Issuu on Google+

DE 12 VERMOGENS VAN SOCIAAL ONTWERPEN In de afgelopen jaren hebben we heel wat formuleringen gemaakt voor verschillende doelgroepen van de 12 vermogens van Sociaal Ontwerpen. Ik laat je hier de eerste versie zien voor PABO-studenten.

2010 Tom Oosterhuis: de 12 vermogens van Sociaal Ontwerpen (voor PABO studenten, HBO niveau)

1


2010 Tom Oosterhuis: de 12 vermogens van Sociaal Ontwerpen (voor PABO studenten, HBO niveau)

2


SOUL = WINTER = VERKENNINGSFASE Ik neem mezelf iets voor; We nemen onszelf iets voor; Ik geef leiding aan het proces om tot een voornemen te komen. vermogens van de verkenningsfase op 3 niveaus: individueel tot mezelf komen

team tot elkaar komen

mijn drive ontdekken

onze drive ontdekken

mezelf een ontwikkelopdracht geven

onszelf een ontwikkelopdracht geven

leiderschap het proces begeleiden van tot jezelf en tot elkaar komen het proces begeleiden van drive ontdekken het proces begeleiden van komen tot een ontwikkelopdracht

Bedoeling:

Verkennen wat je wil, wat er kan, wat er moet. Jezelf een ontwikkelopdracht geven. Je een opdracht van een externe opdrachtgever eigen maken. Als team tot een ontwikkelopdracht komen of als team je een opdracht van een externe opdrachtgever eigen maken. Je voornemen bewust te gaan werken aan bepaalde diploma-eisen van een opleiding of aan bepaalde kerncompetenties die horen bij een functieprofiel.

Resultaat:

Een ontwikkelopdracht voor jou persoonlijk en voor het team waarin je werkt geformuleerd als hoe-vraag: “Hoe kan ik/kunnen we binnen de kaders -van wat de opdrachtgever wil, beschikbare tijd, geld e.d.voor elkaar krijgen wat ik wil/wij willen?� Een programma van eisen en wensen. De probleemstelling of een startvraag. (Weer) weten waar voor je het doet, vanuit welke kernwaarden.

Beschrijving van de competenties:

2010 Tom Oosterhuis: de 12 vermogens van Sociaal Ontwerpen (voor PABO studenten, HBO niveau)

3


tot mezelf & tot elkaar komen Kun je contact maken met jezelf? Ben je in staat te luisteren naar je innerlijke stem? Kun je luisteren naar je intuïtie? Kun je stil zijn in de menigte?   Kun je kiezen welke prikkels je binnen laat en welke niet? In de hersenwetenschap noemt men dat het vermogen om te inhiberen. Er bestaan tal van technieken om tot jezelf te komen. “Aarden”, meditatietechnieken zoals yoga e.d.. Je kunt jezelf erin trainen. Kun je ook puur intuïtief aanvoelen wat er speelt in een groep? Je afstemmen op elkaar, op dezelfde golflengte komen: het vermogen om tot elkaar te komen. Ook op teamniveau bestaan er tal van technieken: iedereen stelt zich voor aan de hand van zijn sleutelbos, in een kring “aarden” met elkaar, mediteren met de hele groep etc. mijn & onze drive ontdekken Drive gaat over drijfveren. Van waaruit wil je wat je wil? Wat zijn mijn motieven? Je hebt hele elementaire natuurlijke drijfveren, ook wel driften genoemd: honger, dorst, warmte, aandacht, voortplantingsdrift. Voortplantingsdrift gaat weer vaak gepaard met verliefdheid. Dan gaat het over de drive van het hart, over passie. Passie voor een mens aan wie je iets van jezelf wilt geven. Het gaat over hele wezenlijke vragen. Wat vind je echt belangrijk in het leven? Wanneer je een beroep leert, ben je bezig met het ontwikkelen van een beroepsidentiteit. Wat is je drive om dat beroep te leren? Wat van mezelf heb ik aan de wereld te geven?

2010 Tom Oosterhuis: de 12 vermogens van Sociaal Ontwerpen (voor PABO studenten, HBO niveau)

4


Wat heb ik van nature meegekregen? Mijn talenten of kernkwaliteiten. Wanneer je je bezig houdt met waar je van nature aanleg voor hebt, zit je lekker in je vel. Dat geeft een goed gevoel. Je talenten of kernkwaliteiten leren kennen is de kunst. Mijn temperament. Denk aan eigenschappen zoals de felheid waarmee je op prikkels reageert, je algemene energie- en activiteitsniveau, hoe introvert of extravert je bent. Wat komt er voort uit mijn vorming, opvoeding? Mijn kernwaarden. Een waarde is een richting gevend ideaal. Die vormen zich door wat je meemaakt in het leven. De belangrijke gebeurtenissen in je leven vormen je, vormen jouw belangrijkste waarden: jouw kernwaarden. Hoe is jouw leven gelopen? Welke gebeurtenissen hebben jou gevormd? Welke waarden passen op dit moment het beste bij je? Waar sta ik in mijn ontwikkeling? Waar heb ik op dit moment behoefte aan? Waar ben ik aan toe? Waar heb ik zin in? Wat wil ik? Wat is mijn ambitie? Wat kan ik? De Vlaamse filosoof Arnold Cornelis heeft 3 lagen onderscheiden van menselijke behoeftes: het natuurlijke systeem, het sociale regelsysteem en het communicatieve zelfsturingsysteem. (zie afbeelding hier boven) De lagen stapelen op elkaar als groei in bewustzijn. Volgens Arnold Cornelis zie je die bewustzijnsgroei ook terug in de geschiedenis van de mensheid.

2010 Tom Oosterhuis: de 12 vermogens van Sociaal Ontwerpen (voor PABO studenten, HBO niveau)

5


Het vermogen om je drive te kennen gaat dus over het vermogen om antwoord te geven op bovenstaande vragen.

Alles wat hierboven op individueel niveau staat beschreven, geldt ook voor een team, een bedrijf, een land. Ze vormen samen de cultuur van een gemeenschap: de bedrijfscultuur, de volkscultuur. Hoe ontdek je de drive van een team, van een bedrijf of zelfs van de hele maatschappij? Jouw vermogen om aan te voelen wat er speelt in een groep gaat hier over. Dat is empathisch vermogen: je inleven in je eigen en in andermans behoeften, in de behoefte van een team als geheel. Vanuit welke waarden werken we hier? Welk talent hebben we in huis? Wat is de uitdaging waar we nu voor staan? Welke kansen doen zich voor? Wat is het momentum? Antwoord geven op dit soort vragen gaat veel verder dan alleen “aanvoelen�. Er bestaan allerlei technieken om een cultuurscan te maken van een bedrijf. Wil je dat kunnen op maatschappelijk niveau dan ontwikkel je je tot trendwatcher of filosoof. Je komt het beste tot je recht waar jouw talentontwikkeling en de behoefte van de samenleving samen komen.

2010 Tom Oosterhuis: de 12 vermogens van Sociaal Ontwerpen (voor PABO studenten, HBO niveau)

6


mezelf & onszelf een ontwikkelopdracht geven Het formuleren van een ontwikkelopdracht voor jou persoonlijk en voor het team waarin je werkt als hoe-vraag: “Hoe kan ik/kunnen we binnen de kaders -van wat de opdrachtgever wil, beschikbare tijd, geld e.d.- voor elkaar krijgen wat ik wil/wij willen?� Het formuleren van een programma van eisen en wensen of van de probleemstelling of van een startvraag. Op het niveau van een student: Het vermogen om de volgende leerstap te formuleren. Een leerstap is een activiteit, die een student onderneemt om vanaf een bepaald punt op de doorgaande ontwikkelingslijn te gaan naar een volgend punt op deze ontwikkelingslijn, waardoor het gedeelte van de ontwikkelingslijn, dat nog dient te worden ontwikkeld, kleiner is geworden.

2010 Tom Oosterhuis: de 12 vermogens van Sociaal Ontwerpen (voor PABO studenten, HBO niveau)

7


2010 Tom Oosterhuis: de 12 vermogens van Sociaal Ontwerpen (voor PABO studenten, HBO niveau)

8


INSPIRATION = LENTE = IDEEËNFASE Ik bedenk hoe ik het ga aanpakken; We bedenken hoe we het gaan aanpakken; Ik geef leiding aan het proces om tot een plan van aanpak te komen. Vermogens van de ideeënfase op 3 niveaus: Individueel inspiratie opdoen

team inspiratiebron zijn

ideeën ontwikkelen voor jezelf ideeën uitkiezen voor jezelf

ideeën ontwikkelen voor jouw team ideeën uitkiezen voor jouw team

leiderschap het proces begeleiden van inspiratie opdoen het proces begeleiden van ideeën ontwikkelen het proces begeleiden van ideeën uitkiezen

Bedoeling:

In de ideeënfase ontwikkel je ideeën over hoe je met jouw ontwikkelopdracht aan de gang wilt. Je onderzoekt de mogelijkheden die kunnen voortkomen uit de ontwikkelopdracht en kiest de beste optie om mee door te gaan. Resultaat:

Een of meer ideeën Draagvlak voor één of meerdere ideeën, die zo ver zijn uitgewerkt dat je ze kan plannen en begroten.

Beschrijving van de competenties:

2010 Tom Oosterhuis: de 12 vermogens van Sociaal Ontwerpen (voor PABO studenten, HBO niveau)

9


inspiratie opdoen & inspiratiebron zijn Je laten inspireren door ideeën van anderen, anderen inspireren met jouw ideeën: Informatie-zoekstrategiën inzetten: • Kunnen googlen (en andere zoekmachines kunnen gebruiken) • Kunnen netwerken: ken je iemand, die iemand kent die er ervaring mee heeft? De juiste opleiding vinden. • (Virtuele) bibliotheken kunnen raadplegen • Vakliteratuur bijhouden. Aan bronvermelding doen. Hoe kun jezelf ontsluiten als een bron van kennis, ervaring en rolmodel-schap voor anderen? Hoe weten anderen jou te vinden? Hoe weten anderen wat je te bieden hebt? out-of-the-box-denken Hier gaat het om het echte creatieve denken. Nieuwe ideeën bedenken. We noemen het ook wel het proces van divergeren. Dat vraagt een bepaalde mentaliteit. Je moet je oordeel kunnen uitstellen, flexibel kunnen associëren, durven, zijpaden bewandelen, omwegen nemen, improviseren, experimenteren, onderzoeken. Er bestaan vele creatief-denktechnieken. Denk aan brainstormen, resociëren, brainmappen met beeld, woord, muziek, geur etc. De kunst is te weten wanneer creatief denken van belang is en welke technieken je dan inzet. Op teamniveau: echt samen ontwikkelen, elkaars ideeën accepteren en er op doorborduren, elkaars ideeën kritisch benaderen vanuit de intentie er samen uit te komen, samen de verantwoordelijkheid dragen voor ideeontwikkeling. besluiten Je hebt nu tal van ideeën opgedaan door je te laten inspireren of door ze zelf en met elkaar te bedenken. Nu moet je het vermogen inzetten om die ideeën uit te kiezen die het beste zorgen voor de vervulling van jouw of jullie gemeenschappelijke ontwikkelopdracht. Dit noemen we ook wel het proces van convergeren. Soms moeten ideeën dan eerst verder worden uitgewerkt, moeten er verschillende ideeën met elkaar worden gecombineerd. Het gaat om het vermogen om de potentie van ideeën in te schatten. Welke zijn vruchtbaar, haalbaar? Om te kunnen besluiten is het belangrijk dat je het proces van divergeren en convergeren goed kent. Wanneer je sociaal ontwerpend leert, betekent beslissen o.a. dat je een keuze maakt uit trainingen, workshops, colleges, stages e.d., zodat je een leertraject, een rooster voor jezelf kunt maken.

2010 Tom Oosterhuis: de 12 vermogens van Sociaal Ontwerpen (voor PABO studenten, HBO niveau)

10


2010 Tom Oosterhuis: de 12 vermogens van Sociaal Ontwerpen (voor PABO studenten, HBO niveau)

11


ACTION = ZOMER = REALISATIEFASE Ik voer mijn plannen uit; We voeren onze plannen uit; Ik geef leiding aan het proces van de realisatie van plannen. Vermogens van de realisatiefase op 3 niveaus: Individueel plannen

team plannen op teamniveau

organiseren

organiseren

volbrengen

volbrengen als team

leiderschap het proces begeleiden van komen tot een planning het proces begeleiden van werk organiseren het proces begeleiden van werk volbrengen

Bedoeling:

In de realisatie-fase realiseer je de uitgekozen ideeën uit de groene fase. Je brengt de uitgekozen ideeën in de praktijk en je volbrengt je plannen. Resultaat:

Je ontwikkelopdracht is tot een resultaat gebracht. Je zet de ideeën om in taken en een planning, organiseert mensen en middelen en voert de taken uit.

Beschrijving van de competenties: plannen De uitgekozen ideeën analyseren op de verschillende taken en rollen die daaruit voortvloeien: plannen, budgetteren, plan van aanpak maken en daarbinnen aandacht besteden aan de onderwerpen Tijd, Geld, Kwaliteit, Communicatie, Organisatie (TGKCO). organiseren Wie heb je nodig voor welke taak? Netwerken, mensen vinden, organiseren. volbrengen Werk uitvoeren, volhouden, volbrengen, omgaan met tegenslag. Gefocust blijven zonder oogkleppen: openstaan voor toevallige ontdekkingen of ontmoetingen, managen van voortschrijdend inzicht. Om kunnen gaan met de plan-paradox: de planning proberen te halen als middel en niet als doel. Budgetbewaking.

2010 Tom Oosterhuis: de 12 vermogens van Sociaal Ontwerpen (voor PABO studenten, HBO niveau)

12


2010 Tom Oosterhuis: de 12 vermogens van Sociaal Ontwerpen (voor PABO studenten, HBO niveau)

13


GROWTH = HERFST = OOGSTFASE Ik behaal een resultaat; We behalen een resultaat; Ik geef leiding aan het proces van resultaat behalen. Vermogens van de oogstfase op 3 niveaus: individueel team presenteren presenteren

leiderschap het proces begeleiden van presenteren het proces begeleiden van resultaat vieren

mijn resultaat vieren

ons resultaat vieren

mijn resultaat evalueren

ons resultaat evalueren

Bedoeling:

Opleveren aan je opdrachtgever, aan jezelf, aan je begeleider. Communiceren over, presenteren van product en proces. Vieren van de resultaten of ze nou goed zijn of niet. Waarderen van je resultaten met oog op je oorspronkelijke ontwikkelopdracht en met oog op de toekomst.

Resultaat:

soepel verlopende communicatie tussen alle betrokkenen een presentatie van product en proces een goed gevoel over je inspanning inzicht d.m.v. evaluatie en feedback

het proces begeleiden van evalueren

Beschrijving van de competenties: presenteren Tijdens een ontwerpproces waarin je werkt voor een opdrachtgever en vaak ook samenwerkt in een team moet je continu met elkaar afstemmen: "Ben ik of zijn we nog op de goede weg?" En wanneer je oplevert: "Is dit wat we er allemaal van hebben verwacht?" Hier gaat het dus om het vermogen om (tussen)resultaten te presenteren en erover te communiceren. Communiceren en presenteren zij eigenlijk synoniem. "Hoe breng ik aan de betrokkenen over wat ik bedoel, in de fase waarin ik of we zijn? En hoe kan ik weten dat mijn boodschap ook echt is overgekomen?" Denk aan: Het maken van een portfolio1 van product en proces; Presentabel maken van het materiaal; Presentatietechniek van jezelf of van jouw team; Leerresultaten benoemen. Iedereen heeft zijn eigen stijl van presenteren of communiceren. Het begrip reflecteren speelt hier een grote rol. Die twee hangen nauw samen. Presenteren en communiceren is jezelf uiten. Reflecteren is kijken naar je uiting en daar weer betekenis aan geven. Dat is weer de omgekeerde weg naar binnen. Veruiterlijken en verinnerlijken gebruiken dezelfde kanalen. De een doet dat graag door te praten, de ander door te schrijven of door te filmen, te verbeelden, muziek te maken, te bewegen etc. Welke vorm past bij jou?                                                                                                                 Het begrip "portfolio" komt uit de wereld van de beeldende kunst en is nu in het onderwijs een ingeburgerd begrip. Oorspronkelijk gaat het om een enorme kartonnen map waarin de kunstenaar zijn schetsen en definitieve tekeningen bewaart. Hij kan zo aan zijn opdrachtgever, docent of aan zichzelf laten zien wat hij allemaal in de aanbieding heeft en hoe zijn product tot stand is gekomen. Tegenwoordig is meestal ook sprake van een digitaal portfolio of een e-portfolio. In het hierna volgende hoofdstuk staat bijvoorbeeld een beschrijving van het e-portfolio www.mevolution.net, dat gebruikt wordt op totaal andersoortige onderwijsinstellingen zoals een PABO en een dansacademie.

1

2010 Tom Oosterhuis: de 12 vermogens van Sociaal Ontwerpen (voor PABO studenten, HBO niveau)

14


vieren Oogstfeest vieren, successen her- en erkennen, successen en mislukkingen delen, genieten, rouwen, verwerken. citaat hoofdstuk 2.6 de metafoor van de appelboom: ".... Of de oogst nou mee- of tegenvalt, het oogstfeest wordt altijd gevierd. We vieren niet zozeer de opbrengst -de hoeveelheid en de kwaliteit van de appels- maar we vieren dat we aan het einde zijn gekomen van vier seizoenen hard werken. De gemeenschap eet en drinkt met elkaar, maakt een dansje, houdt een optocht met praalwagens en organiseert voor de kinderen "appelhappen uit een ton met water, met je handen op je rug". Cultuur noemen we dat. Bij een oogstfeest vier je het proces. " Een rouwproces kent vaak de aspecten: ontkenning, protest of boosheid, onderhandelen en vechten, depressie, aanvaarding. evalueren Evalueren < Latijn valēre ‘sterk, gezond, waard zijn’. Evalueren betekent de waarde bepalen. In het onderwijs gaat het dan om bepalen van het leerrendement, het vaststellen van de groei. Als er een opdrachtgever is, gaat het -ook- om diens tevredenheid met het resultaat. Bij een bedrijf gaat het tegenwoordig steeds meer om resultaten op het gebied van People, Planet, Profit. De kunst is om te leren om je eigen functioneren en je eigen resultaten te beoordelen. Het vermogen om te reflecteren speelt hier -net als bij presenteren/communiceren- de hoofdrol. Je reflecteert het beste aan de hand van feedback van anderen en ook op basis van externe maatstaven. Denk bijvoorbeeld aan de competentiebeschrijvingen, beschrijvingen van leer- en ontwikkelingslijnen, een kwalificatiedossier, targets in een bedrijf: zoveel omzet, zoveel klanttevredenheid, zoveel behaalde doelen o.g.v. milieu. Wanneer je jezelf wilt leren sturen in je eigen ontwikkeling is de kern dat je kunt reflecteren op basis van feedback. Dat komt omdat je je volgende leerstap altijd zet in een gebied dat je nog niet kent. Je weet dus nog niet goed wat je niet weet. Om zelfstandig een leerstap te zetten is het van belang om het vermogen te ontwikkelen te weten te komen wat je niet weet. Er bestaan vele werkvormen op dat vlak. Denk aan activeren van je eigen voorkennis door een mindmap te maken en die te laten verbeteren en verrijken door anderen. Dat heet brainmapping. Maar denk ook aan intervisie, puntreflectie, 360º feedback etc.. Welke pas jij toe?

 

2010 Tom Oosterhuis: de 12 vermogens van Sociaal Ontwerpen (voor PABO studenten, HBO niveau)

15


de 12 vermogens van Sociaal Ontwerpen