Page 1

WĘDRUJĄC KU DOROSŁOŚCI – FILMY NA Film I „Spotkania i rozstania”, czas 13,26 min. Gra uczuć, sprzeczki i dąsy czyli o huśtawce nastrojów, w młodzieńczych związkach. Zbyt pochopna fascynacja powierzchownością drugiej osoby źródłem częstych rozczarowań. Film II „My i oni, czyli więzi rodzinne ”, czas 19,56 min. Współczesna rodzina wobec emigracji zarobkowej. Relacje rodzeństwa starszego i młodszego. Ambicje rodziców a potrzeba samorealizacji młodzieży. Konflikty międzypokoleniowe. Film III „Gdy rodzą się nienajlepsze pomysły...”, czas 16,26 min. O niebezpieczeństwie anoreksji i niekwestionowanej roli przyjaźni. Dyskoteki – czy zawsze bezpieczne? Film IV „Trochę o niej, trochę o nim”, czas 12,37 min. Niełatwo być dziewczyną, niełatwo być chłopcem. Niebezpieczeństwo instrumentalnego traktowania drugiej osoby. Czekać, nie czekać – czyli problem inicjacji seksualnej. Film V „Warto wiedzieć...”, czas 24,59 min. Męskość i kobiecość; różnice i komplementarność. „Babskie rozmowy” o kobiecej fizjologii. Męskie rozmowy o męskiej odpowiedzialności w sferze prokreacji. Nowoczesne aparaty odczytujące płodność. Film VI „Miłość i co dalej...”, czas 20,39 min. Romantyczne klimaty w świecie zakochanych. Planowanie rodziny: antykoncepcja a metody rozpoznawania płodności. Problem samotnego macierzyństwa i szanse pomocy.

film wedrujac 2 konspekty_okl.indd 1

2009-09-10 21:58:41


Teresa Król

Wędrując ku dorosłości Filmy dla klas I-III gimnazjum

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

film wedrujac _konspekt_2.indd 1

2009-09-10 07:08:50


UWAGI WSTĘPNE

Korekta: Anna Grochowska-Piróg

© Copyright by Wydawnictwo Rubikon Kraków 2009

ISBN 978-83-89947-07-9 Wydawnictwo Rubikon 30-376 Kraków, ul. Zakrzowiecka 39 D tel./fax: (12) 263 60 76, tel.: (12) 263 60 72, 263 60 74 e-mail: rubikon@rubikon.krakow.pl

Poniższe konspekty lekcji stanowią propozycję włączenia sześciu filmów z serii „Wędrując ku dorosłości” do zajęć wychowania do życia w rodzinie (zob. Program do gimnazjum pod tym samym tytułem). Niniejsze opracowanie daje alternatywne rozwiązania metodyczne w stosunku do tych, które nauczyciel znajdzie w Programie „Wędrując ku dorosłości”. Dla zobrazowania treści programowych scenkami z życia młodzieży, wiele filmów zostało podzielonych na sekwencje, które pojawiają się w różnych tematach. Komentarze do tych scenek, zamieszczone na filmowych planszach, zawierają materiał o charakterze dydaktycznym i wychowawczym. Propozycja podzielenia filmów na krótkie odcinki może nie odpowiadać prowadzącemu zajęcia, dlatego można najpierw wyemitować cały film, a później wykorzystać ponownie jego fragmenty. Inwencja i dydaktyczne doświadczenie będą dla nauczyciela najlepszym doradcą. Efekty aktywizujące uczniów zdecydowanie wzrosną, jeśli projekcja filmowa zostanie poprzedzona miniwykładem, pogadanką, metodą sytuacyjną itp. Chodzi o to, aby wzbudzić motywację i ciekawość emocjonalną uczniów. Scenki filmowe najczęściej obrazują dany problem, albo pobudzają ucznia do intelektualnego niepokoju. Formy ćwiczeniowe zaplanowane do realizacji po emisji filmu, pomogą w wyjaśnieniu wielu wątpliwości. Odwołanie się prowadzącego do scenek filmowych umożliwi uczniom dostrzeżenie ważnych dla nich problemów. Materiał zawarty na planszach również powinien zmobilizować nastolatków do zastanowienia się nad wartościami dotyczącymi życia rodzinnego, seksualności, miłości i prokreacji. Konkluzje wynikające z analizy treści filmów mogą stać się drogowskazem dla młodych, którzy wyruszają w drogę ku dorosłemu życiu.

www.wydawnictworubikon.pl Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

film wedrujac _konspekt_2.indd 2-3

3

2009-09-10 07:08:53


FILM 1. „Spotkania i rozstania” Propozycja realizacji w klasie I (lekcja 3) i/lub w klasie II (lekcja 4) Uwaga dotycząca organizacji zajęć: Emisja filmu „Spotkania i rozstania” (pierwszego z serii „Wędrując ku dorosłości”) z uwagi na poważniejsze treści została zaplanowana w Programie do gimnazjum w klasie II, jednakże tematyka niniejszych konspektów jest kompatybilna z tematem o uczuciach, który znalazł się w Programie na początku klasy I. Prowadzący zajęcia sam wobec tego zadecyduje o czasie i sposobie realizacji lekcji z filmem „Spotkania i rozstania”.

Temat: A serce boli..., czyli o uczuciach Klasa II (lekcja 4)

– w zakresie umiejętności: • wzmocni obraz samego siebie; – w zakresie postaw: • rozwinie empatię i umiejętność okazywania innym ludziom pomocy, serdeczności i zrozumienia. METODY I FORMY • film • pogadanka • drama • praca z tekstem (w grupach) ŚRODKI DYDAKTYCZNE I MATERIAŁY 1. Film „Spotkania i rozstania” (z serii „Wędrując ku dorosłości”, Rubikon). 2. Teksty (list Anki i opis sytuacji Piotrka) do dramy (Załącznik 1). LITERATURA Pines A.M., Zakochać się. Jak wybieramy tych, których kochamy, Świat Książki, Warszawa 2007 Shellenberger S. i Johnson G., Abecadło miłości, Vocatio, Warszawa 1999 Tyrell T.J., Udręki zakochania, Jedność, Kielce 2000

CELE W trakcie zajęć uczeń: – w zakresie wiedzy: • dowie się, że miłość młodzieńcza jest zazwyczaj krótkotrwała, • pozna sposoby radzenia sobie z negatywnymi emocjami;

Czas: 45 minut

4

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

film wedrujac _konspekt_2.indd 4-5

„Wędrując ku dorosłości”

PRZEBIEG ZAJĘĆ 1. Wprowadzenie nauczyciela o potrzebie miłości w życiu człowieka, ze szczególnym uwzględnieniem okresu dorastania, gdy miłość rodziców już nie wystarcza. Nastolatkowie poszukujący więzi i miłości wśród rówieśników.

5

2009-09-10 07:08:53


2. Projekcja filmu „Spotkania i rozstania”. 3. Pogadanka na temat zaprezentowanych sytuacji w filmie: – Zuza i Jacek; co irytowało Zuzę? – Miłość i pasje – czy można je pogodzić? – Zuza i Tomek – nieudana próba związku. Dlaczego? – Dwa lata rozłąki i duża odległość (Zuza i Jacek) – czy taki związek może się udać? – „Misja” Moniki czyli informacja o Jacku. Dlaczego Zuza zleciła przyjaciółce tę „misję”? 4. Analiza treści na planszach (po scenie 3 i 5). Treści na planszach można wyemitować ponownie jako stopklatki, co umożliwi uczniom dokładne zaznajomienie się z informacjami. 5. Drama. a) Podział na grupy jednopłciowe (2 lub 4). b) Przydział tekstów (Załącznik 1): – dla dziewcząt: list Anki, – dla chłopców: opis sytuacji Piotrka. c) Zapoznanie się z tekstami i próba znalezienia sposobów pomocy dla Anki i Piotrka. d) Przygotowanie scenek dramowych: „Młodzi szukają pomocy”: – Anka – rozmowa z psychologiem, – Piotrek zwierza się starszemu bratu. e) Prezentacja scenek (psycholog i starszy brat próbują pomóc), omówienie, podsumowanie, wnioski.

6

film wedrujac _konspekt_2.indd 6-7

Załącznik 1 – Przykłady sytuacji List Anki Zdarzało mi się wcześniej spotykać z chłopakami, ale tak naprawdę nigdy wcześniej nie byłam zakochana. Gdy więc zaczęłam chodzić z Julkiem, całkowicie zwaliło mnie to z nóg. On był dla mnie tym jedynym, wymarzonym, myślałam nawet o ślubie. To oczarowanie trwało kilka miesięcy. Pewnego dnia, zupełnie niespodziewanie, Julek oznajmił mi, że nie jest zadowolony z naszego związku. Domagał się „dowodu miłości”, a ja nie mogłam się na to zgodzić. Powiedział „powinniśmy się rozstać i pozostać przyjaciółmi”. Nie chciałam w to uwierzyć. Po przyjściu do domu siedziałam na łóżku w swoim pokoju i patrząc w okno cały czas płakałam. Byłam zdruzgotana. Wszystkie moje marzenia prysły. Gdy on odszedł, straciłam chęć do życia. Trudno opisać ból, gdy odrzuca cię ktoś, kogo kochasz. Jeśli ktoś tego doświadczył, to mnie zrozumie. Walczyłam ze sobą, aby wziąć się w garść. Wydawało mi się, że im bardziej próbowałam zignorować ból, tym bardziej stawał się realny. Co robić? Piotrek – jesteś do niczego!

Piotrkowi spodobała się Patrycja, którą widywał na dodatkowych lekcjach angielskiego. Chciał się z nią umówić. Kiedy zadzwonił, okazało się, że wyjechała w ten weekend z rodzicami w odwiedziny do dziadków. Nie był zadowolony, ale nie zniechęcił się. Zadzwonił do Renaty. Pamiętał ją jeszcze z podstawówki jako miłą dziewczynę. Była trochę zaskoczona jego telefonem, ale oznajmiła wprost, że właśnie wieczorem idzie ze swoim chłopakiem do pubu. Zdecydował się więc na jeszcze jeden telefon, do Kaśki z równoległej klasy, z którą często jadał obiad na stołówce. Ona jednak powiedziała, że nie chce z nim chodzić, woli, aby byli tylko przyjaciółmi. Po tym trzecim telefonie Piotrek był już „w dole”. Myślał, że coś jest z nim nie w porządku. Nie był wprawdzie wysportowany ani „przypakowany”, ale nie był też brzydki czy głupi – po prostu normalny. Teraz pogrążył się w czarnych myślach, wnioskował, że jest do niczego, że nikt go nie pokocha, a on też nie jest zdolny do miłości.

„Wędrując ku dorosłości”

2009-09-10 07:08:53


FILM 1. „Spotkania i rozstania”

ŚRODKI DYDAKTYCZNE I MATERIAŁY 1. Film „Spotkania i rozstania” z serii „Wędrując ku dorosłości” (Rubikon) 2 Teksty do pracy w grupach (w kopertach) z poleceniami (Załącznik 1). 3. Koperty z kartonikami do metody „karo” (Załącznik 2).

Temat: Sztuka panowania nad emocjami Klasa I (lekcja 3) CELE W trakcie zajęć uczeń: – w zakresie wiedzy: • dowie się, że miłość młodzieńcza jest zazwyczaj krótkotrwała, • pozna sposoby radzenia sobie z negatywnymi emocjami; – w zakresie umiejętności: • potrafi nazwać i porządkować emocje, • wzmocni obraz samego siebie; – w zakresie postaw: • rozwinie empatię i umiejętności okazywania innym ludziom serdeczności i zrozumienia. METODY I FORMY • film • pogadanka • karo (inaczej: diament) • praca z tekstem (w grupach)

8

film wedrujac _konspekt_2.indd 8-9

LITERATURA Goleman D., Inteligencja emocjonalna, Media Rodzina, Poznań 1997 Goleman D., Inteligencja emocjonalna w praktyce, Media Rodzina, Poznań 1999 Szewczyk Wł. (red.), Świat ludzkich uczuć, Biblos, Tarnów 1997 Czas: 45 minut PRZEBIEG ZAJĘĆ 1. Pogadanka nt. krótkotrwałych więzi wśród nastolatków. 2. Emisja filmu „Spotkania i rozstania”. 3. Krótka pogadanka na temat cierpienia, smutku i żalu młodych ludzi, którzy się rozstają. Jak się uwolnić od tych przykrych emocji? Jak je wyciszyć? Psychologowie podpowiadają: Najlepszą drogą jest poznanie swoich emocji, nazwanie ich, próba zmiany ich intensywności oraz kierowania nimi. Wspólna praca na lekcji powinna pomóc w podjęciu tego trudnego życiowego zadania. 4. Podział uczniów na 5 grup. 5. Liderzy grup losują koperty z tekstami i zadaniami (Załącznik 1).

„Wędrując ku dorosłości”

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

9

2009-09-10 07:08:53


6. Praca w grupach: po zaznajomieniu się z tekstem wspólne ustalanie odpowiedzi na zadane pytania. 7. Relacja pracy grup. Podsumowanie. 8. Metoda karo – praca w grupach. a) Uszeregowanie 9 rombów (załącznik 2) i ułożenie ich w hierarchii (kształt karo) – najwłaściwszych sposobów wyciszenia emocji po rozstaniu z chłopcem/ dziewczyną. Najwyżej układamy kartonik z rozwiązaniem, które grupa uznała za najlepsze, w środkowej części – rozwiązanie mniej ważne, a na dole figury – najmniej istotne dla wyciszenia emocji. Uwaga: jeden kartonik jest czysty, aby uczniowie mogli wpisać własny pomysł (własny sposób na złagodzenie uczuć po rozstaniu) b) Relacja na forum klasy – przedstawienie wyników pracy grup, ewentualnie dyskusja.

Załącznik 1 – Zadania dla grup Grupa I – potrzeba miłości Człowiek wszystkich czasów i kultur staje wobec pytania, jak przezwyciężyć samotność, osiągnąć poczucie jedności, wykroczyć poza własne „ja”, w relacji z kimś bliskim znaleźć swoje dopełnienie. Erich Fromm tak definiuje miłość: „Autentyczna miłość jest ekspresją dawania i zakłada troskę, szacunek, odpowiedzialność i wiedzę. Nie jest to ‘uczucie’ w tym znaczeniu, że się jest przedmiotem czyjegoś wpływu, ale czynne dążenie do rozwoju i szczęścia osoby kochanej, wyrastające z własnej zdolności do kochania”. Zdolność kochania innego człowieka jest nie tylko warunkiem rozwoju, ale także istotnym objawem rozwoju harmonijnego. Najważniejszym czynnikiem rozwoju emocjonalnego dziecka jest uczucie miłości, z jakim się spotyka, i możliwość obdarzania uczuciem innych. Dziecko przychodzi na świat bezradne i zależne od innych. Ta bezradność stanowi pod pewnym względem jego siłę, gdyż wyzwala u ludzi chęć chronienia go i opiekowania się nim. Tendencja do opieki nad dzieckiem bardzo silnie występuje u rodziców po urodzeniu się niemowlęcia. Matka pragnie pielęgnować dziecko i znajduje w tym przyjemność mimo licznych niewygód. Ojciec może również doświadcza uczuć, których istnienia w sobie nigdy nie podejrzewał. Miłość, jaką żywią rodzice do dziecka, wpływa na wszystko, co dzieje się w życiu codziennym. Szczera miłość do dziecka (czy osoby dorosłej) oznacza, że jest ono akceptowane. Ciepło emocjonalne, którym dziecko jest otoczone od najwcześniejszych chwil życia, sprzyja kształtowaniu się pogodnego usposobienia, efektywnej samokontroli, dominacji pozytywnych emocji, co jest cenione przez rówieśników i ułatwia akceptację przez nich. W miarę dorastania dziecka dokonuje się proces wyzwalania z dziecięcej uczuciowej bierności i brania miłości od rodziców. Budzi się potrzeba miłości przychodzącej z zewnątrz. Zdobywa się kolegę, przyja-

10

film wedrujac _konspekt_2.indd 10-11

„Wędrując ku dorosłości”

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

11

2009-09-10 07:08:53


ciela, następnie szuka się partnera płci przeciwnej. Z biernego „biorcy miłości” młody człowiek przechodzi do etapu „biorę-daję”. Ewa Rzędkowska, Z psychologii rozwoju potrzeb emocjonalnych, w: Władysław Szewczyk (red.) Świat ludzkich uczuć, Tarnów 1997, s. 29-30

Zadania dla grupy: 1. Jak brzmi definicja miłości wg Ericha Fromma?

jednak ostatnie stadium przed dojrzałością uczuciową. Młodzieńcze i dziecięce zakochania się to pierwsze świadome uczucia do drugiego człowieka o niepowtarzalnej jakości i sile. Kochając stajemy się lepsi. Dla kochanej osoby zmieniamy swoje postępowanie, dla niej walczymy z własnym egoizmem. Pragnienie uzyskania wzajemności skłania nas do poszerzenia wiedzy o innych, uwrażliwia na przeżycia otoczenia. W miarę dojrzewania człowiek przechodzi do kolejnego etapu, kiedy jest zdolny do „dawania uczuć”.

2. Przedstaw zagadnienie: wpływ miłości rodziców do dziecka na dalsze jego życie.

W rozwoju potrzeby miłości na poziomie dojrzałości uczuciowej, która przejawia się „dawaniem”, szczególnego znaczenia nabiera bezpośredni przykład domu rodzinnego, wzajemne odnoszenie się rodziców do siebie.

Grupa II – potrzeba miłości w okresie młodzieńczym

Dzięki uczuciom nie jesteśmy robotami. Philip Zimbardo w  książce Psychologia i życie pisze: „wyobraźmy sobie, że udało nam się zbudować robota, który wygląda, mówi i porusza się dokładnie tak samo jak człowiek [...] rozwiązuje problemy, wykonuje różne czynności. Tak, ale nie potrafi się po ludzku uśmiechnąć i po ludzku zapłakać”.

Młodzieńcze uczucia charakteryzują się specyficzną dynamiką. Okres adoracji – najczęściej między dwunastym a siedemnastym rokiem życia – charakteryzuje się uczuciem szczególnej sympatii, uwielbienia i kultu dla wybranej osoby. Przedmiot adoracji stanowią z reguły osoby tej samej płci i przeważnie starsze. Mogą to być starsi koledzy, nauczyciele, gwiazdy sportowe lub filmowe. U dziewcząt zjawisko to nosi nazwę „zadurzenia się”, u chłopców „kultu bohatera”. Następnie nastolatki wchodzą w etap „miłości szczenięcej”, gdy samo kochanie ważniejsze jest od obiektu uczuć. Młody człowiek kieruje swoje zainteresowania na każdego osobnika płci przeciwnej (najczęściej w tym samym wieku), który znajduje się w pobliżu. Miłość ta bywa hałaśliwa, pełna nieporozumień i krótkotrwała. Kończy się najczęściej, gdy się okazuje, że osoba kochana nie ma zalet odpowiadających ideałom dorastającej młodej osoby. Ten rodzaj miłości stanowi fazę przejściową w poszukiwaniu „miłości prawdziwej”, gdzie na pierwszy plan wysuwają się pierwiastki uczuciowe i  moralne, dając im wyraźną przewagę nad zmysłowymi.

Ewa Rzędkowska, Z psychologii rozwoju potrzeb emocjonalnych, w: Władysław Szewczyk (red.) Świat ludzkich uczuć, Biblos, Tarnów 1997, s. 30-31

Zadania dla grupy: 1. Czym charakteryzuje się okres adolescencji? 2. Objawy „miłości szczenięcej”. 3. Miłość romantyczna – co to takiego? 4. Dlaczego warto kochać? 5. Gdzie uczymy się miłości?

Następnie rozwija się miłość romantyczna, której istotą jest idealizowanie obiektu miłości. Miłość romantyczna jest głębokim uczuciem, skierowanym ku jednej osobie płci przeciwnej. Pierwsza romantyczna miłość nastolatków rzadko przekształca się w trwały związek, stanowi 12

film wedrujac _konspekt_2.indd 12-13

„Wędrując ku dorosłości”

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

13

2009-09-10 07:08:53


Grupa III – inteligencja a emocje

C. Inteligencja emocjonalna

A. „Wrażliwość emocjonalna i delikatność uczuć są skarbami. One stanowią bogactwo natury, ale też jej udrękę! Są także niebezpieczne, nie mogą się bowiem same kontrolować. Wymaga to pomocy rozumu [...]. Niekontrolowana przez rozum wrażliwość emocjonalna to – kaprys. Ale bez tej wrażliwości rozum byłby zimny i sterylny”. (J. Guillard)

W emocjonalności i uczuciach zawarte jest równocześnie coś bardzo pozytywnego, głębokiego, stanowiącego bogactwo i moc, ale także coś negatywnego, osłabiającego i niebezpiecznego. Od inteligencji, systemu wartości i siły woli jednostki zależy to, jaki użytek zrobi człowiek ze swoich uczuć. Przykładem tego może być z jednej strony heroiczna miłość rodziców do dzieci, a z drugiej strony nienawiść, złość, żądza zemsty.

B. Inteligencja a emocje Inteligencja personalna

Interpersonalna, czyli zdolność rozumienia ludzi oraz współpracy z innymi. Wysoką inteligencją interpersonalną posiadają terapeuci, nauczyciele, politycy i przywódcy religijni.

Intrapersonalna, czyli wykształcenie w sobie prawdziwego i adekwatnego obrazu samego siebie. Uzdalnia ona do odpowiedniego reagowania na nastroje, temperament itp. Jest odpowiedzialna za poznanie samego siebie, a szczególnie swoich uczuć, emocji i wykorzystania emocji do kierowania własnym życiem.

Daniel Goleman, dr nauk humanistycznych, wykładowca Uniwersytetu Harvarda (USA), autor światowego bestselleru Inteligencja emocjonalna omawia problemy inteligencji emocjonalnej, powołując się na wyniki wielu badań nad związkiem miedzy czynnikami intelektualnymi (inteligencją) a emocjami. Oto zachęcające do refleksji fragmenty jego książki: „Takie spojrzenie na naturę ludzką, które ignoruje siłę emocji, jest smutnym uproszczeniem. Określenie człowieka jako homo sapiens wprowadza w błąd, jeśli jednocześnie nie bierze się pod uwagę właściwego miejsca, jakie emocje zajmują w naszym życiu. Znamy to z własnego doświadczenia, że kiedy podejmujemy jakąś decyzję i inicjujemy jakieś działanie, wtedy uczucia odgrywają taką samą rolę – a często większą – jak nasze myślenie. Poszliśmy zbyt daleko w podkreślaniu wartości i znaczenia w życiu ludzkim czynników czysto racjonalnych – mierzonych za pomocą ilorazu inteligencji. Może się tak zdarzyć, że inteligencja okaże się bez znaczenia, jeśli emocje wezmą górę”. W większości przypadków rozum i emocje współpracują harmonijnie i w różny sposób pomagają w radzeniu sobie w otaczającym świecie. Wśród psychologów narasta przekonanie, że stare pojęcie ilorazu inteligencji jest za wąskie i ogranicza się tylko do niektórych uzdolnień intelektualnych, a przecież na ogół zapewnia on tylko powodzenie w nauce szkolnej i karierze akademickiej, lecz ma niewielkie znaczenie, jeśli chodzi o radzenie sobie w życiu pozaakademickim (Goleman). Zenomena Płużek, Rola uczuć wyższych w życiu człowieka, w: Władysław Szewczyk (red.) Świat ludzkich uczuć, Biblos, Tarnów 1997, s. 34-35.

Zadania dla grupy: 1. Dlaczego nie wolno ignorować (lekceważyć) emocji? 2. Przedstaw rodzaje inteligencji personalnej. Jak można rozwijać w swoim życiu oba rodzaje inteligencji (interpersonalnej i intrapersonalnej)? 3. Co jest potrzebne, aby dobrze sobie radzić w życiu? Jak jest nazywany ten rodzaj inteligencji?

14

film wedrujac _konspekt_2.indd 14-15

„Wędrując ku dorosłości”

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

15

2009-09-10 07:08:53


Grupa IV – Emocje, uczucia nastroje wyrazem naszego stosunku do siebie i świata

życiu i jego cierpieniu. Poszukuje kogoś, kogo mógłby obdarzyć miłością, szuka czegoś, co mogłoby cieszyć i sprawiać radość, co daje poczucie lekkości, a przede wszystkim poczucia szczęścia.

Uczucia możemy dostrzegać, przeżywać, doświadczać, cieszyć się nimi albo smucić, możemy je rozwijać, kształtować, ulegać im, albo do pewnego stopnia nimi kierować – możemy mówić o nich w sposób obrazowy. Uczucia mają jakiś cel, skierowują nas ku czemuś albo od czegoś (ku – miłości, od – nienawiści), zawsze są związane z jakimś przedmiotem. Łączą się z poznaniem, także z pamięcią, inteligencją. Są nie tylko przeżyciem w sferze psychicznej, ale bardzo mocno są związane z funkcjonowaniem ciała.

Doświadczamy aprobaty albo odrzucenia, przyjemności albo przykrości w trakcie obcowania, jesteśmy przyciągani lub odpychani przez nasze otoczenie, zarówno społeczne jak i przyrodnicze. To od naszych emocji, uczuć, afektów i nastrojów zależy głębokość kontaktu, jaki jesteśmy w stanie nawiązać z innymi.

Czasem zawładnie człowiekiem jakieś negatywne uczucie, którego żaru ugasić się nie da albo którego ugaszenie jest bardzo trudne. Niekiedy serce ludzkie przepełnia niechęć lub nienawiść do określonych osób (...), dźwigamy ciężar krzywdy wyrządzonej jakiemuś człowiekowi albo żyjemy w poczuciu krzywdy doznanej od kogoś bliskiego; człowiek ma czasem trudności z przebaczeniem, chciałby wprawdzie przebaczyć, ale nie stać go na ten heroiczny gest wobec bliźniego; czasem serce ludzkie wypełnia gorycz i bolesne rozczarowanie, zalewa nas zazdrość albo przygniata poczucie przegranej, upokorzenia, poniżenia, zniechęcenia, bezradności i  beznadziejności. Kiedy indziej wrze i kipi w człowieku złość i gniew, a czasem ogarnia go smutek, melancholia, depresja albo tęsknota za kimś lub za czymś. Niekiedy budzi się w człowieku zaciętość, upór i przekora, co może przerodzić się w świadomą chęć zrobienia komuś przykrości lub zranienia kogoś. Niektóre uczucia pobudzają do działania nieprzemyślanego i impulsywnego, inne skłaniają do działania rozważnego, a jeszcze inne blokują lub hamują działanie. Są takie sytuacje, w których człowiek staje przed problemem wzbudzenia lub wypracowania w sobie pozytywnych uczuć, takich jak radość, zadowolenie, wdzięczność, miłość, przebaczenie, współczucie i miłosierdzie wobec drugiego człowieka. Ktoś może być napełniony miłością do kogoś i rozpiera go z tego powodu radość (...) Chciałby nauczyć się także, w jaki sposób tę miłość okazać. Człowieka ogarnia czasami poczucie pustki egzystencjalnej, bezsensu, obojętności, oschłości, oziębłości, braku jakichkolwiek zainteresowań – wtedy gorączkowo poszukuje czegoś, co mogłoby nadać sens jego 16

film wedrujac _konspekt_2.indd 16-17

„Wędrując ku dorosłości”

Zenomena Płużek, Rola uczuć wyższych w życiu człowieka, w: Władysław Szewczyk (red.) Świat ludzkich uczuć, Biblos, Tarnów 1997, s. 41-44.

Dokończ zdania: 1. Celem uczuć jest... 2. Przykłady uczuć negatywnych to... 3. Przykłady uczuć pozytywnych to... 4. Przeciwwagą dla pustki egzystencjalnej i obojętności jest... Grupa V – Radzenie sobie z negatywnymi emocjami Niektórzy ludzie posiadają zdolności radzenia sobie z różnymi negatywnymi emocjami, takimi jak smutek, drażliwość, lęk, pesymizm, gniew itp. Nie oznacza to jednak, że są oni wolni od uczuć negatywnych, lecz tylko radzą sobie z nimi w odróżnieniu od osób, które takich umiejętności nie posiadają. Osoby, które nie radzą sobie z negatywnymi emocjami, nazywa się niekiedy niewolnikami emocji. Mają one poczucie, że nie potrafią przeciwstawić się tzw. burzy emocjonalnej, która charakteryzuje się silnymi i gwałtownymi emocjami, które szybko się zmieniają. Człowiek nie powinien jednak dążyć do całkowitego wygaszenia emocji, gdyż emocje są w życiu potrzebne, ale może dążyć do uspokojenia się zarówno przy pomocy rozumu, jak i wolitywnego opanowania. Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

17

2009-09-10 07:08:54


Człowiek nie ma wpływu na to, jakie emocje w nim powstają, kiedy się ujawniają, ale ma pewien wpływ na to, jak długo trwają. Niektóre emocje (smutek, zamartwianie się, gniew) zwykle nie trwają długo i znikają po cierpliwym przeczekaniu. Jeżeli jednak emocje występują z wielką intensywnością i obejmują także jakieś przeżycia z przeszłości, wtedy rzucają cień na całe życie, powodują rozwój chronicznego lęku, stają się mało kontrolowane i często łączą się z depresją. Taki stan emocjonalny, o charakterze patologicznym, najczęściej wymaga leczenia farmakologicznego albo psychoterapii.

Dokończ zdania:

Najtrudniejsze do opanowania są takie emocje, jak złość, gniew, wściekłość, a więc emocje, które pojawiają się w jakichś krytycznych momentach, nagle i z dużą siłą. Wściekłość ma skłonność do eskalacji, sumowania reakcji, rozszerzania, przez co staje się coraz silniejsza. Można wyraźnie obserwować narastanie jej intensywności i stopniową utratę kontroli nad swoimi reakcjami. Istnieje jednak możliwość wyciszenia wściekłości, złości, gniewu, np. poprzez wyjście z domu na długi spacer. Powoli następuje wyciszenie, jakby stopniowe wypuszczenie powietrza z mocno napompowanej dętki. W czasie spaceru prowadzącego ścieżką pod stromą górę albo kamienistą drogą następuje powolne wyciszenie, a piękno widoku na wysokim szczycie może przynieść ulgę i uspokojenie.

5. Dobrze użyte emocje ułatwiają…

1. Niewolnicy emocji to ludzie… 2. Nie powinno się wygaszać całkowicie emocji, ponieważ… 3. Jeżeli lęk, smutek łączy się z depresją, wymaga to wówczas… 4. Wściekłość, złość, gniew można wyciszyć np. przez…

Jednym ze sposobów opanowania emocji jest rozwijanie samokontroli przejawiającej się np. w umiejętności odraczania zaspokojenia potrzeb, obniżania impulsywności. Ludzie, którzy posiedli sztukę panowania nad emocjami, potrafią działać skutecznie w każdej sytuacji. Chodzi tu o porządkowanie własnych emocji w taki sposób, aby można było nimi się posłużyć w dążeniu do celu. Dobrze użyte emocje ułatwiają podejmowanie decyzji i pomagają w twórczym działaniu. Kierując się uczuciami pozytywnymi, człowiek ku czemuś dąży, pragnie czegoś i poszukuje. Zenomena Płużek, Rola uczuć wyższych w życiu człowieka, w: Władysław Szewczyk (red.) Świat ludzkich uczuć, Biblos, Tarnów 1997, s. 37-38.

18

film wedrujac _konspekt_2.indd 18-19

„Wędrując ku dorosłości”

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

19

2009-09-10 07:08:54


Załącznik 2 – Karo

Nie wyglądaj ciągle przez okno, wstań i zrób coś.

FILM 2. „My i oni, czyli więzi rodzinne” Temat: „Czy oni mnie jeszcze kochają?” Klasa I (lekcja 4)

Zacznij uprawiać długo oczekiwane hobby.

Spędzaj więcej czasu z przyjaciółmi.

Wzmocnij obraz samego/ samej siebie.

Poświęć więcej czasu na prace domowe.

Nie narzekaj: „O, ja biedny/a”.

Nie mów źle o kimś, kto cię zranił.

Nie knuj różnych intryg, aby się zrewanżować.

CELE W trakcie zajęć uczeń: – w zakresie wiedzy: • pozna zasady dobrej komunikacji w rodzinie, • dowie się, że od jego odpowiedzialnych wyborów będzie również zależało zaufanie rodziców; – w zakresie umiejętności: • przemyśli i oceni swój świat wartości, aby szybciej osiągnąć samodzielność, • potrafi dostrzec autorytet rodziców, mimo ich niedoskonałości, • wdroży komunikat „ja” w dialogu z członkami rodziny; – w zakresie postaw: • doceni wagę rozmowy z najbliższymi i otwartość na ich argumenty, • dojdzie do wniosku, że aktywne uczestnictwo w życiu rodziny polepszy atmosferę i wzmocni więzi rodzinne. METODY I FORMY • film • pogadanka

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

film wedrujac _konspekt_2.indd 20-21

21

2009-09-10 07:08:54


• praca w grupach: ćwiczenie „Wzmacniamy relacje rodzinne, czyli rozdajemy punkty”. • dyskusja lub debata oksfordzka

ŚRODKI DYDAKTYCZNE I MATERIAŁY 1. Film „My i oni, czyli więzi rodzinne” z serii „Wędrując ku dorosłości” (Rubikon). 2. Karty pracy: Formy rozwiązywania konfliktów: wzmacniające i osłabiające więzi rodzinne (Załącznik 1) – tyle egzemplarzy ile grup. 3. Arkusz papieru i mazaki: czerwony i czarny lub tablica i kreda (czerwona, biała).

LITERATURA Ostrowska K. (red.), Wychowanie do życia w rodzinie. Słownik pojęć, Rubikon, Kraków 2007 Pipher M., Ocalić Ofelię, Media Rodzina, Poznań 1998 Czas: 45 minut PRZEBIEG ZAJĘĆ: 1. Pogadanka na temat: co może oznaczać zwrot „my i oni”? 2. Projekcja filmu „My i oni, czyli więzi rodzinne” 3. Pogadanka na temat zaprezentowanych sytuacji w filmie: – Zuza i Ewa; dlaczego trudniej jest słuchać uwag starszej siostry niż rodziców? – Ewa i Mama; pytania rodziców, choć pełne troski i miłości, są drażniące czy do przyjęcia? – Maciek, Dorota i Jakub; co jest przyczyną krytyki młodych przez starszych? – Co wpływa na miłą i przyjazną atmosferę w rodzinie? 22

film wedrujac _konspekt_2.indd 22-23

„Wędrując ku dorosłości”

– Wasze plany życiowe a oczekiwania rodziców – jak to pogodzić? 4. Analiza treści na planszach (po scenie 5.) – stopklatka. Pogadanka: – Inskrypcja Amenofisa III a współczesność, pesymizm niekoniecznie rzeczywisty? – Dlaczego konflikty w rodzinie są nieuniknione? 5. Ćwiczenia: „Wzmacniamy relacje rodzinne czyli rozdajemy punkty” a) Podział uczniów na grupy oraz dwóch uczniów – moderatorów b) Każda grupa otrzymuje 100 punktów czerwonych i czarnych oraz karty pracy: wykaz form kontaktów wzmacniających oraz osłabiających więzi podczas rozwiązywania konfliktów (Załącznik 1). c) Po wnikliwym rozpatrzeniu i przedyskutowaniu uczniowie rozdzielają punkty: – czerwone dla form wzmacniających więzi rodzinne; – czarne dla form osłabiających więzi rodzinne. Uwaga: wyższa liczba punktów dla więzi osłabiających będzie oznaczać większy ładunek negatywny. d) Uczniowie moderatorzy przygotowują planszę zbiorczą (na tablicy lub papierze). e) Po zebraniu „kart pracy” – wpisują dane na arkusz, podsumowują i dokonują rankingu. f) Wyniki: 3 pierwsze miejsca form wzmacniających więzi rodzinne i 3 pierwsze miejsca form negatywnych (osłabiających) wymagają komentarza nauczyciela lub wspólnej podsumowującej rozmowy z uczniami. 6. Ponowna emisja treści plansz kończących film, tj. od „Poczucia bezpieczeństwa” z zapowiedzią, aby uczniowie wynotowali te stwierdzenia, z którymi trudno im się zgodzić. Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

23

2009-09-10 07:08:55


7. Zgłoszenia uczniów prowadzący zapisuje na arkuszu (jeśli na dyskusję nie wystarczy czasu, arkusz z zapisem może być przydatny na następnej lekcji).

Załącznik 1 – Karta Pracy

8. Dyskusja moderowana przez nauczyciela lub debata oksfordzka (uczniowie podzieleni na dwa przeciwne obozy: zwolenników i przeciwników danego stanowiska); dyskutuje kilku uczniów nt. zgłoszonych kontrowersyjnych wypowiedzi np. zaufania, świata wartości, podejmowania decyzji i komunikacji w rodzinie.

Formy kontaktów wzmacniających i osłabiających podczas rozwiązywania konfliktów. Sposoby rozwiązywania konfliktów mogą być:

Punkty

pozytywne: wzmacniające relacje

Punkty

negatywne: osłabiające więzi

• dialog

• niechęć do wyrażania uczuć

• otwartość na argumenty i myśli

• wycofywanie się; unikanie osób

• przezwyciężenie niechęci i negatywnego reagowania na konflikt

• ucieczka przed szczerą rozmową

• umiejętność słuchania i rozumienia drugiego człowieka

• bezpośredni atak; czynna agresja słowna lub fizyczna

• szczerość

• atakowanie czyjegoś charakteru i wytykanie wad

• nie powracanie do przeszłości

• kpiny, wyśmiewanie, groźby

• przyjęcie przeprosin

• symboliczne gesty, które obrażają

Zadanie dla grup: Po wnikliwej analizie i przedyskutowaniu proszę rozdzielić po 100 punktów (czerwonych i czarnych) dla form kontaktów wzmacniających i osłabiających więzi rodzinne podczas rozwiązywania konfliktów.

24

film wedrujac _konspekt_2.indd 24-25

„Wędrując ku dorosłości”

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

25

2009-09-10 07:08:55


FILM 3. „Gdy rodzą się nienajlepsze pomysły” Uwagi metodyczne: 1. Tematyka poruszona w filmie i komentarz na planszach oraz tematy lekcji dotyczą bezpieczeństwa nastolatków w sferze seksualności. Temat ważny, ale drażliwy: wchodzimy w sprawy intymne. Dlatego konieczne jest uzgodnienie (np. na spotkaniu wrześniowym) z rodzicami i wyjaśnienie, dlaczego już teraz (w klasie I) zostały zaplanowane zajęcia o takiej tematyce (wśród gimnazjalistek nierzadkie są przypadki ciąż). Być może rodzice zasugerują przesunięcie tych tematów do klasy II, bowiem oni najlepiej znają swoje dzieci, a nauczyciel powinien dostosować się do ich sugestii. 2. Z uwagi na wielość poruszanych problemów, treść filmu została uwzględniona w trzech konspektach. Trudno bowiem było potraktować te ważne zagadnienia pobieżnie, w czasie tylko jednej godziny lekcyjnej.

Temat: Anoreksja i bulimia – choroby krainy obfitości Klasa I (lekcja 9 – dla grupy dziewcząt) CELE W trakcie zajęć uczennica: – w zakresie wiedzy: • pozna, czym jest anoreksja, objawy i skutki anoreksji oraz bulimii, • dowie się, jakie są przyczyny wchodzenia w te choroby; – w zakresie umiejętności: • dokona samooceny swojego wyglądu; – w zakresie postaw: • wzmocni swojE „ja” bez podporządkowania się trendom mody. METODY I FORMY • film • pogadanka • metaplan ŚRODKI DYDAKTYCZNE I MATERIAŁY Film „Gdy rodzą się nienajlepsze pomysły” – scena 1 oraz plansze • arkusze szarego papieru (po ½ arkusza dla każdej grupy) • flamastry i szpilki • koperty z wyciętymi karteczkami i schematem działań. LITERATURA Lopez R.J. Twój nastolatek. Zdrowie i dobre samopoczucie, PZWL, Warszawa 2004 Pipher M., Ocalić Ofelię, Media Rodzina, Poznań 1998

26

film wedrujac _konspekt_2.indd 26-27

„Wędrując ku dorosłości”

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

27

2009-09-10 07:08:55


Czas: 45 minut PRZEBIEG ZAJĘĆ 1. Projekcja pierwszej sceny filmu (Ewa, Kinga i Dorota). 2. Stopklatki plansz – zapoznanie się z ich treścią. 3. Pogadanka na temat sytuacji dziewcząt, które kierują się modą i narzuconą zasadą, że młoda kobieta musi być piękna i szczupła. – Dlaczego dziewczęta niszczą swoje zdrowie, aby się innym podobać, czasem nawet doprowadzają siebie do śmierci? – Anoreksja cechuje się największą śmiertelnością wśród wszystkich chorób psychicznych. Dlaczego powrót z tej choroby jest tak trudny? – Na anoreksję zapadają najczęściej inteligentne dziewczęta, dobre uczennice. Zaczynają w okresie dojrzewania od zwykłej diety nastolatek i zamiast w którymś momencie ją przerwać, nadal się jej poddają, a waga staje się ich obsesją. Dlaczego rodzina, która nakłania je do jedzenia (błagania, prośby, argumentacja), jest bezsilna? – Anoreksja jest wrogiem, a nawet potencjalnym zabójcą. Jak do tego nie dopuścić? 4. Bulimia. Rozmowa na temat tego zaburzenia jako ostrzeżenie (choć dotyka zwykle dziewcząt starszych).

a) Podział dziewcząt na kilkuosobowe grupy. b) Przydział materiałów: po ½ arkusza szarego papieru, flamastry, szpilki, koperty z wyciętymi karteczkami w różnych kształtach, schemat pracy (Załącznik 1). c) Objaśnienie sposobu pracy i kolejności działań. d) Po wykonaniu prac – prezentacja jej wyników przez poszczególne grupy. Uczennice przypinają wycięte karteczki (z Załącznika 1a) na plakacie wg otrzymanego schematu pracy (Załącznik 1). Na górze arkusza piszą temat: „Moda a odżywianie się dziewcząt”. Następnie w toku wspólnej rozmowy (ewentualnie dyskusji) umieszczają swoje odpowiedzi i pomysły pod poszczególnymi dyspozycjami, zamieszczonymi na karteczkach. 6. Wnioski w toku pogadanki lub miniwykładu.

– Uzależnienie od jedzenia symptomem współczesności. Skąd się bierze przymus jedzenia? – Dlaczego kobiety, które były na odchudzającej diecie, zaczynają łapczywie jeść? – Jedzenie staje się narkotykiem czyli uzależnieniem: obżarstwo i wymiotowanie. Utrata kontroli prowadzi do depresji; dziewczęta stają się zamknięte w sobie. Jak zawrócić z tej drogi? 5. Metaplan. Moda a odżywianie się dziewcząt. 28

film wedrujac _konspekt_2.indd 28-29

„Wędrując ku dorosłości”

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

29

2009-09-10 07:08:55


Załącznik 1 – metaplan

Załącznik 1a

Jak jest?

Moda a odżywianie się dziewcząt

Jak jest?

(opis stanu sytuacji)

Jak powinno być?

Jak powinno być?

(opis stanu, jak powinno być)

Dlaczego nie jest tak , jak powinno być?

(przyczyny danego problemu, stanu, negatywnego zjawiska)

Wnioski zależne od nas i niezależne od nas (dyskusja w grupach)

film wedrujac _konspekt_2.indd 30-31

Dlaczego nie jest tak, jak powinno być? Wnioski zależne od nas

Wnioski niezależne od nas 2009-09-10 07:08:55


FILM 3. „Gdy rodzą się nienajlepsze pomysły” Temat: „NIE” dla presji seksualnej Klasa I (lekcja 14 i 15 – osobno dla grup dziewcząt i chłopców) CELE W trakcie zajęć uczennica/uczeń: – w zakresie wiedzy: • pozna funkcjonowanie kory mózgowej i ośrodków podkorowych w zakresie popędów i emocji człowieka, • dowie się o trudnościach przeżywanych przez chłopca i dziewczynę w okresie dojrzewania, • pozna sytuacje, w których może dojść do presji seksualnej; – w zakresie umiejętności: • (dziewczyna) potrafi właściwie interpretować naciski i szantaże ze strony chłopca, który chce wywrzeć presję seksualną, • nauczy się mówić „nie” w sytuacji próby wymuszenia współżycia seksualnego, • (chłopiec) potrafi właściwie odczytać „mylące sygnały” (prowokujące zachowania) dziewczyny – potrafi powiedzieć sobie NIE; 32

film wedrujac _konspekt_2.indd 32-33

„Wędrując ku dorosłości”

– w zakresie postaw: • przekona się, że niekontrolowane sytuacje mogą doprowadzić do presji seksualnej, że należy zachować dużą ostrożność w doborze kolegów i znajomych oraz unikać sytuacji, w których może dojść do wykorzystania seksualnego; dotyczy to również chłopców w kontaktach homoseksualnych. METODY I FORMY • film • wykład • pogadanka • „mówiąca ściana” lub „burza mózgów” ŚRODKI DYDAKTYCZNE I MATERIAŁY • Film „Gdy rodzą się nienajlepsze pomysły” – scena 2 i 3 wraz z planszami • 2 arkusze szarego papieru • karteczki (kolorowe samoprzylepne) lub zwykłe i szpilki • podręcznik „Wędrując ku dorosłości”, s. 192-194 LITERATURA Mufson S., Kranz R., Gwałt na randce, Elma Books, Warszawa 1996 Shellenberger S. i Johnson G., Abecadło miłości, Vocatio, Warszawa 1999 PRZEBIEG ZAJĘĆ 1. Wykład na temat trudności przeżywanych w sferze płciowości chłopca i dziewczyny oraz funkcjonowania mózgu człowieka (kory mózgowej i ośrodków podkorowych); możliwość świadomego kierowania popędem seksualnym. 2. Projekcja filmu „Gdy rodzą się nienajlepsze pomysły” (scena 2 i 3; Ewa, Jakub i Kinga) oraz plansze. Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

33

2009-09-10 07:08:55


3. Pogadanka. Tylko Kinga wiedziała, że istnieją pigułki gwałtu, które nie zmieniają smaku napoju. Jakie środki ostrożności należy zachować w pubie, na dyskotece, na prywatce? 4. Analiza treści plansz (stopklatka: kiedy dochodzi do gwałtu oraz „mylące sygnały”). Minitest zdań niedokończonych w dwójkach: Nauczyciel czyta początek zdania, uczniowie dopisują odpowiedzi: • Wymuszenie seksu podczas randki nazywamy… • „Mylące sygnały”, które wysyła dziewczyna w stosunku do chłopca, to… 5. Analiza treści plansz (stopklatka) na temat dyskotekowego seksu. Pogadanka. Akt seksualny powinien być wyrazem miłości dwojga kochających się ludzi a zarazem może być (choć nie musi) aktem prokreacyjnym, czyli przekazującym nowe życie. Jeśli do współżycia seksualnego dochodzi tylko z ciekawości (aby sprawdzić, jak to jest), albo jeśli się ulega modzie (bo wszyscy tak robią), wówczas te kontakty są powierzchowne, bez zaangażowania emocjonalnego i bez miłości, po to, aby spełnić oczekiwania jednej lub drugiej strony, bez deklaracji, zobowiązań i bez więzi. Świat wartości jest najczęściej odrzucony. – Jak myślicie, jakie wartości towarzyszyły najintymniejszym kontaktom seksualnym pokoleń ludzi starszych (naszych dziadków i rodziców)? – W jakim stopniu wzorce wyniesione z filmów, czy fabuły gier komputerowych, wpływają na postawę i wybory młodzieży w sferze seksualności? W jakim stopniu próbują wcielać je w swoje życie? – Nałogowe zachowania: picie alkoholu czy zażywanie narkotyków wiążą się z niemałymi potrzebami finansowymi. W tej sytuacji często dochodzi do prostytucji 34

film wedrujac _konspekt_2.indd 34-35

„Wędrując ku dorosłości”

nieletnich, czyli sprzedaży własnego ciała w celach komercyjnych. Wejście w ten proceder – to sieć zależności, uniemożliwiających porzucenie go i wyjście. Dlaczego trudno jest opuścić środowisko ludzi prostytuujących się? (Dotyczy to zarówno dziewcząt jak i chłopców). 6. „Mówiąca ściana” lub „burza mózgów”: Jaką postawę należy przyjąć wobec seksualności (swojej i płci przeciwnej) już teraz, gdy ma się -naście lat?

a) Uczniowie korzystając z podręcznika („Wędrując ku dorosłości”, s. 192-194) odpowiadają na powyższe pytanie, pisząc na karteczkach swoje przemyślenia, a także rady rodziców dotyczące bezpiecznych zachowań w odniesieniu do seksualności (każdy pomysł na jednej karteczce). b) Przyklejanie lub przypięcie karteczek na arkuszach (prowadzący stara się je segregować w trakcie oddawania). c) Odczytanie haseł ze zwróceniem uwagi na pomysły najczęściej się powtarzające (można je podsumować i rankingować). 7. Wnioski: wykład lub pogadanka.

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

35

2009-09-10 07:08:55


FILM 3. „Gdy rodzą się nienajlepsze pomysły” Temat: Przedwczesna inicjacja seksualna Klasa I (lekcja 16 i 17 – osobno dla grup dziewcząt i chłopców)

METODY I FORMY • film • wykład • pogadanka • ćwiczenie: piramida • praca w grupach ŚRODKI DYDAKTYCZNE I MATERIAŁY • film „Gdy rodzą się nienajlepsze pomysły” (scena 3 – powrót Ewy z dyskoteki; rozmowa z Zuzą i Robertem) oraz plansze. • koperty z piramidą i wyciętymi hasłami: „korzyści abstynencji seksualnej” (tyle kopert, ile grup) – Załącznik 1.

CELE W trakcie zajęć uczeń/uczennica: – w zakresie wiedzy: • pozna istotę aktu seksualnego; tego co wyraża i co buduje, • zaznajomi się z zasadami związanymi z popędem płciowym (prawo pierwszych połączeń, znużenia, dominacji i generalizacji), • dowie się o zagrożeniach, które niesie młodemu człowiekowi przedwczesna inicjacja seksualna; – w zakresie umiejętności: • uświadomi sobie, na czym polega dojrzałość, gotowość i czas do podjęcia współżycia seksualnego, • potrafi powiedzieć „nie”, gdy dojdzie do podniecenia seksualnego; – w zakresie postaw: • zyska świadomość, że podjęte decyzje o rozpoczęciu współżycia seksualnego mogą zaważyć na losie dwojga młodych ludzi, ich przyszłości, • przekona się, że najwłaściwszym miejscem i czasem dla inicjacji seksualnej jest małżeństwo.

LITERATURA McDowell J., Mity edukacji seksualnej, Vocatio, Warszawa 2000 McDowell J., Dawacze, bracze i inne rodzaje kochaczy, Vocatio 1995 Dudziak U., Wychowanie do miłości. Materiały dla nastolatków, ich rodziców i nauczycieli, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Języków Obcych i Ekonomii „EDUKATOR”, Częstochowa 2000 Półtawska W., Przygotowanie do małżeństwa, WAM, Kraków 2004

36

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

film wedrujac _konspekt_2.indd 36-37

„Wędrując ku dorosłości”

Czas: 45 minut PRZEBIEG ZAJĘĆ 1. Miniwykład. Nauczyciel informuje uczniów o tym, że zdarzają się przypadki nieplanowanych ciąż u dziewcząt kilkunastoletnich. Z przeprowadzonych badań na zlecenie MEN wynika, że rocznie ok. 230 dziewcząt ze szkoły podstawowej zachodzi w ciążę, a ponad 37

2009-09-10 07:08:55


6 tysięcy uczennic z gimnazjum i liceum staje się co roku matkami (badania przeprowadzone w 2006 roku). Natomiast w 2001 roku w Polsce żywe dziecko urodziło 13 324 dziewczęt do 18. roku życia, w tym 349 dziewcząt w wieku 15 lat i mniej (dane Głównego Urzędu Statystycznego). Uwaga: Rozbieżność w liczbach wynika z dwóch powodów: 1 – nie każda dziewczyna, która stała się matką, jest jeszcze uczennicą, 2 – od 10 lat obserwuje się w Polsce spadek liczby dziewcząt zachodzących w ciążę (spadek ten szacuje się na około 10%). Jednak każdy taki przypadek jest dramatem dla dziewczyny i chłopca oraz ich rodzin. Jest bardzo prawdopodobne, że ich dziecko będzie się wychowywało w rodzinie niepełnej. Jak temu zapobiec? 2. Projekcja fragmentu filmu „Gdy rodzą się nienajlepsze pomysły”, scena 3 oraz plansze dotyczące inicjacji seksualnej. 3. Pogadanka. Ewa wróciła z dyskoteki i jest jakaś dziwna. Niepokoi to Zuzę – starszą siostrę. – Dlaczego Zuza obawia się o jej los? – Co mogą znaczyć słowa Roberta „Żeby nie było za późno...” Niełatwo jest rozmawiać o sprawach najintymniejszych. Najczęściej rodzice myślą: „Wiem, że niektóre nastolatki są aktywne seksualnie, ale nie dotyczy to mojego dziecka”. Tymczasem skąd mają pewność, że rzeczywiście tak jest? – Jak sądzicie, czy rodzic ma prawo i powinien uprzedzić ewentualne fakty i udzielić swojemu dziecku rad i wskazówek? Dotyczą one wprawdzie jego prywatności, ale jeśli dojdzie do nieprzemyślanych decyzji i dramatycznych konsekwencji – wszyscy, również rodzice, będą ponosić odpowiedzialność i ciężar, np. przyjęcie 38

film wedrujac _konspekt_2.indd 38-39

„Wędrując ku dorosłości”

i wychowanie dziecka, czy leczenie chorób przenoszonych drogą płciową, w tym AIDS. – Jak powinna przebiegać ta rozmowa? – Na jakim systemie wartości zbudujecie wasze wspólne życie? – Dlaczego najwłaściwszym miejscem i czasem dla inicjacji seksualnej jest małżeństwo? 4. Wykład nauczyciela na temat zasad związanych z popędem seksualnym: zasada pierwszych połączeń, dominacji, znużenia i generalizacji. (Materiał w: Maria Kwiek, Iwona Nowak, Dorastanie do miłości, Rubikon, Kraków 2009, rozdz. III. 3) 5. Praca w grupach. Ćwiczenie – tworzymy „piramidę korzyści abstynencji seksualnej”: a) Podział uczniów na grupy i rozdanie materiałów (Załącznik 1). b) Uczniowie układają, po uprzednim przedyskutowaniu ich ważności, piramidę i umiejscawiają poszczególne hasła (10 karteczek) na różnych wysokościach. c) Liderzy grup relacjonują wyniki prac uzasadniając taki właśnie wybór. 6. Podsumowanie przez prowadzącego.

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

39

2009-09-10 07:08:55


ZAŁĄCZNIK 1 – Piramida korzyści abstynencji seksualnej Zadanie dla grup:

1

2

4

7

Z otrzymanych twierdzeń (po przemyśleniu i dyskusji) ułóżcie piramidę (według wzoru), umieszczając hasło waszym zdaniem najważniejsze na górze piramidy, mniej istotne w środku, najmniej istotne – na dole piramidy.

3

5

8

5

9

10

Nie ma zagrożenia ciążą lub chorobami przenoszonymi drogą płciową.

Nie ma potrzeby stosowania pigułki i innych środków antykoncepcyjnych, ani obawy o skutki uboczne ich stosowania.

Nie grozi uraz spowodowany koniecznością oddania dziecka do adopcji.

Nie ma presji, aby wziąć ślub, zanim jest się do tego gotowym.

Nie grozi uprzedmiotowienie i eksploatowanie dziewczyny (chłopca).

Można skupić energię na ustalaniu i realizowaniu życiowych celów.

Istnieje możliwość pełniejszego porozumienia ze swoją dziewczyną (chłopakiem).

Nie grożą: poczucie winy, rozczarowanie, zmartwienie i odrzucenie.

Istnieje szansa na swobodne kierowanie moim życiem.

Nie ma zagrożenia aborcją.

film wedrujac _konspekt_2.indd 40-41

FILM 4. „Trochę o niej, trochę o nim” Temat: Chodzimy ze sobą, czyli jak rozwijać więzi i szanować siebie nawzajem CELE

Klasa II (lekcja 8 i 9 – osobno dla grup dziewcząt i chłopców)

W trakcie zajęć uczennica/uczeń: – w zakresie wiedzy: • dowie się o sposobach organizowania ciekawych randek, • dowie się, jak budować więzi przyjaźni, • pozna prawdę, że przyjacielem miłości jest czas i nie należy przyspieszać znaków miłości, które są zarezerwowane dla miłości narzeczeńskiej, czy małżeńskiej; – w zakresie umiejętności: • umie zaplanować randki twórcze, nietuzinkowe, • potrafi roztropnie ocenić rozwój więzi w młodzieńczych związkach i przyzwolić na takie gesty, które będą adekwatne do uczuć; – w zakresie postaw: • uświadomi sobie, że rozwój więzi wymaga czasu, więc nie należy wywierać na drugą osobę presji psychicznej czy fizycznej, • będzie przekonana/przekonany, że seks nie jest dowodem ani sprawdzianem miłości. Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

41

2009-09-10 07:08:55


METODY I FORMY • film • wykład • pogadanka • praca w grupach • mapa mentalna

2. Praca indywidualna – test: „Dlaczego umawiamy się na randki?” (Załącznik 1) 3. Wspólne omówienie wyników testu (można także na jego podstawie przeprowadzić klasowy ranking). 4. Projekcja filmu „Trochę o niej, trochę o nim”.

ŚRODKI DYDAKTYCZNE I MATERIAŁY • film „Trochę o niej, trochę o nim” • arkusze szarego papieru (po ½ arkusza dla każdej grupy) • kolorowe mazaki, kredki LITERATURA Dobson J.C., Przygotowanie do dojrzałości, Vocatio, Warszawa 1997 Regulska A., Wartość czystości seksualnej. Analiza etyczno-pedagogiczna, Maternus-Media, Tychy 2007 Półtawska W., Przygotowanie do małżeństwa, WAM, Kraków 2004 Czas: 45 minut PRZEBIEG ZAJĘĆ 1. Miniwykład Uczniowie często pytają: W jaki sposób można umawiać się na randki? Kiedy zaczynać się umawiać? Jak być atrakcyjną dla chłopaka / atrakcyjnym dla dziewczyny? Co mam robić, jeśli z nikim się nie spotykam? Nie ma tu gotowych recept. Nie ma też recept na udany związek. Każdy człowiek jest inny i dzięki temu jesteśmy ciekawi siebie i nawzajem się przyciągamy. Nie da się spraw kontaktów międzyosobowych zamknąć w sprawdzonym schemacie. Jedni dojrzewają do randek szybciej, inni dużo później. 42

film wedrujac _konspekt_2.indd 42-43

„Wędrując ku dorosłości”

5. Krótka pogadanka o filmie. Ewa i Klaudia oraz Jakub i Maciek – różne „koncepcje” chodzenia ze sobą, różne stanowiska i różne hierarchie wartości. – Które stanowisko wydaje się Wam być bardziej przekonujące i dlaczego? – „Testowanie” drugiej osoby, czy też zaufanie do tego/ tej, z którą się umawiasz? – Jeśli zaufanie, to na ile można ufać? 6. Praca w grupach. Mapa mentalna. a) Utworzenie 3 lub 6 grup. b) Przydział materiałów (po ½ arkusza szarego papieru, mazaki, kredki). c) Każda grupa umieszcza na środku arkusza hasło: „Gesty i znaki miłości” Ponadto uczniowie dopisują: Grupa I: 13–16 lat Grupa II: 17–20 lat Grupa III: w małżeństwie d) Uczniowie umieszczają zdania, sentencje, symbole, rysunki wyrażające znaki miłości w określonym wieku dla danej grupy. e) Prezentacja pracy grup z objaśnieniem rysunków, symboli i komentarzem. 7. Podsumowanie przez prowadzącego. Wnioski z lekcji: potrzeba zachowania adekwatności wyrażanych znaków miłości do rozwoju więzi.

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

43

2009-09-10 07:08:56


Załącznik 1 test: Dlaczego umawiamy się na randki? Miejsce

FILM 5. „Warto wiedzieć...”

Dlaczego umawiamy się na randki? Lepiej poznać siebie nawzajem i zaprzyjaźnić się. Być zauważonym i popularnym w grupie. Uchronić się przed samotnością.

Temat: Ona i on oraz poczucie własnej wartości Klasa II (lekcja 7)

Polecenie: Przeczytaj powyższe zdania skłaniające młodych ludzi do umawiania się. Co jest najważniejszym motywem, a co najmniej istotnym? Wyraź swoje zdanie, wstawiając w puste kratki kolejne cyfry.

CELE W trakcie zajęć uczennica/uczeń: – w zakresie wiedzy: • pozna najbardziej charakterystyczne różnice między kobietą a mężczyzną wynikające ze zróżnicowania płciowego oraz naturalną potrzebę komplementarności (uzupełniania się) płci, • dowie się o uwarunkowaniach kulturowych w poglądach na określanie cech dla danej płci; – w zakresie umiejętności: • potrafi odróżnić rzeczywiste zróżnicowanie cech męskich i kobiecych od funkcjonujących stereotypów dotyczących płci, • umie określić swoje oczekiwania wobec płci przeciwnej; – w zakresie postaw: • uświadomi sobie, że opinie stereotypowe najczęściej nie mają uzasadnienia i nie pomagają w komunikacji: kobieta – mężczyzna, • przekona się o potrzebie akceptacji rzeczywistej odmienności psychoseksualnej.

44

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

Czuć się kochanym. Być jak wszyscy inni. Zaspokoić swoje fizyczne pragnienia. Dowartościować się. Być popularnym. Znaleźć męża (żonę). Aby zrobić na złość innej dziewczynie/ innemu chłopcu.

film wedrujac _konspekt_2.indd 44-45

„Wędrując ku dorosłości”

45

2009-09-10 07:08:56


METODY I FORMY • film • praca w grupach – ćwiczenia • praca w grupach – z tekstem • miniwykład

4. Analiza zebranych (na arkuszach) cech pod kątem odróżnienia funkcjonujących stereotypów a rzeczywistych cech charakterystycznych dla mężczyzny i kobiety, zaznaczanie przy poszczególnych sformułowaniach literami: Rz (rzeczywista cecha) lub S (stereotyp). Czego będzie więcej? Przekonajmy się.

ŚRODKI DYDAKTYCZNE I MATERIAŁY • film „Warto wiedzieć…” • arkusze szarego papieru dla każdej grupy i mazaki • zadania dla 5 grup (Załącznik 1) LITERATURA Braun-Gałkowska M., Psychologia domowa, Wyd. KUL, Lublin 2008 Moir A., Jessel D., Płeć mózgu, PIW, Warszawa 2008 Czas: 45 minut PRZEBIEG ZAJĘĆ 1. Emisja pierwszej sceny filmu „Warto wiedzieć…” (rozmowa Asi, Moniki i Bartka na temat męskości i kobiecości). 2. Praca w grupach jednopłciowych: „My o nich, oni o nas/My o nich, one o nas”. a) Podział na grupy kilkuosobowe dziewcząt i kilkuosobowe chłopców. b) Każda grupa otrzymuje arkusz szarego papieru i mazaki. c) Wspólnie, naradzając się, wypisują na arkuszu (w pionowej kolumnie): • dziewczęta – cechy chłopaków/mężczyzn • chłopcy – cechy dziewcząt/kobiet (Uwaga: Nie mogą one dotyczyć wyglądu, ale jedynie cech psychicznych!) d) Po skończonej pracy następuje zawieszenie arkuszy w widocznym miejscu. 3. Miniwykład nauczyciela na temat rzeczywistych odmienności między kobietą a mężczyzną, a stereotypy. 46

film wedrujac _konspekt_2.indd 46-47

„Wędrując ku dorosłości”

5. Praca w 5 grupach (koedukacyjnych): „Kobieta i mężczyzna – głód zrozumienia”. a) Miniwykład nauczyciela – motywujący uczniów do pracy w grupach. Chodzi o: • potrzebę współdziałania – mimo pewnych różnic między mężczyzną a kobietą, • miłość, której oboje pragną, • unikanie wartościowania, która płeć jest lepsza, • odejście od stereotypów kategoryzujących ludzi, bo nawet jeśli są uzasadnione – nie pomagają w zrozumieniu poszczególnych osób i utrudniają współdziałanie. b) Praca w grupach z tekstem (Załącznik 1); wykonanie zadań i relacja liderów na forum klasy. 6. Podsumowanie pracy grup i zakończenie: „Według koncepcji Sandry Bem męskość – kobiecość nie stanowi jednego kontinuum, a każdy człowiek ma w sobie cechy i męskie, i kobiece, ale w różnych proporcjach. Najkorzystniejsza dla pełnienia ról rodzinnych i zawodowych jest sytuacja, gdy człowiek ma pozytywne cechy psychiczne i męskie, i kobiece, np. niezależność myślenia i delikatność. Mężczyźni są równie jak kobiety uczuciowi, ale poprzez wychowanie nabyli inne sposoby przejawiania uczuć; kobiety są równie zmysłowe, ale mają inne sposoby przeżywania. Takie oceny, jak: mniej czy więcej uczuciowy, mniej czy więcej myślący itp., zawierają w sobie ocenę wartościującą, która tylko zaciemnia różnice prawdziwe, leżące nie w kategoriach mniej lub więcej, ale inaczej”. (Maria Braun-Gałkowska, Psychologia domowa, Wyd. KUL, Lublin 2008, s. 88)

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

47

2009-09-10 07:08:56


Załącznik 1 – Teksty dla grup Grupa I

Dokończ zdania: 1. Do częstych nieporozumień i urazów długo pamiętanych prowadzić może błędne założenie, że ....................................................................................................

Jedną z istotnych trudności kontaktu psychicznego stanowią błędy wzajemnego poznania, a zwłaszcza naiwne założenie, że to co dla mnie jest wartościowe, powinno być wartościowe dla innych, że to co mnie się nie podoba, nie powinno się podobać innym, że to co mnie wydaje się błahe, musi być dla drugiego człowieka również błahe. A tymczasem właśnie to założenie jest błędne, często prowadzi do nieporozumień, długo pamiętanych urazów, choć zadanych nieumyślnie. W dzisiejszej dobie koedukacji – zrównania w obyczajach, upodobniania się w strojach i sposobie bycia młodych mężczyzn i kobiet tym łatwiej nie dostrzec istotnych odrębności psychicznych, zależnych od płci. Nie trzeba udowadniać, że takie odrębności istnieją – trzeba je sobie uświadomić. W rozważaniu, na czym polega „inność” mężczyzny i kobiety, bardzo trudno ustrzec się od sądów wartościujących i porównań na niekorzyść którejś ze stron. Właściwie bez pożytku dla konkretnego poznania jest roztrząsanie, czy kobieta jest lepsza, czy gorsza niż mężczyzna, jak również czy jest słabsza, czy silniejsza. Każde twierdzenie można tu „udowodnić” – w niczym nikomu nie przysparzając najważniejszego, to znaczy umiejętności wzajemnego porozumienia. Roztrząsania tego typu – choćby były najbardziej błyskotliwe – prowadzą raczej do utrwalenia uprzedzeń niż do konkretnej wiedzy, bardziej powodują pogłębienie się poczucia odrębności i obcości niż zrozumienia.

.................................................................................................... .................................................................................................... 2. Do utrwalenia uprzedzeń i do pogłębienia poczucia obcości niż do zrozumienia prowadzi .................................................................................................... .................................................................................................... .................................................................................................... 3. W pewnym sensie kobieta dla mężczyzny, a mężczyzna dla kobiety zawsze pozostaną „niepojęci”, ponieważ .................................................................................................... .................................................................................................... ....................................................................................................

W pewnym sensie kobieta dla mężczyzny i mężczyzna dla kobiety zawsze pozostaną „niepojęci”, ponieważ próba zrozumienia najczęściej stosowana, a mianowicie przez utożsamianie: „gdybym był(a) na jej (jego) miejscu w tej sytuacji...”, najzupełniej zawodzi, zwłaszcza przy zaangażowaniu uczuciowym. Odrębności psychiczne są bowiem głębsze niż możliwości przeciętnej wyobraźni, dotykają najelementarniejszego przeżycia własnego „ja”. (Elżbieta Sujak, Kontakt psychiczny w małżeństwie i rodzinie, Rubikon, Kraków 2007, s. 63-64)

48

film wedrujac _konspekt_2.indd 48-49

„Wędrując ku dorosłości”

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

49

2009-09-10 07:08:56


Grupa II Bardzo odrębnie przeżywana przez mężczyznę i kobietę jest sprawa poczucia własnej wartości. Jest to przeżycie trwałe, mało ulegające wahaniom w ciągu życia dorosłego człowieka. Poczucie własnej wartości jest źródłem podstawowego nastroju, tak zwanego dobrego samopoczucia psychicznego. Od niego też zależą zainteresowania, i co najważniejsze, stosunek do innych ludzi: albo otwarty, zwracający się ku drugiemu człowiekowi, lub cofający się, zamykający przed nim. Kobieta częściej (nawet bardzo często) przeżywa swoją wartość w kategoriach estetycznych. Od dzieciństwa wie, czy jest lub nie jest ładną dziewczynką, czy piękną kobietą. Potwierdzenie, uznanie swojej wartości lub jej zaprzeczenie przez innych ludzi znajduje codziennie w tysiącu drobnych zdarzeń lub odczytuje w lustrze, które również niepokoi z wiekiem, budząc poczucie zagrożenia. Właśnie kobiety o wyraźnej urodzie skłonne są widzieć w niej główną swoją wartość i one też najdotkliwiej przeżywają jej nietrwałość. Częściej również niż mężczyzna, kobieta przeżywa swoją wartość w kategoriach moralnych, zwłaszcza w  dziedzinie obyczajowej. W jej życiu większą rolę grają zakazy i nakazy łączące w sobie zarówno elementy etyczne jak i estetyczne, powiązane na przykład w pojęciu „brzydkiego słownictwa” czy „brzydkiego zachowania się”. Wystarczy przypomnieć, że mniejsza skłonność kobiet do upijania się alkoholem wynika z zagrożenia czysto estetycznego: „nic okropniejszego jak pijana kobieta”.

Dokończ zdania: 1. Kobiety częściej (choć nie zawsze) przeżywają swoją wartość w kategoriach ……………..……………………. i

w

kategoriach

…………………………………….

Te kategorie obrazują znane sytuacje, np. ….................. ............................................................................................... ............................................................................................... ...............................................................................................

1. Mężczyzna

przeżywa

najczęściej

swoją

wartość

w …........................................................................................ Natomiast mężczyzna znosi lekko swoją …..................... ................................................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................

Mężczyzna przeżywa swoją wartość o wiele bardziej w poczuciu swej siły i sprawności, zarówno fizycznej, jak i umysłowej, a wreszcie (później) w swych konkretnych osiągnięciach życiowych (stanowisko, dorobek materialny). Na przykład brzydotę mężczyzna znosi lekko, jeśli tylko nie upośledza jego siły i sprawności i nie jest kalectwem, nie pozbawia go kontaktów erotycznych i rzadko zagraża samotnością. (Elżbieta Sujak, Kontakt psychiczny w małżeństwie i rodzinie, Rubikon, Kraków 2007, s. 64-65)

50

film wedrujac _konspekt_2.indd 50-51

„Wędrując ku dorosłości”

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

51

2009-09-10 07:08:56


Dokończ zdania: 1. Zarówno kobieta jak i mężczyzna pragną...................

Grupa III Zarówno mężczyzna, jak i kobieta godni są uznania. Każde jednak pragnie uznania tych właśnie cech, z którymi najbardziej uczuciowo jest sprzężone ich poczucie własnej wartości. Kobieta piękna wkłada znaczny wysiłek w zaakcentowanie swoich walorów, chętnie przyjmuje komplementy odnoszące się do nich. Mniej ładna może bardziej pragnie uznania jej wartości moralnych, pozytywnej oceny wysiłków zaangażowanych w estetyczne ukształtowanie otoczenia, mieszkania, aniżeli komplementów dotyczących jej urody. Tu poczucie braku rodzi lęk przed kpiną lub szyderstwem. Mężczyzna oczekuje i pragnie uznania i podziwu w o wiele szerszym zakresie, zarówno dotyczącym swej sprawności, umiejętności, możliwości, jak i kompetencji, autorytetu. Z poczuciem własnej wartości człowieka w najściślejszym związku stoi punkt największej wrażliwości psychicznej na urazy, najdotkliwiej przeżywane cierpienie, najsilniejsze reakcje obronne (gniewne) i najtrwalsza pamięć urazów doznanych od innych ludzi, choćby najbliższych. Przeciętny człowiek nigdy nie osiąga w pełni tego, czego pragnął w  zakresie własnej wartości, i to poczucie braku czyni go napiętym i wrażliwym wewnętrznie. Jednocześnie budzi potrzebę aprobaty jego wartości, pomimo niepowodzeń, i z tą potrzebą zwraca się szczególnie ku tym, którzy go, jak wierzy, kochają: przyjaciół, rodziny. Oni wiedzą o jego niepowodzeniach i, jak tego oczekuje, mają swoją miłością świadomie osłaniać wrażliwy, bolesny punkt. To oczekiwanie wyraża się ostrością i natężeniem wymagania, głodu „zrozumienia” pojmowanego jako akceptacja pomimo niepowodzeń.

…………………………………………, które przejawia się: – u kobiety …........................................................................ ............................................................................................. – u mężczyzny …................................................................... ............................................................................................. 2. Każdy z nas (niezależnie od płci) oczekuje akceptacji, nawet mimo różnych niepowodzeń. W jakim względzie tego szczególnego „zrozumienia” oczekuje mężczyzna, a w jakim kobieta? …................................................................................................ ................................................................................................... …................................................................................................ ...................................................................................................

To wspólne pragnienie wszystkich ludzi ma swoje odrębne cechy u kobiety i u mężczyzny. Mężczyzna domaga się wiary w jego możliwości i uzdolnienia, choćby krytycznej wiary. Od kogoś, kto w niego wierzy, przyjmie uwagi krytyczne odnoszące się do jego poszczególnych czynów czy przedsięwzięć życiowych, byleby nie kwestionowały one jego uzdolnień i dobrych intencji. Kobieta pogodnie przeżyje skrytykowanie szczegółu, jeśli nie zostanie zakwestionowana jej wartość w niekorzystnym porównaniu lub jej uczucie czy wartość moralna. (Elżbieta Sujak, Kontakt psychiczny w małżeństwie i rodzinie, Rubikon, Kraków 2007, s. 65-66)

52

film wedrujac _konspekt_2.indd 52-53

„Wędrując ku dorosłości”

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

53

2009-09-10 07:08:56


Grupa IV Odrębność psychiczna mężczyzny i kobiety wyraża się bardzo silnie w motywach podejmowania przez nich wysiłków i starań. Dobrze charakteryzuje tę odrębność aforyzm: „Mężczyzna chce być w życiu kimś, kobieta chce być kimś dla kogoś”. Najchętniej i najlepiej kobieta pracuje wtedy, gdy jej wysiłek jest adresowany do konkretnego odbiorcy, i dlatego bardziej uczulona jest na reakcję tego odbiorcy aniżeli na obiektywną wartość swej pracy, swego dzieła. Gdy poczuje się odepchnięta w swych staraniach lub zwyczajnie nie zauważana, cierpi i nierzadko się zaniedbuje, jeśli nie znajdzie innego „adresata” dla swych starań (dzieci!). Mężczyznę bardziej wciąga samo dzieło, sam proces tworzenia i nawet nieuznanie przez innych nie odbiera mu radości pracy i tworzenia. Może w tym właśnie tkwi odpowiedź na pytanie, dlaczego głównie mężczyźni dokonują większych wynalazków i bardziej angażują się we wszystko, co można nazwać budowaniem.

Zadania dla grupy: 1. Wyjaśnij sens i omów szerzej aforyzmy: a) „Mężczyzna chce być w życiu kimś, kobieta chce byś kimś dla kogoś.” …............................................................................................ ................................................................................................ ....... ….................................................................................... ................................................................................................ ................................................................................................ b) „Sercem mężczyzny są sprawy świata, światem kobiety są sprawy jej serca.” …............................................................................................

W centrum przeżywania mężczyzny częściej znajdują się sprawy zewnętrzne, sprawy świata. Kobieta na pierwszym miejscu w swym myśleniu i przeżywaniu stawia sprawy sobie najbliższe. „Sercem mężczyzny są sprawy świata, światem kobiety są sprawy jej serca”. O wiele częściej dziewczęta niż mężczyźni pod wpływem uczuć radykalnie zmieniają swoje plany życiowe, porzucają studia, pracę dla małżeństwa i rodziny.

................................................................................................

To jakby ciaśniejsze przeżywanie przez kobietę spraw świata wynika niewątpliwie z jej specyficznej sytuacji biologicznej. Kobieta bardziej czuje się ograniczona przez swoje ciało – choć odporniejsze, przecież na co dzień wyraźnie słabsze, nawet w stanie pełnego zdrowia narzucające swoje sprawy: okresowe niedomagania, bolesny start do życia płciowego, ciąże, porody, ograniczenie niemowlęcą bezradnością dzieci. Codzienna dreptanina wokół spraw życiowo najprostszych wyrabia w kobiecie pewien realizm – można powiedzieć: pokorny realizm.

2. Z czego wynika specyficzna sytuacja kobiety – jeśli chodzi o jej plany życiowe.

....... ….................................................................................... ................................................................................................ ................................................................................................

…............................................................................................ ................................................................................................ .......….....................................................................................

(Elżbieta Sujak, Kontakt psychiczny w małżeństwie i rodzinie, Rubikon, Kraków 2007, s. 66-67)

54

film wedrujac _konspekt_2.indd 54-55

„Wędrując ku dorosłości”

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

55

2009-09-10 07:08:56


FILM 5.

Grupa V

„Warto wiedzieć...”

Pojęcie ważności spraw dotyczy u kobiety przede wszystkim jej spraw uczuciowych lub realnych życiowych potrzeb jej najbliższych – męża czy dzieci. U mężczyzny zatacza ono szerszy krąg i bardziej angażuje w sprawy zawodu i społecznego sukcesu. Tego ostatniego często zresztą od niego oczekuje także jego towarzyszka życia. Bardziej skrępowana realiami życia kobieta wcześniej niż mężczyzna przeżywa ludzkie ograniczenie i niewystarczalność. Początkowa nadzieja, że miłość wypełni życie i „może wszystko”, musi ulec wobec rozczarowań i miłością ludzką, i mężczyzną, który jest tej miłości przedmiotem. Wzajemnemu zrozumieniu się mężczyzny i kobiety stoi często na przeszkodzie naiwna wiara, że miłość powinna ludzi utożsamiać, oraz założenie, że ten drugi powinien wiedzieć z góry to wszystko, co każdej ze stron wydaje się bardzo oczywiste, ale dla drugiej jest zupełnie niezrozumiałe. Może warto starać się o uświadomienie, że nawet najpiękniejsza miłość nie stanowi wiedzy o drugim człowieku. Natomiast los tej miłości zależy w dużej mierze od tego, czy się podjęło wcześniej, a przynajmniej równolegle, wysiłek zdobywania wiedzy (nie przeczuć ani intuicji, ani zainteresowania) o tej drugiej połowie rodzaju ludzkiego. (Elżbieta Sujak, Kontakt psychiczny w małżeństwie i rodzinie, Rubikon, Kraków 2007, s. 67-68)

Zadania dla grupy: 1. Jakie sprawy są ważne dla kobiety, a jakie dla mężczyzny? …............................................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................

Temat: Co warto wiedzieć o płodności kobiety i mężczyzny? Klasa II (lekcja 14 i 15 – osobno dla grup dziewcząt i chłopców) CELE W trakcie zajęć uczennica/uczeń: – w zakresie wiedzy: • lepiej pozna anatomię i fizjologię układu rozrodczego mężczyzny i kobiety, • dowie się o dwóch fazach cyklu owulacyjnego kobiety: pęcherzykowej i lutealnej; – w zakresie umiejętności: • potrafi wskazać w cyklu kobiety owulację i wyróżnić fazę przed- i poowulacyjną, • potrafi skorelować wiedzę anatomiczno-fizjologiczną z możliwością wyznaczania dni płodnych i niepłodnych w cyklu kobiety; – w zakresie postaw: • uświadomi sobie, że poznanie zmian zachodzących w cyklu kobiety pozwoli w przyszłości na wybór ekologicznego stylu życia.

2. Omów problem miłości, a prawdziwej wiedzy o drugim człowieku. 56

film wedrujac _konspekt_2.indd 56-57

„Wędrując ku dorosłości”

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

57

2009-09-10 07:08:56


METODY I FORMY • film • pogadanka • wykład • ćwiczenia (praca indywidualna) ŚRODKI DYDAKTYCZNE I MATERIAŁY • film „Warto wiedzieć…” • Ćwiczenia „Wędrując ku dorosłości” (Rubikon) • prezentacja multimedialna: red. T. Król, „Płodność człowieka. Podstawy biomedyczne” albo foliogramy M. Szczawińska „Płodność bez tajemnic” lub plansze anatomiczne • film „Cud miłości. Od poczęcia po narodziny” (Hagi) LITERATURA Pulikowski J., Warto żyć zgodnie z naturą, Oficyna Współczesna, Wrocław 1997 Szymański Z., Płodność i planowanie rodziny, Wyd. Pomorska Akademia Medyczna, Szczecin 2004 Czas: 45 minut PRZEBIEG ZAJĘĆ 1. Emisja 2. sceny filmu (rozmowa Zuzy, Kasi i Moniki). 2. Rozmowa po filmie. – Skąd biorą się tak różne stanowiska (obiegowe opinie) wobec metod naturalnego planowania rodziny? – Postawa mężczyzny wobec metod naturalnego planowania rodziny (wymóg okresowej abstynencji) a jego miłość do żony. Jakie mogą pojawić się problemy? – Dlaczego antykoncepcja (poza prezerwatywą) najczęściej szkodzi zdrowiu kobiety? – Jakie jest najlepsze wyjście? 58

film wedrujac _konspekt_2.indd 58-59

„Wędrując ku dorosłości”

– Jak można w odniesieniu do planowania rodziny zinterpretować przesłanie filozofa Francisa Bacona: „Człowieku, jeżeli chcesz pokonać naturę, powinieneś poddać się jej prawom”? 3. Wykład nauczyciela (np. z wykorzystaniem plansz z prezentacji multimedialnej „Płodność człowieka. Podstawy biomedyczne”) na temat anatomii i fizjologii układów rozrodczych mężczyzny i kobiety, ze szczególnym uwzględnieniem procesów i objawów umożliwiających rozpoznawanie okresów płodności i niepłodności w cyklu kobiecym. Uwaga: można także wykorzystać początek filmu „Cud miłości. Od poczęcia po narodziny”. Pierwsze 14 minut filmu – to fascynujący obraz owulacji u kobiety i prezentacja płodności mężczyzny. 4. Pogadanka a) Rozmowa z dziewczętami o odczuwanych przez nie sygnałach owulacji, np. krwawienia owulacyjnego, objawów śluzowych, napięcia przedmiesiączkowego, tkliwości piersi przed miesiączką itp. i sposobach zapisywania tych objawów. b) Rozmowa z chłopcami na temat antynomii: bardzo oszczędnej płodności kobiety i bardzo hojnej płodności mężczyzny. Wykorzystanie praw biologii dla wyznaczania okresów płodnych i niepłodnych. Szczególna odpowiedzialność mężczyzny (z racji jego natury w sferze płciowości) za prokreację. Potrzeba szacunku dla kobiety i uwzględnienia specyfiki jej płciowości. 5. Praca indywidualna. Ćwiczenia (do wyboru): Gimnazjum II–11a, Gimnazjum II–11b, Gimnazjum II–11c, Gimnazjum II–11d. 6. Podsumowanie zajęć z zapowiedzią, że tematyka dotycząca płodności i planowania poczęć będzie kontynuowana. Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

59

2009-09-10 07:08:56


FILM 5. „Warto wiedzieć...” Temat: Planowanie rodziny – wybrać mądrze i odpowiedzialnie Klasa II (lekcja 18) CELE W trakcie zajęć uczeń: – w zakresie wiedzy: • pozna cechy, jakimi powinna się odznaczać idealna metoda planowania rodziny, • utrwali informacje dotyczące metod rozpoznawania płodności odnoszące się do trzech faz w cyklu kobiety (niepłodności względnej, płodności i niepłodności bezwzględnej); – w zakresie umiejętności: • potrafi wzbudzić refleksję, czym jest odpowiedzialne rodzicielstwo, • potrafi podać czynniki warunkujące idealną metodę planowania rodziny; – w zakresie postaw: • uświadomi sobie potrzebę zdobywania najnowszych informacji dotyczących odpowiedzialnego rodzicielstwa, • przyjmie taką postawę, która ochroni zdrowie i miłość współmałżonków.

60

film wedrujac _konspekt_2.indd 60-61

„Wędrując ku dorosłości”

METODY I FORMY • film • wykład • dyskusja oksfordzka • praca w grupach – ćwiczenie ŚRODKI DYDAKTYCZNE I MATERIAŁY • film „Warto wiedzieć…” • karty ćwiczeń dla grup (Załącznik 1) • arkusz szarego papieru, mazaki • podręcznik „Wędrując ku dorosłości” LITERATURA Guillebaud J., Antykoncepcja – pytania i odpowiedzi, Medycyna Praktyczna, Kraków 1995 Domżał-Drzewiecka R., Gałęziowska E. (red.), Nowoczesne metody rozpoznawania płodności, Makmed, Lublin 2007 Dudziak U., Deluga A., Naturalne planowanie rodziny. Wybrane zagadnienia, Stowarzyszenie „Nasza Przyszłość”, Szczecinek 2006 Czas: 45 minut PRZEBIEG ZAJĘĆ 1. Miniwykład nauczyciela o potrzebie planowania rodziny; odpowiedzialnym rodzicielstwie. Każde dziecko, jeśli już zaistniało, ma prawo do przyjęcia, miłości i akceptacji. Jego rozwój w okresie prenatalnym jest również uzależniony od stanu psychicznego matki, a z kolei jej samopoczucie wynika z bezpieczeństwa, zaufania i miłości płynącej od ojca dziecka. Należy podkreślić, że dziecko jest wspaniałym darem, jednak nie wolno tym darem szafować; należy go rozdawać roztropnie. Tej mądrości trzeba uczyć się dużo wcześniej. Składa Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

61

2009-09-10 07:08:56


się na nią wiedza i postawa odpowiedzialności w sprawach najintymniejszych (seksualnych). 2. Projekcja fragmentu filmu „Warto wiedzieć…” – wyemitowanie (z użyciem stopklatki) plansz filmowych: • Cechy idealnej metody antykoncepcyjnej. • Najbardziej znane metody rozpoznawania płodności. • Charakterystyka najbardziej znanych metod rozpoznawania płodności. 3. Miniwykład nauczyciela komentujący informacje na planszy dotyczącej charakterystyki metod rozpoznawania płodności oraz krótka prezentacja trzech najbardziej znanych metod NPR.

b) Prowadzący daje tym uczniom czas (3-4 min.) na przygotowanie się do dyskusji; dzieli klasę na dwa obozy; wyznacza moderatora dyskusji. c) Podczas dyskusji, w której bierze udział kilku dyskutantów przysłuchujący się uczniowie mogą sami wyciągać wnioski na temat słuszności argumentów; mogą też być oni dopuszczeni do głosu przez moderatora. Czas wypowiedzi powinien być ograniczony, aby wielu uczniów mogło włączyć się dyskusję. 8. Podsumowanie zajęć i zakończenie.

4. Praca w grupach: Analiza cech poznanych na poprzednich lekcjach środków antykoncepcyjnych i metod rozpoznawania płodności w zestawieniu z wytycznymi dla idealnej metody antykoncepcyjnej wg J. Gillebauda (Załącznik 1). Uwaga: W trakcie ćwiczenia mogą pojawić się pytania uczniów. Odpowiedzi uczeń może szukać w podręczniku „Wędrując ku dorosłości” (str. 156-165); może też jej udzielić nauczyciel. 5. Rankingowanie wyników otrzymanych z tabel na zbiorczym arkuszu i krótki komentarz. 6. Pogadanka na temat różnych doniesień z różnych źródeł na temat skuteczności i ubocznych działań środków antykoncepcyjnych. Planowanie własnego życia w sposób odpowiedzialny. 7. Dyskusja oksfordzka: „tak” czy „nie” dla antykoncepcji, „tak” czy „nie” dla metod NPR. a) Nauczyciel wybiera po kilku zgłaszających się (najbardziej aktywnych) uczniów, którzy skłaniają się do korzystania z metod NPR-u oraz uczniów, którzy stawiają na antykoncepcję. 62

film wedrujac _konspekt_2.indd 62-63

„Wędrując ku dorosłości”

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

63

2009-09-10 07:08:56


FILM 5. +

„Warto wiedzieć...”

+

Wkładka domaciczna

Temat: Korzyści z obserwacji cyklu. Aparaty w metodach NPR

Pigułka po stosunku

+

Klasa III (lekcja 6 i 7 – osobno dla grup dziewcząt i chłopców)

Środki hormonalne; plastry, implanty, pigułki Cechy idealnej metody antykoncepcyjnej

100% bezpieczeństwa, zarówno bez groźnych, jak i uciążliwych objawów niepożądanych,

100% skuteczności,

brak związku z aktywnością seksualną (tzn. nie wymaga dodatkowych czynności przed stosunkiem),

odwracalność efektu antykoncepcyjnego,

skuteczność osiągnięta bez polegania na pamięci użytkownika,

prosty sposób „odstawienia” metody,

dostępna cena i łatwość dystrybucji,

możliwość stosowania bez nadzoru personelu służby zdrowia,

akceptacja przez każdą kulturę, religię i pogląd polityczny,

możliwość kontrolowania metody przez kobietę.

Lp.

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

+

Prezerwatywa

+

Środki chemiczne: globulki, kremy

+

CELE

podsumowanie

Środki wczesnoporonne

Metody naturalnego planowania rodziny

Załącznik 1 – Planowanie rodziny

Polecenie dla grup: Każdy rodzaj środka antykoncepcyjnego należy oznaczyć w kolejnych rubrykach znakiem „+” lub „–”. Po podsumowaniu wyników – dane można przekazać na arkusz zbiorczy. Uwaga: Jeśli będą wątpliwości w oznaczaniu, można posłużyć się podręcznikiem „Wędrując ku dorosłości”, s. 157-165.

film wedrujac _konspekt_2.indd 64-65

W trakcie zajęć uczennica/uczeń: – w zakresie wiedzy: • pozna korzyści płynące z obserwacji cyklu, • dowie się o nowoczesnych aparatach i technologii służącej do określania fazy płodnej i niepłodnej w cyklu kobiety; – w zakresie umiejętności: • odróżni postawę człowieka żyjącego zgodnie z naturą od postawy człowieka, który uzależnia swój los od środków antykoncepcyjnych, • umie opisać zasady działania i sposób odczytywania wyników poszczególnych testerów w MNPR; – w zakresie postaw: • uświadomi sobie nieprawdziwość funkcjonujących stereotypów odnoszących się do MNPR, • uświadomi sobie, iż w przyszłości istnieje możliwość wspomagania świadomej prokreacji (planowania poczęcia dziecka, bądź odkładania) nowoczesnymi aparatami i testerami w MNPR. Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

65

2009-09-10 07:08:56


METODY I FORMY • film • wykład • praca w grupach z tekstem • praca z komputerem • mapa skojarzeń • ćwiczenia (praca indywidualna) ŚRODKI DYDAKTYCZNE I MATERIAŁY • film „Warto wiedzieć…” • Ćwiczenia Wędrując ku dorosłości: Gimnazjum III–8f, Gimnazjum III–9a, Gimnazjum III–9b • mapa skojarzeń – przykłady dla prowadzących (Załączniki 1a, 1b) • zadania dla grup (Załączniki 2a, 2b) • streszczenie materiału: Nowoczesne planowanie rodziny. Aparaty i technologie w MNPR (Załącznik 3) • MNPR – strony internetowe (Załącznik 4) LITERATURA Domżał-Drzewiecka R., Gałęziowska E. (red.), Nowoczesne metody rozpoznawania płodności. Wybrane zagadnienia, Wyd. Makmed, Lublin 2007 Dudziak U., Deluga A., Naturalne planowanie rodziny. Wybrane zagadnienia, Fundacja „Nasza Przyszłość”, Szczecinek 2006 Naturalne planowanie rodziny w ujęciu wybranych dyscyplin naukowych, Instytut Nauk o Rodzinie KUL, Wyd. „Gaudium”, Lublin 2008 Szymański Z. (red.), Płodność i planowanie rodziny, Wyd. Pomorskiej Akademii Medycznej, Szczecin 2007 Troszyński M. (red.), Naturalne planowanie rodziny. Podręcznik dla nauczycieli NPR, Wyd. PSWNPR, Warszawa 2005

PRZEBIEG ZAJĘĆ 1. Projekcja fragmentu filmu „Warto wiedzieć…” (scena 3 – rozmowa Roberta z Bartkiem) oraz plansze. 2. Krótka rozmowa po filmie na temat różnych stanowisk wobec metod rozpoznawania płodności i antykoncepcji. 3. Praca indywidualna uczniów: wykonanie ćwiczeń (ze stron 62-63) 4. Praca w grupach: Mapa skojarzeń: „Korzyści i trudności w MNPR” a) Podział uczniów na 2 lub 4 grupy b) Przydział materiałów: po ½ arkusza szarego papieru, mazaki i polecenia dla grup (Załącznik 2a, 2b). c) Objaśnienia nauczyciela – jak wykonać zadanie (wskazane jest zamieszczenie na dużym „pokazowym” arkuszu schematu mapy skojarzeń). d) Ewentualna pomoc nauczyciela w rozwiązywaniu zagadnień dla uczniów niejasnych. e) Praca nad mapą skojarzeń: – Grupy parzyste: Metody NPR – KORZYŚCI (Załącznik 2a) – Grupy nieparzyste: Metody NPR – TRUDNOŚCI (Załącznik 2b) f) Prezentacja wyników prac przez liderów na forum klasy. 5. Podsumowanie nauczyciela; ewentualne dopowiedzenia i wyjaśnienia. 6. Wykład nauczyciela: „Nowoczesne planowanie rodziny. Aparaty i technologie w MNPR” (Propozycja; streszczenie – Załącznik 3) 7. Praca z komputerem. Szukanie informacji dotyczących metod NPR w Internecie (na zajęciach lub w domu). Wykaz stron – Załącznik 4.

Czas: 45 minut 66

film wedrujac _konspekt_2.indd 66-67

„Wędrując ku dorosłości”

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

67

2009-09-10 07:08:57


Załącznik 1a (dla nauczyciela)

film wedrujac _konspekt_2.indd 68-69

większa szansa na zdrowie dziecka zdrowie kobiety!

nie dają żadnych skutków ubocznych

nie zakłócają cyklu miesiączkowego

ekologia – życie zgodne z naturą

łatwość odróżnienia objawów fizjologicznych od chorobowych

pomoc w diagnostyce chorób dla lekarza

małżeństwo, które nie planuje dzieci, nie boi się nieplanowanej ciąży

jeśli nawet dziecko się pojawi, jest przyjęte i zaakceptowane są skuteczne do 99,8% życie zgodne z sumieniem – dla osób wierzących dostępne dla każdego

uczą planowania i przewidywania skutków

są niedrogie (termometr i zeszyt)

Metody naturalnego planowania rodziny KORZYŚCI

radość lepszego poznawania siebie

możliwe do stosowania przy cyklach nieregularnych

wzmacniają czułość, serdeczność, romantyczność

decyzji

czas „czekania” – to inne wyrazy miłości wzmacniają miłość małżeńską

dają możliwość świadomego zaplanowania dziecka uczą odpowiedzialności za podjęte decyzje

wzmacniają charakter

umożliwiają zaplanowanie dokładnej daty porodu

3. wzmacniają partnerstwo, bo żadna ze stron nie ponosi konsekwencji np. zdrowotnych

łatwiej znosi wzmocsię trudne okresy trwalsze nienie rozstania czy np. małżeństwa wierności okres okołoporodowy uczą okresowej abstynencji i uczą motywują altruizmu do wspólnych

Metody y NPR – KORZYŚCI

Metody naturalnego planowania rodziny – KORZYŚCI 1) wzmacniają miłość małżeńską, ponieważ: nie „ty” dla mnie, ale „ja” dla ciebie 2) wzmacniają partnerstwo, ponieważ żadna ze stron nie ponosi konsekwencji np. zdrowotnych 3) radość lepszego poznawania siebie 4) uczą okresowej abstynencji i uczą altruizmu 5) łatwiej znosi się trudne okresy np. okołoporodowy 6) wzmocnienie wierności 7) trwalsze małżeństwa 8) motywują do wspólnych decyzji 9) czas „czekania” – to inne wyrazy miłości 10) wzmacniają czułość, serdeczność, romantyczność 11) są skuteczne do 99,8% 12) możliwe do stosowania przy cyklach nieregularnych 13) małżeństwo, które nie planuje dzieci, nie boi się nieplanowanej ciąży 14) jeśli nawet dziecko się pojawi, jest przyjęte i zaakceptowane 15) łatwość odróżnienia objawów fizjologicznych od chorobowych 16) pomoc w diagnostyce chorób dla lekarza 17) życie zgodne z sumieniem – dla osób wierzących 18) ekologia – życie zgodne z naturą 19) większa szansa na zdrowie dziecka 20) nie dają żadnych skutków ubocznych 21) zdrowie kobiety! 22) nie zakłócają cyklu miesiączkowego 23) są niedrogie (termometr i zeszyt) 24) dostępne dla każdego 25) uczą odpowiedzialności za podjęte decyzje 26) wzmacniają charakter 27) uczą planowania i przewidywania skutków 28) dają możliwość świadomego zaplanowania dziecka 29) umożliwiają zaplanowanie dokładnej daty porodu Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

69

2009-09-10 07:08:57


Załącznik 1b (dla nauczyciela)

TABELA Trudności. Jak je można pokonać? Propozycje rozwiązań:

Metody y NPR – TRUDNOŚCI są przyczyną kłótni i „cichych dni” w małżeństwie

mąż nie akceptuje, nie chce czekać

badanie śluzu – to nie dla mnie! wykluczają spontaniczność

abstynencja seksualna przez 9 dni? za trudne!

delegacje i wyjazdy (rozłąka) np. w okresie niepłodności powroty, współmałżonkowie w okresie płodności

niechęć do fizjologii

zapisywanie obserwacji pamiętanie o obserwacji swego ciała

Metody naturalnego planowania rodziny TRUDNOŚCI

brak czasu i nerwowy tryb życia

metody ośmieszone i kojarzone jako metody „kościółkowe”

Metody naturalnego planowania rodziny – TRUDNOŚCI 1) niechęć do fizjologii 2) badanie śluzu – to nie dla mnie! 3) pamiętanie o obserwacji swego ciała 4) zapisywanie obserwacji 5) brak czasu i nerwowy tryb życia 6) metody ośmieszone i kojarzone jako metody „kościółkowe” 7) delegacje i wyjazdy (rozłąka) np. w okresie niepłodności 8) powroty, żon w okresie płodności 9) abstynencja seksualna przez 9 dni? za trudne! 10) mąż nie akceptuje, nie chce czekać 11) są przyczyną kłótni i „cichych dni” w małżeństwie 12) wykluczają spontaniczność 70

film wedrujac _konspekt_2.indd 70-71

„Wędrując ku dorosłości”

lp

Trudności

Jak je można pokonać?

1.

......................................................

......................................................

2.

......................................................

......................................................

3.

......................................................

......................................................

4.

......................................................

......................................................

5.

......................................................

......................................................

6.

......................................................

......................................................

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

71

2009-09-10 07:08:57


Załącznik 2a – dla grup parzystych Mapa skojarzeń: Metody NPR – KORZYŚCI a) Na środku arkusza umieśćcie hasło: Metody NPR – KORZYŚCI i obrysujcie je owalną figurą. Dopisujcie odchodzące promieniście linie (gałęzie) zakończone również owalami, w które należy wpisać pozytywne skojarzenia z metodami NPR (korzyści). Schemat można dalej rozbudować, dołączając dalsze linie do powstałych skojarzeń i pomysłów.

Załącznik 2b – dla grup nieparzystych Mapa skojarzeń: Metody NPR – TRUDNOŚCI a) Na środku arkusza umieśćcie hasło: Metody NPR – TRUDNOŚCI i obrysujcie je owalną figurą. Dopisujcie odchodzące promieniście linie (gałęzie), które również zakończcie owalami. Należy w nie wpisywać negatywne skojarzenia związane z metodami NPR (trudności). Schemat można dalej rozbudować, aż do wyczerpania pomysłów. b) W dole arkusza sporządźcie tabelę, w której umieścicie wasze propozycje pokonania trudności w  stosowaniu MNPR.

MNPR KORZYŚCI

MNPR TRUDNOŚCI

lp

Trudności

Jak je można pokonać?

1.

......................................................

......................................................

2.

......................................................

......................................................

3.

......................................................

......................................................

4.

......................................................

......................................................

5.

......................................................

......................................................

b) Przygotujcie się do prezentacji waszej mapy na forum klasy.

72

film wedrujac _konspekt_2.indd 72-73

„Wędrując ku dorosłości”

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

73

2009-09-10 07:08:58


Załącznik 3 – Nowoczesne planowanie rodziny. Aparaty i technologie w MNPR (streszczenie) 1. Klasyczne (stosowane w Polsce od ok. 50 lat) metody rozpoznawania płodności opierają się na samoobserwacji wskaźników płodności. Może to być tylko jeden wskaźnik, np. temperatura lub śluz szyjkowy, albo szyjka macicy. Kobieta może także uwzględnić kilka parametrów, np. połączenie śluzu i temperatury daje podstawę do posługiwania się jedną z metod wielowskaźnikowych np. Rötzera, angielskiej – podwójnego sprawdzenia lub polskiej – wg Teresy Kramarek. 2. Ponadto (od ok. 30 lat) powstają nowe technologie, których celem jest usprawnienie sposobów obserwacji i wyznaczania okresów płodności i niepłodności w cyklu kobiety. Są to: a) Urządzenia wykorzystujące dwufazowość temperatury cyklu miesiączkowego; łączą temperaturę z tzw. metodą kalendarzową. Ich sposób działania opiera się na metodzie termicznej rozszerzonej. Dotychczas najbardziej znane aparaty, czyli termometry z mikroprocesorem pozwalające na pomiar temperatury i interpretację czasu płodności i niepłodności to: • Bioself (produkcji szwajcarskiej) – skuteczność do 96% • Lady – Comp, Baby – Comp i Pearly (produkcji niemieckiej) – skuteczność do 99,3% Powyższe aparaty przeznaczone są dla kobiet mających cykle o długości 19–39 dni. Mierzenie temperatury – rano w przedziale czasowym 4 godzin, tj. do 2 godzin przed, i do 2 godzin po czasie mierzenia dnia poprzedniego. Sygnał dźwiękowy (po ok. 2 min) informuje o zakończeniu mierzenia. Miejsce mierzenia – tak jak w przypadku termometru: w śluzówce, tj. w ustach albo w pochwie lub w odbycie. Po skończonym pomiarze na wyświetlaczu optycznym zapala się sygnalizacja światełkiem: czerwonym – czas płodności, czerwonym pulsującym – czas najwyższej płodności, zielonym – czas niepłodności. 74

film wedrujac _konspekt_2.indd 74-75

„Wędrując ku dorosłości”

Wielkość aparatów nieduża, poręczna. (Uwaga: dokładniejsze opisy, instruktaż i zdjęcia aparatów w podanych w Literaturze publikacjach (str. 68) oraz na stronie internetowej: www.ecolife-newlifestyle.com) b) Testery owulacyjne, których działanie opiera się na pomiarach stężeń hormonów w moczu. Są to: • Clearplan • Persona Persona składa się z elektronicznego czytnika (wielkości futerału na okulary), testerów – pasków służących do pobierania moczu, dzięki którym aparat rozpoznaje dni zwiększonego stężenia hormonów płciowych wskazujących na zbliżającą się owulację. Analiza danych zebranych przez tester umożliwia ustalenie dni płodnych (wyświetla się czerwone światełko) i dni niepłodnych (zielone światełko). Światełko żółte sygnalizuje kobiecie potrzebę zbadania moczu. W ciągu cyklu kobieta zużywa 8 testowych pasków (jedynie w pierwszym cyklu 16 testerów). Persona ma zastosowanie u kobiet mających cykle w odstępach 2135 dni. Skuteczność Persony wynosi 94%. Dzięki Personie kobieta na bieżąco jest informowana o zachodzących procesach w jej organizmie. Wiele par mających trudności z poczęciem dziecka decyduje się na to urządzenie, ponieważ informuje ono kobietę o czasie największej płodności. c) Programy komputerowe Programy pisane przez informatyków dla dokonywania interpretacji danych wprowadzonych do komputera cieszą się coraz większą popularnością. Dzięki nim użytkownik może się również uczyć i  dokonywać samodzielnej interpretacji cykli ćwiczeniowych. Nie chodzi tu bowiem tylko o doskonały automat, który za człowieka będzie „myślał” i poda informację „płodna”/„niepłodna”, ale raczej o taki program, który ułatwi interpretację, bo ostateczna decyzja o współżyciu czy nie i tak należy do człowieka. Najnowszym i najbardziej w Polsce znanym programem informatycznym w MNPR jest CTLife. Powstał w 2004 roku i jest ciągle udoskonalany.

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

75

2009-09-10 07:08:58


Załącznik 4 metody rozpoznawania płodności – strony internetowe

FILM 6. „Miłość i co dalej…”

www.npr.pl www.iner.pl

Temat: „Jesteś piękny w środku i zadziwiasz mnie” – czyli o prawdziwej miłości

www.ecolife-Newlifestyle.com www.psnnpr.com

Klasa III (lekcja 2)

www.CreightonModel.com

CELE

www.CreightonModel.com.pl

W trakcie zajęć uczeń: – w zakresie wiedzy: • pozna istotę miłości między mężczyzną a kobietą, • dowie się o różnych rodzajach miłości; – w zakresie umiejętności: • potrafi odróżnić miłość prawdziwą (bezwarunkową) od miłości nieprawdziwej (stawiającej warunki); – w zakresie postaw: • uświadomi sobie potrzebę uczenia się miłości bezwarunkowej, • uświadomi sobie, że miłość małżeńska to komponenta miłości pożądania, przyjaźni i życzliwości.

www.szansaspotkania.net www.matercare.pl

METODY I FORMY • film • pogadanka • praca w grupach 76

film wedrujac _konspekt_2.indd 76-77

„Wędrując ku dorosłości”

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

77

2009-09-10 07:08:58


• plakat • mapa mentalna • ranking

ŚRODKI DYDAKTYCZNE I MATERIAŁY • film „Miłość i co dalej…” • płyta New Life’m, „Szukam domu”, www.newlifem. com (do nabycia również w Rubikonie) • Ćwiczenia „Wędrując ku dorosłości”. Wychowanie do życia w rodzinie dla uczniów klas I-III gimnazjum, Rubikon, Kraków 2008, s. 42 • Barbara Charczuk (red.), Wygrajmy młodość. Zajęcia wychowawcze i prorodzinne. Scenariusze dla gimnazjum, Rubikon, Kraków 2009, s. 145-146 • 8 arkuszy szarego papieru (2 x ½ arkusza dla każdej grupy, 1 arkusz dla nauczyciela), mazaki, kredki, kolorowy papier, wycinki z kolorowych gazet LITERATURA Fromm E., O sztuce miłości, Sagitarius, Warszawa 1992 Gajda J., Oblicza miłości, WSiP, Warszawa 1993 May R., Miłość i wola, Rebis, Poznań 1993 Powell J., Jak kochać i być kochanym, WD, Pelplin 1994 Sujak E., Kontakt psychiczny w małżeństwie i rodzinie, Rubikon, Kraków 2007 Wojciszke B., Psychologia miłości, Marabut, Gdańsk 1993 Czas: 45 minut PRZEBIEG ZAJĘĆ 1. Emisja 1. i 2. sceny filmu „Miłość i co dalej…” oraz plansz z treścią na temat miłości. 2. Pogadanka o roli miłości w życiu człowieka (stopklatka) – plansza po 2. scenie filmu: 78

film wedrujac _konspekt_2.indd 78-79

„Wędrując ku dorosłości”

– Czy osoba, która jest kochana, może rzeczywiście stawać się (pod wpływem miłości) najpiękniejszą wersją samego siebie? – Dlaczego nie można ślubować uczuć? – „Przysięgi mogą dotyczyć jedynie naszych decyzji i zachowań”. O jakie decyzje i zachowania tu chodzi? 3. Praca w 7 grupach: Tworzymy mapę mentalną – różne rodzaje miłości. a) Podział uczniów na grupy. b) Przedstawiciel grupy losuje kopertę z jednym rodzajem miłości (teksty z książki B. Charczuk (red.), Wygrajmy młodość, s. 145-146). c) Rozdanie materiałów: po ½ arkusza szarego papieru, mazaki, kredki (dla każdej grupy). Losowanie tekstów. d) Uczniowie zapoznają się z wylosowanym tekstem i przy pomocy symboli, rysunków, cytatów, schematów itp. obrazują dany rodzaj miłości. e) Prezentacja przez lidera wyników pracy grupy z komentarzem i miniwykładem na temat danego rodzaju miłości. 4. Podsumowanie nauczyciela z wykorzystaniem tekstów na temat miłości dojrzałej (B. Charczuk, red., Wygrajmy młodość, s.147) 5. Miłość – klasowy ranking. Jest wiele definicji miłości, trudno jednak o taką, która w pełni i absolutnie do końca odda jej istotę. Stąd pomysł klasowego rankingu na najbardziej trafną definicję. a) Do 9 sformułowań z ćwiczeń (na stronie 42) należy dodać jeszcze jedno z filmowej planszy: „Kochać kogoś, to być w taki sposób obecnym w jego życiu, aby mógł stać się najpiękniejszą wersją samego siebie” (Marek Dziewiecki). b) Na polecenie nauczyciela uczniowie numerują sentencje (od 1-10). Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

79

2009-09-10 07:08:59


c) Każdy uczeń zapoznaje się z poszczególnymi sentencjami – definicjami i po zastanowieniu, wybiera tylko jedną – jego zdaniem najtrafniejszą. d) Nauczyciel na przygotowanym arkuszu zbiorczym lub na tablicy zaznacza („+”) przy poszczególnych numerkach, ewentualnie zapisanych sentencjach. e) Podliczenie głosów i rankingowanie (wyznaczanie kolejnych miejsc). 6. Praca w 7 grupach: Plakat o miłości prawdziwej. a) Każda grupa otrzymuje słowa piosenki „Zakochałam się na 100%” (Załącznik 1) i po zapoznaniu się z nim rozpoczyna pracę. b) Na otrzymanych arkuszach mazakami, kredkami, wydzierankami, kolorowymi ilustracjami (dowolną techniką) uczniowie wyrażają refleksje na temat prawdziwej miłości. (W tle muzyka: odtworzenie z płyty piosenki „Zakochałam się na 100%”). c) Prezentacja plakatów na forum klasy z uczniowskim komentarzem. 7. Podsumowanie zajęć.

Załącznik 1 „Zakochałam się na 100%” kiedy cię ujrzałam, nie czułam nic serce nie zabiło, głos nie drżał mi nie przeszedł żaden dreszcz, nawet przez myśl nie było żadnych szans na miłość w nas kiedy cię poznałam, odkryłam, że jesteś piękny w środku, zadziwiasz mnie delikatnością rąk i prawdą ust, znasz myśli moje i znasz sekret mój zakochałam się w twojej nieśmiertelnej duszy zakochałam się na 100 procent i nie zmieni tego nic kiedy mnie całujesz, uśmiecham się, wiem co do mnie czujesz, i cieszę się z nocnej jedności ciał, ze wspólnych dni i z dzieci, które naszym szczęściem są kiedy mnie przytulasz, nie boję się, wiem, że damy radę, gdy będzie źle jeśli zabraknie cię, zamknę nasz dom i pójdę szukać cię w błękitnej mgle Beata Mencel

80

film wedrujac _konspekt_2.indd 80-81

„Wędrując ku dorosłości”

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

81

2009-09-10 07:08:59


FILM 6. „Miłość i co dalej...” Temat: „Musiałby nam ktoś naukowo wytłumaczyć” – czyli jak rozpoznawać okresy płodności i niepłodności Klasa III (lekcja 4 i 5 – osobno dla dziewcząt i chłopców) CELE W trakcie zajęć uczennica/uczeń: – w zakresie wiedzy: • pozna (w stopniu ogólnym) zasady wyznaczania fazy płodnej i niepłodnej, • dowie się o istnieniu kilku metod wielowskaźnikowych i zapozna się bliżej z jedną z nich; – w zakresie umiejętności: • potrafi określić ogólne zasady mierzenia temperatury i obserwacji objawów śluzowych; – w zakresie postaw: • uświadomi sobie, że wskaźniki wyznaczające okresy niepłodności i płodności pomagają ustalić czas na poczęcie dziecka i czas, kiedy do poczęcia nie dojdzie.

82

film wedrujac _konspekt_2.indd 82-83

„Wędrując ku dorosłości”

METODY I FORMY • film • wykład • pogadanka • prezentacja ŚRODKI DYDAKTYCZNE I MATERIAŁY • film „Miłość i co dalej…” • film „Podstawy wyznaczania płodności. Animowany przewodnik naturalnego planowania rodziny” (VCD) Wydawnictwo Multimedialne SIGNUM (można również zamówić w Rubikonie) • Prezentacja multimedialna T. Król (red.) „Płodność. Podstawy biomedyczne” Rubikon, Kraków 2008 • Adresy internetowe pomocne w uczeniu się metod NPR (Załącznik 1). LITERATURA Dudziak U., Deluga H. (red.), Naturalne planowanie rodziny. Wybrane zagadnienia, Fundacja „Nasza Przyszłość”, Szczecinek 2006 Naturalne planowanie rodziny, PSNPR, Warszawa 2006 Rötzer J., Sztuka planowania rodziny, Vocatio, Warszawa 1995 Rötzer J., Ja i mój cykl, INER, Warszawa 2007 Szymański Z. (red.), Płodność i planowanie rodziny, Wyd. Pomorskiej Akademii Medycznej, Szczecin 2004 Wójcik E., Naturalne planowanie rodziny wg prof. J. Rötzera, Rubikon, Kraków 2009 Czas: 45 minut

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

83

2009-09-10 07:09:00


PRZEBIEG ZAJĘĆ 1. Emisja fragmentu filmu „Miłość i co dalej…” (scena 3 – rozmowa Zuzy, Kasi i Moniki – do słów: „Musiałby nam ktoś naukowo wytłumaczyć.”). 2. Pogadanka: krótka refleksja i uczniowskie riposty po filmie o odpowiedzialnym rodzicielstwie. 3. Wykład połączony z analizą treści na planszy (stopklatka): a) Podstawowe wskaźniki, które każda kobieta może zaobserwować: • podstawowa temperatura ciała (PTC), • śluz wytwarzany przez krypty szyjki macicy, • ewentualne wskaźniki dodatkowe. b) Omówienie sposobów dokonywania obserwacji objawów i notowania na karcie cyklu; objaśnienie karty; symbolika przyjęta w danej metodzie. c) Podział cyklu miesiączkowego na 3 podstawowe fazy: • faza niepłodności przedowulacyjnej, która może mieć różną długość w różnych cyklach, a czasem w ogóle nie występuje, • faza płodności – jest to kilka dni związanych bezpośrednio z owulacją, • faza niepłodności poowulacyjnej – są to dni, w czasie których poczęcie dziecka jest niemożliwe. Komórka jajowa już obumarła i niepłodność trwa do końca cyklu. Uwaga: Uczennice mogą rozpocząć obserwacje i zapisywać je, ale nie należy jeszcze zbyt szczegółowo wprowadzać reguł metody objawowo-termicznej. Wielość drobiazgowych informacji może zniechęcić do prowadzenia obserwacji, a ponadto nie są one jeszcze na tym etapie rozwojowym potrzebne.

84

film wedrujac _konspekt_2.indd 84-85

„Wędrując ku dorosłości”

4. Wyemitowanie fragmentów filmu edukacyjnego „Podstawy rozpoznawania płodności. Animowany przewodnik naturalnego planowania rodziny.” (Najbardziej przydatny materiał dla uczniów gimnazjum to początek filmu oraz informacje dotyczące karty cyklu) lub Miniwykład nauczyciela połączony z prezentacją multimedialną „Płodność człowieka. Podstawy biomedyczne.” (Część dotycząca obserwacji objawów płodności i interpretacja danych). 5. Pogadanka po filmie lub wykładzie, w trakcie której powinny być wyjaśnione wszelkie wątpliwości uczniów oraz odpowiedzi na ich pytania. 6. Sporządzenie niezbędnych notatek oraz informacja o stronach www, skąd można otrzymać pomoc przy uczeniu się metod NPR (Załącznik 1).

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

85

2009-09-10 07:09:00


Załącznik 1 – Adresy internetowe pomocne w uczeniu się metod NPR

FILM 6. „Miłość i co dalej...”

www.npr.pl (witryna

Ligi Małżeństwo Małżeństwu istnieje od 1996 roku; ma ok. 70 tys. wejść miesięcznie)

www.npr.prolife.pl (Storna

Towarzystwa Odpowiedzialnego Rodzicielstwa)

Temat: Ciąża nastolatki. Gdzie szukać pomocy? Klasa III (lekcja 12)

www.npr.republika.pl („NPR – rozsądny wybór”) www.nmpr.bfe.pl (polski

odpowiednik angielskojęzycznego Fertility Friend czyli Przyjaciel Płodności – www.fertilityfriend.com)

86

film wedrujac _konspekt_2.indd 86-87

„Wędrując ku dorosłości”

CELE W trakcie zajęć uczennica/uczeń: – w zakresie wiedzy: • pozna trudną sytuację dziewczyny i chłopca, którzy stali się rodzicami, • dowie się, gdzie można szukać pomocy, • pozna zagrożenia dla dziecka, gdy matka pije alkohol (zespół FAS) lub pali papierosy (Płodowy Zespół Tytoniowy); – w zakresie umiejętności: • potrafi znaleźć osoby, stowarzyszenia, organizacje, poradnie, do których można udać się po pomoc; – w zakresie postaw: • uświadomi sobie, że konsekwencją wczesnej inicjacji seksualnej może być przedwczesne rodzicielstwo, • uświadomi sobie, że nawet z trudnej życiowej sytuacji zawsze jest jakieś wyjście, trzeba tylko szukać ludzi dobrej woli, którzy okażą pomoc, • postanowi nie pić alkoholu i nie palić papierosów, gdy w przyszłości będzie matką. Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

87

2009-09-10 07:09:00


METODY I FORMY • film • pogadanka • drama • metaplan ŚRODKI DYDAKTYCZNE I MATERIAŁY • film „Miłość i co dalej…” • list Julii (Załącznik 1) • Materiał dla nauczyciela (Załącznik 2) • metaplan (schemat, figury) – Załącznik 3 (na str. 30-31) • 1/2 arkusza szarego papieru – tyle, ile grup LITERATURA Grzelak S., Profilaktyka ryzykownych zachowań seksualnych młodzieży. Stan badań na świecie i w Polsce, wydanie drugie rozszerzone, Rubikon, Kraków 2009 Liszcz K., Dziecko z zespołem FAS, Rubikon, Kraków 2009 Czas: 45 minut PRZEBIEG ZAJĘĆ 1. Drama: Jak pomóc Julii a) Podział uczniów na 4 grupy. b) Każda grupa otrzymuje list Julii (tekst listu – Załącznik 1); zapowiedź, że będzie on podstawą do odegrania scenek. c) Przydział ról: • rola Julii • grupa I wyznacza i przygotowuje rolę dla Marcina • grupa II wyznacza i przygotowuje rolę dla ojca i matki, którzy nie chcą w domu Julii „z brzuchem” • grupa III wyznacza i przygotowuje rolę dla psychologa pracującego w poradni • grupa IV wyznacza i przygotowuje rolę dla siostry zakonnej, która kieruje Domem Samotnej Matki 88

film wedrujac _konspekt_2.indd 88-89

„Wędrując ku dorosłości”

d) Odegranie kolejnych scenek: Julia szuka pomocy u kolejnych osób. e) Omówienie scenek, wrażenia grających i oglądających. f) Podsumowanie 2. Projekcja filmu: „Miłość i co dalej…” (od sceny 4 – rozmowy Zuzy z Robertem o sytuacji Asi – do końca) 3. Pogadanka na temat postawy znajomych i przyjaciół wobec dziewcząt w ciąży: – Dlaczego niektórzy ludzie „wytykają palcami” samotne matki? – Jak można tym matkom pomóc? 4. Wykład nauczyciela o higienie kobiety w okresie ciąży, ze szczególnym uwzględnieniem zespołu FAS i Płodowego Zespołu Tytoniowego. 5. Powtórne wyemitowanie plansz (stopklatki) i ich analiza; sentencja kończąca film i adresy „pomocowe” (strony www). 6. Praca w grupach. Metaplan: „Staliśmy się rodzicami, a nie mamy nawet 18 lat!” a) Podział uczniów na grupy. b) Przydział materiałów: po ½ arkusza szarego papieru, pisaki, szpilki, koperty z wyciętymi figurami i schematem (Załącznik 3 na stronach 30-31). c) Na górze arkusza uczniowie piszą stwierdzenie: „Nastolatki – rodzicami” i wypełniają kolejne elementy metaplanu. d) Prezentacja wyników prac na forum klasy. 7. Wnioski. Podsumowanie.

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

89

2009-09-10 07:09:01


Załącznik 1 – List Julii

Załącznik 2 – materiał dla nauczyciela Alkoholowy Zespół Płodowy (FAS)

„Na imię mam Elżbieta. Od roku chodzę z chłopakiem. Marcin, bo tak ma na imię, jest wspaniały. Jest bardzo czuły i dobry, ma też pewne zasady dotyczące współżycia przed ślubem. Bardzo mi to u niego imponuje i, mimo że się bardzo kochamy, nigdy nie doszło między nami do zbliżenia… Niestety w moim życiu zaszła wielka zmiana. Zdałam w tym roku maturę i dostałam się na wymarzony kierunek studiów. Szczęście sprzyjało również moim przyjaciołom. Z tej okazji koleżanka urządziła wielkie party w domku letniskowym pod miastem. Bawiliśmy się tam dwa dni. Towarzystwo było wspaniałe, cały dom do naszej dyspozycji, mnóstwo wspaniałych, różnorodnych alkoholi. Nie jestem przyzwyczajona do picia i to spowodowało, że byłam kompletnie pijana – jak zresztą większość. Poszłam na górę odpocząć i tam dopiero ścięło mnie z nóg. Po pewnym czasie do pokoju wszedł Paweł – najlepszy przyjaciel Marcina. Sami nie wiemy teraz, jak to się stało, ale doszło między nami do zbliżenia. Okazało się, że jestem w ciąży. Stoję przed wielkim problemem. Kocham bardzo Marcina i nie chcę go stracić. Wiem, że i on również mnie kocha. Z drugiej jednak strony noszę dziecko Pawła. Rozmawiałam z nim, obydwoje czujemy się winni. Paweł chce się ożenić ze mną i wychować dziecko. Nie kochamy się jednak. Ani ja, ani Paweł nie powiedzieliśmy jeszcze nic Marcinowi. Zostaje problem, czy żyć z chłopakiem, którego nie kocham, a który jest ojcem mojego dziecka. Boję się, że zaczniemy się z Pawłem nienawidzić i nie stworzymy dobrej rodziny. Czy powiedzieć wszystko Marcinowi i czekać na jego decyzję? Wydaje mi się, że nie zostawiłby mnie. Ale czy w pełni zaakceptuje dziecko? I czy w przyszłości nie przeżyje ono tragedii wywołanej przez któregoś z „ojców”? Istnieje jeszcze jedna możliwość: pozbycie się dziecka. Ale tego Marcin nie wybaczyłby mi nigdy, a i moje zasady na to nie pozwalają. Wiem, że nie można dać mi jednoznacznej odpowiedzi, co powinnam zrobić. Może jednak rady ludzi patrzących na tę sprawę obiektywnie, nie zaangażowanych w nią uczuciowo, pomogą mi wybrać właściwą drogę? Julia 90

film wedrujac _konspekt_2.indd 90-91

„Wędrując ku dorosłości”

„Czy możesz wreszcie usiąść i przestać chodzić po klasie?”; „Znowu ty uczestniczyłeś w bójce”; „Dlaczego nie odpowiadasz na zadane pytanie?”; „Dlaczego znowu zapomniałeś odrobić zadania?”, „Odpowiadaj, gdy ktoś mówi ci dzień dobry”; „Dlaczego zaczepiasz swoich kolegów i koleżanki?”; „Przecież wczoraj potrafiłeś to zrobić”; „Ludzie cię widzą, spójrz w lustro, zobacz jak wyglądasz”. Jest to lista pytań, zarzutów, które zdarza nam się stawiać niektórym uczniom a odpowiedź, którą najczęściej słyszymy od naszych podopiecznych brzmi: „Nie wiem”. Kolejne wezwania rodziców, godziny spędzone u psychologa czy pedagoga, wykonywane testy, które nie wykazują opóźnienia w rozwoju intelektualnym. Wszystko to sprawia, że jesteśmy coraz bardziej przekonani o czystej złośliwości, lenistwie czy braku wychowania ze strony podopiecznego. Po pewnym czasie nasze oddziaływania względem ucznia ograniczają się jedynie do wpisywania uwag w dzienniku, czy pisania upomnień do rodziców: „Prosiłam państwa, abyście więcej pracowali z synem”. Uczeń pozostawiony sam sobie przejawia coraz więcej niewłaściwych zachowań. Gdy wchodzi w okres dojrzewania, zaczyna mieć problemy z alkoholem, narkotykami. Przystaje do młodzieżowych grup przestępczych. Wszystko to sprawia, że popada w konflikt z prawem. Odsunięty na margines życia społecznego, wyalienowany popada w depresję, staje się agresywny, pragnie popełnić samobójstwo... Zarysowany przebieg wydarzeń to scenariusz życia czekającego dzieci, które o okresie życia płodowego były wystawiane na działanie alkoholu, a nie zostały objęte właściwą terapią. Co to jest FAS? Alkohol spożywany przez ciężarną przenika przez łożysko i jest wchłaniany w całości przez dziecko, uszkadzając płód nieodwracalnie przyczyniając się do występowania zespołu wad wrodzonych określanego miaKonspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

91

2009-09-10 07:09:01


nem Fetal Alcohol Syndrome (FAS) – Zespół Alkoholowy Płodu. Typowe dziecko z FAS wykazuje behawioralne, psychiczne i fizyczne problemy odbiegające od normy. Do fyzykalnych cech będą należeć deformacje twarzy (małe, szeroko rozstawione oczy, skrócone szpary powiekowe, opadające powieki, krótkowzroczność, zez, krótki, zadarty noc, brak rynienki podnosowej, brak czerwieni wargowej, spłaszczony środek twarzy, słabo rozwinięta szczęka, źle ukształtowane, asymetryczne uszy, wąskie czoło), wady wzrostu (niska waga urodzeniowa, mała waga w stosunku do wieku, mała głowa, niedobór wzrostu, zaburzenia rozwojowe). Jednak te dysmorfologiczne cechy w późniejszym okresie życia mogą już nie być tak wyraźne. To co będzie towarzyszyło przez całe życie osobie z FAS, to uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, przejawiające się w zaburzeniach zachowania (nadaktywność, impulsywność, słaba zdolność osądu, słabe zdolności organizacyjne, trudności w rozpoznawaniu zasad i ich przestrzeganiu, trudności z adaptacją, z samokontrolą, łatwość popadania w stany depresyjne), oraz problemach z nauką, których przyczynę stanowi słaba pamięć, kłopoty z myśleniem, zwłaszcza abstrakcyjnym i przyczynowo-skutkowym, deficyt uwagi, opóźnienie rozwojowe, a także niezdolność przetwarzania informacji. Obecnie w Polsce wiedza (zwłaszcza psychologów, pedagogów, terapeutów, lekarzy) na temat skutków teratogennego wpływu alkoholu na rozwijający się płód jest dość nikła. Brakuje osób, które mogłyby w sposób profesjonalny zająć się pacjentami z zaburzeniami poalkoholowymi. W Polsce nieliczni diagnozują FAS i są w stanie pomóc rodzinie zrozumieć problem oraz wskazać konkretne sposoby radzenia sobie z dzieckiem z syndromem alkoholowym. Jadwiga Cholewa, Alkoholowy Zespół Płodowy (FAS), „Wychowawca” 4/2008)

Płodowy Zespół Tytoniowy (PZT) Dla określenia cech potomstwa matek palących papierosy w 1985 roku Nieburg zaproponował nazwę Płodowy Zespół Tytoniowy. Wśród kobiet ciężarnych, które palą papierosy, notuje się: 92

film wedrujac _konspekt_2.indd 92-93

„Wędrując ku dorosłości”

– podwyższony odsetek poronień, które mogą osiągnąć aż 16% w porównaniu do 9,8% u ciężarnych niepalących, – wady wrodzone, np. zniekształcenia stóp, małogłowie, rozszczep podniebienia lub wargi, anomalie układu moczowego, – zahamowanie wewnątrzmacicznego rozwoju płodu – obniżenie masy urodzeniowej może być od 150 do 250 g, a nawet 470 g, zmniejszenie obwodu głowy i długości ciała, – śmiertelność okołoporodową z powodu krwawień wewnątrzczaszkowych, niedojrzałości płodu, – porody przedwczesne, – łożyska przodujące, przedwczesne oddzielenie łożyska. Paląca ciężarna najprawdopodobniej będzie kontynuować ten nałóg w połogu. Sprawując opiekę nad niemowlęciem naraża je na bierną ekspozycję dymu tytoniowego i toksyczne działanie substancji chemicznych zawartych w mleku matki. Badania potwierdzają częstszą zapadalność dzieci z PZT na choroby układu oddechowego i dłuższą hospitalizację, choroby ucha środkowego i zespół nagłej śmierci łóżeczkowej SIDS. W wieku przedszkolnym i szkolnym palenie bierne zwiększa swój zasięg. Dym tytoniowy powoduje u dzieci w tym wieku częstsze choroby układu oddechowego, uszu, nieżyty nosa, zapalenie zatok. w wieku późniejszym do nowotworów układu oddechowego i białaczek. W tym wieku ekspozycja na dym tytoniowy może wywołać zaburzenia rozwoju psychoruchowego dziecka, zmniejszać gotowość do zajęć szkolnych, hamować percepcję wzrokową i słuchową, co przejawia się tym, że uczniowie mylą litery oznaczające głoski podobne pod względem brzmienia, piszą fonetycznie. Dzieci palaczy osiągają gorsze wyniki w szkole. Mają więcej problemów z zachowaniem. Zdrowe dziecko po urodzeniu wydaje pierwszy krzyk, który jest radosnym powitaniem i podziękowaniem ,,Mamo, tato, jestem zdrowy. Dziękuję, że byliście odpowiedzialnymi rodzicami i zrobiliście wszystko, co było możliwe, abym był zdrowy”. (prof. Jerzy T. Marcinkowski, Anna Bajek, Irena Galewska, Odpowiedzialni rodzice, „Wychowawca” 10/2009).

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

93

2009-09-10 07:09:01


Lista miejsc, w których można uzyskać informacje nt. wpływu alkoholu na zdrowie kobiety w ciąży i jej dziecka oraz FAS:

SPIS TREŚCI

• Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych ul. Szańcowa 25, 01-485 Warszawa tel. (022) 532 03 25, fax (022) 836 81 66, www.parpa.pl

UWAGI WSTĘPNE ..................................................................................3

• Stowarzyszenie Zastępczego Rodzicielstwa Oddział Śląski ul. Hołdunowska 70A, 43-143 Lędziny tel./fax (032) 216 79 17, www.fas.edu.pl • Poradnia Wspierania Rozwoju Dzieci i Mlodzieży z FAS/FAE ul. Piskorskiej 11, 87-100 Toruń tel. (056) 648 23 63, fax (056) 659 91 43, www.free.ngo.pl/fundacja. dajszanse • Pracownia Psychologiczna ITEM – Umiejętności Społeczne ul. Sienkiewicza 27, 34-300 Żywiec tel. (033) 861 38 44, www.item-psychologia.pl • Instytut Matki i Dziecka ul. Kasprzaka 17A, 01-211 Warszawa tel. (022) 327 73 35, www.imid.med.pl

FILM 1. „SPOTKANIA I ROZSTANIA”

Temat: A serce boli..., czyli o uczuciach (kl. I, lekcja 3 i/ lub kl. II, lekcja 4) ..........................................................4 Temat: Sztuka panowania nad emocjami (kl. I, lekcja 3) ..........................8 FILM 2. „MY I ONI, CZYLI WIĘZI RODZINNE”

Temat: „Czy oni mnie jeszcze kochają?” (kl. I, lekcja 4) ........................21 FILM 3. „GDY RODZĄ SIĘ NIENAJLEPSZE POMYSŁY”

Temat: Anoreksja i bulimia – choroby krainy obfitości (kl. I, lekcja 9 dla grupy dziewcząt) .......................................... 27 Temat: „NIE” dla presji seksualnej (kl. I, lekcja 14 i 15) .................................................................... 32 Temat: Przedwczesna inicjacja seksualna (kl. I, lekcja 16 i 17) ............................................................................... 36 FILM 4. „TROCHĘ O NIEJ, TROCHĘ O NIM”

Temat: Chodzimy ze sobą, czyli jak rozwijać więzi i szanować siebie nawzajem (kl. II, lekcja 8 i 9)) ........................41 FILM 5. „WARTO WIEDZIEĆ...”

Temat: Ona i on oraz poczucie własnej wartości (kl. II, lekcja 7) ............................................................................ 45 Temat: Co warto wiedzieć o płodności kobiety i mężczyzny? (kl. II, lekcja 14 i 15) ........................................... 57 94

film wedrujac _konspekt_2.indd 94-95

„Wędrując ku dorosłości”

Konspekty lekcji wychowania do życia w rodzinie

95

2009-09-10 07:09:01


Temat: Planowanie rodziny – wybrać mądrze i odpowiedzialnie (kl. II, lekcja 18) .......................................... 60 Temat: Korzyści z obserwacji cyklu. Aparaty w metodach NPR (kl. III, lekcja 6 i 7)...................................... 65 FILM 6. „MIŁOŚĆ I CO DALEJ…”

Temat: „Jesteś piękny w środku i zadziwiasz mnie” – czyli o prawdziwej miłości (kl. III, lekcja 2) ........................ 77 Temat: „Musiałby nam ktoś naukowo wytłumaczyć” – czyli jak rozpoznawać okresy płodności i niepłodności (kl. III, lekcja 4 i 5) ..................................................................... 82 Temat: Ciąża nastolatki. Gdzie szukać pomocy? (kl. III, lekcja 12)......................................................................... 87

film wedrujac _konspekt_2.indd 96

2009-09-10 07:09:01


WĘDRUJĄC KU DOROSŁOŚCI – FILMY NA Film I „Spotkania i rozstania”, czas 13,26 min. Gra uczuć, sprzeczki i dąsy czyli o huśtawce nastrojów, w młodzieńczych związkach. Zbyt pochopna fascynacja powierzchownością drugiej osoby źródłem częstych rozczarowań. Film II „My i oni, czyli więzi rodzinne ”, czas 19,56 min. Współczesna rodzina wobec emigracji zarobkowej. Relacje rodzeństwa starszego i młodszego. Ambicje rodziców a potrzeba samorealizacji młodzieży. Konflikty międzypokoleniowe. Film III „Gdy rodzą się nienajlepsze pomysły...”, czas 16,26 min. O niebezpieczeństwie anoreksji i niekwestionowanej roli przyjaźni. Dyskoteki – czy zawsze bezpieczne? Film IV „Trochę o niej, trochę o nim”, czas 12,37 min. Niełatwo być dziewczyną, niełatwo być chłopcem. Niebezpieczeństwo instrumentalnego traktowania drugiej osoby. Czekać, nie czekać – czyli problem inicjacji seksualnej. Film V „Warto wiedzieć...”, czas 24,59 min. Męskość i kobiecość; różnice i komplementarność. „Babskie rozmowy” o kobiecej fizjologii. Męskie rozmowy o męskiej odpowiedzialności w sferze prokreacji. Nowoczesne aparaty odczytujące płodność. Film VI „Miłość i co dalej...”, czas 20,39 min. Romantyczne klimaty w świecie zakochanych. Planowanie rodziny: antykoncepcja a metody rozpoznawania płodności. Problem samotnego macierzyństwa i szanse pomocy.

film wedrujac 2 konspekty_okl.indd 1

2009-09-10 21:58:41


Konspekty do filmów do gimnazjum  

Konspekty do filmów do gimnazjum

Advertisement
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you