Page 1


Piętnastego lipca 1945 r. do Torunia przybyła liczna grupa pracowników Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Wśród nich znaleźli się znani astronomowie: profesor Władysław Dziewulski, docent Wilhelmina Iwanowska oraz dr Stanisław Szeligowski. 24 sierpnia 1945 r. utworzono Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, jego prorektorem został prof. W. Dziewulski. Na Wydziale Matematyczno-Astronomicznym powołano dwie katedry: astronomii i jedyną w Polsce astrofizyki. Zaszczyt wygłoszenia wykładu inaugurującego pierwszy rok akademicki na UMK przypadł prof. W. Dziewulskiemu 5 stycznia 1946 r. Już w 1945 r. poszukiwano miejsca do założenia stacji badawczej, którą umiejscowiono w Piwnicach, oddalonych 12 km na północ od centrum Torunia. Po dziś dzień dokonuje się w niej obserwacji nieba drogą pomiaru cech fizycznych – natężenia i widma – promieniowania dochodzącego do Ziemi ze źródeł pozaziemskich. Profesor W. Dziewulski został pierwszym kierownikiem obserwatorium w Piwnicach. Pierwszym teleskopem, który znalazł się w Piwnicach w 1947 r., był astrograf Drapera, historyczny instrument z 1885 r. z obiektywem o średnicy 20 cm, wypożyczony UMK przez prof. Harlowa Shapleya, dyrektora amerykańskiego Harvard College Observatory w Cambridge. Wówczas też wybudowano w stacji badawczej pierwszy pawilon obserwacyjny z obracaną 5-metrową kopułą, łudząco podobny i takich samych rozmiarów jak wybudowany przed wojną pawilon w Wilnie. 24 lipca 1949 r. wykonano w nim pierwsze zdjęcie nieba w gwiazdozbiorze Orła. W 1957 r. zbudowano nowy gmach w Piwnicach z przeznaczeniem na pracownie naukowe i techniczne, pokoje noclegowe oraz warsztat. Od 6 lutego 1958 r. prowadzone są tutaj codzienne radiowe obserwacje aktywności Słońca w wybranych zakresach częstotliwości. W tym samym czasie w kolejnych, pawilonach zamontowano kamerę Schmidta z lustrem o średnicy 35 cm oraz 25-centymetrowy teleskop paraboliczny systemu Newtona. 10 czerwca 1959 r. nadano pierwszy oficjalny doktorat honoris causa UMK szwedzkiemu astronomowi dr. Bertilowi Lindbladowi. Już w czerwcu 1958 roku przystąpiono do budowy eksperymentalnej anteny parabolicznej o średnicy 12 m. W 1962 r. obserwatorium pozyskało nowoczesny teleskop Schmidta-Cassergraina z lustrem o średnicy 90 cm, który umożliwił zakrojone na szeroka skalę badania widmowe gwiazd, w tym długoletni program spektroskopowego przeglądu gwiazd Drogi Mlecznej. W 1973 r. podczas obchodów 500 rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika odbył się w Toruniu Kongres Międzynarodowej Unii Astronomicznej i zakończono budowę nowoczesnego na owe czasy ośrodka radioastronomii w Piwnicach. W 1977 r. oddano do użytku nową antenę o średnicy 15 m. Czasza wyprofilowana jest z blachy aluminiowej i sterowana automatycznie, nadąża za ruchem obiektów niebieskich. 29 czerwca 1981 r. toruńska Katedra Radioastronomii rozpoczęła pracę w europejskiej sieci VLBI – Very Large Baseline Interferometry. W 1991 r. absolwent astronomii UMK, Aleksander Wolszczan, używając


300-metrowego radioteleskopu w Arecibo na wyspie Puerto Rico, odkrył pierwsze pozasłoneczne planety wokół Pulsara 1257 + 12. Zreformowany Wydział Fizyki i Astronomii powołano w naszej Alma Mater pierwszego września 1993 r. 22 października 1994 r. uruchomiono w Piwnicach 32-metrową czaszę największego w Europie Środkowej i Wschodniej radioteleskopu. Wówczas to prof. Wilhelmina Iwanowska złożyła najpiękniejszy hołd toruńskiemu astronomowi, autorowi dzieła o obrotach sfer: Nadaję ci imię Mikołaj Kopernik. Płyń po przestworzach wielkiego Wszechświata i sław imię toruńskich astronomów i wszystkich wykonawców. Radioteleskop szybko stał się jednym z symboli Torunia i Uczelni. Celami badawczymi instrumentu są m.in. badania aktywnych centrów odległych galaktyk, chronometraż pulsarów (gwiazd neutronowych), poszukiwania i analiza obłoków gwiezdnych bogatych w molekuły i inne. Na początku 2003 r. w Centrum Astronomii UMK w Piwnicach rozpoczęły się próby z unikatowym, brytyjskim odbiornikiem OCRA, którego pojedyncze elementy tworzą rodzaj pikseli – jak w aparacie fotograficznym – umożliwiając uzyskanie radiowych „zdjęć” nieba na falach długości centymetra. Plenerowe warsztaty fotograficzne Szlakiem astronomii toruńskiej zorganizowane zostały przez Wojewódzki Ośrodek Animacji Kultury w Toruniu w dniach 15-17 maja 2009 r., w Międzynarodowym Roku Astronomii. Miejmy nadzieję, że nasze zdjęcia opowiedzą o naszych wrażeniach „z kosmicznej wyprawy” – uniwersalnym językiem obrazu. Szlak astronomii toruńskiej zaczyna się w centrum miasta od Domu Kopernika i Planetarium a prowadzi przez Leśną Szkołę w Barbarce i rezerwat Las Piwnicki do niezwykłego miejsca – do oazy spokoju dla ludzi, zwierząt i ptaków wśród unikatowych drzew i rzadkich roślin, do swego rodzaju wyspy nauki położonej wśród pól i łąk. Uczestnicy warsztatów nieraz zastanawiali się nad geniuszem Mikołaja Kopernika, który na peryferii Europy stworzył przełomową teorię czasów nowożytnych, drogą żmudnych obliczeń matematycznych, posługując się tak nieskomplikowanymi instrumentami astronomicznymi. Nadal otwarte pozostaje pytanie, dlaczego niemal całe życie odwlekał jej opublikowanie. Współczesna astronomia w Toruniu to skomplikowane narzędzia elektroniczne zdolne do rejestracji gigantycznej ilości danych dochodzących z kosmosu. Jednakże nie instrumenty, ale ludzie – naukowcy z Piwnic – nadal snuć będą teorie i hipotezy dotyczące planet, gwiazd i galaktyk zanurzonych w przestrzeni i czasie, w których jesteśmy tylko drobnym pyłkiem wobec ogromu Wszechświata.

Stanisław Jasiński


Druk katalogu dofinansowano ze środków Urzędu Miasta Torunia.


Szlakiem astronomii toruńskiej  

Katalog poplenerowej wystawy fotograficznej.

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you