Page 1

PG Podrecznik_okl.indd 1

2009-06-03 20:28:48


Wędrując ku dorosłości Wychowanie do życia w rodzinie dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych Praca zbiorowa pod redakcją Teresy Król i Marii Ryś Marek Andrzejewski Józef Augustyn Małgorzata Bojarska Marek Dziewecki Włodzimierz Fijałkowski Maria Jankowska Dorota Kornas-Biela Teresa Król Małgorzata Leyko Ewa Obertyńska-Romanowska Krystyna Ostrowska Leszek Putyński Maria Ryś Władysław Szewczyk Maria Szczawińska Joanna Wilkońska

WkD LIC podr_29_05_2010.indd 3

2010-06-08 00:22:56


Spis treści Od autorów. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 I Cz³owiek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 1. Kim jestem. Cel i sens ¿ycia W³adys³aw Szewczyk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 1.1 Jaki jestem i kim jestem?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 1.2 Cz³owiek – istota wielowymiarowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 1.2.1 Najdoskonalszy mechanizm biologiczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 1.2.2 Istota p³ciowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 1.2.3 Istota rozumna, wolna, kochaj¹ca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 1.2.4 Osoba a nie rzecz, podmiot a nie przedmiot. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 1.2.5 Istota spo³eczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 1.2.6 Istota dynamiczna a zarazem to¿sama . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 1.2.7 Istota zdolna do przekraczania siebie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 1.2.8 Istota poszukuj¹ca sensu ¿ycia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 2. Historia jedyna w swoim rodzaju czyli o rozwoju cz³owieka w kolejnych fazach ¿ycia Maria Jankowska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 2.1 Na czym polega rozwój cz³owieka? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 2.2 Od czego zale¿y rozwój cz³owieka? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 2.3 Jak przebiega rozwój cz³owieka? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 • Okres noworodkowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 • Okres wczesnego dzieciñstwa (wiek niemowlêcy i poniemowlêcy). . . . . . . . 23 • Okres œredniego dzieciñstwa (wiek przedszkolny) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 • Okres póŸnego dzieciñstwa (wiek wczesnoszkolny). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 • Okres dorastania (adolescencja) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 • Okres doros³oœci. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 2.4 Kryteria dojrza³oœci cz³owieka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 2.5 Inteligencja – pojêcie bardziej z³o¿one ni¿ powszechnie s¹dzimy . . . . . . . . . 35 3. Zmierzch dnia czyli cz³owiek sêdziwy w rodzinie Krystyna Ostrowska. . . . . . . . . . . 39 3.1 Niepe³nosprawnoœæ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 II Mi³oœæ i seksualnoœæ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 1. Mêskoœæ, kobiecoœæ – dar, którego nie mo¿na zmarnowaæ Maria Jankowska . . . 48 1.1 Fazy rozwoju psychoseksualnego i kszta³towania siê ról p³ciowych . . . . . . . 48 1.2 Dojrzewanie psychoseksualne dziewcz¹t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 1.3 Dojrzewanie psychoseksualne ch³opców . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 1.4 Fizyczne i psychologiczne aspekty ró¿nic miêdzy kobiet¹ a mê¿czyzn¹ . . . . 54 1.5 P³ciowoœæ cz³owieka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 2. Od zakochania do mi³oœci Teresa Król . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 2.1 Zakochaæ siê . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 2.2 Mi³oœæ samego siebie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 5

WkD LIC podr_29_05_2010.indd 5

2010-06-08 00:22:56


2.3 Znaki mi³oœci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 2.4 Natura mi³oœci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 2.5 Kochaæ i byæ kochanym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 2.6 Etapy mi³oœci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 2.7 Rodzaje mi³oœci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 2.8 Mi³oœæ ma³¿eñska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 3. Seksualnoœæ cz³owieka Leszek Putyñski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 3.1 Biopsychiczne podstawy zachowañ seksualnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 3.2 Cz³owiek – istota p³ciowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 3.3 Cele p³ciowoœci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 3.4 Medyczne kryteria p³ciowoœci. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 3.5 Nieprawid³owoœci ¿ycia psychoseksualnego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 4. Potrzeba integracji seksualnej Józef Augustyn. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 4.1 Czym jest integracja seksualna? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 4.2 Pe³ne otwarcie siê na „drugiego”. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 4.3 Trzy przejawy ludzkiej seksualnoœci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 4.4 Etapy integracji seksualnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 4.5 Zaanga¿owanie we w³asn¹ integracjê seksualn¹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 5. Homoseksualizm Józef Augustyn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 5.1 Pojêcie homoseksualizmu i jego ocena moralna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 5.2 Indywidualne rozeznanie ka¿dego przypadku. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 5.3 Pomoc terapeutyczna i duchowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 6. Choroby przenoszone drog¹ p³ciow¹ Ma³gorzata Leyko. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 6.1 Choroby bakteryjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 6.2 Choroby pierwotniakowe. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 6.3 Choroby wirusowe. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 6.4 Choroby grzybicze. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 6.5 AIDS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99

III Ma³¿eñstwo Maria Ryœ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 1. Z kim na ca³e ¿ycie czyli o wyborze wspó³ma³¿onka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 1.1 Dojrza³oœæ do ma³¿eñstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 1.2 Wybór partnera ¿yciowego Maria Ryœ, Teresa Król . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 2. Zaspokajanie potrzeb ma³¿onków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 3. Komunikacja w ma³¿eñstwie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 4. Konflikty – niszcz¹ czy buduj¹? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 4.1 Definicja konfliktów w ma³¿eñstwie i rodzinie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 4.2 Przyczyny konfliktów i kryzysów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 4.2.1 Wp³yw relacji w rodzinie macierzystej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 4.2.2 Relacje w ma³¿eñstwie i w rodzinie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 4.3 Sposoby rozwi¹zywania konfliktów i zapobiegania kryzysom. . . . . . . . . . . 131

6

WkD LIC podr_29_05_2010.indd 6

2010-06-08 00:22:56


IV Biologia prokreacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 1. Byæ matk¹. Byæ ojcem Joanna Wilkoñska. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 1.1 Macierzyñstwo. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 1.2 Ojcostwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 2. Rozwój dziecka w ³onie matki Dorota Kornas-Biela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 3. Ci¹¿a – czas mi³oœci Joanna Wilkoñska, Maria Szczawiñska . . . . . . . . . . . . . . . 147 3.1 Pierwsze symptomy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 3.2 Czas trwania ci¹¿y – termin porodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 3.3 Przygotowanie do poczêcia dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 3.4 Szko³a rodzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 3.5 Poród . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 3.6 Naturalne karmienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 4. Metody rozpoznawania p³odnoœci Maria Szczawiñska, Ma³gorzata Bojarska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 4.1 Naturalne planowanie rodziny. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 4.2 Narz¹dy p³ciowe mê¿czyzny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 4.3 Narz¹dy p³ciowe kobiety . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 4.4 Poziomy hormonów, okresy i fazy cyklu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 4.5 Wspó³zale¿noœæ hormonalna. Sprzê¿enie zwrotne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 4.6 Kolejnoœæ zmian w jajniku w czasie typowego cyklu miesi¹czkowego. . . . 164 4.7 Dzia³anie estrogenów. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 4.8 Dzia³anie progesteronu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 4.9 Zmiany podstawowej temperatury cia³a (PTC) w cyklu miesi¹czkowym . . 167 4.10 Rozwój objawu œluzu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 4.11 Fizjologiczne zmiany w cyklu miesi¹czkowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 4.12 Zap³odnienie – zagnie¿d¿enie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 4.13 Pierwsze dni ¿ycia dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 4.14 Metody naturalnego planowania rodziny (NPR) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 4.15 Podzia³ metod NPR wg WHO. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 4.15.1a Metoda termiczna œcis³a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 4.15.1b Metoda termiczna poszerzona . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 4.15.2 Metoda owulacji Billingsa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 4.15.3 Metoda objawowo-termiczna wg prof. J. Rötzera. . . . . . . . . . . . . . . 175 4.15.4 Metoda objawowo-termiczna (angielska) – podwójnego wskaŸnika 178 4.16 Naturalne Planowanie Rodziny jako alternatywa dla antykoncepcji . . . . . . 179 4.17 Aparaty wspieraj¹ce wyznaczanie faz p³odnoœci i niep³odnoœci . . . . . . . . . 182 5. Antykoncepcja Ewa Obertyñska-Romanowska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 5.1 Œrodki mechaniczne (barierowe). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 5.2 Œrodki chemiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186 5.3 Œrodki hormonalne (tabletka/pigu³ka antykoncepcyjna). . . . . . . . . . . . . . . . . 187 5.4 Wk³adka wewn¹trzmaciczna (spirala). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 5.5 Œrodki poronne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 5.6 Antykoncepcja a mi³oœæ Teresa Król . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 6. Aborcja W³odzimierz Fija³kowski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 7

WkD LIC podr_29_05_2010.indd 7

2010-06-08 00:22:56


V Rodzina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 1. Funkcje rodziny Krystyna Ostrowska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 2. Postawy rodzicielskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 3. Bezdzietnoœæ Joanna Wilkoñska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 3.1 Bezdzietnoœæ zamierzona. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 3.2 Bezdzietnoœæ niezamierzona . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 3.3 Niep³odnoœæ mê¿czyzn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 3.4 Niep³odnoœæ kobiet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 3.5 Leczenie niep³odnoœci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 4. Przezwyciê¿anie trudnoœci w ¿yciu ma³¿eñskim i rodzinnym Marek Dziewiecki . 209 4.1 Têsknota za mi³oœci¹ i szczêœliw¹ rodzin¹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 4.2 Niewiedza i sceptycyzm wobec ma³¿eñstwa i rodziny . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 4.3 Zagro¿enia ¿ycia rodzinnego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 4.3.1 Agresja i przemoc . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 4.3.2 Pornografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 4.3.3 Alkoholizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 4.3.4 Narkomania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 4.3.5 Sekty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 4.3.6 Separacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 4.3.7 Rozwód . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 4.4 Mi³oœæ i dojrza³oœæ najlepszym lekarstwem na zagro¿enia. . . . . . . . . . . . . . 232 5. Rodzina wobec prawa Marek Andrzejewski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 5.1 Akty prawne reguluj¹ce funkcjonowanie rodziny. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 5.2 Podstawowe pojêcia dotycz¹ce rodziny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 5.3 Ma³¿eñstwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 5.3.1 Zasady prawa ma³¿eñskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 5.3.2 Zawarcie ma³¿eñstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 5.3.3 Forma zawarcia ma³¿eñstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 5.3.4 Niektóre skutki prawne zawarcia ma³¿eñstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 5.3.5 Ma³¿eñstwo a konkubinat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242 5.3.6 Rozwód i separacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242 5.4 Rodzice – dzieci. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 5.4.1 W³adza rodzicielska. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 5.4.2 Ingerencje w sferê w³adzy rodzicielskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244 5.5 Przysposobienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 5.6 Alimentacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 5.7 Obowi¹zki pañstwa wobec rodziny. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 Zakoñczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252

8

WkD LIC podr_29_05_2010.indd 8

2010-06-08 00:22:56


Od autorów Szko³a ponadgimnazjalna – to ju¿ ostatni etap prorodzinnej edukacji. Osi¹gniêcie dojrza³ej postawy jest procesem, dziêki któremu cz³owiek staje siê wolny wewnêtrznie od nacisków z zewn¹trz, zdolny do mi³oœci, do akceptacji najwa¿niejszych wartoœci. Proces dorastania bywa powik³any, bo niejeden z Was ma problemy z budowaniem w³aœciwych relacji z rodzin¹ i otoczeniem. Seksualnoœæ cz³owieka jest integraln¹ czêœci¹ ludzkiej osoby. Nie mo¿na wiêc rozwi¹zywaæ problemów seksualnych w izolacji od ca³okszta³tu osobowego rozwoju cz³owieka. Bogactwo informacji zawartych w tym podrêczniku (z zakresu biologii, psychologii, etyki, prawa, socjologii itd.) pomo¿e Wam w poznaniu i zrozumieniu ludzkiej p³ciowoœci, jej natury i przeznaczenia. Stawiamy Wam wiele pytañ oraz dajemy wiele zagadnieñ do przemyœlenia i przedyskutowania. Wszystkie zmierzaj¹ ku jednemu – aby otrzymaæ odpowiedŸ na podstawowe pytanie: jak ¿yæ?, jak osi¹gn¹æ cel, któremu na imiê dojrza³oœæ? Spodziewamy siê równie¿ pytañ od Was, aktywnego uczestnictwa w lekcjach. Na koñcu naszej wspólnej wêdrówki ku doros³oœci ¿yczymy Wam powodzenia!

9

WkD LIC podr_29_05_2010.indd 9

2010-06-08 00:22:56


II Miłość i seksualność WkD LIC podr_29_05_2010.indd 47

2010-06-08 00:23:07


II. Miłość i seksualność Już w starożytności znana była opowieść o połówkach pomarańczy. Człowiek jest jak połowa pomarańczy szukająca swej drugiej połowy. Obie te połówki mogą się różnić od siebie np. ilością pestek, czasem kolorem skórki. To, co obie połówki na pewno łączy – to ten sam sok, który je ożywia.

Zastanów siê, co dla Ciebie i Twojej „po³owy” bêdzie tym samym sokiem, co naprawdê bêdzie Was ³¹czy³o?

3. Seksualność człowieka Zawsze masz możność żyć szczęśliwie, jeśli pójdziesz dobrą drogą i zechcesz dobrze myśleć i czynić. Marek Aureliusz

3.1 Biopsychiczne podstawy zachowań achowanie człowieka wynika z jego biologii i psychiki. Na poziomie biologicznym jest ono regulowane przez układ nerwowy i hormonalny. Kora mózgowa stanowi podstawę dla psychiki człowieka – jego zdolności myślenia, świadomości, podświadomości.

Z

W mózgu znajdują się też ośrodki odpowiedzialne za emocje oraz zawiadujące motoryką ciała. Świadomość, myślenie, uczucia i emocje, podświadomość, motoryka są angażowane w działania seksualne człowieka. Morfologia i fizjologia układu płciowego oraz neurohormonalnego umożliwiają odbycie aktu seksualnego. Decyzja dotycząca czasu, okoliczności inicjowania działań seksualnych podejmowana jest na poziomie świadomości. Z chwilą osiągnięcia biologicznej dojrzałości płciowej (zdolności organizmu do prokreacji) odczuwany jest specyficzny rodzaj napięcia, związanego z pojawieniem się wrażliwości na bodźce seksualne. Bodźce te to obserwowane obrazy, słowa, zachowania, które powodują u odbiorcy stan zwany pobudzeniem seksualnym, dotyczącym zarówno ciała, jak i psychiki. Osoby dorastające bardziej reagują na bodźce odnoszące się do erotyki. Istnieją one w ich podświadomości i wzmacniają świadome działania.

Dojrzałość biologiczna płci, odczuwanie napięcia seksualnego wyprzedza o kilka, a niekiedy o kilkanaście lat pełną dojrzałość człowieka. Fakt ten jest źródłem kłopotów, z którymi borykają się młodzi ludzie. Ważne jest, by zdawać sobie sprawę z pewnej biologicznej i psychologicznej prawidłowości: aby rozpocząć współżycie seksualne, człowiek musi być zdolny do odczuwania pobudzenia, natomiast pobudzenie seksualne nie musi być rozładowane. Nie jest 76

WkD LIC podr_29_05_2010.indd 76

2010-06-08 00:23:19


Wędrując ku dorosłości to wprawdzie łatwe, ale warto wiedzieć, że nie zaspokajany popęd seksualny ma tendencję do stopniowego wygasania, czego nie można powiedzieć np. o głodzie (wiadomo – trzeba jeść, aby żyć). W wieku kilkunastu lat człowiek jest już dojrzały biologicznie do podjęcia aktywności seksualnej. Mimo wielu przejawów dojrzałości nastolatek nie jest jednak dorosłym człowiekiem; jego emocje, umiejętność myślenia, sposób formułowania wniosków podlegają burzliwym zmianom. Wtedy też tworzy się system wartości, na którym będą się opierać jego decyzje, wybory, sądy i oceny. Zdarza się, że decyzje te idą w stronę realizacji sił popędowych, hołdując zasadzie przyjemności. Może też stanowić to wyzwanie dla sił popędowych, które nie polega na ich blokowaniu, ale na najlepszym i najpełniejszym ich wyrażeniu, w powiązaniu z miłością i życzliwością. 3.2 Człowiek – istota płciowa

fot. K. Ma³ecka

Płeć konstytuuje* ludzką osobowość, jest jednym z przejawów jej odczuwania, wyrażania, przeżywania miłości i porozumienia z innymi. Relacje człowieka ze światem nacechowane są płciowością. Rodzaj i jakość tych relacji zależy od stopnia integracji seksualnej danej osoby. Wiadomo bowiem, że płciowość realizuje się w sferze popędowej, w sferze emocji, uczuć wyższych, w postrzeganiu, myśleniu, a także w sferze duchowej. Sfera popędowa i emocjonalna to bardzo ważne regulatory i napęd ludzkiego zachowania, które jednak nie mogą go determinować. Powinny one podlegać kontroli rozumu i woli – te zaś winny być osadzone w systemie wartości, który nie krzywdzi drugiej osoby. Miłość to doświadczenie specyficznie ludzkie, które trudno jednoznacznie zdefiniować. Wiadomo, że miłość nie jest: • działaniem popędowym, • przeżywaniem emocji, • intelektualizowaniem, • ekonomiczną transakcją. * konstytuowaæ – tworzyæ, ustanawiaæ.

77

WkD LIC podr_29_05_2010.indd 77

2010-06-08 00:23:19


fot. M. Pióro

II. Miłość i seksualność Często ludzie nazywają miłością to, co w istocie jest popędowym, emocjonalnym czy intelektualnym związkiem. Najczęściej spotykane błędy w rozumieniu miłości polegają na tym, że: – człowiek ulega popędom. Podejmuje działania, których celem jest przede wszystkim rozładowanie napięcia seksualnego. Druga osoba staje się przedmiotem, którego wartość ocenia się tylko w kategoriach przydatności do tego celu; – relacja między mężczyzną i kobietą oparta jest na emocjach. Najpierw może to być silny afekt, zauroczenie, potem odczucie przyjemności i radości z obcowania ze sobą, doświadczenie, że „dobrze nam razem”. Dość szybko wprowadzane są zachowania seksualne jako właściwe, przypisane temu rodzajowi więzi. Więź na poziomie emocjonalno-seksualnym charakteryzuje się małą trwałością. Weryfikują ją zwykle przeżywane problemy. Dochodzi wtedy do konstatacji*, że „nie jest nam już ze sobą dobrze” i stanowi to wystarczający powód, dla jednej lub obu stron, do zerwania związku. Następuje też tutaj szybkie wygaśnięcie potrzeby poznawania drugiej osoby i koncentrowanie się na innych sprawach w życiu (np. „nie mogę już być z tobą, bo muszę zająć się nauką”). W kulturze zachodniej jest to obecnie często realizowany model związku między mężczyzną a kobietą. Sprzyja temu aktywne lansowanie go przez media. Współczesna kultura, pedagogika nie radzi sobie z faktem dużej rozbieżności czasowej w dojrzewaniu biologicznym i społecznym. Biologiczna dojrzałość płciowa wyprzedza o wiele lat ukształtowanie systemu wartości. Smutną konsekwencją tego na pozór oczywistego faktu jest czyniona po latach konstatacja, że to co zostało uznane za najbardziej wartościowe, stracono lub zniszczono na początku dorastania.

Czy seks to wartoœæ, na któr¹ warto czekaæ, do której warto dojrzeæ? (dyskusja problemowa).

* konstatacja – stwierdzenie czegoœ, ustalenie faktu.

78

WkD LIC podr_29_05_2010.indd 78

2010-06-08 00:23:20


Wędrując ku dorosłości 3.3 Cele płciowości Człowiek jest istotą płciową. W świecie roślin płciowość warunkuje jedynie sam proces biologicznego rozmnażania, u zwierząt płciowość dotyczy zachowań związanych z doborem partnerów, później opieką nad potomstwem. „Istota” człowieka wykracza poza biologię oraz zachowania instynktowne właściwe zwierzętom. Przygotowanie do samodzielnego życia potomstwa ludzkiego jest zdecydowanie bardziej skomplikowanym procesem, niż przygotowanie do samodzielności opartej na instynkcie i warunkowym uczeniu się. Mężczyzna i kobieta, komplementarni* wobec siebie w aspekcie cielesności, psychiki i pełnionych ról, przygotowują własne dzieci do życia w kulturze i złożonej ludzkiej społeczności. Wszystkie sfery ludzkiego funkcjonowania – jego ciało, uczucia, intelekt, zachowanie, język – są angażowane w procesie opieki nad potomstwem. Tylko w przypadku człowieka można mówić o wychowaniu. Rodzicielstwo ludzkie trwa więc o wiele dłużej niż jakiejkolwiek żywej istoty. Płciowość przejawiająca się we wszystkich wymiarach bytu człowieka jest podporządkowana temu rodzicielstwu. Płeć służy prokreacji rozumianej nie tylko w kategoriach spłodzenia i wydania na świat dziecka, ale także „urodzenia”, wydania go dla świata jako samodzielnej osoby. Z tą funkcją nierozerwalnie łączy się druga – tworzenie więzi. Płciowość jest tą dziedziną, w której człowiek najsilniej przeżywa więź z drugą osobą. Każdy od dziecka odczuwa silną potrzebę bliskości. Na początku zaspokajają ją rodzice. Potem doświadcza się koleżeństwa, przyjaźni, które także charakteryzują się poczuciem dużej więzi. Człowiek dorasta wreszcie do najpełniejszego przeżywania więzów z drugą osobą – najpełniejszego, bo angażującego całą jego istotę. Specyfika tej relacji i jej różnica w stosunku do innych związków zawiera się w tym, że: • angażuje płciową cielesność, • zawiera oczekiwanie wyłączności, • daje możliwość przekazywania życia. Naturalnym dążeniem biologicznej natury człowieka jest przedłużenie gatunku, natomiast naturalnym dążeniem jego psychicznej natury jest doświadczenie miłości. Najmocniej doświadcza się poczucia wyłączności we współżyciu seksualnym. * komplementarny – wzajemnie siê uzupe³niaj¹cy, dope³niaj¹cy siê.

79

WkD LIC podr_29_05_2010.indd 79

2010-06-08 00:23:21


II. Miłość i seksualność Osoba kochana może dzielić z innymi swoje zainteresowania, poglądy, nawet sposób przeżywania rzeczywistości. Nic tak nie zaburza poczucia bezpieczeństwa i wyłączności między kochającymi się ludźmi, jak brak wierności cielesnej. Akt seksualny zawiera w sobie wyjątkowy rodzaj poznania i bliskości. Stąd zdrada traktowana jest powszechnie jako ugodzenie w więź. Podjęcie współżycia seksualnego jest związane z przyjęciem na siebie odpowiedzialności za drugą osobę. Dowodem na to jest dużo silniejsze poczucie odrzucenia u osób, które zerwały ze sobą, a wcześniej współżyły, niż u tych, które nie miały takich doświadczeń.

Cech¹ ludzkiej psychiki jest potrzeba mi³oœci, prze¿ywania wiêzi. Czy umiejêtnoœæ zaspokojenia tej potrzeby przychodzi w sposób naturalny, czy trzeba jej siê uczyæ? Od czego zale¿y jej ukszta³towanie?

3.4 Medyczne kryteria płciowości Płeć człowieka jest zdeterminowana w momencie zapłodnienia. Istnieje tak zwany genotyp męski i żeński, czyli płeć chromosomalna (genotypowa). Oznacza to, że jądro każdej komórki człowieka zawiera 23 pary chromosomów, w tym parę chromosomów płciowych – XX w przypadku kobiet i XY w przypadku mężczyzn. Pierwszy etap ujawniania informacji zawartych w genach dokonuje się, gdy w rozwoju płodowym zostaną wytworzone gonady, inaczej gruczoły płciowe – jądra lub jajniki. Jest to poziom płci gonadalnej. Następnie wykształcają się wewnętrzne i zewnętrzne narządy płciowe – ten poziom to płeć genitalna (członek u mężczyzny, pochwa u kobiety). Wyróżnia się jeszcze płeć hormonalną oraz fenotypową. Pierwsza jest związana z obecnością określonej ilości hormonów płciowych: u kobiet przeważają estrogeny, a u mężczyzn androgeny. Druga dotyczy różnic ujawniających się między osobami płci przeciwnej w okresie dojrzewania (np. zarost u mężczyzn, piersi u kobiet).

Biologiczna determinacja p³ci

80

WkD LIC podr_29_05_2010.indd 80

2010-06-08 00:23:22


Wędrując ku dorosłości Dobrze funkcjonujący organizm to taki, który nie ma zaburzeń na żadnym z poziomów. Najczęściej płeć biologiczna idzie w parze z silną psychiczną identyfikacją płciową człowieka, a co za tym idzie, także z płcią socjalną (czyli ustaloną metrykalnie, zapisaną w dokumentach urzędowych, np. w dowodzie osobistym). Zdarza się jednak, że na którymś z wymienionych biologicznych poziomów dochodzi do nieprawidłowości, np. płeć genotypowa może być żeńska, a fenotyp zawiera elementy budowy męskiej i żeńskiej. Może też zaistnieć rozbieżność między biologiczną płcią a psychicznym poczuciem tożsamości płciowej. Ten rodzaj zaburzenia związany jest bardziej ze sferą zachowań i ich społecznym kontekstem niż biologicznymi uwarunkowaniami.

3.5 Nieprawidłowości życia psychoseksualnego Prawidłowe (normalne) życie seksualne zawiera w sobie potencjalną możliwość spełnienia trzech zasadniczych funkcji: • prokreacyjnej (z biologicznego punktu widzenia popęd seksualny służy prokreacji), • psychologicznej, związanej z rozładowaniem popędu seksualnego, • społecznej, związanej z tworzeniem więzi międzyludzkiej. Czasami dążność do zaspokojenia popędu seksualnego może przybierać formy zniekształcone, wiążące się z trwałym wykluczeniem możliwości spełnienia funkcji prokreacyjnej lub tworzenia więzi między ludźmi. Mówimy wtedy o tak zwanych dewiacjach czyli zaburzonym, nienormalnym życiu psychoseksualnym. Zachowania dewiacyjne mogą dotyczyć konieczności kontaktu z jakimś przedmiotem lub bycia w określonej sytuacji dla rozładowania popędu seksualnego. Zjawisko to określamy mianem fetyszyzmu. Fetyszami mogą być różne przedmioty (ubranie, buty), rzeźby bądź zwierzęta czy też zapachy, substancje lub wydzieliny. Fetyszystami są w większości mężczyźni; kobiety znacznie rzadziej cierpią na tego rodzaju zaburzenia. Jeśli dla zaspokojenia seksualnego konieczne staje się zadawanie drugiej osobie bólu lub upokarzanie jej, wtedy mamy do czynienia z sadyzmem. Odwrotnością sadyzmu jest masochizm, w którym możliwość seksualnego zaspokojenia jest związana z odczuwaniem bólu lub byciem poniżanym. Czasami pożądanie i możliwość jego zaspokojenia wiąże się z brakiem zgody drugiej osoby na współżycie. Ma to miejsce w przypadku ekshibicjonizmu czyli skłonności do obnażania się przed osobami płci przeciwnej. Na kontakt z ekshibicjonistą narażone są kobiety i dziewczęta szczególnie w parkach, w pobliżu domów studenckich, szkół. Okazanie obojętności wobec tego rodzaju zachowań jest najwłaściwszą reakcją. Ekshibicjonizm jest przestępstwem przeciwko moralności publicznej. Przestępstwem jest także gwałt, czyli użycie przemocy dla odbycia stosunku seksualnego oraz kazirodztwo, czyli kontakty o charakterze erotycznym z osobą z rodziny czy też pedofilia czyli molestowanie seksualne dziecka. 81

WkD LIC podr_29_05_2010.indd 81

2010-06-08 00:23:22


II. Miłość i seksualność Innym rodzajem zaburzenia seksualnego, zresztą bardzo rzadkim, jest transseksualizm. To rozbieżność między poczuciem własnej płci a budową anatomiczną; „biologiczny” mężczyzna uważa się za kobietę lub kobieta traktuje siebie jako mężczyznę. Osoba dotknięta tym zaburzeniem postrzega własne ciało jako obce i często usilnie dąży do jego zmiany poprzez zabiegi operacyjne i ingerencję hormonalną.

4. Potrzeba integracji seksualnej eksualność*, z jaką człowiek przychodzi na świat, jest jeszcze nieuformowana. Domaga się ona kształtowania i jednocześnie integrowania** jej z całą osobowością. Podobnie jak w okresie dzieciństwa poznajemy otaczający nas świat rzeczy i ludzi, uczymy się chodzić, rozumieć podstawowe pojęcia, wyrażać własne myśli i pragnienia, a w miarę dorastania uczymy się też zasad współżycia, nabywamy umiejętności czytania i pisania, tak w okresie dojrzewania psychoseksualnego istota ludzka nauczy się mądrego kierowania własnymi potrzebami i pragnieniami erotycznymi oraz seksualnymi. Płciowość jest pięknym darem natury. Daru ludzkiej seksualności nie otrzymujemy jednak w gotowej, dojrzałej, zintegrowanej formie – jest on jednocześnie naszym zadaniem. Obowiązkiem jest pielęgnowanie tego daru, rozwijanie go dla własnego dobra oraz dla dobra tej jednej osoby, z którą pragniemy spędzić całe życie. Odruchy i pragnienia seksualne nie są ani złe, ani nieczyste. To człowiek sam w swojej wolności decyduje o tym, czy ten dar – jego płciowość, będzie służyć miłości i dawaniu życia, czy też stanie się powodem cierpienia własnego i innych ludzi.

fot. I. Za³uska

S

* seksualnoœæ, seksualny (³ac. sexus – p³eæ) – dotycz¹cy p³ci, maj¹cy zwi¹zek z ¿yciem p³ciowym. ** integracja (³ac. integrare – jednoczyæ) – proces tworzenia siê ca³oœci z czêœci, zespalanie siê elementów w ca³oœæ.

82

WkD LIC podr_29_05_2010.indd 82

2010-06-08 00:23:22


Wędrując ku dorosłości 4.1 Czym jest integracja seksualna? Jest to proces, w którym dochodzi do zjednoczenia niedojrzałych pragnień i odczuć seksualnych z doświadczeniem prawdziwej miłości i odpowiedzialności za życie własne i bliźnich. Integracja seksualna ma prowadzić do seksualnej dojrzałości. Wprowadza ona w życie człowieka harmonię pomiędzy instynktem płciowym a zaangażowaniem uczuciowym i odpowiedzialnością moralną za własne działanie. Celem integracji seksualnej jest podporządkowanie popędu seksualnego wolnej woli kierującej się rozumem i sumieniem. Jak wszystkie ważne ludzkie działania, tak również aktywność seksualna podlega ocenie etycznej.

Dzia³anie seksualne pozbawione wymiaru moralnego staje siê nierzadko Ÿród³em wielkiej krzywdy wyrz¹dzanej sobie samemu oraz bliŸnim. Dziêki integracji seksualnej osoba nabywa umiejêtnoœæ kierowania w³asnymi pragnieniami uczuciowymi i seksualnymi. Ponieważ współczesne media nadmiernie erotyzują międzyludzkie relacje, tym samym kształtują fałszywy obraz ludzkiej płciowości. Sens działania seksualnego sprowadzany bywa niemal wyłącznie do zabawy i rozrywki. Jak wszystko w życiu człowieka, tak również działanie seksualne domaga się od człowieka umiaru i rozsądku. Znany amerykański terapeuta pisze, że dawniej „ludzie borykali się z mnóstwem zahamowań i uprzedzeń wobec seksu. A rolą seksuologów było przełamać je, uczyć ludzi, jak cieszyć się seksem. Od niedawna zaczęto dostrzegać, że ludzie cierpią nie tylko z powodu niedostatku, lecz także z nadmiaru seksu. Można to porównać do zaburzeń jedzenia. Z jednej strony anorektycy*, z drugiej ci, którzy kompulsywnie** się objadają”***. Integracja seksualna domaga się uszanowania własnego sumienia oraz zasad moralnych, którymi kieruje się „moja” religia. Nie możemy pozwalać, by ktokolwiek narzucał nam takie rozwiązania moralne, które nie uwzględniałyby naszych przekonań religijnych. Szacunek dla własnego sumienia jest podstawą doświadczenia

* anoreksja – brak ³aknienia wystêpuj¹cy w niektórych chorobach, który prowadzi do wycieñczenia organizmu. ** kompulsja (³ac. compellere – zmusiæ, sk³oniæ) – wewnêtrzny przymus pewnych potrzeb czy pragnieñ psychicznych. *** O uzale¿nieniu od seksu, z P. Carnesem rozmawia W. Su³ecki, „Charaktery. Magazyn Psychologiczny dla ka¿dego”, 7/2001, s. 12.

83

WkD LIC podr_29_05_2010.indd 83

2010-06-08 00:23:22


II. Miłość i seksualność osobistej godności oraz szacunku dla drugiego człowieka. Jeżeli zaś człowiek uważa się za agnostyka*, nie może uniknąć pytania, na jakich wartościach będzie opierała się jego miłość do kobiety (do mężczyzny), z którą – z którym pragnie zawrzeć związek; na czym będzie opierała się jego miłość do dzieci. Czesław Miłosz napisał: Jeżeli Boga nie ma, To nie wszystko człowiekowi wolno. Jest stróżem brata swego i nie wolno mu brata swego zasmucać, opowiadając, że Boga nie ma**.

Dokonajcie analizy wiersza w kontekœcie: a) postawy akceptuj¹cej integracjê seksualn¹, b) postawy liberalnej wobec seksu. Aby proces integracji seksualnej przebiegał prawidłowo, konieczne jest wykorzystywanie i stwarzanie sobie sprzyjających okoliczności integralnie rozumianego rozwoju osobowego: fizycznego, społecznego, rodzinnego, uczuciowego, intelektualnego, duchowego. Najważniejszą okolicznością dla integracji seksualnej jest atmosfera wzajemnej miłości rodzinnej: miłości pomiędzy rodzicami oraz rodzicami a dzieckiem, postawa odpowiedzialności i zaangażowania we własny rozwój duchowy i emocjonalny.

fot. K. Janczak

4.2 Pełne otwarcie się na „drugiego” Istotą seksualności ludzkiej jest otwarcie się na „drugiego”. Seksualnoœæ jest miejscem otwarcia na mi³oœæ – miejscem przyjmowania i dawania siebie drugiemu.

* agnostycyzm – pogl¹d filozoficzny neguj¹cy ca³kowicie lub czêœciowo mo¿liwoœæ poznania obiektywnej rzeczywistoœci. ** Cz. Mi³osz, Jeœli, „Tygodnik Powszechny. Apokryf”, 16. 06.2001, s. 16.

84

WkD LIC podr_29_05_2010.indd 84

2010-06-08 00:23:22


Wędrując ku dorosłości Jest to najpierw otwarcie się mężczyzny na kobietę i kobiety na mężczyznę, które daleko przekracza jednak zjednoczenie fizyczne. Dzięki integracji seksualnej ciało człowieka z jego płciowością może stać się miejscem wzajemnego „objawiania się osób”, miejscem najgłębszego wzajemnego poznania. Poprzez postawy, spojrzenia, słowa, poprzez wyraz twarzy lub inne gesty ciała człowiek „objawia się” drugiemu. Dzięki nim kobieta i mężczyzna mogą się „poznać”. Działanie erotyczne jest najgłębszym i najbardziej angażującym sposobem wzajemnego objawiania się sobie mężczyzny i kobiety. „Dynamika seksualna uzdalnia nas do wychodzenia z własnej izolacji i otwierania się na drugą osobę. Jest to dynamika ukierunkowana na międzyosobową komunikację”*. Sama fizyczna aktywność seksualna nie stanowi nigdy kryterium integracji seksualnej. Bogate fizyczne życie seksualne, prowadzone nieraz z wielu partnerami, świadczy raczej o braku takiej integracji.

Akt seksualny jest tylko jednym ze sposobów wyra¿ania jednoœci, który zak³ada wczeœniejsze osi¹gniêcie jednoœci w wymiarze emocjonalnym i duchowym.

Pełna, integralnie rozumiana seksualność, realizuje się także na płaszczyznach: uczuciowej, intelektualnej, duchowej. Na każdej z nich dokonuje się dawanie i przyjmowanie miłości. Każda z nich naznaczona jest ludzką płciowością. Seksualność osiąga swoją głębię dopiero wtedy, kiedy jedność erotyczna zostaje przygotowana i poprzedzona jednością uczuciową i duchową.

Dlaczego dzia³anie seksualne cz³owieka winno byæ kierowane rozumem i wolnoœci¹?

4.3 Trzy przejawy ludzkiej seksualności Możemy, w zasadzie, mówić o trzech przejawach ludzkiej seksualności: a) zjednoczenie uczuciowe, b) zjednoczenie fizyczne, c) rodzicielstwo: ojcostwo i macierzyństwo. * W. Fija³kowski, K. Neugebauer, A. Stelmaszczyk, Nowe spojrzenie na erotyzm cz³owieka, ODiSS, Warszawa 1988, s. 7.

85

WkD LIC podr_29_05_2010.indd 85

2010-06-08 00:23:22


II. Miłość i seksualność Integracja seksualna ma miejsce wówczas, kiedy wszystkie trzy przejawy seksualności zachodzą na siebie, wspomagając i dopełniając się wzajemnie. Pierwszym zasadniczym przejawem seksualności człowieka jest jego tęsknota „za bliźnim”, „ciążenie” ku osobie płci przeciwnej, które budzi się już w okresie dojrzewania. Chłopiec w swoim zainteresowaniu uczuciowym szuka dziewczyny, a dziewczyna ma w sobie głęboką potrzebę bycia przedmiotem zainteresowania. Ta wzajemna tęsknota za sobą, wzajemne pragnienie siebie w swej początkowej fazie nie jest jeszcze związane z pragnieniem działania erotycznego. W okresie dojrzewania chłopiec zakochany w dziewczynie myśli o niej, tęskni za nią, szuka z nią kontaktu w sposób seksualnie bezinteresowny. Ma to miejsce szczególnie wówczas, kiedy nie jest on jeszcze rozbudzony seksualnie przez uprzednie doświadczenia seksualne. Tym bardziej dziewczyna zakochana w chłopcu nie szuka najpierw fizycznego działania seksualnego. Sfera genitalna w tym okresie wyraźnie schodzi na dalszy plan. Liczy się przede wszystkim wzajemne „poznanie” uczuciowe i duchowe. Ten pierwszy okres wzajemnej uczuciowej tęsknoty za sobą, okres zakochania, jest bardzo ważny, gdyż tu właśnie dokonuje się proces integracji seksualnej: wiązanie uczucia miłości z działaniem seksualnym oraz wiązanie działania seksualnego ze wzajemną odpowiedzialnością za siebie. Odpowiedzialność „za drugiego” to także odpowiedzialność za „nowe życie”.

To w³aœnie mi³oœæ i odpowiedzialnoœæ ka¿e zakochanym czekaæ na pe³ne wspó³¿ycie seksualne a¿ do momentu zawarcia trwa³ego zwi¹zku. Jedynie ma³¿eñstwo daje pe³ne poczucie bezpieczeñstwa wszystkim: zakochanym i ich dziecku.

Samo działanie seksualne, zespolenie fizyczne jawi się jako naturalna konsekwencja głębokiej jedności uczuciowej i duchowej. Wzajemna emocjonalna tęsknota może być łatwo spłycona i zmarnowana przez przedwczesne podejmowanie bezpośredniego działania seksualnego. fot. M. Ryœ

86

WkD LIC podr_29_05_2010.indd 86

2010-06-08 00:23:23


Wędrując ku dorosłości Drugi wymiar ludzkiej seksualności, zespolenie fizyczne, przychodzi jako „naturalne” dopełnienie wymiaru pierwszego – pełnego zespolenia uczuciowego i duchowego. W całości popędu seksualnego to ciążenie uczuciowe ku sobie z czasem rzeczywiście przeradza się w pragnienie zespolenia erotycznego. Kontakt erotyczny jest postrzegany wówczas jako wyraz komunikowania sobie wzajemnie uczuć miłości.

Erotyzm staje siê „jêzykiem”, za pomoc¹ którego kochaj¹cy siê wyra¿aj¹ sobie wzajemne oddanie.

W dojrzałej, zintegrowanej seksualności nie ma egoistycznej koncentracji na sobie i swoich doznaniach. Istotą jest intymne spotkanie osób. Akt seksualny staje się wówczas symbolem prawdziwego, wewnętrznego zjednoczenia. Trzecim wymiarem ludzkiej seksualności, koniecznym do integralnego spojrzenia na nią, jest doświadczenie rodzicielstwa: ojcostwa i macierzyństwa. Miłość chce dawać siebie. Z dojrzałym działaniem seksualnym wiąże się bezpośrednio dawanie życia. Seksualność, która nie uwzględnia tego aspektu, będzie zawsze w jakiś sposób niedojrzała, niezintegrowana. Ciało z jego seksualnością „wzywa” mężczyznę i kobietę, którzy łączą się w akcie miłości i oddania, do płodności. Dorastanie do pełnej męskości i kobiecości, to dorastanie do integrowania tych trzech przejawów ludzkiej seksualności. 4.4 Etapy integracji seksualnej Pierwszym etapem kształtowania się dojrzałej ludzkiej seksualności, integracji seksualnej, jest identyfikacja seksualna. Dokonuje się ona poprzez spotkanie ze wzorem identyfikacji, polegającym przede wszystkim na bezwarunkowej akceptacji nie tylko w sferze seksualnej, ale całej swojej osobowości. W ten sposób spontanicznie rodzi się głębokie emocjonalne „przekonanie”, zarówno na poziomie świadomości jak i podświadomości*, o „byciu mężczyzną” – „byciu kobietą”. Drugim podstawowym elementem integracji seksualnej, który przychodzi w okresie dojrzewania, jest świadomy wybór obiektu seksualnego. Jeżeli w okresie poprzedzającym dojrzewanie dokonała się pełna identyfikacja seksualna, wówczas wybór obiektu seksualnego: dla chłopca wybór dziewczyny, dla dziewczyny wybór chłopca – jest czymś spontanicznym i naturalnym. Najczęściej * podœwiadomoœæ – dziedzina ¿ycia psychicznego nie poddana kontroli ¿ycia œwiadomego.

87

WkD LIC podr_29_05_2010.indd 87

2010-06-08 00:23:23


II. Miłość i seksualność właśnie okres dojrzewania ukazuje rzeczywiste rozmiary braku identyfikacji seksualnej, która wprost uniemożliwia lub też tylko utrudnia prawidłowy wybór obiektu seksualnego. Dalszym podstawowym elementem integracji seksualnej jest połączenie sfery seksualnej ze sferą emocjonalną i duchową. Dzięki integracji seksualność człowieka nie jest ani „bożkiem”, wokół którego musi kręcić się całe życie, ani też „brzydkimi sprawami”, przed którymi trzeba się nieustannie bronić. Prawa rz¹dz¹ce seksualnoœci¹ cz³owieka: biologiczne, psychologiczne, spo³eczne, duchowe – gwarantuj¹ pe³ne i dojrza³e korzystanie z niej. W czterech grupach dokonajcie spisu praw (biologicznych, psychologicznych, spo³ecznych i duchowych), które s¹ istotne dla ukszta³towania siê dojrza³ej ludzkiej seksualnoœci. Zinterpretujcie go i sporz¹dŸcie klasowy „katalog” praw. 4.5 Zaangażowanie we własną integrację seksualną Integracja seksualna jest dla wielu młodych ludzi procesem bardzo trudnym, często ze względu na brak jakiegokolwiek wychowania seksualnego. Ich seksualność od dzieciństwa nierzadko rozwija się w sposób przypadkowy: poprzez przypadkowo zdobywane informacje, przypadkowe doświadczenia i przeżycia seksualne. Całą sferę własnej płciowości, jej funkcjonowanie, jej podstawowe mechanizmy młody człowiek odkrywa nieraz w skrytości, lęku oraz z ogromnym poczuciem winy. Wychowanie do integracji seksualnej należy rozpocząć od uczenia się pozytywnego patrzenia na ludzką seksualność. „Jeżeli seks jest sprawą piękną, to dlaczego dorośli tak niechętnie o tej sprawie mówią? ” – pyta w ankiecie pewien młody człowiek. Odruchowe zbuntowanie się przeciwko takiej atmosferze tabu przechodzi u pewnych młodych ludzi w drugą skrajność: w swoistą „rewolucją seksualną”. Seks staje się wówczas „samoistnym bożkiem”, któremu poświęca się wszystko. Usprawiedliwione zostają najbardziej nieraz nieuporządkowane i egoistyczne działania seksualne. W ten sposób następuje proces przeciwny do integracji: dezintegracja* nie tylko seksualna, ale także osobowa. Seksualność zaczyna funkcjonować jako „samoistna siła”, której wszystko, także życie własne i cudze, zostaje podporządkowane.

Integracja seksualna, którą w sposób świadomy młody człowiek może rozpocząć najwcześniej dopiero w okresie dojrzewania, domaga się z jednej strony odpowiedniej pomocy środowiska rodzinnego i wychowawczego, z drugiej zaś osobistego zaangażowania, wysiłku i pracy nad sobą. Jeżeli rodzice * dezintegracja (psych.) – os³abienie lub rozpad wewnêtrznej organizacji psychiki (osobowoœci).

88

WkD LIC podr_29_05_2010.indd 88

2010-06-08 00:23:23


Wędrując ku dorosłości

fot. A. Zachwieja

i wychowawcy nie udzielają młodemu człowiekowi pomocy (niestety, w takiej sytuacji znajduje się wielu młodych ludzi), wówczas winien on sam poczuć się odpowiedzialny za siebie i własną integracją seksualną. Młody człowiek, obserwując życie, winien najpierw wyzbyć się naiwnego przekonania, iż w sferze seksualnej może robić cokolwiek zechce i nie będzie to miało żadnego wpływu na jego przyszłe życie, szczególnie zaś na jego życie małżeńskie i rodzinne.

*** Integracji seksualnej nie nabywamy raz na zawsze w gotowej postaci, ale jest ona zadaniem, które będzie nam towarzyszyć przez całe nasze życie. Nikt nie może powiedzieć: „integruję moje życie”, spodziewając się jednocześnie, że znajdzie tę integrację już gotową. Integracja seksualna dokonuje siê stopniowo w ci¹gu wielu lat dojrzewania emocjonalnego i duchowego, dziêki wysi³kowi i ofiarnemu zaanga¿owaniu cz³owieka.

Jak narzeczeni – ch³opak i dziewczyna chodz¹cy ze sob¹ – mog¹ okazywaæ sobie wzajemny szacunek? W jaki sposób dzieci wyra¿aj¹ mi³oœæ do swoich rodziców? Jak mo¿e siê ona przyczyniæ do mi³oœci narzeczeñskiej i ma³¿eñskiej? Jak przyjaŸnie okresu m³odoœci pomagaj¹ w dobrym przygotowaniu do ma³¿eñstwa? Wymieñ kilka przejawów nadu¿yæ seksualnych, o których donosz¹ media, a które s¹ wielk¹ krzywd¹ i Ÿród³em cierpienia.

89

WkD LIC podr_29_05_2010.indd 89

2010-06-08 00:23:23


Zakończenie Współczesny świat nie zawsze jest przyjazny człowiekowi. W każdej epoce trzeba było dokonywać wyborów między dobrem a złem. Nigdy nie istniały czasy łatwe, a człowiek zawsze pozostaje „w drodze...”. Ten homo viator* stawia sobie wiele egzystencjalnych pytań: jak osiągnąć szczęście, mieć przyjaciół, poznać miłość i nie zagubić się w labiryncie życia. Młodzi ludzie nie przepadają za dyrektywami i życiowymi drogowskazami. Wolą wybierać własne szlaki. Warto jednak na ten szlak wziąć ze sobą słowa poety: Człowiek człowiekowi Człowiek człowiekowi wilkiem Człowiek człowiekowi strykiem Lecz ty się nie daj zgnębić Lecz ty się nie daj spętlić Człowiek człowiekowi szpadą Człowiek człowiekowi zdradą Lecz ty się nie daj zgładzić Lecz ty się nie daj zdradzić Człowiek człowiekowi pumą Człowiek człowiekowi dżumą Lecz ty się nie daj pumie Lecz ty się nie daj dżumie Człowiek człowiekowi łomem Człowiek człowiekowi gromem Lecz ty się nie daj zgłuszyć Lecz ty się nie daj skruszyć Człowiek człowiekowi wilkiem Lecz ty się nie daj zwilczyć Człowiek człowiekowi bliźnim Z bliźnim się możesz zabliźnić Edward Stachura

* homo viator – cz³owiek wêdruj¹cy (archetyp wêdrowca)

251

WkD LIC podr_29_05_2010.indd 251

2010-06-08 00:24:17


PG Podrecznik_okl.indd 1

2009-06-03 20:28:48

Wędrując ku dorosłości. Podręcznik dla uczniów szkoły ponadgimnazjalnej  

Wędrując ku dorosłości. Podręcznik dla uczniów szkoły ponadgimnazjalnej

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you