Issuu on Google+


Skazany na śmierć Historia męki i zmartwychwstania Pańskiego


SPIS TREŚCI WSTĘP......................................................................................9 ROZDZIAŁ I Posypmy głowy popiołem... – Środa Popielcowa..................................11 Środa Popielcowa...................................................................................................13 Liturgia Środy Popielcowej.....................................................................................14 Jędrzej Kitowicz – O Wstępnej Środzie.................................................................16 Pieśni, hymny, modlitwy.........................................................................................18

Bądź mi litościw............................................................................................................18 De profundis..................................................................................................................19 Ja, nędzny proch............................................................................................................20 O Najświętszéj Maryi Pannie Bolesnéj.........................................................................21 Miłosierdziem Twoim, Panie..........................................................................................23 Misere mei deus............................................................................................................24 Pamiętaj o człowiecze...................................................................................................26 Posypmy głowy popiołem..............................................................................................28 Przed oczy Twoje...........................................................................................................28 Racz ku nam, Boże........................................................................................................29 Ukrzyżowany Jezusie Panie...........................................................................................30 W smętny Popielec........................................................................................................31

ROZDZIAŁ II Modlitwa, post, jałmużna – Wielki Post.................................................33 Wielki Post..............................................................................................................35 Kongregacja Kultu Bożego – List okólny o przygotowaniu i obchodzeniu świąt paschalnych..................................................................................................39 Orędzie Ojca Świętego Jana Pawła II na Wielki Post 2005 roku..........................45 Orędzie Ojca Świętego Benedykta XVI na Wielki Post 2012 roku..........................49 Gorzkie Żale...........................................................................................................53 Gorzkie Żale – nabożeństwo..................................................................................55 Pieśni, hymny, modlitwy.........................................................................................64

Cyrenejczyku miły, pozwól, że się ciebie....................................................................64 Hymn nieszporny na Niedziele Postne.........................................................................65 O Jezu, Jezu, ja proszę.................................................................................................66 Jezu mój litościwy!........................................................................................................67 Jezu, przez Twe Przemienienie......................................................................................68 Któż opłakać godnie może............................................................................................68 Lament serdeczny w mém sercu zawsze trwa bez odmiany.........................................69 Miłosierdziem Twoim Panie...........................................................................................70 Nie gardź, Twórco miłosierny........................................................................................70 Nawróć się, ludu, w pokorze.........................................................................................70 O duszo prawowierna, upadnij na kolana...................................................................71 O duszo wszelka nabożna.............................................................................................72


O Głowo krwią zbroczona, bólu i żałości...................................................................72 O Jezu Nazareński, rozwiąż rękę Swoją........................................................................73 O serce kamienne, ach skruszże się..............................................................................74 O święty Jezu! Cóżeś Ty przewinił?................................................................................75 Pana mego rany drogie!.................................................................................................76 Płacz płacz kto żyw, patrząc na dziw...........................................................................76 Pozwól mi Twe męki śpiewać........................................................................................77 Rozmowa grzesznika z Panem Jezusem Ukrzyżowanym.............................................78 Spuść z ran Twoich kroplę, Jezu Chryste Panie............................................................79 Ty, któryś gorzko na krzyżu umierał..............................................................................80 Ukrzyżowany Jezusie Panie!..........................................................................................80 W trzydziestym roku Chrystus Pan................................................................................81 Zawitaj Krzyżu święty, pociecho jedyna........................................................................82 Zawitaj, Ukrzyżowany...................................................................................................83

ROZDZIAŁ III Wjeżdża Król nasz... – Niedziela Palmowa............................................85 Niedziela Palmowa................................................................................................87 Ewangelia wg św. Jana – Męka i zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa.................89 Jędrzej Kitowicz – O Kwietnej Niedzieli.................................................................93 Pieśni, hymny, modlitwy.........................................................................................94

Chrystus wodzem..........................................................................................................94 Pan uroczyście wkracza do świątyni.............................................................................94 Dziatki żydowskie z roszczki oliwnymi.........................................................................95 Dzieci hebrajskie niosąc gałązki oliwne........................................................................95 Hosanna, Synowi Dawidowemu....................................................................................96 Hymn do Chrystusa Króla..............................................................................................96 Jasność wielka po świecie.............................................................................................96 Jerozolimo, chwal Pana.................................................................................................97 Pieśń się rozlega............................................................................................................97 Wjeżdża Król nasz.........................................................................................................98 Wszechmogący, dobry Panie.........................................................................................99 Psalm 47......................................................................................................................100 Bóg na tronie królewskim............................................................................................100 Z nieba zesłany............................................................................................................101

ROZDZIAŁ IV Ludu, mój ludu, cóżem ci uczynił?... – Droga Krzyżowa......................103 Droga Krzyżowa...................................................................................................105 Ewangelia wg św. Jana – Męka i zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa.................109 Droga Krzyżowa – stacje......................................................................................117 Kard. Stefan Wyszyński – Rozważania Drogi Krzyżowej......................................123 Pieśni do Drogi Krzyżowej..............................................................…...................132 Droga Krzyżowa (Wg „Śpiewnika Wrocławskiego”)....................................................132 Droga Krzyżowa (Wg „Zupełnego śpiewnika i książki do nabożeństwa”)...................134 Droga Krzyżowa (Wg „Zupełnego śpiewnika i książki do nabożeństwa”)....................135


Droga Krzyżowa (Wg „Katechizm pośredni i książka do nabożeństwa...”)...............138 Droga Krzyżowa (Wg „Zupełnego śpiewnika i książki do nabożeństwa”)..................139 Droga Krzyżowa (Tekst za: J. Szyc, „Chwalmy Pana. Modlitewnik i śpiewnik dla wszystkich”)...........................................................................................................140 Droga Krzyżowa (Ks. F. X. Głodkiewicz, „Śpiewnik Liturgiczny”)...............................141 Droga Krzyżowa (Wersja z Kancyonału Katolickiego)................................................142 Droga Krzyżowa (Tekst i melodia za: A. Chadam, „Śpiewnik Kalwaryjski”)................144

ROZDZIAŁ V Rozmyślajmy dziś, wierni chrześcijanie – Wielki Tydzień i Triduum Paschalne............................................................................151 Wielki Tydzień......................................................................................................153 Kongregacja Kultu Bożego – List okólny o przygotowaniu i obchodzeniu świąt paschalnych.................................................................................................157 Ewangelia wg św. Jana – Męka i zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa................161 Jędrzej Kitowicz – O ciemnej Jutrzni i Wielkiej Środzie.....................................171 Triduum Paschalne................................................................................................173 Kongregacja Kultu Bożego – List okólny o przygotowaniu i obchodzeniu świąt paschalnych.................................................................................................177 Kongregacja Kultu Bożego – List okólny o przygotowaniu i obchodzeniu świąt paschalnych.................................................................................................179 Wielki Piątek.........................................................................................................181 Kongregacja Kultu Bożego – List okólny o przygotowaniu i obchodzeniu świąt paschalnych.................................................................................................183 Wielki Piątek – Liturgia Męki Pańskiej................................................................187 Jędrzej Kitowicz – O procesjach i grobach wielkopiątkowych............................197 Kongregacja Kultu Bożego – List okólny o przygotowaniu i obchodzeniu świąt paschalnych.................................................................................................201 Pieśni, hymny, modlitwy.......................................................................................202

Daj nam, Chryste, wspomożenie..................................................................................202 Gdy miły Jezus był w Betanii.....................................................................................202 Już Cię żegnam............................................................................................................204 Najmilszy Synu Chrystusie...........................................................................................204 Krzyżu święty nade wszystko.......................................................................................206 O Maryjo, cóż tak narzekasz........................................................................................207 Spłyńcie dziś, spłyńcie wszech matek żale..................................................................209 Stabat Mater dolorósa..................................................................................................210 Wiatr w przelocie skonał chyży..................................................................................211 Witaj, Matko uwielbiona.............................................................................................212 Żałosne kwilenie, mili chrześcijanie............................................................................220 Chleb niebiański dał nam Pan......................................................................................222 Gdy wieczerzę w dzień przaśników ostatnią odprawował..........................................223 Mądrość stół zastawiła.................................................................................................224 Pan wieczernik przygotował........................................................................................225 Panie dobry jak chleb..................................................................................................226


Kielich Przymierza to Krew Zbawiciela......................................................................226 Sław języku chwalebnego............................................................................................227 Tyś w wieczerniku Chlebem się stał...........................................................................228 Ubi caritas...................................................................................................................228 W krzyżu cierpienie, w krzyżu zbawienie...................................................................229 Witam Cię, witam Przenajświętsze Ciało....................................................................229 Ach, mój Jezu, jak Ty klęczysz w Ogrojcu zekrwawiony..........................................230 Psalm XXI. Deus, Deus meus respice in me.................................................................231 Bóg-Człowiek skonał!..................................................................................................233 Chrześcijanie przystępujcie.........................................................................................234 Dobranoc, Głowo święta.............................................................................................235 Dokądże śpieszysz......................................................................................................236 Jezu Chryste, Panie miły..............................................................................................236 Jezusa Judasz przedał za pieniędze nędzne...............................................................237 Już Chrystus życie zakończył.......................................................................................238 Już ma być zamordowany Baranek niepokalany.........................................................239 Już zdejmują martwe z krzyża Jezusowe ciało............................................................240 Krzyżu Chrystusa, bądźże pochwalony.......................................................................241 Ludu, mój ludu, cóżem ci uczynił?..............................................................................242 Najsłodszy Jezusie, zmiłuj się nade mną....................................................................243 O Krwi najdroższa, o Krwi odkupienia........................................................................245 Odszedł Pan miłościwy...............................................................................................246 Odszedł Pasterz od nas...............................................................................................246 Wisi na krzyżu Pan Stwórca nieba...............................................................................247 Zbliżam się k’Tobie, Jezu mój kochany......................................................................248 Zbliżam się w pokorze i niskości swej.........................................................................249

ROZDZIAŁ VI Tę pamiątkę, o Chryste, godzien twojej męki wspominam... – Wigilia Paschalna............................................................................251 Wigilia Paschalna.................................................................................................253 Liturgia Wigilii Paschalnej....................................................................................255 Pieśni, hymny, modlitwy......................................................................................266

Będziecie czerpać ze zdrojów zbawienia..................................................................266 Chrystus Pan zmartwychwstał....................................................................................266 Całuję Twoje dłonie, Panie.........................................................................................266 Ciebie Boga wysławiamy............................................................................................267 Com przyrzekł Bogu przy chrzcie raz.........................................................................268 Dziękujcie Panu, bo jest dobry...................................................................................268 Exsultet..........................................................................................................269 Niech zstąpi Duch Twój i odnowi ziemię...................................................................271 Otrzyjcie już łzy, płaczący.........................................................................................272 Radosna Światłości.....................................................................................................273 Radośnie Panu hymn śpiewajmy................................................................................274 Śpiewajmy Panu, który moc okazał............................................................................275 Wesoły nam dziś dzień nastał....................................................................................276 Zwycięzca śmierci, piekła i szatana..........................................................................277


ROZDZIAŁ VII Wesoły nam dzień dziś nastał! – Niedziela Zmartwychwstania Pańskiego...........................................................................................279 Wielka Niedziela..................................................................................................281 Kongregacja Kultu Bożego – List okólny o przygotowaniu i obchodzeniu świąt paschalnych.................................................................................................285 Ewangelia wg św. Jana – Męka i zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa................293 Jędrzej Kitowicz – O rezurekcji............................................................................299 Pieśni, hymny, modlitwy.......................................................................................300

Ad cenam Agni providi................................................................................................300 Ad regias Agni dapes....................................................................................................303 Alleluja! Biją dzwony...................................................................................................303 Alleluja, żyje Pan.........................................................................................................303 Alleluja, Jezus żyje.......................................................................................................304 Alleluja! Jezus żyje!......................................................................................................304 Bóg nasz wszechmogący.............................................................................................305 Chrystus zmartwychwstan jest.....................................................................................306 Ciesz się, Królowo Anielska.........................................................................................307 Cum Rex gloriae..........................................................................................................307 Dnia tego świętego Wielkanocnego............................................................................307 Dzień ten jest pełen wesela..........................................................................................308 Dziś Chrystus, Król wiecznej chwały...........................................................................308 Dziś nam nastał dzień ozdobny..................................................................................309 Gdy Król wiecznej chwały...........................................................................................310 Jak Pan ślubował..........................................................................................................310 Królu z wieków królujący............................................................................................311 Jezu na krzyżu rozpięty...............................................................................................311 Królowo nieba.............................................................................................................312 Maryję pozdrawiać trzeba...........................................................................................312 Nieba i ziemi Królowa.................................................................................................313 Niech dziś wszyscy ludzie wesoło zaśpiewają............................................................313 Nie zna śmierci Pan żywota.........................................................................................314 O dniu radosny, pełen chwał......................................................................................314 O filii et filiae..............................................................................................................315 O, Zmartwychwstały, grób zniszczyłeś swój...............................................................315 Od Magdaleny płaczącej.............................................................................................316 Odsunięty ciężki głaz..................................................................................................316 Pan Chrystus zmartwychwstał ninie............................................................................317 Pan Jezus Chrystus wstał zmartwych..........................................................................317 Przy uczcie Baranka....................................................................................................318 Raduj się z nieba Królowa...........................................................................................318 Radujmy się, chrześcijanie!..........................................................................................319 Radujmy się, weselmy się!...........................................................................................320 Salve festa dies............................................................................................................321 Surrexit Christus hodie................................................................................................322 Te są cuda...................................................................................................................323 Trzeciego dnia wstał Zbawiciel...................................................................................324


Victimae paschali laudes.............................................................................................325 Twórco światła, Ciebie głoszą....................................................................................327 Vidi aquam egredientem de templo.............................................................................327 Wesel się, Królowo miła..............................................................................................328 Wesel się, Królowo rajska............................................................................................328 Wesel się, ludu strapiony..............................................................................................329 Wesel się, Nieba Królowa............................................................................................329 Wesel się, niebios Królowo..........................................................................................330 Wesoły nam dzień nastał.............................................................................................330 Witaj, Rano prawej Nogi!............................................................................................331 Wstał Pan Chrystus Zmartwych ninie...........................................................................331 Wysławiajmy Chrysta Pana..........................................................................................333 Złóżcie troski żałujący.................................................................................................334 Zorza prowadzi dzień biały........................................................................................335 Zmartwychwstał Chrystus chwalebnie........................................................................336 Żyw już jest śmierci Zwyciężyciel...............................................................................337

ROZDZIAŁ VIII Słowniczek pojęć związanych z czasem Wielkiego Postu i Wielkiejnocy.....................................................................................339


12


ROZDZIAŁ i – Posypmy głowy popiołem... – Środa Popielcowa

ŚRODA POPIELCOWA

Środa Popielcowa, zwana również Popielcem, to według kalendarza chrześcijańskiego pierwszy dzień Wielkiego Postu. W staropolsce nazywana była także Wstępną Środą. Przypada na 46 dni kalendarzowych przed Wielkanocą. Posypmy głowy popiołem...

Jest to dzień pokuty. Dawniej wierni, którzy popełnili grzech ciężki, rozpoczynali publiczną pokutę w Kościele. Zakładali szaty pokutne, a głowy posypywali popiołem. Gdy zwyczaj publicznej pokuty zanikł, kapłani zaczęli posypywać popiołem głowy wszystkim wiernym. Według obrzędów katolickich tego dnia kapłan czyni popiołem znak krzyża na głowie wiernego, mówiąc jednocześnie: „Pamiętaj, że jesteś prochem i w proch się obrócisz” lub „Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię, natomiast w Polsce praktykowane jest również posypanie głowy popiołem. Ten symbol ma przypominać człowiekowi o kruchości jego życia i nieuchronnej śmierci, ale też kierować serce i wzrok ku wartościom nieprzemijającym, które Bóg przygotował dla nas w wieczności. Sam zwyczaj posypywania głów popiołem na znak żałoby i pokuty, celebrowany w Środę Popielcową, znany był w wielu kulturach i tradycjach, m.in. w starożytnym Egipcie, u Arabów i w Grecji. Popiół według żydowsko-chrześcijańskiej tradycji symbolizuje znikomość, przemijalność, śmiertelność, żałobę, ból i ułomność życia ludzkiego, z drugiej jednak strony, w związku z Chrystusem jest to także znak oczyszczenia, odrodzenia i zmartwychwstania, jako że Bóg stworzył człowieka z prochu ziemi i odrodził go w Chrystusie do nowego życia. W liturgii tradycja ta pojawiła się w VIII wieku. Pierwsze świadectwa o święceniu popiołu pochodzą z X wieku. W XI wieku papież Urban II uczynił go zwyczajem obowiązującym w całym Kościele katolickim. Ustalono również, że popiół będzie pochodził z palm poświęconych w Niedzielę Palmową z ubiegłego roku. Do ciekawostek można zaliczyć, że na Górnym Śląsku popiołem ze Środy Popielcowej posypywano pola i sadzonki kapusty, co miało zapewnić dobre plony. Na Podhalu zachowała się pamięć o magicznych zakazach, mówiących o powstrzymaniu się w Środę Popielcową od szycia oraz wykonywania prac związanych z lnem i owczą wełną*.

Czas przemyśleń i postanowień

Ten dzień każdy człowiek powinien wykorzystać na tak potrzebne wszystkim przemyślenia. To czas zamyślenia i smutku. Wszyscy przypominają sobie swoje własne złe uczynki i to, co mogli zrobić lepiej. Takie myśli powinny jednak przynieść nie rozpacz i frustrację, ale przede wszystkim oczyszczenie, gdyż przyznanie się przed samym sobą do błędów pomaga zrozumieć swoje wady i jednocześnie ułatwia walkę z nimi. To czas podejmowania wyrzeczeń i postanowienia poprawy. W tym dniu każdy katolik powinien poświęcić się drugiemu człowiekowi i czynić tak przynajmniej przez cały okres Wielkiego Postu, a jeśli jest na tyle silny, to także przez całe swoje życie. Ludzie chętniej dają jałmużnę, wspierają różne organizacje charytatywne oraz wrzucają do kościelnych puszek więcej pieniędzy niż zwykle. Obiecują, że będą lepszymi dla drugich. To niezwykle ważny aspekt tego święta. W ten zwyczaj wpisuje się także apel naszego polskiego papieża, Jana Pawła II, który nawoływał o pokój na świecie.

Post

W Środę Popielcową katolików obowiązuje wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych, z której zwolnione są tylko dzieci do 14 roku życia. Dorośli między 18 a 60 rokiem życia muszą przestrzegać postu ścisłego, co oznacza ograniczenie liczby posiłków do trzech (jednego do syta oraz dwóch skromnych). Prawo kanoniczne nie nakłada na wiernych obowiązku uczestniczenia w tym dniu w Eucharystii, chociaż jest to powszechną praktyką, z której nie powinno się rezygnować bez ważnej przyczyny. * Za: K. Kwaśniewicz, „Zwyczaje doroczne polskich górali karpackich”, Bielsko-Biała 1998.

Carl Spitzweg, Środa Popielcowa (1855-1860), Staatsgalerie Stuttgard, Niemcy.

13


LITURGIA ŚRODY POPIELCOWEJ

Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię. Komentarze do liturgii i modlitwa wiernych. Wprowadzenie do liturgii

Razem z całym Kościołem rozpoczynamy okres wielkopostnej pokuty. W Środę Popielcową stajemy wszyscy jako grzesznicy, którzy potrzebują Bożego miłosierdzia, przebaczenia i oczyszczenia. Przez czterdzieści dni będziemy przygotowywać nasze serca na wielkie święta Śmierci i Zmartwychwstania Chrystusa. Przez śmierć i zmartwychwstanie Chrystus pojednał świat z Ojcem, a my także i teraz, mocą tego wydarzenia możemy uzyskać odnowienie więzi, jaką nawiązaliśmy z Bogiem w chwili chrztu świętego.

Witold Wojtkiewicz, Medytacje. Popielec (1908), Muzeum Narodowe, Kraków, Polska.

Akt pokuty, którym zwykle rozpoczynamy Mszę świętą, będzie dzisiaj związany z obrzędem posypania popiołem.

14


ROZDZIAŁ i – Posypmy głowy popiołem... – Środa Popielcowa

Wprowadzenie do liturgii słowa

„Oto teraz czas upragniony, oto teraz dzień zbawienia”. Przez czyny miłości, modlitwę i post Chrystus wzywa nas do prawdziwego nawrócenia. Pokuta ma być wyrazem naszej dobrej woli. Mamy rozdzierać serca, a nie szaty. Te cechy pokuty chrześcijańskiej podają dzisiejsze czytania Pisma świętego. Jest to program naszego przygotowania do odnowienia przymierza z Bogiem.

Wprowadzenie do obrzędu posypania popiołem

„Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię”. Na znak naszego nawrócenia i pokuty przyjmiemy teraz popiół na nasze głowy. Jest to gest naszej pokory, bo jesteśmy słabymi ludźmi, a grzechy tak często odłączają nas od Boga. Jest to także znak naszej wiary, bo przecież jesteśmy słabi i grzeszni, a jednak Chrystus swoją mocą ten ludzki proch podniósł do godności dzieci Bożych. Chcemy przez pokutę wrócić do naszego Boga, bo tylko dzięki Niemu stajemy się mocni i święci, i On jeden nadaje sens naszej ludzkiej egzystencji.

Modlitwa wiernych

Rozpoczynając przygotowanie do świąt Wielkanocnych, przedstawmy Bogu nasze prośby, aby pokuta pomogła ludziom odnaleźć prawdziwe wartości, płynące z wiary. 1. Prośmy, aby Kościół w tym czasie pokuty niósł ludziom pojednanie z Bogiem. R. Zmiłuj się, Panie, zmiłuj nad Twym ludem 2. Za wszystkich spowiedników i rekolekcjonistów prośmy, by ich posługa ukazywała wielkie Boże miłosierdzie. 3. Prośmy, aby grzesznicy pokonali wewnętrzne opory i mogli zmartwychwstać do życia z Bogiem. 4. Za wszystkich chorych, cierpiących, więzionych, aby ich cierpienia przyczyniały się do uświęcenia całego ludu Bożego. 5. Za tych, którym brakuje środków do życia, aby wielkopostna pokuta i miłosierdzie chrześcijan ulżyły ich niedostatkom. 6. Prośmy, aby nasza pokuta i modlitwa otworzyła zmarłym (...) drogę do pełni życia z Bogiem. 7. Prośmy Pana, aby nam tu zebranym dał przebaczenie, owocne przeżycie Wielkiego Postu, pogłębienie wiary i doprowadził nas odnowionych do radości Zmartwychwstania. Boże, wysłuchaj nas i przemień nasze myślenie, byśmy odnowieni przez pokutę mogli otrzymać Twoje przebaczenie, jakiego udzielasz grzesznemu ludowi. Przez Chrystusa, Pana naszego.

Przed prefacją

Przez pokutę możemy wrócić do Boga, który nigdy nas nie opuszcza, ale daje nam szansę udziału w zwycięstwie Chrystusa. Dziękujmy za ten Wielki Post, za pojednanie, jakiego udziela nam Bóg w ofierze eucharystycznej i w sakramencie pokuty.

Przed rozesłaniem

Na czas czterdziestodniowej pokuty, przyjmijcie Boże błogosławieństwo, aby wasze czyny miłości, modlitwa i post czynione w szczerości serca i z głęboką wiarą, pomogły wam zbliżyć się do Boga. Niech Bóg oczyszcza wasze serca i pozwoli wam przeżyć radość powrotu do domu Ojca, radość zmartwychwstania z grzechów, radość pokonania słabości.

15


Jędrzej Kitowicz

O WSTĘPNEJ ŚRODZIE W ten dzień w kościołach dawano ludowi opielec, to jest przyklękającym przed wielkim ołtarzem lub przed innym pobocznym po odprawionej mszy świętej ksiądz posypował głowy popiołem z palmy w Kwietną Niedzielę święconej (nie z trupich kości, jak rozumie prostactwo) upalonym, przypominając ludowi tym sposobem, że kiedyś w proch się obróci, zatem żeby się do marności światowych, a tym bardziej do rozpusty nie przywiązywał, ale owszem za zbytki i swawole mięsopustne miał się przy poście świętym do pokuty. Na ten popielec zjeżdżali się i schodzili do kościołów wszyscy katolickiego wyznania, panowie nawet najwięksi nigdy go nie opuszczali. Ale że nie wszyscy byli sposobni w Stępną Środę do przyjęcia tego obrządku, przeto dawano go drugi raz po kościołach, mianowicie po wsiach, w pierwszą niedzielę postu. Taka zaś była jeszcze pobożność Polaków pod panowaniem Augusta III w latach początkowych, że nawet chorzy, nie mogący dla słabości przyjąć popielcu w kościele, prosili o niego, aby im był dany w łóżku.

Pieter Bruegel Starszy, Walka karnawału z postem (1559), Kunsthistorisches Museum, Wiedeń, Austria.

Lecz ku końcu panowania wyżej wyrażonego króla, gdy wiara stygnąć poczęła, w młodzieży osobliwie duchem libertyńskim zarażonej, popielec ledwo miał ciżbę do siebie w kościele, i to najwięcej od pospólstwa; po domach zaś rozdawać go, gdy nicht nie prosił, w cale zaniechano. Ale natomiast nie fatygując księży swawolna młodzież rozdawała go sobie sama, trzepiąc się po głowach workami popiołem napełnionymi albo też wysypując zdradą jedni drugim obojej płci na głowy pełne miski popiołów. Ta jednak swawola nie praktykowała się 16



SKAZANY NA ŚMIERĆ - HISTORIA MĘKI I ZMARTWYCHWSTANIA PAŃSKIEGO