, '"Αν βάλεις κουδουνάκι στήν αγριόγατα, τά ποντίκια θά ψηφί­ σουν Ναί.' 10

Τό επιχείρημα 'ό'τ; θυμάσαι πώς ή ίδια ακριβώς πρόταση είχε απορριφθεί τό 1867' είναι πολύ ισχυρό καθαυτό άλλά τό μειονέκτημα του είναι πώς έχει απήχηση μόνο σέ εκείνους πού επίσης θυμοΰνται τό έτος 1867" μέ στοργικό ενδιαφέ­ ρον, καί, έπί πλέον, άγνοοΰν ότι έχει επέλθει έκτοτε οποιαδήποτε μεταβολή. Τέτοιοι άνθρωποι υπάρχουν, δυ­ στυχώς όμως είναι πολύ λίγοι καί ακόμη, μερικοί ά π ' αυτούς έχουν πάψει νά είναι Βιαστικοί Νέοι καί μπορεί κανείς νά είναι βέβαιος ότι έτσι κι αλλιώς θά βρίσκονται στήν Α σ φ α λ ή Πλευρά. "Ετσι τό επιχείρημα αυτό σπάνια έχει αποτελέσματα ανάλογα μέ τή βαρύτητα του. -

-

Σέ περίπτωση πού αποτύχουν οί άλλες μέθοδοι παρε­ μπόδισης, πρέπει νά προσφύγεις στό Χάσιμο "Ωρας- γιατί, παρ' όλο πού στους πανεπιστημιακούς κύκλους αναγνωρί­ ζεται ότι ή ώρα γενικά δέν έχει καμία αξία, αποδίδεται σημαντική σπουδαιότητα στήν ώρα γιά τό τσάι, ώστε αναβάλλοντας την μπορείς νά εξουθενώσεις οποιαδήποτε συνέλευση μέχρι τοΰ σημείου νά ψηφίσουν εναντίον ο­ ποιουδήποτε πράγματος. Ή απλούστερη μέθοδος είναι ή Βαρεμάρα. Μίλα άργά καί ακαθόριστα, σέ μικρή απόσταση 10

Π ρ β . J. de La Fontaine, Fables Π, 1

11

Π ρ ό κ ε ι τ α ι γιά τή χ ρ ο ν ι ά κατά τ ή ν ο π ο ί α ψηφίστηκε ή μετριοπαθής

μεταρρυθμιστική ν ο μ ο θ ε σ ί α τοϋ Disraeli.

35


άπό τό θέμα. Κανένας πανεπιστημιακός δέν έχει ποτέ εκλεγεί σέ μιά θέση πρίν νά φτάσει σέ μιά ηλικία κατά τήν οποία έχει ξεχάσει τή σημασία τής λέξης 'άσχετο'· έτσι θά αφεθείς νά συνεχίσεις ωσότου όλοι μέσα στήν αίθουσα θά προτιμήσουν νά ψηφίσουν σύμφωνα μέ τίς υποδείξεις σου παρά νά ακούσουν τή φωνή σου έστω καί γιά ένα λεπτό ακόμα. Α μ έ σ ω ς μετά πρέπει νά προτείνεις τή διακοπή τής συνεδρίασης. Προτάσεις γιά διακοπή τής συνεδρίασης, όταν υποβάλλονται λιγότερο άπό δεκαπέντε λεπτά πρίν άπό τήν ώρα γιά τσάι, ή σέ οποιοδήποτε μεταγενέστερο σημείο, εγκρίνονται πάντα. Ε φ ό σ ο ν ενδιαφέρεσαι νά προ­ καλέσεις Βαρεμάρα, δέν έχει ιδιαίτερη σημασία γιά τί μιλάς· άν είναι δυνατόν όμως, θά έπρεπε νά αγορεύσεις γιά τόν σ ω σ τ ό τρόπο νά κάνει κανείς κάτι, τό όποιο είσαι περιβόητα γνωστός ότι έσύ ό ίδιος τό κάνεις χάλια. Έ τ σ ι , λ.χ., άν είσαι ένας ανίκανος ομιλητής, πρέπει νά εκθέσεις τούς νόμους γιά τό πώς νά κάνει κανείς μιά ομιλία· άν είσαι καλός επιχειρηματίας, θά πρέπει νά αναπτύξεις τίς αρχές τής δημοσιονομίας, καί ούτω καθεξής. "Αν στά νιάτα σου ασχολήθηκες μέ τήν καλλιέργεια τοΰ τρόπου σκέψης πού ταιριάζει στίς Ιδιωτικές Επιχειρήσεις στή φοιτητική σου Συνέλευση ή σέ άλλους φορείς δημο­ σίων συζητήσεων, μπορείς νά αντλήσεις πλήθος άπό τρό­ πους νά χάνεται ή ώρα μέ τή βοήθεια διαδικαστικών θεμάτων. Θά μετέχεις πρόθυμα σέ συζητήσεις γιά τό άν είναι επιτρεπτό ή όχι νά τροποποιηθεί μιά τροπολογία· ή άν συνάδει μέ τούς αιώνιους νόμους τών συλλογικών διαδικασιών άνθρωποι πού έχουν όλοι αλλάξει γνώμη, νά ανακαλέσουν μιάν απόφαση πού έχουν μόλις ψηφίσει. Γιά νά θολώσεις τά νερά θά θέτεις ζητήματα τάξης, καί θά αποκαλείς κατάμουτρα τούς στενούς σου φίλους 'άξιότιμους'. Θά βάζεις έξη λέξεις νά κάνουν τή δουλειά τής μιας· θά απευθύνεσαι σέ ένα άκακο άτομο σάν νά επρόκειτο γιά μιάν ολόκληρη αίθουσα γεμάτη άπό αφύσικα ηλίθιους 36


δημοσιογράφους· καί θά παραγεμίζεις τόν χρόνο μέχρις ότου φτάσεις σ τ ό σημείο νά βρίσκεις τί νά πεις μιλώντας, καί όχι συγκρατώντας τή γλώσσα σου. Πρέπει, όποτε είναι δυνατόν, νά γίνεται καί κάποια αναφορά στό Κολλεγιακό Πνεύμα. ΤοΟτο, όπως καί άλλα είδη πατριωτισμού, συνίσταται στήν ειλικρινή πεποίθηση ότι τό ίδρυμα σ τ ό όποιο ανήκεις έσύ είναι καλύτερο άπό ένα ίδρυμα στό όποιο ανήκουν άλλοι άνθρωποι. ' Η αντί­ στοιχη πεποίθηση πρέπει νά ενθαρρύνεται καί στους άλ­ λους μέ τή συχνή ομολογία αυτής τής έκφρασης πίστης μπροστά τους. Μέ τόν τρόπο αυτό προωθείται ένα πνεύμα υγιούς άμιλλας. Είναι αυτό πού καθιστά τό Κολλεγιακό Πνεύμα τόσο πολύτιμο· καί διαφοροποιεί, περισσότερο άπ' ό,τιδήποτε άλλο, ένα Κολλέγιο άπό έναν ξενώνα· γιατί σέ έναν ξενώνα τό μίσος επικεντρώνεται όχι πρός τήν κατεύθυνση ανταγωνιστικών ιδρυμάτων, άλλά πρός τήν κατεύθυνση άλλων μελών τοΰ ίδιου ιδρύματος. "Αν σοΰ αρέσουν τά χειμερινά σπορ, μπορείς, άν θέλεις, νά διασκεδάσεις μέ λίγο Τσίγκλισμα τής Αρκούδας ή μέ Ταυρομαχίες. Οί ταύροι είναι πιό εύκολοι νά τούς πετύχεις άπ' δ,τι οί αρκούδες· χρειάζεται μόνο νά μάθεις τό σ ω σ τ ό κόκκινο πανί γιά τόν συγκεκριμένο ταύρο, άν καί γιά πολλούς άπό αυτούς άρκεΐ σχεδόν οποιοδήποτε κουρέλι. Οί αρκούδες είναι πιό δύσθυμες καί πρέπει νά τίς κεντρί­ σεις πρώτα· άπό τήν άλλη μεριά δέν τυφλώνονται, όπως οί ταύροι· καί άφοϋ μέ μιά δαγκωνιά σοΰ έχουν φάει τό κεφάλι, συχνά σέ πλησιάζουν καί μπορεί νά είναι αρκετά συμπαθητικές. Οί Ιρλανδοί μπορεί νά είναι ταύροι, άλλά όχι άρκοΰδες· οί Σκωτσέζοι μπορεί νά είναι αρκούδες, άλλά όχι ταύροι ένας "Αγγλος μπορεί νά είναι ό,τιδήποτε άπό τά δυό. 12

-

12

Bear-baiting: Π α ρ α δ ο σ ι α κ ή βρετανική δ ι α σ κ έ δ α σ η , κατά τήν ό π ο ι α

μιά ά λ υ σ σ ο δ ε μ έ ν η αρκούδα δεχόταν τήν επίθεση είδικά εκπαιδευμένων σκυλιών.

37


"Ενα άλλο σπορ δπου σπαταλιέται απεριόριστος χρόνος είναι ή Κομματοθηρία. "Αρχισε μιά συζήτηση γιά ένα σημείο στίξης καί όλη ή συνέλευση θά πάρει φωτιά, μέ άγριες φωνές, Ιδιαίτερα άν έχουν κάνει φιλολογικές σπου­ δές. (Οί Όδολλαμίτες προσποιούνται ότι απεχθάνονται τά κόμματα καί πολλές φορές ακόμη καί ό σεβασμός τους στό συντακτικό δέν είναι υπεράνω υποψίας.) "Ομως ή Κομμα­ τοθηρία είναι κάτι τόσο συναρπαστικό ώστε είναι λίγο επικίνδυνη. "Οταν ή προσοχή όλων είναι στραμμένη απο­ κλειστικά σέ θέματα στίξης, υπάρχει φόβος νά παραμελη­ θεί ή διεκπεραίωση τών εργασιών, καί νά περάσει μιά πρόταση χωρίς νά παρεμποδιστεί δπως τής πρέπει βάσει τής απαξίας της. Σκόπιμο είναι επομένως, μόλις συλληφθεί τό θήραμα, νά προτείνεις αμέσως τή διακοπή τής συνε­ δρίασης.

38


IX

Η ΣΥΝΑΛΛΑΓΗ Αυτός ό μεγάλης σπουδαιότητας κλάδος τής πολιτικής δραστηριότητας συνδέεται βέβαια στενά μέ τίς Δουλειές. Τοΰτες υποδιαιρούνται σέ δύο κατηγορίες, στίς Δουλειές Μου καί τίς Δουλειές Σου. Οί Δουλειές Μου είναι κοινωφε­ λείς προτάσεις, οί όποιες τυχαίνει (πρός μεγάλη μου λύπη) νά συνεπάγονται τήν προώθηση ενός προσωπικού μου φίλου, ή (πρός ακόμα μεγαλύτερη λύπη μου) έμοΰ τοΰ ίδιου. Οί Δουλειές Σου είναι ύπουλες μηχανορραφίες πού έχουν σκοπό νά προωθήσουν εσένα καί τούς φίλους σου, καί οί όποιες έχουν εύσχημα καμουφλαριστεί ώς κοινωφε­ λείς προτάσεις. Ό όρος 'Δουλειά' αποδίδεται συνήθως στή δεύτερη κατηγορία. "Οταν έσύ καί έγώ έχουμε ό καθένας νά φέρουμε σέ πέρας μιά Δουλειά, τότε προχω­ ρούμε στή Συναλλαγή. Ή Συναλλαγή μπορεί νά γίνει κατά τή διάρκεια ενός γεύματος· είναι όμως προτιμότερο ή συνάντηση μας νά είναι τυχαία. Ό σωστός τρόπος νά τήν πετύχεις είναι νά κάνεις βόλτα, μεταξύ 2 καί 4 μ.μ., πάνω κάτω στήν King's Parade καί συγκεκριμένα στό τμήμα της πού βρίσκεται μεταξύ τών Κολλεγίων Pembroke καί Caius. "Οταν καταφέ­ ρουμε νά συναντηθούμε τυχαία, τό πρωτόκολλο απαιτεί νά μιλήσουμε γιά αδιάφορα θέματα έπί δέκα λεπτά καί μετά νά χωρίσουμε. 'Αφοΰ κάνουμε πέντε βήματα πρός αντίθετες κατευθύνσεις πρέπει νά μέ φωνάξεις πίσω καί νά αρχίσεις νά λές, '"Α, μέτήν ευκαιρία, άν τυχόν...' Κατόπιν πρέπει νά υποδειχθεί αόριστα ή φύση τής δουλειάς σου, δίχως νά 13

13

Π ρ ό κ ε ι τ α ι γιά τόν κεντρικό δ ρ ό μ ο τοΰ Cambridge, εκατέρωθεν του

ο π ο ί ο υ β ρ ί σ κ ο ν τ α ι τά παλαιότερα Κ ο λ λ έ γ ι α .

39


αναφερθούν ονόματα· καί πρέπει καί τά δύο μέρη νά τήν αντιμετωπίσουν ώς ένα ζήτημα μέ πολύ μικρή σημασία. Πρέπει νά ύπαινιχθεΐς ότι είμαι ένα πρόσωπο μέ μεγάλη επιρροή καί ότι τό όλο ζήτημα αποτελεί μυστικό πού πρέπει νά μείνει μεταξύ μας. "Υστερα χωρίζουμε όπως πρίν, καί τότε θά σέ φωνάξω πίσω έγώ γιά νά θέσω τό ζήτημα τής Δουλειάς Μου, ακολουθώντας τό ίδιο τυπικό. Κ α θ ' όλη τή διάρκεια τής διαδικασίας θά τονίζεται μέ έμφαση ότι δέν υπάρχει τίποτα πού νά συνδέει τήν έκ μέρους μου υποστήριξη τής Δουλειάς Σου μέ αυτήν τής δικής μου άπό σένα. Αυτή ή απουσία σχέσης μεταξύ τών δύο αποτε­ λεί ουσιώδες γνώρισμα τής Συναλλαγής. Νά θυμάσαι: οί άνθρωποι πού καταφέρνουν νά κάνουν κάτι είναι αυτοί πού περιδιαβαίνουν πάνω κάτω στήν King's Parade, μεταξύ δύο καί τέσσερεις, κάθε μέρα σέ δλη τους τή ζωή. Μπορείς νά πάς μαζί τους καί νά γίνεις ισχυρός- ή αλλιώς μπορείς νά ενωθείς μέ τό μεγάλο πλήθος αυτών πού ξ ο ­ δεύουν όλο τους τόν χρόνο προσπαθώντας νά τούς εμποδί­ σουν νά κάνουν αυτό τό κάτι, καί γενικότερα νά αποτρέ­ ψουν ό ένας τόν άλλο άπό τοΰ νά κάνει ό,τιδήποτε. Αυτή είναι ή Επιλογή τοΰ Η ρ α κ λ ή , όταν ό Η ρ α κ λ ή ς στραφεί στήν πολιτική.

40


χ ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΌΣ Νεαρέ μου, πού μπαίνεις στόν χώρο τής πανεπιστημια­ κής πολιτικής, σέ συμπονώ άπό τά βάθη τής καρδιάς μου, επειδή δέν θά πιστέψεις ούτε λέξη άπ' ό σ α είπα. Θά κάνεις τό λάθος νά πάρεις τήν ειλικρίνεια μου ώς κυνισμό καί τήν μισή αλήθεια ώς υπερβολή. Θά νομίσεις ότι τό άλλο μισό τής αλήθειας, γιά τό όποιο δέν μίλησα, είναι τό σύνολο. Θά ακολουθήσεις τόν δικό σου δρόμο, θά γίνεις τρομα­ χτικά αντιπαθητικός, θά πατήσεις σέ αμέτρητα κεφάλια, θά κουτουλήσεις σέ πέτρινους τοίχους, θά παραβλέψεις προ­ καταλήψεις καί φόβους, θά επικαλείσαι τή λογική άντί νά επικαλεστείς μπαμπούλες. Προσφάγι σου θά είναι ή πίκρα, καί τό ποτό σου δάκρυα. "Εκανα ό,τι μπορούσα γιά νά σέ προειδοποιήσω. "Οταν γίνεις μεσήλικας —στά τριανταπέντε σου χρόνια— ρίξε μιά ματιά σέ τούτο τό βιβλίο καί κρίνε ανάμεσα σέ μένα καί στόν εαυτό σου, όπως θά έχεις γίνει. "Αν αποφανθείς ότι έκανα λάθος, ρίξε τό βιβλίο στή φωτιά, πήγαινε στήν King's Parade καί αντίο. Ξόφλησα μέ σένα. "Αν όμως βρεις ότι είχα δίκιο, θυμήσου εκείνον τόν άλλο κόσμο, μέσα στόν μικρόκοσμο, τόν σιωπηλό, λογικό κόσμο, όπου ή μόνη ενέργεια είναι ή σκέψη, καί ή σκέψη είναι ελεύθερη άπό φόβο. "Αν επιστρέψεις σ' αυτόν τότε, κρατώντας μόνον τόση πικρία όση χρειάζεται γιά νά κάνεις τίς κουβέντες σου πιό ευχάριστα νευρώδεις, καί αρκετή ανθρώπινη σοφία ώστε νά προφυλάξεις τά κεφάλια τών άλλων, θά βρεθείς νά έχεις τήν καλύτερη παρέα — συντροφιά μέ καθαρή, ευτράπελη διανόηση· κι άν έχεις μέσα σου μιά σπίθα φαντασίας καί προσπαθήσεις πολύ νά 41


θυμηθείς πώς ήταν όταν ήσουν νέος, δέν υπάρχει λόγος ή σκέψη σου νά γίνει ποτέ θολή, ή οποιοσδήποτε νά θέλει νά σέ βγάλει άπό τή μέση. Έ χ ε γειά! EXPLICIT

42


ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΤΟΥ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΗ

Ό Francis Macdonald Cornford ( 1 8 7 4 - 1 9 4 3 ) υπήρξε μιά άπό τίς σημαντικότερες φυσιογνωμίες στή μελέτη τής αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας κατά τ ό ν αίώνα μας. Fellow τοϋ Trinity College σ τ ό Cambridge, διαμόρφωσε ολόκληρες γενιές ερευνητών πάνω σ τ ό θέμα μέ τή διδακτική του δράση ώς Laurence Professor of Ancient Philosophy (μιά θ έ σ η πού ιδρύθηκε ειδικά γι' αυτόν) άλλά καί μέ τά πολυάριθμα δημοσιεύματα του, μεταξύ τών οποίων συμπερι­ λαμβάνονται τά κ λ α σ σ ι κ ά Thucydides Mythistoricus (London, 1907), From

Religion

to

Philosophy

(London,

1912),

Before

and After

Socrates (Cambridge, 1 9 3 2 ) , ή περίφημη τριλογία του πάνω στους διάλογους,

Plato's

ύστερους

πλατωνικούς

(London,

1935), Plato's Cosmology (London,

Theory

of Knowledge

1937) καί Plato and

Parmenides (London, 1939), ή μετάφραση του τής Πολιτείας (Oxford, 1941), καί τό μεταθανάτια δημοσιευμένο άπό τά κατάλοιπα του Principium Sapientiae (Cambridge, 1952). Μ ι ά συλλογή άπό μικρό­ τερες άλλά όχι λιγότερο σημαντικές μελέτες του δημοσίευσε ό μαθητής

καί διάδοχος του W . K . C .

Guthrie μέ τόν τίτλο The

Unwritten Philosophy and Other Essays (Cambridge,

1950), όπου

περιέχεται καί σχεδόν πλήρης έργογραφία του. Προσωπικότητα μέ ασυνήθιστη ευρύτητα αντιλήψεων, υπήρξε ένθερμος μελετητής τών θρησκειολογικών απόψεων τής καθηγή­ τριας του Jane Harrison, τών κοινωνιολογικών τοϋ Emil Durkheim καί τών ψυχολογικών τοϋ Carl Gustav Jung. Παρέμενε όμως πάντοτε προσηλωμένος σ τ ό γράμμα καί σ τ ό πνεΰμα τών κειμένων πού εξέταζε, θέτοντας τίς βάσεις πάνω στίς όποιες εξελίχθηκε ή έρευνα τής αρχαίας φιλοσοφίας στά νεότερα χρόνια. ' Η Μierocosmographia Academica πρωτοδημοσιευτηκε σ τ ό Cam­ bridge τό 1908 καί μέσα σ τ ά εβδομήντα επόμενα χρόνια γνώρισε δέκα ανατυπώσεις. Α ν α φ έ ρ ε τ α ι φυσικά στην ατμόσφαιρα καί στά ήθη τής πανεπιστημιακής ζωής τοΰ Cambridge κατά τίς αρχές τοϋ αίώνα μας, όμως ή οξυδέρκεια, ή διεισδυτικότητα άλλά καί ή χάρη τής ανάλυσης τοΰ Cornford τήν κάνουν νά παρουσιάζει γενικό­ τερο ενδιαφέρον.

Ό σύγχρονος αναγνώστης νοιώθει συχνά ότι,

43

Ακαδημαϊκή Μικροκοσμογραφία F.M.Ciornford  

MACEDONIA is GREECE and will always be GREECE- (if they are desperate to steal a name, Monkeydonkeys suits them just fine) ΦΕΚ, ΚΚΕ,ΚΟΜΜΟΥΝ...

Ακαδημαϊκή Μικροκοσμογραφία F.M.Ciornford  

MACEDONIA is GREECE and will always be GREECE- (if they are desperate to steal a name, Monkeydonkeys suits them just fine) ΦΕΚ, ΚΚΕ,ΚΟΜΜΟΥΝ...

Advertisement