Page 1

‫چەكی ئەمەریكا لە رۆژئاوای‬ ‫كوردستانەوە دەگاتە قەندیل‬

‫‪2‬‬

‫چاڤی الند كێشە لە نێوان شارەوانی و‬ ‫‪3‬‬ ‫وەبەرهێنان دروست دەكات‬

‫پــارەی زبڵ بــۆ دامەزراندنــی پڕۆژەی‬ ‫ریسایكلین بەكار ناهێنرێت‬

‫‪13‬‬

‫عێراق خاوەندارێتی لە نەوت یان خەڵكی‬ ‫كەركووك دەكات‬

‫‪10‬‬

‫پێكهێنانــی خێزانــی نــوێ لــە ناوچە‬ ‫كوردستانییەكان رادەگیرێت‬

‫‪3‬‬

‫نووری بێخاڵی‬

‫پارتی و یەكێتی‪،‬‬ ‫دووانەی‬ ‫چارەسەری‬ ‫‪9‬‬

‫هەفتەنامەیەكی سیاسیی گشتییە‬ ‫نرخ‪ 500 :‬دینار‬ ‫ژمارە (‪ ، )182‬چوارشەم‪2017/ 4/ 12 ،‬‬

‫ماڵپەڕی وشە‬

‫‪www.wishe.net‬‬

‫بۆ ئازادیی دەربڕین لە وشەوە دەست پێ بكە‬

‫“ڤاتیكان پشتیوانی سەربەخۆیی‬ ‫كوردستان دەبێت”‬ ‫‪14‬‬

‫رائید فەهمی‪:‬‬

‫نەیانهێشت ‪140‬‬ ‫جێبەجێ بكرێت‬ ‫رائید فەهمی وەزیری پێشــووی تەكنەلۆجیا و‬ ‫زانســتی عێراق و ســەرۆكی پێشــووی لیژنەی‬ ‫جێبەجێكردنی مادەی ‪140‬ی دەستووری عێراق‪،‬‬ ‫باســی وردەكاریی و هۆكانی جێبەجێ نەكردنی‬ ‫مادەی ‪ 140‬بە تایبەتی لە كەركووك بۆ “وشە”‬ ‫دەكات و دەڵــێ‪ ،‬بێجگە لــە هۆی دارایی‪ ،‬هێزە‬ ‫سیاســییەكانیش ویســتی جێبەجــێ نەكردنی‬ ‫مادەكەیان هەبوو‪.‬‬

‫‪7‬‬

‫گەندەڵییەكانی كۆیە رەوانەی دادگا دەكرێت‬

‫بە سەتان كێشــەی زێدەڕۆیی و داگیركردنی موڵكی گشتی لە كۆیە تۆمار‬ ‫دەكرێت و كەیســیان بۆ دەكرێتەوە‪ ،‬داواكاری گشــتی ســنوورەكەش رای‬ ‫دەگەیەنێت‪ ،‬كێشەی زێدەڕۆیی بۆ سەر موڵكی گشتیی كۆیە‪ ،‬تا دێت زیاتر‬

‫خۆشەویستی زمان‬ ‫سەالم ناوخۆش‬

‫دەبێت و چەندان كەس بەو هۆیەوە دراونەتە دادگا‪.‬‬ ‫هەروەك ئاشكرای دەكات لەناو ئەو دۆسیانەی لەبەردەستیانن بەرپرسانی‬ ‫بااڵی حزبی و حكوومی بوونیان هەیە‪.‬‬

‫‪2‬‬

‫ئیسالمییەكانی كوردستان لەگەڵ‬ ‫نەیار دۆست و لە ناوخۆ ناتەبا‬

‫‪17 16‬‬

‫كامەران عەلی ئەحمەد‬

‫هەوڵی تێكدانی دۆخی‬ ‫كەركووك دەدرێت‬ ‫حكوومەتی عێراق لە رێگەی حەشدی شەعبییەوە‬ ‫هــەوڵ دەدات هێزێكی چەكدار بۆ توركمانەكانی‬ ‫سەربە خۆیان دروست بكات و ئامانجەكەیان بە‬ ‫“هەوڵدان بۆ تێكدانی بارودۆخی تەناهیی شاری‬ ‫كەركــووك” لێك دەدرێتەوە‪ .‬لیوا هەڵۆ نەجات‬ ‫بەڕێوەبەری ئاسایشــی كەركووك‪ ،‬بە”وشە”ی‬ ‫ڕاگەیاند‪“ ،‬دروستكردنی هێزی چەكداری دەبێت‬ ‫بزانرێت چۆنە و بۆ چییە”‪.‬‬

‫‪4‬‬


‫كوردستانی‬ ‫هەفتەنامەیەكی سیاسیی گشتییە‬

‫‪2‬‬

‫پەیەدە و یەپەگە هیچ جیاوازییەكیان لەگەڵ پەكەكە نییە و ئەمەریكاش ئەوەیان بۆ شاندی ئەنەكەسە لە واشنتن دووپات كردووەتەوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئەوان بۆ شــەڕی داعش بەكاریان دێنن‪ ،‬لەسەر ئەو پرسانە ئەمەریكا و كونسوڵگەكان ئاگەدار كراونەتەوە‪ ،‬ئەمەریكا جگەلەوەش ئاماژەیان‬ ‫بەوە دا كە چاك دەزانن پەكەكە و پەیەدە و یەپەگە هاوپەیمانی ئێرانن‪.‬‬

‫ژمارە (‪ ، )182‬چوارشەم‪2017/ 4/ 12 ،‬‬

‫یەپەگە چەكی ئەمەریكا دەنێرێتە قەندیل‬

‫فەرماندەیەك‪ %100 :‬دڵنیاین چەكی ئەمەریكا‬ ‫لە ڕۆژئاواوە دەبرێتە قەندیل‬ ‫وشە‪ /‬باز ئەحمەد‬ ‫لە ساڵی ‪ 2015‬و ‪ ،2016‬هاوپەیمانی‬ ‫نێودەوڵەتی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی‬ ‫داعش لــە عێــراق و ســووریا‪،‬‬ ‫پەرەی بــە هەڵمەتــەكان دژی‬ ‫تیرۆریستان لە ســووریا دا و بەو‬ ‫هۆیــەوە هێزەكانی ســووریای‬ ‫دیموكــرات بە سەرپەرشــتیی‬ ‫ئەمەریــكا‪ ،‬دامــەزرا و لەالیەن‬ ‫ئەمەریكا و واڵتانــی هاوپەیمان‬ ‫پێداویستی سەربازییان بۆ ڕەوانە‬ ‫كرا‪ ،‬بــەاڵم ئێســتە دەركەوتووە‬ ‫ئەو چەكانە بەشــێكی بۆ شــەڕ‬ ‫دژی تیرۆریســتانی داعش بەكار‬ ‫ناهێنرێن‪ ،‬بەڵكــو دەبرێنە چیای‬ ‫قەندیل و ڕادەســتی گەریالكانی‬ ‫پەكەكە دەكرێن‪ .‬فەرماندەیەكی‬ ‫لەشــكری ڕۆژ ئــەوە دووپــات‬ ‫دەكاتــەوە و دەڵێ‪ ،‬بەدڵنیایییەوە‬ ‫یەپەگە چەك دەنێرنە قەندیل‪.‬‬ ‫دوو دژە تانكی ئەمەریكی لە‬ ‫هەكاری گیراون‬ ‫بەگوێرەی ئەو وێنە و زانیارییانەی‬ ‫دەست “وشە” كەوتوون‪ ،‬لە ماوەی‬ ‫ڕابــردوودا هێــزە تەناهییەكان‬ ‫لە باكوری كوردســتان دوو دژە‬ ‫تانكی پێشكەوتووی ئەمەریكیان‬

‫لە دوو ناوچــەی جیاجیا گرتووە‪.‬‬ ‫زانیارییــەكان ئەوە پشتڕاســت‬ ‫دەكەنــەوە كە ئــەو دژە تانكانە‪،‬‬ ‫ئەمەریكین و پێشــتر بۆ یەپەگە‬ ‫نێردراون‪.‬‬ ‫لە ڕۆژی سێی نیسان‪/‬ئەپریل (ئەم‬ ‫مانگە) یەكێك لــەو دژە تانكانە لە‬ ‫ناوچــەی شــەمدینلی پارێزگای‬ ‫هــەكاری باكوری كوردســتان‬ ‫دەســتی بەســەردا گیراوە‪ ،‬كە‬ ‫لــە جــۆری ‪ M136 AT4‬بــووە‪،‬‬ ‫لــە میانەی گەڕان و پشــكنینی‬ ‫كۆمانــدۆی توركیا لــە ناوچەكە‬ ‫دۆزراوەتەوە و دەســتی بەسەردا‬ ‫گیراوە‪.‬‬ ‫ســەرچاوە تەناهییەكانی توركیا‬ ‫ئەوەیــان دووپــات كردووەتەوە‬ ‫كە ئــەو دژە تانكە‪ ،‬بەهیچ جۆرێك‬ ‫لە بــازاڕی ڕەش بوونــی نییە تا‬ ‫بگات بــە پەكەكــە و تاكە ڕێگە‬ ‫ئەوەیــە لەالیــەن یەكینەكانی‬ ‫پاراستنی گەل “یەپەگە”ی سەربە‬ ‫پەیەدە لە باكوری ســووریاوە بە‬ ‫قاچــاغ ڕەوانــەی قەندیل كراون‬ ‫و پەكەكــەش هێناویەتییــە‬ ‫ناوچەكانی باكوری كوردســتان‬ ‫تا چاالكــی چەكداری پێ ئەنجام‬ ‫بدات‪.‬‬

‫لەشكری ڕۆژ‪ :‬چەك لە ڕۆژئاواوە‬ ‫دەچێتە قەندیل‬ ‫لەسەر ئەو پرسە و بەهۆی ئەوەی‬ ‫پێشمەرگەی ڕۆژئاوای كوردستان‬ ‫خەڵكــی ناوچە ســنوورییەكانی‬ ‫نێوان توركیا و سووریایان تێدایە‬ ‫و پێوەندیشــیان بــە خەڵكی ئەو‬ ‫ناوچانەوە هەیە و زانیاری زیاتریان‬ ‫لەســەر پرســی چوونی چەكی‬ ‫ئەمەریكایی بە قاچاغ لە ڕۆژئاواوە‬ ‫بۆ قەندیل هەیە‪.‬‬ ‫قادر شێخ مەم فەرماندەی هێزی‬ ‫دووی لەشــكری ڕۆژ (هێــزی‬ ‫پێشمەرگەی ڕۆژئاوای كوردستان)‬ ‫بە”وشــە”ی گوت‪ ،‬تا ئێستە ئەوە‬ ‫بە دیكۆمێنــت یەكال نەبووەتەوە‪،‬‬ ‫بەاڵم ‪ % 100‬ئێمــە دڵنیاین ئەو‬ ‫چەكانەی ئەمەریكا و هاوپەیمانان‬ ‫بۆ چەكدارانــی پەیەدەی دەنێرن‬ ‫لە ڕۆژئاوای كوردستان‪ ،‬پشكێكی‬ ‫دەچێتە قەندیل‪.‬‬ ‫ئــەو فەرماندەیە دووپاتی كردەوە‬ ‫“بەدڵنیایییەوە ئەو چەكانە دەچنە‬ ‫قەندیل‪ ،‬ئەوە گومانی تێدا نییە”‪.‬‬ ‫ئەنەكەسە‬ ‫بەرپرســێكی ئەنجوومەنــی‬

‫نیشتمانیی كورد لە سووریا هێما‬ ‫بۆ ئــەوە دەكات كــە یەپەگە و‬ ‫پەیەدە گرێــدراوی پەكەكەن و‬ ‫ئەوەی لە ڕۆژئاوا ئێســتە حوكم‬ ‫دەكات‪ ،‬لە راســتیدا پەكەكەیە‪،‬‬ ‫ئەو چەكانەیش كــە ئەمەریكا بۆ‬ ‫هێزەكانی ســووریای دیموكرات‬ ‫دەینێرێــت‪ ،‬باس لــەوە دەكرێ‬ ‫بەشێكی دەدرێتە پەكەكە‪.‬‬ ‫نــەواف ڕەشــید بەرپــرس لــە‬ ‫ئەنجوومەنی نیشتمانیی كورد لە‬ ‫سووریا و نوێنەری پەدەكەسە لە‬ ‫هەرێمی كوردستان‪ ،‬بە”وشە”ی‬ ‫ڕاگەیانــد‪ ،‬پەیەدە و یەپەگە هیچ‬ ‫جیاوازییەكیــان لەگەڵ پەكەكە‬ ‫نییــە و ئەمەریــكاش ئەوەیان بۆ‬ ‫شــاندی ئەنەكەســە لە واشنتن‬ ‫دووپات كردووەتەوە‪ ،‬بەاڵم ئەوان‬ ‫بۆ شەڕی داعش بەكاریان دێنن‪،‬‬ ‫لەســەر ئەو پرســانە ئەمەریكا و‬ ‫كونسوڵگەكان ئاگەدار كراونەتەوە‪،‬‬ ‫ئەمەریكا جگەلــەوەش ئاماژەیان‬ ‫بەوە دا كە چــاك دەزانن پەكەكە‬ ‫و پەیــەدە و یەپەگە هاوپەیمانی‬ ‫ئێرانن‪.‬‬ ‫هەروەها گوتی‪ ،‬ئەمە تا ئێســتە‬ ‫بــە وردی ڕوون نییە‪ ،‬بەاڵم ئەوە‌‬ ‫ڕوونە كــە لە ڕووی سیاســی و‬

‫دەســەاڵت و هەموو بوارەكانەوە‪،‬‬ ‫پەیەدە و یەپەگە ڕاســتەوخۆ بە‬ ‫پەكەكە گــرێ دراون‪ ،‬دەتوانین‬ ‫بڵێین ئەوەی ئێستە لە ڕۆژئاوا لە‬ ‫دەسەاڵتن‪ ،‬پەكەكەن نەك پەیەدە‬ ‫و یەپەگە‪.‬‬ ‫بەپێی ئەو قسانەی نەواف ڕەشید‪،‬‬ ‫هەموو ئەو چەكانەی ئێســتە لە‬ ‫دەســت یەپەگەدان‪ ،‬لە بنەڕەتدا‬ ‫پەكەكە خاوەندارێتییان دەكات‪.‬‬ ‫دژە تانكی ‪M136 AT4‬‬ ‫ئەو مووشەكە كەســییە كە هەر‬ ‫سەربازێك دەتوانێ هەڵی بگرێ و لە‬ ‫كاتی شەڕدا بەكاری بێنێت دژی‬

‫تانك و ئۆتۆمبێلە سەربازییەكان‪ ،‬بە‬ ‫یەكێك لە بەهێزترین چەكەكانی‬ ‫شەڕی مەیدانی دادەنرێ و سەرەتا‬ ‫لە ســوید دروســت كراوە‪ ،‬دواتر‬ ‫ئەمەریكا پەرەی پێ داوە و پێشی‬ ‫خستووە و پاشــان سوید لەسەر‬ ‫شێوە ئەمەریكاییەكەی بەرهەمی‬ ‫هێناوەتەوە‪.‬‬ ‫ئەو دژە تانكە‪ ،‬درێژیی لوولەكەی‬ ‫‪ 101.6‬سانتیمەترە و كێشەكەی‬ ‫‪ 6.7‬كیلۆگرام دەبــێ‪ ،‬لە دووریی‬ ‫‪ 300‬مەتــر ئامانجەكــە وێــران‬ ‫دەكات و تــا دووریــی نزیكەی‬ ‫‪ 600‬مەتریــش كاریگەری دەبێ‪،‬‬ ‫تەنی گولەنەبــڕی ‪ 400‬ملیمەتر‬

‫دەبڕێت‪ ،‬تەنیا ئەمەریكا و واڵتانی‬ ‫ئەڵمانیا و فڕەنسا و سوید و نەرویج‬ ‫و بەریتانیا و چەند واڵتێكی تری‬ ‫ڕۆژئــاوای ئەوروپــا خاوەنی ئەم‬ ‫جۆرە دژە تانكەن‪.‬‬ ‫تا ئێســتەش لــە بــازاڕی ڕەش‬ ‫مامەڵــە بــەو چەكە نەكــراوە‪،‬‬ ‫بەڵكــو تەنیا بــە ڕەزامەندی ناتۆ‬ ‫و ئەمەریكا و ســوید ئــەم جۆرە‬ ‫دژە تانكە بــە واڵتانی تر دراوە‪ ،‬لە‬ ‫شەڕی عێراق و ئەفغانستاندا ئەو‬ ‫چەكە بەشێوەیەكی بەرباڵو بەكار‬ ‫هێنراوە و كاریگەریی زۆر بەهێزی‬ ‫هەبــووە لــە یەكالكردنــەوەی‬ ‫ڕووبەڕووبوونەوەكان‪.‬‬

‫ناوی بەرپرسانی بااڵی حزبی و حكوومی تێدایە‬

‫داواكاری گشتی سەتان دۆسیەی داگیركردن و‬ ‫زێدەڕۆیی موڵكی دەوڵەت لە كۆیە دەجووڵێنێ‬ ‫وشە‪/‬كۆیە‪ -‬سەرخێڵ‬ ‫بە سەتان كێشــەی زێدەڕۆیی و‬ ‫داگیركردنــی موڵكی گشــتی لە‬ ‫كۆیە تۆمار دەكرێت و كەیســیان‬ ‫بۆ دەكرێتەوە‪ ،‬داواكاری گشــتی‬ ‫ســنوورەكەش رای دەگەیەنێت‪،‬‬ ‫كێشەی زێدەڕۆیی بۆ سەر موڵكی‬ ‫گشتیی كۆیە‪ ،‬تا دێت زیاتر دەبێت‬ ‫و چەنــدان كــەس بــەو هۆیەوە‬ ‫دراونەتە دادگا‪.‬‬ ‫بەپێــی ئەو زانیارییانەی دەســت‬ ‫“وشــە” كەوتوون‪ ،‬لە ســنووری‬ ‫شارۆكەی كۆیە بە سەتان كێشەی‬ ‫زەویی زێدەڕۆیــی و داگیركردنی‬ ‫موڵكی گشتی لە داواكاری گشتی‬ ‫تۆمار كــراون‪ ،‬بەاڵم هەنگاوەكانی‬ ‫لێكۆڵینــەوە لەو داوا یاســایییانە‬ ‫سستن‪.‬‬ ‫بەپێی زانیارییەكان‪ ،‬ژمارەیەك لەو‬ ‫زەوییانەی لەناو كۆیە زێدەڕۆیییان‬ ‫كراوەتە ســەر‪ ،‬موڵكی وەزارەتی‬ ‫شــارەوانیی حكوومەتی هەرێمی‬ ‫كوردســتانن و بۆ پــڕۆژەی پارك‬ ‫یان پڕۆژەی تــر تەرخان كراون‪،‬‬ ‫بــەاڵم لەالیــەن بەرپرســانی‬

‫حزبییەوە داگیر كراون و بەشــێك‬ ‫لەو زەوییانەشــی داگیــر كراون‬ ‫لەالیــەن چەنــد فەرمانبەرێك لە‬ ‫پۆلیسی كۆیە یان بەڕێوەبەرایەتیی‬ ‫شارەوانی هاوكاری كراون‪.‬‬ ‫ســەرچاوەیەكی ئاگــەدار لــە‬ ‫شــارەوانیی كۆیە‪ ،‬بە”وشــە”ی‬ ‫راگەیانــد‪ ،‬لە گوندی سوســێ تا‬ ‫دەگاتە ســماقوڵی گرتك ســەربە‬ ‫شــاری كۆیەیە و ســەرجەم ئەو‬ ‫زەوییانــە لەو ســنوورەن‪ ،‬داگیر‬ ‫و تەلبەنــد كراون و بەشــێك لەو‬ ‫زەوییانەش كشتوكاڵین‪.‬‬ ‫بەپێی ســەرچاوەكە‪ ،‬سەیرانگەی‬

‫چنارۆك بەهەمانشــێوە بەشێكی‬ ‫تەلبەند كــراوە‪ ،‬لە كاتێكدا زەویی‬ ‫كشــتوكاڵییە كە بەپێی رێنوێنی‬ ‫حكوومەتی هەرێمی كوردســتان‬ ‫تەلبەندكردنی زەویی كشتوكاڵی‬ ‫دەبــێ بە تایبەتمەنــدی و بەپێی‬ ‫رێنوێنییەكان بێ‪ ،‬بەاڵم هیچ كام‬ ‫لەو زەوییانە بەپێی رێنوێنی نین‪.‬‬ ‫ســەرچاوەكەی “وشــە” زیاتــر‬ ‫دەڵێ‪“ ،‬زۆرترین ئــەو زەوییانەی‬ ‫داگیر كراون‪ ،‬زەویــی (لەوەڕگا و‬ ‫بەردەاڵنن) كــە موڵكی دەوڵەتە و‬ ‫چاوی زیاتر لەســەر ئەو زەوییانە‬ ‫بووە‪ ،‬لەگەڵ ئەوەشــدا بەشێكی‬

‫زۆر لــەو زەوییانە لە كشــتوكاڵ‬ ‫نەخشەیان هەیە”‪.‬‬ ‫زانیارییەكانــی‬ ‫بەگوێــرەی‬ ‫“ناوچــە‬ ‫ســەرچاوەكە‪،‬‬ ‫شــاخاوییەكان چــاوی زیاتری‬ ‫بۆ داگیركردن لەســەرە و بەپێی‬ ‫بەدواداچوونەكانیش‪ ،‬داگیركردنی‬ ‫ئــەو زەوییانە لە دەرەوەی یەكەی‬ ‫كارگێڕیی كۆیە كراوە و بەشێكی‬ ‫زۆر لە داگیركردنــی زەوییەكان‬ ‫لەالیــەن هێزە چەكــدارەكان و‬ ‫ئەو بەرپرســانە بــووە كە هێزی‬ ‫چەكداریان هەیە”‪.‬‬ ‫چاپووك عومەر قایمقمامی دەست‬

‫لەكاركێشــاوەی كۆیە كە وەك لە‬ ‫نامەی دەست لەكاركێشانەوەكەیدا‬ ‫هاتــووە‪ ،‬هــۆی دەســت‬ ‫لەكاركێشــانەوەكەی پێوەندی بە‬ ‫زۆری زێدەڕۆیــی زەویوزار هەیە‪،‬‬ ‫لەوبارەیەوە بە “وشە”ی راگەیاند‪،‬‬ ‫“زێدەڕۆیی جــۆری زۆری هەبوو‪،‬‬ ‫خەڵكی هەژار هەبــوو پارچەیەك‬ ‫زەویــی بچووكی داگیــر دەكرد‬ ‫و خەڵكیــش هەبــوو بازرگانی بە‬ ‫موڵكــی گشــتییەوە دەكــرد لە‬ ‫سنوورەكەدا”‪.‬‬ ‫زیاتر دەڵێ‪“ ،‬حكوومەتی هەرێمی‬ ‫كوردســتان بەرامبەر زێدەڕۆیی‬ ‫زەویی كشــتوكاڵی كەمتەرخەم‬ ‫بووە‪ ،‬ئەگەرنا لــە زووەوە زەوییە‬ ‫لــەوەڕگا و بەردەاڵنــەكان تاپــۆ‬ ‫بكرانایــە‪ ،‬ئێســتە دۆخەكە بەو‬ ‫شێوەیە نەدەبوو”‪.‬‬ ‫چاپــووك عومــەر ئامــادە نەبوو‬ ‫زانیاریی زیاتــر لەوبارەیەوە بدات‬ ‫و رای گەیانــد‪“ ،‬كۆیــە ئێســتە‬ ‫قایمقامی هەیە و پێویســتە ئەوان‬ ‫قسەی لەسەر بكەن”‪.‬‬ ‫لەبارەی ئەو زانیارییانەی دەســت‬ ‫“وشە” كەوتووە‪ ،‬سەتان دۆسیەی‬

‫زێدەڕۆیــی و داگیركردنی موڵكی‬ ‫گشــتی لە كۆیە‪ ،‬لوقمان سدیق‬ ‫داواكاری گشتی كۆیە‪ ،‬بە”وشە”ی‬ ‫راگەیانــد‪“ ،‬بەداخــەوە ئێســتە‬ ‫زێدەڕۆیــی و داگیركردنی موڵكی‬ ‫گشــتی لە حاڵەتەوە دەرچووە و‬ ‫پرسێكی گەرمی ئەمڕۆیە”‪.‬‬ ‫ئەو دەڵێ‪“ ،‬ســەتان دۆســیەی‬ ‫زیادەڕۆیــی رەوانەی دادگا كراون‬ ‫و بەشێكیشــیان بڕیاریان لەسەر‬ ‫دراوە”‪.‬‬ ‫ئــەو ئەندامەی داوكاری گشــتی‬ ‫ئامــاژەی دا‪“ ،‬ئــەو دۆســیانەی‬ ‫لەبارەی موڵكی گشتی و زێدەڕۆیی‬ ‫رەوانــەی دادگا كــراون‪ ،‬خەڵكی‬ ‫جۆراوجۆری تێدایــە و ژمارەیەك‬ ‫بەرپرسیش هەیە كە رێوشوێنیان‬ ‫لەگەڵدا وەردەگیرێت”‪.‬‬ ‫ئەندامەكــەی داواكاری گشــتی‬ ‫ئاشــكرای كــرد‪“ ،‬ژمارەیــەك‬ ‫هاوواڵتی لەســەر موڵكی گشتی‬ ‫حوكم دراون‪ ،‬بەاڵم لە سەرووەوە‬ ‫بە ژمارەیەك بڕیار بــەری كران و‬ ‫ئەوەش زیانی زۆری بە پرۆســەكە‬ ‫گەیاندووە”‪.‬‬ ‫الی خۆشیەوە سەركەوت رەسووڵ‬

‫قایمقامــی كۆیــە‪ ،‬بە”وشــە”ی‬ ‫راگەیاند‪“ ،‬توانیومانە بەڕێژەیەكی‬ ‫بەرچاو زێدەڕۆیی ســەر زەوی و‬ ‫موڵكی گشــتی لە سنووری كۆیە‬ ‫كۆنترۆڵ بكەین”‪.‬‬ ‫ئەو دەڵێ‪“ ،‬لــە ماوەیەكی كورتدا‬ ‫زیاتر لە ‪ 100‬كەس كە بەرپرســی‬ ‫بــااڵ و هاوواڵتی تێدایە لەســەر‬ ‫زێدەڕۆیــی و داگیركردنی موڵكی‬ ‫گشتی بانگێشــتی دادگا كراون و‬ ‫لێكۆڵینەوەیان لەگــەڵ كراوە كە‬ ‫بەشــێك لەوانە كەیســەكانیان بە‬ ‫گرتن یەكال كراوەتەوە”‪.‬‬ ‫“بەاڵم تا ئێستە ژمارەیەك كەیس بە‬ ‫كراوەیی ماونەتەوە و بەشێكیشیان‬ ‫رۆژانە بانگێشتی دادگا دەكرێن و‬ ‫لێكۆڵینەوەیــان لەگەڵ دەكرێت‪،‬‬ ‫پۆلیسی ناوخۆ و پۆلیسی دارستان‬ ‫و هێزە تەناهییەكانی تریش بۆ ئەو‬ ‫هەڵمەتە راســپێردراون” قایمقام‬ ‫وای گوت‪.‬‬ ‫پێشــتر “وشــە” ژمــارەی ئــەو‬ ‫كەیسانەشــی باڵو كردەوە كە لە‬ ‫دەشــتی هەولێر هەیە و بەدەیان‬ ‫بەرپرســی حزبــی و حكوومی لە‬ ‫داگیركردنەكەی تێوە گالبوون‪.‬‬


‫كوردستانی‬

‫وشە‪ /‬گەرمیان‪ -‬سەبری هۆرینی‬ ‫گەنجانــی نــــــــــــاوچە‬ ‫كوردســتانییەكانی پارێــزگای‬ ‫دیالە‪ ،‬رووبەڕووی كێشــەیەكی‬ ‫تــر بوونەتــەوە‪ ،‬ئــەوان پاش‬ ‫هاوسەرگیری‪ ،‬فۆڕمی خۆراكیان‬ ‫بۆ دروســت ناكرێت‪ ،‬چونكە لە‬ ‫دیالــەوە بڕیار لەســەر راگرتنی‬ ‫جیابوونەوەی ئەندام لە خێزان و‬ ‫تۆماركردنی خێزانی نوێ دراوە‪.‬‬

‫هاوســەریی ئەنجام داوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫وەك خێزانێكــی تــازە فۆڕمــی‬ ‫خۆراكی بۆ دروست نەكراوە‪.‬‬ ‫ئەو دەڵێ‪“ ،‬بەرپرسانی خانەقین‬ ‫پێیان راگەیاندین‪ ،‬فەرمانیان لە‬ ‫دیالەوە بۆ هاتووە كە جیابوونەوە‬ ‫بــۆ هیــچ ئەندامێكــی خێزان‬ ‫نەكرێت‪ ،‬بەو مانایەی ناوەكانیان‬ ‫لــە فۆڕمــی خۆراكی پێشــتر‬ ‫دەربهێنرێت و فۆڕمی نوێیان بۆ‬ ‫دروســت بكرێت وەك خێزانێكی‬ ‫تازە”‪.‬‬ ‫زیاتــر دەڵــێ‪“ ،‬دواخســتنی‬ ‫دەرهێنانــی فۆڕمــی خــۆراك‬ ‫قورسایییەكی زۆری خستووەتە‬

‫ســەباح جومعــە گوتەبێــژی‬ ‫شــارەوانی‬ ‫ئەنجوومەنــی‬ ‫دووزخورماتــوو‪ ،‬بە”وشــە”ی‬ ‫راگەیاند‪“ ،‬بەداخەوە ئەنجوومەنی‬ ‫شــارەوانیی خورماتــوو بووەتە‬ ‫فەرمانگەیەكی ئاســایی و رۆڵی‬ ‫بڕیاردانی نەماوە”‪.‬‬

‫سوود لە داهاتی سنوورەكەمان‬ ‫وەربگریــن وەك مەرزەكانــی‬ ‫پەروێزخــان و مونزریــە لــە‬ ‫سنووری خانەقین”‪.‬‬ ‫زیاتــر دەڵــێ‪“ ،‬هێشــتا بەغدا‬ ‫وەك ناوچەیــەك مامەڵەمــان‬ ‫لەگــەڵ دەكات كــە ژمــارەی‬ ‫دانیشتووانمان ‪ 30‬هەزار بێ نەك‬ ‫‪ 200‬هەزار كــەس‪ ،‬ئەنجوومەن‬ ‫بۆ هەموو ئەو كێشــانە چەندان‬

‫نووســراوی كــردووە‪ ،‬بــەاڵم‬ ‫وەاڵممان نەدراوەتەوە”‪.‬‬ ‫روونی كــردەوە‪“ ،‬بــەر لە چوار‬ ‫ســاڵ بەكۆی دەنگی ئەندامانی‬ ‫ئەنجوومــەن بڕیاری گەڕانەوەی‬ ‫ناوچەكەمــان دا بــۆ ســەر‬ ‫كوردســتان‪ ،‬بەاڵم حكوومەتی‬ ‫بەغدا لــە دژمان وەســتایەوە‪،‬‬ ‫ئەنجوومەنــی‬ ‫لەكاتێكــدا‬ ‫شــارەوانییەكان وەك پەرلەمانی‬

‫بچووكــی هــەر ناوچەیەكە كە‬ ‫حوكمڕانی دەكات”‪.‬‬ ‫هاوشێوەی خانەقین و خورماتوو‪،‬‬ ‫شارەدێی مەندەلی هاوسنووری‬ ‫ئێران و شارەدێیەكانی سەعدیە‬ ‫و جەلــەوال‪ ،‬لەالیــەن بەغداوە‬ ‫فەرامۆش كراون و ئەنجوومەنی‬ ‫شــارەوانیی ئــەو ناوچانەش لە‬ ‫پەراوێزیدا ماونەتەوە‪.‬‬ ‫بەشــیر عەبــدواڵ‪ ،‬جێگــری‬

‫سەرۆكی ئەنجوومەنی شارەوانیی‬ ‫جەلەوال دەڵێ‪“ ،‬لە سەروبەندی‬ ‫داگیركردنی جەلەوال و سەعدیە‬ ‫لەالیەن داعشــەوە‪ ،‬بەڕێوەبەری‬ ‫شــارەدێیەكان و ئەنجوومەنــی‬ ‫شــارەوانییەكانی ئەو ناوچانە‪ ،‬لە‬ ‫خانەقیــن درێژەیان بەكاروباری‬ ‫هاوواڵتییــان دەدا و حكوومەتی‬ ‫بەغــدا ئــاگای لێ نەبــوون و‬ ‫فەرامۆشی كردبوون”‪.‬‬

‫سەرشــانمان‪ ،‬چونكــە لــە‬ ‫وەرگرتنــی بەشــە خــۆراك بێ‬ ‫بەشــین و لە دەركردنی كارتی‬ ‫نیشــتمانیش پاش كەوتووین‪.‬‬ ‫ئێمە چەند مانگــە بەهاتوچۆی‬ ‫فەرمانگەكانــەوە ســەرقاڵین و‬ ‫ئــەوان دەڵێن ئەو پرۆســەیە تا‬ ‫چەند مانگێكی تر راگیراوە”‪.‬‬ ‫هیوا كەریم كە هاوشێوەی ئاری‬ ‫لە دەرەوەی گەرمیان پرۆســەی‬ ‫هاوسەریی ئەنجام داوە‪ ،‬بۆ “وشە”‬ ‫باســی لەوە كرد‪“ ،‬لــە كاتێكدا‬ ‫ناوی خۆمم لــە فۆڕمی خۆراكی‬ ‫خێزانەكەمان سڕیوەتەوە‪ ،‬ئێستە‬ ‫ناتوانم ناوی هاوسەرەكەم بۆ سەر‬

‫فۆڕمی نوێ بگوازمەوە”‪.‬‬ ‫ئــەو داوای كــرد‪ ،‬بەرپرســانی‬ ‫یەكەی كارگێڕیــی گەرمیان و‬ ‫دیالە ئەو كێشــەیە چارەســەر‬ ‫بكەن‪.‬‬ ‫محەمەد مەحموود بەرپرســی‬ ‫بەشــی فــۆڕم لــە كۆمپانیای‬ ‫خۆراكی گەرمیان‪ ،‬بۆ “وشــە”ی‬ ‫روون كــردەوە‪“ ،‬لەالیــەن‬ ‫بەرپرســانی خۆراكــی دیالەوە‬ ‫لەسەر ئاستی سەرووی خانەقین‬ ‫ســەرەتا ئاگادار كراوینەتەوە تا‬ ‫مانگی نیسانی ئەمساڵ پرۆسەی‬ ‫جیاكردنەوە بۆ هیچ ئەندامێكی‬ ‫خێزان لە ناوچــە جیاجیاكانی‬

‫دیالە ئەنجام نەدەیــن‪ ،‬بەاڵم وا‬ ‫مانگی نیسان تەواو دەبێت و هیچ‬ ‫بڕیارێك نییە بۆ دەستكردنەوە بەو‬ ‫پرۆسەیە”‪.‬‬ ‫ئەو دەڵــێ‪“ ،‬بەرپرســانی دیالە‬ ‫بە روونــی پێیــان گوتین هیچ‬ ‫مامەڵەیەكــی هاوواڵتییــان‬ ‫نەنێریــن ئەگەر پێوەســت بێ‬ ‫بــە دەرهێنانی فۆرمــی خۆراك‪،‬‬ ‫بێ ئــەوەی هۆكارەكەی روون‬ ‫بكەنــەوە‪ ،‬تەنیــا ئاگاداریــان‬ ‫كردووینەتــەوە وردبینــی لــە‬ ‫نەمانی نــاوی ئەندامانی خێزان‬ ‫دەكەن”‪.‬‬ ‫غالب عەتیە گوتەبێژی پۆلیسی‬

‫پارێــزگای دیالــە‪ ،‬بۆ “وشــە”‬ ‫ئامــاژەی دا‪“ ،‬وەك رێكارێكــی‬ ‫تەناهی پرۆسەی ناو جیاكردنەوە‬ ‫و گەڕانەوەی خێزانی ئاوارە زیاتر‬ ‫وردبینی تێدا دەكرێ”‪.‬‬ ‫بەپێی ئاماری دادگا و كۆمپانیای‬ ‫خۆراكــی گەرمیان‪ ،‬تا ئێســتە‬ ‫نزیكــەی ‪ 120‬گەنج لە گەرمیان‬ ‫ئــەو كۆســپەیان هاتووەتە رێ‬ ‫و لــە رووی دەركردنــی كارتی‬ ‫نیشتمانیشــەوە ئاســتەنگیان‬ ‫هاتووەتە پێش‪ ،‬چونكە دەیانەوێ‬ ‫جارێك ئــەو كارتــە دەربكەن و‬ ‫ناتوانــن ماوەی چەنــد مانگێك‬ ‫دیسان نۆرە بگرن بۆ دەرهێنانی‬

‫كارتێكی تر بەپێی فۆڕمی نوێی‬ ‫خۆراك‪.‬‬ ‫كاروان محەمــەد بەرپرســی‬ ‫فەرمانگــەی كارتی نیشــتمانی‬ ‫لە شــارۆكەی كەالر‪ ،‬بۆ “وشە”‬ ‫ئاماژەی دا‪“ ،‬هەر كەسێك كارتی‬ ‫نیشــتمانی دەربكات‪ ،‬ســەرەتا‬ ‫دەبێت ناوی خــۆی تۆمار بكات‬ ‫و پاش چوار مانگ ســەردانمان‬ ‫بكاتەوە بۆ ئەوەی ئەو كارتەی بۆ‬ ‫دەربكرێت”‪.‬‬ ‫ئەو دەڵێ‪“ ،‬تــەواوی بەڵگەكانی‬ ‫وەك فۆرمــی خۆراك و ناســنامە‬ ‫و كارتــی زانیاری پێویســتە بۆ‬ ‫دەرهێنانی كارتی نیشتمانی”‪.‬‬

‫ژمارە (‪ ، )182‬چوارشەم‪2017/ 4/ 12 ،‬‬

‫وشە‪ /‬گەرمیان‪-‬‬ ‫سەبری هۆرێنی‬ ‫بەرپرســانی كــورد لــە ناوچە‬ ‫كوردســتانییەكانی دەرەوەی‬ ‫سنووری كارگێڕیی حكوومەتی‬ ‫هەرێــم‪ ،‬رای دەگەیەنــن‬ ‫لەالیەن حكوومەتــی عێراقەوە‪،‬‬ ‫ئەنجوومەنــی شــارەوانییەكان‬ ‫لە ناوچــە كوردســتانییەكاندا‬ ‫پەك خــراون و رۆڵی بڕیاردانیان‬ ‫نەماوە‪ ،‬ئەوەش پاش دەركەوتنی‬ ‫هەڵوێســتی ئەنجوومەنــەكان‬ ‫دێــت بــۆ گەڕانــەوەی ناوچە‬ ‫كوردستانییەكانی وەك خانەقین‬ ‫و دووزخورماتــوو بــۆ ســەر‬ ‫پارێزگای كەركووك و كوردستان‪.‬‬

‫روونی كردەوە‪“ ،‬بەتایبەت پاش‬ ‫هاتنی میلیشــیاكانی حەشدی‬ ‫شەعبی بۆ ناوچەكە‪ ،‬ئەنجوومەنی‬ ‫شــارەوانی هیــچ بڕیارێكی پێ‬ ‫نادرێت و بەغــداش بەتەواوەتی‬ ‫ناوچەكــە و ئەنجوومەنەكــەی‬ ‫پەراوێز خستووە”‪.‬‬ ‫“گرنگترین بڕیاری ئەنجوومەن‬ ‫ئــەوە بوو كــە بەكــۆی دەنگی‬ ‫ئەندامانی بڕیــاری دا خورماتوو‬ ‫بخرێتەوە سەر كەركووك‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بەغــدا دژایەتی كردیــن و ئەو‬ ‫بابەتە فەرامۆش كرا”‪ ،‬گوتەبێژی‬ ‫ئەنجوومەنەكە وای گوت‪.‬‬ ‫جومعــە دەڵێ “بەغــدا بەدەنگ‬ ‫هەر بڕیارێكــەوە دێت كە دژ بە‬ ‫كوردســتان و لــە بەرژەوەندی‬ ‫خــۆی بێــت‪ ،‬بــۆ نموونــە‪ ،‬بە‬ ‫شارۆكەكردنی شارەدێی ئامرلی‬ ‫سەربە شارۆكەی دووزخورماتوو‬ ‫كە لەالیەن بەغداوە پشــتیوانی‬ ‫راستەوخۆ كرا”‪.‬‬ ‫زەمەن عەبدولكەریم یاساناس لە‬ ‫پارێزگای دیالە‪ ،‬بۆ “وشە”ی روون‬

‫كردەوە‪ ،‬پــاش رووخانی رژێمی‬ ‫بەعس‪ ،‬یەكێك لە ئاستەنگەكان‬ ‫چۆنێتی بەڕێوەبردنی شــارۆكە‬ ‫و شــارەدێیەكان بــوو لەالیەن‬ ‫ئەنجوومەنێكــەوە كــە ببێتــە‬ ‫چاودێری دەزگە حكوومییەكان‬ ‫و رێكخســتنی كاروبــاری‬ ‫هاوواڵتییان لە ئەســتۆ بگرێت‪،‬‬ ‫بۆیە لــە تــەواوی شــارۆكە و‬ ‫شــارەدێیەكانی عێراق بەناوچە‬ ‫كوردســتانییەكانی دەرەوەی‬ ‫هەرێمــەوە‪ ،‬لە پــاش ‪2008‬ەوە‬ ‫ئەنجوومەنــی شــارەوانییەكان‬ ‫وەك دەزگەیەكــی شــەرعی‬ ‫دەنگپێــدراوی خەڵــك هاتنــە‬ ‫پێكهێنان‪.‬‬ ‫ســەمیر محەمــەد‪ ،‬ســەرۆكی‬ ‫شــارەوانی‬ ‫ئەنجوومەنــی‬ ‫خانەقین‪ ،‬بۆ “وشە” ئاماژەی دا‪،‬‬ ‫“حكوومەتی بەغدا و بەرپرسانی‬ ‫دیالــە‪ ،‬خانەقینیــان فەرامۆش‬ ‫كــردووە و بایەخ بە نووســراو و‬ ‫داواكاری ئەنجوومەن نادەن”‪.‬‬ ‫ئەو دەڵێ‪“ ،‬تا ئێستە نەمانتوانیوە‬

‫دیالە پێكهێنانی خێزانی نوێ لە ناوچە كوردستانییەكان رادەگرێت‬

‫ئاری حوسێن گەنجێكی سنووری‬ ‫شارۆكەی خانەقین‪ ،‬بە”وشە”ی‬ ‫راگەیاند كە لە كانوونی یەكەمی‬ ‫ســاڵی رابردووەوە‪ ،‬پرۆســەی‬

‫پڕۆژەكە ژینگەی شاخی گۆیژە و شەقامی ‪ 100‬مەتری سلێمانی دەشێوێنێت‬

‫شارەوانیی ڕێگری لە دروستكردنی ڤێال لەناو چاڤی الند دەكات‬

‫وشە‪ /‬سلێمانی‪ -‬شاد كەیوان‬ ‫كۆمپانیای نالیا لەنــاو پڕۆژەی‬ ‫گەشــتیاری جاڤــی النــدی‬ ‫گەشــتیاری لــە ســلێمانی‪،‬‬ ‫سەرقاڵی دروســتكردنی ڤێالی‬ ‫شــاهانەیە‪ ،‬بەاڵم شــارەوانیی‬ ‫ســلێمانی دەڵێت‪ ،‬ئەو پڕۆژەیە‬ ‫شــاخی گۆیژە دەشــێوێنێت و‬

‫ڕێگریش بۆ شەقامی ‪ 100‬مەتری‬ ‫سلێمانی دروست دەكات كە لە‬ ‫ئایندەدا دروست دەكرێت‪ ،‬بەاڵم‬ ‫كۆمپانیاكــە دەڵێــت “مۆڵەتی‬ ‫ڕەسمییان هەیە”‪.‬‬ ‫پڕۆژەی جاڤی الندی گەشتیاری‬ ‫كــە خاوەندارییەكــەی بــۆ‬

‫كۆمپانیــای نالیــا دەگەڕێتەوە‪،‬‬ ‫دەیەوێــت ڤێــا لەنــاو چاڤی‬ ‫النــد دروســت بــكات و وەك‬ ‫ئامــاژەی پــێ دەدەن‪ ،‬مۆڵەتی‬ ‫پڕۆژەكەیــان وەرگرتــووە و‬ ‫فەرمانی دەستبەكاربوونیشــیان‬ ‫هەیە‪ ،‬بەاڵم الیەنە پێوەندارەكان‬ ‫دەڵێــن‪ ،‬دروســتكردنی ئــەو‬

‫هەفتەنامەیەكی سیاسیی گشتییە‬

‫بەغدا ئەنجوومەنی شارەوانییەكانی‬ ‫ناوچە كوردستانییەكان پەك دەخات‬

‫‪3‬‬

‫پڕۆژەیــە شــاخی گۆیــژە‬ ‫دەشــێوێنێت و ڕێگریــش بــۆ‬ ‫شــەقامی ‪ 100‬مەتری سلێمانی‬ ‫دروســت دەكات‪ ،‬لە ئێستەشدا‬ ‫ئەو پڕۆژەیە ڕاگیراوە و ئیشــی‬ ‫تێدا ناكرێت‪.‬‬ ‫یوســف یاســین ســەرۆكی‬ ‫شارەوانیی ســلێمانی‪ ،‬ئاماژەی‬

‫بەوە دا كە ئەو پڕۆژەیەیان لەبەر‬ ‫دوو هۆكار وەستێنراوە‪ ،‬ئەوانیش‬ ‫ناشــیرینبوونی ژینگەی شاخی‬ ‫گۆیژەیــە لەگــەڵ ڕێگریكردن‬ ‫لــە ڕێــڕەوی شــەقامی ‪100‬‬ ‫مەتری سلێمانی كە لە ئایندەدا‬ ‫جێبەجێ دەكرێت‪.‬‬ ‫یاســین بە”وشە”ـــی گــوت‪،‬‬ ‫“ڕاســتە ئەو پڕۆژەیــە مۆڵەتی‬ ‫هەیــە‪ ،‬بــەاڵم شــارەوانی لــە‬ ‫دەسەاڵتیدایە هەر پڕۆژەیەك بووە‬ ‫هۆی ناشیرینكردن یان تێكدانی‬ ‫پالنی حكوومی و شــارەوانی و‬ ‫خزمەتگوزاری‪ ،‬ڕایبگرێت‪”.‬‬ ‫“جگە لەوانــەش‪ ،‬ئێمە چەندان‬ ‫كێشــەی ترمــان لەگــەڵ ئەو‬ ‫كۆمپانیایە هەیە و لە دادگادان‪،‬‬ ‫تا ئەو كێشــانە دادگا یەكالیان‬ ‫نەكاتەوە‪ ،‬رێگە لە دروستكردنی‬ ‫ئــەو پڕۆژەیە دەگرین” یاســین‬ ‫وای گوت‪.‬‬ ‫سەرۆكی شــارەوانیی سلێمانی‬ ‫ئاشكرای دەكات كە ئەوان ناڵێن‬ ‫نابێت پڕۆژەكە جێبەجێ بكرێت‪،‬‬ ‫بەڵكو پڕۆژەكەیــان ڕاگرتووە تا‬ ‫كاتێك ڕێگەیــەك دەدۆزنەوە كە‬

‫هەم پڕۆژەكە جێبەجێ بكرێت و‬ ‫هەم ژینگەی شاخی گۆیژە تێك‬ ‫نەچێت و كێشــەش بۆ شەقامی‬ ‫‪ 100‬مەتری دروست نەبێت‪.‬‬ ‫چاڤی النــد دەكەوێتــە بناری‬ ‫شاخی گۆیژەی شاری سلێمانی‬ ‫و پڕۆژەیەكــی گەشــتیارییە و‬ ‫جگــە لە بوونی چەنــدان یاریی‬ ‫جۆراوجۆر‪ ،‬چەنــد كابینەیەكی‬ ‫گەشــتیاری تێدایە و بڕیاریش‬ ‫بــووە كۆمپانیاكــە دوو ڤێالی‬ ‫شــاهانە لەنــاو ئــەو پڕۆژەیەدا‬ ‫جێبەجێ بكات‪.‬‬ ‫فەرمــان غەریــب بەڕێوەبەری‬ ‫بەڕێوەبەرایەتــی وەبەرهێنانــی‬ ‫ســلێمانی‪ ،‬رای دەگەیەنێــت‪،‬‬ ‫ئــەو پڕۆژەیە لــە ڕووی مۆڵەتی‬ ‫وەبەرهێنــان بــەو كارە هیــچ‬ ‫كێشەیەكی نییە‪ ،‬بەاڵم شارەوانی‬ ‫پێی وایــە ڕێگری لــە هەندێ‬ ‫پالنی خزمەتگــوزاری دەكات و‬ ‫دەســەاڵتی ڕاگرتنی پڕۆژەكەی‬ ‫هەیە‪.‬‬ ‫غەریــب بە”وشــە”ی گــوت‪،‬‬ ‫“دەبێــت گفتوگــۆ لــە نێوان‬ ‫شارەوانی و كۆمپانیاكە بكرێت و‬

‫بە نەخشەیەك كێشەكە چارەسەر‬ ‫بكەن‪ ،‬خــۆ ئەگــەر كۆمپانیاكە‬ ‫بیســەلمێنێت پڕۆژەكەیــان‬ ‫ئــەو كێشــانە دروســت ناكات‬ ‫كــە شــارەوانی دەیڵێــت‪ ،‬ئەوا‬ ‫دەسەاڵتی ڕاگرتنی نییە‪”.‬‬ ‫بــەاڵم كۆمپانیــای نالیــا كــە‬ ‫جێبەجێــكاری پڕۆژەكەیــە‪،‬‬ ‫ئاماژە بەوە دەدات كە شارەوانی‬ ‫و وەبەرهێنان لەنــاو خۆیاندا لە‬ ‫كێشــەدان و ئێستە شەڕەكەیان‬ ‫بە پڕۆژەی چاڤی الند دەفرۆشن‪.‬‬ ‫ئــارام ئیســماعیل بەڕێوەبەری‬ ‫جێبەجێــكاری ئــەو پڕۆژەیە‪،‬‬ ‫بــۆ “وشــە”ی ڕوون كــردەوە‪،‬‬ ‫پڕۆژەكەمــان مۆڵەتی ڕەســمی‬ ‫هەیە و هەموو ڕێكارێكی یاسایی‬ ‫بە دیكۆمێنت هەیــە و فەرمانی‬ ‫حكوومەتی بۆ دەســتبەكاربوون‬ ‫هەیە‪.‬‬ ‫بــەاڵم وەك دەڵێ‪“ ،‬كێشــە لە‬ ‫دۆكۆمێنــت و نەبوونی مۆڵەت‬ ‫نییــە‪ ،‬بەڵكو كێشــە لــە نێوان‬ ‫شــارەوانی و وەبەرهێناندا هەیە‬ ‫و كێشــەكەیان كــردووە بــە‬ ‫پڕۆژەكەی چاڤی الند‪”.‬‬


‫كوردستانی‬ ‫هەفتەنامەیەكی سیاسیی گشتییە‬

‫‪4‬‬

‫“بەغدا نزیكەی ‪ 12‬ســاڵە پرسی مادەی ‪140‬ی دوا خســتووە و هیچیان بۆ نەكردووە‪ .‬بەغدا ناتوانێ رێگری لە بەڕێوەچوونی ریفراندۆم لە‬ ‫كەركووك بكات‪ .‬ویستی خەڵكی كەركووك تا ئاستێك بەهێزە بەغدا ناتوانێ هیچ پێشی پێ گرێ‪ .‬بە بەڕێوەچوونی ریفراندۆم لە كەركووك‪ ،‬بە‬ ‫بەردێك دوو چۆلەكە دەكوژین”‪.‬‬

‫ژمارە (‪ ، )182‬چوارشەم‪2017/ 4/ 12 ،‬‬

‫هەوڵی تێكدانی دۆخی تەناهیی كەركووك دەدرێت‬

‫حەشدی شەعبی دەیەوێت هێزی چەكدار بۆ بەرەی‬ ‫توركمانی دروست بكات‬

‫وشە‪ /‬رامیار جەواد‬ ‫حكوومەتــی عێراق لــە رێگەی‬ ‫حەشــدی شــەعبییەوە هــەوڵ‬ ‫دەدات هێزێكــی چەكــدار بــۆ‬ ‫توركمانەكانــی ســەربە خۆیان‬ ‫دروست بكات و ئامانجەكەیان بە‬ ‫“هەوڵدان بــۆ تێكدانی بارودۆخی‬ ‫تەناهیی شــاری كەركووك” لێك‬ ‫دەدرێتەوە‪.‬‬ ‫ســەرچاوەیەكی ئاگــەدار لــە‬ ‫كەركووك‪ ،‬بە”وشــە”ی راگەیاند‪،‬‬ ‫حكوومەتی عێــراق هەوڵ دەدات‬ ‫لەڕێگەی حەشــدی شەعبییەوە‪،‬‬ ‫هێزێكی چەكدار لەو توركمانانەی‬ ‫كەركــووك دروســت بــكات كە‬ ‫هەڵوێستێكی دژ بە كوردستانیان‬ ‫هەیە‪.‬‬ ‫روونــی كــردەوە‪“ ،‬تــا ئێســتە‬ ‫هەوڵەكــە شــێوەیەكی تــەواو‬ ‫ئاشــكرای وەرنەگرتــووە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بەدڵنیایییــەوە لەگەڵ هەڵكردنی‬ ‫ئااڵی كوردســتان لە كەركووك و‬ ‫هاتنەپێشەوەی پرسی ریفراندۆم‬

‫لە كوردســتاندا‪ ،‬الیەنی عێراقی‬ ‫لەو رێگەیــەوە هەوڵەكانی دژ بە‬ ‫كەركــووك و كوردســتان چڕتر‬ ‫دەكاتەوە”‪.‬‬ ‫كانــدی حەســۆر كادری بەرەی‬ ‫توركمانــی لــە كەركــووك‪ ،‬بــۆ‬ ‫“وشە” ئاماژەی دا‪“ ،‬هەوڵەكان بۆ‬ ‫دروســتكردنی هێزی چەكدار لە‬ ‫توركمانەكان‪ ،‬بــە هەوڵی خۆمان‬ ‫نازانیــن‪ ،‬رەنگە ئــەو هەواڵنە بۆ‬ ‫تێكدانی ئارامی شــاری كەركووك‬ ‫بێت”‪.‬‬ ‫ئەو نكوڵی لــەوە نەكرد‪“ ،‬لەالیەن‬ ‫حەشدی شەعبییەوە پێشنیازمان‬ ‫بۆ كــراوە هێزێكــی چەكدار پێك‬ ‫بێنیــن‪ ،‬بــەاڵم ئێمــە رەتمان‬ ‫كردووەتەوە”‪.‬‬ ‫لیوا هەڵــۆ نەجــات بەڕێوەبەری‬ ‫ئاسایشــی كەركووك‪ ،‬بە”وشە”ی‬ ‫ڕاگەیاند‪“ ،‬دروســتكردنی هێزی‬ ‫چەكداری دەبێــت بزانرێت چۆنە‬ ‫و بــۆ چییە و بە چ یاســایەك ڕێك‬ ‫خــراون و ئامانجیان چییە‪ ،‬ئینجا‬ ‫ئێمــە دەتوانین مامەڵەیان لەگەڵ‬

‫بكەیــن و ڕێگەیان پــێ بدەین‪،‬‬ ‫بەپێچەوانەوە بەهەموو شێوەیەك‬ ‫ڕێگە پێنەدراوە‪ ،‬چونكە رەنگە دژ‬ ‫بە نەتەوەیەكی تر بێت‪ ،‬لە كاتێكدا‬ ‫ئێمە بەبێ جیــاوازی نەتەوەكان‬ ‫دەپارێزین”‪.‬‬ ‫بەڕێوەبەری ئاسایشــی كەركووك‬ ‫زیاتــر دەڵێ‪“ ،‬ئەو هێــزەی باس‬ ‫دەكرێــت گرووپــی چەكداری‬ ‫دروســت دەكەن‪ ،‬خۆیان ڕەتیان‬ ‫كردووەتــەوە‪ ،‬كۆمەڵێك گەنجی‬ ‫هەڵچــوون كە خۆشــیان نازانن‬ ‫ئــەو ئااڵیەی هەڵــی دەدەن هی‬ ‫نەتــەوەی توركمانــە یــان هی‬ ‫حزبێكــی توركمانی‪ ،‬ئەو گەنجانە‬ ‫ئااڵی حزبی هەڵدەدەن و وا دەزانن‬ ‫هی نەتەوەی توركمانە”‪.‬‬ ‫دوو هەفتەی رابردوو ئەنجوومەنی‬ ‫پارێــزگای كەركــووك بڕیــاری‬ ‫هەڵكردنــی ئااڵی كوردســتانی‬ ‫لەســەر دامەزراوە فەرمییەكانی‬ ‫كەركــووك دەركرد‪ ،‬ئــەوەش لە‬ ‫ئاستی چەند هێزێكی دیاریكراوی‬ ‫سیاســی كــە هەڵوێســتێكی‬

‫عێراقچێتییان هەیە‪ ،‬رووبەڕووی‬ ‫ناڕەزایەتی دەربڕین بووەوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫پارێزگای شــارەكە مكوڕی خۆی‬ ‫لەســەر بەرزكردنــەوەی ئااڵی‬ ‫كوردستان دووپات كردووەتەوە‪،‬‬ ‫ئەوەش بە رەچاوكردنی ناوەڕۆكی‬ ‫دەستووری هەمیشەیی عێراق‪.‬‬ ‫حەســەن تۆران نوێنەری بەرەی‬ ‫توركمانی لــە پەرلەمانی عێراق‪،‬‬ ‫بە”وشە”ی راگەیاند‪“ ،‬هەڵكردنی‬ ‫ئااڵی كوردستان دژ بە دەستووری‬ ‫عێراقە”‪ ،‬ئــەو لێدوانــەی تۆران‬ ‫لەكاتێكدایە كە لە ســەروەختی‬ ‫هێرشــەكانی داعش و هەاڵتنی‬ ‫ســوپای عێــراق لــە كەركووك‪،‬‬ ‫تــۆران كە ئــەوكات ســەرۆكی‬ ‫ئەنجوومەنی پارێزگای كەركووك‬ ‫بوو‪ ،‬دانیشتنێكی ئەنجوومەنەكەی‬ ‫بەڕێــوە بــرد و بەكــۆی دەنگ‬ ‫داوایان لە هێزەكانی پێشمەرگەی‬ ‫كوردســتان كرد‪ ،‬كەركــووك لە‬ ‫تیرۆریستانی داعش بپارێزێت‪.‬‬ ‫الیەنە كوردستانییەكان پێداگیری‬ ‫لەســەر ئــەوە دەكەن بــەرەی‬

‫توركمانــی لەپێناو ئەجێندایەكی‬ ‫دەرەكی كار دەكات و بەرژەوەندی‬ ‫گشــتیی نەتــەوەی توركمــان‬ ‫رەچــاو نــاكات‪ ،‬ئــەوەش وای‬ ‫كــردووە دووڕوویــی تــەواو بە‬ ‫هەڵوێستەكانیانەوە دیار بێت‪.‬‬ ‫شــەالل عەبــدول قایمقامــی‬ ‫شــارۆكەی دووزخورماتــوو‪ ،‬بۆ‬ ‫“وشــە”ی دووپات كردەوە‪“ ،‬دان‬ ‫بەخۆداگرتنی الیەنە سیاسییەكان‬ ‫و هاوواڵتییانــی كورد لە بەرامبەر‬ ‫ڕەفتاری بــەرەی توركمانی و ئەو‬ ‫گرووپانــەی هاوكاریانــن‪ ،‬جێی‬ ‫دەستخۆشییە و ئەوە بووەتە هۆی‬ ‫ئەوەی دۆخــی تەناهیی ناوچەكە‬

‫ئاڵۆز نەبێتەوە”‪.‬‬ ‫ئەو دەڵــێ‪“ ،‬هەوڵمــان داوە لە‬ ‫نزیكەوە لــە بــەرەی توركمانی‬ ‫بگەیەنین زیاتر مافی هەڵدانی ئەو‬ ‫ئااڵیە هەیە كە لە سایەیدا سەتان‬ ‫پێشمەرگە شەهید بوون و پێش‬ ‫بە هێرشــی تیرۆریستانی داعش‬ ‫گیرا”‪ ،‬ئــەوەش وەك ئاماژەیەك بە‬ ‫رۆڵــی هێزەكانی پێشــمەرگەی‬ ‫كوردستان لە پاراستنی كەركووك‬ ‫و ناوچە كوردســتانییەكانی تر لە‬ ‫هێرشەكانی داعشدا”‪.‬‬ ‫لێدوانەكەی قایمقامی خورماتوو‬ ‫لەكاتێكدا دێت‪ ،‬كە بەهەمانشێوە‬ ‫هەوڵــی دروســتكردنی هێــزی‬

‫چەكدار لە ئەندام و كادرانی سەربە‬ ‫بەرەی توركمانی لە شارۆكەكەی‬ ‫دەدرێت‪ ،‬بەشــێوەیەك هێزەكە لە‬ ‫چوارچێوەی حەشــدی شەعبی و‬ ‫لە بەغداوە فەرمان وەربگرێت‪.‬‬ ‫عەبــدول دەڵێ‪“ ،‬دروســتكردنی‬ ‫هێزی چەكــدار هەوڵێكی پیالن‬ ‫بــۆ داڕێژراوە و بــە بەرنامە كاری‬ ‫بۆ دەكرێت‪ ،‬هــەوڵ دەدرێت وەك‬ ‫جاری پێشــوو دۆخــی تەناهیی‬ ‫شــارۆكەكە تێك بدرێــت‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ســوپاس بــۆ پێشــمەرگە كــە‬ ‫بەهاوكارییەكانی ئــەوان توانراوە‬ ‫پارێــزگاری لە دۆخــی تەناهیی‬ ‫شارۆكەكە بكرێت”‪.‬‬

‫كورد قۆناغی سێی مادەی ‪ 140‬جێبەجێ دەكات‬

‫محەمەد كەمال‪ :‬بە بەردێك دوو چۆلەكە دەكوژین‬ ‫لەسەر چارەنووسیان دەدەن‪.‬‬

‫وشە ‪ /‬هەولێر‪ -‬كاوە جەم‬ ‫كــورد بە نیــازە قۆناغی ســێی‬ ‫مادەی ‪ 140‬بــۆ یەكالكردنەوەی‬ ‫ناوچــە‬ ‫چارەنووســی‬ ‫كوردســتانییەكانی دەرەوەی‬ ‫یەكــەی كارگێڕیــی هەرێــم‪،‬‬ ‫جێبەجێ بــكات‪ .‬شــارەزایانی‬ ‫یاســایی دووپات لە بەربەســتی‬ ‫یاسایی بەردەم ئەو نیازە دەكەن‪،‬‬ ‫بەاڵم سەرۆكی لیستی برایەتیی‬ ‫لــە ئەنجوومەنــی پارێــزگای‬ ‫كەركووك‪ ،‬دەڵێ “بە بەردێك دوو‬ ‫چۆلەكە دەكوژین”‪.‬‬ ‫شــاندی هاوبەشــی پارتــی و‬

‫یەكێتی لە ماراسۆنێكی ‪ 10‬رۆژەدا‬ ‫(‪ 2‬بۆ ‪11‬ی نیسان)‪ ،‬لەگەڵ حزب‬ ‫و الیەنە ناوخۆیییــەكان‪ ،‬بەغدا‬ ‫و كۆنســوڵ و نوێنەرانی واڵتانی‬ ‫بیانی‪ ،‬كۆ بوونەوە و نیازی خۆیان‬ ‫بــۆ بەڕێوەچوونــی ریفراندۆم لە‬ ‫هەرێمی كوردســتان لەمساڵدا‬ ‫خستە ڕوو‪.‬‬ ‫رۆژ نــووری شــاوێس ئەندامی‬ ‫مەكتەبــی سیاســیی پارتــی‬ ‫دیموكراتی كوردستان‪ ،‬دووپاتی‬ ‫دەكاتەوە كە ئــەوان “بە روونی”‬ ‫ئەو نیازەیان خســتووەتە ســەر‬ ‫مێزی كۆبوونەوە و دانوستانەكان‪.‬‬ ‫رەنگە لەناو كۆبوونەوەی شاندی‬

‫هاوبەشــی پارتــی و یەكێتی و‬ ‫ســەرۆكایەتیی هەرێمدا لەگەڵ‬ ‫الیەنی عێراقــی و بیانی‪ ،‬ئەوەی‬ ‫زۆر باســی كرابێت‪ ،‬چارەنووسی‬ ‫كوردســتانییەكانی‬ ‫ناوچــە‬ ‫دەرەوەی یەكــەی كارگێڕیــی‬ ‫هەرێــم و بە تایبــەت پارێزگای‬ ‫كەركووك بێت‪.‬‬ ‫رۆژ نــووری شــاوێس‪ ،‬لە دوای‬ ‫كۆبوونەوەیان لەگەڵ كۆنســوڵ‬ ‫و نوێنەرانــی واڵتانــی بیانی لە‬ ‫كوردســتان‪ ،‬گوتــی “ئەگــەر‬ ‫دەســەاڵت و خەڵكــی ئــەو‬ ‫ناوچانــە بیانــەوێ‪ ،‬دەتوانن لەو‬ ‫ریفراندۆمــەدا ئامــادە بن”‪ .‬ئەو‬

‫دەڵــێ‪“ ،‬حكوومەتــی عێــراق‬ ‫زیاتــر لــە ‪ 10‬ســاڵە پرســی‬ ‫یەكالكردنــەوەی چارەنووســی‬ ‫ناوچــە كوردســتانییەكانی‬ ‫دەرەوەی یەكــەی كارگێڕیــی‬ ‫هەرێمی پشــتگوێ خســتووە‬ ‫و ئــەوەش نایاســایییە‪ ،‬بــەاڵم‬ ‫دەكــرێ دانیشــتووانی ئــەو‬ ‫ناوچانە لە میانەی بەشــدارییان‬ ‫لە ریفراندۆمەكەدا‪ ،‬بڕیار لەسەر‬ ‫چارەنووسی خۆیان بدەن”‪.‬‬ ‫تــا ئێســتە بــە روونــی كاتی‬ ‫بەڕێوەچوونی ریفراندۆمەكە دیار‬ ‫نییە كــە بەشــداربووان بە دوو‬ ‫وەاڵمی “نا” یــان “بەڵێ”‪ ،‬بڕیار‬

‫“بەغدا ناتوانێ هیچ رێگرییەك‬ ‫بكات”‬ ‫رۆژی ‪28‬ی مانگی ئاداری رابردوو‬ ‫كاتێــك ئەنجوومەنــی پارێزگای‬ ‫كەركووك بــە فەرمــی بڕیاری‬ ‫هەڵكردنی ئااڵی كوردســتانی لە‬ ‫پارێزگاكەیان دەركــرد‪ ،‬داوایان‬ ‫كــرد كــە لــە ریفراندۆمەكەی‬ ‫كوردستاندا بەشدار بن‪ .‬محەمەد‬ ‫كەمال سەرۆكی لیستی برایەتی‬ ‫لــە ئەنجوومەنەكــە‪ ،‬دووپاتــی‬ ‫كــردەوە كــە بەرنامــەی لــەو‬ ‫شێوەیەیان هەیە‪ ،‬بەاڵم چاوەڕێی‬ ‫پێكهێنانی لیژنەی پێوەندیدارن‬ ‫لە كوردستاندا‪.‬‬ ‫ئــەو بە”وشــە” دەڵــێ‪“ ،‬بەغدا‬ ‫نزیكەی ‪ 12‬ســاڵە پرسی مادەی‬ ‫‪140‬ی دوا خستووە و هیچیان بۆ‬ ‫نەكــردووە‪ .‬بەغدا ناتوانێ رێگری‬ ‫لــە بەڕێوەچوونــی ریفراندۆم لە‬ ‫كەركووك بكات‪ .‬ویستی خەڵكی‬ ‫كەركووك تــا ئاســتێك بەهێزە‬ ‫بەغــدا ناتوانێ هیچ پێشــی پێ‬ ‫گرێ‪ .‬بە بەڕێوەچوونی ریفراندۆم‬ ‫لە كەركــووك‪ ،‬بــە بەردێك دوو‬ ‫چۆلەكە دەكوژین”‪.‬‬ ‫ســەرۆكی لیســتی برایەتــی‪،‬‬ ‫پێی وایــە دەبــێ ئەنجوومەنی‬ ‫شــار و شــارۆكەكانی دەرەوەی‬ ‫یەكــەی كارگێڕیــی هەرێم‪ ،‬بە‬ ‫فەرمــی داوای بەشــداربوون لە‬ ‫ریفراندۆمەكــەی كوردســتان‬

‫بكەن و ئەمەش بــە “داوایەكی‬ ‫یاسایی” دەزانێت‪.‬‬ ‫“ئەمری واقیع و كارتەكانی‬ ‫دەست بەغدا”‬ ‫بەپێی یاســا‪ ،‬دەبوو چارەنووسی‬ ‫ناوچــە كوردســتانییەكانی‬ ‫دەرەوەی یەكــەی كارگێڕیــی‬ ‫هەرێــم لــە ســێ قۆناغــی‬ ‫ئاســاییكردنەوە‪ ،‬ســەرژمێری و‬ ‫ریفراندۆمدا یەكال بكرێتەوە‪.‬‬ ‫زانا رۆســتایی ئەندامی لیژنەی‬ ‫یاســایی لە پەرلەمانــی بەغدا‪،‬‬ ‫دووپاتــی دەكاتــەوە‪ ،‬ئەگــەر‬ ‫بەڕێوەچوونــی ریفرانــدۆم لــە‬ ‫كەركــووك وەك قۆناغی ســێی‬ ‫جێبەجێكردنی مادەی ‪ 140‬بێت‪،‬‬ ‫ئەوا كێشەی ئەوتۆی لە بەردەمدا‬ ‫نابێت‪.‬‬ ‫رۆستایی بە”وشە” دەڵێ‪“ ،‬بەپێی‬ ‫ئەمــری واقیــع‪ ،‬حكوومەتــی‬ ‫هەرێمــی كوردســتان دەتوانێ‬ ‫ریفرانــدۆم لەو ناوچانــە بەڕێوە‬ ‫ببات كە ئێســتە پێشــمەرگەی‬ ‫لێیــە و لەژێــر دەســەاڵتیدایە‪،‬‬ ‫بەاڵم ئەو كارە رەخنەی یاســایی‬

‫زۆری لــێ دەگیرێــت‪ .‬دەبێ بۆ‬ ‫بەڕێوەچوونی ریفراندۆم لە ناوچە‬ ‫جێ ناكۆكەكان‪ ،‬حكوومەتەكانی‬ ‫بەغــدا و هەولێر بگەنە جۆرێك لە‬ ‫رێككەوتن”‪.‬‬ ‫رۆســتایی پێــی وایــە‪ ،‬ئەگەر‬ ‫هەنگاوێكی جیا لــە رێككەوتن‬ ‫بنرێت‪ ،‬حكوومەتی بەغدا هەموو‬ ‫هەوڵێكی خۆی دەدات بۆ ئەوەی‬ ‫رێگری لەو كارە بكات‪.‬‬ ‫“عەرەب زۆرینــەی پەرلەمان و‬ ‫حكوومەتیــان بەدەســتەوەیە و‬ ‫ئەوكات هێزی دیپلۆماسی خۆیان‬ ‫دەخەنە گەڕ و رەنگە پاڵەپەستۆی‬ ‫هەندێ واڵتی ناوچەیی بۆ ســەر‬ ‫هەرێمــی كوردستانیشــی لێ‬ ‫بكەوێتەوە” رۆستایی وای گوت‪.‬‬ ‫ئەو ئەندامەی لیژنەی یاســایی‬ ‫پەرلەمانی بەغدا‪ ،‬بە باشی دەزانێ‬ ‫ئەنجوومەنی پارێزگای كەركووك‬ ‫داوایەك ئاراســتەی پەرلەمان و‬ ‫حكوومەتی كوردســتان بكات بۆ‬ ‫ئەوەی بخرێنەوە ســەر هەرێم و‬ ‫بەشداری لە هەر جۆرە ریفراندۆم‬ ‫و هەڵبژاردنێكــی كوردســتاندا‬ ‫بكەن‪.‬‬

‫رۆژ نووری شاوێس‪:‬‬

‫ئەگەر دەسەاڵت و خەڵكی ئەو‬ ‫ناوچانە بیانــەوێ‪ ،‬دەتوانن لەو‬ ‫ریفراندۆمەدا ئامادە بن‬


‫كوردستانی‬

‫لە دەڤەری سەوز چاالكی دەكەن‬

‫باوەڕپێكــراوەوە وەری گرتوون‪،‬‬ ‫زیاتر لە ‪ 15‬ڕێكخــراو و گرووپ‬ ‫كە سەربە پەكەكەن‪ ،‬لە سنووری‬ ‫ســەوز كار و چاالكی دەكەن و‬ ‫تــەواوی هاوكارییەكیشــیان بۆ‬ ‫دابین دەكرێت‪ ،‬ئەمە لە كاتێكدا‬ ‫بەپێــی یاســا فەرمییەكانــی‬ ‫كوردســتان‪ ،‬هیــچ حــزب و‬ ‫ڕێكخراوێــك بەبــێ وەرگرتنی‬ ‫مۆڵەتــی كاركردنــی حزبی یان‬ ‫رێكخراوی‪ ،‬مافــی ئەنجامدانی‬ ‫چاالكی نییە‪.‬‬ ‫ســەرچاوەیەكی نــاو ڕێكخراوە‬

‫ناحكوومییەكان كە نەیویســت‬ ‫ناوی ئاشكرا بكرێت‪ ،‬بۆ “وشە”ی‬ ‫ئاشــكرا كــرد‪ ،‬هیچ گــرووپ و‬ ‫ڕێكخراوێكــی ســەربە پەكەكە‬ ‫مۆڵەتی فەرمانگــەی ڕێكخراوە‬ ‫ناحكوومییەكانیان نییە‪.‬‬ ‫ئــەو ســەرچاوەیە گوتــی‪،‬‬ ‫“ڕێكخــراوەكان نەهاتوون داوای‬ ‫مۆڵەت بكەن تــا ڕەت بكرێنەوە‪،‬‬ ‫نەمبینیــوە هیــچ ڕێكخراوێكی‬ ‫سەربە پەكەكە داوای مۆڵەتی لە‬ ‫فەرمانگەكەی ئێمە كردبێت‪”.‬‬ ‫پارتی كریێكارانی كوردستان كە‬

‫وشە‪ /‬سلێمانی‪ -‬شاد كەیوان‬ ‫چەنــدان گــرووپ و ڕێكخراو و‬ ‫تەڤگەر لە ســنووری پارێزگای‬ ‫سلێمانیو یەكەیكارگێڕییەكانی‬ ‫ڕاپەڕین و گەرمیان دروست بوون‬ ‫و بەبێ مۆڵــەت چاالكی ئەنجام‬ ‫دەدەن‪ ،‬بەرپرســانی كارگێڕیی‬ ‫ئەو ناوچانــەش دەڵێن‪ ،‬چاالكی‬ ‫ئــەو ڕێكخراوانە بــۆ دەرەوەی‬ ‫هەرێمی كوردستانە و كاركردنە‬ ‫بۆ بەشــەكانی تری كوردســتان‬ ‫و ئەگــەر مۆڵەتیشــیان نەبێت‬ ‫پێویست ناكات‪ ،‬چونكە چاالكی‬ ‫سیاسییان لە شوێنێكی ترە‪.‬‬

‫سەرچاوەیەك‪:‬‬

‫پارتــی كرێكارانی كوردســتان‪/‬‬ ‫پەكەكــە‪ ،‬چەنــدان ڕێكخراوی‬ ‫جیاوازی لە ســنووری ســەوز و‬ ‫نیلی دروست كردووە و مۆڵەتی‬ ‫كاركردنیــان لــە فەرمانگــەی‬ ‫ڕێكخــراوە ناحكوومییــەكان و‬ ‫وەزارەتی ناوخــۆ وەرنەگرتووە‪،‬‬ ‫بەپێی زانیارییەكانی بەردەســت‬ ‫“وشــە” كە لــە ســەرچاوەی‬

‫ڕێكخراوەكان نەهاتوون داوای‬ ‫مۆڵەت بكەن تا ڕەت بكرێنەوە‪،‬‬ ‫نەمبینیــوە هیــچ ڕێكخراوێكی‬ ‫سەربە پەكەكە داوای مۆڵەتی لە‬ ‫فەرمانگەكەی ئێمە كردبێت‬

‫ژمارە (‪ ، )182‬چوارشەم‪2017/ 4/ 12 ،‬‬

‫پەكەكە بەبێ مۆڵەت‬ ‫ڕێكخراو دروست دەكات‬ ‫خەباتی چەكداری دژی دەوڵەتی‬ ‫توركیــا دەكات‪ ،‬لــە هەرێمــی‬ ‫كوردستانیشــدا بــە چەنــدان‬ ‫ڕێكخــراو بوونی هەیە و تەنانەت‬ ‫كاری ڕێكخســتنیش دەكەن و‬ ‫گەنجان و كەسانی خوار ‪ 18‬ساڵی‬ ‫باشوور هان دەدەن بچنە قەندیل‬ ‫و چەك هەڵبگرن‪.‬‬ ‫سەباح محەمەد ئەندامی لیژنەی‬ ‫ناوخــۆی ئەنجوومەنی پارێزگای‬ ‫ســلێمانی‪ ،‬ئاماژەی بــەوە كرد‪،‬‬ ‫“ئاگەدارین كە ئەو ڕێكخراوانەی‬ ‫ســەربە پەكەكەن‪ ،‬لە سنووری‬ ‫سەوزدا چاالكی ئەنجام دەدەن”‪.‬‬ ‫زیاتــر دەڵــێ‪“ ،‬تــا ئێســتە‬ ‫بەدواداچوونمــان بۆ مۆڵەتی ئەو‬ ‫ڕێكخراوانــەی ســەربە پەكەكە‬

‫نەكــردووە‪ ،‬بــەاڵم دوای ئــەم‬ ‫لێدوانە‪ ،‬پێوەندی بــە وەزارەتی‬ ‫ناوخۆ و فەرمانگــەی ڕێكخراوە‬ ‫ناحكوومییەكانــەوە دەكەیــن‬ ‫و بەدواداچــوون بۆ ئەو پرســە‬ ‫دەكەین‪”.‬‬ ‫ئێســتە ڕێكخراوەكانی ســەربە‬ ‫پەكەكە چاالكی سیاسیی دەكەن‬ ‫و بەتایبەتیــش لــە ســنووری‬ ‫ڕاپەڕیــن و قــەاڵدزێ زیاتر بە‬ ‫شەوان چاالكی دەكەن‪.‬‬ ‫ئەنوەر تاهیر جێگری ســەرۆكی‬ ‫ئەنجوومەنی پارێزگای سلێمانی‪،‬‬ ‫ئاشكرای كرد‪ ،‬ئەو حزبانە لە ڕووی‬ ‫هاوســۆزیی كوردانەوە مۆڵەتی‬ ‫چاالكییان پێ دراوە‪ ،‬بەتایبەتیش‬ ‫كە جیۆگرافیای سیاسیی ئەوان‬

‫شــوێنێكی تــرە‪ ،‬لەبەرئەوەی‬ ‫ڕێیــان پــێ نادرێــت‪ ،‬دێن لە‬ ‫سلێمانی و هەرێمی كوردستان‬ ‫ئەو چاالكییانە دەكەن‪ .‬ئەوەشی‬ ‫گــوت‪“ ،‬كاری مۆڵەت ئیشــی‬ ‫وەزارەتی ناوخــۆ و فەرمانگەی‬ ‫ڕێكخراوە ناحكوومییەكانە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫حزبەكانــی ڕۆژهــەاڵت و باكور‬ ‫كە لە ناوچەكانیــان چاالكییان‬ ‫لێ قەدەغە كراوە‪ ،‬لە كوردستان‬ ‫ئــەوە دەكــەن و هەرێمــی‬ ‫كوردســتانیش جێگەی كوردی‬ ‫هەر چوارپارچەی كوردســتانی‬ ‫تێدا دەبێتەوە‪”.‬‬ ‫وەزارەتی ناوخــۆی حكوومەتی‬ ‫هەرێم كە پێوەندیدارە بە پێدانی‬ ‫مۆڵــەت بــە حزبــەكان‪ ،‬ئاماژە‬

‫بەوە دەدات هیــچ ڕێكخراوێكی‬ ‫سیاســیی ســەربە پەكەكە لە‬ ‫وەزارەتی ناوخۆ مۆڵەتی نییە‪.‬‬ ‫ســامی جــەالل بەڕێوەبــەری‬ ‫گشتیی دیوان لە وەزارەتی ناوخۆ‪،‬‬ ‫بە”وشــە”ی ڕاگەیاند‪“ ،‬زانیاریم‬ ‫لەوبارەیەوە نییە و بەشی یاسا لە‬ ‫وەزارەت زانیاری الیە‪”.‬‬ ‫ســەچاوەیەكی بەشــی یاسا لە‬ ‫وەزارەتــی ناوخۆ كە نەیویســت‬ ‫ناوی بهێنرێت‪ ،‬بە”وشە”ی گوت‪،‬‬ ‫“وەزارەتی ناوخۆ مۆڵەتی بە هیچ‬ ‫ڕێكخــراو و گرووپێكی ســەربە‬ ‫پەكەكە نەداوە و هیچ داوایەكی‬ ‫لەو شــێوەیەش بۆ ئێمــە بەرز‬ ‫نەكراوەتەوە”‪.‬‬

‫مەریوان پێشەنگی خەباتی مەدەنیی رۆژهەاڵتی كوردستان‬

‫ژینگەپارێزان ‪ 26‬رۆژە رێگری لە حكوومەت دەكەن‬ ‫وشە‪ /‬هەولێر‪ -‬هیدایەت جان‬ ‫شــێوازی مەدەنییانەی خەبات‬ ‫لــە رۆژهەاڵتــی كوردســتان‪،‬‬ ‫لــە پێگرتندایــە و مەریوان لەو‬ ‫رووەوە پێشــەنگە‪ ،‬ئەمڕۆ ماوەی‬ ‫‪ 26‬رۆژە گرووپێكــی ژینگەپارێز‬ ‫بــۆ رێگریكردن لــە كاولكردنی‬ ‫ژینگەی دەوروبــەری مەریوان‪،‬‬ ‫لە ســماقانی ناوچەی سەرشیو‬ ‫خێوەتیــان هەڵــداوە و مانیان‬ ‫گرتووە‪.‬‬ ‫شــارەوانیی مەریــوان مــاوەی‬ ‫‪ 17‬ســاڵە زبــڵ و پاشــماوەی‬ ‫شــار لە ناوچەی ســماقان فڕێ‬ ‫دەدات و بە شــێوازی ســەدەی‬ ‫رابــردوو‪ ،‬زبڵەكــە دەخاتە ژێر‬ ‫خۆڵەوە‪ ،‬بەوەیش دانیشــتوانی‬ ‫گوندەكانــی دەوروبەر تووشــی‬ ‫دەیان نەخۆشی بوون‪ ،‬سەرباری‬

‫ئەوەی دانیشــتوانی ئەو گوندانە‬ ‫چیتر لە توانایاندا نەماوە بەهۆی‬ ‫بۆنی پیســی ئەو پاشماوانە كە تا‬ ‫دێت زیاتر كەڵەكە دەبێت‪ ،‬لەناو‬ ‫گوندەكانیاندا ژیان بگوزەرێنن‪.‬‬ ‫دوای ئەوەی چاالكانی ژینگەیی‬ ‫مەریــوان بەمەیــان زانــی‪،‬‬ ‫دانیشــتوانی گوندی ئەسراوای‬ ‫نزیك دۆڵی ســماقان دەیانەوێ‬ ‫گوندەكانیان لەبەر بۆنی پیســی‬ ‫ئەو زبڵ و پاشماوانە چۆڵ بكەن‪،‬‬ ‫رۆژی ‪17‬ی ئــادار كۆمەڵێــك‬ ‫ژینگەوانــی مەریوان لە ناوچەی‬ ‫سماقان كۆ بوونەوە و مانگرتنیان‬ ‫راگەیاند‪.‬‬ ‫سەعید باغی یەك لە رێكخەرانی‬ ‫ئــەو كەمپینە‪ ،‬بۆ “وشــە” رای‬ ‫دەگەیەنێــت‪ ،‬ماوەی ‪ 16‬ســاڵە‬ ‫شــارەوانی بەڵێن بە دانیشتوانی‬ ‫ناوچــەی سەرشــیو دەدات‬

‫ئــەو گرفتەیــان بۆ چارەســەر‬ ‫بكات‪ ،‬بەاڵم تا ئێســتە یەك لەو‬ ‫بەڵێنانەیــان نەبردووەتە ســەر‬ ‫و ئەمجارەیــان ژینگەپارێزانــی‬ ‫كوردستان بە هانای گوندنشینان‬ ‫و ژینگــەی مەریوانەوە هاتووین‬ ‫و چیتــر چاوەڕوانی ئــەوە نین‬ ‫بەڵێنمان پێ بدرێت‪ ،‬بەڵكو دەبێ‬ ‫راستەوخۆ شــارەوانی رۆكردنی‬ ‫زبڵ و پاشــماوەكان لــەو ناوچە‬ ‫گەشتیارییە رابگرێت‪.‬‬ ‫زیاتر روونی دەكاتەوە‪ ،‬ســەرەتا‬ ‫گرووپێكــی بچــووك بووین ئەو‬ ‫مانگرتنەمان راگەیاند‪ ،‬بەاڵم زۆر‬ ‫بە خێرایی دانیشتوانی گوندەكان‬ ‫و گرووپــە ژینگەپارێزییەكان لە‬ ‫شارەكانی تری رۆژهەاڵت‪ ،‬وەك‬ ‫پاوە و سەقز بەدەنگمانەوە هاتن‬ ‫و تێكــەڵ بــە مانگرتنەكەمان‬ ‫بوون‪.‬‬

‫هەفتەنامەیەكی سیاسیی گشتییە‬

‫‪5‬‬

‫سەعید باغی‪:‬‬

‫ماوەی ‪ 16‬ساڵە شارەوانی بەڵێن‬ ‫بە دانیشــتوانی ناوچەی سەرشیو‬ ‫دەدات ئەو گرفتەیان بۆ چارەسەر‬ ‫بكات‪ ،‬بەاڵم تا ئێســتە یەك لەو‬ ‫بەڵێنانەیان نەبردووەتە سەر‬ ‫بیژەن رەحمانی پزیشكی پسپۆڕ‬ ‫لــە كیمیــای خــاك و تاقیگە‪،‬‬ ‫شــوێنەواری ژێرخۆڵكردنی زبڵ‬ ‫لەســەر ژینگە و هاوواڵتییان بۆ‬ ‫“وشە” شی دەكاتەوە و ئاشكرای‬ ‫دەكات‪ ،‬لــە رووی كیمیایییەوە‬ ‫پاشماوەكان پلەی پیسبوونی ئاو‬ ‫و خاك و هەوا بــەرز دەكەنەوە‪،‬‬ ‫ماكــە قورســە كیمیایییەكانی‬

‫وەك كادمیــۆم‪ ،‬جیوە و هەروەها‬ ‫ئارســێنیك لە خاكدا دەنیشن و‬ ‫لە رێگەی گیا و ئاژەڵەوە تێكەڵ‬ ‫بە مــادە خۆراكییەكانی مرۆڤ‬ ‫دەبن و ئەگەری نەخۆشییەكانی‬ ‫شێرپەنجە و گەدە زیاد دەكەن‪ .‬لە‬ ‫ئاودا‪ ،‬نیترات دەبێتە هۆی پیسی‬ ‫و ژەهراویبوونی ئاوی كشتوكاڵی‬ ‫و خواردنەوە و لەشساغیی مرۆڤ‬ ‫دەخاتە مەترســییەوە و ئەگەری‬ ‫تووشبوون بە شــێرپەنجە زیاد‬ ‫دەكات‪.‬‬ ‫گرووپــی ژینگەوانی مەریوان لە‬ ‫راپۆرتێكدا كە دۆێنێ سێشــەم‬ ‫بــاوی كردووەتەوە‪ ،‬ئاماژە بەوە‬ ‫دەدات‪ ،‬ناڕەزایەتــی خەڵكــی‬ ‫ناوچەی سەرشــیو لە سماقان‪،‬‬ ‫لەالیــەن حكوومەتــەوە بــە‬ ‫سیاســیی كراوە و ناوەندەكانی‬ ‫حكوومــەت بۆ گوشــاری زیاتر‬ ‫خستنەســەر خەڵك‪ ،‬كارگێڕیی‬ ‫ئیتاڵعاتــی شــاری مەریوانیان‬ ‫هێناوەتە ناو پرسەكەوە‪.‬‬ ‫كارمەندێكــی بەڕێوەبەرایەتــی‬ ‫شــارەوانیی مەریــوان كە ناوی‬ ‫الی “وشە” پارێزراوە‪ ،‬ئاشكرای‬ ‫دەكات‪ ،‬پرسی چارەسەركردنی‬ ‫كێشــەی زبڵ و پاشــماوەكانی‬ ‫شــاری مەریوان لە مــاوەی ‪10‬‬

‫ســاڵی رابــردوودا‪ ،‬یەكێــك لە‬ ‫كێشــە ســەرەكییەكانی ئــەو‬ ‫بەڕێوەبەرایەتییــە بــووە كــە‬ ‫ســەرەڕای ناڕەزایەتــی خەڵكی‬ ‫ئەسراوا كە پێشــتر شۆێنی زبڵ‬ ‫و پاشــماوەكانی مەریوان بووە‪،‬‬ ‫چەندان جار شــەڕ و پێكدادان‬ ‫لە نێوان هێزەكانی حكوومەت و‬ ‫دانیشتوانی ناوچەكە رووی داوە‪،‬‬ ‫ئەو پرسە هەر چارەسەر نەبووە‪،‬‬ ‫لە ڕاســتیدا هەم شارەوانی هەم‬ ‫قایمقامیەت نایانەوێ ئەو پرسە‬ ‫چارەسەر بێت‪.‬‬ ‫دووپاتــی دەكاتەوە‪ ،‬تا ئێســتە‬ ‫چەندان جار لــە كۆبوونەوەكانی‬ ‫خۆمان ئەم باسەمان خستووەتە‬ ‫بەرباس‪ ،‬بەاڵم بــە تێكەڵكردنی‬ ‫ناوندەكانــی ئیتاڵعات و ســوپا‪،‬‬ ‫هەموو شتێكیان تێك داوە‪ ،‬تەنیا‬ ‫هۆی ئەوەی كە لە ماوەی چەند‬ ‫ســاڵی رابردوودا كە كێشــەی‬ ‫شوێنی زبڵەكان لە نزیك گوندی‬ ‫ئەســراوا چارەســەر نەبــووە‪،‬‬ ‫راستەوخۆ پێوەندی بە كارگێڕیی‬ ‫ئیتاڵعاتی مەریوانەوە هەبووە‪.‬‬ ‫ئیتاڵعاتی ســوپای پاســدارانی‬ ‫مەریوان لــە دوای فراوانبوونی‬

‫مانگرتنەكــە‪ ،‬دەســتی كرد بە‬ ‫گرتنــی هەڵســووڕێنەرانی ئەو‬ ‫كەمپینــە و تا ئێســتە حەوت‬ ‫چاالكی مەدەنی و ژینگەپارێزی‬ ‫لــە مەریــوان گرتــووە‪ .‬بەپیی‬ ‫زانیارییەكانــی “وشــە”‪ ،‬ئــەو‬ ‫چاالكانــە بریتین لە “شــەریف‬ ‫باجــوەر‪ ،‬حەســەن دڵەنگیــز‪،‬‬ ‫نــزار حەقپەرســت‪ ،‬مەزهــەر‬ ‫موعینــی‪ ،‬ئیدریس ڕاوەند‪ ،‬هیوا‬ ‫مەنوچهری‪ ،‬هیوا راوش‪”.‬‬ ‫ســەعید باغــی‪ ،‬لــە زاری‬ ‫دووپاتــی‬ ‫مانگرتووانــەوە‬ ‫دەكاتــەوە‪ ،‬خواســتەكانی ئێمە‬ ‫مەدەنیــن و داواكاریمان ئەوەیە‬ ‫ژینگەیەكــی پاكمــان هەبــێ‬ ‫بۆ ئــەوەی مندااڵنمــان تیایدا‬ ‫هەناسەی ژەهراوی هەڵنەمژن‪،‬‬ ‫بۆیە گرتــن و هەڕەشــەكردن‬ ‫یان بە سیاســیكردنی پرسەكە‬ ‫نامانترســێنێت و تــا ئەوكاتەی‬ ‫ویستەكانمان جێبەجێ نەكرێت‬ ‫و شــارەوانی و بەرپرســانی‬ ‫حكوومــەت بەشــێوەیەكی‬ ‫ســەردەمییانە مامەڵــە لەگەڵ‬ ‫زبڵ و پاشــماوەكاندا نەكەن‪ ،‬لە‬ ‫مانگرتن بەردەوام دەبین‪.‬‬


‫دیمانە‬

‫هەفتەنامەیەكی سیاسیی گشتییە‬

‫‪6‬‬

‫ئەمڕۆ لە ســووریا و عێراق و توركیا و ئێراندا هەریەكە و بەپێی قەبارەی خۆی كۆمەڵێك كێشە و گرفتیان لە واڵتی خۆیاندا هەیە‪ ،‬بۆیە ئێستە‬ ‫دەرفەتێكی زێڕین لە بەردەم كورد هەیە و نابێت ئەو دەرفەتە لە دەســت دەربچێت‪ ،‬ئەو واڵتانە لە ڕاگەیاندنەكاندا لێدوانی جۆراوجۆر دەدەن‬ ‫و دووپات لە یەكپارچەیی خاكی عێراق دەكەنەوە‪،‬‬

‫ژمارە (‪ ، )182‬چوارشەم‪2017/ 4/ 12 ،‬‬

‫وشە‪ /‬محەمەد جەمال‬ ‫د‪ .‬محەمەد ئیحســان چاودێری‬ ‫سیاسی و ســەرۆكی پێشووی‬ ‫دەســتەی گشــتیی ناوچــە‬ ‫كوردســتانییەكانی دەرەوەی‬ ‫هەرێمــی كوردســتان‪ ،‬لــە‬ ‫دیدارێكــی “وشــە”دا رای‬ ‫دەگەیەنێت‪ ،‬ئێستە دەرفەتێكی‬ ‫زێڕین بۆ كــورد هەڵكەوتووە و‬ ‫كاتی راگەیاندنی سەربەخۆیییە‪.‬‬ ‫ئــەو بــە پێویســتی دەزانێت‬ ‫حكوومەتی هەرێمی كوردستان‬ ‫بە رێككەوتن لەگەڵ حكوومەتی‬ ‫بەغدا هەوڵی گەڕانەوەی ناوچە‬ ‫كوردســتانییە دابڕێنــراوەكان‬ ‫بدات‪.‬‬ ‫ناوچــە‬ ‫دۆخــی‬ ‫كوردستانییەكان دوای پرۆسەی‬ ‫ئازادكردنەوەی مووسڵ بەكوێ‬ ‫دەگات؟‬ ‫چارەسەری كێشە و گرفتەكانی‬ ‫هــەر شــوێن و ناوچەیــەك‬ ‫دوای شــەڕ پێویســتی بە كات‬ ‫و قوربانیــدان و پــارە دەبێت‪،‬‬ ‫بۆ ئــەوەی بگەڕێتــەوە دۆخە‬ ‫ئاســایییەكەی جارانــی‪ ،‬ئــەو‬ ‫شــوێنانەی كە داعش دەستی‬ ‫پێ گەیشــت و داگیری كردن‪،‬‬ ‫هەمــووی وێران كــرد‪ ،‬چونكە‬ ‫داعش توندڕۆترین و پیسترین‬ ‫دوژمنی مرۆڤایەتییە و زۆرترین‬ ‫كێشــەی بــۆ ناوچەكــە جێ‬ ‫هێشــت‪ ،‬بۆیە ئاساییكردنەوەی‬ ‫دۆخی ئەم ناوچانە پێویستی بە‬ ‫ئاوەدانكردنەوە و گەڕاندنەوەی‬ ‫هەروەهــا‬ ‫خەڵكەكــەی‪،‬‬ ‫چارەســەركردنی سیســتەمی‬ ‫پــەروەردە و خوێنــدن و‬ ‫تەندروســتی دەبێــت‪ ،‬هەموو‬ ‫ئەمانەش پێویســتی بە كاتە تا‬ ‫بتوانرێت چارەســەری تەواوی‬ ‫گرفتــەكان بكرێــت‪ ،‬لەالیەنە‬ ‫داراییەكەشەوە چارەسەركردنی‬ ‫ئــەم كێشــانە زۆر گەورەترە لە‬ ‫توانــای حكوومەتــی هەرێمی‬ ‫كوردســتان و عێــراق‪ ،‬بۆ ئەم‬ ‫مەبەســتە پێویستە كۆمەڵگەی‬ ‫نێودەوڵەتــی رۆڵێكــی زۆر‬ ‫ســەرەكی هەبێت و دەســتی‬ ‫یارمەتــی درێــژ بــكات لــە‬ ‫چارەسەركردنی تەواوی كێشە و‬ ‫گرفتەكانی ئەم ناوچانە‪.‬‬ ‫بــەو پێیــەی ئێــوە‬ ‫ئەزموونێكی زۆرتــان لە ناوچە‬ ‫كوردستانییەكاندا هەیە‪ ،‬دوایین‬ ‫چارەســەر و ڕێگە كە كورد لەو‬ ‫ناوچانەدا بیگرێتەبەر چییە؟‬ ‫ئەم ناوچانەی كــە خوێنمان لە‬ ‫پێناویدا ڕشتووە و بە دەستمان‬ ‫هێناوەتەوە‪ ،‬پێویســتە قوربانی‬ ‫زیاتری بــۆ بدەین و حكوومەتی‬ ‫هەرێمی كوردســتانیش كاری‬ ‫لە پێشــینەی ئاوەدانكردنەوەی‬ ‫ئەم ناوچانە بێــت و خەڵكیش‬ ‫زیاتــر بەرگە بگرێــت‪ ،‬چونكە‬ ‫ئەم ناوچانە بە شــێوەیەك وێران‬ ‫كــراون‪ ،‬ئاوەدانكردنەوەیــان‬ ‫زۆری پێویســتە و دەبێــت‬ ‫قۆنــاغ بــە قۆناغ چارەســەری‬ ‫كێشــەكان بكرێــن‪ ،‬لەبارەی‬ ‫گەڕانــەوەی ئــەم ناوچانــەش‬ ‫پێویســتە حكوومەتــی هەرێم‬ ‫گفتوگۆی زیاتر بــكات لەگەڵ‬

‫د‪ .‬محەمەد ئیحسان‪:‬‬

‫دەرفەتێكی زێڕین بۆ‬ ‫سەربەخۆیی كورد هەڵكەوتووە‬

‫بەغــدا‪ ،‬هەرچەندە لــە واقیعدا‬ ‫بەشــێكی كەم نەبێت‪ ،‬ئەوەی‬ ‫تر هەمووی لەژێر دەســەاڵتی‬ ‫حكوومەتــی هەرێمە‪ ،‬بەغداش‬ ‫پێویستە ئاگای لە دەنگی عەقڵ‬ ‫بێــت‪ ،‬لەبەرئەوەی سیاســەتی‬ ‫بەغدا بووە هۆی ئەو بارودۆخە‪،‬‬ ‫تەنانەت بەهۆی ئەم سیاسەتەوە‬ ‫خەریكبــوو بارودۆخی بەغداش‬ ‫تێك بچێــت‪ ،‬ئایا ئەوان پەندیان‬

‫دەســتوورییە‪ ،‬بۆیە لە بەرامبەر‬ ‫ئەوەدا پێویســتە راپرســی لەم‬ ‫ناوچانــەدا ئەنجــام بدرێــت‬ ‫بــۆ ئــەوەی ڕای خەڵكــی ئەم‬ ‫ناوچانــە ڕوون بكرێتــەوە بــۆ‬ ‫مانەوە یان گەڕانەوەیان بۆ سەر‬ ‫كوردســتان‪ ،‬لە راپرسیشدا دوو‬ ‫جۆر هەیە‪ ،‬یەكێكیان وەرگرتنی‬ ‫ڕای هاوواڵتییانــی ناوچەكە و‬ ‫ئەویتر ڕێككەوتنــە‪ ،‬من دەڵێم‬

‫هەڵكردنی ئااڵی كوردستان‬ ‫لــە كەركــووك بڕیارێكی‬ ‫زۆرباش و لــە جێی خۆی‬ ‫بوو‪ ،‬بەاڵم لە رووی كاتەوە‬ ‫بڕیارەكە زۆر دوا كەوت‬ ‫لە مێژووەكەیان وەرگرت؟ یان‬ ‫خۆیــان ڕۆژێك دەبنــە مێژوو؟‬ ‫دوور نییــە بچنــە زبڵدانــی‬ ‫مێژوویش‪.‬‬ ‫دەرفەت ماوە بۆ ئەوەی كورد‬ ‫بە نیازی جێبەجێكردنی مادەی‬ ‫‪ 140‬بێت؟‬ ‫مــادەی ‪ 140‬مادەیەكــی‬ ‫دەستوورییە بۆ چارەسەركردنی‬ ‫ناوچــە جــێ ناكۆكــەكان‪،‬‬ ‫بــەاڵم حكوومەتــی بەغــدا‬ ‫هەنــگاوی پێویســتی نەنــاوە‬ ‫بــۆ جێبەجێكردنی ئــەو مادە‬

‫بەغدا هەنگاوی پێویستی‬ ‫نەناوە بــۆ جێبەجێكردنی‬ ‫مادەی ‪140‬‬

‫هەڵبژاردنی جۆری دووەم زیاترە‬ ‫كە دەبێــت حكوومەتی هەرێم‬ ‫هەوڵی ڕێككەوتن بدات لەگەڵ‬ ‫حكوومەتــی بەغــدا لەبــارەی‬ ‫گەڕانــەوەی ئــەم ناوچانــە بۆ‬ ‫باوەشی هەرێمی كوردستان‪.‬‬ ‫كورد لــەم چەند ســاڵەی‬ ‫دواییدا زۆری كرد بۆ سوننەكان‪،‬‬ ‫بەاڵم ئەوان هەر شۆڤینییانە بیر‬ ‫دەكەنەوە و تەنانەت بەشێكیان‬ ‫داوای كشــانەوەی پێشمەرگە‬ ‫دەكەن بۆ سنووری پێش ساڵی‬ ‫‪ ،2003‬كورد چیتر ماوە بیكات تا‬ ‫لە مافەكانی تێبگەن؟‬ ‫دژایەتییەكانی عەرەبی شیعە و‬ ‫ســوننە لەو واڵتەی پێی دەڵێن‬ ‫عێــراق‪ ،‬لــە ڕۆژگاری ئەمڕۆدا‬ ‫لــە بەرامبەر كــورد زۆر زیاترە‬ ‫لــە دژایەتییەكانی ســەردەمی‬ ‫ســەدام‪ ،‬بۆیــە تاكــە ڕێگە بۆ‬

‫بەدەستهێنانی مافەكانی كورد‪،‬‬ ‫یەكڕیزیــی ناوماڵی كــوردە و‬ ‫پێویســتە كــورد پێداگیــری‬ ‫زیاتر بكات لە بەدەســتهێنانی‬ ‫مافەكانی خۆیــی و گەڕانەوەی‬ ‫ئەم ناوچانە‪ ،‬لەبەرئەوە ئێســتە‬ ‫باشــترین دەرفــەت بــۆ كورد‬ ‫ڕەخســاوە و نابێت ئەم دەرفەتە‬ ‫زێڕینــە لــە دەســت بدرێت‪،‬‬ ‫چونكــە لــەو دەرفەتە باشــتر‬ ‫هەڵناكەوێتەوە‪.‬‬ ‫بوونی هێزەكانی حەشــدی‬ ‫شــەعبی لە نزیــك كەركووك و‬ ‫ناوچــە كوردســتانییەكانی تر‪،‬‬ ‫مەترســی نییە بۆ دروستكردنی‬ ‫شــەڕ و ئاڵۆزی بۆ ئەم ناوچانە لە‬ ‫دوای ئازادكردنەوەی مووسڵ؟‬ ‫هەر زوو پێشبینی ئەوەم كردووە‬ ‫كە بوونــی ئەو هێزانــە دەبێتە‬ ‫هۆی دروستبوونی شەڕێكی تر‬ ‫لەم ناوچانەدا‪ ،‬چونكە حەشدی‬ ‫دامەزراوەیەكــی‬ ‫شــەعبی‬ ‫ئاژاوەگێڕە‪ ،‬هەروەهــا هەندێك‬ ‫لە توركمــان و عەرەبەكانی ئەم‬ ‫ناوچانە بەشێكی سەرەكی دەبن‬ ‫لــە دروســتبوونی ئەو شــەڕ و‬ ‫ئاڵۆزییەی پێشبینیم كردووە لە‬ ‫داهاتوودا ڕوو بدات‪.‬‬ ‫بڕیــاری هەڵكردنــی ئااڵی‬ ‫كوردســتان بــە فەرمــی لــە‬ ‫داودەزگــە حكوومییەكانــی‬ ‫پارێــزگای كەركــووك‪ ،‬تا چەند‬ ‫بڕیارێكــی دروســت و لە كاتی‬ ‫خۆی بوو؟‬ ‫هەڵكردنی ئااڵی كوردســتان لە‬ ‫كەركــووك بڕیارێكــی زۆرباش‬ ‫و لــە جێی خۆی بــوو‪ ،‬بەاڵم لە‬ ‫رووی كاتــەوە بڕیارەكە زۆر دوا‬ ‫كــەوت‪ ،‬دەبوو لە ســاڵی ‪2003‬‬ ‫دوای ڕووخانــی حكوومەتــی‬ ‫بەعــس ئەم بڕیــارە دەریكرایە‪،‬‬

‫لەبەرئــەوەی ئــەم ناوچانــە لە‬ ‫نێــوان دوو حكوومەت ناكۆكیی‬ ‫لەســەر هەبــوو‪ ،‬واتــا مــادام‬ ‫حكوومەتــی عێراق ئــەو مافە‬ ‫بەخۆی دەدات ئااڵی عێراق لەو‬ ‫ناچانــە هەڵبــكات‪ ،‬دەبێت ئەو‬ ‫مافە بــە حكوومەتی هەرێمیش‬ ‫بــدات ئــااڵی كوردســتان لە‬ ‫تەك ئااڵی عێراق بشــەكێتەوە‪،‬‬ ‫ئەوانەی دەشــڵێن “هەڵكردنی‬

‫زۆرینە بۆ گەڕانەوەی ئەم ناوچانە‬ ‫بۆ ســەر هەرێمی كوردســتان‪،‬‬ ‫پێویســتە حكوومەتــی هەرێم‬ ‫گفتوگــۆ لەگــەڵ حكوومەتی‬ ‫عێراق دەست پێ بكات بۆ ئەوەی‬ ‫بگەینــە ڕێككەوتــن لەبارەی‬ ‫گەڕانەوەی ئــەم ناوچانە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئەگەر بەغدا لەگەڵ هەرێم ڕێك‬ ‫نەكەوت‪ ،‬ئەوكات پێویستە كورد‬ ‫پەنا بۆ كۆمەڵگــەی نێودەوڵەتی‬

‫دژایەتییەكانــی عەرەبــی‬ ‫شیعە و سوننە لەو واڵتەی‪،‬‬ ‫لەمڕۆدا لــە بەرامبەر كورد‬ ‫زۆر زیاترە لە دژایەتییەكانی‬ ‫سەردەمی سەدام‬ ‫ئااڵی كوردســتان لە كەركووك‬ ‫نادەستوورییە”‪ ،‬من نازانم باسی‬ ‫كام دەســتوور دەكــەن؟ ئــەو‬ ‫دەســتوورەی مــاوەی چەندان‬ ‫ســاڵە خۆیان لە جێبەجێكردنی‬ ‫دەشارنەوە؟‪ ،‬پێشم وایە بڕیاری‬ ‫پەرلەمانــی عێــراق لــە دژی‬ ‫هەڵكردنی ئااڵی كوردســتان لە‬ ‫كەركووك جێبەجێ ناكرێت‪.‬‬ ‫ئەگــەر لــە داهاتووێكــی‬ ‫نزیكــدا ڕیفرانــدۆم لــە ناوچە‬ ‫كوردستانییەكان ئەنجام بدرێت‬ ‫و زۆرینــەی هاوواڵتییان دەنگ‬ ‫بــۆ گەڕانەوەی ئــەم ناوچانە بۆ‬ ‫ســەر كوردســتان بــدەن‪ ،‬ئایا‬ ‫حكوومەتی عێراق و كۆمەڵگەی‬ ‫نێودەوڵەتی رێز لە دەرئەنجامی‬ ‫ئەو راپرسییە دەگرن؟‬ ‫دوای ئەنجامدانی ریفراندۆم لەو‬ ‫ناوچانە و مسۆگەركردنی دەنگی‬

‫ببات بــۆ چارەســەركردنی ئەم‬ ‫كێشەیە‪ ،‬دڵنیاشــم كۆمەڵگەی‬ ‫نێودەوڵەتــی بەم ئەركەی خۆی‬ ‫هەڵدەستێت‪ ،‬باشووری سوودان‬ ‫بــە نموونە‪ ،‬بــەاڵم ئەنجامدانی‬ ‫ریفراندۆمیــش وا بــە ئاســانی‬ ‫ناكرێت‪ ،‬بەڵكو پێویستە بەرنامە‬ ‫و پــان و دیاریكردنــی كات و‬ ‫كاتی ئەنجامدان و چارەســەری‬ ‫كێشەكان و كێشەی دیاریكردنی‬ ‫ســنوور بكرێت‪ ،‬بۆیــە ئێمە لە‬ ‫قۆناغێكدایــن پێویســتە زۆر بە‬ ‫وردی دیراساتی بۆ بكەین‪.‬‬

‫پێشم وایە لەم دوو سێ ساڵەی‬ ‫ڕابــردوو ســەرۆكی هەرێمــی‬ ‫كوردســتان كاری زۆر گەورەی‬ ‫كــردووە و بەشــێكی زۆری‬ ‫كۆمەڵگــەی نێودەوڵەتــی تێ‬ ‫گەیاندووە كە بۆچی دەمانەوێت‬ ‫ببیــن بە دەوڵەت و ســەربەخۆ‬ ‫بژیــن‪ ،‬هەروەهــا كۆمەڵگەی‬ ‫نێودەوڵەتیــش ناچــارە ڕێز لەو‬ ‫داخوازییانــەی گەلــی كــورد‬ ‫بگرێت و ئێســتەش كات كاتی‬ ‫ڕاگەیاندنی دەوڵەتی كوردییە‪.‬‬ ‫بەپێــی ئــەو ئەزموونــەی‬ ‫لــە دەرەوەی كوردســتان‬ ‫هەتانــە‪ ،‬پێویســتە چی بكرێت‬ ‫بــۆ دروســتبوونی دەوڵەتــی‬ ‫كوردستان؟‬ ‫ئەوەش پێویســتی بە پالنێكی‬ ‫ســتراتیژی هەیــە‪ ،‬دەبێــت‬ ‫خەڵكێــك ئیش لەگــەڵ بەغدا‬ ‫بكات‪ ،‬هەروەهــا گرووپێكی تر‬ ‫دابەش بكرێت بۆ ســەر واڵتانی‬ ‫دنیا و هــەر یەكێك كاری خۆی‬ ‫بــكات و بڕوا بــۆ ئــەم واڵتانە‬ ‫دروســت بكەن‪ ،‬لە هەمانكاتدا‬ ‫لــەو پێنج واڵتەوە دەســت پێ‬ ‫بكەن كە ئەندامی هەمیشــەیی‬ ‫ئەنجوومەنــی ئاسایشــن لــە‬ ‫نەتــەوە یەكگرتووەكانــدا و‬ ‫بۆیــان ڕوون بكەینــەوە بۆچی‬ ‫دەمانەوێــت ببین بــە دەوڵەت‬ ‫یان پێیان ڕابگەیەنین كە هەموو‬ ‫تاقیكردنەوەیەكمــان ئەنجــام‬ ‫دا لەگەڵ عێراق‪ ،‬بــەاڵم ئەوان‬ ‫ئامادە نەبوون داخوازییەكانمان‬ ‫و مافە ڕەواكانــی میلەتی كورد‬ ‫دابین بكەن‪ ،‬خۆشــبەختانە لەم‬ ‫چەند ڕۆژەی ڕابردوو یەكێتی و‬ ‫پارتی بە سەرپەرشتی سەرۆكی‬ ‫هەرێمی كوردستان كۆ بوونەوە‬ ‫و بڕیار لەسەر دروستكردنی ئەم‬ ‫لیژنانــە درا بۆ كۆبوونەوە لەگەڵ‬ ‫الیەنە سیاسییەكانی كوردستان‬ ‫و چــوون بــۆ بەغــدا و واڵتانی‬ ‫دەرەوە لەسەر ئەم پرسە‪.‬‬ ‫بــە ئەنجامدانــی ریفراندۆم‬ ‫و ڕاگەیاندنــی ســەربەخۆیی‪،‬‬ ‫هەڵوێســتی واڵتانــی دەوروبەر‬ ‫بە تایبەتی توركیا و ئێران چۆن‬ ‫دەبێت؟‬ ‫ئەمــڕۆ لــە ســووریا و عێراق و‬ ‫توركیا و ئێراندا هەریەكە و بەپێی‬ ‫قەبارەی خۆی كۆمەڵێك كێشە و‬ ‫گرفتیان لە واڵتی خۆیاندا هەیە‪،‬‬ ‫بۆیە ئێستە دەرفەتێكی زێڕین لە‬ ‫بەردەم كــورد هەیە و نابێت ئەو‬ ‫دەرفەتە لە دەســت دەربچێت‪،‬‬ ‫ئەو واڵتانە لــە ڕاگەیاندنەكاندا‬ ‫لێدوانــی جۆراوجــۆر دەدەن و‬ ‫دووپات لــە یەكپارچەیی خاكی‬ ‫عێراق دەكەنەوە‪ ،‬بەاڵم لە ئەرزی‬ ‫واقیعدا ناچارن دان بە دەوڵەتی‬ ‫كوردستان بنێن و دڵنیاشم دانی‬ ‫پێدا دەنێن و لێكگەیشــتنیش‬ ‫لە نێوانمان دروســت دەبێت و‬ ‫دەبینــە دراوســێیەكی باش بۆ‬ ‫ئەوان‪ ،‬هاوكات پێوەندی سیاسی‬ ‫و ئابــووری و كۆمەاڵیەتیــش‬ ‫لــە نێوانمان دەبێت‪ ،‬پێویســتە‬ ‫ئەوەش باش بزانن دروستبوونی‬ ‫دەوڵەتــی كوردســتان نابێتــە‬ ‫هەڕەشە بۆ ســەر ئەوان‪ ،‬بەڵكو‬ ‫دەبێتە هۆی ســەقامگیری زیاتر‬ ‫لە ناوچەكەدا‪.‬‬

‫بڕیــاری عێراق لــە دژی‬ ‫هەڵكردنی ئااڵی كوردستان‬ ‫لە كەركووك جێبەجێ ناكرێت‬


‫دیمانە‬

‫الیەنە سیاسییەكان نەیانهێشت مادەی ‪140‬‬ ‫جێبەجێ بكرێت‬ ‫وشە‪ /‬مەحموود ئیسماعیل‬ ‫رائید فەهمی وەزیری پێشــووی‬ ‫تەكنەلۆجیــا و زانســتی عێراق‬ ‫و ســەرۆكی پێشــووی لیژنەی‬ ‫جێبەجێكردنی مــادەی ‪140‬ی‬ ‫دەســتووری عێــراق‪ ،‬باســی‬ ‫وردەكاریــی و هۆكانی جێبەجێ‬ ‫نەكردنی مادەی ‪ 140‬بە تایبەتی‬

‫كە بریتییە لە یەكەم نەهێشــتنی‬ ‫هەموو شوێنەوارە سیاسییەكان و‬ ‫گۆڕانكارییەكانی سەردەمی رژێمی‬ ‫پێشوو كراون بەمەبەستی گۆڕینی‬ ‫دیمۆگرافی لــە كەركووك‪ ،‬بێجگە‬ ‫لە گۆڕینی سنوورەكانی كارگێڕیی‬ ‫پارێزگاكــە‪ ،‬بۆیــە مەبەســتی‬ ‫ســەرەكی قۆناغی ئاساییكردنەوە‬

‫دەمانتوانی قۆناغەكان ببڕین و‬ ‫مادەی ‪ 140‬جێبەجێ بكەین‪،‬‬ ‫بۆیە هۆكارەكانی گەیشتن بەو‬ ‫ئەنجامە بۆ نەبوونی ویستی‬ ‫سیاسی دەگەڕێنینەوە‬ ‫لــە كەركووك بۆ “وشــە” دەكات‬ ‫و دەڵێ‪ ،‬بێجگە لــە هۆی دارایی‪،‬‬ ‫هێزە سیاســییەكانیش ویستی‬ ‫جێبەجێ نەكردنــی مادەكەیان‬ ‫هەبوو‪.‬‬ ‫فەهمــی دووپاتــی دەكاتەوە كە‬ ‫“دۆخەكە وا بڕوات‪ ،‬ناڵێین جەنگ‪،‬‬ ‫بــەاڵم زیاتر لە ئاڵۆزیــی لە نێوان‬ ‫پێكهاتەكانی لێ دەكەوێتەوە”‪.‬‬ ‫كارەكانــی مادەی ‪ 140‬بەچی‬ ‫گەیشــتووە و دەتوانین بڵێین ئەو‬ ‫مادەیە لە رووی دەســتوورییەوە‬ ‫ماوەی بەســەر چووە و لیژنەكە‬ ‫ئێستە لە چ دۆخێكدایە؟‬ ‫مادەكە بەســەر نەچووە‪ ،‬وەك لە‬ ‫دەســتوور باسی لێوە كراوە دەبوو‬ ‫لە كۆتای ‪ 2007‬جێبەجێ بكرایە‪،‬‬ ‫بــەاڵم ئــەوە ئەگــەر جێبەجێ‬ ‫بكرێت‪ ،‬بــەاڵم دوای ئەو هەموو‬ ‫ساڵە تا ئێســتە ئەو مەبەستانەی‬ ‫مادەكەی بۆ دانــراوە‪ ،‬جێبەجێ‬ ‫نەبووە‪ .‬بۆیە تا ئێستەش كاری پێ‬ ‫دەكرێت و زیندووە تا گەیشــتن‬ ‫بە ئامانجەكانی‪ ،‬هەروەها لیژنەی‬ ‫جێبەجێكردنیشــی لەســەر ئەو‬ ‫بنەمایەدا تا ‪ 2014‬كاری لەســەر‬ ‫كردووە و لەكاركــردن بەردەوام‬ ‫بــووە‪ ،‬بۆیــە ئەگــەر جێبەجێ‬ ‫نەكردنی هەر مادەیەكی دەستوور‬ ‫بكرێتە پێوەر بۆ بەســەرچوونی‪،‬‬ ‫ئەوە چەندان مادەی تریش هەن‬ ‫پێویستە بەسەرچوو بن‪.‬‬ ‫دوا كار و چاالكییەكانــی‬ ‫لیژنــەی جێبەجێكردنی مادەی‬ ‫‪ 140‬چییــە‪ ،‬راســتە لیژنەكــە‬ ‫بودجەی بــۆ تەرخــان نەكراوە‬ ‫چاالك نییە؟‬ ‫مــن لــە ‪2007‬ەوە تا ســەرەتای‬ ‫‪ 2011‬ســەرۆكی لیژنەكە بووم و‬ ‫لەوانەیە زانیاریی زۆرم بۆ دوای ئەو‬ ‫ماوەیە نییە‪ ،‬بەاڵم گۆڕانكارییەكی‬ ‫ئەوتــۆ رووی نــەداوە‪ ،‬لەوەتەی‬ ‫لیژنەكــەم جێ هێشــتووە‪ ،‬ئێمە‬ ‫لەوكاتە كارمان بۆ جێبەجێكردنی‬ ‫هەرســێ قۆناغی مادەكــە كرد‪،‬‬ ‫بەتایبەتی قۆناغی ئاساییكردنەوە‬

‫چارەسەركردنی ئەو پرسانە بووە‪،‬‬ ‫ئەوەش لە رێگــەی گەڕاندنەوەی‬ ‫هەموو ئەوانەی راگواســترابوون‪،‬‬ ‫هەروەها قەرەبــووش بكرێنەوە‪،‬‬ ‫هەروەها گەڕاندنــەوەی ئەوانەی‬ ‫كاتی خۆی هێنرابوونە كەركووك‪،‬‬ ‫بــۆ ناوچــە رەســەنەكانیان لــە‬ ‫رێگــەی قەرەبووكردنەوەیــان لە‬ ‫رووی دارایــی و گواســتنەوەی‬ ‫رەگەزنامەكانیــان بــۆ شــوێنی‬ ‫پێشووی خۆیان‪ ،‬هەموو ئەوانەش‬ ‫پێویســتە بــەزۆر نەكرێــت و‬ ‫ئارەزوومەندانە بێت و ئەوانەشــی‬ ‫ناگەڕێنــەوە‪ ،‬ئەوە راپرســی كە‬ ‫سێیەم قۆناغە نایانگرێتەوە‪ .‬بەپێی‬ ‫ئەو ســازانەی كــراوە ئەوانەی لە‬ ‫ریفراندۆم دەنگ دەدەن‪ ،‬خەڵكی‬ ‫رەسەنی كەركووكن‪.‬‬ ‫دووەمیــش بریتییــە لــە‬ ‫هەڵوەشــاندنەوەی ژمارەیــەك لە‬ ‫بڕیارەكانــی ئەنجوومەنــی بەناو‬ ‫شۆڕشــی پێشــوو كە پێویستە‬ ‫لەالیــەن پەرلەمانــەوە بێتــە‬ ‫هەڵوەشــاندنەوە‪ ،‬چونكە ئەوە لە‬ ‫دەسەاڵتی لیژنەكە نییە‪ ،‬بەداخەوە‬ ‫لەكاتــی ئێمــە و تا ئێســتەش‬ ‫هەڵنەوەشێنراونەتەوە‪ .‬سێیەم ئەو‬ ‫بڕیارانە بــوو كە لیژنەی كاروباری‬ ‫باكور دەری كردوون كە لیژنەیەكی‬ ‫جێبەجێــكار بــووە و دەتوانــرا‬ ‫بڕیارەكانی لەالیەن ئەنجوومەنی‬ ‫وەزیرانەوە بێتە هەڵوەشــاندنەوە‪،‬‬ ‫بەاڵم ئەوانەش هەڵنەوەشێنرانەوە‪،‬‬ ‫بۆیــە لە ئەنجامــی ئەوانەی باس‬ ‫كران‪ ،‬پێشكەوتن نییە‪.‬‬ ‫دواتــر تا ئێســتە پێناســەیەكی‬

‫دیاریكراو بۆ كەركــووك نییە كە‬ ‫مادەكە باســی لێوە دەكات‪ ،‬ئاخۆ‬ ‫مەبەستی شــاری كەركووكە یان‬ ‫پارێــزگای كەركووكــە‪ ،‬ئەگــەر‬ ‫مەبەست پارێزگاكەیە ئەوەیە كە لە‬ ‫‪ 2003‬هەبووە یان ئەوەی لە ‪،1968‬‬ ‫واتە بە گۆڕانكارییەكانەوە یان وەك‬ ‫خۆی بەر لە ‪ ،1968‬پێویســتە ئەو‬ ‫بابەتانە یەكال ببنەوە‪ ،‬بەاڵم یەكال‬ ‫نەبوونەتەوە‪ ،‬هەروەها پێویســتە‬ ‫یــەكال ببێتــەوە كێــن ئەوانەی‬ ‫بەشــداری لە ریفراندۆم دەكەن‪،‬‬ ‫هەروەها پرســی زەوییەكان كە‬ ‫رژێمی پێشــوو لە كەســانێكی‬ ‫زەوت كردووە و بەســەر كەسانی‬ ‫تری دابەش كردووە‪ ،‬ئەوانەش بە‬ ‫تەواوەتی یەكال نەكراونەتەوە‪ ،‬بۆیە‬ ‫نەدەكرا بچینە ناو قۆناغی دووەم و‬ ‫سێیەم‪.‬‬ ‫هۆی تێپــەڕ نەكردنی قۆناغی‬ ‫ئاساییكردنەوە و جێبەجێكردنی‬ ‫تەواوی مادەی ‪ ،140‬چییە؟‬ ‫دەمانتوانــی قۆناغــەكان ببڕین‬ ‫و مادەكــە جێبەجــێ بكەیــن‪،‬‬ ‫بۆیە هۆكارەكانی گەیشــتن بەو‬ ‫ئەنجامــە بــۆ نەبوونی ویســتی‬ ‫سیاســی دەگەڕێنینــەوە‪ ،‬واتە‬ ‫هێــزە سیاســییەكان ویســتی‬ ‫چارەســەركردنی كێشــەكانیان‬ ‫نەبوو‪ ،‬هەروەها دەوڵەت دەیتوانی‬ ‫بۆ الیەنــە دارایییەكە پشــت بە‬ ‫ســەنەدی دارایی ببەستێت‪ ،‬بۆیە‬ ‫ئەگــەر ویســتێكی رژد هەبووایە‬ ‫جێبەجێكردنیــش دەكــرا كــە‬ ‫پێویستی بە وتوێژ هەیە‪ ،‬بۆ نموونە‬ ‫ئەگەر راپرسی بكرێت و بەشێك لە‬ ‫پێكهاتەكانی كەركووك رازی نەبن‪،‬‬ ‫ئاڵۆزی و كێشــە دروست دەبێت‬ ‫و چەنــد الیەنێكیــش هەلەكــە‬ ‫دەقۆزنــەوە بۆ تێكدانــی دۆخی‬ ‫شــارەكە‪ ،‬هەروەها پێویســت بە‬ ‫گرەنتی دەكات بۆ هەموو خەڵكی‬ ‫كەركووك لــە هەموو پێكهاتەكان‬ ‫بــەوەی ئەنجامی راپرســییەكە‬ ‫هەرچییەك بێت بە چوونە ســەر‬ ‫كوردســتان یان نــا‪ ،‬مافی ئەوان‬ ‫پارێزراوە‪.‬‬ ‫كەواتــە هــۆی جێبەجــێ‬ ‫نەكردنــی مادەكــە بــۆ مادەكە‬ ‫خــۆی دەگەڕێتەوە یــان خراپی‬ ‫مامەڵەكردن لەگــەڵ مادەكە‪ ،‬یا‬ ‫كێشەكە لە لیژنەی جێبەجێكاری‬ ‫مادەكەدایە؟‪.‬‬ ‫كاری لیژنەكــە جێبەجێكردنــی‬ ‫مادەیەكی دەستوورە‪ ،‬ئێمە ئەرك‬ ‫و بەرپرســیاریەتی هەمووانمان بۆ‬

‫بڕیارەكــەی ئەنجوومەنی‬ ‫پارێزگای كەركووك عەرەب‬ ‫و توركمان پێی رازی نەبوون‬ ‫و مادەكەش وا پێشان درا كە‬ ‫تەنیا بۆ بەرژەوەندیی كوردە‬

‫جێبەجێكردنــی مادەكە دیاری‬ ‫كرد لە ســەرۆك كۆمار و سەرۆك‬ ‫وەزیران و پەرلەمــان و هەرێمی‬ ‫كوردســتانیش‪ ،‬بۆیە لە سنووری‬ ‫دەســەاڵتماندا كەمتەرخــەم‬ ‫نەبوویــن و بڕیــاری لیژنەكەش‬ ‫بە كــۆی دەنــگ وەردەگیرا كە‬ ‫ئەندامانی لــە هەموو پێكهاتەكان‬ ‫بوون‪ ،‬هەرچی مادەكەیە‪ ،‬پێشتر‬ ‫بەســازان دانــراوە و راســتە بێ‬ ‫كەموكوڕی نییە‪ ،‬بەاڵم بڕگەكانی‬ ‫لە سەردەمی ئۆپۆزسیۆنەوە هەبووە‬ ‫و نوێ نەبــووە‪ ،‬هەروەها مادەكە‬ ‫هەوڵی داوە سیاسەتەكانی پێشتر‬ ‫راســت بكاتەوە‪ ،‬بۆیــە دووبارەی‬ ‫دەكەمــەوە كە ئەگەر ویســتی‬ ‫سیاســی بــۆ چارەســەركردنی‬ ‫كێشــەی كەركــووك هەبێــت‪،‬‬ ‫هیــچ كێشــەیەكی تــر بوونی‬ ‫نابێت‪ ،‬چونكــە هەموو الیەنەكان‬ ‫لــە چارەســەركردنی كێشــەی‬ ‫كەركــووك رژد نیــن و ئــەوان‬ ‫دەیانەوێ كێشەكە ببێتە كارتێكی‬ ‫سیاسی و واشی لێ هاتووە‪.‬‬ ‫ئاخــۆ چارەنووســی مادەی‬ ‫‪ 140‬چییــە و چیتــر بــواری‬ ‫جێبەجێكردنی ماوە؟‬ ‫مــن ناڵێــم ‪ 140‬باشــترین‬ ‫چارەســەرییە‪ ،‬بەاڵم تاكە مادەی‬ ‫دەســتوورییە بۆ چارەســەری و‬ ‫ئەگــەر هەڵمــان وەشــاندەوە و‬ ‫بەسەریدا تێپەڕ بووین‪ ،‬ئیتر لەسەر‬ ‫چ بنەمایەكی تر كێشەی كەركووك‬ ‫چارەســەر بكەیــن؟‪ ،‬ئەگەریش‬ ‫ویســتی الیەنە كوردییەكان زاڵ‬ ‫بێــت‪ ،‬پێكهاتەكانی تــر چی؟‪،‬‬ ‫بۆیە ئەگــەر ئەوە مافــی الیەنی‬ ‫جێبەجێكاریش بێت (كورد) هەر‬ ‫كێشەی تێدەكەوێت‪ ،‬بەاڵم ئەگەر‬ ‫مادەكە بە جوانی ئیدارە بدرێت و‬ ‫دۆخی گونجاوی بۆ بڕەخسێندرێت‬ ‫و هەمــووان ئەنجامەكەی قبووڵ‬ ‫بكەن كێشەكە چارەسەر دەبێت‪.‬‬ ‫ئەگەر قۆناغی ئاساییكردنەوە‬ ‫فەشــەلی هێناوە و ئەوەش هۆی‬ ‫جێبەجــێ نەكردنــی مادەكەیە‪،‬‬ ‫كێــن ئەوانــەی فەشــەلیان پێ‬

‫هێناوە؟‪.‬‬ ‫خواســتی‬ ‫راســتییەكەی‬ ‫جێبەجێكردنــی مادەكە لەالیەن‬ ‫هەمــوو الیەنەكانــەوە نەبــووە‪،‬‬ ‫لەوانەش حكوومەتــی عێراق كە‬ ‫بڕیارەكانــی لیژنــەی كاروباری‬ ‫باكوری هەڵنەوەشاندەوە‪ ،‬هەروەها‬ ‫هیچ پێشنیازێك نەدرایە پەرلەمان‬ ‫بۆ هەڵوەشــاندنەوەی بڕیارەكانی‬ ‫ئەنجوومەنی پێشــووی شۆڕش‪،‬‬ ‫بێجگە لەوەش داوای زیادكردنی‬ ‫بودجەی جێبەجێكردنی مادەكە‬ ‫بەهــۆی فرەوانكردنی ســنووری‬

‫كە مــاوەی چوار ســاڵ كاری بۆ‬ ‫جێبەجــێ نەكردنــی ئــەو مادە‬ ‫كردووە‪ ،‬ئێوە چی دەڵێن؟‪.‬‬ ‫ئەوەش بەڵگەیەكی ترە لەســەر‬ ‫دەستوەردان و خواستی نەرێنیی‬ ‫الیەنە سیاسییەكان بۆ جێبەجێ‬ ‫نەكردنی مادەكە‪ ،‬ئەو بۆچوونی وا‬ ‫بوو كە جێبەجێكردنی مادەكە لە‬ ‫بەرژەوەندیی كوردە و ئەوكات من‬ ‫بەوە تاوانبار كرام كە بۆ الی كورد‬ ‫الم داوە‪ ،‬كەچی وەك گوتم هەموو‬ ‫بڕیارەكانی لیژنەكە بە كۆی دەنگ‬ ‫دەدرا‪.‬‬

‫ئەگەر ویســتی سیاسی بۆ‬ ‫چارەســەركردنی كێشەی‬ ‫كەركــووك هەبێــت‪ ،‬هیچ‬ ‫كێشەیەكی تر بوونی نابێت‬ ‫مادەكە كــە ئەو پارەیــەی بۆی‬ ‫تەرخان دەكرا‪ ،‬سااڵنە ‪ 150‬ملیۆن‬ ‫دۆالری ئەمەریكایــی تێپــەڕی‬ ‫نەدەكرد‪ ،‬بۆیە كێشــە لە مادەكە‬ ‫نییە و لە جێبەجێكردنیەتی‪.‬‬ ‫تۆ باسی هۆكارەكانی جێبەجێ‬ ‫نەكردنی مادەكــە دەكەی‪ ،‬بەاڵم‬ ‫هۆكارە سیاسییەكان چین؟‬ ‫بەڵێ چەند الیەنێك هەن دەیانەوێ‬ ‫چارەسەر نەكردنی مادەی ‪ 140‬و‬ ‫ئاڵۆزییەكانی بەو هۆیەوە دروست‬ ‫دەبن بۆ زیادكردنی دەســەاڵتیان‬ ‫یان بۆ بەدەســتهێنانی پاڵپشتی‬ ‫چەنــد پێكهاتــە و هێزێكــی تر‬ ‫بەكار بێنــن‪ ،‬بۆیە خواســتێكی‬ ‫رژدیان نییە بۆ چارەســەركردن‪،‬‬ ‫لە راســتیدا مادەكــە رەهەندی‬ ‫زیاتری لە سیاســی هەیــە‪ ،‬ئەو‬ ‫رەهەندی ئابووری و كۆمەاڵیەتی‬ ‫و ستراتیجی و رۆشنبیریی هەیە‬ ‫كە لەوانەیە واڵتانــی ناوچەكە و‬ ‫دنیا دەســت لــە جێبەجێكردنی‬ ‫وەربدەن‪.‬‬ ‫حەنان فەتالوی پەرلەمانتاری‬ ‫دەوڵەتــی یاســا رای گەیاندبوو‬

‫لە كاتــی جێبەجێ نەكردنی‬ ‫مادەكە‪ ،‬چارەنووسی ئەو ناوچانەی‬ ‫چارەســەریان دەكات و خــودی‬ ‫مادەكە چی دەبێت؟‪.‬‬ ‫دەبینن كە تا ئێستە هیچ نەكراوە‬ ‫و وا خەریكــە دۆخــی كەركووك‬ ‫ئاڵۆز دەبێت‪ ،‬بۆیە ئەگەر مەبەست‬ ‫لــە رێگرتن لــە جێبەجێكردنی‬ ‫مادەكــە بەرپاكردنــی دادوەری‬ ‫و راســتكردنەوە بێــت‪ ،‬ئــەوە‬ ‫ئەنجامەكــەی پێچەوانە دەرچوو‪،‬‬ ‫چارەســەرێكی‬ ‫ئەگەریــش‬ ‫بەشێوەی ســازان بۆ ئەو ناوچانە‬ ‫نەدۆزرێتەوە‪ ،‬ئەوە پارسەنگی هێز‬ ‫و ئەمری واقیــع دۆخەكە یەكال‬ ‫دەكاتەوە‪ ،‬بەاڵم لێــرە گومان لە‬ ‫سەپاندنی ســەقامگیربوونی لەو‬ ‫ناوچانە دەكرێت‪ ،‬راستە لەوانەیە‬ ‫ئیدارەیەكی نوێ دروســت ببێت‪،‬‬ ‫بــەاڵم ئاخۆ دەتوانێت پاڵپشــتی‬ ‫هەمووان بەدەست بێنێت‪.‬‬ ‫هەرچی گۆڕینی مادەكەیە‪ ،‬ئەوە‬ ‫پرۆســەیەكی دوور و درێژە و لە‬ ‫پەرلەمان دەكرێت‪ ،‬بۆیە وا باشترە‬ ‫رێككەوتن بۆ باشتركردنی مادەكە‬

‫بكرێــت‪ ،‬یان الیەنی بااڵدەســت‬ ‫پێشنیازی هەبێت و سەرپەرشتی‬ ‫پرۆســەكە بــكات‪ ،‬بــۆ نموونە‬ ‫كوردستان هەوڵ بدات مەترسی‬ ‫الیەنەكانی تر بڕەوێنێتەوە‪.‬‬ ‫بڕیارەكــەی كەركــووك بــە‬ ‫هەڵكردنــی ئااڵی كوردســتان‪،‬‬ ‫كاردانەوەیەك نییــە بۆ جێبەجێ‬ ‫نەكردنی مادەی ‪140‬؟‪.‬‬ ‫ئەوەی ســەركەوتن یان فەشەلی‬ ‫پرۆســەكە پێشــان دەدات‪،‬‬ ‫بەڕێوەبردنیەتــی و ئــەوەی كە‬ ‫لە كەركــووك رووی دا لەســەر‬ ‫بنەمــای لێكدانــەوەی مادەكــە‬ ‫كــراوە‪ ،‬واتــە لێكدانەوەیەكــی‬ ‫تاكالیەنــە‪ ،‬بەبــێ رەچاوكردنی‬ ‫راست و ناڕاستی لێكدانەوەكەش‪،‬‬ ‫الیەنەكانــی تر پێــی رازی نین و‬ ‫بڕیارەكەی ئەنجوومەنی پارێزگای‬ ‫كەركووكیش عەرەب و توركمان‬ ‫پێی رازی نەبوون و مادەكەش وا‬ ‫پێشان درا كە تەنیا بۆ بەرژەوەندیی‬ ‫كوردە‪ ،‬لەوكاتەی لەسەر بنەمای‬ ‫دادوەری و گەڕاندنــەوەی مــاف‬ ‫بنیــات نــراوە‪ ،‬واتــە مادەكە بۆ‬ ‫هەمــوو پێكهاتــەكان و هەموو‬ ‫ناوچەكانی كێشــە لەســەرە نەك‬ ‫تەنیا كورد و كەركووك‪ ،‬بۆیە مانا و‬ ‫مەبەستەكەی تەسك كرایەوە‪.‬‬ ‫پێشــبینی دروســتبوونی‬ ‫رووبەڕووبوونــەوەی چەكــداری‬ ‫و ئاڵۆزیــی نێــوان پێكهاتــەكان‬ ‫دەكــەن ئەگەر مادەكــە لەالیەن‬ ‫كوردەوە وەك ئەمری واقیع یەكال‬ ‫بكرێتەوە؟‪.‬‬ ‫رەنگــە دۆخەكــە نەگاتــە‬ ‫رووبەڕووبوونــەوەی چەكداری‪،‬‬ ‫بەاڵم مسۆگەر نییە كە لە سایەی‬ ‫بوونی رێكخراوەكانی تیرۆریستی‬ ‫لــە ناوچەكــە و واڵتانێــك كــە‬ ‫بەرژەوەندییان لــە عێراقدا هەیە‪،‬‬ ‫ئەوانە دەست بكەن بە خۆشكردنی‬ ‫ناكۆكییــەكان و پاڵنــان بــەرەو‬ ‫رووبەڕووبوونــەوەی چەكداری‪،‬‬ ‫بۆیە رەنگە نەگاتە ئاستی جەنگی‬ ‫ناوەخۆیی‪ ،‬بەاڵم بگاتە ئاســتێكی‬ ‫بااڵتر لە توندوتیژی‪.‬‬

‫ژمارە (‪ ، )182‬چوارشەم‪2017/ 4/ 12 ،‬‬

‫رائید فەهمی‪:‬‬

‫هەفتەنامەیەكی سیاسیی گشتییە‬

‫رەنگە دۆخەكە نەگاتە رووبەڕووبوونەوەی چەكداری‪ ،‬بەاڵم مسۆگەر نییە كە لە سایەی بوونی رێكخراوەكانی تیرۆریستی لە ناوچەكە و واڵتانێك‬ ‫كە بەرژەوەندییان لە عێراقدا هەیە‪ ،‬ئەوانە دەســت بكەن بە خۆشكردنی ناكۆكییەكان و پاڵنان بەرەو رووبەڕووبوونەوەی چەكداری‪ ،‬بۆیە رەنگە‬ ‫نەگاتە ئاستی جەنگی ناوەخۆیی‪ ،‬بەاڵم بگاتە ئاستێكی بااڵتر لە توندوتیژی‪.‬‬

‫‪7‬‬


‫كوردستانی‬ ‫هەفتەنامەیەكی سیاسیی گشتییە‬

‫‪8‬‬

‫بەكارهێنانی گازی كیمیایی بە فەرمانی ڕووســیا و ئێران كراوە‪ ،‬ئامانجیش لێی‪ ،‬تاقیكردنەوەی “دۆناڵد ترەمپ” بوو‪ ،‬تا بۆیان دەركەوێ تا چ‬ ‫ڕادەیەك سیاســەتی ئەمەریكا گۆڕاوە و لە هەڵوێســتێكی ئاوادا بە هەمان شێوەی ئۆباما‪ ،‬تەنیا بەیاننامەیەكی ناڕەزایی دەردەبڕێ یان بەبێ‬ ‫گەڕانەوە بۆ ئەنجوومەنی ئاسایش‪ ،‬بڕیاری كتوپڕ دەدات‪.‬‬

‫ژمارە (‪ ، )182‬چوارشەم‪2017/ 4/ 12 ،‬‬

‫شیكاریی‪ /‬كوردۆ شابان‬ ‫دۆناڵــد ترەمپ ســەرۆكی ‪45‬ی‬ ‫كۆماری ویالیەتە یەكگرتووەكانی‬ ‫ئەمەریــكا‪ ،‬جیــاواز لــە هەموو‬ ‫ســەرۆكەكانی تری ئەو واڵتە كە‬ ‫پێش ئەوەی پۆستی سەرۆكایەتی‬ ‫وەربگــرن‪ ،‬لــە نــاو حزبەكەیاندا‬ ‫شــوێنێكی گرنگیــان هەبــووە و‬ ‫ســیناتۆری ویالیەتێك بوون‪ ،‬ئەم‬ ‫هەموو ئــەو شــتانەی نەبینیوە‪،‬‬ ‫ســەرمایەدارێكی كۆڵنــەدەری‬ ‫سەركەوتوو بووە‪ ،‬تا پێش دوو ساڵ‬ ‫بوونی بە سەرۆك‪ ،‬ئەمەریكییەكان‬ ‫تەنیا وەك دەوڵەمەندێكی ژندۆست‬ ‫دەیانناســی و لــە دەرەوەی ئــەو‬ ‫واڵتــەش لەالیــەن چینێكــی‬ ‫دیاریكــراوەوە ناســراو بــوون‪ .‬لە‬ ‫نــاو ڕۆژنامەكانــی ئەمەریكا دوو‬ ‫قسەی جیا هەیە‪ ،‬ئایا ئەو داوای لە‬ ‫كۆمارییەكان كــرد خۆی بپاڵێوێ‬ ‫بــۆ پۆســتی ســەرۆكایەتی‪ ،‬یان‬ ‫بەبێ ئەوەی بیری لێ كردبێتەوە‪،‬‬ ‫كۆمارییەكان كەســایەتییەكەیان‬ ‫بە گونجاو زانــی و هەڵیان بژارد؟‬ ‫ڕۆژنامــەی “واشــنتن پۆســت”‬ ‫دووەم پەســند دەكات‪ .‬لــە هەر‬ ‫كامیان بێت‪ ،‬ئەگەر هەر كەسێكی‬ ‫تریش جگە لە ترەمپ بووبووایە بە‬ ‫ســەرۆكی واڵت‪ ،‬هەر دەبوو وەك‬ ‫ئەو بكات‪ ،‬ئاخر دۆخی ئەمەریكا و‬ ‫سیاسەتی ئێستە‪ ،‬كەسایەتییەكی‬ ‫وا دەخــوازێ كە بڕیــاری توند و‬ ‫یەكالكەرەوە بدات‪.‬‬ ‫سووریا لە نێوان ئۆباما و ترەمپدا‬ ‫ئەگــەر كەمێك زوومــی كامێرای‬ ‫مێــژوو بۆ دواوە ببەیــن‪ ،‬لەبارەی‬ ‫سیاسەتی دوو حزبەكەی ئەمەریكا‪،‬‬ ‫ناونیشــانێكمان بۆ دەردەكەوێ‪،‬‬ ‫ئەویــش ئەوەیــە هەمیشــە‬ ‫دیموكراتییەكان هێندەی سەرقاڵی‬ ‫كێشە ناوخۆیییەكان بوون‪ ،‬ئەوەندە‬ ‫بیریان لە بەهێزكردنی پێگەكەیان‬ ‫لە دەرەوەی واڵت نەكردووەتەوە‪،‬‬ ‫بە پێچەوانەوە‪ ،‬كۆمارییەكان پێیان‬ ‫وایە بەهێزبوونی پێگەی ئەمەریكا‬ ‫لــە دنیــادا‪ ،‬مانــای بەهێزبوونی‬ ‫ناوخۆیی دەگەیەنێ‪.‬‬ ‫لێرەدا بە هەڵەداچوونێكی گشتی‬ ‫لەســەر ئەو دوو جۆرە سیاســەتە‬ ‫هەیە‪ ،‬ئەو پێناســەیەی پێشوو بۆ‬ ‫سیاسەتی ئەو دوو حزبە‪ ،‬رێكەوت‬ ‫نییە‪ ،‬ڕێككەوتنە‪ .‬لەســەر ئاستی‬ ‫ناوخــۆ‪ ،‬ئەگــەر ئــەو دوو حزبە‪،‬‬ ‫دوو دیفاكتــۆی جیایــان نەبــێ‬ ‫لە ڕووكەشــی سیاســەتدا‪ ،‬ئەوا‬ ‫حزبێكی تر دێت و دەســەاڵتیان‬ ‫لێ وەردەگــرێ‪ ،‬بۆیە هەمیشــە‬ ‫ئەمەریكییەكانیــان خســتووەتە‬ ‫ڕاڕایی لە نێــوان تەنیا دوو حزب و‬

‫ترەمپ و یەكالكردنەوەی‬ ‫دۆخەكان لە سووریادا‬

‫ساتی كۆبوونەوەی ترەمپ لەگەڵ راوێژكارانی‪ ،‬پێش بڕیاردان لەسەر هێرشكردن بە مووشەكی تۆماهۆك بۆ سەر فڕۆكەخانەكەی سووریا‬

‫هەمیشــە وەك یاریی بالە‪ ،‬یەكێك‬ ‫بەرزی دەكاتەوە و ئەوی تر كەپسی‬ ‫دەكات‪.‬‬ ‫لــە دەرەوەش‪ ،‬بــۆ ئــەوەی‬ ‫ئەمەریكا بە زلهێــزی بمێنێتەوە‪،‬‬ ‫هەمیشە پێویســتە لە سەردەمی‬ ‫دیموكراتــەكان‪ ،‬ڕێگــە بە بەرەی‬ ‫بەرامبەر بدرێ‪ ،‬تا ئاســتێ هێزیان‬ ‫فراوان بكــەن و بەرەكەیان تۆكمە‬ ‫بكەن‪ ،‬بــۆ دنیا بســەلمێ ئەگەر‬ ‫ئەمەریكا نەبێ‪ ،‬ڕووســیا‪ ،‬كۆریای‬ ‫باكــور‪ ،‬چین و ئێــران‪ ،‬بە چەكی‬ ‫ئەتۆمی و پاوانخوازی‪ ،‬سەقامگیری‬ ‫زەوی تێك دەدەن‪ .‬لــەو ماوەیەدا‬ ‫بەرەی هاوپەیمان لەگەڵ ئەمەریكا‪،‬‬ ‫ناچــارە فریــای خۆی بكــەوێ و‬ ‫دەســت بكات بە كڕینــی چەك‪،‬‬ ‫هەمووشی یان زۆربەی لە ئەمەریكا‬ ‫دەكڕن‪ ،‬ئەمــەش قازانجێكی زۆر‬ ‫زیاتــرە لــە فرۆشــتنی مۆبایل و‬ ‫ئۆتۆمبێل‪ ،‬وەك چۆن لە سەردەمی‬ ‫ئۆباما ڕووی دا و ڕێژەی فرۆشــی‬ ‫چەكیــان گەیشــتە لووتكە‪ .‬وەك‬ ‫هەمیشــە‪ ،‬ئینجا كە كۆمارییەكان‬ ‫دێنە ســەر دەســەاڵت‪ ،‬خەریكی‬ ‫دروســتكردنەوە و پتەوكردنەوەی‬ ‫پێگەی ئەمەریكا دەبن‪ ،‬بۆ ئەمەش‬ ‫هەرچی پێویســت بێت دەیكەن‪،‬‬ ‫تەنانەت ئەگەر پێویست بوو خۆیان‬ ‫مووشەكی “تۆماهۆك” بهاوێژن‪.‬‬ ‫لە ســەردەمی ئۆبامــادا‪ ،‬ڕژێمی‬ ‫ئەســەد دوو جار گازی كیمیایی‬ ‫“سارین”ی بەكار هێنا‪ ،‬یەكێكیان‬ ‫لە ‪21‬ی ئاب‪ /‬ئۆگستسی ‪ 2013‬لە‬ ‫شــاری “غوتە” و ئەویتر لە دووی‬ ‫تشرینی دووەم‪/‬نۆڤەمبەری ‪،2016‬‬

‫ئۆباما لە بەرامبەر هێرشێكی‬ ‫گازی كیمیایــی كە لەالیەن‬ ‫ڕژێمی ئەسەدەوە ڕژا و نزیكی‬ ‫هەزار و پێنج ســەد كەسی‬ ‫كوشت‪ ،‬تەنیا ناڕەزایی دەربڕی‪،‬‬ ‫ترەمپ بە كوشتنی ‪ 100‬كەس‬ ‫بەو گازە‪ ،‬مووشەكبارانی كرد‪.‬‬

‫تەنیا ئەوەی جــاری یەكەم‪ ،‬زیاتر‬ ‫لە هەزار و ‪ 400‬كەســی كوشــت‪،‬‬ ‫بــەاڵم ئۆباما تەنیــا ناڕەزایییەكی‬ ‫شەرمنانەی دەربڕی‪.‬‬ ‫جــاری ســێیەم كــە چــواری‬ ‫نیســان‪/‬ئەپریلی ئەمساڵ‪ ،‬فڕۆكە‬ ‫جەنگییەكانــی ســوپای ڕژێمی‬ ‫ئەســەد هێرشێكی ئاســمانییان‬ ‫لــە ڕێگــەی فڕۆكەخانــەی‬ ‫“شەعیرات”ەوە بۆ سەر شارۆكەی‬ ‫“خان شــێخۆن” ئەنجــام دا‪ ،‬لە‬ ‫ئاكامدا ‪ 100‬كەس كوژران‪ .‬چونكە‬ ‫ئێستە سەردەمی یەكالكردنەوە و‬ ‫نیشــاندانی هێزی ئەمەریكایە‪ ،‬بە‬ ‫بڕیاری ترەمپ لەسەر ئەو هێرشە‪،‬‬ ‫‪ 59‬مووشەك بە فڕۆكەخانەكەوە نرا‬ ‫كە هەر یەكەیــان نرخەكەی یەك‬ ‫ملیۆن و ‪ 500‬هەزار دۆالرە‪.‬‬ ‫سیاسەتێكی دووبارەی ئەمەریكا‬ ‫مــادام زوومــی كامێراكــەی‬ ‫مێژوومــان بردووەتــە دواوە‪،‬‬ ‫بەڵگەیەكی مێژوویی بۆ ئەم نۆرەی‬ ‫سیاسەتەی ئەمەریكا دەهێنینەوە‪.‬‬ ‫لە ســەردەمی “ریچارد نیكسۆن”‬ ‫ســەرۆكی ئەمەریكا لە ســااڵنی‬ ‫‪ ،1974-1977‬بــە شــای ئێــران‬ ‫دەگوتــرا پۆلیســی ئەمەریكا لە‬ ‫ڕۆژهەاڵتی ناوەڕاســت‪ .‬دواتر كە‬ ‫“جێراڵد فۆرد ‪ ”1977-1981‬هات‬ ‫كە بە هەمانشــێوە كۆمــاری بوو‪،‬‬ ‫نەیدەویست ئەو دۆخە شڵەژاوەی‬ ‫ناو ئێران وا بكات و شــا بڕووخێ‬ ‫و بە هەموو شــێوەیەك پشتیوانی‬ ‫كرد‪ ،‬بەاڵم دواجــار كە كار لە كار‬ ‫ترازا و “خومەینی” شۆڕشی ئێرانی‬ ‫بەرپا كرد و حكوومەتی شا ڕووخا‪،‬‬ ‫پێش ئەوەی شۆڕشەكە بگاتە كۆتا‪،‬‬ ‫بەپەلە “ســەدام حوســێن”ی لە‬ ‫عێراق بۆ پەمپ درا‪ .‬دواتر “جێمی‬ ‫كارتــەر” كــە دیموكراتــی بوو‪،‬‬ ‫دۆخەكەی بە شڵەقاوی هێشتەوە‪،‬‬ ‫عــەرەب ترســێكی زۆریــان لەو‬ ‫كۆمارە شــیعییە لێ نیشتبوو‪ ،‬ئەم‬ ‫ترسە وای كرد‪ ،‬بە هەموو شێوەیەك‬ ‫پەنا بۆ ئەمەریكا ببــەن تا الوازی‬ ‫بكات‪.‬‬ ‫كــە “ڕۆناڵد ڕیــگان”ی كۆماری‬ ‫بوو بە سەرۆك‪ ،‬ڕێك هەمانشێوەی‬

‫“ترەمپ”ی ئێستە‪ ،‬زۆر بە ئاشكرا‬ ‫پشتیوانی لە سەدام كرد‪ ،‬ڕێگەی‬ ‫بە هەموو واڵتانــی عەرەبیش دا‪،‬‬ ‫بە چــەك و پارە هــاوكاری بكەن‬ ‫بۆ لێــدان لــە ئێــران‪ .‬ئەمەریكا‬ ‫پێویستی بەوەبوو ئینجا سەدام لە‬ ‫شۆڕشــگێڕی ئومەی عەرەبییەوە‬ ‫بگۆڕێ وەك ســتەمكار و دڕندە و‬ ‫مەترســی بۆ ناوچەكە هەژماری‬ ‫بــكات‪ ،‬ئەگەرچی لە ڕاستیشــدا‬ ‫هەروا بوو‪ ،‬وەك هەمیشــەش تا بە‬ ‫دنیا بڵێن واڵتێكــی دیموكراتین‬ ‫و ســەركردەكان بڕیــار دەدەن‪،‬‬ ‫ڕیگان گۆڕا و “جۆرج بوش (‪1989-‬‬ ‫‪ ”)1993‬هاتە ســەر دەســەاڵت‪،‬‬ ‫بە هەمانشــێوە كۆماری‪ ،‬بەاڵم بە‬ ‫سیاسەتێكی توندتر لەگەڵ سەدام‬ ‫مامەڵــەی كرد و بڕیــاری لێدانی‬ ‫دا و عێراقی بــە تەواوی الواز كرد‬ ‫و چەندان جۆر گەمارۆی خســتە‬ ‫سەر‪.‬‬ ‫پێویســت بــوو ئــەو دۆخــە بە‬ ‫ناهەمــواری بمێنێتــەوە‪“ ،‬بیــل‬ ‫كلینتــن (‪ ”)2001 1993-‬ماوەی‬ ‫هەشت ساڵ‪ ،‬هیچ شتێكی ئەوتۆی‬ ‫دژی ســەدام نەكرد‪ ،‬بۆیە عێراق و‬ ‫ناوچەكە بە گوڵباران پێشوازییان لە‬ ‫مووشەكبارانەكانی “جۆرج دەبلیو‬ ‫بوش (‪ ”)2001-2009‬بكەن‪ .‬هەموو‬ ‫دنیا وایاندەزانــی بوش بە تەواوی‬ ‫دۆخی ناوچەكە یەكال دەكاتەوە‪،‬‬ ‫كوردیش دڵنیا بوو لە ســەردەمی‬ ‫ئەودا ســەربەخۆیی دێتــە ئاراوە‬ ‫و بە تەواوی پشــتیوانی دەكات‪،‬‬ ‫بەاڵم وەك بەشــێك لەو یارییە لە‬ ‫مێژینەی ئەمەریــكا بۆ مانەوەیان‬ ‫وەك زلهێز‪ ،‬هەشت ساڵەكەی تەواو‬ ‫بوو‪ ،‬وەك پەیامێكیش چۆن هەموو‬ ‫جارێك كۆمارییەكان كێشــەیەك‬ ‫چارە دەكەن و بە دروســتكردنی‬ ‫كێشــەیەكی تــر پۆســتەكە بۆ‬ ‫دیموكراتییــەكان جێ دێڵن تا لە‬ ‫سەردەمی ئەواندا بە باشی كێشەكە‬ ‫بگات‪ ،‬سەدامیان ڕووخاند و گرفتی‬ ‫پاوانخوازیــی شــیعە و بەهــاری‬ ‫عەرەبی و ئەردۆغانیان لە ناوچەكە‬ ‫بۆ “بــاراك ئۆبامــا (‪”)2009-2017‬‬ ‫بەجێ هێشت كە بەرامبەر هەموو‬ ‫دۆخەكان‪ ،‬تەنیا تەماشاكەر بوو‪.‬‬

‫هێرشی كیمیایی و تاقیكردنەوەی‬ ‫ترەمپ‬ ‫ســووریا لە پارێزگای ئیدلب و بە‬ ‫تایبەتی لە بەرەی شــەڕی شاری‬ ‫“خــان شــێخۆن” ئەوەنــدە لە‬ ‫دۆخێكی خراپدا نەبوو تا پێویست‬ ‫بكات گازی كیمیایی بەكار بێنێ‪،‬‬ ‫شوێنەكەش هێندە ستراتیژی نییە‬ ‫تا هەرچۆن بێ بەدەستی بێنێتەوە‪،‬‬ ‫ئەی باشــە بۆچی بەكاری هێنا؟‪،‬‬ ‫لە كاتێكــدا لەوەتەی شۆڕشــی‬ ‫ســووریا كراوە و دۆخیان خراپە‪،‬‬ ‫یەكەم جارە خەریكبوو كۆمەڵگەی‬ ‫نێودەوڵەتی نزیك بێتەوە لە ئەسەد؟‬ ‫بۆچــی ئــەو تاوانــە گەورەیەی‬ ‫جارێكی تر ئەنجام دا؟‬ ‫تەنیا یەك ئەگەر لە خۆی دەگرێ‪،‬‬ ‫ئەویــش ئەوەیــە‪ ،‬ئــەو كارە بە‬ ‫فەرمانی ڕووســیا و ئێــران كراوە‪،‬‬ ‫ئامانجیــش لێــی تاقیكردنەوەی‬ ‫“دۆناڵد ترەمــپ” بوو‪ ،‬تــا بۆیان‬ ‫دەربكەوێ تا چ ئاستێك سیاسەتی‬ ‫ئەمەریكا گۆڕاوە و لە هەڵوێستێكی‬ ‫ئاوادا بە هەمانشــێوەی ئۆباما تەنیا‬ ‫بەیاننامەیەكی ناڕەزایی دەردەبڕێ‬ ‫یان بەبێ گەڕانەوە بۆ ئەنجوومەنی‬ ‫ئاسایش‪ ،‬بڕیاری كتوپڕ دەدات‪.‬‬ ‫دۆناڵد ترەمــپ‪ ،‬زوو لە پەیامەكە‬ ‫گەیشــت‪ ،‬بۆیــە كۆبوونەوەیەكی‬ ‫بەپەلەی لەگەڵ ڕاوێژكار و بەرپرسە‬ ‫تەناهییەكانی واڵتەكــەی كرد و‬ ‫بڕیاری ئەو گورزەی دا‪ ،‬باشــیش‬ ‫دەزانێ ئەم بڕیــارە واتا ئیتر دەبێ‬ ‫چاوی لە هــەر ئەمەریكییەك بێت‬ ‫كە لە ڕۆژهەاڵتی ناوەڕاســتە‪ ،‬ئیتر‬ ‫لەوانەیە ڕاوێژكارە سەربازییەكانی‬ ‫لە شــەڕی دژ بە داعش هاوكاری‬ ‫ســوپای عێراق دەكەن‪ ،‬لەالیەن‬ ‫حەشدی شــەعبییەوە بكوژرێن‪،‬‬ ‫یان لــە لبنان لەالیــەن حزبواڵوە‬ ‫بڕفێندرێن‪ ،‬هەموو ئەمانە لە بەردەم‬ ‫سەرۆكی ئەمەریكایە‪ ،‬بۆیە چاوەڕێ‬ ‫ناكــرێ دوای ئەم هەنــگاوە‪ ،‬بەم‬ ‫زووانە جارێكی تر خۆی ڕاستەوخۆ‬ ‫دەســت تێكەڵ بــكات‪ ،‬بەڵكو بە‬ ‫شــێوەیەكی فراوانتــر و چەكــی‬ ‫باشــتر پێشكەشــی ئۆپۆزیسیۆن‬ ‫دەكات و ئەگەری هەیە ڕاوێژكارە‬

‫سەربازییەكانی كە ژمارەیان نزیكی‬ ‫پێنج هەزار كەســە و لە عێراقن‪،‬‬ ‫بیاننێرێتە ســووریا تا مەشــق بە‬ ‫سوپای سووریای ئازاد بكەن‪.‬‬ ‫ئەمەریكا هێڵی سووری ڕووسیای‬ ‫نەبەزاندووە‬ ‫زۆر كەس لەگــەڵ باڵوبوونەوەی‬ ‫هەواڵی مووشــەكە تۆماهۆكەكان‪،‬‬ ‫وایانبینــی ئیتر كۆتــا بە زلهێزیی‬ ‫ڕووسیا لە ناوچەكە هات و ترەمپ‬ ‫بــە یەكــەم ڕەفتــاری لەوەتەی‬ ‫ســەرۆكە‪ ،‬گرەوی لــە “فالدیمێر‬ ‫پوتیــن” بــردەوە‪ ،‬ئەگــەر ئەمە‬ ‫ڕاست بێت‪ ،‬كەواتە كاتی جەنگی‬ ‫جیهانیــی ســێیەمە‪ ،‬چونكە وەك‬ ‫بە ڕووكــەش دیارە‪ ،‬ڕاســتەوخۆ‬ ‫دوو زلهێــزی جیهانی كەوتوونەتە‬

‫بنكــەی ئــەو دژە مووشــەكە‬ ‫ڕووســییانەدا تێپەڕین كە زۆر بە‬ ‫ئاسانی دەیتوانی پێش ئەوەی بگەنە‬ ‫شوێنی مەبەست‪ ،‬بیانتەقێنێتەوە‪.‬‬ ‫ڕێككەوتنێكــی واژوو نەكــراو لە‬ ‫نێوان ئەمەریكا و ڕووســیا هەیە‪،‬‬ ‫ئەویش دروســتكردنی شــەڕی‬ ‫بچووكە تــا خۆیان لە شــەڕێكی‬ ‫ڕاستەوخۆدا بەریەك نەكەون‪ ،‬ئاخر‬ ‫بەریەككەوتنیــان‪ ،‬واتــە جەنگی‬ ‫جیهانیی سێیەم‪ .‬ئەم ڕێككەوتنە‪،‬‬ ‫بە دركپێكردنــی هەردووكیانە بۆ‬ ‫بەرژەوەندیی خۆیان‪ ،‬نەك دانیشتن‬ ‫لەسەر مێزێكی گفتوگۆ و بڕیاردان‬ ‫لەســەری‪ .‬بۆیە پێــی دەگوترێ‪،‬‬ ‫ڕێككەوتنی واژوو نەكراو‪.‬‬ ‫ڕەنگە ئەمەریكا ڕێگە بدات عێراق‬ ‫بــۆ ئێران و ڕووســیا بــێ‪ ،‬ڕەنگە‬ ‫رووســیا دەســتبەرداری سووریا‬ ‫ببێت‪ ،‬تەنانەت ڕەنگە ئێرانیشــی‬ ‫پێشــكەش بــكات كــە ئەمەیان‬ ‫دوورتریــن ئەگەرە‪ ،‬بــەاڵم تا دنیا‬ ‫هەمیشە پێویستی بە نەوت و چەك‬ ‫بمێنــێ‪ ،‬ڕێككەوتنەكەی نێوانیان‬ ‫وەك خۆی دەمێنێتەوە و ناترازێن‪.‬‬ ‫سیاسەتی “هەنگاوێك بۆ دواوە و‬ ‫دوو بۆ پێشەوە” بەردەوامە‬ ‫لە دوای شەوی “تۆماهۆك”ـــەوە‪،‬‬ ‫الپەڕەیەكــی تــر لــە ســووریا‬ ‫هەڵدەدرێتــەوە‪ ،‬ئــەم دۆخــە‬ ‫هەڵپەســێراوە نامێنێتەوە‪ ،‬ترەمپ‬ ‫بۆ ئەوێ‪ ،‬وەك “بــوش” بۆ عێراقی‬ ‫لێ دێ‪ .‬ئێستە كاتی ئەوەیە باسی‬ ‫داهاتووی ســووریا و قۆناغی دوای‬ ‫ڕژێمی ئەسەد بكرێ‪ ،‬نەك لە ماوەی‬ ‫ئەو شەش ساڵەی ڕابردوو كە هەر‬ ‫قســەی لەســەر دەكرا و سوودی‬ ‫نەبوو‪ ،‬قسەی ئێستە سوودی هەیە‪.‬‬ ‫دۆخی دنیا بە گشتی و ڕۆژهەاڵتی‬ ‫ناوەڕاست بە تایبەت‪ ،‬پێویستی بە‬ ‫هەشت ساڵی كۆمارییەكانە‪ ،‬بۆیە لە‬ ‫ئێســتەوە دەتوانم بڵێم چوار ساڵی‬ ‫داهاتووی سەرۆكایەتیی ئەمەریكا‬ ‫بــۆ ئەوانە‪ ،‬بــەاڵم مــەرج نییە بۆ‬ ‫“ترەمپ” بێت‪ ،‬ئەگەر ڕووداوەكان‬ ‫وای خواســت كەســێكی تــر بە‬ ‫ئایدیایەكی نوێوە ببەنە كۆشــكی‬ ‫ســپی‪ ،‬وەك چۆن لە ســەردەمی‬ ‫ڕیگان و بوش كرا‪ ،‬ئەوا ئەم جارەش‬ ‫دەیكەن‪.‬‬

‫ماوەی ‪ 40‬ســاڵە سیاسەتی‬ ‫ئەمەریــكا لــە ڕۆژهەاڵتی‬ ‫ناوەڕاســت‪ ،‬زنجیرەیەكــی‬ ‫تەواوكەری یەكە و هێشــتا‬ ‫یاریی تر ماوە بۆ داخســتنی‬ ‫زنجیرەكە و كردنەوەی یەكەم‬ ‫ئەڵقەی زنجیرەیەكی نوێ‪.‬‬ ‫بەرامبەر یەك‪ ،‬ئەگەرچی یارییەكە‬ ‫لە گۆڕەپانی سووریا دەكرێ‪.‬‬ ‫ئەمەریــكا یەكێتیی ســۆڤیەتی‬ ‫هەڵوەشــاند بەبێ ئەوەی دەستی‬ ‫خــۆی ســوور بــكات‪ ،‬چەكی بۆ‬ ‫شۆڕشگێڕانی چیچان‪ ،‬ئەفغانستان‪،‬‬ ‫ئۆكرانیا‪ ،‬بالڕووســیا‪ ،‬كازاخستان‬ ‫و زۆر شــوێنی تــر نــارد‪ ،‬بەاڵم‬ ‫مۆســكۆی بەو شێوەیە نەورووژاند‬ ‫كە هەندێك شیكەرەوەی سیاسی‬ ‫پێیان وایە‪ ،‬لەم ڕووداوەی سووریا‬ ‫ورووژاندوویەتی‪ ،‬ئەگــەر ئەوانی‬ ‫بە بەشێك لە خاكی خۆی زانیبێ‪،‬‬ ‫ســووریا تەنیا هاوپەیمانــە‪ ،‬بۆیە‬ ‫هەرگیز ئــەو داوەی ڕووســیا بۆ‬ ‫ئەمەریــكای نایــەوە‪ ،‬خوێی تێی‬ ‫ناكەوێ‪ ،‬بچووكتریــن بەڵگەش‪،‬‬ ‫تۆماهۆكەكان بەســەر ئاســمانی‬

‫ئــەوەی دەمێنێتەوە‪ ،‬لە ســووریا‬ ‫ئینجا نۆرەی چــی دێ‪ ،‬ئاخر هەر‬ ‫دەبێ نۆرەی شــتێك بێت‪ .‬شەڕی‬ ‫كورد و عەرەب‪ ،‬شــیعە و سوننە‪،‬‬ ‫سوننە و ســوننە لە نێوان خۆیان‪،‬‬ ‫كورد و كــورد لە نێــوان خۆیان‪،‬‬ ‫هاوپەیمانی بەشێكی كورد لەگەڵ‬ ‫شیعە دژی هاوپەیمانی بەشەكەی‬ ‫تر لەگەڵ سوننە‪ ،‬زەوییەكە بە باشی‬ ‫لەبارە بۆ چاندنی هەموو ئەو كێشانە‬ ‫تا كــە نــۆرەی دیموكراتییەكان‬ ‫دێتــەوە‪ ،‬ئەوانیــش چوار ســاڵ‬ ‫یان هەشــت ســاڵ ناوچەكە بەو‬ ‫شــێوەیە بهێڵنەوە‪ .‬پێم وایە دوای‬ ‫ئەم گەڕە‪ ،‬گــەڕی داهاتوو كە ‪16‬‬ ‫ســاڵی ترە‪ ،‬شــەڕی ڕاستەوخۆی‬ ‫نێوان سعوودیە و ئێران دەست پێ‬ ‫دەكات‪.‬‬


‫نووری بێخاڵی‬

‫لە سەردەمی ئێستەماندا ئەگەر باسی چەپگەرایی بۆ‬ ‫گەنجێك بكەی‪ ،‬رەنگە بەوە تێ بگا كە مەبەست لێی‬ ‫ئەوانەن كە بە دەستی چەپ دەنووسن‪ ،‬یا پرسیاری‬ ‫ئەوە بكات بۆچــی خۆشنووســەكان زۆربەیان بە‬ ‫دەستی چەپ دەنووسن‪ ،‬بێ ئاگا لەوەی ئەو چەمكە‬ ‫سەردەمانێك بەشێكی زۆری ئەم جیهانەی لە سایە‬ ‫بوو‪ ،‬دیارە لێرە مەبەســت لــە چەپگەرایی تەنیا بۆ‬ ‫ئەو حزب و كۆمەڵە سیاســییانە بــەكار هێناوە كە‬ ‫لە زانســتی سیاسی لە تەواوی گرووپ و حزبەكانی‬ ‫تر جیــا دەكاتــەوە‪ .‬بێگومان ئــەو چەمكە لەگەڵ‬ ‫سەرهەڵدانی شۆڕشــی فڕەنسا و كۆتاكانی سەدەی‬ ‫‪ 18‬تەشەنەی كرد‪.‬‬ ‫بۆ ئەوەی ڕاســتەوخۆ بچینە سەر باسەكە‪ ،‬كۆمەڵێ‬ ‫پرســیار دێنە پێشــەوە پێویســتیان بــە وەاڵمی‬ ‫باوەڕهێنەر هەیە‪ ،‬وەك لە ناونیشــانەكە باس كراوە‬ ‫چەپگەرایی مــاوە؟ بۆ ئەوانەی دەڵێــن ماوە دەبێ‬ ‫بپرســین چۆن و بە چ شــێوەیەك مــاون؟ ئەگەر‬ ‫مانەوەیــان تەنیا لــە چەند حــزب و ڕێكخراوێكی‬ ‫بچووكــە‪ ،‬ئەوە لە سیاســەتی ئەمڕۆمــان بۆ بیری‬ ‫چەپ و ئایدۆلۆژیاكەی نابێتــە مانەوە لە گۆڕەپانی‬ ‫ملمالنێی هێز و ئایدۆلۆژیا نوێیەكانی ئەم سەردەمە‪،‬‬ ‫مانەوەی هێزێك یان ئایدۆلۆژیایەك بەندە بە ملمالنێ‬ ‫و ســەركەوتن و پەرەســەندنی بەردەوام نەك تەنیا‬ ‫ڕۆژێك لە ســاڵێكدا بە چەند الفیتەیەكی ســوور بە‬ ‫رێژەیەكی كەم بڕژێنە سەرشەقام‪.‬‬ ‫لە ڕاستیدا ئەگەر سەرنجی بەرنامەی هێزە چەپەكان‬ ‫بدەیــن چ لە مێژوو و چ لە ئێســتەدا‪ ،‬هەڵگری زۆر‬ ‫پەیامی پیــرۆز و بەهــادارن بۆ مــرۆڤ‪ ،‬تەنانەت‬ ‫ئەگەر بە دروســتی جێبەجێ بكرێت‪ ،‬دەبێتە هۆی‬ ‫خۆشگوزەرانی و ئاشــتی بۆ سەرتاسەری دنیا‪ ،‬هەر‬ ‫لە بابەتی چینایەتی و كار و مافی مرۆڤ‪ ،‬بەتایبەتی‬ ‫مافی ئافرەت هەموو ئەوانــە و چەندانی تریش كە‬ ‫بەرنامەی جوانن بــۆ هێزێك بتوانــێ جێبەجێیان‬ ‫بكات‪ ،‬پرســیاری تر ئەوەیە ئەو هێز و ئایدۆلۆژیا بۆ‬ ‫شكا و هەڵنەستایەوە؟‬ ‫لە تەواوی گفتوگــۆكان لەگەڵ چەپەكان ڕووخانی‬ ‫یەكێتی ســۆڤیەت دەكەن بە بیانووی شكســتی‬ ‫گەورەی چەپگەرایی‪ ،‬باشــە دەپرســین دەشــێ‬ ‫بیری چەپ ئەوەندە ناســك بــێ بەرگەی كەوتنی‬ ‫واڵتێــك نەگرێ؟ هێزێكی پاڵپشــت بە بیردۆزێكی‬ ‫تۆكمە و الیەنگرێكی زۆر و ئەو بەرنامە باشــانەی لە‬ ‫سەرەوە باســم كردن‪ ،‬چۆن بەو شێوەیە دەڕووخێ‬ ‫كــە لە مێژوودا هیــچ ئایدۆلۆژیایەك بەو شــێوەیە‬ ‫نەپووكاوەتەوە‪.‬‬ ‫جگــە لــەوەی باســم كــرد‪ ،‬ئەوانــەی خزمەتی‬ ‫چەپگەرایی و بیری ماركســی دەكەن‪ ،‬بیانوویەكی‬ ‫تر نادەن بە دەســتەوە بۆ پەردەپۆشــكردنی بیری‬ ‫چەپ‪ ،‬كە دەكرا ئەو هەڵە و كەموكورتییانەی هەیە‬ ‫دەستنیشان بكرێ و چارەسەر بكرێن‪.‬‬ ‫ئەگەرچــی چەپگەرایــی لــە ڕۆژگاری ئەمڕۆماندا‬ ‫هەندێ دەســەاڵتی پرۆلیتاری بەدەســتەوە ماوە‪،‬‬ ‫بەاڵم بــە مانای ئــەوە نایــە بڵێین بیــری چەپ‬ ‫دژی مــاف و ئازادییەكانــی مرۆڤە و سیســتەمی‬ ‫ســەرمایەداری بە باشــتر بزانین‪ .‬دەكرێ دووبارە‬ ‫خۆیــان ڕێك بخەنەوە لە شــێوە و فۆڕمــی تازە كە‬ ‫بگونجێــت لەگەڵ نەوەی نــوێ و بەرگەی زریانی‬ ‫پۆست گڵۆبالیزەیشــن بگرێ‪ ،‬بە شــێوەیەك بێت‬ ‫خۆیان بێبەری بكەن لەو چەمكانەی چەندان ساڵە‬ ‫وەك دروشم دووبارەی دەكەنەوە لەبارەی ئازادی و‬ ‫مافی كرێكار و چینایەتی كۆمەڵگە‪ ،‬خۆیان دابتاشن‬ ‫لەو ناو و پاشــگرانەی كۆنن و خەڵــك ئارەزوویان‬ ‫ناكات خەباتیان لەپێناو بكات‪ ،‬دەســت هەڵبگیرێ‬ ‫لە پیرۆزكردنی كارڵ ماركس‪ ،‬بەاڵم دەشــێ بیری‬ ‫ماركس و ماف و ئازادییەكانی مرۆڤ و مافی كرێكار‬ ‫و دژایەتی سیستمی ســەرمایەداری و هەموو ئەو‬ ‫بەرنامە كۆنانەی لە ڕابردوو هەیانبوو‪ ،‬دابڕێژرێنەوە‬ ‫لەناو حزبی جیا و جۆری چاالكی و خەباتی مۆدێرن‬ ‫بۆ ئــەوە زۆرترین خەڵك لە چــواردەوری خۆی كۆ‬ ‫بكاتــەوە و ببێت بــە نموونەیەكی جــوان و خەڵك‬ ‫ئاواتەخواز بێت خەبات بكات لەو ڕێگەیە‪.‬‬ ‫ماستەر لە پێوەندییە نێودەوڵەتییەكان‬

‫ئۆپۆزســیۆنێك لــە نێــوان‬ ‫ڕكابەری كردنی دەســەاڵت و‬ ‫ڕاپەڕاندنی ئەركە كۆمەاڵیەتی‬ ‫و بەرپرســیارێتییە نەتەوەیی و‬ ‫نیشــتمانییەكان خۆیان لێ ون‬ ‫دەبێــت و لەگەڵ خۆیشــیاندا‬ ‫كۆمەڵگە و هاوواڵتییان دەرگیری‬ ‫ئاڵۆزی و ژاوەژاو دەكەن‬ ‫نوێ و جیاواز لەوانی تر بۆ كاری‬ ‫سیاســی مومارەسە بكەن‪ ،‬بەاڵم‬ ‫دواجار چونكــە ناتوانن لە میانی‬ ‫ملمالنــێ و ڕووبەڕووبوونەوەی‬ ‫سیاســیدا‪ ،‬لەالیــەك خۆیان لە‬ ‫گــرێ (دەروونــی ‪ -‬مێژوویی ‪-‬‬ ‫كولتــووری ‪ -‬ئایدۆلۆژی)یەكان‬ ‫قورتار بكەن‪ ،‬لەالیەكی تریشەوە‬ ‫دەرەقەتی هەڵگرتنی شــوناس‬ ‫و بەرپرســیارێتیی ئۆپۆزسیۆنێك‬ ‫نایەن كە هەناســە و پشوودرێژ‬ ‫بێت‪ .‬ئۆپۆزســیۆنێك لــە نێوان‬ ‫ڕكابــەری كردنی دەســەاڵت و‬ ‫ڕاپەڕاندنی ئەركــە كۆمەاڵیەتی‬ ‫و بەرپرســیارێتییە نەتەوەیی و‬ ‫نیشــتمانییەكان خۆیان لێ ون‬ ‫دەبێــت و لەگەڵ خۆیشــیاندا‬ ‫كۆمەڵگە و هاوواڵتییان دەرگیری‬ ‫ئاڵــۆزی و ژاوەژاو دەكەن‪ ،‬ئیتر‬ ‫دۆخەكــە بــەوە دەگات كــە‬ ‫دەیبینین‪.‬‬ ‫دۆخێكی لەو چەشنە تەنگژاوی‬ ‫و ئاڵۆزیــش‪ ،‬پێویســتی بەوەیە‬ ‫هێــزە بەرپرســیارەكان شــان‬ ‫بدەنەوە بەر ڕاســتكردنەوەی‪ .‬بۆ‬ ‫ئەوەی ئەو كارەش بكەن‪ ،‬دەبێ‬ ‫بە جۆری پێوەندی و حیساباتی‬ ‫خۆیاندا بچنەوە‪ .‬پارتی و یەكێتی‬ ‫هەنووكە لەو وێســتەگەیەدان‪.‬‬ ‫ئیتر یان ئەوەتا دەبێ سروشــتی‬ ‫جیــاوازی و ناكۆكییەكانــی‬ ‫نێوانیان بگوازنەوە ئاستێكی تری‬ ‫هۆشیاری و لۆژیكی و شارستانی‬ ‫تر‪ ،‬یــان ئەوەتا دەبێت درێژە بەو‬ ‫جۆری مامەڵە ناتەندروستە بدەن‬ ‫كە لە ڕابــردوودا هەم درزەكانی‬ ‫نێوانیانــی زیاتر كــرد‪ ،‬هەمیش‬ ‫بــواری زیاتریــان لە بــەردەم‬ ‫هێــزی ئەنارشیســتدا كردەوە‪،‬‬ ‫گورگەمێش ئاسا رەفتار بكەن و‬ ‫لەو گۆمە شێلوەدا بكەونە مەلە‪.‬‬ ‫هێزی سیاســیی گــەورە‪ ،‬ئەو‬ ‫هێزەی ئامادەیە شــان بداتە بەر‬ ‫بەرپرسیارێتیی مێژوویی خۆی‪،‬‬ ‫بەتایبەتی لە ســەردەمێكدا كە‬ ‫ڕووداوەكان خێــرا تێدەپەڕن و‬ ‫هاوكێشــەكان زووتر دەگۆڕێن‬ ‫و ڕاســتەوخۆش ڕەنگدانەوەیان‬ ‫بەســەر ئاینــدەی واڵت و‬ ‫خەڵكەكەیــان دەبێــت‪ ،‬دەبێ‬ ‫بچێتــەوە ناوخۆی و دەرزیئاژنی‬

‫ئــەو دۆخــە تەنگژاوییــەی‬ ‫واڵتەكانیــان پێیدا ڕەت دەبێت‪،‬‬ ‫دەبــێ هێــزە بەرپرســیارەكان‬ ‫خۆیان نوێ بكەنەوە و لە خۆیان‬ ‫بپرســن‪ :‬ئێمە ئێســتە لە كوێی‬ ‫هاوكێشەكەداین؟ بۆ لەو شوێنە‬ ‫گیرمــان خواردووە؟ پێویســتە‬ ‫بۆ ســبەی لە كــوێ بین؟ چۆن‬ ‫دەتوانین پێ بەپێی ڕووداوەكان‬ ‫بڕۆین و ئــەو دۆخە چەقیوەمان‬ ‫تێپەڕێنین؟‬ ‫پارتــی و یەكێتی لــەم قۆناغەدا‬ ‫لــە بــەردەم وەاڵمدانــەوەی‬ ‫ئــەم پرســیارانە و شــاندانە‬ ‫بــەر ئــەو بەرپرســیاریێتییە‬ ‫مێژوویییــەدان‪ .‬بۆیــە دەبــێ‬ ‫زمانێكــی تــر‪ ،‬جۆریكــی تری‬ ‫مامەڵە و ســەردەركردن لەگەڵ‬ ‫یەكتــری بدۆزنەوە‪ .‬بــۆ ئەوەی‬ ‫بتوانن زەوینەی كاری هاوبەش‬ ‫و هەڵگرتنــی بەرپرســیارێتیی‬ ‫هاوبــەش لــەو دۆخــەدا لەناو‬ ‫خۆیاندا خۆش بكــەن‪ .‬ئەمەش‬ ‫پێویســتی بە شــێوازێكی تری‬ ‫كار و بەرنامــە‪ ،‬میكانیزمێكــی‬ ‫ڕووبەڕووبوونــەوەی‬ ‫تــری‬ ‫تەحەدییەكان هەیە‪.‬‬ ‫زۆر ئاسایییە لەم نزیكبوونەوەیە‬ ‫و داڕشتنەوەی جۆری پێوەندی و‬ ‫چوونە ناو كاری هاوبەشەیانەوە‪،‬‬ ‫نــەك تەنیا ببنــە ئامانجی تیری‬ ‫ئەو هێزانــەی نایانەوێ ئەو دوو‬ ‫حزبە كۆك و هاوكار بن‪ ،‬تەنانەت‬ ‫دەبنە ئامانجــی تیری ژەهراوی‬ ‫هەنــدێ ئۆرگان و ســەركردە و‬ ‫كەس و كاراكتەری مشــەخۆر و‬ ‫دڵڕەشی خۆیشــیان‪ .‬ئەوانەی لە‬ ‫سای بەردەوامی و قووڵبوونەوەی‬ ‫ناكۆكی و ملمالنێی زبری نێوان‬ ‫پارتــی و یەكێتی نەبێــت‪( ،‬با)‬ ‫ی بەرژەوەنــدی‪ ،‬بە ئاراســتەی‬ ‫چارۆگــەی هەلپەرســتیان‬ ‫هەڵناكات‪.‬‬ ‫بــە ڕەچاوكردنــی ڕووداوەكانی‬ ‫هەنووكە و پێشبینی بۆ ئاراستە‬ ‫و كاریگەرییەكانی ئایندەی ئەم‬ ‫رووداوانە لەســەر كوردستان و‬ ‫خەڵكەكــەی‪ .‬پرســە نەتەوەیی‬ ‫و نیشــتمانییەكانی وەك بابەتی‬ ‫هەڵكردنی ئااڵ و ئــەو كاردانەوە‬ ‫ناوخۆیــی و دەرەكییانــەی‬

‫دەكــرێ چوارچێوەیەكــی تری‬ ‫نوێ بۆ جۆری پێوەندیی نێوانیان‬ ‫و كاری هاوبــەش دابڕێژنــەوە‪.‬‬ ‫لەالیــەك‬ ‫چوارچێوەیــەك‪،‬‬ ‫وەاڵمگۆی داخوازییە كۆمەاڵیەتی‬ ‫و ئابوورییەكانــی هاوواڵتییان و‬ ‫پێداویستییە دیموكراسییەكان‬ ‫بێــت‪ ،‬لەالیەكی تــرش توانای‬ ‫ڕووبەڕووبوونــەوەی تەحەدییە‬ ‫هەنووكەیــی و ئایندەییەكانــی‬ ‫هەبێت‪ .‬هاوكات لە ئاستی ئەرك‬ ‫و بەرپرســیارێتییە نەتەوەیی و‬ ‫نیشتمانییەكانماندا بێت و توانای‬ ‫هەڵســەنگاندن و خوێندنەوەی‬ ‫ڕووداو و دەركەوتە و پێشــهاتە‬ ‫سیاســییەكانی ناوچەكــەی‬ ‫هەبێت‪.‬‬ ‫لــەم گۆشــەنیگایەوە‪ ،‬پارتی و‬ ‫یەكێتی بــۆ ئــەوەی بتوانن بە‬ ‫باشترین شێوە ئەو پێوەندییەیان‬ ‫دابڕێژنەوە و هێڵە گشتییەكانی‬ ‫ئەو كارە هاوبەشەیان ڕێك بخەن‬ ‫و میكانیزمەكانی سەرخســتن و‬ ‫بە ئامانجگەیاندنی پڕۆژە و پالن و‬ ‫ئەجیندای تەكتیكی و ستراتیژی‬ ‫خۆیان دیاری بكەن‪ .‬بەر لە هەر‬ ‫شتێك دەبێ ســنوورێكی رژد لە‬ ‫بەردەم ئەو دەنگە نەشاز و نەزۆك‬ ‫و كاراكتــەرە هەلپەرســتانەی‬ ‫ناو خۆیــان دابنێــن‪ ،‬ئەوانەی‬ ‫نــەك تەنیا ڕێــز لــە پابەندی و‬ ‫بنەما حزبییەكانــی حزبەكانیان‬ ‫ناگرن‪ ،‬بەڵكو ئامــادەن حزب و‬ ‫دامەزراوە و ئامانجە نەتەوەیی و‬ ‫نیشتمانییەكانیش بكەنە قوربانی‬ ‫ویســت و مەیلــی نەخــۆش و‬ ‫نەرجسییەتی خۆیان‪.‬‬ ‫ئەو دەنگــە نەشــازانەی‪ ،‬لەناو‬ ‫ژاوەژاوی ناكۆكیــدا نەبــێ‪،‬‬ ‫نابیسترێن‪ .‬ئەو دەنگە نەزۆكانەی‪،‬‬ ‫لەنــاو هــەرا و هۆریــا بەیەكدا‬ ‫هەڵشاخاندا نەبێ‪ ،‬نووزەیان نایە‪.‬‬ ‫بە دوای ئەوەدا كۆمەڵگە بە كۆی‬ ‫جیاوازییەكانی ئاشــت بكەنەوە‪.‬‬ ‫دڵنیایی بدەن بــە هاوواڵتییان‬ ‫كە ڕێز لە بوون و بەها و شــكۆی‬ ‫مرۆیییانــە و مافەكانیان گیراوە‪.‬‬ ‫متمانە لە نێــوان خۆیان و هێزە‬ ‫سیاســییەكان بگێڕنــەوە و لە‬ ‫بەرامبــەردا‪ ،‬دەســتبەرداری‬ ‫دڕدۆنگــی و زیادەڕۆیــی لــە‬ ‫نازكێشــان و موجامەلەكردنــی‬ ‫ئــەو هێزانە بن كە هەمیشــە لە‬ ‫هەوڵی ئەوەدان‪ ،‬پارتی و یەكێتی‬ ‫ڕابكێشنە ناو شــەڕی الوەكی و‬ ‫بابــەت و پرســە پەراوێزەكان و‬ ‫بەردەوامیش تاوانی هەموو كێشە‬ ‫و تەنگژەكان بخەنە ئەستۆی ئەو‬ ‫دوو حزبە و خۆیشیان لە هەرچی‬ ‫بەرپرسیارێتییە بدزنەوە‪ ،‬هاوكات‬ ‫ئەو دەبڵ مۆڕاڵییەی خۆیشیان‪،‬‬ ‫بە ریفۆرمخوازی و دڵســۆزی بۆ‬ ‫بەهاكانی ئازادی و دیموكراسی‬ ‫و پێكەوەژیان‪ ،‬بــە خەڵك و خوا‬ ‫بفرۆشنەوە‪.‬‬

‫پارتی و یەكێتی ئەگەر نەگەڕێنەوە‬ ‫بۆبنەماكانیڕێككەوتنیستراتیژی‬ ‫نێوانیشــیان (چونكە هەلومەرجە‬ ‫هەنووكەیییەكان لەو ڕێككەوتنە‪،‬‬ ‫زیاتر و شەفافتر و فرەڕەهەندتر‬ ‫دەخوازن)‪ ،‬دەكرێ چوارچێوەیەكی‬ ‫تری نوێ بۆ پێوەندیی نێوانیان و‬ ‫كاری هاوبەش دابڕێژنەوە‬

‫ژمارە (‪ ، )182‬چوارشەم‪2017/ 4/ 12 ،‬‬

‫چەپگەرایی ماوە؟ لە كوێیە؟‬

‫ئەزموونــی زیاتر لە ‪ 25‬ســاڵی‬ ‫دوای ڕاپەڕین‪ ،‬ئەو ڕاستییەمان‬ ‫پێ دەڵێت كە پارتی و یەكێتی‪،‬‬ ‫وەك دوو هێــزی سیاســی‪،‬‬ ‫ڕۆڵــی ســەرەكی و بنەڕەتــی‬ ‫لــە پرۆســەی جێگیركردنــی‬ ‫ســەقامگیری سیاسی و تەناهی‬ ‫و گەرەنتیكردنــی ئاشــتەوایی‬ ‫كۆمەاڵیەتیــی لە كوردســتاندا‬ ‫دەگێڕن‪.‬‬ ‫ڕابردووی سیاســی‪ ،‬ئۆتۆریتەی‬ ‫جەماوەری‪ ،‬توانای لۆجیستی و‬ ‫ســەربازی و تەناهی‪ ،‬پێوەندیی‬ ‫دیپلۆماســیی هەرێمایەتــی و‬ ‫نێودەوڵەتیی‪ ،‬ئەو ڕووخسارانەن‬ ‫كــە ئــەم دوو هێزە لــە هێزە‬ ‫سیاســییەكانی تری كوردستان‬ ‫جیا دەكەنــەوە و ڕۆڵی زیاتریان‬ ‫پــێ دەدەن لــە ڕاگرتنــی‬ ‫هاوسەنگیی ملمالنێ و هاوكێشە‬ ‫ناوخۆیییــەكان‪ .‬بۆیــە لە هەر‬ ‫دۆخێكــدا ئــەو دوو هێــزە (بە‬ ‫ڕەچاوكردنی جیاوازیی دنیابینیی‬ ‫سیاسی و تایبەتمەندییەكانیان)‬ ‫كــۆك و تەبا بووبن‪ ،‬ڕاســتەوخۆ‬ ‫ئەو تەبایییە ڕەنگی بەسەر ژیانی‬ ‫كۆمەاڵیەتی و سیاسی داوەتەوە‬ ‫و پایەكانــی ســەقامگیریی‬ ‫سیاسی و ئاشتیی كۆمەاڵیەتی و‬ ‫دەرفەتەكانی ژیان پتەو و قایمتر‬ ‫بوونــە‪ .‬پێچەوانەكەی‪ ،‬نەك هەر‬ ‫شــەڕ و بە یەكدا هەڵشاخانیان‪،‬‬ ‫تەنانــەت جۆرێك لــە ناكۆكی و‬ ‫ملمالنێــی كاتیــی زبریــش لە‬ ‫نێوانیاندا‪ ،‬كاردانــەوەی نەرێنی‬ ‫بەســەر كۆی بوارەكانــی ژیانی‬ ‫كوردستان هەبووە‪.‬‬ ‫لە هەموو ئەو گرفت و تەنگژانەی‬ ‫لە كوردســتان هەن‪ ،‬بێ چەند‬ ‫و چوون‪ ،‬ئەو دوو حزبە پشــكی‬ ‫شــێریان لــە بەرپرســیارێتیی‬ ‫دەكەوێتە ئەستۆ‪ .‬وەك چۆن هێزە‬ ‫سیاسییەكانی تریش‪ ،‬هەر یەكە‬ ‫و بارتەقای ســەنگ و قورسایی‬ ‫خۆیان‪ ،‬بەرپرسیارن‪ .‬وەلێ كاتێ‬ ‫هێزەكانــی تر خۆیان لــەو بڕە‬ ‫كەمەی بەرپرسیارێتیشــیان لە‬ ‫دروســتكردن و قووڵكردنەوە و‬ ‫بەردەوامیی تەنگژە و كێشەكان‬ ‫دەدزنــەوە و پارتــی و یەكێتی‬ ‫بەهــۆی ســەرەكی و بنەڕەتی‬ ‫دەزانــن‪ ،‬مافــی ئەوەیــان نییە‬ ‫سەركۆنەی ئەو دوو حزبە بكەن‪،‬‬ ‫كاتــێ بەرمەبنای پێشــهات و‬ ‫پێدراوە سیاسییەكانی كوردستان‬ ‫و عێراق و ناوچەكە‪ ،‬بە ئەجێندای‬ ‫كار و سروشــتی پێوەندییەكان‬ ‫و هەنگاوەكانیانــدا دەچنــەوە و‬ ‫هەوڵێكی تر بۆ پڕۆژەی هاوبەش‬ ‫لەگــەڵ یەكتــری دەدەن‪ ،‬تــا‬ ‫لــە ڕێگەیەوە ڕووبــەڕووی ئەو‬ ‫پێشهاتانە ببنەوە و لە ئاستی ئەو‬ ‫بەرپرسیاریێتییەدا بن كە ئەوانی‬ ‫تــر دەیخەنە ئەســتۆیان و لەناو‬ ‫خەڵــك و لە بەیاننامــە و گوتارە‬ ‫سیاســییەكانیان و میدیاكانــدا‬ ‫كردوویانەتە (كراسی عوسمان!)‪.‬‬ ‫لەالیــەك پارتــی و یەكێتی پێ‬ ‫قەرزار دەكەنــەوە‪ ،‬لەالیەكەی‬ ‫تریش فریشتەیی خۆیان نمایش‬ ‫دەكەن‪.‬‬ ‫دیــارە ئــەم بۆچوونــە‪ ،‬بە هیچ‬ ‫جۆرێــك كەمكردنــەوە نییە لە‬ ‫بەها و ســەنگ و قورسایی هێزە‬ ‫سیاسییەكانی تری ناو پرۆسەی‬ ‫سیاســیی كوردســتان‪ ،‬بەاڵم‬ ‫واقیعی هاوكێشەی ملمالنێكان‪،‬‬ ‫قورســایی و كاریگەریــی هەر‬ ‫یەكێك لەو هێزانە بەسەر ئاراستە‬ ‫و ئاینــدەی كێشــە و ناكۆكی و‬ ‫تەنگــژەكان و ڕەنگدانەوەیــان‬

‫بە بــاری ئەرێنــی و نەرێنی لە‬ ‫ژیانی كۆمەاڵیەتی و سیاســیی‬ ‫كوردســتان‪ ،‬ئەوەمــان پــێ‬ ‫دەڵێ كە ناكــرێ چیتر پارتی و‬ ‫یەكێتــی‪ ،‬هەریەكــە و بۆ خۆی‬ ‫لە ئاوازێك بخوێنێ‪ ،‬بەتایبەت لە‬ ‫پێوەست بە پرســە نیشتمانی و‬ ‫نەتەوەیییە چارەنووسسازەكان و‬ ‫لەگەڵیشیاندا ئەوەی پێوەندی بە‬ ‫ژیان و گوزەرانی هاوواڵتییانەوە‬ ‫هەیە‪.‬‬ ‫كاتێــك هێزگەلــی سیاســیی‬ ‫كــوردی دەبنــە ئۆپۆزســیۆن‪،‬‬ ‫گوایە دەیانــەوێ تایپێكی تری‬

‫خەوشــەكانی بكات‪ ،‬تــا بزانێ‬ ‫ئێســتە لە كوێی هاوكێشەكانە‬ ‫و ســبەی لە كوێی رووداوەكاندا‬ ‫دەبێت‪.‬‬ ‫لــەم گۆشــەنیگایەوە‪ ،‬كاتێــك‬ ‫هەمووان دەڵێن كوردســتان و‬ ‫عێــراق و ناوچەكە بــە گۆڕانی‬ ‫خێــرا و دراماتیكیدا ڕەت دەبن‪،‬‬ ‫چــاوەڕێ دەكرێــت لەهــەر‬ ‫چركەســاتێكدا هاوكێشــە و‬ ‫هاوســەنگییەكان بگۆڕێــن‪ .‬لە‬ ‫دۆخێكی ئاوادا و لەبەر ڕۆشنایی‬ ‫ئــەو ڕووداو و گۆڕانكارییــە‬ ‫خێرایانــە و بەلەبەرچاوگرتنــی‬

‫بەدوای خۆیدا هێنانی‪ .‬پرســی‬ ‫ئەنجامدانــی ڕیفرانــدۆم و‬ ‫ســەربەخۆیی و پەرچەكرداری‬ ‫یــار و نەیارەكانــی كــورد لــە‬ ‫ناوخــۆ و دەرەوە‪ .‬ئامادەســازی‬ ‫ڕووبەڕووبوونــەوەی‬ ‫بــۆ‬ ‫تەحەدییەكانــی دوای داعش و‬ ‫پێشــهاتەكانی و لەگەڵیشیاندا‬ ‫تێپەڕاندنی ئەو تەنگژە ئابوورییە‬ ‫و بەخــاوەن دەركەوتــن لــە‬ ‫باشــتركردنی بــاری ژیــان و‬ ‫گوزەرانی هاوواڵتییان‪.‬‬ ‫هەمــوو ئەوانــە‪ ،‬ئەوە بەســەر‬ ‫پارتــی و یەكێتیدا دەســەپێنن‬ ‫زیاتــر لــە یەكتری نزیــك بن‪.‬‬ ‫پێوەندییەكانیــان توندوتۆڵتــر‬ ‫بكەنەوە‪ .‬بەرنامە و ئەجیندایەكی‬ ‫دەوڵەمەنــد دابڕێــژن‪ .‬گیانــی‬ ‫بەیەكــەوە كاركــردن و كاری‬ ‫هاوبەش لــە نێوانیانــدا قووڵتر‬ ‫بكەنــەوە‪ .‬نابــێ ئەوەیشــیان‬ ‫لەبیــر بچێت كــە لەو شــەڕە‬ ‫چارەنووسسازەدا‪ ،‬پێویستیان بە‬ ‫كۆدەنگییەكی نیشتمانی هەیە‪.‬‬ ‫بۆیە دەبێ لەوەشــدا هاوكاری و‬ ‫هاوخەباتی هێزە سیاســییەكان‬ ‫و پێكهاتە ڕەنگاورەنگەكانی تری‬ ‫كوردستانیش لەبەرچاو بگرن و‬ ‫دەستی دۆســتایەتییان بۆ درێژ‬ ‫بكەن و بەگوێــرەی كاریگەری‬ ‫و ســەنگی خۆیان و ئەو ڕۆڵەی‬ ‫دەتوانن لەو نێــوەدا بیگێڕن‪ ،‬لە‬ ‫پرۆســەكەدا بەشــدارییان پێ‬ ‫بكەن‪.‬‬ ‫لە بەرامبەریشــدا‪ ،‬نابێت بە هیچ‬ ‫كلۆجیك بچنــە ژێرباری مەرج و‬ ‫عەنتەریاتی هێزێــك كە هەموو‬ ‫پابەندبوونێكی بــە بەها و بنەما‬ ‫و بەرپرســیارێتییە نەتەوەیی و‬ ‫نیشتمانییەكان‪ ،‬بە بەرژەوەندییە‬ ‫تەسك و ئایدیۆلۆژییەكانی خۆی‬ ‫دەبەســتێتەوە و بــە میزاجــی‬ ‫سیاســی بەرچاوتەنگــی خۆی‬ ‫مامەڵــە لەگەڵ ئــەو ئەركانەدا‬ ‫دەكات‪ .‬دیــارە ئەمە هەرگیز بەو‬ ‫مانایــە نییە‪ ،‬پارتــی و یەكێتی‬ ‫دیســانەوە غروور بیانگرێ و ئەو‬ ‫جۆرە لــە هێزی ئەنارشیســت‬ ‫و خــاوەن گوتاری پۆپۆلیســتی‬ ‫پشــتگوێ و فەرامــۆش بكەن‬ ‫و بیخەنــە پەراوێــزەوە‪ .‬بــە‬ ‫پێچەوانەوە‪ ،‬پێویســت دەكات‬ ‫لەگەڵیدا لە پێوەندی بەردەوامدا‬ ‫بن‪ .‬بەتایبەتی لەگەڵ ئەو ویژدانە‬ ‫زیندوو و ئەو كاراكتەرانەی لەناو‬ ‫ئەو هێــزەدا خەمی گشــتییان‬ ‫هەیە‪ ،‬دەلیڤەیەك بۆ هاوكاری و‬ ‫هاوخەباتی بدۆزنەوە‪.‬‬ ‫پارتــی و یەكێتــی ئەگــەر‬ ‫نەگەڕێنــەوە بــۆ بنەماكانــی‬ ‫ســتراتیژی‬ ‫ڕێككەوتنــی‬ ‫نێوانیشیان (چونكە هەلومەرجە‬ ‫لــەو‬ ‫هەنووكەیییــەكان‬ ‫ڕێككەوتنە‪ ،‬زیاتر و شــەفافتر و‬ ‫فرەڕەهەندتر دەخــوازن)‪ ،‬بەاڵم‬

‫‪9‬‬

‫هەفتەنامەیەكی سیاسیی گشتییە‬

‫هەوراز گەردی‬

‫پارتی و یەكێتی‪،‬‬ ‫دووانەی چارەسەری‬

‫كوردستانی‬


‫كەركووك لە سیاس‬

‫دۆسیە‬

‫هەفتەنامەیەكی سیاسیی گشتییە‬

‫‪10‬‬

‫ژمارە (‪ ، )182‬چوارشەم‪2017/ 4/ 12 ،‬‬

‫لە نێوان خاوەندارێتی لە نەو‬ ‫رێبین فەتاح‬

‫نەوت لە كەركووك‬ ‫پێكهێنانــی دەوڵەتــی عێــراق‬ ‫بــەو پێكهاتەیەی ئێســتەیەوە‪،‬‬ ‫راســتەوخۆ بە دۆزینەوەی نەوت‬ ‫لە كەركووك گــرێ دراوە‪ .‬رەنگە‬ ‫باشترین نموونەی بەردەستمان‪،‬‬ ‫گەڕانــەوە بێــت بــۆ ئاماژەكەی‬ ‫ئەدمۆنــدز‪ ،‬ئەفســەری بەریتانی‬

‫رێژەی ‪% 25‬ەكەی تری لەالیەك‬ ‫كۆمپانیــای ئەنگلۆساكســۆن‬ ‫خاوەندارێتی دەكرا‪.‬‬ ‫پاش جەنگــی یەكەمی جیهانی و‬ ‫ئەو گۆڕانكارییە سیاســییانەی لە‬ ‫عێراق و ناوچەكــە هاتنە كایەوە‪،‬‬ ‫ســاڵی ‪ 1929‬كۆمپانیــای نەوتی‬ ‫توركی بۆ كۆمپانیای نەوتی عێراق‬

‫هەر لە سەرەتاوە كار بۆ ئەوە‬ ‫دەكــرا ژمــارەی كــوردەكان لە‬ ‫دامەزراوەكانی نەوتی كەركووك‬ ‫كەم بكرێتەوە‪ ،‬ئەو حاڵەتە لە‬ ‫سەردەمێكی زۆر زووەوە دەستی‬ ‫پێ كرد‬ ‫لەو لیژنەیەی كۆمەڵەی گەالن بۆ‬ ‫لێكۆڵینەوە لە كێشەی ویالیەتی‬ ‫مووســڵ و پێكهێنانــی دەوڵەتی‬ ‫عێراق لــە ویالیەتەكانی بەغدا و‬ ‫بەسڕە دروستی كردبوو‪.‬‬ ‫ئەدمۆندز لە كتێبی (كورد‪ ،‬تورك و‬ ‫عەرەب)دا دەڵێ‪“ ،‬بەهۆی هەندێك‬ ‫هــۆی ئابــووری و ســتراتیژی‪،‬‬ ‫ویالیەتەكانــی بەغدا و بەســڕە‬ ‫ناتوانن بەبێ ویالیەتی مووســڵ‪،‬‬ ‫دەوڵەت پێــك بێنن”‪ .‬هــەر لەو‬ ‫روانگەیەوە بوو كە شــا حوسێن‬ ‫ویالیەتی مووســڵی وەك سەر بۆ‬ ‫جەستەی دەوڵەتی عێراق ناوزەد‬ ‫كرد‪ .‬ویالیەتی مووسڵ كە خاكی‬ ‫باشووری كوردستان دەگرێتەوە‪،‬‬ ‫جگە لــە زەوییــە بەپیتەكەی بۆ‬ ‫كشــتوكاڵ‪ ،‬هاوكات نەوتی تێدا‬ ‫دۆزرابووەوە‪ ،‬دەبوو بە بنەمایەكی‬ ‫ئابووری بــۆ دەوڵەتــی عێراق و‬ ‫لــەڕووی ستراتیژیشــەوە چیــا‬ ‫سەختەكانی باشووری كوردستان‪،‬‬ ‫دەبوون بە پشــتێنەیەكی تەناهی‬ ‫و ســەربازی بۆ پێشگرتن لە هەر‬ ‫هێرش و پەالماردانێكی دەرەكی‬ ‫بۆ سەر دەوڵەتی عێراق‪.‬‬ ‫نەوت لــە دۆســیەی كەركووك‬ ‫و دەوڵەتــی عێراقــدا‪ ،‬چەقــی‬ ‫هاوكێشــەكەیە‪ ،‬بەڵگەنامــە‬ ‫مێژوویییــەكان ئــەوە روون‬ ‫دەكەنــەوە كــە بەهــۆی‬ ‫هەستكردن بە هەبوونی نەوت لە‬ ‫كەركووكدا‪ ،‬بەریتانییەكان چۆن‬ ‫ســەرنجەكانیان لەسەر دەوڵەتی‬ ‫عێراق چــڕ كردەوە‪ .‬لــە قۆناغی‬ ‫پێش دامەزراندنی ئەو دەوڵەتەدا‬ ‫و لــە ســەردەمی ئیمپراتۆریەتی‬ ‫عوســمانیدا‪ ،‬كۆمپانیــای نەوتی‬ ‫توركــی (‪ )T.P.C‬خاوەندارێتــی لە‬ ‫چاڵە نەوتییەكانی عێراق دەكرد‪،‬‬ ‫ئــەو كۆمپانیایە لە ســاڵی ‪1912‬‬ ‫بەهاوبەشی وەبەرهێنەرانی نەوتی‬ ‫بەریتانی و ئەڵمانــی دامەزرابوو‪،‬‬ ‫پشكەكانی كۆمپانیایەكە بەڕێژەی‬ ‫‪ % 50‬لەالیــەن بانكــی تایبەتی‬ ‫توركی‪/‬تۆماركراو لە بەریتانیا‪25 ،‬‬ ‫‪%‬ی لەالیــەن بانكــی ئەڵمانیا و‬

‫(‪ )I.P.C‬بــە گۆڕانــكاری لە خاوەن‬ ‫پشــكەكانی پێك هات‪ .‬چوار ساڵ‬ ‫پێــش دامەزراندنــی كۆمپانیای‬ ‫نەوتی عێــراق‪ ،‬كۆمپانیای نەوتی‬ ‫توركــی بــە گرێبەســت لەگەڵ‬ ‫حكوومەتی عێراق مافی ئیمتیازی‬ ‫بەرهەمهێنانی نەوتی وەرگرتبوو‪،‬‬ ‫ماوەی گرێبەســتەكە ‪ 75‬ســاڵی‬ ‫دەخایاند‪ ،‬بەوەش تا ســاڵی ‪2000‬‬ ‫كۆمپانیایەكە مافی بەرهەمهێنانی‬ ‫نەوتی عێراقی لە هەموو رووبەری‬ ‫عێراق هەبوو‪ ،‬بــەدەر لە ناوچەی‬ ‫ئیمتیــازی كۆمپانیــای نەوتــی‬ ‫خانەقیــن (‪khanqin petroleum‬‬ ‫‪ )company‬كــە بەپێــی بڕیاری‬ ‫لیژنەی ســنووری توركی‪-‬فارسی‬ ‫لە ســەردەمی دەوڵەتی عوسمانی‬ ‫لە ‪1913‬دا‪ ،‬وەك ناوچەی سنووری‬ ‫عێراق‪-‬ئێران دیاری كرابوو‪ ،‬بەاڵم‬ ‫پاش رووخانی دەوڵەتی عوسمانی‪،‬‬ ‫خاوەندارێتییەكــەی بۆ دەوڵەتی‬ ‫عێراق گەڕایەوە‪ .‬كۆمپانیای نەوتی‬ ‫خانەقین لقێــك بوو لە كۆمپانیای‬ ‫نەوتــی ئەنگلۆئێرانــی كــە لەو‬ ‫كێڵگــە هاوبەشــدا وەبەرهێنانی‬ ‫دەكرد‪ .‬ســاڵی ‪ 1952‬حكوومەتی‬ ‫عێراق كۆتــای بە مافی ئیمتیازی‬ ‫كۆمپانیایەكە هێنا‪.‬‬ ‫لەپاڵ كۆمپانیــای نەوتی عێراق‬ ‫لــە ســاڵی ‪1932‬دا‪ ،‬كۆمپانیای‬ ‫نەوتی مووســڵ (‪ )M.P.C‬دامەزرا‪،‬‬ ‫ماوەی گرێبەســتەكەی ‪ 75‬ساڵی‬ ‫دەخایاند‪ ،‬ئــەو كۆمپانیایە مافی‬ ‫گرێبەســتی لە ویالیەتــی بەغدا‬ ‫و مووســڵ لە رۆژئاوای رووباری‬ ‫دیجلــە و باكــوری هێڵــی ‪33‬‬ ‫وەرگرتبوو‪ .‬پاشــتریش لە ساڵی‬ ‫‪1938‬دا كۆمپانیای نەوتی بەسڕە‬ ‫(‪ )B.P.C‬دامەزرا‪.‬‬ ‫كێڵگەكانــی نەوتــی كەركووك‬ ‫لەالیەن كۆمپانیای نەوتی عێراق‬ ‫بەڕێوە دەبران‪ ،‬بــەو هۆیەوە وەك‬ ‫گەورەتریــن كۆمپانیــای نەوتی‬ ‫لە عێراق جێگیر بوو‪ ،‬ئاشــكرایە‬ ‫كە بڕی گــەورەی نەوتی عێراق‬ ‫لە كەركــووك بەرهــەم دەهێنرا‪.‬‬ ‫ئەو گۆڕانكارییانــەی لە عێراق و‬

‫ناوچەكــەدا روویــان دا‪ ،‬دواجار‬ ‫گۆڕانــكاری لــە پشــكی واڵتە‬ ‫زلهێزەكان لە كۆمپانیاكانی نەوتی‬ ‫عێراق دروســت كرد‪ ،‬پشكەكانی‬ ‫بەسەر واڵتانی بەریتانیا‪ ،‬فڕەنسا و‬ ‫ئەمەریكا دابەش بووبوون‪.‬‬ ‫نەوت و كورد لە كەركووكدا‬ ‫هەر لــە ســەرەتای دامەزراندنی‬ ‫دەوڵەتــی عێــراق و لكاندنــی‬ ‫خاكی باشــووری كوردستان بەو‬ ‫دەوڵەتــەوە‪ ،‬نەوتــی كەركووك‬ ‫بــەردەوام وەك نەهامەتییەكــی‬ ‫گەورە باڵی بەسەر كورددا كێشاوە‪.‬‬ ‫رژێمــە یەك لــە دوای یەكەكانی‬ ‫عێراق بە پشتیوانی بەریتانییەكان‬ ‫یان كۆمپانیا مۆنۆپۆڵەكانی نەوت‬ ‫لە عێراقدا‪ ،‬سیاسەتی جیاكاری و‬ ‫قڕكردنــی كوردیان پێڕەو دەكرد‪،‬‬ ‫هەرچەند نەوتی كەركووك بڕبڕەی‬ ‫پشتی ئابووریی دەوڵەتی عێراقی‬ ‫پێك هێنــا‪ ،‬بەاڵم رژێمــە یەك لە‬ ‫دوای یەكەكانی عێــراق‪ ،‬داهاتی‬ ‫نەوتەكەیان لە داپڵۆسینی كورد و‬ ‫دامركاندنەوەی شۆڕشەكانی بەكار‬ ‫هێنا‪.‬‬ ‫هــەر لە ســەرەتاوە كار بــۆ ئەوە‬ ‫دەكــرا ژمــارەی كــوردەكان لە‬ ‫دامەزراوەكانــی نەوتی كەركووك‬ ‫كــەم بكرێتــەوە‪ ،‬ئــەو حاڵەتە‬ ‫لــە ســەردەمێكی زۆر زووەوە‬ ‫دەســتی پێ كرد‪ ،‬بــەاڵم لەگەڵ‬ ‫هاتنــی بەعســییەكان بۆ ســەر‬ ‫تەختــی فەرمانڕەوایی لە عێراق‪،‬‬ ‫بــە چڵەپۆپەی خۆی گەیشــت‪.‬‬ ‫بەعســییەكان لە ســاڵی ‪1963‬‬ ‫لەگــەڵ یەكــەم وەرچەرخانــی‬ ‫دەسەاڵت لە بەرژەوەندییاندا‪ ،‬نەك‬ ‫هەر ئەوەی دەستیان بە دەركردنی‬ ‫كارمەندانی كورد لە دامەزراوەكانی‬ ‫نەوتــی كەركــووك كــرد‪ ،‬بەڵكو‬ ‫دانیشتووانی ناوچەكانی نەوتییان‬ ‫لە سنووری شارۆكەی مەخموور و‬ ‫دووبز راگواست‪.‬‬

‫لــەو قۆناغــەدا‪ ،‬شۆڕشــی كورد‬ ‫هەوڵی دەدا بۆ دنیــای دەرەوەی‬ ‫روون بكاتــەوە كــە حكوومەتی‬ ‫عێراقــی‪ ،‬وێڕای ئــەوەی نەوتی‬ ‫كوردســتان دەبات‪ ،‬داهاتەكەی‬ ‫بــە چــەك و تەقەمەنــی دەدات‬ ‫و لــە جینۆســایدكردنی كورد و‬ ‫وێرانكردنــی خاكەكەی‪ ،‬بەكاری‬ ‫دێنێت‪.‬‬ ‫(ئێــف‪ .‬جــی‪ .‬مەینــارد) لــە‬ ‫باڵوێزخانەی بەریتانیــا لە بەغدا‪،‬‬ ‫لەو نامەیەدا كە لە ‪23‬ی ئەیلوولی‬ ‫‪ 1964‬بــۆ وەزارەتــی دەرەوەی‬ ‫واڵتەكەی ناردووە‪ ،‬دووپات لەوە‬ ‫دەكاتەوە كــە “عێراقییەكان هیچ‬ ‫رەحمێك ناكــەن لــە داباراندنی‬ ‫بۆمبی ناپاڵم بەسەر كوردەكاندا لە‬ ‫هەر كاتێك مەبەستیان بێت”(‪.)1‬‬ ‫لــە‬ ‫تاڵەبانــی‬ ‫جــەالل‬ ‫چاوپێكەوتنێكــی مێژووییدا كە‬ ‫لــە ‪30‬ی حوزەیرانــی ‪1963‬دا لە‬ ‫رۆژنامــەی (كۆمبا)ی فڕەنســی‬ ‫بــاو كراوەتەوە‪ ،‬دەڵــێ “وێڕای‬ ‫پێداگیری لەســەر ئەوەی كورد‬ ‫خاوەندارێتی لە چاڵە نەوتییەكانی‬ ‫كەركووك تا عەین زالە و خانەقین‬ ‫دەكات‪ ،‬بــەاڵم كۆمپانیاكان مافی‬ ‫ئیمتیازی دەرهێنانی نەوتەكەیان‬ ‫بە حكوومەتی بەغدا بەخشــیوە‪،‬‬ ‫حكوومەتی بەغــداش لە جیاتی‬ ‫ئەوەی لە رێگەی داهاتی نەوتەوە‪،‬‬ ‫رووناكی‪ ،‬ئاوەدانی و پێشــكەوتن‬ ‫بەدی بێنێت‪ ،‬لە تێك شــكاندنی‬ ‫كورددا بەكاری دێنێت”(‪.)2‬‬ ‫نەوتی كوردستان و‬ ‫جینۆسایدی گەلی كورد‬ ‫رژێمی بەعسی عێراقی لە رێگەی‬ ‫داهاتــی نەوتی كوردســتانەوە‪،‬‬ ‫جبەخانەیەكــی گــەورەی چەك‬ ‫و تەقەمەنــی پێــك هێنــا و لــە‬ ‫جینۆسایدكردنی كورددا بەكاری‬ ‫هێنایەوە‪ .‬پرۆســەكانی ئەنفال و‬ ‫كیمباران‪ ،‬سێكوچكەی تەعریب‪،‬‬

‫تەهجیــر و تەرحیل‪ ،‬بــە داهاتی‬ ‫نەوت و بــۆ یەكــەم جاریش لە‬ ‫ناوچەكانــی نەوتی كوردســتاندا‬ ‫جێبەجێ كــران‪ ،‬بــەو مانایەی‬ ‫كە لــە پشــت تاوانەكانی بەعس‬ ‫بەرامبەر بە كورد‪ ،‬وێڕای هەبوونی‬ ‫ئایدیۆلۆژیایــەك‪ ،‬پاڵنەرێكــی‬ ‫بەهێــزی ئابووری هەیــە كە بە‬ ‫كۆنترۆڵكردنــی نەوتــەوە گرێ‬ ‫دراوە‪ ،‬بەعــس بۆ ئــەو ئامانجە‪،‬‬ ‫نەك شۆڕشی كورد‪ ،‬بەڵكو هەموو‬ ‫نەتەوەی كوردی وەك ئاســتەنگ‬ ‫دەبینــی‪ ،‬لەبەرئەوە بــوو هەر لە‬ ‫زووەوە دەســتی بە راگواســتن‬ ‫و تەعریبكردنــی ئــەو ناوچــە‬ ‫كوردنشینانە كرد كە نەوتیان تێدا‬ ‫دۆزرابووەوە‪.‬‬ ‫عیســمەت شــەریف وانلــی لە‬ ‫میانــەی ئــەو گەشــتەیدا كە بۆ‬ ‫عێراق و باشــووری كوردســتان‬ ‫لــە ئــاب و ئەیلوولــی ‪1975‬‬ ‫ئەنجامی داوە‪ ،‬پرۆسەی تەعریب‬ ‫و راگواســتنی كوردانــی لــە‬ ‫ناوچەكانــی نەوتــی كەركووك و‬ ‫خانەقین تۆمار كردووە‪ .‬وانلی لەو‬ ‫گەشــتەیدا چاوی بە تاریق عەزیز‬ ‫وەزیــری راگەیانــدن و ئەندامی‬ ‫سەركردایەتی هەرێمایەتی بەعس‬ ‫كەوتووە و لەبارەی راگواســتن و‬ ‫وێرانكردنــی گوندەكانی ناوچەی‬ ‫نەوتــی كەركووك پرســیاری لێ‬ ‫كردووە‪ ،‬تاریــق عەزیز لە وەاڵمدا‬ ‫دەڵێ‪“ :‬الی كەس شاراوە نییە كە‬ ‫دوای سااڵنێكی شەڕ‪ ،‬وا پێویست‬ ‫دەكات هەوڵ بدەین نەوت دابین‬ ‫بكەین و بیپارێزین‪ ،‬چونكە نەوت‬ ‫مەسەلەیەكە پێوەندی بە ژیانەوە‬ ‫هەیە‪ ،‬بۆیە دەوڵەت بە پێویســتی‬ ‫دەزانێت نەوت بپارێزێت و دوورە‬ ‫مەترســی بكات‪ ،‬هەر ئــەوە وای‬ ‫لێ كردیــن كوردەكانــی ناوچە‬ ‫نەوتییەكان بگوازینەوە و عەرەبیان‬ ‫لە جێدا نیشتەجێ بكەین”(‪.)3‬‬ ‫لەو قۆناغــەدا حكوومەتی عێراق‬

‫دەستی كردبوو بە هاوردەكردنی‬ ‫عەرەب بۆ كەركووك و دەوروبەری‪،‬‬ ‫بۆ عەرەبــەكان گەڕەكــی نوێی‬ ‫دروســت دەكرد‪ ،‬ناوی شارەكانی‬ ‫فەڵەستین وەك قودس و حەیفای‬ ‫لەو گەڕەكانە دەنا‪ ،‬وەك عیسمەت‬ ‫شــەریف وانلــی دەڵــێ‪“ ،‬لەوە‬ ‫دەچێت دەوڵەتی عێراق وا بزانێت‬ ‫فەڵەســتینی لە كوردستان رزگار‬ ‫كردووە‪ ،‬دروستكردنی ئەو شارانە‬ ‫جگە لە داگیركردنی كوردستان‪،‬‬ ‫شتێكی تر ناگەیەنێت”(‪.)4‬‬ ‫الیەنی كــوردی لە هاتنە ســەر‬ ‫تەختــی عەبدولكەریــم قاســم‬ ‫تا عەبدولســەالم عــارف و دواتر‬ ‫زاڵبوونی تەواوەتی بەعس بەسەر‬ ‫حوكمڕانــی عێراقــدا‪ ،‬چوونە ناو‬ ‫چەندان دانوستانەوە‪ ،‬بە ئامانجی‬ ‫چارەســەركردنی كێشــەكان و‬ ‫مسۆگەركردنی ژیانێكی شایستە‬ ‫لە چوارچێوەی دەوڵەتی عێراقدا‪،‬‬ ‫رێككەوتنی ‪11‬ی ئــاداری ‪1970‬‬ ‫ئەنجامی شۆڕشــی كورد بوو‪ ،‬كە‬ ‫تیایدا دووپات لە ئۆتۆنۆمی بۆ كورد‬ ‫كرایەوە‪ ،‬بــەاڵم دەوڵەتی عێراق‬

‫هیــچ كات پابەنــدی بەندەكانی‬ ‫رێككەوتنەكــە نەبــوو‪ ،‬ئەوەش‬ ‫وای كرد شــۆڕش و جوواڵنەوەی‬ ‫رزگاریخــوازی كــورد دووبــارە‬ ‫سەرهەڵبداتەوە‪ ،‬لەكاتێكدا بەعس‬ ‫ئامــادە نەبوو بەهیچ شــێوەیەك‬ ‫كەركــووك بخرێتە نــاو بازنەی‬ ‫ئۆتۆنۆمییــەوە‪ ،‬ئــەوەش لەمەڕ‬ ‫كــوردەكان وەك بڕبڕەی پشــتی‬ ‫رێككەوتنەكە بوو‪ .‬سەدام حوسێن‬ ‫بــۆ خۆدزینــەوە لــە ئۆتۆنۆمی‬ ‫و خستنەســەری كەركــووك‪،‬‬ ‫بانگەشــەی ئــەوەی دەكــرد‪،‬‬ ‫“دەوڵــەت ئۆتۆنۆمــی بــە گەل‬ ‫بەخشــیوە نەك بە خاك”‪ ،‬ئەوەش‬ ‫پاشەكشەیەكی راســتەقینە بوو‬ ‫لە داننان بە سنووری كوردستان‬ ‫و تواندنەوەی نەتــەوەی كورد لە‬ ‫بۆتەی (عێراقی عەرەبی)دا‪.‬‬ ‫ئەو تاوانانــەی دەوڵەتی عێراق لە‬ ‫ســەرەتاوە تا رووخانی بەعس لە‬ ‫‪ 2003‬لــە كیمیابــاران و ئەنفال‬ ‫و جینۆســاید بەرامبەر بە گەلی‬ ‫كوردستان دەســتی پێ كردبوو‪،‬‬ ‫وێڕای ئەوەی لە رێگەی دەســت‬


‫سەتی عێراقی نوێدا‬

‫دۆسیە‬

‫بەســەرداگرتنی داهاتــی نەوتی‬ ‫كوردستانەوە جێبەجێ دەكران‪،‬‬ ‫لە بەرامبەردا شۆڕشــی كورد هەر‬ ‫لــە ســەرەتای دەرهێنانی نەوت‬ ‫لە كەركووكــەوە‪ ،‬دەیتوانی زیانی‬ ‫راســتەقینە بــە دامەزراوەكانی‬ ‫نەوتی كەركووك بگەیەنێت‪ ،‬بەاڵم‬ ‫كورد بەهۆی ئــەوەی كێڵگەكانی‬ ‫نەوتــی كەركــووك و ناوچەكانی‬ ‫تری بە موڵكی خۆی دەزانی‪ ،‬بەو‬ ‫حاڵەشــەوە ئامادە نەبوو زیان بە‬ ‫دامەزراوەكانی نەوتی بگەیەنێت‪.‬‬ ‫رژێمــی بەعســی عێراقــی وەك‬ ‫میراتگــری عێراقــی مەلەكی و‬ ‫كۆماری‪ ،‬بــەردەوام خاوەندارێتی‬ ‫لە نەوتی كەركووك كردووە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫هیچ كات خاوەندارێتی لە خەڵكی‬ ‫كەركووك نەكرد‪ .‬لە ماوەی حوكمی‬ ‫زاتییەوە تا دەگات بە قۆناغەكانی‬ ‫شۆڕشی نوێ‪ ،‬كەركووك كراوەتە‬ ‫مۆڵگەیەكی گەورەی ســەربازی‪،‬‬ ‫وەك كێڵگــە نەوتێكی بە ســوپا‬ ‫گەمــارۆدراو‪ ،‬بەبــێ بایەخدانان‬ ‫بــۆ پێكهاتــە مرۆیییەكــەی‪،‬‬ ‫مامەڵــەی لەگەڵدا كــراوە‪ .‬ئەوە‬

‫بەتــەواوی جێگــەی بایەخە كە‬ ‫بەعــس لــە قۆناغــی حوكمی‬ ‫زاتیــدا‪ ،‬هەولێــر وەك پایتەختە‬ ‫سیاســییەكەی دەناســێنێت‪،‬‬ ‫لــە بەرامبــەردا كەركــووك وەك‬ ‫پایتەختێكی شــاراوەی سەربازی‬ ‫و ســەربازگەیەكی زەبــەالح‪،‬‬ ‫كــە ئەركەكــەی بریتییــە لــە‬ ‫پاراســتنی پڕۆژەكانی نەوتی و لە‬ ‫بەرامبەردا داپڵۆســینی خەڵك و‬ ‫دانیشتووانەكەی‪.‬‬ ‫كەركووك لە عێراقی نوێدا‬ ‫پــاش رووخانــی بەعــس لــە‬ ‫‪2003‬دا‪ ،‬كــوردەكان ئومێدیــان‬ ‫بــە بنیاتنانــی عێراقێكــی نوێ‬ ‫هەبوو‪ ،‬لەو روانگەیەوە دەســتیان‬ ‫بە بنیاتنانــەوەی ئــەو دەوڵەتە‬ ‫كرد كــە بەدرێژایی دامەزراندنی‪،‬‬ ‫جینۆســایدی گەلــی كــوردی‬ ‫كردبوو‪ .‬لە داڕشــتنی دەستووری‬ ‫نوێی عێراقــدا‪ ،‬كەركــووك وەك‬ ‫ناوچــەی جێناكــۆك لــە نێوان‬ ‫عێراق و كوردســتان دیاری كرا‪،‬‬ ‫بــەاڵم الیەنی عێراقــی خۆی لە‬

‫جێبەجێكردنی بڕگەكانی مادەكە‬ ‫دزییەوە‪.‬‬ ‫عێراقی نوێ‪ ،‬بەپێی دەســتوورە‬ ‫هەمیشــەییەكەی‪ ،‬دەبوو بەشێك‬ ‫لە داهاتی نەوت لە راستكردنەوەی‬ ‫تاوانەكانــی‬ ‫شــوێنەواری‬ ‫رژێمەكانــی پێشــوو تەرخــان‬ ‫بكات‪ ،‬بەدڵنیایییــەوە چەقی ئەو‬ ‫پرۆســەیە بەر راســتكردنەوەی‬ ‫هەموو گۆڕانكارییە دیمۆگرافی و‬ ‫تاوانكارییانــە دەكەوت كە بەعس‬ ‫دژ بە گەلی كوردســتان ئەنجامی‬ ‫دابــوون‪ ،‬بەاڵم هیــچ كاتێك ئەوە‬ ‫نەكرا‪.‬‬ ‫حوكمڕانانــی عێراقــی نــوێ‪،‬‬ ‫وەك پاســاو بۆ پابەنــد نەبوون بە‬ ‫جێبەجێكردنــی مــادەی ‪140‬ی‬ ‫دەســتوور‪ ،‬ئامــاژە بە قورســی‬ ‫گۆڕانكاری‪ ،‬تاوان و لێكەوتەكانی‬ ‫دەكــەن‪ ،‬لــە ئامــادەكاری بــۆ‬ ‫گەڕانــەوەی عەرەبی هــاوردە و‬ ‫گێڕانــەوەی كوردانــی دەركراو‬ ‫و‪ .‬هتــد‪ ،‬بــەاڵم هەندێــك لــە‬ ‫راستكردنەوەی هەڵە و تاوانەكانی‬ ‫پێشــوو‪ ،‬تەنانەت لــە دەرەوەی‬ ‫مادەی ‪140‬دا‪ ،‬دەبــوو جێبەجێ‬ ‫بكرێــن‪ ،‬لەناویانــدا پێویســتی‬ ‫دەكرد عێراقی نوێ بیسەلمێنێت‪،‬‬ ‫هاوشــێوەی عێراقی رابردوو‪ ،‬لە‬ ‫مامەڵەكردن لــە تەك كەركووكدا‬ ‫تەنیــا خاوەندارێتی لە نەوتەكەی‬ ‫نــاكات و بایەخێكیشــی بــۆ‬ ‫خەڵكەكەی هەیە‪.‬‬ ‫رژێمــی بەعس لــە نەوەتەكانی‬ ‫سەدەی رابردوودا‪ ،‬بەشێوەیەكی‬ ‫تەواو ناسروشتی و نازانستی نەوتی‬ ‫كێڵگەكانــی كەركووكی بەرهەم‬ ‫دێنا‪ ،‬ئــەوەش وای كرد ئاســتی‬ ‫بەرهەمی نەوت لــە كەركووك لە‬ ‫ملیۆن بەرمیلــەوە بۆ چەند هەزار‬ ‫بەرمیلێك داببەزێت‪ ،‬بەبێ ئەوەی‬ ‫هیچ پەرەپێدانێكــی گونجاو‪ ،‬لە‬ ‫كێڵگە نەوتییەكاندا بكات‪ ،‬كەواتە‬ ‫پەرەپێدانــی كێڵگەكانــی نەوتی‬

‫كەركووك‪ ،‬یەكێك لەو دۆســیانە‬ ‫بوو كە حكوومەتــی نوێی عێراق‬ ‫لە نێــوان ‪ 2003-2017‬دەیتوانی‬ ‫بــە بەرنامە و پالنی زانســتییەوە‬ ‫هەنــگاوی بــۆ بنێــت‪ ،‬بــەاڵم‬ ‫هیــچ هەنگاوێك لە ئــارادا نەبوو‪.‬‬ ‫ئەوەش وای كــرد چاالكییەكانی‬ ‫بەرهەمهێنانی نەوت لە كەركووك‬ ‫هەر لە سستیدا بمێنێتەوە‪.‬‬ ‫بەدرێژایی سااڵنی ‪ 2003‬تا ‪2017‬‬ ‫نەوت لە كەركووك هەناردە كراوە‪،‬‬ ‫جگە لەوكاتانەی كە بەهۆی كردە‬ ‫تیرۆریستییەكان و بە ئامانجگرتنی‬ ‫لوولەكانی گواســتنەوەی نەوت‪،‬‬ ‫هەناردەی نەوت بەشــێوەیەكی‬ ‫كاتی راگیــراوە‪ ،‬لــە هەموو ئەو‬ ‫ماوەیــەدا‪ ،‬ســوودمەندبوونی‬ ‫كەركووك لــە داهاتی نەوتەكەی‪،‬‬ ‫تەنیــا پــارەی پتــرۆدۆالر بوو‪،‬‬ ‫ئەویش لە چوارچێــوەی پارێزگا‬ ‫بەرهەمهێنەرەكانــی نــەوت لە‬ ‫عێراقدا‪ ،‬نەك وەك بڕیارێكی تایبەت‬ ‫بە كەركووك‪.‬‬ ‫حكوومەتــی عێــراق لــە نیوەی‬ ‫‪2013‬ەوە تــا ئەوكاتــەی نەوتی‬ ‫كەركووكــی هەناردە كــردووە‪،‬‬ ‫پابەنــد نەبووە بــە خەرجكردنی‬ ‫پارەی پتــرۆدۆالری شــارەكە و‬ ‫جگەلەوەش بودجەی پەرەپێدانی‬ ‫پارێــزگای كەركووكــی خەرج‬ ‫نەكردووە‪ ،‬بەوەش كەركووك خرایە‬ ‫ژێر گەمارۆیەكــی ئابوورییەوە و‬ ‫رووبەڕووی تەنگژەیەكی گەورەی‬ ‫دارایی و ئابووری بووەوە‪.‬‬ ‫بەپێــی داتاكانــی ئەنجوومەنی‬ ‫پارێزگای كەركــووك‪ ،‬بەهۆی ئەو‬ ‫گەمارۆیــەی حكوومەتی عێراق‬ ‫لــە ‪2013‬ەوە بەســەر پارێزگای‬ ‫كەركووكیدا ســەپاندووە‪ ،‬سەتان‬ ‫پڕۆژەی وەبەرهێنان و ستراتیژی‬ ‫لە شــارەكەدا راگیراون و سەتان‬ ‫كۆمپانیــا و وەبەرهێنــەر كــە‬ ‫قەرزەكانیــان لەالیــەن بەغداوە‬ ‫نەدراوەتــەوە‪ ،‬مایەپــووچ بوون‪،‬‬

‫هەزاران كرێــكار كە لەو پڕۆژانەدا‬ ‫كاریان دەكرد‪ ،‬بێكار مانەوە‪.‬‬ ‫درێژەپێدانی سیاسەتی‬ ‫بەعس لە كەركووكدا‬ ‫یەكێــك لــەو بەرنامانــەی‬ ‫حكوومەتــی پێشــووی بەعس‬ ‫لەپێناو كۆنترۆڵكردنی كەركووك‬ ‫و ســڕینەوەی ناســنامەی‬ ‫كوردســتانیی شــارەكە‪ ،‬هەوڵی‬ ‫كردەنــی كردنــەوەی دەدا‪،‬‬ ‫دوورخستنەوەی كارمەندانی كورد‬ ‫بوو لە كۆمپانیای نەوتی باكور كە‬ ‫وەك كۆمپانیایەكــی نیشــتمانی‬ ‫لــە ‪1972‬ەوە سەرپەرشــتی‬ ‫چاالكییەكانــی دەرهێنانی نەوت‬ ‫لەو شارەدا دەكات‪.‬‬ ‫ئەو پرۆســەیە لــە چوارچێوەی‬ ‫پرۆسەكانی تەعریب و تەرحیل و‬ ‫تەهجیر لە ناوچە كوردنشینەكانی‬ ‫كەركووك جێبەجێ دەكرا‪ ،‬هەر لەو‬ ‫پێناوەشدا‪ ،‬پانتایییەكی بەرفرەوان‬ ‫لە رووبــەری كەركووك كە دەیان‬ ‫لــە گونــدە كوردنیشــنەكانی‬ ‫شــارەكە دەگرێتەوە‪ ،‬بە پاساوی‬ ‫(موحەڕەماتی نەوت)ییەوە‪ ،‬وێران‬ ‫كــران و دانیشــتووانی كوردیان‬ ‫تێــدا نەهێشــترا و وەك ناوچەی‬ ‫قەدەغەكراوی نەوتی هێشترانەوە‪.‬‬ ‫ئەوە روونە كە لە پشت سەپاندنی‬ ‫موحەڕەماتی نەوتی لە كەركووك‪،‬‬ ‫ئامانجێكــی سیاســی هەبــوو‪،‬‬ ‫كە خــۆی لە چۆڵكردنــی گوندە‬ ‫كوردییــەكان دەبینێتــەوە‪،‬‬ ‫هەندێك لەو گوندانەی بەر بڕیاری‬ ‫موحەڕەماتی نەوتــی كەوتوون‪،‬‬ ‫بەدرێژیــی دەیــان كیلۆمەتر لە‬ ‫كێڵگە و لوولەكانی گواستنەوەی‬ ‫نەوتەوە دوور بوون‪.‬‬ ‫كاتێــك لە ســاڵی ‪1972‬دا نەوتی‬ ‫كەركــووك خۆماڵــی كــرا‪ ،‬لەو‬ ‫رێكەوتەوە تا ئێســتە‪ ،‬حكوومەتە‬ ‫یەك لــە دوای یەكەكانی عێراقی‬ ‫بەعــس و عێراقــی دوای ‪،2003‬‬

‫رێگەیان نەدا هیچ كوردێك پۆستی‬ ‫بەڕێوەبــەری كۆمپانیــای نەوتی‬ ‫باكور وەربگرێت‪ ،‬بگرە هاوشێوەی‬ ‫بەعس‪ ،‬رێگر بــوون لەوەی كورد‬ ‫هیچ پۆستێكی بااڵ لە كۆمپانیای‬ ‫نەوتی باكور وەربگرێت‪.‬‬ ‫كۆمپانیای نەوتی باكور كە ئێستە‬ ‫ژمــارەی كارمەندەكانــی بەپێی‬ ‫ئاماری پشكنەری گشتیی نەوتی‬ ‫عێراق لە ‪ 15‬هەزار كارمەند تێپەڕ‬ ‫دەكات (‪ .)4‬بەكۆی گشتی‪ ،‬كەمتر‬ ‫لە هەزار كارمەنــدی كورد لەخۆ‬ ‫دەگرێت‪ ،‬بەاڵم سەرووی ‪ 12‬هەزار‬ ‫كارمەنــدی عەرەبی لەخۆ گرتووە‬ ‫كە زۆرینەی ئەوان لــە بنەڕەتدا‬ ‫عەرەبی هــاوردەن‪ .‬ئەوە ئەركێك‬ ‫بــوو لــە ئەســتۆی حكوومەتی‬ ‫نوێــی عێراق كە ئەو شــوێنەوارە‬ ‫بەعســییانە لەســەر كۆمپانیای‬ ‫نەوتــی باكــور هەڵبگرێت‪ ،‬بەاڵم‬ ‫درێژەی پێ دا‪ .‬كاتێك ئەنجوومەنی‬ ‫وەزیرانی عێراق بڕیاری ئەوەی دا‬ ‫كە هەر پارێزگایەكی بەرهەمهێنی‬ ‫نــەوت ئەگــەر بــڕی بەرهەمی‬ ‫رۆژانەی بگاتە ‪ 100‬هەزار بەرمیل‬ ‫نەوت‪ ،‬دەتوانێت كۆمپانیای نەوتی‬ ‫خۆی دابمەزرێنێت‪ ،‬ئەنجوومەنی‬ ‫پارێزگای كەركووك بەكۆی دەنگی‬ ‫ئەندامانــی و پاشــان رەزامەندی‬ ‫و بڕیــاری پارێــزگای كەركووك‪،‬‬ ‫داوای جیاكردنەوە و دامەزراندنی‬ ‫كۆمپانیــای نەوتــی كەركووكی‬ ‫بــۆ بەغدا بــەرز كــردەوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫حكوومەتی عێراقــی ئامادە نەبوو‬ ‫رەزامەنــدی لەســەر پێكهێنانی‬ ‫كۆمپانیای نەوتی كەركووك بدات‪،‬‬ ‫لە كاتێكدا پاڵپشــت بــەو بڕیارە‪،‬‬ ‫لەالیــەن حكوومەتــی عێراقەوە‬ ‫رەزامەندی لەســەر دامەزراندنی‬ ‫كۆمپانیاكانــی نەوتــی میســان‬ ‫و زیقــار و‪ .‬هتــد دراوە‪ ،‬ئەوەش‬ ‫سیاســەتی جوداخــوازی بەغدا‬ ‫بەرامبەر بە كەركووك بەتەواوەتی‬ ‫دەسەلمێنێت‪.‬‬ ‫ســەرەڕای ئەوەی لــە ‪1927‬ەوە‬ ‫دەوڵەتــی عێــراق نــەوت لــە‬ ‫كەركووك بەرهــەم دێنێت‪ ،‬بەاڵم‬ ‫هیــچ حكوومەتێكــی عێراقی لە‬ ‫سەردەمی مەلەكییەوە بۆ كۆماری‪،‬‬ ‫لــە قۆناغــی بەعــس و عێراقی‬ ‫دوای ‪2003‬دا‪ ،‬ئامــادە نەبــوون‬ ‫كار بۆ دامەزراندنــی ژێرخانێكی‬ ‫پیشەســازییەكانی نــەوت و گاز‬ ‫لە كەركووكدا بكــەن‪ .‬بەعس بە‬ ‫بڕیارێكی سیاسیی‪ ،‬لە حەفتاكاندا‬ ‫پااڵوتگــەی نەوتی كەركووكی بۆ‬ ‫پارێزگای سەاڵحەدین (پااڵوتگەی‬ ‫بێجی) گواستەوە‪ ،‬ئەو پااڵوتگەیە‬ ‫تا داگیركردنــی لەالیەن داعش‬ ‫و وێرانكردنی لەالیەن حەشــدی‬ ‫شــەعبییەوە‪ ،‬بە نەوتی كەركووك‬ ‫كاری دەكــرد‪ .‬ئامانجەكە ئەوەبوو‬ ‫لە رێگەی نەوتــی كەركووكەوە‬

‫ژێرخانێكی گەورە بــۆ پارێزگای‬ ‫ســەاڵحەدین دروســت بكرێت‬ ‫و دەرفەتێكــی فرەوانــی كار لە‬ ‫بــەردەم عەرەبی ئــەو پارێزگایە‬ ‫بكرێتەوە‪ .‬ئێستە ئەو پااڵوتگەیە لە‬ ‫چوارچێوەی كۆمپانیای پااڵوتنی‬ ‫باكــوردا‪ ،‬ســەرووی ‪ 12‬هــەزار‬ ‫كارمەندی عەرەبــی هەیە‪ ،‬ئەوان‬ ‫لەسەر حیسابی كوردانی بێكاری‬ ‫كەركووك بوونەتە خاوەنی كار‪.‬‬ ‫لە ساڵی ‪2007‬دا‪ ،‬بەهۆی داواكاری‬ ‫و فشاری ئەنجوومەن و نوێنەرانی‬ ‫كەركووك‪ ،‬ئەنجوومەنی وەزیرانی‬ ‫عێراق بڕیاری لەسەر دامەزراندنی‬ ‫پااڵوتگەیەكی گەورە بۆ كەركووك‬ ‫دەركرد‪ ،‬بەاڵم پــاش تێپەڕبوونی‬ ‫‪ 10‬ســاڵ بەســەر ئەو بڕیــارەدا‪،‬‬ ‫هێشتا حكوومەتی عێراقی ئامادە‬ ‫نییە دەست بە دروستكردنی ئەو‬ ‫پااڵوتگەیــە بكات‪ ،‬بــەو هۆیەوە‬ ‫كەركووك بووەتــە تەنیا پارێزگای‬ ‫بەرهەمهێنەری نەوتی عێراق كە‬ ‫هیچ پااڵوتگەیەكی تێدا نەبێت و‬ ‫بەو هۆیەوە رووبەڕووی تەنگژەی‬ ‫سووتەمەنی ببێتەوە‪.‬‬ ‫سیاســەتی عێراقی پــاش ‪2003‬‬ ‫لەمــەڕ كەركــووك‪ ،‬درێژەپێدانی‬ ‫هەمــان سیاســەتی عێراقــی‬ ‫سەردەمی مەلەكی و پاشایەتییە‪،‬‬ ‫ئەو سیاســەتەی لە ســەردەمی‬ ‫حوكمڕانی بەعســدا‪ ،‬بەتەواوەی‬ ‫خۆی نمایش دەكات‪ ،‬مەبەســت‬ ‫لــەوە دووپاتكردنەوەیــە لــە‬ ‫هاوكێشــەی خاوەندارێتــی لــە‬ ‫نەوتی كەركووك و خۆبەریكردن لە‬ ‫خەڵكی كەركووك‪.‬‬ ‫سەرچاوە و پەراوێزەكان‪:‬‬ ‫‪.1‬مەسەلەی كورد لە بەڵگەنامە‬ ‫نهێنییەكانــی بەریتانیــادا‬ ‫(‪ ،)1960-1965‬وەرگێــڕان‪:‬‬ ‫رەزوان حەســەن‪ ،‬چاپــی‬ ‫یەكــەم‪ ،‬چاپخانەی شــڤان‪،‬‬ ‫سلێمانی‪.2016 ،‬‬ ‫‪ .2‬مێــژوو و كوردناســی‪،‬‬ ‫بەرگــی یەكــەم‪ ،‬وەرگێڕانی‬ ‫لــە فڕەنســییەوە‪ :‬د‪ .‬نەجاتی‬ ‫عەبــدواڵ‪ ،‬چاپــی یەكــەم‪،‬‬ ‫چاپخانــەی حاجی هاشــم‪،‬‬ ‫هەولێر‪.2014 ،‬‬ ‫‪ .3‬عیسمەت شــەریف وانلی‪،‬‬ ‫بەیانێك بۆ رۆڵە تێكۆشەرەكانی‬ ‫گەلی كورد لەبــارەی چوونی‬ ‫وەفدەكەمــان بــۆ عێــراق و‬ ‫كوردســتانی عێراق‪ ،‬گۆڤاری‬ ‫هەڵوێســت‪ ،‬ژمارە یەك‪/‬خولی‬ ‫دووەم‪ ،‬ئەیلوول و تشــرینی‬ ‫یەكەم و دووەمی ‪.1986‬‬ ‫‪4‬راپۆرتــی ســاڵی ‪2016‬ی‬‫پشــكنەری گشــتیی نەوتی‬ ‫عێراق لەبــارەی كارمەندانی‬ ‫نەوت لە عێراق‪.‬‬

‫هەفتەنامەیەكی سیاسیی گشتییە‬

‫حكوومەتــی عێراق لــە نیوەی‬ ‫‪2013‬ەوە تا ئەوكاتەی نەوتی‬ ‫كەركووكــی هەنــاردە كردووە‪،‬‬ ‫پابەنــد نەبووە بە خەرجكردنی‬ ‫پارەی پترۆدۆالری شارەكە‬

‫ژمارە (‪ ، )182‬چوارشەم‪2017/ 4/ 12 ،‬‬

‫وت و خاوەندارێتی لە خەڵكدا‬

‫‪11‬‬


‫كوردستانی‬

‫هەفتەنامەیەكی سیاسیی گشتییە‬

‫‪12‬‬

‫لــە ســاڵی ‪2016‬دا‬ ‫نزیكەی ســێ هــەزار‬ ‫خانووی پالستیكی نوێ‬ ‫بنیاد نراون‪.‬‬

‫ژمارە (‪ ، )182‬چوارشەم‪2017/ 4/ 12 ،‬‬

‫نرخی تەماتە ‪ %100‬بەرز دەبێتەوە‬

‫كیلۆی تەماتە دوو هەزار دینارە و كاتی پێگەیشتنی بەرهەمی خۆماڵیش سندووقێكی بە دوو هەزار دینارە‬

‫وشە‪ /‬سلێمان تاشان‬ ‫كوردســتان خاوەنی ئــاو و خاك‬ ‫و كەشــوهەوایەكی گونجــاوە بۆ‬ ‫كشــتوكاڵكردن و لــە زۆربــەی‬ ‫مانگەكانی ساڵدا شــایانی ئەوەیە‬ ‫كشــتوكاڵی تێدا بكرێــت و ببێت‬ ‫بــە ناوەندێــك بۆ خســتنەڕووی‬ ‫بەرهەمی كشــتوكاڵی‪ .‬بێ پالنی‪،‬‬ ‫كەمئەزموونی و كەمیی پاڵپشتی‪،‬‬ ‫بوونەتە هــۆی ئەوەی بــەردەوام‬ ‫هەرێمەكــە لــە دابینكردنی زۆر‬ ‫بەرهەمــدا حەوجێی دەرەوە بێت‪.‬‬ ‫ماوەی چەند رۆژێكە نرخی تەماتە‬ ‫دوو هێندە هەڵكشــاوە و خەریكە‬ ‫ركابەریی نرخی مریشــك دەكات‪.‬‬ ‫كاتێكیــش تەماتــەی ناوخۆ پێ‬ ‫دەگات‪ ،‬ئەوەنــدە هەرزان دەبێت‪،‬‬ ‫خەرجییەكەی دەرناهێنێتەوە‪.‬‬

‫لە چەند ســاڵی رابردوودا یەكێك‬ ‫لەو هەنگاوانەی بــۆ پڕكردنەوەی‬ ‫پێداویســتی ناوخۆ نراوە‪ ،‬بریتی‬ ‫بــووە لــە ســوودوەرگرتن لــە‬ ‫خانووی پالســتیكی بەمەبەستی‬ ‫كۆمەڵێــك‬ ‫بەرهەمهێنانــی‬ ‫پێداویستی كشــتوكاڵی‪ .‬ژمارەی‬ ‫خانووە پالستیكییەكان كە یەكەم‬ ‫جــار نەدەگەیشــتە ‪ 100‬خانوو‪،‬‬ ‫ئێســتە بۆ هەزاران بەرز بووەتەوە‪،‬‬ ‫بەاڵم ناتوانن پێداویســتی ناوخۆ‬ ‫دابین بكەن‪.‬‬ ‫ماوەی چەند رۆژێكە نرخی تەماتە‬ ‫بە رێژەی ‪ % 100‬بــەرز بووەتەوە‬ ‫و هــەر كیلۆیــەك بــە دوو هەزار‬ ‫دینار دەفرۆشرێ‪ .‬پێنەگەیشتنی‬ ‫بەرهەمی ناوخــۆ و هاوردەكردنی‬ ‫بەرهەمەكــە بــە سیاســەتی‬

‫كشــتوكاڵیی واڵتانی دراوســێ و‬ ‫بەرزبوونەوەی ئاســتی داخوازیی‪،‬‬ ‫بە گرنگترین هۆی بەرزبوونەوەی‬ ‫نرخی تەماتە هەژمار دەكرێت‪.‬‬ ‫سەید ئەحمەد فرۆشیاری سەوزە و‬ ‫میوەیە لە شاری هەولێر‪ ،‬بۆ “وشە”‬ ‫روونی دەكاتەوە‪ ،‬بەشێكی زۆر لەو‬ ‫تەماتەیەی هاوردەی كوردســتان‬ ‫دەكرێــت‪ ،‬بــەرەو مووســڵ و‬ ‫شوێنەكانی تر دەڕوات‪ ،‬بۆیە نرخی‬ ‫گران بووە و تەماتەی ناوخۆش پێ‬ ‫نەگەیشتووە‪ .‬ئەو‬

‫جووتیارێك‪:‬‬

‫ســاڵی رابــردوو بەرهەمــی‬ ‫تەمـــــاتەكەم‪ ،‬تێچووەكــەی‬ ‫دەرنەهێنایەوە‪.‬‬

‫گوتی “دوو رۆژ‬ ‫پێشتر كیلۆی تەماتەمان بە هەزار‬ ‫دینار فرۆشتووە”‪.‬‬ ‫تەماتەی ناوخۆ لــە كۆتای مانگی‬ ‫پێنجەوە پــێ دەگات و جووتیاران‬

‫لە بەر دڵنیــا نەبوون لــەوەی لە‬ ‫فرۆشــتنی قازانج دەكەن‪ ،‬ناوێرن‬ ‫تەماتە بچێنن‪ ،‬چونكە نرخەكەی‬ ‫ئەوەندە دادەبەزێت‪ ،‬خەرجییەكەی‬ ‫دەرناهێنێتەوە‪.‬‬ ‫مام قادر كە لــە باغەمرەی هەولێر‬ ‫نزیكەی ‪ 16‬خانووی پالســتیكی‬ ‫هەیە‪ ،‬بۆ “وشــە” گوتی‪ ،‬سەرجەم‬ ‫خانووەكانــی كردووەتــە خەیار و‬ ‫ئێستەش بەرهەمی خەیار دەخاتە‬ ‫بازاڕەوە و كیلۆی بــە ‪ 700‬تا ‪800‬‬ ‫دینار ســاغی دەكاتەوە‪ .‬ئەو روونی‬ ‫كردەوە ئەگەر تەماتەی چاندبایە‪،‬‬ ‫ئەوا دوو مانگی تر پێ دەگەیشــت‬ ‫و كاتێكیش كە پێ دەگەیشــت‬ ‫پارەی نەدەكــرد‪ ،‬چونكە بازاڕ پڕ‬ ‫دەبوو لە تەماتە‪.‬‬ ‫ئــەو جووتیــارە‪ ،‬ســاڵی رابردوو‬ ‫تەماتەی چاندووە و وەك باسی كرد‪،‬‬ ‫لە هاویندا ســندووقێك تەماتەی‬ ‫بە دوو هەزار دینار فرۆشتووە‪ ،‬كە‬ ‫خەرجییەكانی بەرهەمهێنانەكەی‬ ‫دەرنەهێناوەتــەوە‪ ،‬بۆیە وازی لێ‬ ‫هێناوە‪ .‬رووبەری هەر خانوویەكی‬ ‫پالستیكیی ئەو جووتیارە نزیكەی‬ ‫‪ 400‬مەتری چوارگۆشەیە و ئێستە‬

‫ئەندازیار كەمال محەمەد‪:‬‬

‫هەرێمی كوردســتان خاوەنی‬ ‫‪ 12‬هــەزار و ‪ 500‬خانــووی‬ ‫پالستیكییە‪.‬‬ ‫رۆژانە تۆنێك خەیار دەخاتە بازاڕەوە‪.‬‬ ‫هەندێــك كۆســپ لــە بــەردەم‬ ‫كشــتوكاڵی هەرێمی كوردستان‬ ‫بە تایبەتی بەرهەمە وەرزییەكاندا‬ ‫هەن‪ .‬ئەندازیار كەمــال محەمەد‬ ‫بەڕێوەبــەری پــڕۆژەی خانووی‬ ‫پالستیكی لە وەزارەتی كشتوكاڵ‬ ‫و ســەرچاوەكانی ئاو لە هەرێمی‬ ‫كوردســتان بۆ “وشــە” دەڵیت‪،‬‬ ‫یەكەم كێشە ئەوەیە لە كوردستان‬ ‫ژمارەیەكــی كەمــی كۆگــەی‬ ‫پێشكەوتوو و ســاردكەرەوە هەن‬ ‫و هەرێمــی كوردســتان ناتوانێت‬ ‫بەرهەمەكانــی بــۆ وەرزێكــی تر‬ ‫هەڵبگرێــت‪ .‬ئاخــر لــە هەرێمی‬ ‫كوردســتان لە مانگی ئــادارەوە تا‬ ‫مانگی ‪ ،12‬بەرهەمی كشــتوكاڵی‬ ‫هەیە و ئەگەر لە ســاردكەرەوە بۆ‬

‫كاتی تر هەڵگیرێن‪ ،‬ئەوا جووتیاران‬ ‫ســوودی زۆرتریان پــێ دەگات و‬ ‫ناچار نین بە نرخێكی زۆر هەرزان‬ ‫بیفرۆشــن‪ .‬لەبــارەی گرانبوونی‬ ‫تەماتە لــەم وەرزەدا ئەو ئەندازیارە‬ ‫روونی كردەوە‪ ،‬تەماتە لە شــتڵەوە‬ ‫تا بەرهەم چوار مانگی دەوێت و لە‬ ‫كاتێكدا پێ دەگات‪ ،‬پلەی گەرمی‬ ‫لە ‪ 20‬كەمتر نەبێت‪ ،‬ئەو دەڵێت لە‬ ‫هەرێمی كوردســتان سووتەمەنی‬ ‫گرانە و ئەگەر لە وەرزی زســتاندا‬ ‫تەماتــە بەرهەم بهێنرێــت‪ ،‬ئەوا‬ ‫خەرجییەكەی دەرناهێنێتەوە‪.‬‬ ‫یەكێك لەو سیاسەتانەی حكوومەتی‬ ‫هەرێمی كوردستان گرتوویەتە بەر‪،‬‬ ‫بریتی بووە لە سەپاندنی باج لەسەر‬ ‫بەرهەمی دەرەكی كە ســااڵنە لە‬ ‫سەرەتای مانگی نیسانەوە دەستی‬

‫پێ كردووە ‪ .‬بۆ نموونە ئێســتە كە‬ ‫خەیــاری ناوخۆ پێ گەیشــتووە‪،‬‬ ‫لە ‪15‬ی چــوارەوە باجی دەخرێتە‬ ‫ســەر و دواتر كە تەماتەی ناوخۆ‬ ‫پێ بگات‪ ،‬باج بەســەر ئەویشــدا‬ ‫دەســەپێنرێت كە بڕەكەی بۆ هەر‬ ‫كیلۆیەك ‪ 250‬دینارە‪.‬‬ ‫بەگوێــرەی ئــەو ئامــارەی ئــەو‬ ‫بەرپرســەی خانووی پالســتیكی‬ ‫خســتیە ڕوو‪ ،‬ژمــارەی خانــووە‬ ‫پالســتیكییەكانی هەرێمــی‬ ‫كوردستان دەگاتە ‪ 12‬هەزار و ‪500‬‬ ‫خانوو و لە ماوەی ساڵێكدا نزیكەی‬ ‫ســێ هەزار خانووی نــوێ زیادی‬ ‫كــردووە‪ .‬ئامارەكە لە ســەرەتای‬ ‫ساڵی ‪ 2016‬بریتی بوو لە نۆ هەزار‬ ‫و ‪ 696‬خانوو‪.‬‬ ‫هەرێمی كوردســتان پێویستیی‬ ‫بــە پەرەپێدانــی كشــتوكاڵ و‬ ‫جووتیارەكانیشــی پێویســتیان‬ ‫بەوە هەیە بازاڕ بۆ بەرهەمەكانیان‬ ‫بدۆزرێتــەوە‪ ،‬حكوومەتیــش‬ ‫سیاسەتێكی گونجاو رەچاو بكات‬ ‫و لەسەر حیسابی بەرهەمی ناوخۆ‪،‬‬ ‫بەرهەمی واڵتانــی تر نەهێندرێتە‬ ‫ژوورەوە‪.‬‬

‫كۆمپانیا خۆماڵییەكان لە كەركووك سڵ لە نمایشی‬ ‫كااڵكانیان دەكەنەوە‬ ‫وشە‪ /‬كەركووك‪ -‬نەبەز ڕۆستەم‬ ‫خەریكە پێشانگە نێودەوڵەتییەكان‬ ‫وەك رێگەیــەك بۆ نمایشــكردنی‬ ‫كااڵ بازرگانییەكان و ناســاندنیان‬ ‫بە كڕیــاران‪ ،‬دەبێتــە كولتوورێك‬ ‫بۆ ســاغكردنەوەی بەرهەم و كااڵ‬ ‫بازرگانییــەكان و لــە شــارێكی‬ ‫پیشەســازیی وەك كەركووكیش‬ ‫دوای ڕووخانی ڕژێمی پێشــوو‪ ،‬بۆ‬ ‫چوارەمین پێشــانگە دەكرێتەوە‪،‬‬ ‫بەاڵم ئاســتی بەشداریكردن تێیدا‬ ‫بەهێز نییە‪.‬‬ ‫كۆمپانیا نێوخۆیییەكان شەرمنن‬ ‫ئەحمــەد ســاڵح بەرپرســی‬ ‫پێوەندییەكانــی كۆمپانیــای دیار‬ ‫گرووپ بــە “وشــە”ی ڕاگەیاند‪،‬‬ ‫هێشتا ڕۆشنبیریی بەشداربوون لە‬ ‫پێشــانگە نێودەوڵەتییەكان لەالی‬ ‫خاوەن كۆمپانیــا نێوخۆیییەكان‬ ‫نەبووەتە كولتوورێك بۆ ڕێكالمكردن‬ ‫و نمایشــكردنی بەرهــەم و‬ ‫كااڵكانیان‪ ،‬زۆربەیان بە شەرمەوە‬ ‫بەشداری دەكەن‪ ،‬كەچی كۆمپانیا‬ ‫بیانییەكان دەرفەتی بەشداربوون‬ ‫لە پێشــانگەكان لە دەست نادەن‬ ‫و بە هەموو هێــز و توانایەكیانەوە‬ ‫بەشدار دەبن‪.‬‬ ‫ئەو دەڵێ‪“ ،‬ئێمــە وەك ڕێكخەری‬ ‫ئــەم پێشــانگە نێودەوڵەتییــە‬

‫پێوەندیمان بــە زۆربەی كۆمپانیا‬ ‫نێوخۆیییەكان كردووە و بەشێكیان‬ ‫بە شــەرمەوە و بە بەشێكی كەمی‬ ‫كااڵكانیان بەشــدارییان كردووە‪،‬‬ ‫هێشتا بەشداربوون لە پێشانگەكان‬ ‫نەبووەتە كولتوورێك و ڕۆشنبیریی‬ ‫خاوەن كۆمپانیاكان نەگەیشتووەتە‬ ‫ئەو ئاستە بازرگانییەی ئەم هەالنە‬ ‫بقۆزنەوە”‪.‬‬ ‫چوارەمین پێشانگەی نێودەوڵەتیی‬ ‫كەركووك بــە بەشــداربوونی ‪30‬‬ ‫كۆمپانیای ناوخۆ‪ ،‬كوێتی‪ ،‬ئوردنی‪،‬‬ ‫توركی‪ ،‬ئیتاڵی‪ ،‬ئێرانی كراوەتەوە و‬ ‫سێ ڕۆژ دەخایەنێت‪ ،‬پێشانگەكانی‬ ‫پێشــوو لە هەردوو نهۆمی تەالری‬ ‫ئۆرزدیی كەركووك كرانەوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئەم جارە تەنیا لە نهۆمی خوارەوەدا‬ ‫بەرهەمەكان نمایش كراون‪.‬‬ ‫“خۆمان بە كڕیاران ناساند”‬ ‫ئیبراهیم محەمــەد‪ ،‬بەڕێوەبەری‬ ‫فرۆشتنی ڕاستەوخۆ لە كۆمپانیای‬ ‫نەزار بۆ بەرهەمهێنانی ئایس كرێم‬ ‫و شــیرەمەنی‪ ،‬بۆ “وشــە” ڕوونی‬ ‫كردەوە‪ ،‬كۆمپانیاكەیان لە ڕێگەی‬ ‫ئەم پێشــانگەیەوە زیاتر خۆی بە‬ ‫كڕیار ناساند‪.‬‬ ‫ئەو دەڵــێ‪“ ،‬چەندان كەس پێیان‬ ‫وابــوو كۆمپانیاكەمــان توركییە‪،‬‬ ‫بــەاڵم كــە بەرهەمەكانمــان‬

‫ڕاســتەوخۆ نمایش كــرد‪ ،‬ئینجا‬ ‫زانــرا كۆمپانیایەكــی خۆماڵییــە‬ ‫و كارگەكەمــان لــە دارەمانــە‬ ‫لەسەر ڕێگەی ســەرەكیی نێوان‬ ‫كەركووك – هەولێر‪ ،‬زۆر كەسیش‬ ‫خوشــحاڵیی خۆی بــۆ هەبوونی‬ ‫بەرهەمــی نێوخۆیــی دەردەبڕی‬ ‫و هــان دەدرایــن و ژمارەیــەك‬ ‫گرێبەستمان لەگەڵ سەرمایەداران‬ ‫واژوو كــرد بــۆ فرۆشــتن و‬ ‫دابەشــكردنی بەرهەمەكانمان لە‬ ‫عێراق و كوردستاندا”‪.‬‬ ‫زیاتــر دەڵێ‪“ ،‬كارگــەی نەزار كە‬ ‫چوار ســاڵە دامــەزراوە‪ ،‬ڕۆژانە ‪10‬‬ ‫هەزار كارتۆن ئایس كرێم بەرهەم‬ ‫دێنێ كــە بــە ‪ 30‬جــۆر و تامی‬ ‫جیاوازن و هەلی كارمان بۆ خەڵكی‬ ‫شــارەكە دابین كردووە و نزیكەی‬ ‫‪ 300‬كارمەندمــان دامەزراندووە‪.‬‬ ‫ئەمە جــاری یەكەمە بەشــداریی‬ ‫ئەم جــۆرە پێشــانگەیە بكەین و‬ ‫دەرفەتێكی باش بوو بۆ ناســاندنی‬ ‫بەرهەمەكانمــان و توانیمــان‬ ‫ڕاســتەوخۆ لەگەڵ كڕیارەكانماندا‬ ‫مامەڵە بكەیــن و گوێ لە ڕەخنە و‬ ‫پیشنیازەكانیشیان بگرین”‪.‬‬ ‫كۆلێژە ئەهلییەكانیش‬ ‫بەشدار بوون‬ ‫دكتۆر مســتەفا زەنگنە بەرپرسی‬

‫پێوەندییەكانــی كۆلێژی (كیتاب)‬ ‫ی زانكۆیــی‪ ،‬بــۆ “وشــە” دەڵێ‪،‬‬ ‫“زانكۆی كیتاب‪ ،‬یەكێكە لە زانكۆ‬ ‫ئەهلییەكانی كەركووك‪ ،‬ویستمان‬ ‫بە شێوەیەكی سەردەمییانە خۆمان‬ ‫بە قوتابییان بناسێنین و ڕێكالم بۆ‬ ‫زانكۆكەمان بكەین”‪.‬‬ ‫زەنگنە ڕوونی كردەوە‪ ،‬هەرچەندە‬ ‫ســاڵی خوێندنــی ‪2017 – 2016‬‬ ‫دەســتی پێ كردووە و تۆماركردن‬ ‫بــۆ ئەمســاڵ نەماوە‪ ،‬بــەاڵم لەم‬ ‫پێشانگەیە ڕوونكردنەوەی زۆریان‬ ‫داوەتــە قوتابییــان و مەرجەكانی‬ ‫وەرگرتنیــان خســتووەتە ڕوو تا‬

‫بەرچاوڕوونییەك بۆ ساڵی داهاتووی‬ ‫خوێندن هەبێت‪.‬‬ ‫قوڕیش بە پارەیە‬ ‫عەبدولقــادر ســەعدوون خاوەن‬ ‫كۆمپانیای (فۆرچن) بۆ جوانكاری‬ ‫و كەرەســتەكانی ئارایشــت لــە‬ ‫كەركووك‪ ،‬بــۆ “وشــە”ی روون‬ ‫كردەوە‪“ ،‬ئەمساڵ بەراورد لەگەڵ‬ ‫ســااڵنی ڕابردوودا‪ ،‬میوانێكی كەم‬ ‫ســەردانی كردوویــن‪ ،‬ئەمــەش‬ ‫لەبەر چەند هۆكارێكە‪ ،‬یەكەمیان‬ ‫كاتــی كردنــەوەی پێشــانگەكە‬ ‫لەگــەڵ كاردانەوەكانــی بڕیاری‬

‫پارێزگاری كەركــووك بۆ هەڵدانی‬ ‫ئااڵی كوردســتان هاوكات بووە و‬ ‫خەڵكەكە كەمێك چەكەرە دەكەن‬ ‫لە هاتنە بازاڕەوە”‪.‬‬ ‫ســەعدوون‪ ،‬لەبارەی بەروبوومی‬ ‫كۆمپانیاكــەی دەڵێ‪“ ،‬بەروبوومی‬ ‫كۆمپانیاكەمــان بەروبوومــی‬ ‫سروشــتیی دەریای مــردوون لە‬ ‫ئــوردن بۆ جوانكاری و ئارایشــت‪.‬‬ ‫ئەمســاڵ كەمتریــن ڕێژەمــان‬ ‫فرۆشــتووە‪ ،‬چونكــە كااڵكانمان‬ ‫گرانترن لە سااڵنی پێشوو‪ ،‬ئەویش‬ ‫هــۆكاری سیاســی و تەناهیی لە‬ ‫پشتەوەیە‪ .‬ســااڵنی پێش هاتنی‬

‫داعش ڕێگــەی وشــكایی نێوان‬ ‫عێراق و ئــوردن كراوە بــوو و بە‬ ‫ئۆتۆمبێــل هاتوچۆمــان دەكرد‪،‬‬ ‫بەاڵم ئێســتە ئەم ڕێگەیە گیراوە‬ ‫و ناچــار كااڵكانمان لــە ڕێگەی‬ ‫ئاســمانییەوە دەگوازینەوە و ئەم‬ ‫جۆرە گواستنەوەیە‪ ،‬زۆر گرانترە”‪.‬‬ ‫زیاتر دەڵــێ‪“ ،‬بە ناچاری تێچووی‬ ‫گواســتنەوەكە دەخەینــە ســەر‬ ‫كااڵكانمان‪ ،‬بۆیە وا گرانن و كڕیار‬ ‫كەمتر خۆی لێ دەدات‪ .‬ئێمە قوڕی‬ ‫دەریای مردوومان نمایش كردووە‬ ‫و كڕیاران بە گاڵتەئامێزەوە دەڵێن‬ ‫(قوڕیش بە پارەیە)”‪.‬‬


‫كوردستانی‬

‫ژیڤان خۆرانی‬

‫لە ڕۆژێكدا ‪ 160‬تۆن گۆشت دەخۆن‬

‫خەڵكی سلێمانی لە خواردنی گۆشتی‬ ‫سووردا ریكۆردیان شكاندووە‬ ‫وشە‪ /‬سلێمانی‪ -‬هۆشیار عەلی‬ ‫ڕۆژانە ســەتان ســەر ئــاژەڵ بۆ‬ ‫پڕكردنــەوەی پێویســتییەكانی‬ ‫شــاری ســلێمانی لە گۆشــتی‬ ‫ســوور‪ ،‬دێنە ســەربڕین‪ ،‬الیەنە‬ ‫پێوەندیدارەكانی شــارەكە روونی‬ ‫دەكەنەوە‪ ،‬خەڵكی ســلێمانی لە‬ ‫رۆژێكدا ‪ 160‬تۆن گۆشت دەخۆن‬ ‫و لەو رێژەیە و لە خواردنی گۆشتی‬ ‫سووردا بە پێش شــارەكانی تری‬ ‫كوردستان كەوتوون‪.‬‬ ‫وەستا ڕەنج‪ ،‬خاوەنی گۆشتفرۆشی‬ ‫شارەكەم لە سلێمانی‪ ،‬بە”وشە”ی‬ ‫راگەیاند‪“ ،‬رۆژانە ســەرووی ‪100‬‬

‫كیلــۆ گۆشــت دەفرۆشــین و لە‬ ‫رۆژانی پێنجشەم و هەینیشدا بڕی‬ ‫فرۆشتن دوو هێندەی رۆژەكانی تر‬ ‫دەبێت و فریای كڕیاران ناكەوین”‪.‬‬ ‫ســۆران غەفــوور بەڕێوەبــەری‬ ‫چاودێری بازرگانیی ســلێمانی‪ ،‬بۆ‬ ‫“وشــە”ی روون كردەوە‪ ،‬مانگانە‬ ‫بەپێی پێویســتییەكانی شــاری‬ ‫سلێمانی‪ ،‬گۆشــتی سوور و سپی‬ ‫هــاوردەی شــارەكە دەكرێت تا‬ ‫لەگــەڵ بــڕی بەرهەمــی ناوخۆ‬ ‫پێویستییەكان پڕ بكرێنەوە‪.‬‬ ‫بۆ مانگی نیســان بڕی هەزار تۆن‬ ‫گۆشتی مریشكی بەستوو هاوردەی‬ ‫شارەكە كراوە كە بەراورد بە مانگی‬

‫پێشــتر بڕەكە كــەم كراوەتەوە‪،‬‬ ‫ئەوەش بەهۆی هەڵكشانی ئاستی‬ ‫بەرهەمی ناوخۆ بۆ گۆشتی مریشك‪،‬‬ ‫لەگەڵ ئەوەشــدا بــڕی ‪ 550‬تۆن‬ ‫گۆشــتی ماسی و گۆشــتی سوور‬ ‫هاوردەی سلێمانی كراون‪.‬‬ ‫غەفــوور دەڵێ‪“ ،‬خەڵكی شــاری‬ ‫ســلێمانی زیاتــر لــە خەڵكــی‬ ‫ناوچەكانــی تر گۆشــت دەخۆن‪،‬‬ ‫چونكە ڕۆژانە پێویســتی شارەكە‬ ‫تەنیا بۆ گۆشتی ســوور ‪ 70‬تۆن و‬ ‫پێویستییەكان بۆ گۆشتی مریشك‬ ‫و ماســییش ‪ 90‬تۆنە‪ ،‬لەسەر ئەو‬ ‫بنەمایە رۆژانە ‪ 160‬تۆن گۆشت لە‬ ‫سلێمانی دەخورێت”‪.‬‬

‫بەپێی داتاكانــی بەڕێوەبەرایەتی‬ ‫چاودێــری بازرگانیی ســلێمانی‪،‬‬ ‫ســااڵنە لە گوشتارگەی قەرەگوڵی‬ ‫نوێی شاری سلێمانی‪ ،‬زیاتر لە ‪400‬‬ ‫هەزار ئاژەڵ بەمەبەســتی خستنە‬ ‫بازاڕی گۆشتەكانیان سەردەبڕدێن‬ ‫كــە لە مــەڕ و بزن و ڕەشــەواڵخ‬ ‫پێك هاتوون و مەڕ لە پێشــەوەی‬ ‫قوربانییەكانەوەیە‪.‬‬ ‫بەڕێوەبەری چاودێــری بازرگانی‬ ‫دەڵــێ‪“ ،‬بەكاربردنــی ئــەو ڕێژە‬ ‫گۆشتە هاوشێوەی بەكاربردنی بڕی‬ ‫گۆشت بووە لە پێش دروستبوونی‬ ‫تەنگــژەی داراییدا‪ ،‬بــەو مانایەی‬ ‫تەنگــژەی دارایــی كاریگەریــی‬

‫لەســەر خواردنی گۆشــت نەبووە‬ ‫و هاوردەكردنی گۆشــتی سپی و‬ ‫سووریش لە دەرەوە بۆ ناوەوە‪ ،‬هیچ‬ ‫گۆڕانكارییەكی بەسەر نەهاتووە”‪.‬‬ ‫ئــاری ســەاڵحەدین بەڕێوەبەری‬ ‫ڤێتەرنەری سلێمانی‪ ،‬بۆ “وشە”ی‬ ‫روون كــردەوە‪“ ،‬ئــەو ئاژەاڵنەی‬ ‫ڕۆژانە لە سلێمانی سەردەبڕدرێن‪،‬‬ ‫تەنیا ئاژەڵی ناوخۆ نین‪ ،‬بەڵكو هی‬ ‫دەرەوەشی تیایە و تێكەڵن”‪.‬‬ ‫پێنج رۆژ لە هەفتەیەكدا ئاژەڵ لە‬ ‫كوشــتارگەی قەرەگول لە شاری‬ ‫سلێمانی دێنە سەربڕین و تەنیا لە‬ ‫رۆژانی پێنجشەم و شەموودا‪ ،‬زیاتر‬ ‫لە هەزار ئاژەڵ سەر دەبڕێن‪.‬‬

‫هێشتا دەست بە وەرگرتنی پارەی زبڵی مااڵن نەكراوە‬

‫پارەی زبڵ بۆ دامەزراندنی پڕۆژەی‬ ‫ریسایكلین بەكار ناهێنرێت‬ ‫وشە‪ /‬هەولێر‪ -‬ئەهمەد كەیفی‬ ‫لە ماوەی رابــردوودا‪ ،‬وەزارەتی‬ ‫شــارەوانی و گەشــتوگوزاری‬ ‫حكوومەتی هەرێمی كوردستان‪،‬‬ ‫لە هەوڵدا بوو بە مەبەستی دانانی‬ ‫میكانیزمێــك بــۆ كۆكردنەوەی‬ ‫پــارەی زبڵ و خاشــاكی مااڵن‪،‬‬ ‫بڕیاریش بــوو لە مانگــی ئادار‪/‬‬ ‫مارس دەســت بە كۆكردنەوەی‬ ‫پارەكە بكرێت‪ ،‬بەاڵم تا ئێســتە‬ ‫كۆكردنــەوەی پارەكە دەســتی‬ ‫پــێ نەكــردووە‪ .‬بەگوێــرەی‬ ‫زانیارییەكانیــش‪ ،‬ئــەو پارەیە‬ ‫ئەگــەر كۆ بكرێتــەوە‪%80 ،‬ی‬ ‫بــۆ خەزێنــەی حكوومــەت‬ ‫دەگەڕێتــەوە و ‪%20‬یشــی بۆ‬ ‫بودجەی شارەوانییەكان دەبێت‬ ‫و ئەوان لە پڕۆژەی خزمەتگوزاری‬ ‫بــەكاری دەهێنن‪ ،‬بــەاڵم بڕیار‬ ‫نییــە هیــچ بڕێكــی پارەكە بە‬ ‫مەبەستی چارەسەكردنی زبڵ و‬ ‫دامەزراندنی پڕۆژەی ریسایكلین‬ ‫بەكار بهێنرێت‪.‬‬ ‫بەشــدار رەوا گوڵ‪ ،‬بەڕێوەبەری‬ ‫شارەوانیی یەك لە سەرۆكایەتیی‬ ‫شــارەوانیی هەولێر بە “وشە”ی‬ ‫راگەیانــد‪ ،‬لــە ســەرەتادا بڕیار‬ ‫بوو لــە رێگەی ســتافی مۆلیدە‬ ‫ئەهلییەكانــی گەڕەكەكانــەوە‬ ‫ئــەو پارەیــە لــە هاوواڵتییان‬ ‫وەربگیرێــت‪ ،‬بەاڵم بەهۆی رازی‬ ‫نەبوونی خاوەن مۆلیدەكان‪ ،‬ئەو‬

‫پالنە جێبەجێ نەكــرا‪ ،‬ئەمەش‬ ‫وای كرد كۆكردنــەوەی پارەكە‬ ‫لە مانگی ئادار‪ /‬مارس دەست پێ‬ ‫نەكات‪.‬‬ ‫ئەو دەڵــێ‪“ ،‬ئێســتە وەزارەتی‬ ‫شــارەوانی هەوڵــی داڕشــتنی‬ ‫میكانیزمێك دەدات بۆ راگەیاندنی‬ ‫ئەو پڕۆژەیە بەشــێوەی تەندەر‪،‬‬ ‫بۆ ئەوەی چەنــد كۆمپانیایەكی‬ ‫خۆماڵی كۆكردنــەوەی پارەكە‬ ‫لە ئەســتۆ بگرن‪ ،‬بەاڵم هێشــتا‬ ‫مەرجەكان بۆ ئــەو كۆمپانیایانە‬ ‫بە تەواوی دەستنیشان نەكراوە‪،‬‬ ‫دیاریش نییە كە پارەكە لە مانگی‬ ‫ئادار‪ /‬مارســەوە هەژمار دەكرێت‬ ‫و دواتر وەك قەرز لە هاوواڵتییان‬ ‫وەردەگیرێت‪ ،‬یــان لەو مانگەوە‬ ‫هەژمار دەكرێت كە دەســت بە‬ ‫كۆكردنەوەكە دەكرێت”‪.‬‬ ‫بەڕێوەبــەری شــارەوانیی یەك‬ ‫ئاماژەی بەوە دا‪ ،‬بەردەوامبوونیان‬ ‫بۆ مــاوەی یەك ســاڵی رابردوو‪،‬‬ ‫لــە كۆكردنەوەی پــارەی زبڵ و‬ ‫خاشاكی شــوێنە بازرگانییەكان‬ ‫سوودی هەبووە‪ ،‬چونكە توانراوە‬ ‫‪%20‬ی پارەكە كــە بۆ بودجەی‬ ‫شــارەوانییەكان دەبێــت‪ ،‬لــە‬ ‫پڕۆژەی خزمەتگــوزاری خەرج‬ ‫بكرێــت‪ ،‬قیرتاوكردنــەوەی‬ ‫شەقامی هەولێر‪ -‬كەركووكیش‬ ‫یەكێكە لەو پڕۆژانەی بەو پارەیە‬ ‫جێبەجێ كراوە‪.‬‬ ‫بەشدار رەوا گوڵ‪ ،‬رەتی دەكاتەوە‬

‫هیچ پالنێك هەبێــت بۆ گۆڕینی‬ ‫ئەو شێوازەی ئێستە بۆ لەناوبردنی‬ ‫زبڵــی پارێزگای هەولێــر بەكار‬ ‫دەهێنرێــت‪ ،‬ئەمــەش بە هۆی‬ ‫ئــەوەی دامەزراندنــی پڕۆژەی‬ ‫ریســایكلین‪ ،‬بودجەیەكــی‬ ‫گــەورەی دەوێت و ئێســتەش‬ ‫بە هــۆی تەنگــژەی دارایییەوە‬ ‫ناتوانرێــت ئــەو بودجەیە دابین‬ ‫بكرێت‪ ،‬بۆیە تا ئێســتەش زبڵی‬ ‫پارێزگاكــە لە رێگــەی تیمێكی‬ ‫تایبەت بــە ژێرخاكخســتن لە‬ ‫ناوچــەی كانی قڕژاڵــە ژێرخاك‬ ‫دەخرێت‪ ،‬ئــەو پارەیەش كە لە‬ ‫هاوواڵتییــان وەردەگیرێت نەك‬ ‫هەر بەشی دامەزراندنی پڕۆژەی‬ ‫ریســایكلین ناكات‪ ،‬بەڵكو نابێتە‬ ‫هۆی پڕكردنەوەی ئەو دوو ملیار‬ ‫دینارەش كە مانگانە حكوومەت‬ ‫بۆ كۆمپانیاكانــی كۆكردنەوەی‬ ‫خاشــاك خەرجــی دەكات‪ ،‬بۆیە‬ ‫ئەو پارەیــە دوای كۆكردنەوەی‬ ‫لە پڕۆژەی تــری خزمەتگوزاریی‬ ‫وەك قیرتاوی شەقام و كۆنكرێتی‬ ‫كۆاڵنەكان بەكار دەهێنرێت‪.‬‬ ‫نەبوونــی هیــچ پالنێــك بــۆ‬ ‫دامەزراندنی پڕۆژەی ریسایكلین‬ ‫لە كاتێكدایە‪ ،‬لە ماوەی رابردوودا‬ ‫چەندان جار هۆشداریی لەبارەی‬ ‫مەترسی و زیانە ژینگەیییەكانی‬ ‫ئەو شــێوازەی ژێرخاكخستنی‬ ‫زبــڵ دراوە‪ ،‬كە ئێســتە لە كانی‬ ‫قڕژاڵــەی رێگــەی هەولێــر‪-‬‬

‫مووســڵ جێبەجێ دەكرێت كە‬ ‫دووكەڵێكــی بەردەوامی هەیە و‬ ‫زۆرجاریش گڕ دەگرێت‪ ،‬هاوكات‬ ‫دانیشتووانی ناوچەكەش چەندان‬ ‫خۆپێشــاندانیان دژ بەو حاڵەتە‬ ‫كردووە‪.‬‬ ‫بێــوار زەیــد‪ ،‬گوتەبێــژی‬ ‫بەڕێوەبەرایەتیــی بەرگریــی‬ ‫شارستانیی هەولێر بە “وشە”ی‬ ‫راگەیانــد‪ ،‬لــە چەنــد ســاڵی‬ ‫رابــردوودا‪ ،‬چەنــدان جــار ئەو‬ ‫زبڵەی ناوچــەی كانــی قڕژاڵە‬ ‫گڕی گرتــووە و تیمەكانی ئەوان‬ ‫كوژاندوویانەتــەوە‪ ،‬بەاڵم ئەوەی‬ ‫ئێستە بە شــێوەیەكی بەردەوام‬ ‫هەیــە ئاگــر نییە‪ ،‬بەڵكــو تەنیا‬ ‫دووكەڵــە و لەژێــر زبڵەكــەوە‬ ‫دەردەچێت‪ .‬گوتەبێژی بەرگریی‬ ‫شارستانیی هەولێر ئاماژەی بەوە‬ ‫دا‪ ،‬ئێســتەش زۆرجار زبڵەكە گڕ‬ ‫دەگرێت‪ ،‬ئەمەش بە هۆی ئەوەی‬ ‫زبــڵ خــۆی پێكهاتەیەكی وای‬ ‫تێدایە كە لە كاتــی بەركەوتنی‬ ‫هەوا گڕ دەگرێت‪ ،‬بەاڵم شێوازی‬ ‫ئەو ئاگرە بە جۆرێكە كە لە رێگەی‬ ‫تیمەكانــی ئاگركوژێنــەوەوە‬ ‫چارەسەر ناكرێت‪ ،‬بەڵكو هەر ئەو‬ ‫كۆمپانیایەی بە ژێرخاكخستنی‬ ‫زبڵەكە هەڵدەستێت‪ ،‬لە رێگەی‬ ‫شۆفڵەوە خۆڵ بەسەر ئاگرەكەدا‬ ‫دەكەن و دەیكوژێننەوە‪.‬‬ ‫دكتــۆر عوســمان عومــەر‪،‬‬ ‫پســپۆڕی بــواری ژینگــە و‬

‫دارستان بە “وشــە”ی راگەیاند‪،‬‬ ‫ئــەو دووكەڵــەی لــە ئەنجامی‬ ‫فڕێدانــی ئەو بــڕە زۆرەی زبڵ و‬ ‫خاشــاك لەو ناوچەیەدا دروست‬ ‫بووە‪ ،‬زیانی مەترســیداری هەیە‬ ‫و هەڵگــری كۆمەڵێــك گازی‬ ‫ژەهراوی و كوشندەیە‪ ،‬بەتایبەت‬ ‫ئەگەر پێكهاتە زیانبەخشــەكانی‬ ‫دووكەڵەكە لەگەڵ باراندا تێكەڵ‬ ‫ببن و دووبارە بكەونە سەر زەوی‪.‬‬ ‫ئەوەشــی گوت‪ ،‬پێویستە هەوڵ‬ ‫بدرێــت لــە رێگەی پــڕۆژەی‬ ‫ریسایكلینەوە چارەسەری زبڵ و‬ ‫خاشــاك بكرێت‪ ،‬چونكە بە هۆی‬ ‫ئەم پڕۆژەیەوە جگە لە رزگاربوون‬ ‫لێیــان‪ ،‬زبــڵ و پاشــماوەكان‬ ‫دەبنــە ســەرچاوەیەكیش بــۆ‬ ‫بەرهەمهێنانی وزە‪.‬‬ ‫ئــەو پســپۆڕەی بــواری ژینگە‬ ‫روونی كردەوە‪ ،‬ئەگەر لەبەر هەر‬ ‫هۆكارێكیشلەئێستەدانەتوانرێت‬ ‫ریسایكلین دابمەزرێنرێت‪ ،‬ئەوا‬ ‫پێویستە شــوێنێكی گونجاوتر‬ ‫بــۆ فڕێدانــی زبــڵ و خاشــاك‬ ‫بدۆزرێتەوە‪ ،‬پێویستە لە شوێنێك‬ ‫بێت كە دوور بێت لە ئاوەدانی و‬ ‫ناوچەی نیشتەجێبوون‪ ،‬هاوكات‬ ‫پێویستە شــوێنەكە كەند و شیو‬ ‫نەبێت‪ ،‬ئەمەش بــۆ ئەوەی زبڵ‬ ‫و پاشــماوەكان زیان بــە ئاوی‬ ‫ژێــر زەوی نەگەیەنــن‪ ،‬چونكە‬ ‫بــەم شــێوەیە زیانەكانــی زۆر‬ ‫مەترسیدارتر دەبن‪.‬‬

‫تێكچوونــی شــیرازەی هــەر كۆمەڵگەیــەك‪ ،‬بەنــدە بە‬ ‫ئاســتی هۆشــیاریی كۆمەڵگە‪ ،‬هەر كۆمەڵگەیەك ڕێژەی‬ ‫تاوانكردنــی تێدا زۆر بوو‪ ،‬ئەوە دواكەوتوویی ئەو كۆمەڵگە‬ ‫پێشــان دەدات‪ .‬بێ دەنگبوونی ڕووناكبیران لەمەڕ پرسە‬ ‫گرنگەكانی كۆمەڵگــە‪ ،‬دەبێتە هۆی دواكەوتنی كۆمەڵگە‪،‬‬ ‫بێ دەنگبــوون لە ســەرووی هەموو شــتێكەوەیە‪ ،‬ئێجا‬ ‫هۆی بــێ دەنگبوونەكە هەرچی بێت‪ .‬ڕووناكبیران ئەركی‬ ‫هۆشــیاركردنەوەی تاكەكانی كۆمەڵگە دەگرنە ئەســتۆ‪،‬‬ ‫هۆشیار نەكردنەوەی تاك لەو مەترسییانەی ڕوو بەڕوویان‬ ‫دەبێتەوە‪ ،‬ئۆباڵی دەكەوێتە ئەســتۆی ڕووناكبیر‪ ،‬چونكە‬ ‫بەرزبوونەوەی ئاســتی هۆشــیاری هەمــوو كۆمەڵگەیەك‬ ‫ئەركی ڕۆشنبیرانە‪.‬‬ ‫ژن پێگە و پایەیەكی گرنگی لەناو كۆمەڵگەدا هەس‪ ،‬میناك‬ ‫لە گوتەی گەورە پیاوانیشدا هاتووە (ئافرەت نیوەی كۆمەڵە)‪،‬‬ ‫یان (هەر كۆمەڵگەیەكی پێشــكەوتوو‪ ،‬زینــدوو‪ ،‬ژیاری‪،‬‬ ‫ئافرەتی بەتوانای لە پشتە)‪ ،‬چونكە ئافرەت دەستێكی بااڵی‬ ‫هەیە لە پەروەردە و فێركردندا‪ ،‬لە ئاراستەكردنی ڕۆڵەكانی‬ ‫كۆمەڵگەدا‪ .‬مامۆستا هێمنی موكریانی ئەم قسەیەی بەندە‬ ‫پشتڕاست دەكاتەوە كە دەفەرمێ‪( :‬دایكی زانایە كوڕی ئازا‬ ‫دەنێرێتە خەبات)‪ ،‬كەواتە خەباتی ڕامیاری و كۆمەاڵیەتی‬ ‫دیسان پێویستی بە ژنە‪.‬‬ ‫ئێستە لە كوردستاندا‪ ،‬دیاردەیەكی زەق دەبینرێ و هەستی‬ ‫پێ دەكرێت‪ ،‬زۆربەی شوێنەكانی كاركردن كە بانگەوازی‬ ‫هەلــی كار دەكەن‪ ،‬بێگومان بێشــك (ئافرەت)یان دەوێ‪،‬‬ ‫جگە لــەوەی ئەوەیان ســەلماندووە كۆمەڵگەی كوردی‪،‬‬ ‫كۆمەڵگەیەكی برســییە بە گشــتی‪ ،‬نەخاســمە لەڕووی‬ ‫دەروونییەوە‪ ،‬ئەوە ڕوونە لە كۆمەڵگە بازرگانییەكان (مۆڵ)‬ ‫بۆ بەرزكردنەوەی فرۆشی كااڵكانیان ژن بەكار دەبەن‪.‬‬ ‫ئەم جــۆرە بیركردنەوەیە زیانــی زۆرە‪ ،‬بۆ نموونە لەڕووی‬ ‫پێوەندی كۆمەاڵیەتییەوە‪ ،‬پیاوێــك فەرمانبەرە و بەیانیان‬ ‫كار دەكات‪ ،‬ژنەكەیشــی لە مۆڵێك شــەوانە كار دەكات‪،‬‬ ‫پیاوەكە لە خەو ڕادەبێت ژنەكەی نووســتووە‪ ،‬ســەعات‬ ‫(‪)03:00‬ی دوای نیــوەڕۆ كە دێتەوە ماڵ‪ ،‬یەك ســەعاتی‬ ‫لەبەردەستە بۆ دیداری ژنەكەی‪ ،‬چونكە ژنەكەیش سەعات‬ ‫(‪ )04:00‬دەوامــی هەیە‪ ،‬تا درەنگانی شــەو ناگەڕێتەوە و‬ ‫كاتێــك دەگەڕێتەوە ماڵ مێردەكەی نوســتووە‪ ،‬دیســان‬ ‫هەمان بەرنامەیە مێردەكەی لە خەو هەڵدەستێ ژنەكەی‬ ‫نوستووە‪.‬‬ ‫هەروەهــا گریمان ئەم ژن و مێــردە دوو منداڵیان هەیە‪،‬‬ ‫لــە ڕووی پەروەرییەوە گەلێ ترســناكە دایــك و باوك بە‬ ‫دڵی خۆیان منداڵیان پــەروەردە نەكەن‪ ،‬گەرەكە بە دڵی‬ ‫ئەو كەســانە بێت كە لە دایەنگە یان ماڵی ئەو كەســانەی‬ ‫منداڵەكانیان ال جێ دێڵن و ئاگەداریان دەبن‪ .‬دەبێ ســۆز‬ ‫و خۆشەویســتی ئەو مندااڵنە بۆ دایك و باوكیان چی بێت‪،‬‬ ‫كە لە حەفتەی جاریك ئەگەر بتوانن پیاســەی شوێنێكی‬ ‫شــار بكەن و كاتێكی خۆش بەسەر بەرن‪ .‬ئەی كێ لێیان‬ ‫بپرســی ئایا لــە خوێندنگە چۆنن‪ ،‬ئەی كــێ خەمی وانە‬ ‫پێگوتنەوەیان بخوا؟‬ ‫لــەڕووی ژمــارەی دانیشتوانیشــەوە زیان لــە كۆمەڵگە‬ ‫دەدات‪ ،‬ئاشــكرایە ئەو ژن و مێردانەی سەرقاڵن‪ ،‬هەمیشە‬ ‫كاریان زۆرە‪ ،‬كەمتــر منداڵ دەخەنەوە‪ ،‬لــە ژیانی ژن و‬ ‫مێردایەتیشیان كەمتر سەركەوتن بەدەست دێنن‪ .‬ئەگەر‬ ‫منداڵ خســتنەوە گرنگ نەبووایە‪ ،‬ئەردوغــان داوای لە‬ ‫توركەكانی تاراوگە نەدەكرد‪ ،‬هــەر خێزانێك پێنج منداڵ‬ ‫بخەنــەوە‪ ،‬چونكە خەریكە ژمارەی كورد لــە توركیا زیاد‬ ‫دەكات‪ ،‬ئەمەش زیانــە بۆ واڵتێكی وەك توركیا‪ ،‬نەك كورد‬ ‫دەسەاڵت بگرنە دەست‪ .‬جگە لەوە بۆیە داوای لە توركانی‬ ‫دەرەوە كرد‪ ،‬چونكە هیوای بە توركەكانی ناوخۆی توركیا‬ ‫نەماوە‪ ،‬ئەوەش دەریدەخات كۆمەڵگەی توركی داڕووخاوە‪.‬‬ ‫لێرەدا مەبەســت ئەوە نییــە ژن كار نەكات‪ ،‬یــان لەناو‬ ‫چوار دیواردا بەند بكرێت‪ ،‬بەڵكو تێك نەچوونی شــیرازەی‬ ‫خێزان و كۆمەڵگە گرنگە‪ ،‬پــەروەری و فێركردن گرنگە‪،‬‬ ‫ڕەچاوكردنی ژمارەی كورد لە سەرووی هەرچی پیرۆزییە‪.‬‬ ‫پێویســتە ژنی كورد ڕێگە نەدات بۆ بــڕە پارەیەك بە نزمی‬ ‫ســەیر بكرێ‪ ،‬بكرێت بەو بووكەڵەی فرۆشی بازرگانی پێ‬ ‫بەرز بكرێتەوە‪ .‬مەبەست چاوجوانی پیاوی كوردیش نییە‪،‬‬ ‫لەبــەر كەمیی ئافرەت و زۆریی پیاو نییە‪ ،‬بەڵكو هەرتكیان‬ ‫تەواوكاری یەكترن‪ ،‬چونكە خێزان و كۆمەڵگە تەنێ بە پیاو‬ ‫بەڕێــوە ناچن‪ .‬ژبەر وە نییە تەنیا ئەو بۆی هەبێ كار بكات‪،‬‬ ‫نەخێر ئافرەتیش دەتوانێ خزمەت بە واڵت و خاك و گەلی‬ ‫خۆی بكات‪ ،‬وەلێ چتەكــە بێ مانا بووە و بووەتە مۆدێكی‬ ‫كرێت‪ ،‬بۆیە گەرەكە ڕووناكبیران لێی بە دەنگ بێن‪ ،‬بێتام‬ ‫بــووە‪ ،‬كورد گوتەنی‪ :‬هەموو شــتەك بە خوێ و خوێش بە‬ ‫مەعنا‪.‬‬

‫ژمارە (‪ ، )182‬چوارشەم‪2017/ 4/ 12 ،‬‬

‫بەكارهێنانی ژن‬ ‫وەك بووكەڵە‬

‫هەفتەنامەیەكی سیاسیی گشتییە‬

‫‪13‬‬


‫تایبەت‬

‫هەفتەنامەیەكی سیاسیی گشتییە‬

‫‪14‬‬

‫بێریڤان مەحموود‬

‫ژمارە (‪ ، )182‬چوارشەم‪2017/ 4/ 12 ،‬‬

‫قوربانییەكانی ئاین و‬ ‫ئایدۆلۆژیا‬ ‫شــەڕی ئایدۆلۆژیا و ئاینەكان مێژوویەكی درێژی هەیە و‬ ‫بەو هۆیەشەوە هەزاران مرۆڤ بوونەتە قوربانی كە هۆكاری‬ ‫هەڵگیرسانی شــەڕ و تاودانەكەی تەنیا بیری ئایدۆلۆژی و‬ ‫ئاین بوونە‪ .‬مەوالنــای رۆمی لە دەقێكیدا باس لەوە دەكات‬ ‫كە حەقیقەت شووشــەیەك بوو خودا لە ئاســمانەوە فڕێی‬ ‫دایە ســەر زەوی‪ ،‬ئەو شووشەیەش بوو بە چەندان پارچەی‬ ‫بچووك و بەســەر زەویــدا باڵو بــووەوە‪ .‬كەواتە حەقیقەت‬ ‫هێندەی ئەو پارچە شووشە بچووكانە بوونی هەیە و بەسەر‬ ‫زەویدا باڵو بووەتەوە‪.‬‬ ‫حەقیقەتی هیچ شــتێك‪ ،‬هەبوون “وجود”ێكی رەها نییە‪،‬‬ ‫بەڵكو رێژەییە‪ ،‬بەو مانایەی هەر كەس دەبێت راســتییەكی‬ ‫البێت‪ ،‬بەاڵم تەواوی راستییەكانی ال نییە‪ ،‬بەاڵم لە راستیدا‬ ‫لێرەوە ناكۆكییەكە دەســت پێ دەكات كاتێك ئایدۆلۆژیا و‬ ‫ئاینەكان بانگەشــەی ئەوە دەكەن كە حەقیقەتی رەهایان‬ ‫الیــە‪ ،‬لە كاتێكــدا ئەم گوتەیــە یاخۆ شــوێنكەوتنی ئەم‬ ‫بانگەشەیە كەمێك لە بەردەم ئاوەز ورد بكرێتەوە‪ ،‬تێدەگەین‬ ‫ئەوانەی بە رەهایی راســتی لە بیری خۆیانــدا دەبینن‪ ،‬بە‬ ‫جۆرێك لە جۆرەكان لە جەهلێكی قووڵدان‪ ،‬زۆرینەیشــیان‬ ‫كاتێك خۆیان لە ئایدۆلۆجیا دەرباز دەكەن‪ ،‬زوو بۆیان روون‬ ‫دەبێتەوە كە لە چ تاریكییەكدا كاتیان بەفیڕۆ داوە‪.‬‬ ‫بەاڵم جێی داخە هــەر الیەنێك لەوانە ئامادە نییە تێبگات و‬ ‫گفتوگۆ بكات‪ ،‬بەڵكو بیری خۆی بڕیــار لێدراوە و جێگیرە‬ ‫الی‪ ،‬بۆیە دروســتبوونی زۆربەی جەنگــەكان لە مێژوودا‬ ‫لەســەر بنەمای شــەڕی ئایدۆلۆژی و شــەڕی ئاینەكان و‬ ‫شەڕی رەوایەتی الی ئێمەیە‪ ،‬بووە‪.‬‬ ‫كاتێك ئەدۆڵف هیتلەر جەنگی دووەی جیهانی بەرپا دەكات‬ ‫و پۆڵۆنیــا داگیر دەكات‪ ،‬بانگەشــەی ئەڵمانیبوون دەكات‬ ‫وەك باشترین رەگەزی مرۆڤ‪ ،‬بێگومان ئایدۆلۆژیای نازیزم‬ ‫و حەقیقەتگەرایی لە پشــت ئــەم بیركردنەوەیە‪ ،‬بە بڕوای‬ ‫هیتلەر ئــەوە ئەڵمانەكانن رەگەزی پــاك و هەڵبژێردراوی‬ ‫خودان و دەبێت ئەڵمانیــا فەرمانڕەوایی دنیا بكات‪ ،‬لێرەوە‬ ‫روون دەبێتەوە كاتێك ئایدۆلۆژیا بیری مرۆڤ دادەپۆشێت‪،‬‬ ‫ئیتــر چاوەكان نابینن و وەهمێك وەك حەقیقەت خۆی وێنا‬ ‫دەكات‪ ،‬ئەمە سەرچاوەی ئاراستەكردنی دیكتاتۆرەكان بووە‬ ‫بۆ كوشتن و خوێنڕشتن و ماڵوێرانی و سڕینەوەی یەكتر‪.‬‬ ‫كاتێك مۆســۆلۆنی هاوپەیمانێتی هیتلــەر دەكات و بیری‬ ‫فاشــیەت باڵو دەكاتەوە و دەســت دەكات بە كوشــتن و‬ ‫بڕین‪ ،‬ئەویــش ئایدۆلۆژیای فاشــیەت و حەقیقەتگەرایی‬ ‫لە پشتیەتی‪ ،‬مۆســۆلۆنیش تەمی فاشیەت سەراپای بیری‬ ‫دادەپۆشێت و بەهۆیەوە سەدان هەزار كەس دەكوژێت‪.‬‬ ‫خۆ ئەگەر ئاینەكانیش بە نموونە وەربگرین لە شــەڕەكانی‬ ‫مەســیحیەت یاخۆ بە زمانی باو خاچپەرســتان و ئیسالم‪،‬‬ ‫ســەتان هەزار كەس بوونــە قوربانی‪ ،‬مەســیحییەكان بە‬ ‫باوەڕی بەهەشــت و رەزامەنــدی خــوا پێڕەوانیان گۆش‬ ‫دەكرد و دەیانناردنە بەرەكانی شــەر بۆ رووبەڕووبوونەوەی‬ ‫ئیســام‪ ،‬ئیســامیش پێڕەوانیان بە پەروەردەی ئیسالمی‬ ‫و رەزامەنــدی خوا و رەوایەتی رەهــا و كۆتای و ‪ 72‬حۆری‬ ‫و بەهەشــتی هەمیشــەیی‪ ،‬دەناردە بەرەكانی شــەڕ بۆ لە‬ ‫ناوبردنی مەسیحیەت‪.‬‬ ‫ئاینەكان هەردووالیان هەر لەپێنــاو خودادا بوو یەكتریان‬ ‫لەناو دەبرد‪ ،‬ئەمە بانگەشــەی شــەڕ بووە‪ ،‬بەاڵم خۆ ئەوەی‬ ‫ئەوان دەیان كــرد خودا رێنوێنی نەكــردوون‪ ،‬بەڵكو ئەوە‬ ‫مرۆڤە بۆ گەیشتن بە ئامانج تەنانەت خوایش بەكار دێنێ‪.‬‬ ‫كەواتە بۆ ئەوەی مرۆڤایەتی لــە دووبارەبوونەوەی جەنگی‬ ‫یەكەمــی جیهانی و دووەمی جیهانی و شــەڕی مەزەویی‪،‬‬ ‫بۆ نموونە شــەری پرۆتستانت و كاسۆلیك كە لە یەك شەودا‬ ‫‪ 100‬هــەزار قوربانی لێ كەوتەوە‪ ،‬رزگاری بێت‪ ،‬دەبێت كار‬ ‫بۆ بنبڕكردنی بیری توندڕۆیــی بكرێت و لە رەگەوە هزری‬ ‫یەكترســڕینەوە دەربهێنرێت و مرۆڤی خاوەن پەروەردە و‬ ‫بەهادار و لێبوردە بەرهەم بێنین‪ .‬بەو پێیەی بە هەڵكێشانی‬ ‫بیــری توندڕۆیی لە رەگــەوە‪ ،‬شــەڕی ئایدۆلۆژیا و ئاین و‬ ‫مەزەوەكانیش الواز دەبن و بەرەو نەمان دەچێت‪ .‬خۆ مرۆڤ‬ ‫خۆی جیا لەوانەی دیوە دڕندەییەكەیان بەكار دێنن و چێژ‬ ‫لە تۆقاندن دەبینــن‪ ،‬زۆرینە بوونــەوەری كۆمەاڵیەتین و‬ ‫خۆیان یەكتر قبووڵ دەكەن‪ ،‬بەاڵم ئایدۆلۆژیا و ئاین وێرانی‬ ‫كردوون‪.‬‬ ‫كاركردن لەســەر مرۆیەكی لێوەشاوە و خۆبەخش و سفری‬ ‫راسیست لە بیركردنەوەدا‪ ،‬پێویستی بە شۆڕشی جیهانی و‬ ‫رێككەوتنی تەنانــەت خێزان بە خێزان هەیە تا گەورەترین‬ ‫داودەزگەی دنیا و زەبەالحترین میدیا‪ ،‬بۆ ئەوەی هەڵكەندنی‬ ‫توندوتیژی و هۆشیاری مرۆڤ بكەن بە ئامانجی هاوبەش و‬ ‫هەمووان كاری لەســەر بكەین‪ ،‬بۆ ئەوەی نەوەكانمان ئارام‬ ‫بژین‪.‬‬

‫ڕۆمیۆ هەكاری‪ :‬ڤاتیكان پشتیوانی سەربەخۆیی كوردستان دەبێت‬

‫حەشدی شەعبی ‪ 100‬خانووی‬ ‫مەسیحییەكانی لە قەرەقووش سووتاندووە‬ ‫مووســڵی پێــش داعش‬ ‫قبووڵكراو نییە‬ ‫وشە‪ /‬هەولێر‪ -‬باز ئەحمەد و‬ ‫بەرهەم عەبدواڵ‬ ‫گەلی كلدان ســریان ئاشوور‪،‬‬ ‫نەتەوەیەكی دێرینی ناوچەكەن‬ ‫و لەكاتــی هاتنــی داعشــدا‬ ‫ناوچەكانیان لە دەشتی نەینەوا‬ ‫ڕووبــەڕووی داگیــركاری و‬ ‫كارەســات بوونــەوە‪ .‬ڕۆمیــۆ‬ ‫هــەكاری ســكرتێری حزبــی‬ ‫دیموكراتــی بەیــت نەهرێنی‬ ‫ئاشــووری لــەم دیــدارەی‬ ‫“وشــە”دا‪ ،‬باس لــە داهاتووی‬ ‫مەســیحییەكان دەكات و بــە‬ ‫پێویســتی دەزانێت گدەشتی‬ ‫نەینەوا بكرێت بە پارێزگا”‪.‬‬ ‫هــەكاری باس لە ســووتاندنی‬ ‫‪ 100‬خانوونی مەســیحییەكان‬ ‫لە قەرەقووش لەالیەن حەشدی‬ ‫شــەعبییەوە دەكات‪ ،‬هاوكات‬ ‫پشتیوانی خۆیشی بۆ ڕیفراندۆم‬ ‫لــە كوردســتان دەردەبڕێ و و‬ ‫دووپاتــی دەكاتــەوە “ڤاتیكان‬ ‫پشتیوانی دەوڵەتی سەربەخۆی‬ ‫كوردستان دەكات”‪.‬‬ ‫داهاتــووی گەلــی كلدان‬ ‫ســریان ئاشــوور لە ناوچەكەدا‬ ‫چۆن دەبینی؟‬ ‫لــە كۆتــای ســاڵی ‪2016‬دا‪،‬‬ ‫تــەواوی ناوچەكانمــان لــە‬ ‫دەســتی تیرۆریســتان ڕزگار‬ ‫كــران كە حەوت هەزار ســاڵە‬ ‫باوباپیرانمان لەســەری دەژین‪،‬‬ ‫پێشمەرگە و سوپا و هێزەكانی‬ ‫كلــدان ســریان ئاشــوور وەك‬ ‫هێزەكانــی دەشــتی نەینەوا‪،‬‬ ‫شكستیان بە تیرۆریستان هێنا‬ ‫و ناوچەكانیان ئــازاد كردەوە‪،‬‬

‫دوای دروســتبوونی عێراق لە‬ ‫‪ ،1921‬هەموو ئەوانەی حوكمی‬ ‫عێراقیان كرد‪ ،‬دیكتاتۆر و خراپ‬ ‫بــوون ‌‪ ،‬نامانەوێ بگەڕێینەوە بۆ‬ ‫سەردەمی دیكتاتۆریی‪.‬‬ ‫داوا دەكــەن پارێــزگا لــە‬ ‫دەشتی نەینەوا دروست بكرێ‪،‬‬ ‫دەتانەوێ ئەو پارێزگایە سەربە‬ ‫كوردستان بێ یان بەغدا؟‬ ‫دەبــێ خەڵــك بگەڕێتــەوە و‬ ‫لــە كەشــێكی دیموكراســی‬ ‫ڕیفراندۆم ئەنجــام بدرێت‪ ،‬بە‬ ‫دڵنیایییــەوە خەڵكی ئێمەش‬ ‫دەبێ ئــەوەی لەبەرچــاو بێ‪،‬‬ ‫كێ خەڵكی ئێمــەی دەركرد و‬ ‫ڕفاند و كوشــت‪ ،‬كــێ خانوو و‬ ‫كەنیسەی ئێمەی لە ناوەڕاست‬ ‫و خوارووی عێراق تەقاندەوە و‬ ‫ڕووخاندی‪ ،‬لە بەرامبەریشــدا‬ ‫كێ بوو باوەشی بۆ خەڵكی ئێمە‬ ‫كردەوە‪ ،‬دەبێ بڕیاری خۆیان لە‬ ‫ڕوانگەی ئــەوەوە بدەن‪ .‬باوەڕم‬ ‫وایە هەرێمی كوردستان باشترە‪،‬‬ ‫بەحوكمی ئەوەی لە ســەرۆكی‬ ‫هەرێمــەوە لەگــەڵ تــەواوی‬

‫لەگـــــــەڵ ڕیفراندۆم و‬ ‫سەربەخۆیی كوردستانین‬ ‫دوای ڕزگاركردنەوەی مووسڵ‪،‬‬ ‫قۆناغێكی نــوێ دێتە كایەوە و‬ ‫داوا دەكەین پارێزگای دەشتی‬ ‫نەینــەوا دروســت بكــرێ‪ ،‬تا‬ ‫خۆمــان ناوچەكانــی خۆمان‬ ‫بەڕێــوە ببەیــن و مافەكانمان‬ ‫دابین بكرێ‪ ،‬تا چیتر كارەساتی‬ ‫لەو شــێوەیە ڕوو نەداتەوە كە‬ ‫داعــش بەســەر پێكهاتەكانی‬ ‫ناوچەكەی هێنا‪.‬‬ ‫مافەكانتــان چــۆن دابین‬ ‫بكرێ؟‬ ‫نامانەوێ دۆخی مووســڵ وەك‬ ‫پێش هاتنی داعشی لێ بێتەوە‬ ‫و ناتوانین بەو شێوەیە بەردەوام‬ ‫بین‪ ،‬چونكە ئەوانەی گەنجانی‬ ‫ئێمەیان كوشت و كچ و ژنانیان‬ ‫بردینە بــازاڕی ســەبایە‪ ،‬هەر‬ ‫داعش نەبوون‪ ،‬بەڵكو دراوســێ‬ ‫عەرەبە سوننەكانیشیان لەگەڵدا‬ ‫بوون‪ ،‬بۆیە ناتوانی چیتر لەگەڵ‬ ‫جەالدەكەی خۆت بژیت و دەبێ‬ ‫هەریەكە و خۆی بەڕێوە ببات و‬ ‫دەتوانین ببین بە دراوسێیەكی‬ ‫باش‪ ،‬نــەك الیەنێــك حوكمی‬ ‫الیەكەی تر بكات‪ ،‬جگەلەوەی‬

‫الیەنە سیاسییەكانیش تا ئێستە‬ ‫پشتیوانی مافەكانیان كردووین‪،‬‬ ‫هیــچ حزبێكی كــوردی دژی‬ ‫مافی ئێمە نەبووە‪ ،‬بەاڵم بەشی‬ ‫هەرەزۆری حزبە عەرەبییەكان‬ ‫دژی داخوازییەكانی ئێمەن‪.‬‬ ‫ئایا بۆ مەسیحییەكان پێش‬ ‫‪ 2003‬و دوای ‪ 2003‬جیــاوازی‬ ‫هەبوو؟‬ ‫من باوەڕ ناكەم و قبووڵكراویش‬ ‫نییــە عێــراق ببێتــەوە ئــەو‬ ‫عێراقــەی كــە لــە ‪1921‬ەوە‬ ‫هەیە‪ ،‬چونكە ئەوانەی لە بەغدا‬ ‫حوكمیان كردووە‪ ،‬كۆمەڵكوژی‬ ‫پێكهاتەكانیان كردووە‪ ،‬یەكەم‬ ‫ئەزموونــی ســوپای عێــراق‬ ‫كۆمەڵكوژیی ئاشوورییەكان بوو‬ ‫لە ‪ 1933‬لە ســێمێل كە زیاتر‬ ‫لە پێنج هەزار خەڵكی ســڤیل‬

‫كــوژران‪ ،‬داعشــیش جارێكی‬ ‫تر هــات كۆمەڵكوژیی خەڵكی‬ ‫ئێمەی كــرد‪ ،‬ئەمە زنجیرەیەك‬ ‫كاری دوژمنكارانەیــە دژی‬ ‫مەسیحیەكان‪ ،‬بۆیە چۆن ناكرێ‬ ‫دەشتی نەینەوا بخرێتەوە سەر‬ ‫مووســڵی پێش هاتنی داعش‪،‬‬ ‫عێراقیش بەهەمانشێوە ناتوانێ‬ ‫جارێكی تر هەموو پێكهاتەكان‬ ‫كۆ بكاتەوە‪ ،‬بۆیە باشترین بژاردە‬ ‫ئەوەیە ببین بە دراوسێی باش‪،‬‬ ‫دەســتەبەركردنی مافی نەتەوە‬ ‫كۆن و دێرینــەكان وەك گەلی‬ ‫ئێمە‪ ،‬پێویستە بە مافی خۆیان‬ ‫بگەن‪.‬‬ ‫كەواتــە ئێــوە لەگــەڵ‬ ‫دابەشبوونی عێراقدان؟‬ ‫عێراق بەشــێوەیەكی كردەیی‬ ‫دابەش بــووە‪ ،‬ئەوەی ئێســتە‬ ‫داوای یەكپارچەیــی عێــراق‬ ‫دەكات‪ ،‬هەڵەیەكــی گــەورە‬ ‫بەخــۆی دەكات‪ ،‬خــۆی و‬ ‫خەڵكــی عێــراق چەواشــە‬ ‫دەكات‪ ،‬ئێســتە هەموومــان‬ ‫شــەڕی داعش دەكەین‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ناوە ناوە هەڕەشــەی بەغداش‬ ‫دەبیســتین‪ ،‬ئەگەر عەرەبیش‬ ‫بە عەقڵــی ئەوە كار بكات خۆی‬ ‫حوكمی هەموو عێــراق بكات‪،‬‬ ‫ئــەوا شكســت دێنێــت‪ ،‬ئەو‬ ‫سنوورەی عێراقیش دەستكردە‬ ‫و بەگوێــرەی ڕێككەوتنــی‬ ‫سایكس‪-‬پیكۆت بۆ بەرژەوەندی‬ ‫زلهێــزان داڕێــژراوە‪ ،‬خەڵكی‬ ‫قبووڵیان نییــە چیتر بەرگەی‬ ‫ئەو هەموو ســتەمە بگرن‪ ،‬بۆیە‬ ‫من لەگەڵ عێراقێكی یەكگرتوو‬ ‫نیم‪ ،‬چونكە هەڵەیە ئەوەی بڵێ‬ ‫دەتوانم عێراقێكــی یەكگرتوو‬ ‫دادەمەزرێنم‪.‬‬ ‫بڕیارە ئەمســاڵ ڕیفراندۆم‬ ‫لە كوردســتان ئەنجــام بدرێ‌‪،‬‬ ‫ئێوە تا چەنــد لەگەڵ ئەوەدان؟‬ ‫دەتانەوێ لە ناوچەكانی ئێوەش‬ ‫ئەنجام بدرێ؟‬ ‫ئێمــە بەشــێكی زیندوویــی‬ ‫هەرێمی كوردستان و عێراقین‬ ‫لە ڕووی خاك و خەڵكیشــەوە‪،‬‬ ‫بۆیە هەر جموجۆڵ و ڕووداوێكی‬ ‫باش و خراپ كاریگەریی لەسەر‬

‫ناتوانین لەگەڵ ئەو عەرەبانە‬ ‫بژیــن لــە تــەك داعش‬ ‫كۆمەڵكوژیی ئێمەیان كرد‬

‫ئێمــە و داهاتوومــان و هــەر‬ ‫پەرەســەندنێكیش هەبــێ لە‬ ‫مافی بــرا كوردەكانمان‪ ،‬دەبێ‬ ‫كاریگەرییەكــی ئەرێنیــی بۆ‬ ‫مافی پێكهاتەكانــی تر هەبێ‪،‬‬ ‫لە ڕەشنووســی دەســتووری‬ ‫كوردســتان ئۆتۆنۆمی بۆ ئێمە‬ ‫و توركمانــەكان جێگیر كراوە‪،‬‬ ‫ئەمە لە هەرێمدا ئەگەر سبەی‬ ‫پەرەســەندن دروســت ببێ و‬

‫و بەردەوامیــش دەبیــن لــە‬ ‫پشــتیوانیكردنی هەر كارێكی‬ ‫باش‪.‬‬ ‫ئایا میلیشیاكانی حەشدی‬ ‫شــەعبی لیــوا و هێزیــان بۆ‬ ‫مەســیحییەكان دروســت‬ ‫كردووە؟‬ ‫بۆ هەنــدێ حزبی ئاشــووری‬ ‫لەالیەن بەغداوە هێز دروســت‬ ‫كــراون و ســەربە حەشــدی‬

‫ئەوەی باوەڕی بــە عێراقی‬ ‫یەكگرتوو هەبێ لە هەڵەیەكی‬ ‫گەورەدایە‬ ‫ببێت بــە دەوڵەت‪ ،‬ئــەوكات‬ ‫ئێمەش داواكانمان بە ئۆتۆنۆمی‬ ‫نامێنــێ و دەبــێ ئەویــش‬ ‫پەرەسەندنی تێدا هەبێ‪ ،‬دەبێ‬ ‫گەرەنتیش هەبێ بۆ پاراســتنی‬ ‫داهاتــوو و مافەكانمــان‪ ،‬ئێمە‬ ‫بەشــێكین لە خــاك و خەڵكی‬ ‫ئێرە‪ ،‬بۆیە بەشداری ڕیفراندۆم‬ ‫دەبین‪ ،‬هەرچەنــدە ڕیفراندۆم‬ ‫دواخراوە‪ ،‬نەدەبــوو دوا بخرایە‬ ‫و هۆكارەكەیشــی بۆ كێشەی‬ ‫ناوخۆیــی حزبــە كوردییەكان‬ ‫دەگەڕێتــەوە‪ ،‬بۆیە پێم باشــە‬ ‫ئەمساڵ بە زوویی ئەنجام بدرێ‬ ‫و ئێمــەش بەشــدار دەبین و‬ ‫پشتیوانی تەواوی دەكەین‪.‬‬ ‫بۆ پرسی سەربەخۆییش ئەوكات‬ ‫ئێمە قسەی خۆمان و هەنگاوی‬ ‫خۆمان دەبێ و لەگەڵیشیداین‪،‬‬ ‫چونكە داهاتــووی ئێمە تەواو‬ ‫وابەستەیە بەو سەربەخۆیییەی‬ ‫لە كوردستان باس دەكرێت‪.‬‬ ‫مەرجیەعیەتی مەســیحی‬ ‫چۆن دەڕوانێتە كوردســتان و‬ ‫لە لۆبیكردن بــۆ گرەنتیكردنی‬ ‫داهاتووی كوردســتان‪ ،‬چیتان‬ ‫كردووە؟‬ ‫پیاوانــی ئاینــی واڵتپارێــزن‬ ‫و هەمیشــە داوای ئاشــتی و‬ ‫برایەتــی دەكــەن‪ ،‬بێگومــان‬ ‫ئەوان لە هەموو یاداشــتەكاندا‬ ‫باس لــە مافــی گەلەكەمان و‬ ‫پێكەوەژیانــی ئاشــتییانە لــە‬ ‫كوردســتان دەكەن‪ ،‬هاوكات‬ ‫ئێمە لــە ئەمەریــكا و ئەوروپا‬ ‫و ئوســترالیا لۆبیمــان هەیە و‬ ‫زۆربەی جار لە دنیا پشــتیوانی‬ ‫كارە باشــەكانی حكوومەتــی‬ ‫هەرێمی كوردستانمان كردووە‬

‫شــەعبین‪ ،‬دوو گرووپــن و‬ ‫ژمارەیــان كەمە و چەند ســەد‬ ‫كەسێكن‪ ،‬ئێستە لە قەرەقووش‬ ‫و بەرتلە بوونیــان هەیە‪ ،‬ئێمە‬ ‫دژی ئەوەین‪ ،‬حەشدی شەعبی‬ ‫دواتر كێشــە دروست دەكەن‪،‬‬ ‫ئەوان لــە بەرتلە و قەرەقووش‪،‬‬ ‫تا ئێســتە نزیكەی ‪ 100‬خانوو‬ ‫ســووتێنراوە لەالیەن حەشدی‬ ‫شەعبی و میلیشیاكانەوە ئەنجام‬ ‫دراون‪ ،‬بۆیــە مەترســیدارن بۆ‬ ‫ناوچەكانــی مەســیحی‪ .‬ئەمە‬ ‫دابەشــبوونی دروست كردووە‬ ‫و بەشــێك لەگەڵ كوردستانن‬ ‫و بەشــێك لەگــەڵ بەغــدا‪،‬‬ ‫ئەمەش بەشێكە لەو پێوەندییە‬ ‫ناتەندروســتەی لــە نێــوان‬ ‫هەولێــر و بەغدادا هەیە‪ ،‬ئەمانە‬ ‫كاریگەریــی خراپیان بۆ ســەر‬ ‫داهاتووی ئێمە دەبێ‪ ،‬نامانەوێ‬ ‫دابــەش بین بەســەر هەرێم و‬ ‫ناوەنددا‪.‬‬ ‫تــا چەند ڤاتیــكان لەگەڵ‬ ‫ســەربەخۆیی‬ ‫دەوڵەتــی‬ ‫كوردستانە و پشتیوانی دەكات؟‬ ‫تا ئێستە هەڵوێســتی ڤاتیكان‬ ‫بۆ خەڵكی كوردســتان ئەرێنی‬ ‫بووە و هەرواش دەبێ‪ ،‬ئەمەش‬ ‫پێوەســتە بــە كەنیســە لــە‬ ‫كوردســتان تا بتوانێ ڕۆڵێكی‬ ‫ئەرێنــی بگێڕێ و پشــتیوانی‬ ‫ڤاتیــكان لەهــەر ڕووداوێــك‬ ‫دەســتەبەر بكات‪ ،‬بــڕوام وایە‬ ‫ڤاتیكان پشتیوانی سەربەخۆیی‬ ‫كوردســتان دەكات‪ ،‬چونكــە‬ ‫ڤاتیكان ئاشــتی و مافی گەالن‬ ‫بەالیــەوە گرنگە و پشــتگیری‬ ‫دەكات‪.‬‬


‫كوردستانی‬

‫تاریق حەرب شــارەزای یاسایی‬ ‫عێراقــی‪ ،‬بە”وشــە” دەڵێــت‪،‬‬ ‫ئەوەی لە كەركووك رووی دا نە‬ ‫كارە و نە كاردانــەوە‪ ،‬هەڵدانی‬ ‫ئااڵی كوردســتان لە كەركووك‬ ‫پێوەنــدی بە داهاتــی نەوت و‬ ‫هەڵبژاردنــەوە هەیــە‪ ،‬ئەو دوو‬ ‫هۆكارە لە پشتەوەی بڕیارەكەی‬ ‫كەركووكــن‪ ،‬چونكــە مادەی‬ ‫‪ 140‬ســااڵنێكە هــەر هەبــووە‬ ‫لە ‪2005‬ەوە لەكاتــی دەنگدان‬ ‫لەسەر دەستوور تا ئێستە‪.‬‬ ‫زیاتــر گوتــی‪ ،‬ئــەوەی هەیە‬ ‫بەربەرەكانێــی نەوتــی هەیــە‬ ‫كــە یەكێتیــی نیشــتمانیی‬ ‫كوردســتان بەو شێوەیە ویستی‬ ‫دەست بەســەر نەوتدا بگرێت‪،‬‬ ‫چونكە ئەوان پێشــتر گلەیییان‬ ‫هەبــوو بەوەی پشــكی خۆیان‬ ‫لە نەوتی كەركــووك وەرناگرن‪،‬‬ ‫بۆیە بڕیاریان دا دەســت بەسەر‬ ‫نەوتەكەدا بگرن‪ ،‬هۆی دووەمیش‬ ‫بانگەشــەی هەڵبژاردنە چونكە‬ ‫بەرەو هەڵبژاردنی ئەنجوومەنی‬ ‫پارێزگاكان و پەرلەمان دەچین‪.‬‬ ‫حــەرب دووپاتــی دەكاتــەوە‬ ‫كــە “ئەنجوومەنــی پارێزگای‬ ‫كەركووك بەبێ گەڕانەوە بۆ بەغدا‬ ‫ئااڵی كوردستانی هەڵكرد‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بۆچی بەبێ بەغدا ســەرژمێری‬ ‫و راپرسیشــی ئەنجــام نــەدا؟‪،‬‬

‫بەپێچەوانــەی هەمــوو ئــەو‬ ‫بۆچوونانــەی پێیــان وایە ئەم‬ ‫تەنگژەی ئەمەریكا بە مووشــەك‬ ‫بارانكردنی ســووریا دروســتی‬ ‫باكگڕاوندێكــە‬ ‫كــردووە‪،‬‬ ‫دەگەڕێتــەوە بۆ ســەروەختی‬ ‫رووخانــی عێراق كــە بەهەمان‬ ‫شــێوە رووخێنــرا و ئەمــەش‬ ‫هەمــان ســیناریۆیە‪ ،‬بــەاڵم‬ ‫ئــەوەی مــن بــاوەڕم پێیەتی‪،‬‬ ‫كێشــە بنچینەیییەكــە بەرەی‬ ‫شــیعەگەرێتییە كــە ئێــران‬ ‫سەرمەشــقییەتی‪ ،‬لە روویەكی‬ ‫تریشەوە سیاسەتێكی دووفاقییە‬ ‫كە بۆ ئەمەریكا لەم كاتەدا دۆست‬ ‫و دوژمن بااڵنــس بكات لەگەڵ‬ ‫رووسیا بەبیانووی ئەوەی سووریا‬ ‫هەڵگری چەكی كیمیایییە‪ ،‬وەك‬ ‫بیانوویەكی یاســایی بۆ شــێرە‬ ‫سوورەكە و ورچەكەش نەیتوانی‬ ‫بە سیســتمی بەرگری رێگە لەو‬ ‫مووشەكانە بگرێت كە بەشێكی‬ ‫هێزی سەربازی سووریای كردە‬ ‫ئامانــج‪ ،‬یەكــەم لەبەرئــەوەی‬ ‫النیكەم هاوپەیمانــی خۆیەتی‬ ‫ســووریا‪ ،‬دووەم بۆ سەلماندنی‬

‫ئــەوان دەیانتوانی راپرســی لە‬ ‫كەركــووك بكــەن بــەوەی لە‬ ‫خەڵكەكە بپرســن ئاخــۆ رازین‬ ‫بچنە ســەر كوردســتان یان نا‪،‬‬ ‫بۆیە راستە حكوومەتی ناوەند لە‬ ‫بەرژەوەندیەتی رێوشــوێنەكانی‬ ‫جێبەجێكردنــی مــادەی ‪140‬‬ ‫بەڕێوە نەچن‪ ،‬بەاڵم كێ خاوەن‬ ‫بەرژەوەندییە‪ ،‬پێویســتە پرسیار‬ ‫بكات و رێوشوێن وەربگرێت‪ ،‬بۆیە‬ ‫بەرپرســیارەتییەكە لە ئەستۆی‬ ‫بەرپرس و پەرلەمانتارانی كوردە‬ ‫لە بەغدا كە نایانەوێ كوردستان‬ ‫جیا ببێتەوە”‪.‬‬ ‫“حكوومەتــی كەركووك ئەمری‬ ‫واقیعــە و حكوومەتــی بەغــدا‬ ‫رەنگــە بتوانێــت رێوشــوێنی‬ ‫یاسایی لە بەرامبەردا وەربگرێت‪،‬‬ ‫بــەاڵم ناتوانێــت رێوشــوێن لە‬ ‫بەرامبەر بەڕێوەبەرانی گشــتی‬ ‫و بەڕێوەبەرانــی فەرمانگــەكان‬ ‫پێڕەو بــكات‪ ،‬هەوڵەكانی فوئاد‬ ‫مەعسووم سەركۆماری‬

‫عێراقیــش بۆ چارەســەركردنی‬ ‫دۆخەكــە ســەركەوتوو نابێت‪،‬‬ ‫چونكە حكوومەتــی كەركووك‬ ‫خــاوەن هێز و دەســەاڵتە و لە‬ ‫هەڵدانــی ئااڵ پاشــگەز نابێتەوە‬ ‫و بەغــداش ناتوانێت بڕیارەكەی‬ ‫پەرلەمــان جێبەجــێ بــكات‪،‬‬ ‫بۆیــە پرســەكە بەو شــێوە بە‬ ‫هەڵپەســێردراوی دەمێنێتەوە”‬ ‫حەرب وای گوت‪.‬‬ ‫بەڵگەنامــە‬ ‫بەگوێــرەی‬ ‫مێژووییەكان كەركووك شارێكی‬ ‫كوردستانییە و دڕندەترین رژێمی‬ ‫عێراقیــش لــە رێككەوتنامەی‬ ‫‪11‬ی ئاداری ‪ 1970‬ددانی بەوەدا‬ ‫نا‪ ،‬دواتر لە ‪ 1974‬پاشگەز بووەوە‬ ‫كورد شۆڕشــی ئەیلوولی كرد بە‬ ‫قوربانــی لەپێنــاو كەركووك‪ .‬لە‬ ‫‪ 2003‬و كەوتنی سەدام‪ .‬كورد و‬ ‫ئەمەریكا كەركووكیان ئازاد كرد‬ ‫و ئااڵی كوردستان لە دیوار و سەر‬ ‫باڵەخانەكانی ئەو شــارە هەڵدرا‪.‬‬ ‫دواتــر لــە ‪ 2005‬وەك ناوچەی‬

‫سمكۆ محەمەد‬

‫هێرشی ‪ 59‬مووشەكی و دابڕانێكی تری سیاسی‬

‫ئــەوەی رووســیا خاوەنــی‬ ‫تەكنەلۆجیای ســەربازییە‪ ،‬ئەم‬ ‫بــێ دەنگییــەی رووســیا ئەوە‬ ‫دەگەیەنێ كە النیكەم قەناعەتی‬ ‫بە ئەجێندا نوێیەكەی ئەمەریكا‬ ‫هاتووە لەســەر دەستكاریكردنی‬ ‫ناوچەكە و بەتایبەتیش ســووریا‬ ‫كە ناكرێت چیتر دوا بخرێت‪.‬‬ ‫یەكێك لەو سیناریۆیانەی بووەتە‬ ‫مانشێتی ســەرەكیی میدیاكان‪،‬‬ ‫ئەوەیــە ئەمەریكا چــۆن و بە چ‬ ‫یاســایەكی نێودەوڵەتی هێرشی‬ ‫مووشــەكی دەكاتە سەر سووریا‬ ‫و گوایــە گرووپــە پشــكێنەرە‬ ‫ئەوروپایییــەكان لــە ڕێگــەی‬ ‫لبنانــەوە چوونەتە شــوێنەكە و‬ ‫هیچ جۆرە چەكێكــی كیمیایی‬ ‫نەبینراوە‪ ،‬ئەگەرچی ئەم دیمەنە‬ ‫سیاســییە پێشــتریش لەكاتی‬ ‫لێدانی عێراق بینراو بوو بە هەواڵی‬ ‫میدیاكان‪ ،‬بەاڵم راســتییەكەی‬ ‫ئەمە ئەو پرسیارەیە كە ئەمەریكا‬ ‫خۆی دەیــەوێ بورووژێنرێت تا‬ ‫قســەی نوێ بكات‪ ،‬وەك ئەوەی‬ ‫لە كاتی شــەڕی عێراق كردی و‬ ‫یاسای نێودەوڵەتییان بۆ دەركرد‪،‬‬

‫بەاڵم ئامانجی مووشەكەكانی ئەم‬ ‫جارە تەنیا یەكڕەهەندی سەربازی‬ ‫و سیاسی نییە‪ ،‬بەڵكو رەهەندێكی‬ ‫دوورمەودای هەیە وەك ئەوەی لە‬ ‫عێراق ئەزموونی كرد‪.‬‬ ‫بــۆ نموونە بەشــداری پێكردنی‬ ‫هەمــوو دەوڵەتــان و دانپێدانان‬ ‫بەوەی ئەمەریكا خاوەن پڕۆژەیە‬ ‫و ئەو پڕۆژەیــەش دەبێ كرداری‬ ‫بكرێــت و چیتــر دوا نەخرێت‪،‬‬ ‫بۆیە لە ســووریاوە دەســت پێ‬ ‫دەكات‪ ،‬چونكە بیانوویەكی هەیە‬ ‫گوایە ســووریا دژ بە مرۆڤایەتیی‬ ‫مامەڵــەی بە چەكی یاســاغەوە‬ ‫كــردووە‪ ،‬بــۆ ئەمــەش دەیان‬ ‫شــاهیدی هاوبەشــی بچووك و‬ ‫گەورەی هەیە لە ناوچەكەدا‪.‬‬ ‫ئەم سیناریۆیانە رووە شاراوەكەی‬ ‫راستە نەك ئاشكراكەی‪ ،‬بۆ نموونە‬ ‫ئەو مووشــەكانەی ئاراســتەی‬ ‫فڕۆكەخانەی شــعێراتی سووریا‬ ‫كرا و لەوێش یەكەی سەربازیی‬ ‫رووســی لێیە‪ ،‬رەهەندێكی ترە‪،‬‬ ‫یەكــەم ئەوەیە كــە وەاڵمێكی‬ ‫توند بوو بەرامبەر ئەو هێرشــەی‬ ‫سووریا بۆ ســەر خان شیخون و‬

‫كێشە لەسەری نێوان كوردستان‬ ‫و عێراق مــادەی ‪140‬ی بۆ دانرا‪.‬‬ ‫بەاڵم جێبەجێ نەكراوە‪.‬‬ ‫ئــااڵی كوردســتان جگــە لە‬ ‫فەرمانگەكانــی حكوومەتــی‪،‬‬ ‫لەســەر هەموو بارەگاكانی حزب‬ ‫و دەزگاكانی ســەربە كوردستان‬ ‫دەشاكایەوە لە ‪2003‬ـەوە‪ ،‬هێزی‬ ‫پێشــمەرگە لــە ‪ 2014‬و هاتنی‬ ‫داعشەوە ئااڵكەی بردە باشووری‬ ‫كەركــووك و خــۆی كــرد بە‬ ‫خاوەنی پاراستنی شارەكە‪ .‬رۆژی‬ ‫‪28‬ی ئادار‪/‬مارســی ‪2017‬یــش‬ ‫ئەنجوومەنی پارێزگای كەركووك‬ ‫دەنگی دا لەسەر هەڵكردنی ئااڵی‬ ‫كوردستان لەسەر فەرمانگەكانی‬ ‫حكوومــەت‪ ،‬بەاڵم عــەرەب و‬ ‫توركمــان لــە كۆبوونەوەكەدا‬ ‫بەشدار نەبوون‪.‬‬ ‫هاشــم حبووبی شــرۆڤەكاری‬ ‫سیاســی‪ ،‬بە”وشــە”ی دەڵێ‪،‬‬ ‫بۆچی ناكرێت كێشەكانی هەرێم‬ ‫و بەغدا بە سازان چارەسەریان بۆ‬

‫پەكخســتنی ئەو فڕۆكەخانەیە‬ ‫كە بۆ دژایەتی بەرژەوەندییەكانی‬ ‫ئەمەریكا بەكار دەهات و پێشــتر‬ ‫مەترسی بوون بۆ سەر هێزەكانی‬ ‫ئەمەریكا‪ ،‬وەك چۆن جەنەراڵێكی‬ ‫ئەمەریكی خانەنیشــنكراو دەڵێ‬ ‫ئەم هێرشــە بەشــێكی بۆ ئەوە‬ ‫بووە هێزی پێڕۆ ئەم جارەیان بە‬ ‫فراوانی رەوانەی سووریا بكرێت‪.‬‬

‫بكرێت؟‪ ،‬من كاتی ئەو هەنگاوەی‬ ‫كەركووك بە گەنجاو نازانم‪ ،‬بۆیە‬ ‫ئــەوەی رووی دا تەنیــا نێوانی‬ ‫هەرێــم و بەغدا ناشــێوێنێت‪،‬‬ ‫بەڵكو زیاتــر لەوەیە و كەركووك‬ ‫دۆخێكی هەستیاری هەیە‪.‬‬ ‫دووپاتیشی كردەوە كە “بێگومان‬ ‫پێوەندی لە نێــوان بڕیارەكەی‬ ‫كەركــووك و مــادەی ‪140‬دا‬ ‫هەیــە‪ ،‬بۆیە ئــەوە هاندانێكە بۆ‬ ‫جێبەجێكردنی مادەكە لەالیەن‬ ‫بەغداوە”‪.‬‬ ‫حبووبــی لەبــارەی هــۆی‬ ‫جێبەجێ نەكردنی مادەی ‪،140‬‬ ‫نایشــارێتەوە كە دەســەاڵت لە‬ ‫عێراق بەشــداری كــردووە لە‬ ‫دواخســتنی جێبەجێكردنــی‬ ‫مادەكە‪ ،‬بەاڵم پێــی وایە “ئەوە‬ ‫مانای ئەوە نادات ئێمە هەستین‬ ‫بە ســزادانی دەوڵەتــی عێراق‪،‬‬ ‫لــە بەرامبەردا كــورد هەوڵیان‬ ‫داوە و ســووریش بوونــە بــۆ‬ ‫جێبەجێكردنــی مادەكە‪ ،‬بەاڵم‬

‫ســەلماندی كە دەتوانێ لەگەڵ‬ ‫واڵمدانــەوەی ئــەو زلهێزانــە‬ ‫تەنگژەی كۆریا چارەســەر بكات‬ ‫بەهەمان شــێوە‪ ،‬هەڵبــەت بۆ‬ ‫ئەمەریكا ئــەم مووشــەكانە بە‬ ‫تێچوویەكی زۆری ماڵییەوە زیانە‬ ‫بۆ سەر ئابووریی ئەمەریكا‪ ،‬بەاڵم‬ ‫كە دیراســەی دۆخەكــە كراوە‪،‬‬ ‫كارگێڕیــی ترەمــپ و ئەمەریكا‬

‫ئامانجی مووشەكەكانی ئەم‬ ‫جــارە تەنیــا یەكڕەهەندی‬ ‫سەربازی و سیاســی نییە‪،‬‬ ‫بەڵكو رەهەندێكی دوورمەودای‬ ‫هەیــە وەك ئەوەی لە عێراق‬ ‫ئەزموونی كرد‬ ‫رەهەنــدی دووەم بەرامبەر ئەو‬ ‫خۆ نواندنەی چین و رووســیا لە‬ ‫ناوچەكە كــە هەموو پڕۆژەیەكی‬ ‫ئاڵوگۆڕی سیاســی و جیۆگرافی‬ ‫و ئابــووری و ســەربازییان پەك‬ ‫خســتووە‪ ،‬بەمــەش ئەمەریكا‬

‫بۆیان دەركەوتــووە كە ئەو زیانە‬ ‫مادییە باشــترە كە داهاتوویەكی‬ ‫پــڕ قازانجی هەیە‪ ،‬لــەوەی كە‬ ‫بــێ دەنگ بــن بەرامبــەر ئەو‬ ‫هەموو نمایشە ئیســتفزازییەی‬ ‫رووبەڕووی ئەمەریكا دەكرێتەوە‪.‬‬

‫پێمــان وایــە ئەوانە بــە وتوێژ‬ ‫چارەسەر بكرێن باشترە”‪.‬‬ ‫مــادەی ‪140‬ی دەســتووری‬ ‫هەمیشەیی عێراق لەسەر بنەمای‬ ‫مادەی ‪58‬ی یاســای كارگێڕیی‬ ‫دەوڵــەت بــۆ قۆناغــی كاتــی‬ ‫بەمەبەســتی چارەســەركردنی‬ ‫كێشەی ناوچە كێشەلەسەرەكان‬ ‫لە عێــراق هاتە داڕشــتن‪ ،‬ئەو‬ ‫ناوچانە دەگرێتەوە بەدەســتی‬ ‫رژێمی پێشــووی عێراق تووشی‬ ‫راگواســتن و تەعریب و گۆڕینی‬ ‫دیمۆگرافــی و زەوتكردنــی‬ ‫موڵــك و مــاڵ و لــەكارالدان‬ ‫و دەســتكاریكردنی ســنوورە‬ ‫كارگێڕییەكانی ئــەو ناوچانە لە‬ ‫نێوان ‪17‬ی تەمــووزی ‪ 1968‬تا‬ ‫نۆی نیسانی ‪ 2003‬هاتوونەتەوە‪.‬‬ ‫الی خۆیــەوە ئەڵمــاس فــازڵ‬ ‫ئەنجوومەنــی‬ ‫بڕیــاردەری‬ ‫پارێزگای كەركووك‪ ،‬بە”وشە”ی‬ ‫راگەیانــد‪ ،‬جێبەجــێ نەكردنی‬ ‫مادەی ‪ 140‬وای كرد هەڵبژاردنی‬

‫لــە رابــردوودا ئەمەریــكا زۆر‬ ‫هەوڵــی دا لەگەڵ دەســەاڵتی‬ ‫ســووریادا كە تاكە پشــتگیری‬ ‫رووســیا و ئێرانە بە ناڕاستەوخۆ‬ ‫نەخشــەڕێگەیەك دابنێت‪ ،‬بەاڵم‬ ‫تێگەیشــت كە دواخستنی ئەو‬ ‫سیاســەتەی نەخشــەڕێگەكە‬ ‫لــە ناوچەكــەدا بەمەبەســت‬ ‫وەریگرتــووە‪ ،‬تاكە یــەك مانای‬ ‫هەیە‪ ،‬ئەویش دوورخستنەوەی‬ ‫دەوری ئەمەریكایە لە ناوچەكەدا‪،‬‬ ‫لــە بەرامبەریشــدا بەهێزبوونی‬ ‫دەســتی ئێران لە ســووریا و بێ‬ ‫بەهاكردنی هێزی ســەربازی و‬ ‫ئیداریــی سیاســیی ئەمەریكا‪،‬‬ ‫چونكە لەم دواییەدا كە ســووریا‬ ‫گەڕایــەوە هەندێــك شــوێنی‬ ‫لەدەستچووی كۆن كە بەدەستی‬ ‫ئۆپۆزســیۆن و داعشــەوە بوون‪،‬‬ ‫ئومێدێكی بۆ نەیارەكانی ئەمەریكا‬ ‫خوڵقانــد كــە ئەمە ســەرەتای‬ ‫دەســت پێكردنەوەی سیاسەتی‬ ‫گرووپەكــەی رووســیایە دژ بە‬ ‫ئەمەریكا‪ ،‬هەموو ئــەو بۆچوونە‬ ‫هەاڵنــە وای كــرد كــە هیــچ‬ ‫ئەلتەرناتیڤێك نەمێنێت جگە لەو‬

‫هێرشــەی كە بە هێرشی ‪ 59‬ناو‬ ‫نراوە بۆ سەر سووریا‪.‬‬ ‫هەڵبەت رەهەندێكی تری ئەوەیە‬ ‫كە ئەم ئەگــەرە پێچەوانە بووەوە‬ ‫كە دەبــێ وەك گۆڕانكارییەكانی‬ ‫واڵتانــی عەرەبی بگــۆڕێ‪ ،‬بەو‬ ‫پێیــەی ئەمەریــكا و دەوڵەتــە‬ ‫زلهێزەكانی هاوڕای لەم ناوچەیە‬ ‫تەواوی هێزە جۆراوجۆرەكانیان‬ ‫ئەزموون كرد و هیچی بار نەهێنا‪،‬‬ ‫لە كاتێكدا تا ئێستە كەیسی ئێران‬ ‫هێشتا لەو پڕۆژەیەدا كارا نەكراوە‬ ‫كە لە رۆژهــەاڵت تۆمار كراوە و‬ ‫بەدەیــان ملیۆن دۆالری تێچووە‬ ‫و چاوەڕوانی دەست پێكردنن بە‬ ‫تێكشكاندنی ئەو تەكنەلۆجیایەی‬ ‫ئێران لە ڕێگەی چینەوە بەدەستی‬ ‫كەوتــووە‪ ،‬بۆیە ئەمــە یەكێك لە‬ ‫پنتە شاراوەكانی ئەو ملمالنێیە لە‬ ‫نێوان ورچە سپییەكەی رووسیا‬ ‫و شێرە ســوورەكەی ئەمەریكادا‬ ‫هەیە و كۆتای نایەت‪ ،‬سەرەنجام‬ ‫پێم وایە ئەم هێرشە مووشەكییە‬ ‫جگە لەو چەند رهەندە جیاوازەی‬ ‫هەیەتی‪ ،‬دابڕانێكی تری سیاسی‬ ‫و سەربازی بوو لە ناوچەكەدا‪.‬‬

‫ژمارە (‪ ، )182‬چوارشەم‪2017/ 4/ 12 ،‬‬

‫وشە‪ /‬مەحموود ئیسماعیل‬ ‫زۆرینــەی رووداوە گرنگەكانی‬ ‫كورد لە مانگی ئادار كۆ بوونەتەوە‪،‬‬ ‫لە ‪28‬ی ئادار‪/‬مارسی ئەمساڵیش‬ ‫ئەنجوومەنی پارێزگای كەركووك‬ ‫دەنگی لەســەر هەڵكردنی ئااڵی‬ ‫كوردستان لەسەر فەرمانگەكانی‬ ‫حكوومــەت لــەو پارێزگایە دا‪،‬‬ ‫بەاڵم بۆچی ئێســتە؟ ئاخۆ ئەو‬ ‫بڕیارە كار بوو یــان كاردانەوەی‬ ‫فەرامۆشكردنی جێبەجێكردنی‬ ‫مادەی ‪140‬؟‪.‬‬

‫ئەنجوومەنی پارێزگای كەركووك‬ ‫نەكرێــت و شایســتەكانی‬ ‫پارێزگاكە نەگات‪ ،‬ئێمە هەمیشە‬ ‫چاوەڕوان و پابەندبوونی خۆمان‬ ‫دووپــات كردووەتەوە بە یاســا‪،‬‬ ‫بــەاڵم وا دیــارە حكوومەتــی‬ ‫بەغدا بــەرەو چارەســەركردنی‬ ‫ئــەو بابەتانــە هەنــگاو نانێت و‬ ‫خۆی دەدزێتــەوە‪ ،‬ئەوە ئێمەی‬ ‫ناچار كــرد لە بری ئــەوان ئەو‬ ‫بڕیارە بدەین بە جێبەجێكردنی‬ ‫ئــەو مادەیە بەپشتبەســتن بە‬ ‫ئەحكامی مادەكانی دەستوور”‪.‬‬ ‫“تەنانەت لیژنەی جێبەجێكردنی‬ ‫مادەی ‪ 140‬لــەم حكوومەتەی‬ ‫عەبادیــدا چــاالك نەكــراوە و‬ ‫پــارەی بــۆ تەرخان نەكــراوە‪،‬‬ ‫دواتــر ئەوكاتەی بــۆی دانراوە‬ ‫تەنیــا ئیجراییە‪ ،‬لە یاســاكەدا‬ ‫دەڵێ حكوومەتــی هەڵبژێردراو‬ ‫هەڵدەستێت بە جێبەجێكردنی‬ ‫بڕگەكانــی مادەكە و بەو هۆیەوە‬ ‫لە كەركووك هەڵبژاردن نەكراوە و‬ ‫ئەنجوومەنی ئێستە بە هەڵبژاردن‬ ‫هاتووە‪ ،‬بۆیە پێشێلكاری نییە كە‬ ‫خۆمان مادەكە جێبەجێ بكەین”‬ ‫ئەڵماس وای گوت‪.‬‬ ‫ئامــاژەی دا “مــادەی ‪ 140‬بــە‬ ‫بەسەرچوو دانانرێت و جێبەجێ‬ ‫نەبوونی لەو مــاوەی دیاریكراوە‬ ‫مادەكــە نامرێنێــت‪ ،‬چونكــە‬ ‫مادەیەكــی دەســتوورییە و‬ ‫هەموار نەكراوەتــەوە‪ ،‬بۆیە ئەو‬ ‫مادەیە هەیــە و پێویســتی بە‬ ‫جێبەجێكردنە”‪.‬‬ ‫مــادەی ‪ 140‬ســێ قۆناغــی‬ ‫“ئاســاییكردنەوە‪ ،‬ســەرژمێری‬ ‫و راپرســی” دانــاوە بــۆ‬ ‫یەكالكردنەوەی چارەنووســی‬ ‫ناوچە كێشە لەسەرەكان‪ ،‬دەبوو‬ ‫تا ‪ 2007‬مادەكە جێبەجێ بكرێت‬ ‫و خەڵكی ئەو ناوچانە لە راپرسیدا‬ ‫بڕیار بدەن لەســەر كوردستان‬ ‫دەبن یان عێراق‪.‬‬

‫هەفتەنامەیەكی سیاسیی گشتییە‬

‫لە سایەی جێبەجێ نەكردنی مادەی ‪140‬‬ ‫‪15‬‬ ‫هەڵكردنی ئااڵی كوردستان كار بوو یان كاردانەوە؟‬


‫وتار‬

‫هەفتەنامەیەكی سیاسیی گشتییە‬

‫‪16‬‬

‫ژمارە (‪ ، )182‬چوارشەم‪2017/ 4/ 12 ،‬‬

‫دەروازە‬ ‫خۆشویستنی (زمان) هەر بە قسە‬ ‫نابێــت‪ ،‬بەڵكو بە كــردار دەبێت‪.‬‬ ‫( كیوبیــك) و ( كوردســتان) دوو‬ ‫هەرێمــن لكێندراون بــە خاكی‬ ‫نەتــەوەی تــرەوە‪ .‬لەو رەوشــە‬ ‫داگیركراوییــەدا وەك یەكن‪ ،‬بەرام‬ ‫لە هەموو پرسەكانی تر پێچەوانەی‬ ‫یەكترن‪ .‬ئــەم نووســینە هەوڵ‬ ‫دەدات كار لەسەر دوو شت بكات‪:‬‬ ‫كاری یەكــەم‪ ،‬بەراوردكردنــی‬ ‫ڕەوشی زمان لە هەرێمی (كیوبیك)‬ ‫لــە ناو كەنــەدا و ڕەوشــی زمان‬ ‫لــە هەرێمی (كوردســتان) لە ناو‬ ‫عێراقــدا‪ .‬كاری دووەم‪ ،‬ڕەوشــی‬ ‫داگیــركاری و زمان و حوكمداری‬ ‫كورد و زمانی كوردی‪.‬‬ ‫هەرێمی كیوبیك و زمانی‬ ‫فڕەنسی‬ ‫كیوبیك هەرێمێكە لە كەنەدا‪ .‬ئەو‬ ‫هەرێمــە ‪% 15.4‬ی كەنەدا پێك‬ ‫دێنێت‪ .‬بەپێی ســەرژمێری ‪2016‬‬ ‫زیاتر لە (هەشــت ملیــۆن) كەس‬ ‫دەبن‪ .‬هەرێمی كیوبیك هەرێمێكی‬ ‫فڕەنســی ئاخێوە‪ .‬ئەم هەرێمە لە‬ ‫پاش هەرێمــی (ئۆنتاریۆ) یەكەم‬ ‫هەرێمــی گەورەیــە لــە كەنەدا‪.‬‬ ‫كیوبییەكان زیاتر مرۆی شــارین‪،‬‬ ‫چونكە لە دەڤەرێكی شارســتانی‬ ‫نزیك بە ( ڕووباری سەینت لۆرێنس)‬ ‫كە دەكەوێتە نێوان گەورە شاری (‬ ‫مۆنتریال) و ( كیوبیك سیتی)‪.‬‬ ‫لــە ســەدەی بیســتدا دوو جار‬ ‫ڕیفراندۆم بۆ ســەربەخۆیی كراوە‪:‬‬ ‫جارێك لە ‪ 1980‬و جــاری دووەم‬ ‫‪ ،1995‬بــەاڵم لە هــەردوو جاردا‬ ‫زۆربەی كیوبیكییــەكان دەنگیان‬ ‫بــە( نەخێــر)دا‪ .‬لە ســاڵی ‪2006‬‬ ‫جڤاتی عمومی كەنەدی دانی بەوە‬ ‫نا كە كیوبییەكان نەتەوەیەكن لە‬ ‫یەكێتی كەنەدی‪.‬‬ ‫كیوبییــەكان بۆ لە كەنــەدا جیا‬ ‫نابنــەوە؟! نەتــەوە و زمانیــان‬ ‫جودایە؟!‬ ‫بەشــێك لە یاســاكانی زمــان لە‬ ‫كیوبیك‪:‬‬ ‫‪.1‬زمانــی فەرمــی حكوومەتــی‬ ‫كیوبیك فڕەنسییە‪.‬‬ ‫‪.2‬زمانی ســتاندەر لە پەروەردەی‬ ‫كیوبیك فڕەنسییە‪.‬‬ ‫‪ .3‬هــەر كۆمپانیایــەك كــە‬ ‫بەرهەمەكانی دەفرۆشــێت یا راژە‬ ‫پێشــكەش دەكات لــە كیوبیك‪،‬‬ ‫پێویســتە ئەو كۆمپانیــە ناوێكی‬ ‫فڕەنسی هەبێت‪.‬‬ ‫‪ .4‬هەمــوو كاركارەكانــی كیوبیك‬ ‫مافی ئەوەیــان هەیە كار بكەن بە‬ ‫فڕەنســی‪ .‬هەموو دەتوانن قسە و‬ ‫نووسین بە فڕەنسی بكەن‪ ،‬هەروەها‬ ‫دەتوانن بەڵگە و ئامێرەكانی كاری‬ ‫فڕەنســی بكەن لەوانە سۆفتوێری‬ ‫كۆمپیوتەر‪.‬‬ ‫‪ .5‬خاوەن كار لە سەریەتی فڕەنسی‬ ‫بــەكار بێنێــت لــە دۆكیومێنتە‬ ‫مەقسوودەكان لەگەڵ ستافەكەی‬ ‫بە گشتی لەوانە ئەو نامانەی پۆستی‬ ‫دەكات لە شــوێنی ئیــش‪ .‬بەاڵم‬ ‫خــاوەن كار دەتوانن بە ئینگلیزی‬ ‫یا زمانــی تر بــۆ فەرمانبەری تاك‬ ‫بنووســن‪ .‬دەكــرێ ڤێرژنی ئەو‬ ‫هەموو دۆكیومێنتە رەســمییانە‬ ‫و نامەكان بــە ئینگلیزی یا زمانی‬ ‫تر هەبــن بە مەرجێك هەر چ نەبێ‬ ‫فڕەنسی شكۆی خۆی هەبێت‪.‬‬ ‫‪ .6‬لــە هەنــدێ حاڵەتــدا دەبێ‬ ‫تەنیا فڕەنســی بــەكار بێت وەك‬ ‫رێكالمكردنی ســەر پاســەكان و‬ ‫لەوحە گــەورەكان‪ .‬بــۆ هەندێ‬ ‫جۆری تری هێمــا و رێكالمكردن‬ ‫دەتوانرێ لەگەڵ فڕەنســی زمانی‬ ‫ئینگلیزی و زمانی تر بەكار بێت بە‬ ‫مەرجێك فڕەنسییەكە بە زەقی دیار‬

‫سەالم ناوخۆش‬ ‫سەرۆكی ڕێكخراوی زمانناسی كوردی‬ ‫لە باشووری كوردستان‬

‫بێت‪ .‬بە زەقی دیار بێ یا هەژموونی‬ ‫هەبێ واتای وایە فڕەنسیەكە هەر‬ ‫هیچ نەبێ دووجــار گەورەتر بێت‬ ‫یان دوو ئەوەندەی زمانی تر شوێن‬ ‫بگرێت‪.‬‬ ‫‪ .7‬بووكەشووشــە (لەعابــە)‬ ‫گەمــەكان (یارییــەكان) وەك‬ ‫گەمەكانی كۆمپیوتــەر كە زمان‬ ‫بەكارهێنــان لەخــۆ دەگــرن (بۆ‬ ‫نموونە بووكەشووشەی قسەكەر‪،‬‬ ‫یارییەكانی ئێكس بۆكس دەكرێ‬ ‫لە كیوبیك بفرۆشرێن تەنیا ئەگەر‬ ‫دانەی (نوسخە)ی فڕەنسی هەبێت‪.‬‬ ‫بۆ نموونە لەعابەی ئینگلیزی ئاخێو‬

‫خۆشەویستی زمان‬

‫بەراوردی ڕەوشی زمان لە (هەرێمی كیوبیك) و( هەرێمی كوردستان)دا‬

‫هەیە‪ .‬خوێنەران چــاوەڕێ بوون‬ ‫سیاســەتمداری كورد وەك شێخ‬ ‫مەحمــوودی حەفید و مســتەفا‬ ‫بارزانــی بــن و هــەرزوو زمانی‬ ‫كوردی بكەنە زمانی ســتاندەری‬ ‫پــەروەردەی كوردســتان‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئەو پرســە لە “ چاوەڕوانی گۆدۆ “‬ ‫دەچوو بە جۆرێك ئەوە ‪ 26‬ســاڵە‪،‬‬ ‫حكوومەتی هەرێمی كوردستان ‪:‬‬ ‫‪.1‬زمانی فەرمیی نییە‪.‬‬ ‫‪.2‬پەروەردەی هەرێــم لە جیاتی‬ ‫ستاندەرێك دوو ستاندەری هەیە‪.‬‬ ‫‪.3‬هەمــوو كۆمپانیاكانــی هەرێم‬ ‫ئازادن چ ناوێك لە كۆمپانیاكانیان‬

‫ئەو پەرلەمانتارانــە پێیان وایە‬ ‫زمانی كوردی دەرەقەتی پرسە‬ ‫زانســتییەكان نایــەت؟! ئەو‬ ‫بانگەشەیە بێ ئارگیومێنت و بێ‬ ‫بنەمایە‬ ‫دەكرێ لــە كیوبیــك هەبن گەر‬ ‫لەعابەی فڕەنسی ئاخێویش هەبن‪.‬‬ ‫‪ .8‬ئــەو ســۆفتوێرەی كۆمپیوتەر‬ ‫كە لــە كیوبیك دەفرۆشــرێ یا بە‬ ‫كرێ دەدرێ‪ ،‬پیویســتە بە زمانی‬ ‫فڕەنسی بێ‪ ،‬ئەگەر دانەی فڕەنسی‬ ‫نەبــوو‪ ،‬دەكرێ بە زمانــی تر بن‪،‬‬ ‫بەو مەرجەی دانەی فڕەنسی وەك‬ ‫( دانــەی ئینگلیزییەكــە‪ )...‬ئیش‬ ‫بكات یا باشتریش بێ‪ .‬هەر شتێك‬ ‫لە هاردوێری كۆمپیوتەر بنووسرێ‬ ‫هەروەهــا هــەر ئەكسســوارێك‬ ‫پێویستە هەموو بە فڕەنسی بێت‪ ،‬بۆ‬ ‫نموونە “ دەرچوون “‪“ ،‬سڕینەوە”‪،‬‬ ‫“ كی بۆردەكان” پێویستە هەموو بە‬ ‫فڕەنسی بن‪ .‬دەكرێ ئەو دوگمانەی‬ ‫كۆمپیوتەر بە ئینگلیزی یا زمانی تر‬ ‫بە مەرجێك دانەی فڕەنســی هەر‬ ‫هەبێت‪.‬‬ ‫‪ .9‬هەمــوو كۆمپانیایــەكان لــە‬ ‫ســەریانە پێگیری (ئیلتیزام) بەو‬ ‫یاســایانەی ســەرەوە بكەن‪ .‬هەر‬ ‫كۆمپانیایەك لە ‪ 50‬كاربەر یا زیاتر‬ ‫هەبێ‪ ،‬پێویستە پێگیری بە یاسای‬ ‫زێدە بكەن‪ .‬ئەم یاسایانە ناسراون‬ ‫بە (بە فڕەنسیكردن)‪.‬‬ ‫بــە فڕەنســیكردن ئــەم واتایە‬ ‫دەبەخشــێت كە پێویستە زمانی‬ ‫فڕەنســی لەم ڕێگە زێدانە بەكار‬ ‫بێت‪:‬‬ ‫پێوەنــدی ناوەكــی و دەرەكی‬‫كۆمپانیا‪.‬‬ ‫ ئامێرەكانی كار و دۆكیومێنتەكان‪.‬‬‫تۆڕی ناوخۆ (ئینتەرنێت)‪.‬‬‫ســۆفت وێــر و تەكنەلۆژیــای‬‫كۆمیتەری لە ناوەوەی كۆمپانیا‪.‬‬ ‫دەكرێ ئینگلیزی و زمانی تر بەكار‬ ‫بێن‪ ،‬بەاڵم بــەو مەرجەی دانەی‬ ‫فڕەنسیش هەبێ‪ .‬هەروەها زمانی‬ ‫فڕەنسی بە زمانی عادەتی كۆمپانیا‬ ‫بمێنێتەوە‪.‬‬ ‫زیاد لە مانــەش كۆمپانیا دەتوانی‬ ‫ژمارەی بەكاربەرەكانی لە ئاستێكدا‬ ‫زێدە بكا بۆ ئەو كەسانەی فڕەنسی‬ ‫باش دەزانن ‪”...‬‬ ‫ئەمانەی سەرەوە قسەی یاساكانی‬ ‫زمانن لــە كیوبیك ‪ .‬ئەگەر خەڵكی‬ ‫كیوبیك ببنە دەوڵەتێكی سەربەخۆ‬ ‫ئەو مافانەیان دەبوو؟!‬ ‫هەرێمی كوردستان و پرسی‬ ‫زمان‬ ‫پرســی زمان لــە واڵتێكی چەند‬ ‫نەتــەوە جیــاوازدا شوناســێكی‬ ‫كولتووریی و ئەتنیكیی نەتەوەكانە‪.‬‬ ‫كورد لە باشــووری كوردستاندا لە‬ ‫ساڵی ‪1992‬ەوە حوكمڕانی خۆیان‬

‫بنێن‪ ،‬هەروەها بە چ زمانێك قســە‬ ‫بكەن‪.‬‬ ‫‪.4‬هەموو كاركەرەكانی كۆمپانی و‬ ‫ئێن جی ئۆوەكان پەسەندی زمانی‬ ‫ئینگلیزی دەكەن‪ ،‬نەك كوردی‪.‬‬ ‫‪.5‬دۆكیومێنتەكان یا بە ئینگلیزین‬ ‫یا بە زمانــی عەرەبی‪ .‬لە هەمووی‬ ‫ترســناكتر بڕیارەكانی پەرلەمانی‬ ‫كوردستان بە زمانی عەرەبین نەك‬ ‫كوردی‪.‬‬ ‫‪.6‬لە پرسی دایەلۆگسیا‪ :‬هەبوونی‬ ‫زمانی بااڵ و زمانی الوەكی (لۆكالی)‬ ‫دا زمانی ڕێكالم و بازاڕ پەیداكردنی‬ ‫كااڵكانی توركی و ئێران بە زمانی‬ ‫الوەكی دەڤەرەكە‪.‬‬ ‫‪.7‬ئەو بووكەشووشــە و لەعابانەی‬ ‫دێنە هەرێمی كوردستان بە هەموو‬ ‫زمانێكن نەك زمانی كوردی‪.‬‬ ‫‪.8‬زمانی سۆفت وێر و تەكنەلۆژیای‬ ‫سەردەم هەر بە زمانی ئینگلیزین‪،‬‬ ‫بانگەشــەی ئەوە دەكــرێ زمانی‬ ‫كوردی دەرەقەتی پرسی زانستی‬ ‫نایــەت‪ ،‬بۆیــە نە ســۆفت وێر نە‬ ‫كیبۆرد بە كوردی نەكراون‪.‬‬ ‫‪.9‬كۆمپانیــا گەورە و بچووكەكانی‬ ‫هەرێــم هیــچ پێگیــری بــە‬ ‫بەكارهێنانــی زمانــی كــوردی‬ ‫ناكەن‪ ،‬چونكــە هیچ كابینەیەك و‬ ‫خولێكــی پەرلەمانی بیریش لەوە‬ ‫نەكردووەتەوە پرۆسەیەك هەبێت‬ ‫بەناوی “پرۆسەی بە كوردیكردن”‬ ‫یا “ سزای كوردی بەكارنەهێنان” !‬ ‫داگیركاری و حوكمڕانی‬ ‫كوردی و زمانی كوردی‬ ‫كورد لە زۆربەی ماوەكانی سەدەی‬ ‫بیســتەم هەر لــە ژێر ڕەوشــی‬ ‫داگیــركاری دابــوو‪ ،‬بــۆ نموونە‬ ‫هەرچەنــد ئینگلیــز باشــووری‬ ‫كوردستانی بە دوو هەرێمی شیعە‬ ‫و سوننە بەســتەوە‪ ،‬بەاڵم لە سەر‬ ‫دەوڵەتــی نوێی عێراقی فەرز كرد‪:‬‬ ‫دەبێ لە ویالیەتی مووســأ زمانی‬ ‫كوردی زمانی دادگا و فێركردن بێ‬ ‫هەروەها زمانی ڕەسمی بێ‪.‬‬ ‫یەكەم پەرلەمانی عێراقی لە بەندی‬ ‫‪ 16‬دەڵێــت‪ :‬تایەفە جیــاوازەكان‬ ‫مافی دامەزراندنــی قوتابخانەیان‬ ‫هەیە بــۆ فێركردنی منداڵەكانیان‬ ‫هەر یەكە بە زمانی خۆی‪ .‬یاســای‬ ‫زمانــە ناوچەیییەكان لە ســاڵی‬ ‫‪ 1931‬بــاوەڕی بەوە بــوو زمانی‬ ‫دادگاكانی لیوای مووسڵ و هەولێر‬ ‫و سلێمانی بە كوردی بێ (بەندی‬ ‫دووەم)‪ ،‬بەاڵم ئەو یاسایە لە بەندی‬ ‫هەشــتەم دەڵێت‪ :‬لــە قەزاكانی‬ ‫ســلێمانی‪ ،‬هەولێر‪ ،‬كەركووك ‪..‬‬

‫زمانی كوردی خوێندن بێ‪ ،‬بەاڵم‬ ‫لە قەزاكانی لیوای مووسڵ ئازادن‬ ‫لــەوەی چ شــێوەیەكی زمانــی‬ ‫كوردی بەكار بهێنــن‪( .‬وەرگیراو‬ ‫لە كتێبی ناسیۆنالیزمی كوردی و‬ ‫زمانی كوردی‪ ،‬سەالم ناوخۆش)‪.‬‬ ‫دوای نســكۆی ‪ ،1975‬نــەك هەر‬ ‫ڕژێمی عێراقــی‪ ،‬بەڵكو ئەمەریكا‬ ‫و شــوورەوییش ڕژێمی بەعسیان‬ ‫ئازاد كرد كە چۆن مامەڵە لەگەڵ‬ ‫كورد دەكات‪ .‬تاریق جامباز ‪2008‬‬ ‫بەشێكی كتێبی ( من ابادە اللغات‬ ‫الی قانــون اللغات الرســمیە فی‬ ‫العراق االتحادی) تەرخان كردووە‬ ‫بــۆ بڕیارەكانی بەعــس لەبارەی‬ ‫زمانی كوردی‪:‬‬ ‫‪.1‬بڕیــاری ‪531‬ی ئەنجوومەنــی‬ ‫سەركردایەتی شــۆڕش‪ -1977‬لە‬ ‫بارەی سەالمەتی زمانی عەرەبی !‬ ‫‪.2‬بڕیــاری ‪591‬ی ئەنجوومەنــی‬ ‫ســەركردایەتی شــۆڕش ‪-1978‬‬ ‫ریفۆرمی بڕیــاری ‪( 531‬ئەو دوو‬ ‫بڕیارە لە ســەردەمی هاوپەیمانی‬ ‫شــیوعییەكان لەگەڵ بەعس درا‪،‬‬ ‫هەژار موكریانی لە چێشتی مجێور‬ ‫دەنووسێت‪ :‬شوورەوی پێشبینی‬ ‫ئەو رۆژەی كردبوو!)‬ ‫‪.3‬بڕیــاری ‪741‬ی ئەنجوومەنــی‬ ‫ســەركردایەتی شــۆڕش ‪-1979‬‬ ‫لەبــارەی گرینگیدان بــە زمانی‬ ‫عەرەبی‪.‬‬ ‫‪.4‬بڕیــاری ‪ 1817‬ئەنجوومەنــی‬ ‫ســەركردایەتی شــۆڕش‪-1980‬‬ ‫لەبارەی زمانی عەرەبی‪.‬‬ ‫‪.5‬بڕیارێكی مەكتەبی ڕێكخستنی‬ ‫بەعس لە باكور (كوردستان) كە بە‬ ‫ڕێژەی ‪ % 70‬بۆ ساڵی خوێندنی‬ ‫‪ 1989-1990‬زمانــی كــوردی لە‬ ‫خوێندن دوور بخرێتەوە‪ ،‬هەروەها‬ ‫بــۆ خوێندنــی ‪ 1990-1991‬بــە‬ ‫ڕێژەی ‪ % 100‬لە خوێندن دوور‬ ‫بخرێتەوە!‬ ‫‪.6‬بڕیــاری ‪ 632‬ئەنجوومەنــی‬ ‫سەركردایەتی شــۆڕش ‪،-1989‬‬ ‫ســەدام بڕیــاری دا‪ “ :‬قوتابی بە‬ ‫(كەوتوو) لە زمانی كوردی دانانرێ‬ ‫(هەژمــار ناكرێ)‪ ،‬ئەگــەر پلەی‬ ‫ســەركەوتنی لە زمانــی كوردی‬ ‫نەهێنا‪”.‬‬ ‫لە سێ حوكمڕانی كوردی‪ ،‬زمانی‬ ‫كوردی دەرفەتی زێڕینی هەبوو ‪:‬‬ ‫‪.1‬حوكمــداری شــێخ مەحموود‬ ‫‪1918-1925‬‬ ‫‪.2‬كۆماری كوردســتان لە مەهاباد‬ ‫‪1945-1946‬‬ ‫‪.3‬خودموختــاری باشــووری‬ ‫كوردستان ‪1970-1974‬‬ ‫دەســەاڵتی كوردی خۆی دەبێ‬ ‫دەوری هەبێ لە سەر دروستكردنی‬ ‫تاكی كوردی‪ ،‬بەاڵم ئەفسووس لە‬ ‫ڕووی ئیدارە و زمانەوە دەسەاڵتی‬ ‫كوردی نەیتوانی ئەو كەسایەتییە‬ ‫مەعریفییــە دابمەزرێنێت‪ .‬هەژار‬ ‫موكریانــی لە ل‪ 550‬قســەیەكی‬ ‫مســتەفا بارزانــی دەهێنێتــەوە‬ ‫لــە ســەر هــۆكاری روخاندنی‬ ‫حكوومەتــی ‪ 1974 - 1970‬و‬ ‫دەنووسێت‪“ :‬تانك و تەیارە و تۆپی‬ ‫دوژمن پێمان نەوەســتا‪ ،‬دەترسم‬ ‫پوول و پلە و ترومبێل و قەســر لە‬ ‫بەینتان بەرێ‪ .‬هەمیشە بە سەتان‬ ‫لە فەرماندەكانی پێشــمەرگە لە‬ ‫تاران و شــارەكانی تــری ئێران‪،‬‬ ‫خەریكی خۆشــگوزەرانی و پول‬ ‫خەرجكردن بوون‪”.‬‬ ‫دەسەاڵتی كوردی‬ ‫حكوومەتی هەرێم و‬ ‫پەرلەمانی كوردستان‬ ‫لەبارەی زمانی كوردی زۆر‬ ‫الواز بوو‪:‬‬ ‫‪.1‬هیــچ بڕیارێكــی لەبارەیــی‬ ‫سۆڤرینیتی ( ســەروەری) زمانی‬

‫كوردی دەرنەكرد‪.‬‬ ‫‪.2‬هیچ بڕیارێكی سەالمەتی زمانی‬ ‫كوردی دەر نەكرد‪ ،‬بەڵكو لە ساڵی‬ ‫‪ ،1998‬زمانی كــوردی لەت كرد‬ ‫لــە خوێندندا و دوو ســتاندەر لە‬ ‫یەك زماندا بووە (دی فاكتۆیەك)ی‬ ‫دارگران‪.‬‬ ‫‪.3‬پەرلەمانی كوردستان بە واژووی‬ ‫‪ 101‬پەرلەمانتار ڕازی بووە زمانی‬ ‫خوێندن بە ئینگلیزی بێت‪.‬‬ ‫ئــەو پەرلەمانتارانە پێیــان وایە‬ ‫زمانی كوردی دەرەقەتی پرســە‬ ‫زانســتییەكان نایــەت؟! ئــەو‬ ‫بانگەشــەیە بــێ ئارگیومێنت و‬ ‫بــێ بنەمایە‪ .‬رۆشــنبیرانی كورد‬ ‫لــە بەرایــی ‪1926‬ەوە تــا ‪2017‬‬ ‫بەردەوامــی هەیــە‪ .‬كۆمەڵــەی‬ ‫زانستی لە ساڵی ‪ 1926‬لە سلێمانی‬ ‫دامــەزرا‪ .‬غەفــوور میــرزا ‪1985‬‬ ‫لــە ل‪22‬ی كۆمەڵی زانســتی لە‬ ‫سلێمانی دەنووســێت‪“ :‬جمعیت‬ ‫دەیوێ خزمت زانســتی كوردان‬ ‫بكات‪...‬حركیكــی علمیە و فكریە‬ ‫لــە كوردســتاندا‪ ”..‬هەروەهــا‬ ‫رۆشــنبیری كورد لە سییەكاندا‬ ‫كتێبی “ئەشیا”ی بە زمانی كوردی‬ ‫دەركــرد‪ .‬دكتۆر جەمــال نەبەز‪:‬‬ ‫لــە ســاڵی ‪ 1956‬مەختووتێكی‬ ‫لەبــارەی (جەبر) بە زمانی كوردی‬ ‫باڵو كــردەوە‪ ،‬لە ســاڵی ‪1960‬دا‬ ‫كتێبێكی لەبارەیــی فیزیا لەگەڵ‬ ‫جەدوەلێكــی ڕوونكاری لەبارەیی‬ ‫لێكسیمە بیركاری و فیزیایییەكان‬ ‫بە زمانــی كوردی بــاو كردەوە‪.‬‬ ‫(دالوەر زەنكی‪ ،‬پڕۆفیسۆر جەمال‬ ‫نەبەز)‪.‬‬ ‫ئەو بانگەشانەی‬ ‫پەرلەمانتارانی كورد بە‬ ‫دوو ڕێگە وەاڵم دەدەینەوە‪:‬‬ ‫یەكەم ‪ :‬پەرلەمان شوێنی یاسایە‬ ‫پەرلەمان شــوێنی مەعریفە نییە‪،‬‬ ‫بەڵكو هێزی (زۆربە) دەوری خۆی‬ ‫دەبینێت بۆ ڕەتكردنــەوەی هەر‬ ‫ڕەوشێكی سیاســی‪ .‬ئەو بڕیارەی‬ ‫پەرلەمانتــاران هیــچ بنەمایەكی‬ ‫یاسایی نییە‪.‬‬ ‫لەمبارەیــەوە‪ ،‬تاریــق جامباز لە‬ ‫روونكردنــەوەك بــۆ پەرلەمانــی‬ ‫كوردستان دەنووســێت‪ :‬بەوەی‬ ‫واژووی پەرلەمانتــارەكان بــە‬

‫ســەركەوتنی لە زمانــی كوردی‬ ‫نەهێنــا” وەزارەتــی خوێندنــی‬ ‫بــااڵش دەڵێــت‪“ :‬تاقیكردنەوە یا‬ ‫كەوتن لــە زمانی كوردی و زمانی‬ ‫عەرەبی ئارەزوومەندانەیە‪ ،‬قوتابی‬ ‫بە ئارەزووی خۆیەتی نمرەكەی بۆ‬ ‫حسێب بكرێ یا نا”‪.‬‬ ‫دوور خســتنەوەی زمانی كوردی‬ ‫لە خوێنــدن و تاقیكردنەوەكانی‬ ‫بەكالۆریــا ڕێــك وەك بڕیارەكەی‬ ‫ئەنجوومەنــی ســەركردایەتی‬ ‫شــۆڕش (بەعس) وایە‪ ،‬هەروەها‬ ‫پێشیلی یاسای زمانە فەرمییەكانی‬ ‫هەرێــم‪ :‬كــوردی‪ ،‬عەرەبــی‪،‬‬ ‫توركمانی‪ ،‬ســریانی‪ ،‬ئەرمەنییە!‬ ‫هەروەهــا بەزاندنی دەســتووری‬ ‫عێراقی “فیدراڵ” و دەســتووری‬ ‫هەرێمی كوردستانە‪.‬‬ ‫نازانم كە حكوومەتی كوردســتان‬ ‫و پەرلەمانــی كوردســتان ئەوها‬ ‫تەماشای زمانی كوردی دەكەن‪ ،‬بۆ‬ ‫ڕەخنە لە ئێران و توركیا و سووریا‬ ‫بگرین؟!‬ ‫دووەم‪ ،‬ڕەوشی رۆشنبیری‬ ‫زانستی هەرێم بە زمانی‬ ‫كوردی‬ ‫زمانی كوردی هیچی لە زمانەكانی‬ ‫تــر كەمتر نییە‪ ،‬بەرام كێشــەكە‬ ‫لەوەدایە‪ ،‬دەســەاڵتی سیاســیی‬ ‫كــوردی بەهای زمانــی كوردی‬ ‫نازانێت!‬ ‫لەو ‪ 25‬ساڵەی حوكمڕانی كوردی‪،‬‬ ‫تەنیا ئامــاژە بە هەوڵی زانســتی‬ ‫شیانی زمانی كوردی سێ دەزگە‬ ‫دەكەین‪:‬‬ ‫‪.1‬گۆڤاری زانستی ( سەردەم )‬ ‫ئەم دەزگەیە جگــە لە دەركردنی‬ ‫گۆڤارێكــی زانســتی بــە زمانی‬ ‫كــوردی چەنــدان فەرهەنگــی‬ ‫فەلســەفی‪ ،‬بایۆلۆژی‪ ،‬زەویزانی‪،‬‬ ‫فیزیایی‪ ،‬بیركاریی دەركردووە‪.‬‬ ‫‪.2‬ئەكادیمیای كوردی‬ ‫جگە لــە باڵوكردنــەوەی كتێبی‬ ‫كیمیای ژینگە و كتێبی كیمیای‬ ‫ژەهری دەســتكرد بۆ پڕۆفیسۆر‬ ‫عەزیز ئەحمەد ئەمین بە كوردی‬ ‫چەندان فەرهەنگی زانســتی باڵو‬ ‫كردووەتەوە لەوانە‪:‬‬ ‫‪.1‬زاراوەی یاســایی‪.2 ،‬زاراوەی‬ ‫كارگێری‪.3 ،‬فەرهەنگی ئابووری‪،‬‬

‫دڵنیــام پەرلەمانتــاری كورد و‬ ‫وەزارەتــی خوێندنی بااڵ ئاگای‬ ‫لەو هەوڵە زانستییانە نییە‪ ،‬ئەگەر‬ ‫نا یاسایەكی زاڵمانەیان دەرهەق‬ ‫بە زمانی كوردی دەرنەدەكرد!‬ ‫پێچەوانەی دەســتووری عێراق و‬ ‫هەرێمی كوردستان‪:‬‬ ‫“‬ ‫أ‌‪ -‬لە مادەی یەكەم {بڕگەی دووەم}‬ ‫زمانە فەرمییــەكان ئەو زمانانەیە‬ ‫كە بەپێی دەستووری هەمیشەیی‬ ‫عێراق دان بەفەرمی بوونیان نرا‪.‬‬ ‫ب‌‪ -‬لە مادەی دوانزدە هەمیشەییدا‪:‬‬ ‫زمانی كــوردی لە پــەروەردە و‬ ‫پرۆســەی فێركردن و خوێندن‪،‬‬ ‫زمانــی فەرمییە لە كوردســتانی‬ ‫عێراق‪ .‬زمانی ئینگلیزی نە زمانی‬ ‫فەرمییــە نە زمانــی خوێندنە لە‬ ‫هەرێمی كوردستان‪”.‬‬ ‫بڕیاری نوێــی وەزارەتی خوێندنی‬ ‫بــااڵی هەرێــم لەگــەڵ بڕیاری‬ ‫‪ 632‬ئەنجوومەنی ســەركردایەتی‬ ‫شــۆڕش ‪ ،-1989‬كە ‪“ :‬قوتابی بە‬ ‫(كەوتوو) لە زمانی كوردی دانانرێ‬ ‫(هەژمــار ناكرێ)‪ ،‬ئەگــەر پلەی‬

‫‪.4‬فەرهەنگی پزیشكی زیاتر لە دوو‬ ‫هەزار و ‪ 300‬الپەڕە!‬ ‫سێیەم‪ ،‬دەزگەی تەفسیر‬ ‫دەزگــەی تەفســیر لــە دوو‬ ‫دەزگەیەكەی تــر زۆر جیاوازتر‪،‬‬ ‫جگــە لــە فەرهەنگی زانســتی‬ ‫چەندان كتێبی زانستی بە زمانی‬ ‫كوردی باڵو كردووەتەوە‪ ،‬لەوانە‪:‬‬ ‫‪.1‬سیاســەتی دابینكردنــی وزە و‬ ‫پاراستنی ژینگە‪ ،‬د‪ .‬قەیوان سوارە‬ ‫‪.2‬ماركتینگ‪ ،‬د‪ .‬نەهرۆ علی‬ ‫‪.3‬گەشەی ئابووری ئاسیا‪ ،‬یوونس‬ ‫عەلی‬ ‫‪.4‬سیاســەتی پەرەپێدانی نەوتی‬ ‫خــاو و گازی سروشــتی لــە‬ ‫كوردستان‪ ،‬د‪ .‬قەیوان سیوەیلی‬ ‫‪.5‬بازرگانــی ئەلیكترۆنــی‪ ،‬زانــا‬ ‫مەجید‬ ‫‪.6‬بنەماكانــی میكانیــك‪ ،‬فەوزی‬ ‫زەكی هەنارەیی‬

‫‪.7‬میكانیك ستاتیك‬ ‫‪.8‬سیفەتەكانی مادە‪ ،‬فەوزی زەكی‬ ‫هەنارەیی‬ ‫‪.9‬كارەبایــی ئاســانكراو‪ ،‬فەوزی‬ ‫زەكی هەنارەیی‬ ‫‪.10‬بیناســازی زانســتی‪ ،‬د‪.‬‬ ‫سەاڵحەدین غەریب‬ ‫‪.11‬جیۆئیكۆنۆمیــك‪ ،‬د‪ .‬شــەماڵ‬ ‫قادر‪.‬‬ ‫ئەو كتێبانە لە نێــوان ‪-600 200‬‬ ‫الپەڕەدان و بــە قەڵەمی دكتۆری‬ ‫زانستی نووسراون!‬ ‫دڵنیــام پەرلەمانتــاری كــورد و‬ ‫وەزارەتی خوێندنی بااڵ ئاگای لەو‬ ‫هەوڵە زانســتییانە نییە‪ ،‬ئەگەر نا‬ ‫یاسایەكی زاڵمانەیان دەرهەق بە‬ ‫زمانی كوردی دەرنەدەكرد!‬ ‫ئەنجام‬ ‫كیوبیــك لــە كەنــەدا واڵتێكی‬ ‫زۆرەملــێ نییە‪ ،‬خــۆی نایەوێ‬ ‫لە كەنــەدا جیا ببێتــەوە‪ .‬زمانی‬ ‫فڕەنســی لــە كیوبیــك هەموو‬ ‫جومگەكانی دەسەاڵتی داگرتووە‪،‬‬ ‫لــە نێــو كۆمەڵــی كیوبیكیش‬ ‫هێنــدە هەژموونی هەیە‪ ،‬جگە لە‬ ‫دامودەزگە و زانكۆ و كۆمپانیەكان‪.‬‬ ‫لەعابەی قسەكەریشی بە فڕەنسی‪،‬‬ ‫بــاوەڕ ناكــەم فڕەنســییەكان لە‬ ‫فڕەنسا ئەو داخراوییەیان لەبارەی‬ ‫زمانەكەیان هەبێت!‬ ‫لەوالوەش هەرێمی كوردستان چ‬ ‫لە ژێر دەسەاڵتی داگیركەر بێ یا‬ ‫لە ژێر دەسەاڵتی حیزبی كوردی‬ ‫بێ‪ ،‬زمانی كوردی هەر لە پەراوێز‬ ‫دانراوە‪ .‬حكوومەتی كوردی زمانی‬ ‫فەرمیی نییــە هەروەها پەروەردە‬ ‫زمانی ستاندەریی نییە‪ .‬پەروەردەی‬ ‫هەرێم لــە بەرنامەیدایــە‪ :‬زمانی‬ ‫خوێندن بكاتە ئینگلیزی یا هەر چ‬ ‫نەبێ فیزیا و كیمیا و بایۆلۆژی بە‬ ‫ئینگلیزی بێ‪ 101 ،‬پەرلەمانتاری‬ ‫پەرلەمانی كوردستانیش واژوویان‬ ‫كردووە كە زمانی زانســت زمانی‬ ‫ئینگلیزی بێ‪ ،‬كەچی رۆشنبیری‬ ‫كورد لە بیستەكان و سییەكان و‬ ‫پەنجاكان و شەستەكانی سەدەی‬ ‫بیســت هەوڵــی داوە و چەنــد‬ ‫كتێبێكی زانستی زمانی بە كوردی‬ ‫نووســیوە! زمــان لــە قوتابخانە‬ ‫ئەهلییــەكان زیاتــر ئینگلیزییە‬ ‫نەك كــوردی‪ .‬هەروەهــا زمان لە‬ ‫كۆمپانیاكان زۆری بە ئینگلیزییە‪.‬‬ ‫ئــەو ڕەوشــە لەبــارەی زمــان‬ ‫جیاوازییەكــی ئەوتــۆی لەگەڵ‬ ‫رژێمەكانــی عێــراق نەبــووە‪ :‬بۆ‬ ‫نموونــە لە ســەردەمی مەلەكی‪:‬‬ ‫زمانــی كــوردی لــە هەولێر و‬ ‫ســلێمانی و كەركووك دەخوێنرا‪،‬‬ ‫كەچــی لــە دەڤــەری بادینان و‬ ‫مووســڵ‪ ،‬خوێنــدن بــە زمانی‬ ‫كوردی ئارەزوومەندانە بوو (بەندی‬ ‫‪8‬ی زمانە لۆكالییەكان) بوو‪ .‬دوای‬ ‫حوكمی زاتی بەعــس ‪ -1974‬لە‬ ‫هەولێر و ســلێمانی و بادینان بە‬ ‫كوردی بوو‪ ،‬بــۆ كەركووك نیمچە‬ ‫قەدەغە بوو‪ .‬هیچ قوتابخانەیەكی‬ ‫ئەهلــی نەبــوو‪ ،‬تەنیا یــەك دوو‬ ‫مەكتەبــی وەك (اخــوە) بە زمانی‬ ‫عەرەبی لە كوردســتان هەبوون‪.‬‬ ‫دوور لە سیاســەت‪ ،‬زیاتر لە چوار‬ ‫گۆڤار (بەیان‪ ،‬رۆشنبیری‪ ،‬رەنگین‪،‬‬ ‫كاروان) و چوار رۆژنامە (هاوكاری‪،‬‬ ‫پاشكۆی عێراق‪ ،‬ئاســۆ‪ ،‬بزاڤ) بە‬ ‫كوردی هەبوون ‪.‬‬ ‫كەچی حوكمرانی كــوردی یەك‬ ‫تەلەفزیۆن و گۆڤــار و رۆژنامەی‬ ‫نییــە (تەنیــا رۆژنامــەی وەقایع‬ ‫نەبێت)‪ ،‬ئەوەی هەیە هی حزب و‬ ‫سێبەر و “ئەهلی”ن‪ .‬هەندێ حزب‬ ‫داوای دەوڵەتــی كوردی دەكەن‪،‬‬ ‫كەچی هەندێكی تر مانەوە لەگەڵ‬ ‫بەغدا بە پەسند دەزانن‪.‬‬


‫فەرهاد پیرباڵ‬

‫لە راستیدا هۆشــیاری ئەندامانی‬ ‫خــوارەوەی ئیســامییەكان‪،‬‬ ‫زۆر لــە پێشــتر و بەرزتــرە لە‬ ‫هۆشیاری سەركردایەتییەكەیان‪،‬‬ ‫ئەگەر ســۆزی ئاینیش پاڵنەری‬ ‫ئــەو هۆشــیارییە بێ‪ ،‬دیســان‬ ‫هــەر لــە تێگەیشــتن و دركی‬ ‫سەركردایەتییەكەیان لە پێشترە‪.‬‬ ‫دەشێ ئاماژە بەوە بكەین دەمێكە‬ ‫ئیســامییەكانی كوردستان لە‬ ‫پەراوێزی گۆڕەپانی سیاســیدان‪،‬‬ ‫پەراوێزبــوون مانای ئــەوە نییە‬ ‫لــە پەرلەمــان و حكوومەتــدا‬ ‫نیــن‪ ،‬پەراوێزكەوتــن مانــای‬ ‫ئــەوەش نییە كــە بوونیان نییە‪،‬‬ ‫پەراوێزبوون لە گۆڕەپانی سیاسیدا‬ ‫ئەوەیــە دوایین هێــز بی درك بە‬ ‫هەســتیاری قۆناغەكــە بكەی‪،‬‬ ‫پەراوێزبوون ئەو ســاتەوەختەیە‬ ‫كە لــە هەڵبژرادنەكانی ‪2005‬ەوە‬ ‫و پاش چەند هەڵبژاردنێك نەتوانی‬ ‫نەك بەتەنیا هێزێك‪ ،‬بەڵكو بە سێ‬ ‫هێز ببیتە هێــزی یەكالكەرەوە‬ ‫و فراكســیۆنێك لــە پێكهێنانی‬ ‫كابینــەی حكوومیــدا و نەتوانی‬ ‫بــە مانای وشــە بەشــدار بی لە‬ ‫حكوومەتدا‪.‬‬ ‫دەشێ ئەو پرســیارە پێشوەخت‬ ‫بكەیــن‪ ،‬ئاخۆ ئیســامییەكان‬ ‫دەتوانــن جــارێ پێكــەوە كار‬ ‫بكەن‪ ،‬تا باسی یەكگرتن بكرێ؟‬ ‫ئایــا ئەگەر دەتوانن بۆ تا ئێســتە‬ ‫نەیانكردووە؟ یاخــۆ رێگرەكانی‬ ‫ئەو كاركردنە هاوبەشە چییە؟ ئایا‬ ‫لەمپەری كەســیی و دەروونییە‬ ‫یــان بابەتیــی؟ وەك پرســیاری‬ ‫ئیحراجكــەر بۆ ئیســامییەكان‬ ‫ئەوەیــە ئێــوە دەتوانــن لەگەڵ‬ ‫زەحمەتكێشــان و سۆسیالیست‬ ‫بە لیســتی بەهاوبەش بەشداری‬

‫سوورەتی ئەشکەوت‪،‬‬ ‫چيیە؟‬ ‫ســوورەتی ئەشــکەوت یــەک‬ ‫ڕستەیە‪ ,‬جیهان لە مه‌ترسیدایه‌‪،‬‬ ‫تاکێک “کەســێک” پێغەمبەرانە‬ ‫پێویســتە بێت جیهــان ڕزگار‬ ‫بکات لە ستەم‪.‬‬ ‫ســوورەتەکە وەاڵم ناداتەوە ئایا‬ ‫ئەو کەســە هەیە یــان نا؟ دێ‬ ‫هەبێــت‪ ،‬یان نا؟ ســوورەتەکە‬ ‫تەنیا هێندەمان پێدەڵێ‪ :‬جیهان‬ ‫لە مەترســیدایە و پێویستی بە‬ ‫“کەسێکە”‪.‬‬ ‫ڕاستە‪ :‬هوشــیاری لەناو چەند‬ ‫تــاک و “کەس” و لەنــاو چەند‬ ‫تاقمێکــی وەک (برادەرانــی‬ ‫ئەشکەوت) ســەری هەڵداوە‪،،‬‬ ‫بــەاڵم بێداربوونــەوەی پــاش‬ ‫خەوی غەفڵەتی ئینســان بەس‬ ‫نیە‪.‬‬

‫ســوورەتی ئەشــکەوت یەک‬ ‫ڕستەیە‪ ,‬جیهان لە مه‌ترسیدایه‌‪،‬‬ ‫تاکێک “کەســێک” پێغەمبەرانە‬ ‫پێویستە بێت جیهان ڕزگار بکات‬ ‫لە ستەم‪.‬‬ ‫ســتەمکاران بگرێتە دەســت‪/ ,‬‬ ‫ئەمەیــە پەیامــی ســوورەتی‬ ‫کەهف‪./‬‬ ‫ئەمــەش چونکــە هەموومان‬ ‫دەزانین و قوڕئان دەمێکە پێمانی‬ ‫گوتووە ســەردەمی پەیدابوونی‬ ‫پێغەمبــەران بــۆ ڕزگارکردنی‬ ‫بەشــەر بەســەر چــووە‪ ،‬واتە‬ ‫سرووش ناردن لەالیەن خوداوە‬ ‫بــۆ بەشــەر کۆتایــی هاتووە‪،‬‬ ‫بۆ بەشــەرێکی هیــچ و پووچ‬ ‫کــە بەگوێی تەنانــەت خودای‬ ‫خۆیشی نەکرد و ناشکا‪ .‬کەواتە‪،‬‬ ‫بە ئیزنی خودا دەڵێم‪ :‬ســەدەی‬ ‫‪ 21‬ســەدەی تــاک و کاریزمای‬

‫ئەشــکەوت بەپێی ســوورەتی‬ ‫ئەشــکەوت‪ ،‬ئاوهــا پوختــە‬ ‫دەکەمەوە بؤتان‪:‬‬ ‫چەند کــوڕ و کاڵێکی خراپەکار‬ ‫و گومڕا ‪/‬ســەرنج بــدەن هیچ‬ ‫ئافرەتێکیــان لەگەڵــدا نیــە‬ ‫سەگێک نەبێ‪ ،/‬پاش تێکشکان‬ ‫و “گەڕانــەوە” و هەســت‬ ‫بــە زەبوونــی و ڕیســوایی و‬ ‫تێکشکانیان بەدەست ئەم دنیا‬ ‫فانییەوە‪ ،‬بڕیار دەدەن و دەچن‬ ‫لەناو ئەشــکەوتێک دادەنیشن و‬ ‫بیر دەکەنــەوە چ پکەن؟ چۆن‬ ‫خۆیان لەو خراپە و گوناحانەی‬ ‫کردبوویان بەرامبــەر خودایان‬

‫پــاک بکەنــەوە؟ لەو ســەین و‬ ‫بەینەدا خەویان لێدەکەوێ‪.‬‬ ‫کاتــێ بێدار دەبنەوە‪ ،‬ســەدان‬ ‫ســاڵ‪ ،‬یــان هــەزاران ســاڵ‬ ‫تێپەڕیــووە و ئاگایان لەمە نیيە‬ ‫کــە ئەمــە چاخێکــی نوێیە و‬ ‫هیچی لە هیچی سه‌رده‌می وان‬ ‫ناچێ‪.‬‬ ‫یەزدان لەڕێگەی ئەم داستانەوە‬ ‫هاتووە دیدی خۆی‪ ،‬واتە دینی‬ ‫خۆی‪ ،‬لەپێناو چارەنووســێکی‬ ‫بەختەوەر بۆ خوێنەرانی خۆی‪،‬‬ ‫دەردەبڕێــت کــە مــن واهیم‬ ‫شــرۆڤە کردووە وەک تا ئێســتا‬ ‫بــۆی هاتووم و هیچــم جارێ‬ ‫نەگوتووە‪.‬‬ ‫(الکهف) باسی ئەمڕۆی مرۆڤی‬ ‫بێخودا و بێ ویــژدان دەکات‪،‬‬ ‫دەســەاڵتدارانی شارستانیەتە‬ ‫دۆڕاوەکانی ئەمڕۆی مرۆڤ‪ ،‬کە‬ ‫لەسەر تیڤییەکاندا دەیانبینین‪،‬‬ ‫لە هەموو دنیا‪ ،‬چۆن هەمیشــە‬ ‫بەپەلە و بێ ســەبر‪ ،‬بێ ئەوەی‬ ‫لە هیچ بڕیار و کارێکی پیسیان‪،‬‬ ‫خودایــان ئەســڵەن لەبیر نیيە‬ ‫تــا ئیســتیعانەی پــێ بکەن‪،‬‬ ‫یان بێ پرســکردن لە میلەت‪,‬‬ ‫دێــن لەڕێگــەی “حەدید” و‬ ‫“ئاگر” و هێــزی تەکنەلۆژیای‬ ‫مۆدێرن‪ ،‬مرۆڤ‪ ،‬تەماشــاکەن‬ ‫چۆن بە سەربڕین چوو‪ ،‬ئیسالم‬ ‫بەتایبەت گەیشتە چ ڕیسوایی و‬ ‫زەاللەتێک‪.‬‬

‫كامەران عەلی ئەحمەد‬

‫ئیسالمییەكانی كوردستان لەگەڵ نەیار دۆست و لە ناوخۆ ناتەبا‬

‫هەڵبــژاردن بكەن‪ ،‬ئــەی خێرە‬ ‫ناتوانن ســێ حزبی ئیسالمی یان‬ ‫النیكــەم دوو حزبی ئیســامی‬ ‫پێكــەوە لــە لیســتێكدا بچنە‬ ‫كێبەركێی هەڵبژاردنەوە؟‬ ‫لــە راســتیدا ئیســامییەكان‬ ‫وەاڵمیان بۆ ئەم پرسیارە پێ نییە‪،‬‬ ‫جگە لە ئیحراجبوون لە ئاســتی‬ ‫ئەندامانی خــوارەوە و هەوادار و‬ ‫الیەنگرانیان‪ .‬ســەرباری ئەوەی‬ ‫ئەوەندە ناكۆكییە سیاســییەكان‬ ‫و هێنــدە جیاوازییە فیكرییەكان‬ ‫قووڵــن‪ ،‬كاریگەریــی كردووەتە‬ ‫ســەر ئــەوەی پانتایییەكانــی‬ ‫نزیكبوونەوەكــە كەمتر بكەنەوە‪،‬‬ ‫تەنیا بە سەرنجدانێكی سۆسیال‬ ‫میدیا و ئەكاونــت و پەیجەكانی‬ ‫ئیســامییەكان و ئەوانــەی‬ ‫ئەوانن دەیبەن بەڕێــوە لە كاتی‬ ‫رەخنەگرتــن و رووداوێكدا چۆن‬ ‫ســەنگەر لەیەك دەگــرن‪ ،‬بڕوانە‬ ‫چەنــد تونــد پەالمــاری یەكتر‬ ‫دەدەن‪ .‬ئەمە نموونەیەكی بچووكە‬ ‫لەچاو جیاوازییە قووڵە فیكری و‬ ‫سیاسییەكان‪.‬‬ ‫زۆر دوور نەڕۆین‪ ،‬ئێستە رێگری‬ ‫ســەرەكی ئەوەیــە كۆمەڵ پێی‬ ‫باشــە جارێ ئــەو پڕۆژەیە تەنیا‬ ‫لە نێوان كۆمــەڵ و یەكگرتوودا‬ ‫بێت‪ ،‬بەمەش بێت بزووتنەوە كە‬ ‫خاوەنی پڕۆژەكــە بوو چەند جار‬ ‫پێشنیازی كرد دەسبەدەر دەكرێ‬ ‫لەم نێوانەدا‪ .‬چونكــە كۆمەڵ لە‬ ‫ئاكامی ناكۆكــی ناو بزووتنەوەی‬ ‫یەكبــوون دروســت بــووە‪ ،‬كە‬ ‫لەگەڵ ســەركردایەتی ئێستەی‬ ‫بزووتنەوەی ئیسالمی كاتی خۆی‬ ‫ناكۆك بوون‪ .‬بەشێكی سەرەكیی‬ ‫هۆكار و پاساوی كۆمەڵ لەالیەكی‬ ‫تــرەوە ئەوەیــە كــە بزووتنەوە‬

‫گۆڕان لە هەندێ بابەتی گەورەی‬ ‫وەك ســەرۆكایەتیی هەرێــم و‬ ‫گۆڕینی سیستەمی سەرۆكایەتیی‬ ‫بۆ پارلەمانی‪.‬‬ ‫بەاڵم ئەوەی دەمێنێتەوە ئەوەیە‬ ‫ئاخۆ تــا چەند ئیســامییەكان‬ ‫دەتوانــن بەربەســتە خۆیــی و‬ ‫دەروونی و بابەتییەكان تێپەڕێنن‬ ‫بــەرەو پێكهێنانــی بەرەیەكی‬ ‫هاوبەش‪ ،‬ئاخــۆ جیاوازییەكانی‬ ‫نێوان كۆمەڵ و یەكگرتوو لەالیەك‬ ‫و ناكۆكییەكانی نێوان بزووتنەوە و‬ ‫كۆمەڵ لەالیەكی ترەوە‪ ،‬رێگە بەم‬ ‫پڕۆژەیە دەدا یان نا؟ ئایا ئەندامان‬ ‫و الیەنگرانی ئیسالمی كە چەندان‬ ‫ســاڵە خەون بەپــڕۆژەی كاری‬ ‫هاوبەشەوە دەبینن‪ ،‬بەم خەونەیان‬ ‫شــاد دەبنەوە‪ ،‬یان ناهۆشیاریی‬ ‫ســەركردایەتییەكەیان ئــەم‬ ‫خەونەش لەم قۆناغە هەستیارەدا‬ ‫لــە گــۆڕ دەنێت؟ چونكــە وەك‬ ‫پێشــتریش ئامــاژەی پــێ درا‬ ‫دەستبەســەراگرتنی پۆســتە‬ ‫سیاســییە بــااڵكان و مانەوەی‬ ‫دەموچاوە كۆنەكان لە ناوەندەكانی‬ ‫بڕیارسازی ئیسالمییەكاندا‪ ،‬هۆی‬ ‫ســەرەكی نەبوونی هۆشــیاری‬ ‫سیاســییە بــۆ درككــردن بــە‬ ‫هەســتیاری قۆناغەكە‪ ،‬بەجۆرێك‬ ‫ئەوەنــدە لــە بورجــی عاجەوە‬ ‫دەڕواننــە خــوارەوەی خۆیان و‬ ‫گۆڕەپانی سیاســیی باشــووری‬ ‫كوردســتان كە هێــز و الیەنی‬ ‫چــەپ و نەتەوەیی نەمــا لەیەك‬ ‫نزیك نەبنەوە‪ ،‬ئینجــا تازە بەتازە‬ ‫و بەكاوەخۆ وەخەبەر دێن‪ ،‬بەاڵم‬ ‫چــۆن وەخەبەرهاتنێك‪ ،‬كە نە لە‬ ‫ئاستی گرنگی قۆناغەكەدایە و نە لە‬ ‫ئاستی حەماسەت و سۆزی ئاینی‬ ‫ئەندام و الیەنگرەكانیشیاندایە‪.‬‬

‫بــە بچــووك دەبینێ لــەڕووی‬ ‫سیاســییەوە و ئامادە نییە خۆی‬ ‫بۆ بچووك بكاتەوە‪ .‬بۆیە ناكۆكییە‬ ‫سیاسییە مێژوویییەكان رێگری‬ ‫ســەرەكین‪ .‬هەروەك وا دەبینرێ‬ ‫كۆمــەڵ زیاتــر مەیلــی بەالی‬ ‫یەكگرتندایە لەگەڵ یەكگرتوو‪.‬‬ ‫لەالیەكی ترەوە یەكگرتوو لەگەڵ‬ ‫پــڕۆژەی پێكهێنانــی بــەرەی‬ ‫هاوبەشــدایە لە نێوان هەر سێ‬ ‫الیەنە ئیســامییەكە‪ ،‬بەهەمان‬ ‫شێوە بزووتنەوەیش كێشەی نییە‬ ‫یەكگرتن بێت یا بەرەی هاوبەش‪.‬‬ ‫بۆیــە لــەم نێوانــەدا یەكگرتنی‬ ‫كۆمەڵ و یەكگرتوو مومكین نییە‪،‬‬ ‫چونكە راستە هەردووال دوو حزبی‬ ‫ئیســامین‪ ،‬بەاڵم لــە بنەڕەتدا‬ ‫ســەر بەدوو قوتابخانەی فیكری‬ ‫ئیســامیی جیــان‪ ،‬یەكگرتوو‬ ‫بە فیكــر و بانگــەواز دەچێتەوە‬ ‫ســەر ئیخــوان موســلیمین و‬ ‫كۆمەڵ قوتابخانەیەكی جیهادی‬ ‫شۆڕشــگێڕ مەشــرەب‪ ،‬هەروەك‬ ‫مەحاڵــە یەكیــش بگــرن‪ ،‬نە‬ ‫ئەندام و كادرێكی یەكگرتوو بەو‬ ‫نەهجــە سیاســیی و عەقیدەیی‬ ‫و فیكرییەی كۆمــەڵ پەروەردە‬ ‫ببێت و نــە ئەندامانی كۆمەڵیش‬ ‫دەچنە ژێرباری نەهجی ئیخوانیی‬ ‫یەكگرتووەوە‪.‬‬ ‫ئەمــە ســادەترین جیــاوازی‬ ‫بــوو‪ ،‬بۆیــە پــڕۆژەی یەكگرتن‬ ‫پڕۆژەیەكی فاشــیلە وەك پڕۆژە‬ ‫شكســتخواردووە بــێ زەوینــە‬ ‫بابەتیــی و واقیعییەكەی نێوان‬ ‫بزووتنــەوە و نەهزە كاتی خۆی‪،‬‬ ‫هەرچەنــدە هــەردووال لەڕووی‬ ‫بانگــەواز و فیكر و عەقیدەوە زۆر‬ ‫نزیــك بوون لە یەك و تا ئاســتێك‬ ‫لەسەر یەك هێڵی ئیسالمیی بوون‬

‫كە تا ئێســتەیش شــوێنەواری‬ ‫مــاون و كاریگەرییــان هەیە‪ .‬با‬ ‫لــەوەش بگەڕێین دەیــان كادر‬ ‫و ســەركردایەتی و مەكتــەب‬ ‫سیاســیی هــەن لەبــەر الیەنە‬ ‫دەروونیی و كەســییەكان پێیان‬ ‫خۆش نییە‪ ،‬رەنگە بگوترێ ئەمە‬ ‫وانییە‪ ،‬بەاڵم كاتی خۆیشــی لە‬ ‫یەكگرتنــی بزووتنەوە و نەهزەدا‬ ‫حیســاب بۆ ئەمە نەكرابوو‪ ،‬بۆیە‬ ‫چەندان كادر و سەركردایەتی كە‬ ‫بەهەند وەرنەگیرابوون دەستیان‬ ‫لەكاركێشــایەوە‪ .‬بۆیــە ئەوەی‬ ‫دەمێنێتەوە قسەی لەسەر بكرێ‬ ‫پڕۆژەی كاری هاوبەشە‪.‬‬ ‫خاڵێكی گرنگ تا ئێســتە باسی‬ ‫لێوە ناكرێ‪ ،‬لە پرســی یەكگرتن‬ ‫و كاری هاوبەشــی نێــوان‬ ‫ئیسالمییەكاندا‪ ،‬كە بە بڕوای ئێمە‬ ‫ئەویش رێگرە و كاریگەریی هەیە‪،‬‬ ‫پرسی ئەو جۆرە جەمسەرگیری‬ ‫و دابەشــبوونە ناڕاســتەوخۆ و‬ ‫ســەرەتایییە كە لە كوردســتان‬ ‫و پــاش پەكخســتنی پەرلەمان‬ ‫و رێككەوتنی نێــوان یەكێتی و‬ ‫گۆڕانــدا هاتووەتە ئــاراوە‪ ،‬ئێمە‬ ‫باوەڕمان وایە لــە داهاتوودا ئەمە‬ ‫بەربەستە نەك بۆ یەكگرتن ئەگەر‬ ‫بێتە ئاراوە‪ ،‬بەڵكو بۆ پڕۆژەی كاری‬ ‫هاوبەشــیش دروســت دەكات‬ ‫بە ئەندازەی بەرەو پێشــچوونی‬ ‫رووداو و پێشهاتە سیاسییەكان‪.‬‬ ‫روونتر بدوێین بە حوكمی نزیكی‬ ‫هێڵی بانگەواز و فیكری یەكگرتوو‬ ‫لە ئیخــوان و ئاكەپــەی توركیا‬ ‫و ســوننەی جیهانی ئیسالمی‪،‬‬ ‫بەتایبــەت كە ئێســتە د‪ .‬عەلی‬ ‫قەرەداغی وەك ئیخوانێكی كورد‬ ‫رابەرایەتــی گوتارە ئیســامییە‬ ‫ســوننەگەراكە لــە چوارچێوەی‬

‫پۆستی یەكێتیی جیهانی زانایانی‬ ‫مســوڵماندا دەكات‪ ،‬یەكگرتــوو‬ ‫لە چوارچێوەی ئــەو هێڵەدایە بە‬ ‫ناسنامەی كوردســتانییەوە‪ ،‬لە‬ ‫هەمــان هێڵیشــدا وەك پڕۆژەی‬ ‫سیاســیی پارتــی دیموكراتــی‬ ‫كورســتان بوونی هەیە‪ ،‬هەروەها‬ ‫بوونــی قاعیــدەی حزبــی و‬ ‫ســەركردایەتیی یەكگرتــوو لە‬ ‫ناوچــەی بادینــان و ناوچەكانی‬ ‫ژێر دەسەاڵتی پارتی دیموكراتی‬ ‫كوردستان دیسان یەكێكی تر لەو‬ ‫پاڵنەرانەیە كە لە ئاستە سیاسییە‬ ‫ناوچەیییەكەدا پارتی و یەكگرتوو‬ ‫پێكەوە كۆ بكاتەوە بە چاوپۆشین‬ ‫لەو پرتە و بۆڵە و رەخنە گرتنەی‬ ‫ناوچەی ســلێمانی یەكگرتوو لە‬ ‫پارتی و سیاسەتەكانی‪.‬‬ ‫ئەگەر لەم نێوەنــدەدا تەنیا دوو‬ ‫نموونە وەبیر بێنینەوە‪ ،‬راستی ئەم‬ ‫بۆچوونەمــان ال روون دەبێتەوە‪،‬‬ ‫یەكەم دابەشبوونی پارلەمانتارانی‬ ‫یەكگرتوو لە دانیشــتی دووەمی‬ ‫پەرلەمــان لــە رۆژی ‪19‬ی ئابی‬ ‫‪ 2015‬بۆ هەمواركردنەوەی یاسای‬ ‫ســەرۆكایەتیی هەرێم و تایبەت‬ ‫بە پۆستەكەی بارزانی‪ ،‬بە جۆرێك‬ ‫رێك فیفتی بــە فیفتی یەكگرتوو‬ ‫لەالیــەك ناوچەیــی (بادینان) و‬ ‫لەالیەكی ترەوە هەرێمیی (قەتەر‪،‬‬ ‫توركیــا‪ ،‬پارتی‪ ،‬هێڵــی واڵتانی‬ ‫سوننەگەرا) دابەش بوو‪( ،‬بەتایبەت‬ ‫پــاش هاتنــەوەی د‪ .‬عەلــی‬ ‫قەرەداغی لە قەتەرەوە و بینینی‬ ‫بارزانی و لێدوانە میدیایییەكانی‬ ‫و بە ئاشكرا پشتیوانی لە مانەوەی‬ ‫بارزانــی‪ ،‬بــەاڵم بەشــێوازێكی‬ ‫دیپلۆماســییانە)‪ ،‬دانیشــتنەكە‬ ‫پــەك خــرا ء پڕۆژەیاســاكەش‬ ‫یەكال نەبــووەوە‪ ،‬ئیتر ئەوەی ئایا‬

‫یەكگرتوو بەرپرســیار بوو یان نا‪،‬‬ ‫ئەوە بابەتێكی ترەو پێویســتی بە‬ ‫شیكردنەوە و ئارگومێنتی تر هەیە‬ ‫كە ئێرە جێگەی باسكردنی نییە‪.‬‬ ‫بۆیە لە رابــردوودا بەپێی هەندێ‬ ‫زانیــاری لەكاتی ســەرهەڵدانی‬ ‫ناكۆكیی نێوان پارتــی و گۆڕان‬ ‫لــە پرســی ئــەدای حكوومەت‬ ‫و رەخنەگرتــن و بیرۆكــەی‬ ‫پێكهێنانــی حكوومەتی زۆرینە‬ ‫كرا‪ ،‬لەگــەڵ هەوڵەكانی پارتی تا‬ ‫ئەم دواییەش بۆ دوورخستنەوەی‬ ‫یەكێتــی لە گــۆڕان و دیســان‬ ‫پێكهێنانی حكوومەتی هاوبەش‬ ‫وەك جــاران‪ ،‬بــەاڵم رووداو و‬ ‫پێشهاتە جیهانی و هەرێمییەكان‬ ‫ئەو هەواڵنەیان بێ ئاكام كرد‪.‬‬ ‫ئەم دابەشبوون و جەمسەرگیرییە‬ ‫نوێیــە كــە ئێســتە وردە وردە‬ ‫شــكڵگیر دەبێــت‪ ،‬بــە جۆرێك‬ ‫یەكێتی و گۆڕان لەالیەك و پارتی‬ ‫و سۆسیالیست و زەحمەتكێشان‬ ‫و ئەو پارتانەی تر كە لە هەولێرن‪،‬‬ ‫بــەم باڵەشــەوە كە ناویــان لە‬ ‫خۆیان ناوە (ناوەندی بڕیار) لەناو‬ ‫یەكێتی‪ ،‬پێشــبینی دەكرێ وەك‬ ‫لــە راگەیەنراوەكەی خۆشــیاندا‬ ‫ناڕاستەوخۆ ئاماژەی پێ دراوە لە‬ ‫پارتییەوە نزیك بــن لە داهاتوودا‬ ‫ئەگــەر هــەر جموجوڵێكــی تر‬ ‫بكەن بە ئاراســتەی جیابوونەوە‪،‬‬ ‫بۆیــە ئەگەری كاری هاوبەشــی‬ ‫ئیســامییەكان لە نێــوان هەر‬ ‫ســێ الیەنەكەدا بێت‪ ،‬یان ئەگەر‬ ‫تەنانــەت لــە نێــوان كۆمەڵ و‬ ‫یەكگرتووشــدا بێتە ئــاراوە لەم‬ ‫جەمسەرگیرییە بێ بەش نابێت‪،‬‬ ‫بەتایبــەت كۆمــەڵ بەحوكمی‬ ‫نزیكــی لە ئێرانــەوە و نزیكی لە‬ ‫تێڕوانینی سیاســیی یەكێتی و‬

‫هەفتەنامەیەكی سیاسیی گشتییە‬

‫ئەشکەوت (وەک مزگەوت‪ ،‬ئاگر‪،‬‬ ‫شەپقە‪ ،‬کتێب‪ ،‬پێاڵو) مێژووی‬ ‫خۆی هەیە‪ .‬لە کەیەکەوە هەیە‬ ‫ئەشکەوت؟ کێ دروستی کرد‪,‬‬ ‫چــۆن دروســت بــوو‪ ،‬بۆچی؟‬ ‫باوباپیــران و داپیرانــی ئێــوە‪،‬‬ ‫وەختێ لــەوێ دەژیان‪ ،‬ئایا الی‬ ‫ئەوان‪ ،‬ئەشــکەوت چــی بوو؟‬ ‫بەشــەر لەوێ چــی فێربوون و‬ ‫چــی و چییــان داهێنــا؟ چما‬ ‫ئەوێیان بەجێ هێشت؟ پاشان‪،‬‬ ‫هۆکار چيیە هیچ بەشەرێک نیيە‬ ‫لە هەموو گــەردوون بە بینینی‬ ‫ئەشکەوت شاگەشــکە نەبێت؟‬ ‫ئەمە چونکە جێــی منداڵیمانە‬ ‫و هەموومــان بە بیرمان دێتەوە‬ ‫یان دەڵێن هەست دەکەین ئێمە‬ ‫پێشــتر ئەو جێگەیەمان دیوە!‬ ‫ئەدی ئەم حــەز و ئارەزووەمان‬ ‫لە سۆنگەی چیەوه‌یه‌ بۆ دیتنی‬ ‫ئەشکەوت و سەردانی شانەدەر و‬ ‫هەزارمێردەکان کە ناویان لێناوە‬ ‫“گەشتوگوزار” و جێی منداڵیی‬ ‫ئێمەیە‪.‬‬ ‫ئێمــە پــڕ پــڕ پڕیــن لــە‬ ‫یادەوەرییەکانی ناو ئەشکەوت‪,‬‬ ‫بۆیــە ڕەفتارەکانــی ئەوکاتمان‬ ‫هێشتا پڕ تێدا‪.‬‬

‫تــۆ تەماشــاکە و بیربکــەوە‪,‬‬ ‫بۆچی تــا ئەمڕۆش پیاو‪ ،‬لە هەر‬ ‫شــوێنێک بنوێت‪ ،‬یــان ئەگەر‬ ‫لە ڕێســتوڕانتێک دابنیشــێت‬ ‫(بەپێچەوانــەی ژن کــە الی‬ ‫گرنــگ نیيــە) هەمیشــە پیاو‬ ‫حــەز دەکات بەرامبــەر دەرگا‬ ‫دابنیشــێت نەوەک “حەیوانێک”‬ ‫لێیــان بێتە ژوور و ئەو ئاگای لە‬ ‫دەرگا نەبێت‪.‬‬ ‫مــن ئــەم پرســیارانەم لەخۆ‬ ‫کــردە مــەراق‪ ,‬چونکــە ئەنگۆ‬ ‫بەخۆتــان لــە مەدرەســە و‬ ‫مەکتەبان فێرتانکــردم منیش‬ ‫خوێندکارەکانــی زانکــۆم فێر‬ ‫بکــەم کە بەشــەر پێویســتە‬ ‫مێژووی باوباپیرانی خۆی باش‬ ‫باش باش بناسێت‪ .‬منیش کاتێ‬ ‫کەوتمە ناســین بۆ ناســاندنی‬ ‫ئەو مێــژووەی باوباپیرانی خۆم‪،‬‬ ‫دیتم دەچمەوە ســەر حەزرەتی‬ ‫ئیبراهیم‪ ،‬لە دیماهیشدا ئادەم و‬ ‫“ئەشکەوت”‪.‬‬ ‫لە هەمــوو ئەمانە ‪-‬لەم کتێبەی‬ ‫لەمــەودوا بــە زنجیــرە باڵوی‬ ‫دەکەمــەوە‪ -‬بۆ مــن گرنگتر و‬ ‫خۆشتر‪ ,‬بریتیە لە (سایکلۆجیەتی‬ ‫بونیادگەراییانەی ئەشــکەوت)‬

‫واتــە سیســتەمی هۆشــی‬ ‫من ئەشــکەوت دەباتــەوە ناو‬ ‫ئێستاتیکای ئەشکەوت‪ ،‬ئينجا ‪/‬‬ ‫نەک فەلسەفەی ئەشکەوت وەک‬ ‫مێژوو بۆمــان دەگێڕێتەوه‌‪ ،‬نا‪،/‬‬ ‫بەڵکو فەلســەفاندنی ئەشکەوت‬ ‫بــە خەیاڵ و عەقڵــی خۆم نەک‬ ‫بە عەقــڵ و خەیاڵی کلۆد لیڤی‬ ‫شــتراوس و “جۆرج پۆمپیدۆ”‬ ‫چونکە ئەشکەوت‪ ،‬هەموو خەڵک‬ ‫دەزانێ‪ ،‬نەک بۆ فەیلەسووفێکی‬ ‫وەک من‪ ,‬بەڵکو بــۆ نیگارکێش‬ ‫و ڕۆماننووســێکیش هــەر‪،‬‬ ‫بــای ئەوەنــدە عەنتیکــە و‬ ‫خــۆش و شاگەشــکەی پێيــە‬ ‫کە بمخاتــە ســەر کاغەزیکی‬ ‫سپییەوە سەرسام بەوەی پاش‬ ‫خوێندنــەوەی قوڕئــان پێــی‬ ‫گەیشتم و دەمەوێ بۆ ئێوەشی‬ ‫باس بکەم‪.‬‬ ‫بێگومــان کارەکــە کارێک بوو‪،‬‬ ‫نەدەکــرا‪ ,‬ئەگــەر نەهاتمایه‌ لە‬ ‫ئارکیۆلۆژیــای ئــەو شــوێنە و‬ ‫لە قۆناغــی یەکــەم بنەماڵەی‬ ‫ئادەمم نەکۆڵمــه‌وه‌‪ ،‬واتە ئەگەر‬ ‫نەچووبــام لــە ژیــان و دین و‬ ‫هونەر و مێــژووی ئادەمیزادی‬ ‫پێش ســەردەمی ئەشکەوتیش‬ ‫نەکۆڵمــەوە‪ .‬بــەاڵم وەک گوتم‬ ‫ئــەم گــەڕان و تۆژینەوەیە‪ ،‬تا‬ ‫ناوەڕاســتی فوڕقــان بردمــی‪:‬‬ ‫“لیتلطف”‪.‬‬ ‫گاســتۆن باشــار بە فەرەنسی‬

‫لەبــارەی (ئاگــر) کتێبێکــی‬ ‫نووسیوە‪ ،‬منیش ئەم کتێبەم بە‬ ‫ناونیشان و لەبارەی (ئەشکەوت)‬ ‫بەکوردی‪ .‬تێیــدا بونیادگەرایی‬ ‫ئەشکەوت و ئێستاتیکا و مێژووی‬ ‫ئەشــکەوت‪ ،‬لە دید و ئەزموونی‬ ‫خۆمەوە‪ ،‬دەفەلسەفێنم‪ .‬ڕاستە‬ ‫هاوتەکنیک‪ ،‬بەاڵم لەڕووی دید‬ ‫و بیرکردنــەوەی جیاوازمــان‪،‬‬ ‫بــەرەو کوێ و چــی بردنەوەی‬ ‫مژارەکانمان‪ ،‬ئاسمان و ڕێسمان‬ ‫فەرق‪.‬‬

‫یەزدان چاوەڕێــی ئەوە دەکات‬ ‫لەنــاو ئــەو “کۆمەڵە” ئــازا و‬ ‫ڕاپەڕیوانــەدا‪ ،‬کاریزمادارێک‪ ،‬بە‬ ‫ئیڕادە و هێزێکــی پێغەمبەرانە‬ ‫بێــت بتوانێــت جڵــەوی ئەم‬ ‫شۆڕشــەی خەڵکی چەوساوە و‬ ‫ئــەم ناڕازیبوونــەی خودا دژی‬

‫تاکە‪ .‬بە دەنگی بڵندیش دەمێکە‬ ‫گوتوومە‪ :‬سەدەی ‪ 21‬سەدەی‬ ‫زانا و بلیمەت و فەیلەســووف و‬ ‫هونەرمەردەکانە‪ ..‬سەدەی منە‪.‬‬ ‫بەپێــی ســوورەتی کەهف ئەم‬ ‫گریمانەیە دەمەوێ بسەلمێنم‪.‬‬ ‫چــۆن؟ داســتانی برادرەکانی‬

‫‪17‬‬

‫ژمارە (‪ ، )182‬چوارشەم‪2017/ 4/ 12 ،‬‬

‫گەردوون‬ ‫بۆچی کەوتۆتە ناوەڕاستی “ئەشکەوت؟‬ ‫(ب‪)1 .‬‬

‫تەفسیری تایبەتی‬ ‫د‪ .‬فەرهاد پیرباڵ بۆ سوورەتی ئەشکەوت‬

‫وتار‬


‫كولتوور‬

‫هەفتەنامەیەكی سیاسیی گشتییە‬

‫‪18‬‬

‫هەموو كات ئاواتم ئەوە بووە بە خاكی ڕەسەنایەتی خۆم شاد ببمەوە‪ ،‬وەك منداڵێك مەراقی دایكم دەكەم‪،‬‬ ‫بەاڵم شــارەكەم ســنە و بە گشــتی رۆژهەاڵت ئەو خاكەیە كە من بیرەوەرییەكانم لێ تۆمار كردووە و‬ ‫خۆشەویستییەكی هەتایییە‪ ،‬هیچ كاتیش كوردبوونم بە مەڵبەندێكی كوردەواری نابەسترێتەوە‪..‬‬

‫ژمارە (‪ ، )182‬چوارشەم‪2017/ 4/ 12 ،‬‬

‫سوەیال مەیهەمی‪:‬‬

‫شیعر هەموو كات هەتوانێكە‬ ‫بۆ ئازارەكانی ژیان‬

‫وشە‪ /‬مامەیارە ئەحمەد‬ ‫ســوەیال مەیهەمی‪ ،‬شــاعیری‬ ‫تازە دەركەوتــووی رۆژهەاڵتی‬ ‫كوردســتان‪ ،‬لــە دیمانەیەكی‬ ‫“وشــە”دا‪ ،‬باســی چوونــە ناو‬ ‫دنیای ئەدەب و ئامانجەكانی لەو‬ ‫بوارەدا دەكات‪ ،‬تیشــك دەخاتە‬ ‫سەر ئەوەی لە مێژە هەستی بە‬ ‫بەهرەی شیعری خۆی كردووە‪،‬‬ ‫بەاڵم تا لەگەڵ “مامۆســتایانی‬ ‫گەورە” پێوەندیــی نەگرتووە‪،‬‬ ‫ئەو هەستەی ال شكۆفە نەبووە‬ ‫و یارمەتیدانــی ئــەوان‪ ،‬دنیای‬ ‫ئەدەبی بە تەواوەتــی بە روودا‬ ‫كردووەتەوە‪ .‬لێرەدا دیمانەیەكی‬ ‫ئەو شاعیرە دەخوێننەوە‪.‬‬ ‫وەك زانیومانــە‪ ،‬باوكــت‬ ‫هۆگری شیعر و نووسینی شیعر‬ ‫بووە‪ ،‬تا چەند كاریگەری لەسەر‬ ‫تۆ دانا تا ببیتە شاعیر؟‬ ‫لە منداڵییەوە لەگەڵ شــیعردا‬ ‫ئاشــنا بــووم بەهــۆی باوكم‪،‬‬

‫شێركۆ بێكەس شۆڕشێكی‬ ‫وشەیە لە شیعردا‬ ‫بــە كوردبوونییــەوە دەكرد و‬ ‫بە شــانازییەوە یــادی باپیرانی‬ ‫دەكردەوە‪.‬‬ ‫دەگوترێت شیعر دەربڕینی‬ ‫هەســتە‪ ،‬كە بووە هەڵوێســت‪،‬‬ ‫دەبێتــە شــیعار‪ ،‬تــۆ زۆرجار‬ ‫هەڵوێستەكانت لە رێی شیعرەوە‬ ‫دەردەبڕی‪ ،‬وەك دژوەستانەوەی‬ ‫هەنــدێ دابونەریــت‪ ،‬ئایا ئەو‬ ‫هەڵوێســتانەیش بــە شــیعر‬ ‫دادەنرێن‪ ،‬یان شیعار؟‬ ‫ئەو شــیعرەی كە لە دروشــم‬ ‫دەچێ‪ ،‬شــتێكی ماوەیییە كە‬ ‫لە ماوەیەكدا بوو دژی نەریتێك‬ ‫گوتراوە یان بە گشــتی ئێمەی‬ ‫كورد هەمــوو كات ڕووبەڕووی‬ ‫كەنــد و كۆســپ بوویــن و لە‬

‫بە هۆی ئەوینداری زمانی‬ ‫زگماكی خــۆم‪ ،‬هەوڵم داوە‬ ‫زمانی دایكیم بە نووسین و‬ ‫خوێندن فێر بم و شیعر زۆر‬ ‫یارمەتیدەرم بووە كە زمانی‬ ‫كوردی بە باشی فێر بم‬ ‫باوكم هۆگری مامۆســتا هێمن‬ ‫و هــەژار بوو‪ ،‬كتێبــی زۆربەی‬ ‫شاعیرانیشــی هەبــوو‪ ،‬كاتێك‬ ‫هەموومانــی كــۆ دەكــردەوە‬ ‫بــە دەنگــی بــەرز شــیعری‬ ‫دەخوێنــدەوە و منیــش زۆر‬ ‫حەزم لێ دەكرد و ئەوانم لەبەر‬ ‫دەكرد‪ ،‬بۆیە بڕێ جار بنەماڵە بێ‬ ‫ڕاستەوخۆ بزوێنەری هیواكانن‪.‬‬ ‫باوكــم هەموو كات شــانازیی‬

‫هەمان كاتدا بۆ ئەوەی هەســت‬ ‫دەربڕینی شــتێك لە ناخدا دێتە‬ ‫زمان و من نووسیمەتەوە‪ ،‬بڕێك‬ ‫لە شاعیران شیعری وایان هەیە‬ ‫كە بۆ خەڵكی بە گشتی ئاسانتر‬ ‫فام دەكرێ‪ ،‬بــەاڵم ئەوانەیش‬ ‫شیعری لە مێژەی منن و ئێستە‬ ‫هەم لە ڕووی فــۆرم و پێكهاتە‬ ‫زۆر جیاوازترن‪.‬‬ ‫باوباپیرانــت لــە دەشــتی‬ ‫شــارەزوورەوە چوونەتە دیوی‬ ‫رۆژهەاڵت‪ ،‬ئێستە هیچ پێگیریی‬ ‫رۆحیت بەو خاكە ڕەسەنەتەوە‬ ‫مــاوە‪ ،‬یــان خۆشەویســتیی‬ ‫ســنە و رۆژهــەاڵت‪ ،‬ئــەوەی‬ ‫شووشتووەتەوە؟‬ ‫هەموو كات ئاواتم ئەوە بووە بە‬ ‫خاكی ڕەســەنایەتی خۆم شاد‬ ‫ببمــەوە‪ ،‬وەك منداڵێك مەراقی‬ ‫دایكم دەكەم‪ ،‬بەاڵم شــارەكەم‬ ‫سنە و بە گشتی رۆژهەاڵت ئەو‬ ‫خاكەیە كە من بیرەوەرییەكانم‬ ‫لــێ تۆمــار كــردووە و‬ ‫خۆشەویســتییەكی هەتایییە‪،‬‬ ‫هیــچ كاتیــش كوردبوونم بە‬ ‫مەڵبەندێكــی كــوردەواری‬ ‫نابەســترێتەوە‪ ،‬خۆم بە كوردی‬ ‫هەمووی خاكی كوردان دەزانم‪،‬‬ ‫بۆ هەر شوێنی خاكی كورد بچم‬ ‫وا دەزانم سااڵنێكە لەوێ دەژیم‪.‬‬ ‫بوونەشاعیری‪ ،‬وێڕای بەهرە‪،‬‬ ‫ئەزموونكردنیشی گەرەكە‪،‬‬ ‫ئایا كە دەگوترێ ســنە‬ ‫شــاری نووســەران و‬ ‫ئەدیبانە‪ ،‬ئەوە تا چەند‬ ‫كاریگــەری لەســەر‬ ‫پێشخســتنی تــۆ لە‬ ‫دنیای شیعردا داناوە؟‬ ‫من لــە مێژە هەســتم‬ ‫بە بەهــرەی شــیعری‬ ‫دەكرد‪ ،‬بەاڵم تــا لەگەڵ‬ ‫گــەورە‬ ‫مامۆســتایانی‬ ‫پێوەندیم نەگرت‪ ،‬ئەو هەســتە‬ ‫شــكۆفە نەدەبوو‪ ،‬یارمەتیدانی‬

‫ئــەوان منی فێری زۆر شــتی‬ ‫ئەرێنــی كــردووە‪ ،‬پێوەنــدی‬ ‫لەگــەڵ ئەدیبــان و كۆڕەكانی‬ ‫ئەدەبــی یارمەتیدەر بــووە بە‬ ‫دڵنیایییــەوە‪ ،‬لێــرەدا دەبــێ‬ ‫دەستخۆشــی لە مامۆســتای‬ ‫گەورەم بەڕێز ئیرەجی عیبادی‬ ‫شــاعیر و نووسەر و رۆژنامەوان‬ ‫بكەم كە زۆر یارمەتیدەرم بووە‪.‬‬ ‫وەك دەزانیــن تۆ بازرگانیت‬ ‫خوێندووە‪ ،‬ئێستە زۆرێك لە رێی‬ ‫شیعری پەسندان و دەربارەوە‪،‬‬ ‫واتە پێداهەڵگوتنەوە‪ ،‬بازرگانی‬ ‫دەكــەن‪ ،‬ئەمــە لــە كوێــی‬ ‫چوارچێــوەی دنیای شــیعردا‬ ‫جێی دەبێتەوە؟‬ ‫شــیعر و بازرگانیكــردن زۆر‬ ‫دوورن لــە یــەك‪ ،‬واتــە دوو‬ ‫شــتی دژی یەكن‪ ،‬بە هەست‬ ‫بازرگانــی ناكرێــت‪ ،‬دەربڕینی‬ ‫شــیعر ئاســوودەكردنی ناخە‬ ‫لەو ئازارانەی كە ژیان بە ســەر‬ ‫مرۆڤدا دایدەسەپێنێ‪ ،‬ئەوانەی‬ ‫كــە زمان و وشــە ئالــوودەی‬ ‫بەبااڵوتنــەوەی دەرباریــان‬ ‫دەكــەن‪ ،‬هیچ شــاعیر نین و‬ ‫شاعیر ناخی لەگەڵ ناخی خاك‬ ‫و خەڵكدا ئاوێتەیــە‪ ،‬كە كاتێ‬ ‫ئازار بچێژن لە هەســتی شاعیر‬ ‫هەڵدەقووڵێت‪ ،‬دەبــێ ناوێكی‬ ‫جیاواز بۆ ئەو كەســانە وا شیعر‬ ‫بۆ دەرباریان دەڵێن بدۆزرێتەوە‪،‬‬ ‫زۆر باشە كە واتەكەی دوور بێت‬ ‫لە شیعرەوە‪.‬‬ ‫دەربڕینی هەســتی خۆت‬ ‫و هۆنینەوەی شــیعر‪ ،‬بە زمانی‬ ‫كــوردی‪ ،‬یــان فارســی بۆ تۆ‬ ‫خۆشــترە و پێی ئاسوودەتری؟‬ ‫كە هی دووەمیــان بۆ تۆ زمانی‬ ‫بێگانەیە‪.‬‬ ‫ئێمــە كاتــی خوێندنمــان‬ ‫كــە دەگات و دەبــێ بچینــە‬

‫قوتابخانــە‪ ،‬زمانمان دەگۆڕێت‪،‬‬ ‫واتە ئەو زمانەی كــە دایكمان‬ ‫لــە گەڵمانــدا دەدوێ‪ ،‬هەر لە‬ ‫ماڵدا دەمێنێتەوە‪ ،‬دوایی فێری‬ ‫نووســین و خوێندن بە زمانی‬ ‫كوردی لــە قوتابخانە فێر نابین‬ ‫بە هۆی یاســاكانی پــەروەردە‬ ‫بە گشــتی‪ ،‬زمانی حكوومەتی‬ ‫دەســەاڵت هەرچییــەك بێت‬ ‫فێــر دەبین‪ ،‬بۆیــە من بە هۆی‬ ‫ئەوینــداری زمانــی زگماكی‬ ‫خۆم‪ ،‬هەوڵم داوە زمانی دایكیم‬ ‫بە نووسین و خوێندن فێر بم و‬ ‫شیعر زۆر یارمەتیدەرم بووە كە‬ ‫زمانی كوردی بە باشــی فێر بم‬ ‫و بــە دڵنیایییەوە كاتێك بتەوێ‬ ‫گۆرانییەكانت‪ ،‬هەســتەكانت و‬ ‫ئەو شــتەی كە لە ناختدا هەیە‬ ‫بڵێیتەوە‪ ،‬زمانی زگماكی ئاسانتر‬ ‫یارمەتیــت پــێ دەبەخشــێ‪.‬‬ ‫شــیعری فارســی كاری زۆر‬ ‫باشی لە ســەری كراوە‪ ،‬ئێمەی‬ ‫كوردیش دەبێ بۆ پێشكەوتنی‬ ‫ئەدەبیاتی خۆمان هەوڵ بدەین‪،‬‬ ‫بــە دڵنیایییــەوە نووســین بە‬ ‫كــوردی بۆ مــن ئەوینێكی بێ‬ ‫هاوتایە‪.‬‬ ‫هەســت ناكــەی ئێســتە‬ ‫شیعری ئازاد و بێ سەرواوكێش‪،‬‬ ‫خەریكە شــیعری كالسیكی و‬ ‫شــیعری ریالیســتیش وەپاش‬ ‫دەدات‪ ،‬لــە كاتێكــدا هێشــتا‬ ‫گوێگر و حەزلێكەری شــیعری‬ ‫كالسیكی كەم نین؟‬ ‫شــیعری كالســیك بناغەیــە‬ ‫و ســتوونێكە كــە شــاعیران‬ ‫ئەزموونەكانیــان هــەر لەوێوە‬ ‫دەســت پێ دەكات‪ ،‬واتە هەتا‬ ‫مەحوی و نالی و مەالی جەزیری‬ ‫و‪ ..‬نەخوێنێتــەوە‪ ،‬شــاعیر‬ ‫بناغەیەكی نییە تا پەلوپۆی تێدا‬ ‫بكوتێ و گەشە بكات‪ ،‬واتە وەك‬

‫لە نۆژەنكردنــەوەی زمان‪،‬‬ ‫فرە دەنگێك لە نێو شاعیران‬ ‫پەیدا بووە‬

‫بنەڕەت و بنەماڵەیەكە كە دەبێ‬ ‫بە شــانازییەوە پێیدا بڕوانین‪،‬‬ ‫بەاڵم وەك ئەوەی دنیا هەر رۆژ‬ ‫بەرەو گۆڕانكاری و پێشكەوتن‬ ‫دەچێ‪ ،‬زمان و ئەدەبیش دەبێ‬ ‫خۆی نوێ بكاتــەوە‪ ،‬بەاڵم هەر‬ ‫نوێكردنەوەیــەك كە ڕیشــە و‬ ‫بنەڕەتی نەبێ‪ ،‬بــەرەو الوازی‬ ‫دەچــێ و دەبــێ بــە وردی و‬ ‫سەرنج ئەو كارە بەڕێوە ببڕێن‪.‬‬

‫روانگەی بۆ شــیعری ئێستە و‬ ‫قۆناغبڕییەكانی چین؟‬ ‫شــیعر هەمــوو كات وەك‬ ‫هەتوانێكە بــوو ئازارەكانی ژیان‬ ‫ساڕێژی برینەكانی ئەم دنیایەیە‬ ‫كە بــە هــۆی مــرۆڤ هەموو‬ ‫ژیان گیــرودەی دەبێ‪ ،‬ئەڵبەت‬ ‫هەتوانی دڵی ئەو كەســەیە كە‬ ‫باســی ئەو دەردانە دەكات‪ .‬بە‬ ‫گشــتی شــیعر لە هەر قۆناغی‬

‫هەتا مەحوی و نالی و مەالی‬ ‫جەزیــری و‪ ..‬نەخوێنێتەوە‪،‬‬ ‫شــاعیر بناغەیەكی نییە تا‬ ‫پەلوپۆی تێدا بكوتێ و گەشە‬ ‫بكات‬ ‫لە سێیەمین ســاڵوەگەڕی‬ ‫كۆچی شــێركۆ بێكەســدا‪ ،‬لە‬ ‫كۆتــای شــیعرێكتدا دەڵێیت‬ ‫“ئەمە بۆ ئیمپراتۆری شــیعرە”‬ ‫بە چ پێوانەیەك گەیشــتییە ئەو‬ ‫بڕوایەی ئەو ناســناوە بە بااڵی‬ ‫بێكەسدا ببڕی؟‬ ‫نازانــم بڵم ڕێــزی تایبەت یان‬ ‫خۆشەویســتییەكی زۆرم بووە‬ ‫بۆ مامۆســتا شــێركۆ بێكەس‬ ‫و ئــارەزووی بینینیــم هەر لە‬ ‫خەونەكانمــدا ماوە‪ ،‬شــێركۆ‬ ‫شۆڕشێكی وشــەیە لە شیعردا‬ ‫كە دەبێت بڵێین ئایا وشــەیەك‬ ‫ماوە شــێركۆ بــە جوانــی لە‬ ‫شیعردا نەیهاوردبێ؟ لە دوایین‬ ‫كارەســاتی شــەڕی داعش لە‬ ‫شــنگال و كۆبانی و ‪ ..‬جێگەی‬ ‫شــێركۆ زۆر دیار بوو كە هەموو‬ ‫كارەســاتەكان وەك شەڕوانێك‪،‬‬ ‫وشــەكانی كــۆ دەكــردەوە و‬ ‫ســەرنجی هەموو كەسێكی بو‬ ‫خۆی ڕادەكێشا‪ ،‬خاوەن شكۆی‬ ‫شــیعرە بۆ من و هەروەهایش‬ ‫دەمێنێ و ئەو خۆشویستییە لە‬ ‫دڵمدا هەر دەمێنێ‪.‬‬ ‫پێناســەی تۆ بۆ شــیعر و‬

‫زەمانیدا تازەگەری هەبووە‪ ،‬واتە‬ ‫ئەو شــاعیرە لە خەڵكی خۆی‬ ‫پێشــڕەوتر بووە‪ ،‬ئێســتەیش‬ ‫شــیعری جیاوازمان هەیە‪ ،‬كە‬ ‫دەبێ شــاعیران بە سەرنج ئەو‬ ‫ڕەوتــە بە خەڵكی بناســێنن تا‬ ‫جێگەی خۆی لە نێو بەردەنگدا‬ ‫بكاتــەوە‪ ،‬بــە تێبینــی مــن‬ ‫ئاوەزی بەردەنــگ لە تەنگژەی‬ ‫خوێندندایــە‪ ،‬بۆیــە بەردەنگی‬ ‫ئەمــڕۆ دوور دەكەوێتــەوە لە‬ ‫شیعری ســەردەم‪ ،‬شــیعر لە‬ ‫ڕەوتــی جیاواز ســاكارییەكان‬ ‫دەگــۆڕێ‪ ،‬بــە بــڕوای من لە‬ ‫نۆژەنكردنــەوەی زمان‪،‬كــە‬ ‫ئامانجــی تازەگەرییــە‪ ،‬فــرە‬ ‫دەنگێك لە نێو شــاعیران پەیدا‬ ‫بووە‪ ،‬شیعری شێت‪ ،‬حەجمدار‪،‬‬ ‫نوێخــواز و نوێترخــواز و‪ ...‬كە‬ ‫لە ڕاســتیدا جێی خۆشحاڵییە‬ ‫پێشــكەوتنی زمان پێویســتی‬ ‫پێیە كە بە شیعری بەرەی چوار‬ ‫ناو دەبرێ‪ .‬شــیعر گەمەیەكی‬ ‫زمانییە‪ ،‬پەنجەرەیەكە بە ڕووی‬ ‫نهێنییەكانی زمانی بە درێژایی‬ ‫مێــژووی خــۆی گۆڕانــكاری‬ ‫لەسەری كراوە و دەكرێت‪.‬‬

‫بیۆگرافیا و باكگڕاوند‬ ‫ســوەیال مەیهەمی لە ‪ 1971‬لە دایك بووە‪ ،‬قۆناغەكانی خوێندنی لە شاری‬ ‫قوروە تێپەڕانــدووە جگە لە خوێندنــی كۆلێژ كە لە بــواری ئابووری‬ ‫لە زانكــۆی ئازادی ســنە خوێندوویەتــی‪ ،‬وەك خــۆی دەڵێ هیچ‬ ‫پێوەندییەكی رۆحیی لەگەڵ مودیریتی بازرگانی نەبوو و رۆحی ئەو‬ ‫هۆگری ئەدەبیات بوو‪ ،‬ئێستەیش دانیشتووی شاری سنەیە‪ .‬بە‬ ‫هۆی گرفتەكانی ژیان و چەندان ڕێگری و بوونبەســتێك‬ ‫كە لە ژیانیدا ڕوویان داوە‪ ،‬نەیتوانیوە لە دەریای شیعر‬ ‫و لە باخی وشــەدا خۆی تاقــی بكاتەوە‪ ،‬وەك خۆی‬ ‫دەڵێ‪ :‬ئەو شیعرانە كە هەموو كات لە تەنیایییەكانی‬

‫خۆمدا دەمنووسی‪ ،‬هەر لە سووچە تاریكەكاندا مانەوە‪ ،‬ئێستە ماوەی دوو‬ ‫ســاڵە ئەو دەرفەتەم بو ڕەخساوە كە لە كەناری مامۆســتایانی ئەدەبیات‬ ‫خۆم تاقی بكەمەوە و ئەزموونم ببێت‪ .‬دەبێ بڵێم شــیعری زۆرم نووسیوە‪،‬‬ ‫بەاڵم دەفتەر دەفتەر شــیعرم لە ئەرشــیڤ داناوە‪ ،‬چونكە بە دڵم نەبووە و‬ ‫هەمیشە هەوڵم داوە تازەتر بنووســم‪ ،‬بۆیە هێشتا كتێبێكم چاپ نەبووە‪،‬‬ ‫بەاڵم گۆڤارەكان و رۆژنامەكان جێگەیەكــن بۆ تاقیكردنەوەی خۆم‪ ،‬وەك‬ ‫رۆژنامەی ســیروان‪ ،‬هەفتەنامەی دیاری كوهــەن‪ ،‬هەفتەنامەی لووتكە‪،‬‬ ‫گۆڤاری ڕامان‪ ..‬كە لەم تاقیكردنەوەدا ئەزموونم هەیە تا كۆی شــیعرەكانم‬ ‫لە كتێبێكدا لە چاپ بدەم‪.‬‬


‫كولتوور‬

‫سەعادەت مووسا‪:‬‬

‫وشە‪ /‬محەمەد جەمال‬ ‫خاتوونی شێوەكار سەعادەت مووسا بەهۆی ئاوارەیییەوە‪ ،‬لە شاری تاران لە دایك بووە و تا ماوەیەكی زۆر لەگەڵ خانەوادەكەی لە ئێران ژیان دەگوزەرێنن‪ ،‬ئەو لە تەمەنی نۆ ساڵیدا‬ ‫دەســت بە بواری شــێوەكاری دەكات و لە دیدارێكی “وشە”دا دەڵێت‪“ ،‬ڕاستە من لە ئاوارەیی لە دایك بووم و گەورە بووم‪ ،‬بەاڵم لەوێ زۆر شت فێر بووم و حەز دەكەم خزمەتی‬ ‫خەڵكی كوردستانی پێ بكەم”‪.‬‬

‫دەســتپێكی كارە‬ ‫هونەرییەكانــت بــۆ كــەی‬ ‫دەگەڕێتەوە؟‬ ‫لــە تەمەنی نۆ ســاڵیدا وەك حەز‬ ‫و خولیایەكــی زۆر بەرامبــەر بە‬ ‫هونەری شــێوەكاری دەستم پێ‬ ‫كرد‪ ،‬بــەاڵم لــە تەمەنی‬ ‫‪ 13‬ســاڵیدا هەمــوو‬ ‫گیانی مــن ئامادە‬ ‫بــوو بۆ ئــەوەی‬ ‫لەژێر دەســتی‬ ‫ما مۆ ســتا ی‬ ‫گەورەی بواری‬ ‫شــێوەكاری‬ ‫كار بكەم‪،‬‬

‫هەروەها باوكیشــم گەورەترین‬ ‫مامۆســتام بــووە و بــۆ گشــت‬ ‫حەزەكانی ژیانــم و هەموو كات‬ ‫پاڵپشــتم بووە بۆ سەركەوتنم لە‬ ‫كارەكاندا و زۆر شانازیشــی پێوە‬ ‫دەكەم‪.‬‬ ‫قۆناغەكانی خوێندنت لە كوێ‬ ‫تەواو كردووە؟‬ ‫هەرســێ قۆناغــی‬ ‫بنەڕەتــی و ناوەندی‬ ‫و ئامادەییم لە ئێران‬ ‫تــەواو كــردووە و‬ ‫ئێســتەش قۆناغی‬ ‫چوارم لــە یەكێك لە‬ ‫زانكۆكانی باشــووری‬ ‫كوردســتان‪ ،‬ماوەی‬ ‫چوار ساڵیشە لەگەڵ‬ ‫خا نە و ا د ە كــە م‬ ‫گەڕاومەتــەوە‬ ‫زێــدی بــاب و‬ ‫باپیرانــم و لەم‬ ‫واڵتــە دەژیــم‬ ‫كــە بەهــۆی‬ ‫ئاوارەبوونــەوە لێی‬ ‫لە دایك نەبووم‪.‬‬ ‫شــێوەكاری‬ ‫بە هر ە یە كــی‬ ‫خودایییــە یان‬

‫وشە‪/‬سەركەوت نەجات‬ ‫رۆژ لــەدوای رۆژ زنجیــرە‬ ‫دۆبالژكراوە توركییــەكان‪ ،‬زیاتر‬ ‫شاشــەی تیڤییــە كوردییەكان‬ ‫داگیر دەكــەن‪ ،‬راگەیانــدكار و‬ ‫رۆشــەنبیرانیش پێیان وایە “ئەوە‬ ‫لە گۆڕنانی هونــەر و كولتوورە و‬ ‫زۆر جاریــش زنجیرەی وا هەبووە‬ ‫ســووكایەتی بە كولتووری كورد‬ ‫كراوە و بەبــێ لەبەرچاو گرتنیش‬ ‫دۆبــاژی ســەر زمانــی كوردی‬ ‫كراوەتەوە”‪.‬‬

‫گوزەرانیان دەگۆڕێــت” ئازا وای‬ ‫گوت‪.‬‬ ‫الی خۆیەوە شاخەوان ڕۆژبەیانی‬ ‫شاعیر‪ ،‬روونی دەكاتەوە “ریكالم‬ ‫بووەتــە هۆكار‪ .‬هۆكارەكەیشــی‬ ‫داهاتەكەیەتــی بووەتــە كارێكی‬ ‫ســەرەكی كــە تەلەڤزیۆنــەكان‬ ‫پشتی پێ دەبەستن و بۆ ئەمەش‬ ‫درامــا دەبێتە بانكێكــی باش بۆ‬ ‫كۆكردنــەوەی داهــات و هاتنی‬ ‫رێكالم‪ ،‬كەناڵــەكان كە خاوەنی‬ ‫داهاتێكی باش و پشــتیوانییەكی‬ ‫بەهێزی مادین”‪.‬‬ ‫بــەاڵم بــە گوتــەی رۆژبەیانی‪،‬‬ ‫نەبوونی كاری دراما و كەمی بینەر‬ ‫بۆ بەرهەمــە تەلەڤزیۆنییەكانیان‪،‬‬ ‫وای كــردووە روو لــە درامــا‬ ‫توركییــەكان بكــەن و لــە ناو‬ ‫دراماكانیشدا پشت بە سپۆنسەری‬ ‫رێكالمەكان ببەســتن‪ ،‬ئەمە بێ‬ ‫گوێدانە كاریگەری دراماكان‪.‬‬ ‫شاخەوان چەند هۆكارێكی تریش‬ ‫دەستنیشــان دەكات و روونــی‬ ‫دەكاتــەوە كــە “كەمتەرخەمی‬ ‫حكوومــەت و وەزارەتــی‬ ‫رۆشــنبیری لە نەبوونی یاسایەك‬ ‫بــۆ فلتەركردنــی هەندێــك لەو‬ ‫درامایانــەی كە پێویســت نییە‬ ‫پەخش بكرێن‪ ،‬یــان كاریگەریی‬ ‫خــراپ جــێ دێڵێــت‪ ،‬دووەم‬ ‫نەبوونی كەسی راگەیاندنكار یان‬ ‫شارەزا لە بواری دراما و تەلەڤزیۆن‬ ‫لەناو ئەو كەنااڵنەدا‪ ،‬كە چ بابەتێك‬ ‫هەڵبژێرن بۆ باڵوكردنەوە”‪.‬‬ ‫“لە هەمــووی ســەیرتر ئەوەیە‬ ‫كەناڵەكانــی كــوردی خاوەنــی‬ ‫داهاتێكی باشن چ لە حكوومەت‬ ‫یــان رێــكالم یان هــەر خودی‬

‫هەموو كەســێك دەتوانێت ببێتە‬ ‫شێوەكار؟‬ ‫‪% 80‬ی هونــەری شــێوەكاری‬ ‫خولیــا و بەهرەیــە و خــوا ئەو‬ ‫بەهرەیە دەدات بەهەندێك كەس‪،‬‬ ‫بــەاڵم ‪% 20‬ی تریش پێویستە‬ ‫لە ئەكادیمیا فێــری ئەو هونەرە‬ ‫ببیــت‪ ،‬هەروەهــا هونــەر وەك‬ ‫زەریایەكــی گەورەیە‪ ،‬هەموو ئەو‬ ‫هونەرەی كە من فێری بووم تەنیا‬ ‫دڵۆپێكی بچووكە لەو زەریایەدا‪.‬‬ ‫دەتانەوێــت لــە رێگــەی‬ ‫هونەری شێوەكارییەوە چ پەیامێك‬ ‫بگەیەنن؟‬ ‫ئامانجــی من ئەوەیــە لە ڕێگەی‬ ‫هونەرەكەمــەوە بتوانم بجەنگم‪،‬‬ ‫واتــا بەرگری لە مافــی ئافرەتان‬ ‫بكەم و خزمەت بەو توێژە گرنگەی‬ ‫كۆمەڵگە بكەم و دۆزی ئافرەتانی‬ ‫كورد ببەمە پێشــەوە‪ ،‬دەمەوێت‬ ‫وەك كچــە كوردێــك هونــەری‬ ‫خۆم بەجیهانی بكــەم و بەهۆی‬ ‫هونەرەكەمــەوە دەنگی ئافرەتانی‬ ‫كورد بە بە دنیا بگەیەنم‪.‬‬ ‫تا ئێســتە چەند پێشانگەتان‬ ‫كردووەتەوە؟‬ ‫لە ئێران سێ پێشانگەی شێوەكاری‬ ‫تایبەتم كردووەتــەوە‪ ،‬بەاڵم كە‬

‫گەڕامەوە باشــووری كوردستان‪،‬‬ ‫یەكەم جــار پێشــانگەیەكم لە‬ ‫زانكۆی جیهان كــردەوە‪ ،‬دووەم‬ ‫پێشانگەشــم لــە پەیمانگــەی‬ ‫تەكنیكی ئاكــرێ كردووەتەوە‪،‬‬ ‫سێیەمیش لە فێستیڤاڵی هونەری‬ ‫هەولێر لە شاری هەولێر و چوارەم‬

‫فرۆشتنی تابلۆ بۆ هەموو كەسێك‬ ‫شتێكی زۆر ئاســایییە‪ ،‬بۆ ئەوەی‬ ‫شێوەكار بتوانێت بەهۆی داهاتی‬ ‫فرۆشــتنی تابلۆكانــی بــرەو بە‬ ‫هونەرەكــەی بدات و بــەردەوام‬ ‫بێت لــە كارەكانی‪ ،‬بــەاڵم من تا‬ ‫ئێســتە هیچیانم نەفرۆشــتووە‪،‬‬

‫هیــچ دایكێكیش ئامادە نییە‬ ‫منداڵەكانی خۆی بفرۆشێت‪،‬‬ ‫بۆیە منیش ئامــادە نیم ئەو‬ ‫تابلۆیانەی خۆم بفرۆشم‬ ‫پێشــانگەم لە ناوچەی پیرمامی‬ ‫پارتــی دیموكراتی كوردســتان‬ ‫كردووەتــەوە‪ ،‬هەمــوو ئەوانەش‬ ‫پێشانگەی تایبەت بەخۆم بوون‪،‬‬ ‫جگە لە فێســتیڤاڵی هەولێر كە‬ ‫پێشــانگەیەكی هاوبــەش بوو‪،‬‬ ‫هەمووشــیان لەسەر ئەركی خۆم‬ ‫بووە‪.‬‬ ‫ئــەو تابلــۆ هونەرییانــەی‬ ‫دروســتت كردوون مەبەســتی‬ ‫فرۆشتنت هەبووە؟‬

‫چونكە ئــەو تابلۆیانە وەك منداڵی‬ ‫منن‪ ،‬هیچ دایكێكیش ئامادە نییە‬ ‫منداڵەكانی خۆی بفرۆشێت‪ ،‬بۆیە‬ ‫منیش ئامادە نیم ئەو مندااڵنەی‬ ‫خــۆم بفرۆشــم‪ ،‬بــەاڵم لەگەڵ‬ ‫ئەوەشــدا تابلۆكانــم داواكاریی‬ ‫زۆریان لەســەرە و كاتێك ئامادەم‬ ‫بیانفرۆشم كە بتوانم بە داهاتی ئەو‬ ‫تابلۆیانەم هاوكاری تووشــبووانی‬ ‫شێرپەنجەی پێ بكەم‪.‬‬ ‫جگە لە هونەری شێوەكاری چ‬

‫شتێكی تر فێر بووی؟‬ ‫جگە لــە هونەری شــێوەكاری‬ ‫حەزێكی زۆریشم بۆ وەرزش هەیە‬ ‫و لە ئێران زۆر گرنگیم بە وەرزش‬ ‫دەدا‪ ،‬بــە تایبەتــی مەلەزانی‪ ،‬بۆ‬ ‫ئەم مەبەســتەش لە ساڵی ‪2009‬‬ ‫لە شــاری تاران لە پێشــبڕكێی‬ ‫مەلەوانی لەســەر ئاســتی ئێران‬ ‫ڕیكۆردێكــم شــكاندووە و پلەی‬ ‫یەكەمــم بەدەســت هێنــاوە‪،‬‬ ‫ئێستەش لەم بوارەدا لە هەرێمی‬ ‫كوردســتاندا ماوەی چوار ســاڵە‬ ‫ڕاهێنــەری خۆبەخشــم‪ ،‬چونكە‬ ‫بۆ ئەوە گەڕاومەتەوە باشــووری‬ ‫كوردســتان تا بتوانــم خزمەت‬ ‫بە ئافرەتی كــورد بكەم و هەموو‬ ‫ئامانجیشــم ئەوەیــە هەمــوو‬ ‫ئافرەتانی كورد خۆیان پێش بخەن‬ ‫و شــان بە شــانی پیاوان فێری‬ ‫هەموو شتێك ببن‪.‬‬ ‫بــەو پێیــەی ئەزموونێكی‬ ‫باشــتان هەیە لە ئێراندا‪ ،‬هونەری‬ ‫كــوردی لەگەڵ هونــەری ئێران‬ ‫چۆن هەڵدەسەنگێنی؟‬ ‫لەبــارەی هونــەری كوردییەوە‬ ‫جارێ زووە بڕیاری لەســەر بدەم‬ ‫و هێشتا تەواو شارەزای هونەری‬ ‫كوردی نیم‪ ،‬چونكــە ماوەیەكی‬

‫كەمە گەڕاومەتەوە كوردســتان‪،‬‬ ‫بــەاڵم وا هەســت دەكــەم لــە‬ ‫كوردستاندا گرنگی زۆر بە هونەر‬ ‫دەدرێــت و ڕۆژ بــە ڕۆژ هونەری‬ ‫كوردی لە گەشەكردندایە‪ ،‬لەبەر‬ ‫ئــەوەی ئەو پێشــانگەیانەی من‬ ‫لێــرەدا كردوومەتەوە‪ ،‬خەڵكێكی‬ ‫زۆرم بینیــوە ئامادەیییــان تێدا‬ ‫هەبــووە‪ ،‬ئەمــەش بەڵگەیەكی‬ ‫ئاشكرایە كە لە كوردستاندا گرنگی‬ ‫زۆر بە هونەر دەدرێت و خەڵكێكی‬ ‫زۆر حەز بە هونەر دەكەن و ڕێز لە‬ ‫هونەرمەندان دەگرن‪ ،‬بە تایبەتی‬ ‫لە هونەری شێوەكاریدا‪ ،‬هەروەها‬ ‫لەبارەی واڵتی ئێرانەوە لە هونەردا‬ ‫دەســتێكی بااڵیان هەیــە و زۆر‬ ‫پێشكەوتوون‪.‬‬ ‫دوا پڕۆژەتان چییە؟‬ ‫بە نیازم بە هاوكاری حاكم تاریق‬ ‫گەردی ئەندامی پەرلەمانی عێراق‬ ‫پێشانگەیەك بكەمەوە‪ ،‬كردنەوەی‬ ‫ئەم پێشانگەیەش لەسەر داواكاری‬ ‫بووە‪ ،‬مەبەستیشی لە كردنەوەی‬ ‫ئــەم پێشــانگەیە ئەوەیــە كــە‬ ‫پێوەندی یاسایی لەگەڵ هونەردا‬ ‫چییە‪ ،‬بڕیارە ئەو پێشــانگەیە لە‬ ‫‪ 14/4/2017‬لە یــادی ئەنفالدا لە‬ ‫شاری هەولێر بكرێتەوە‪.‬‬

‫درامای توركی درامای كوردی لە گۆڕ دەنێ‬

‫ئازا یوسف شــێوەكار‪ ،‬بە”وشە”‪،‬‬ ‫دەڵــێ‪ ،‬كە تیڤییــە كوردییەكان‬ ‫بەبێ گوێدانە دەروونی تاكی كورد‬ ‫و بەبێ هیچ چاودێرییەك درامای‬ ‫توركی دۆبالژ دەكەن‪ .‬ئەو درامایانە‬ ‫وەك ئازا دەڵێ “كەسایەتیی تاكی‬ ‫كورد تێك دەشكێنن و لە زۆربەی‬ ‫دراماكانیشــدا ژنــان كراونەتــە‬ ‫ئامانج و وێنەی ناپاكی و تێكدانی‬ ‫شیرازەی خێزانیان بۆ داتاشراوە”‪.‬‬ ‫“كەناڵەكانــی ئێمــە كەوتوونەتە‬ ‫هەڵەیەكــی گــەورە كــە لەبری‬ ‫فیلمی كــوردی‪ ،‬فیلمــی بیانی‬ ‫نمایــش دەكــەن‪ ،‬كەناڵــەكان‬ ‫فیلمــی بیانییــان زۆر گرانتــر‬ ‫لەســەر دەوســتێت‪ ،‬بــەو بڕە‬ ‫پارەیە دەتوانــن فیلمێك بەرهەم‬ ‫بێنن‪ ،‬ئــەوەش وا دەكات پارەكە‬ ‫لەناو هەرێمەكەمــان بخولێتەوە‬ ‫و كۆمەڵێــك ئەكتەریشــمان لە‬ ‫تەنگــژەی دارایــی رزگاریــان‬ ‫دەبێت و چیتر پشــت بە مووچە‬ ‫و هاوكارییەكانــی حكوومــەت‬ ‫نابەستن و دەرچووانی پەیمانگای‬ ‫هونــەرە جوانەكانیــش ژیــان و‬

‫خاوەنەكانیانــەوە‪ ،‬كــە دەكرێ‬ ‫پشت بە ســینەماكار و شانۆكار و‬ ‫دەرهێنەرانی كورد ببەســترێت‬ ‫و رووداوەكانــی نــاو كۆمەڵگەی‬ ‫كوردی ببێتە چیرۆكی دراماكان‪،‬‬ ‫كار بــۆ ئــەوە بكرێــت درامای‬ ‫كوردی گرنگی و بایەخی زیاتری‬

‫پێ بدرێــت‪ ،‬دەكــرێ وەزارەتی‬ ‫رۆشنبیری ئەو دەرفەتە دروست‬ ‫بكات و هانی دەرهێنەرانی كورد‬ ‫بدات” شاخەوان وای گوت‪.‬‬ ‫ســروە كامەران كچێكی كوردە‪،‬‬ ‫كاتەكانــی بــە خوێندنــەوە و‬ ‫سەیركردنی دراما بەسەر دەبات‪،‬‬

‫بەڕێوەبەری نووسین رۆژنامە‪:‬‬ ‫رێبین فەتاح‬ ‫دەستەی نووسەران‪ :‬سلێمان تاشان‬ ‫هەڵەچن‪ :‬وشيار ئەسوەد‬ ‫چاپ‪ :‬چاپخانەی كوردستان ‪07701573407‬‬

‫بــاس لــەوە دەكات كــە زیاتر‬ ‫تەماشای درامای توركی دەكات و‬ ‫و پێی وایە “لەپاڵ هەر درامایەكی‬ ‫توركی كە لە ناوچە كوردییەكان‬ ‫بەرهەم دەهێندرێــن‪ ،‬جۆرێك لە‬ ‫سووكایەتی دەبینم بە داونەریتی‬ ‫كوردەواری و شــێوە ژیانی كورد‬

‫و بزووتنــەوە شۆڕشــگێڕەكانی‪،‬‬ ‫چەندان نموونەی ئــەو درامایانە‬ ‫هەن”‪.‬‬ ‫“بێریڤان ناوی ئەو دراما توركییە‬ ‫بوو كــە لــە یەكێك لــە كەناڵە‬ ‫ئاســمانییە كوردییەكان پەخش‬ ‫دەكــرا‪ ،‬باســی لە شــێوە ژیانی‬

‫بەڕێوەبەری نووسین سایت‪:‬‬ ‫باز ئەحمەد‬ ‫مەحموود ئیسماعیل‬

‫هیدایەت جان‬

‫كوردۆ شابان‬

‫دابەشكردن‪ :‬بالڤ پەیك‪ ،‬سلێمانی‪ /‬برایەتی‪ ،‬هەولێر‬

‫كــوردان دەكرد لــە ناوچەكانی‬ ‫ماردین و چەند شــوێنێكی تری‬ ‫باكوری كوردستان‪ ،‬تەنیا كەسێك‬ ‫كــە لــەو درامایــەدا جلوبەرگی‬ ‫رەسەنی كوردی پۆشیبوو‪( ،‬بەكر)‬ ‫ناوێك بوو كە جگە لە كاری خراپ‬ ‫و دووبەرەكی نانەوە هیچ شتێكی‬ ‫تری لێ چاوەڕوان نەدەكرا” سروە‬ ‫وای گوت‪.‬‬ ‫ئــەو كچــە بینــەرەی دراماكان‬ ‫دەپرســێ ئــەو ئاراســتەكردنە‬ ‫بــۆ؟ وەك خۆی دەڵــێ “بێگومان‬ ‫وەاڵمەكــە زۆر روونــە‪ ،‬چونكە‬ ‫دەرهێنەرەكــە‬ ‫ئامانجــی‬ ‫كۆكردنەوەی هەمــوو كورد بوو‬ ‫لە كەســایەتیی بەكــردا‪( ،‬دۆڵی‬ ‫گورگــەكان) و چەندان نموونەی‬ ‫تــری ئــەو درامایــە جگــە لە‬ ‫ســووكایەتی و لە خشــتەبردنی‬ ‫مرۆڤ هیچ تر نییە‪.‬‬ ‫هــەر خولەكێكی درامــاكان‪ ،‬بە‬ ‫پێنــج تا شــەش دۆالر دۆبالژی‬ ‫ســەر زمانــی كــوردی دەكرێ‪،‬‬ ‫ئەگەر درامایەكە ‪ 45‬خولەك بێت‪،‬‬ ‫ئەوە دەكاتــە ‪ 225‬دۆالر و ئەگەر‬ ‫درامایەكــە ‪ 60‬ئەڵقــە بێت ئەوە‬ ‫كۆی پارەكــە دەكاتە ‪ 13‬هەزار و‬ ‫‪ 500‬دۆالری ئەمەریكی‪.‬‬

‫بۆ پەیوەندی‪:‬‬

‫‪0964(0)7502376262‬‬ ‫‪0964(0)7502386262‬‬

‫ژمارە (‪ ، )182‬چوارشەم‪2017/ 4/ 12 ،‬‬

‫هونەر زەریایەكی گەورەیە‬

‫هەفتەنامەیەكی سیاسیی گشتییە‬

‫‪19‬‬


‫هەفتەنامەیەكی سیاسیی گشتییە‬

‫‪20‬‬ ‫‪www.wishe.net‬‬

‫لە ماڵپەڕی وشە ئاگاداری نوێترین گۆڕانكارییەكان بە‬

‫‪Wishe‬‬ ‫‪Heftenameyekî sîyasî giştîye‬‬

‫خاوەن ئیمتیاز و سەرنووسەر‪ :‬سەرباز ساڵح‬ ‫‪sarbaz25@yahoo.com‬‬ ‫‪07502376262‬‬

‫ژمارە (‪ ، )182‬چوارشەم‪2017/ 4/ 12 ،‬‬

‫‪wishe@wishe.net‬‬

‫سەعادەت مووسا‪:‬‬

‫هونەر زەریایەكی‬ ‫گەورەیە‬

‫كوردستان ــ هەولێر‬

‫‪19‬‬ ‫رێكالم‬

Wishe182  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you