Issuu on Google+

‫وﺗﺎر‬

‫ھەﻓﺘەﻧﺎﻣەﯾەﻛﯽ ﺳﯿﺎﺳﯿﯽ ﮔﺸﺘﯿﯿە‬

‫‪16‬‬

‫ژﻣﺎرە )‪ ، (169‬ﭼﻮارﺷەم‪2017/ 1/ 4 ،‬‬

‫ﻟــە ھەرێﻤــﯽ ﻛﻮردﺳــﺘﺎﻧﯽ‬ ‫ﻋێﺮاﻗﺪا ﭼەﻧﺪان ﺗەوژم و ﭘﺎرﺗﯽ‬ ‫ﺋﯿﺴﻼﻣﯽ ﺑﻮوﻧﯿﺎن ھەﯾە‪ ،‬وێڕای‬ ‫ﭼەﻧﺪان ﺧەﺳــڵەﺗﯽ ھﺎوﺑەش‬ ‫ﻟە ﻧێﻮان ﺋەو ﺗەوژم و ﭘﺎرﺗﺎﻧەدا‪،‬‬ ‫ھــﺎوﻛﺎت ھەرﯾەﻛەﯾﺎن ﺧﺎوەن‬ ‫ﺗﺎﯾﺒەﺗﻤەﻧــﺪی دﯾﺪو ﺑﯚﭼﻮون و‬ ‫ﺗێڕواﻧﯿﻨﯽ ﺟﯿــﺎواز ﺑە ﺧﯚﯾﺎﻧﻦ‪،‬‬ ‫ھەرﯾەك ﻟــەو ﭘﺎرﺗﺎﻧە ﻟە ﻣﺎوەی‬ ‫ﭼەﻧﺪ ﺳــﺎڵﯽ ڕاﺑﺮدوودا ﺑەﺷێﻚ‬ ‫ﺑــﻮون ﻟە ڕەوﺷــﯽ ﺳﯿﺎﺳــﯽ‬ ‫ﻟــە ھەرێﻤــﯽ ﻛﻮردﺳــﺘﺎن‬ ‫و ﺷﺎﻧﺒەﺷــﺎﻧﯽ ﭘﺎرﺗەﻛﺎﻧــﯽ‬ ‫ﻋەﻟﻤﺎﻧﯽ ﻧەﺗەوەﯾﯽ ﺗێﻜﯚﺷــﺎن‬ ‫و ﻟە ﺳــەﻧﮕەری ﺧەﺑﺎﺗﺪا ﺑﻮون‪،‬‬ ‫ﺑێﮕﻮﻣــﺎن ﺋﺎﻣﺎدەﯾــﯽ و ﺑﻮوﻧﯽ‬ ‫ڕەوﺗﯽ ﺋﯿﺴﻼﻣﯽ ﺗﺎﯾﺒەت ﻧﯿﯿە ﺑە‬ ‫ﮔﯚڕەﭘﺎﻧﯽ ﺳﯿﺎﺳﺒﯽ ﻛﻮردﺳﺘﺎن‪،‬‬ ‫ﺑەڵﻜــﻮ ﺋەو دﯾﺎدەﯾــە ﻛﯚﻣەڵﮕە‬ ‫ﺋﯿﺴﻼﻣﯿﯿەﻛﺎﻧﯽ ﺗێﭙەڕاﻧﺪووە و‬ ‫ﺗەواوی دﻧﯿﺎی ﮔﺮﺗﻮوەﺗەوە‪.‬‬ ‫ﺑــە‪‬م ﻣێــﮋووی دەرﻛەوﺗﻨﯽ‬ ‫ﯾەﻛەﻣﯿــﻦ ڕەوﺗﯽ ﺋﯿﺴــﻼﻣﯽ‬ ‫ﺳﯿﺎﺳــﯽ دەﮔەڕێﺘــەوە ﺑــﯚ‬ ‫دوا ﺑــەدوای ﻧەﻓﯿﻜﺮدﻧــﯽ‬ ‫)ﺷــێﺦ ﻣەﺣﻤــﻮودی ﺣەﻓﯿﺪ(‬ ‫ﺑــﯚ ھﯿﻨﺪﺳــﺘﺎن ﻟەﻻﯾــەن‬ ‫ﺋﯿﻨﮕﻠﯿﺰەﻛﺎﻧەوە‪ ،‬ھﺎوﻛﺎت ﺣﺰﺑێﻚ‬ ‫دروﺳــﺖ ﺑﻮو ﺑەﻧــﺎوی )ﺣﺰﺑﯽ‬ ‫ﺋﯿﺴﻼﻣﯽ ﻛﻮرد( ھەرﭼەﻧﺪە ﺋەم‬ ‫ﺣﺰﺑە ﻟە ڕواڵــەت و ﻧﺎوەڕۆﻛﺪا‬ ‫ﻟە ﭘﺎرﺗە ﺋﯿﺴــﻼﻣﯿﯿەﻛﺎﻧﯽ ﺋەو‬ ‫ﺳــەردەﻣە ﺗەواو ﺟﯿــﺎواز ﺑﻮو‪،‬‬ ‫ﺗەﻧﯿﺎ ﻟە ڕواﻧﮕەی ﺋﯿﺴﻼﻣﺒﻮوﻧﯽ‬ ‫ﻧەﺗــەوەی ﻛــﻮردەوە ﺑــﻮوە‪،‬‬ ‫ﻛﺎرﻛﺮدﻧﯿــﺎن ﭘێﻮەﺳــﺖ ﺑــﻮو‬ ‫ﺑــە داﻧﺎﻧﯽ ﭼەﻧﺪان ﻛﯚﺳــﭗ و‬ ‫ﻟەﻣﭙەر ﻟە ﺑەردەم ﺋﯿﻨﮕﻠﯿﺰەﻛﺎن‬ ‫ﺑە ﻣەﺑەﺳﺘﯽ دژاﯾەﺗﯽ ﺋەواﻧﯿﺶ‬ ‫دروﺳــﺖ ﺑﻮو ﻟە ﺳــﻠێﻤﺎﻧﯽ و‬ ‫داواﯾﺎن دەﻛﺮد ﺋﯿﻨﮕﻠﯿﺰ دەﺳﺖ‬

‫ژﯾﻠﻮان ﺷﯚڕش ﻣﺤەﻣەد‬

‫ﻧەﺧەﻧــە ﻛﺎروﺑﺎری ﻛــﻮردەوە‪.‬‬ ‫ﺋەﻧﺪاﻣــە ﺑەﺷــﺪارەﻛﺎﻧﯽ ﺋــەو‬ ‫ﭘﺎرﺗە ﺋﯿﺴــﻼﻣﯿﯿە ﺑﺮﯾﺘﯽ ﺑﻮون‬ ‫ﻟە ﭘﯿﺎواﻧﯽ ﺋﺎﯾﻨﯽ و ﻋەﺷــﺎﯾەری‬ ‫و ھﺎوڕێﯿﺎﻧﯽ ﺷــێﺦ ﻣەﺣﻤﻮود‬ ‫و ﻛﯚﻣەڵێــﻚ ﻟــە ﺋەﻓﺴــەرە‬ ‫ﻛﻮردەﻛﺎﻧﯽ ﺳــﻮﭘﺎی ﻋﻮﺳﻤﺎﻧﯽ‬ ‫ﻟەواﻧە )ﻋەﺑﺎس ﻣەﺣﻤﻮود ﺋﺎﻏﺎ‪،‬‬ ‫ﺳەﯾﺪ ﻋەﺑﺪو‪ ‬ﺳەﯾﺪ ﺣەﺳەن‪،‬‬ ‫ﺳەﯾﺪ ﻣەﺣﻤﻮود ﻣﻮﻓﺘﯽ‪ ،‬ﻛەرﯾﻢ‬ ‫ﺑەگ‪ ،‬ﻓەﺗﺎح ﺑەﮔﯽ ھەﻣەوەﻧﺪ‪،‬‬ ‫ﺋەﺣﻤەد ﺑەﮔﯽ ﺳــەﻋﯿﺪ ﺑەگ‪،‬‬ ‫ﺋەﺣﻤەد ﺗەﻗﯽ‪ ،‬ﺗﺎھﯿﺮ ﺋەﻓەﻧﺪی‬ ‫و ﺋەﻣﯿﻦ ﺋەﻓەﻧﺪی(‪.‬‬ ‫ﺋەﮔــەر ﺑــە وردی ﺑــﺎس ﻟــە‬ ‫دروﺳــﺘﺒﻮون و ﺳــەرھەڵﺪان‬ ‫و ڕەوﺗﯽ ﺋﯿﺴــﻼﻣﯽ ﺑﻜەﯾﻦ ﻟە‬ ‫ﻛﻮردﺳﺘﺎن‪ ،‬دەﺑێﺖ ﺑﮕەڕێﯿﻨەوە‬ ‫ﺑﯚ ﺳــەرەﺗﺎی دروﺳــﺘﺒﻮوﻧﯽ‬ ‫ڕەوﺗﯽ ﺋﯿﺴﻼﻣﯽ ﻟە ﻋێﺮاﻗﺪا‪ ،‬ﺑە‬ ‫ﺑەڵﮕەی ﺋەوەی ڕەوﺗﯽ ﺋﯿﺴﻼﻣﯽ‬ ‫ﻟــە ﻋێﺮاﻗەوە ﮔﻮاﺳــﺘﺮاﯾەوە ﺑﯚ‬ ‫ﻛﻮردﺳﺘﺎن‪ ،‬ﺋﺎﺷــﻜﺮاﯾە ﺳەرەﺗﺎ‬ ‫و دەﺳــﺖ ﭘێﻜﺮدﻧــﯽ ﻛﺎری‬ ‫ﺋﯿﺴﻼﻣﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ دەﮔەڕێﺘەوە‬ ‫ﺑــﯚ داﻣەزراﻧﺪﻧــﯽ ﻛﯚﻣەڵــەی‬ ‫)ﺋﯿﺨﻮان ﻣﻮﺳــﻠﯿﻤﯿﻦ( ﻟە ﺳﺎڵﯽ‬ ‫‪ 1928‬ﻟەﺳــەر دەﺳــﺘﯽ ﺷێﺦ‬ ‫)ﺣەﺳــەن ﺑەﻧﺎ(‪ .‬ﻟە ﺳــەرەﺗﺎی‬ ‫ﭼﻠەﻛﺎﻧﯿﺸەوە ﺑەﻧﺎ و ھﺎوەڵەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﻟە ھەوڵﺪا ﺑــﻮون ﭘەﯾﺎﻣەﻛەﯾﺎن‬ ‫ﺑﮕەﯾەﻧﻨــە ﺗــەواوی و‪‬ﺗﺎﻧــﯽ‬ ‫ﺋﯿﺴﻼﻣﯽ‪ ،‬ﺋەوەی ﭘێﻮەﺳﺖ ﺑﻮو‬ ‫ﺑە ﻋێﺮاق‪ ،‬ﺣەﺳــەن ﺑەﻧﺎ ﺳﺎڵﯽ‬ ‫‪ 1943‬ھەرﯾــەك ﻟە )ﺣﻮﺳــێﻦ‬ ‫ﻛەﻣﺎﻟەدﯾــﻦ و ﻣﺤەﻣــەد‬ ‫ﻋەﺑﺪوﻟﺤەﻣﯿــﺪ ﺋەﺣﻤــەد(ی‬ ‫ڕەواﻧەی ﻋێــﺮاق ﻛﺮد ﺗﺎ ﻟﻘێﻜﯽ‬ ‫)ﺋﯿﺨﻮان ﻣﻮﺳــﻠﯿﻤﯿﻦ( دروﺳﺖ‬ ‫ﺑﻜەن‪.‬‬ ‫ﺋەﮔەرﭼﯽ ﺋــەو دوو ﻧێﺮدراوەی‬

‫ژﯾﭭﺎن ﺧﯚراﻧﯽ‬

‫ﻟە دێﺮزهﻣﺎﻧﻪوە ﺗﺎ ﻧﮫﺎ‪ ،‬ژن ﺑﯚ ﻓﺮە‬ ‫ﻣەﺑەﺳــﺖ و ﺑەرژەوەﻧﺪی ﺑﯿﺮی‬ ‫ﻟێﮑﺮاوەﺗــەوە‪ ،‬ﺋەوەﺗــە ﻟەﮔەڵ‬ ‫دروﺳــﺘﺒﻮوﻧﯽ ﻧەوە و وەﭼەی‬ ‫ﺋﺎدەم‪ ،‬ﻟە ﮐﺘێﺒە ﺋﺎﺳــﻤﺎﻧﯿﯿەﮐﺎن‬ ‫ﺋــەم ڕووداوەﻣﺎن ﺑــﯚ ھﺎﺗﻮوهﺗﻪ‬ ‫ﮔێڕﻧــەوە‪ :‬ھەر ﻟە ﺳــەرەﺗﺎوە‪،‬‬ ‫دوو ﻟە ﮐﻮڕەﮐﺎﻧﯽ ﺋﺎدەم ﻟەﺳــەر‬ ‫”ﺋﯿﻘﻠﯿﻢ“ی ﺧﻮﺷــﮑﯿﺎن ﺷــەڕ‬ ‫دەﮐــەن‪ ،‬ڕووﻧە ژﺑــەر ﺟﻮاﻧﯿﯽ‬ ‫ﺋەم ﺋﺎﻓﺮەﺗە‪ ،‬ﮐە ﺋﺎﻓﺮێﻨەر ﭼﻠﯚﻧﯽ‬ ‫ﺋﺎﻓﺮاﻧــﺪووە‪ ،‬ﯾەﮐێﮑﯿﺎن ﺋەوﯾﺘﺮ‬ ‫دەﮐــﻮژێ‪ .‬ﺋــەو ڕووداوەﯾﺎن ﺑە‬ ‫ﯾەﮐەم ﮐﻮﺷﺘﻦ ﻧﺎوزەد ﮐﺮدووە‪،‬‬ ‫وەﻟــێ ﻣــﻦ دەڵێﻢ ﺳــەرھﺎﺗﯽ‬ ‫ﯾەﮐەم ﻋﯿﺸــﻘە‪ ،‬ﻧەک ﮐﻮﺷﺘﻦ‪،‬‬ ‫ﯾەﮐەم ﻗﻮرﺑﺎﻧﯿﯽ ﺟﻮاﻧﯿﯿە‪.‬‬ ‫ژن ﺟﻮاﻧﺘﺮﯾــﻦ دروﺳــﺘﮑﺮاوە‪،‬‬ ‫ﺑە ﭼەﺷــﻨێﮏ ﺟﻮاﻧﯽ و ﻣﯿﮫﺮ و‬ ‫وەﻓــﺎ و ﺋەوﯾﻦ‪ ،‬ھــەر ﻟە ﺧﯚی‬ ‫ﺟﻮاﻧە ژﺳــەر زەوﯾﻦ‪ .‬ﭘێﺸﯿﻨﺎﻧﯽ‬ ‫ﮐﻮرد دەڵێــﻦ‪” :‬ﺋﺎﻓﺮەت ﺟﻮاﻧﯿﯽ‬ ‫دەرﺧﺎت‪ ،‬ﭼەﻧــﺪان ﻣﺎڵ وێﺮان‬ ‫دەﮐﺎت“ ﺑێﺸــﮏ ﯾــەک ﺗﯚزﻗﺎڵ‬ ‫ﮔﻮﻣﺎﻧــﺖ ﻧەﺑێﺖ‪ ،‬ﺗﺎﮐــﯽ ﮐﻮرد‬ ‫ﺑەرﮔەی ﺟﻮاﻧــﯽ ﻧﺎﮔﺮێﺖ‪ ،‬ﻓﺮە‬ ‫ﺋﺎرەزووی ﺟﻮاﻧﯿﯽ دەﮐﺎت‪ ،‬وەﻟێ‬ ‫ﺑە زووﺗﺮﯾﻦ ﮐﺎت ﻟە ﻧێﻮی دەﺑﺎت‪.‬‬ ‫ژ ﻧــﮏ ﻣﺮۆﭬە ﺳــەرەﺗﺎﯾﯿﯿەﮐﺎن‬

‫ﻣﯿﻨﺎﮐــﯽ )ﺋەﺳــﮑﯿﻤﯚ( ژن‬ ‫ﮔﯚڕﯾﻨەوە ﻧەرﯾﺘێﮑــﯽ ﺑﺎو ﺑﻮوە‪،‬‬ ‫ھﺎوﺳەرەﮐﺎﻧﯽ ﺧﯚﯾﺎن ﭘێﺸﮑەﺷﯽ‬ ‫ﻣﯿﻮاﻧــە ﻧﺎﺳــﺮاوەﮐﺎن ﮐﺮدووە‪.‬‬ ‫ﻟــە ﺑەرەﺑەﯾﺎﻧــﯽ ﭘێﮑﺪاداﻧــﯽ‬ ‫ﮐﻮﻟﺘﻮورەﮐﺎﻧــﯽ ﻣﺮۆﭬﺎﯾەﺗﯿﺶ‪،‬‬ ‫ژن ﻗﻮرﺑﺎﻧﯿﯿەﮐە ﺑە ﭘﻠەی ﯾەﮐەم‬ ‫دێﺖ‪ .‬ﻟەﮔــەڵ ﭘەرەﺳــەﻧﺪﻧﯽ‬ ‫ﺑﯿﺮی ﻣﻮڵﮑﺎﯾەﺗﯽ )ﺧﺎوەﻧﺪاری( و‬ ‫ﭘﺎﮐﺪاوێﻨﯽ و وەﭼە ﺧﺴﺘﻨەوە و‬ ‫ﺗێﮑەڵ ﻧەﺑﻮوﻧﯽ ﺧﻮێﻨﯽ ﺑێﮕﺎﻧە‪،‬‬ ‫ﺑﯿﺮۆﮐەی ﺋﺎﻓﺮەﺗﯽ ﺣەرەﻣﺴەرا و‬ ‫ﺋﺎﻓﺮەت داﭘﯚﺷﯿﻦ و ﺷﺎردﻧەوەی‬ ‫ژن ﻟــە ﭼﺎوی ﭘﯿــﺎوی ﺗﺮ‪ ،‬ھﺎﺗە‬ ‫ﮐﺎﯾەوە‪.‬‬ ‫ﺗەﻧﺎﻧەت ﺋەﮔەر ﻟە ڕێﮕەوﺑﺎﻧﯿﺶ‬ ‫ﮔــﻮزەری ﺑﮑﺮداﯾــە‪ ،‬دەﺑــﻮو‬ ‫ﭘەﭼەدار ﺑێ‪ ،‬ﺋەم ﺣﯿﺠﺎﺑﯿﯿەش‬ ‫ﻧﯿﺸــﺎﻧەی ﺋەوە ﺑﻮو‪ ،‬ﮐە ﺋەم ژﻧە‬ ‫)ھﺎوﺳــەردارە( و ﺋــﺎزادە‪ ،‬ﺋەم‬ ‫ﭘەﭼەﯾە ﺟــﻮدای دەﮐﺎﺗەوە ﻟە‬ ‫ﮐەﻧﯿﺰەک و ﺳــﯚزاﻧﯿﯿەﮐﺎن‪ ،‬ژﻧﯽ‬ ‫ﭘەﭼەدار ﺗﺎﯾﺒەﺗــە‪ .‬ﻟە ﮐﯚﻣەڵﮕە‬ ‫ژﯾﺎرﯾﯿــە ﮐﯚﻧەﮐﺎﻧﯿــﺶ‪ ،‬ﻟە ﮐﻦ‬ ‫ﯾﯚﻧﺎﻧﯿﯿــەﮐﺎن ﻟــە ﺳــەردەﻣﯽ‬ ‫)ھﯚﻣﯿــﺮۆس( و )ھﺰﯾــﻮد(ەوە‬ ‫دەرﮐەوﺗــﻮوە‪ ،‬ﻟە ﺳــەردەﻣﯽ‬ ‫ﻓەﯾﻠەﺳــﻮوﻓە ﮔەورەﮐﺎﻧــﯽ‬ ‫ﯾﯚﻧﺎﻧﯿﺶ‪) ،‬ﺳﻮﻗڕات‪ ،‬ﺋەﻓﻼﺗﻮن‪،‬‬

‫ﻣێﮋووی ڕەوﺗﯽ ﺋﯿﺴﻼﻣﯽ ﻟە ﻛﻮردﺳﺘﺎﻧﺪا‬

‫)ﺋﯿﺨﻮان ﻣﻮﺳــﻠﻤﯿﻦ( ﺑﯚ ﻣﺎوەی‬ ‫ﭼﻮار ﺳﺎڵ دەﻣێﻨﻨەوە و زۆرﺑەی‬ ‫ﺷــﺎرەﻛﺎﻧﯽ ﻋێﺮاق دەﮔەڕێﻦ و‬ ‫ﭘێﻮەﻧﺪی ﺑە زۆر ﻛەﺳﺎﯾەﺗﯿﺸەوە‬ ‫دەﻛــەن‪ ،‬ﺑــە‪‬م ھەوڵەﻛﺎﻧﯿﺎن‬ ‫ﺑــێ ﺋەﻧﺠــﺎم دەﺑێــﺖ و ﻛــە‬ ‫دەﺷــﮕەڕێﻨەوە دەڵێﻦ‪ :‬ﻋێﺮاق‬ ‫ﺟێﮕە و ڕێﮕەی ﺑﺎﻧﮕەوازی ﺋێﻤە‬ ‫ﻧﯿﯿــە و ﺋەوێ ‪/‬ﻋێــﺮاق‪ /‬ﺑﯚ ﺋەو‬ ‫ﻛﺎرەی ﺋێﻤە دەﺳﺖ ﻧﺎدات‪.‬‬ ‫دواﺗــﺮ ﺋﯿﺨــﻮان ﻟــە رێﮕەی‬ ‫ھەرﯾەك ﻟە ﻣﺤەﻣەد ﻣەﺣﻤﻮود‬ ‫ﺳەواف و ﺷێﺦ ﺋەﻣﺠەد زەھﺎوی‬ ‫و ﻧﯿﺰاﻣەدﯾــﻦ ﻋﺒﺪوﻟﺤەﻣﯿﺪ ﻟە‬ ‫ﻋێــﺮاق ﺑﺎﻧﮕەوازەﻛە دەﮔەﯾەﻧﻦ‬ ‫و ﻟەوێﺸــەوە دەﮔﻮازرێﺘەوە ﺑﯚ‬ ‫ﻧﺎو ﻛﻮردﺳﺘﺎن‪ .‬ﺋەﻣە ﻟە ﻛﺎﺗێﻜﺪا‬ ‫ﺑﻮو ﻛە ﻋێﺮاق ﻟە ﺳــﺎڵﯽ ‪1939‬‬ ‫ﻛﯚﻣەڵێــﻚ ﻗﻮﺗﺎﺑــﯽ ڕەواﻧــەی‬ ‫)ﺟﺎﻣﯿﻌــەی ﺋەزھەر( ﻛﺮدﺑﻮو ﺑﯚ‬ ‫ﺧﻮێﻨــﺪن‪ ،‬ﻣﺤەﻣەد ﻣەﺣﻤﻮود‬ ‫ﺳەواف ﯾەﻛێﻚ ﺑﻮو ﻟەو ﻗﻮﺗﺎﺑﯿﯿﺎﻧە‬ ‫و ﻟــەوێ ﺑەﺑﯿــﺮی ﺋﯿﺨــﻮان‬ ‫ﻣﻮﺳﻠﯿﻤﯿﻦ ﺋﺎﺷﻨﺎ دەﺑێﺖ‪ .‬ﺑە‪‬م‬ ‫ﺑەھﯚی ھەڵﮕﯿﺮﺳــﺎﻧﯽ ﺟەﻧﮕﯽ‬ ‫دووەﻣﯽ ﺟﯿﮫﺎﻧەوە دەﮔەڕێﺘەوە‬ ‫ﺑــﯚ ﻋێــﺮاق‪ ،‬دوا ﮔەڕاﻧــەوەی‬ ‫ﻟــە ﻣﻮوﺳــڵ ھــەوڵ دەدات‬ ‫ﺑەھــﺎوﻛﺎری )ﻋەﺑﺪوﻟڕەﺣﻤﺎن‬ ‫و‬ ‫ﻣەﺣﻤــﻮود‬ ‫ﺳــەﯾﺪ‬ ‫ﻋﺒﺪوﻟڕەﺣﻤــﺎن ﻣەﺣﻤــﻮود‬ ‫رەﺣﯿــﻢ( ﻛــە دوو ﺑﺎزرﮔﺎﻧــﯽ‬ ‫ﺷــﺎرەﻛە ﺑﻮون‪ ،‬ﻟﻘێﻜﯽ ﺋﯿﺨﻮان‬ ‫ﻣﻮﺳــﻠﯿﻤﯿﻦ ﺑﻜﺎﺗــەوە‪ ،‬ﺑە‪‬م‬ ‫ﺋەم ﺑﯿﺮۆﻛەﯾەی ﺳــەر ﻧﺎﮔﺮێﺖ‬ ‫و ﺟﺎرێﻜﯽ ﺗﺮ ﻟە ﺳــﺎڵﯽ ‪1943‬‬ ‫ﻣﺤەﻣــەد ﻣەﺣﻤﻮود ﺳــەواف‬ ‫ﻟەﺳــەر ﺧەرﺟــﯽ )ﻣﺴــﺘەﻓﺎ‬ ‫ﺳﺎﺑﻮوﻧﭽﯽ( ﻛە دەوڵەﻣەﻧﺪێﻜﯽ‬ ‫ﺷﺎری ﻣﻮوﺳڵ ﺑﻮو دەﭼێﺘەوە ﺑﯚ‬ ‫ﻣﯿﺴﺮ ﺑﯚ ﺗەواوﻛﺮدﻧﯽ ﺧﻮێﻨﺪن‪،‬‬

‫دوای ﺗەواوﻛﺮدﻧﯽ ﺧﻮێﻨﺪﻧﯿﺶ‬ ‫ﻟــە ﺳــﺎڵﯽ ‪ 1946‬دەﮔەڕێﺘەوە‬ ‫ﻋێــﺮاق و ﺑﺎﻧﮕەﺷــە ﺑــﯚ ﺑﯿﺮی‬ ‫ﺋﯿﺨﻮان دەﻛﺎت‪ ،‬دواﺗﺮ ﻟە ‪22‬ی‬ ‫ﺋﺎﺑﯽ ‪1946‬دا )ﻛﯚﻣەڵەی ﺋﺎداﺑﯽ‬ ‫ﺋﯿﺴــﻼﻣﯽ( دادەﻣەزرێﻨێــﺖ و‬ ‫ﺳــﺎڵﯽ ‪ 1949‬ﻟەﮔەڵ ﺋەﺣﻤەد‬ ‫زەھــﺎوی )ﻛﯚﻣەڵــەی ﺑﺮاﯾﺎﻧﯽ‬ ‫ﺋﯿﺴﻼﻣﯽ( دادەﻣەزرێﻨێﺖ‪.‬‬ ‫ﮔﻮاﺳﺘﻨەوەی ڕەوﺗﯽ ﺋﯿﺴﻼﻣﯽ‬ ‫ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﯚ ﻛﻮردﺳﺘﺎن‬ ‫ﺋەو ﭼﺎوﭘێﻜەوﺗﻨە ﺑەردەواﻣﺎﻧەی‬ ‫ھەرﯾەك ﻟە ﻣﺤەﻣەد ﻣەﺣﻤﻮود‬ ‫ﺳــەواف و ﺋەﻣﺠــەد زەھﺎوی‬ ‫ﺑە زاﻧــﺎ و رۆﺷــﻨﺒﯿﺮاﻧﯽ ﻛﻮرد‪،‬‬ ‫ﻟەواﻧە )ﻣەﻻ ﺳﺎڵﺢ ﻋﺒﺪوﻟﻜەرﯾﻢ‬ ‫و ﻣەﻻ ﻋﻮﺳــﻤﺎن ﻋەﺑﺪوﻟﻌەزﯾﺰ(‬ ‫ﻟــە ھەڵەﺑﺠــە ﻛــە ﺋــەوﻛﺎت‬ ‫ﻧﺎوﺑﺎﻧﮕﯽ دەرﻛﺮدﺑﻮو ﻟە زۆرﺑەی‬ ‫ﺧﻮێﻨﺪﻧﮕــە ﺷــەرﻋﯿﯿەﻛﺎن‪،‬‬ ‫ﺑــە ﺗﺎﯾﺒەﺗــﯽ ﺧﻮێﻨﺪﻧﮕــەی‬ ‫”ﭘﺮﯾﺲ و ﻛﺎﻧﯽ ﺋﺎﺷــﻘﺎن“ و ﺋەو‬ ‫ﺧﻮێﻨﺪﻧﮕەﯾﺎﻧــەش ﻛە ﺳــەرﺑە‬ ‫ﻣﺰﮔەوﺗﯽ ﭘﺎﺷﺎ و ﺷﺎﻓﯿﻌﯽ ﺑﻮون‬ ‫و ﻧﺎوەﻧﺪی دﯾﺮاﺳﺎﺗﯽ ﺋﯿﺴﻼﻣﯽ‬ ‫و ﭘەﯾﻤﺎﻧﮕــەی ﺋﯿﺴــﻼﻣﯽ‬ ‫و ﭼەﻧﺪەھــﺎ ﺧﻮێﻨﺪﻧﮕــەی‬ ‫ﺷــەرﻋﯽ ﻟە ”ﺑﯿــﺎرە و ﺗەوێڵە و‬ ‫ﺋەﺣﻤەوﺑڕﻧــە و ﻋەﺑﺎﺑەﯾﻠــێ و‬ ‫ﺗﺮﯾﻔــە و ﻧێﺮﮔﺰەﺟﺎڕ و ﺧەرﭘﺎﻧﯽ‬ ‫و ﺳــﯿﺮوان و ﻣﺰﮔەوﺗــﯽ ﻛﺎك‬ ‫ﺋەﺣﻤەدی ﺷــێﺦ ﻟە ﺳﻠێﻤﺎﻧﯽ‬ ‫و ﺧﻮێﻨﺪﻧﮕــەی ﺷــەرﻋﯿﯿە ﻟە‬ ‫ﻗەرەداخ و دێﯿەﻛﺎﻧﯽ ﮔەرﻣﯿﺎن و‬ ‫ھەﻣەوەﻧﺪ“‪.‬‬ ‫دەﻛﺮێﺖ ﺑڵێﯿــﻦ دۆﺧەﻛە ﻟەﺑﺎر‬ ‫ﺑــﻮو ﺑــﯚ ﻟەﺧﯚﮔﺮﺗﻨــﯽ ﺑﯿﺮی‬ ‫رێﻜﺨﺴــﺘﻦ و ﺟﻮو‪‬ﻧــەوەی‬ ‫)ﻛﯚﻣەڵەی ﺋﯿﺨﻮان ﻣﻮﺳﻠﯿﻤﯿﻦ(‬ ‫ھەرﯾەك ﻟە ﻣەﻻ ﺳــﺎڵﺢ و ﻣەﻻ‬

‫ﻋﻮﺳــﻤﺎن و ﺣﺎﺟﯽ ﺳﻠێﻤﺎن و‬ ‫ﭼەﻧﺪ ﻛەﺳــﺎﻧێﻜﯽ ﺗــﺮ ﺑەﯾﺎﻧﯽ‬ ‫ﺑﯿــﺮی ﺋﯿﺨﻮان ﻣﻮﺳــﻠﯿﻤﯿﻨﯿﺎن‬ ‫ﻛــﺮدەوە‪ ،‬ﺑەﻣــەش ﻟە ﺳــﺎڵﯽ‬ ‫‪1954‬دا ﺋﯿﺨــﻮان ﻣﻮﺳــﻠﯿﻤﯿﻦ‬ ‫ﺑە ﺗﺎﯾﺒەﺗﯽ ﺷــﺎﻧە ﺣﺰﺑﯿﯿەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﺑﻨﻜەﯾەﻛــﯽ ﺑــﯚ دروﺳــﺖ ﺑﻮو‬ ‫ﻟە ﻛﻮردﺳــﺘﺎﻧﯽ ﻋێﺮاق و ﻣەﻻ‬ ‫ﻋﻮﺳــﻤﺎن ﻋەﺑﺪوﻟﻌەزﯾﺰ دەﺑێﺘە‬ ‫ﺑەرﭘﺮﺳﯽ ﺋﯿﺨﻮان ﻟە ھەڵەﺑﺠە‪.‬‬ ‫ﻣــەﻻ ﻋﻮﺳــﻤﺎن ﺑەھــﯚی‬ ‫دژاﯾەﺗﯿﻜﺮدﻧــﯽ ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋاﻧەی‬ ‫ﺑــﯚ ﺑﯿﺮوﺑــﺎوەڕی ﻛﯚﻣﯚﻧﯿﺰم ﻟە‬ ‫ﺳــﺎڵﯽ ‪ 1959‬دوور دەﺧﺮێﺘەوە‬ ‫ﺑﯚ ﻧﺎﺳــﺮﯾە‪ ،‬ﻛﺎﺗێﻚ ﺋﯿﺨﻮاﻧەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﻋێــﺮاق ﻟە ﺳــﺎڵﯽ ‪ 1960‬ﺣﺰﺑﯽ‬ ‫ﺋﯿﺴــﻼﻣﯽ ﻋێﺮاﻗﯿﺎن داﻣەزراﻧﺪ‪،‬‬ ‫ﻣەﻻ ﻋﻮﺳــﻤﺎن ﻟە ﻧﺎﺳــﺮﯾﯿەوە‬ ‫دەﭼێﺖ ﺑﯚ ﺑەﻏﺪا ﺑﯚ ﺑەﺷــﺪاری‬ ‫ﻟــەو داﻣەزراﻧﺪﻧــە و ﺑــە ﻧﺎوی‬ ‫ﺋﯿﺨﻮاﻧەﻛﺎﻧــﯽ ﺳــﻠێﻤﺎﻧﯽ و‬ ‫ھەڵەﺑﺠــە و راﺳــﺘﺘﺮ ﺑڵێﯿــﻦ‬ ‫ﻛﻮردﺳﺘﺎﻧەوە‪ ،‬وﺗﺎرێﻚ ﭘێﺸﻜەش‬ ‫دەﻛﺎت‪.‬‬ ‫ﺋەوەی ﺟێﯽ ﺳەرﻧﺞ و ﺗێﺒﯿﻨﯽ‬ ‫ﺋێﻤە ﺑێــﺖ‪ ،‬ﺋەوەﯾــە‪ ،‬ﺋﯿﺨﻮان‬ ‫ﻣﻮﺳــﻠﯿﻤﯿﻦ ﺑەﻣەﺑەﺳــﺖ‬ ‫و‪‬ﺗێﻜﯽ وەك ﻋێﺮاق و دواﺗﺮﯾﺶ‬ ‫ﻛﻮردﺳــﺘﺎن دەﺳﺘﻨﯿﺸــﺎن‬ ‫دەﻛﺎت‪ ،‬ﺑەو ﭘێﯿــەی ﻟە ﻋێﺮاق‬ ‫ﻣــەزەوی ﺷــﯿﻌە زۆرﯾﻨەن و‬ ‫ﻣــەزەوی ﺳــﻮﻧﻨە ﻛەﻣﯿﻨەن‪،‬‬ ‫وﯾﺴــﺘﻮوﯾﺎﻧە ﭘێﮕەﯾﺎن ھەﺑێﺖ‬ ‫ﺑﯚ دژاﯾەﺗﯽ ﺷﯿﻌەﻛﺎن ﻟەﻻﯾەك‪،‬‬ ‫ﻟەﻻﯾەﻛــﯽ ﺗﺮﯾﺸــەوە ﻋێﺮاق‬ ‫ﺧﯚی و‪‬ﺗێﻜە ﭘڕاوﭘڕ ﻟە ﺗەﻧﮕﮋە‬ ‫و ﻛێﺸە و ﻣﻠﻤﻼﻧێ ﻧﺎوﺧﯚﯾﯽ و‬ ‫ﻣەزەوی و ﻧەﺗەوەﯾﯽ‪ ،‬ﺟﯿﺎ ﻟەوە‪،‬‬ ‫ﺋﯿﻨﮕﻠﯿــﺰەﻛﺎن ﻛە ﻓەرﻣﺎﻧڕەوای‬ ‫ﻋێﺮاق و ﻛﻮردﺳــﺘﺎﻧﯿﺎن دەﻛﺮد‬ ‫ھﺎودوژﻣﻨﯽ ﺧﯚﯾﺸــﯿﺎن ﺑﻮون‬

‫ﻟە ﻣﯿﺴــﺮ‪ ،‬ﺗەﻧﺎﻧەت ﻟە ھەﻧﺪێﻚ‬ ‫ﻗﯚﻧﺎﻏــﺪا وەك ﺋﺎﯾﺪۆﻟﯚﺟﯿﺎﯾــەك‬ ‫ﻛﺎرﯾﺎن ﻛﺮدووە ﺑﯚ ڕەﺗﻜﺮدﻧەوە‬ ‫و دژاﯾەﺗﯿﻜﺮدﻧﯽ ﺑﯿﺮی ﻣﺎرﻛﺴﯽ‬ ‫و ﻛﯚﻣﯚﻧﯿــﺰم ﻟە ﺗەواوی دﻧﯿﺎدا‪،‬‬ ‫ھﺎوﻛﺎت ﺋﯿﺨﻮان ﺳــﻮودﯾﺎن ﻟە‬ ‫ﺑﺎرودۆﺧﯽ ﭘڕ ﺋﺎژاوە و ﺋﺎﺷﻮوﺑﯽ‬ ‫ﻧﺎوﺧﯚی ﻋێﺮاق وەرﮔﺮت‪.‬‬ ‫وەك ﺋﺎﺷــﻜﺮاﯾە ھﯿــﺞ‬ ‫ﺋﺎﯾﺪۆﻟﯚﺟﯿﺎﯾەك ﺑﯚ دژاﯾەﺗﯿﻜﺮدﻧﯽ‬ ‫دەﺳە‪‬ﺗﺪار ﻟە دۆﺧێﻜﯽ ھێﻤﻨﺪا‬ ‫ﮔەﺷە ﻧﺎﻛﺎت‪ ،‬ﭼﻮﻧﻜە ھەﻣﯿﺸە‬ ‫ﺟێــﯽ ﮔﻮﻣﺎﻧــﯽ دەﺳــە‪‬ﺗﺪار‬ ‫دەﺑــﻦ‪ ،‬دواﺟﺎرﯾــﺶ ھەوڵــﯽ‬ ‫ﻟەﻧﺎوﺑﺮدﻧﯿــﺎن و داﺧﺴــﺘﻨﯿﺎن‬ ‫دەدات‪ ،‬ﺑﯚﯾــە ﺷــﻠﯚﻗﯽ و‬ ‫ﻧﺎﺟێﮕﯿﺮی ﺳﯿﺎﺳەت ﻟە ﻋێﺮاﻗﺪا‬ ‫دەرﻓەﺗێﻜﯽ ﺑﺎﺷﯽ ﺑﯚ ﻛﺎرﻛﺮدن‬ ‫و ﮔەﺷــەﻛﺮدﻧﯽ ﺋﯿﺨــﻮان‬ ‫ﻣﻮﺳﻠﯿﻤﯿﻦ رەﺧﺴــﺎﻧﺪﺑﻮو وەك‬ ‫دﯾﺎرﯾﻜﺮدﻧﯽ ﻛﻮردﺳﺘﺎﻧﯿﺶ وەك‬ ‫ﺑﻨﻜەﯾەﻛﯽ ﺋﯿﺨﻮان ﻣﻮﺳﻠﯿﻤﯿﻦ‪،‬‬ ‫دﯾﺎرە ﻛﯚﻣەڵێﻚ ﻣەﺑەﺳــﺘﯽ ﻟە‬ ‫ﭘﺸﺘەوە ﺑﻮوە‪ ،‬ﺑە ﺑﯚﭼﻮوﻧﯽ ﺋێﻤە‬ ‫ﺳەرﻛﺮداﯾەﺗﯽ ﺋﯿﺨﻮاﻧﯽ ﺟﯿﮫﺎﻧﯽ‬ ‫زﯾﺮەك و ﻟێﮫﺎﺗﻮون ﺋەم ﻧﺎوﭼەﯾە‬ ‫ﻟەواﻧە‪.‬‬ ‫‪ .1‬ﻟەﻻﯾــەك ﻻوازی ﺗﺎﻛﯽ ﻛﻮرد‬ ‫و ﺟەرﺑەزەﯾــﯽ و دڕﻧﺪەﯾــﯽ‬ ‫ڕژێﻤــە ﯾــەك دوای ﯾەﻛەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﻋێﺮاق و ﻟەﻻﯾەﻛﯽ ﺗﺮ ﺳــﺎدەﯾﯽ‬ ‫و ﺧﯚﺷــﺒﺎوەڕی ﺗﺎﻛــﯽ ﻛﻮرد و‬ ‫ھەروەھــﺎ ﺋەو ﭼەوﺳــﺎﻧەوە و‬ ‫ﺳﺘەﻣە زۆرەی ﺑە درێﮋاﯾﯽ ﻣێﮋوو‬ ‫ﻟەﺳــەر دەﺳــﺘﯽ ڕژێﻤەﻛﺎﻧﯽ‬ ‫ﻋێﺮاق ﺑﯿﻨﯿﻮﯾەﺗﯽ‪ .‬ﺋەﻣە وای ﻟە‬ ‫ﺗﺎﻛﯽ ﻛﻮرد ﻛــﺮدووە ﺑەردەوام‬ ‫ﺑەدوای ﺋﺎﺳﯚﯾەﻛﺪا ﺑﮕەرێﺖ ﻛە‬ ‫دەرﮔە داﺧﺮاوەﻛﺎﻧﯽ ﺑﯚ ﺑﻜﺎﺗەوە‪،‬‬ ‫ﻟەﻻﯾەك ھەژاری و ﺑێ دەرەﺗﺎﻧﯽ‬ ‫ﻟــە ﻛــﯚڵ ﺑﻜﺎﺗــەوە ﻟەﻻﯾەﻛﯽ‬

‫ﺗﺮﯾﺸــەوە ﻟە ﭼەوﺳــﺎﻧەوەی‬ ‫ﺑــەردەوام رزﮔﺎری ﺑێﺖ‪ .‬ﻟێﺮەوە‬ ‫ﺑﯿــﺮی ﺋﯿﺨﻮان ﻣﻮﺳــﻠﯿﻤﯿﻦ ﺑە‬ ‫دەروازەﯾەك ﺳــەﯾﺮ ﻛــﺮاوە ﻛە‬ ‫ﺑەھﯚﯾەوە ﺧﯚﺷــﯿﯽ و ﻛﺎﻣەراﻧﯽ‬ ‫دێﺘە ﺋﺎراوە و ﻻی دەﺳە‪‬ﺗﺪاران‬ ‫ﺗــﺎ ﺋﺎﺳــﺘێﻚ ﺷــەﻓﺎﻋەﺗﯿﺎن ﺑﯚ‬ ‫دەﻛﺎت‪.‬‬ ‫‪ .2‬ﺋەﮔەر ﺑە ﻣێــﮋووی ﻛﻮرددا‬ ‫ﺑﭽﯿﻨەوە ﺋەوەی ﺗێﺒﯿﻨﯽ ﻛﺮاوە‪،‬‬ ‫زۆرﺑــەی دەﺳــە‪‬ﺗە ﻧﺎوﺧﯚﯾﯽ‬ ‫و ﻣﯿﺮﻧﯿﺸــﯿﻨەﻛﺎﻧﯿﺶ‪ ،‬زﯾﺎﺗــﺮ‬ ‫ﺑەرﮔێﻜﯽ ﺋﺎﯾﻨــﯽ ﺑەﺑەردا ﻛﺮاوە‬ ‫ﺗەﻧﺎﻧــەت داﻣەزرێﻨەراﻧﯿﺸــﯽ‬ ‫زۆرﺑەﯾﺎن ﻛەﺳــﺎﯾەﺗﯽ و ﭘﯿﺎوی‬ ‫ﺋﺎﯾﻨــﯽ ﺑــﻮون و ﺑﺎوەڕﯾــﺎن ﺑە‬ ‫ﺑﻨەﻣﺎﻛﺎﻧــﯽ ﺋﯿﺴــﻼم ھەﺑﻮوە‪،‬‬ ‫ھەروەھــﺎ ﻧﻤﻮوﻧــەی زۆرێــﻚ‬ ‫ﻟــە ڕاﭘەڕﯾــﻦ و ﺟﻮو‪‬ﻧــەوە و‬ ‫ﺷﯚڕﺷەﻛﺎﻧﯿﺸــﯽ‪ ،‬ڕێﺒــەر و‬ ‫ﺳــەرﻛﺮدەﻛﺎﻧﯽ ﭘﯿــﺎوی ﺋﺎﯾﻨﯽ‬ ‫ﺑﻮون وەك‪) :‬ﺳــەﯾﺪ ﺗەھﺎ‪ ،‬ﺷێﺦ‬ ‫ﻋﻮﺑەﯾﺪو‪‬ی ﻧەھــﺮی‪ ،‬ﻣەوﻻﻧﺎ‬ ‫ﺧﺎﻟﯿﺪی ﻧەﻗﺸــﺒەﻧﺪی‪ ،‬ﺷــێﺦ‬ ‫ﻗﺎدری ﻧﻮدێ‪ ،‬ﺷــێﺦ ﺳەﻋﯿﺪی‬ ‫ﭘﯿﺮان‪ ،‬ﺷــێﺦ ﻣەﺣﻤﻮود‪ ،‬ﺷێﺦ‬ ‫ﻋەﺑﺪوﻟﺴــەﻻم‪ ،‬ﻣەﻻ ﻣﺴﺘەﻓﺎی‬ ‫ﺑﺎرزاﻧﯽ( ﺑەوھﯚﯾەوە ھەم ﺋﯿﺨﻮان‬ ‫ﻣﻮﺳﻠﯿﻤﯿﻦ ﺑەﺋﺎﺳــﺎﻧﯽ ﻓﻜﺮەی‬ ‫ﺧﯚﯾﺎن ﺑــ‪‬و ﻛــﺮدەوە و ھەم‬ ‫ﻟەﻧﺎو ﻛﻮردﺳﺘﺎﻧﯿﺸــﺪا ﺑەﺋﺎﺳﺎﻧﯽ‬ ‫ﭘێﺸــﻮازی ﻟێ ﻛﺮاو ﺗﺎ ﺋﺎﺳــﺘێﻚ‬ ‫ﺳەرﻛەوﺗﻮو ﺑﻮون‪ ،‬ﺑە‪‬م ﻟەﮔەڵ‬ ‫ﺋەوەﺷﺪا ﯾەﻛەﻣﯿﻦ ڕێﻜﺨﺴﺘﻨﯽ‬ ‫ﺋﯿﺴﻼﻣﯽ ﺑﯿﺮۆﻛەی داﻣەزراﻧﺪﻧﯽ‬ ‫دەﮔەڕێﺘەوە ﺑﯚ ﺳــﺎڵﯽ )‪1975-‬‬ ‫‪ (1976‬ﺑەﻧــﺎوی )ﺑﺰووﺗﻨەوەی‬ ‫ﭘێﻮەﻧﺪی ﺋﯿﺴﻼﻣﯽ ﻛﻮردﺳﺘﺎن(‪.‬‬ ‫ﺑە‪‬م زۆرﺑەی ﺳــەرﭼﺎوەﻛﺎن‪،‬‬ ‫ﺳــﺎڵﯽ ‪ 1987‬ﺑــە ﺳــەرەﺗﺎی‬ ‫داﻣەزراﻧﺪﻧﯽ ﺋەم ﭘﺎرﺗە دادەﻧێﻦ‪.‬‬

‫ژن دەﮐﺎر ﺑﺮدن‬ ‫ﺋەرﺳــﺘﯚ( ﺑەردەواﻣﯽ ﺑە ﺧﯚوە‬ ‫دﯾﺘﻮە‪ ,‬ﺑﮕﺮە ﺗــﺎ ﺋﯿﻤﭙﺮاﺗﯚرﯾەﺗﯽ‬ ‫ڕۆﻣﺎﻧﯿــﺶ درێﮋەی ﮐێﺸــﺎوە‪،‬‬ ‫دوای دەرﮐەوﺗﻨﯽ ﻣەﺳﯿﺤﯿﯿەت‬ ‫ﭘەﭼــە )ﺣﯿﺠــﺎب( ﺑەرﮔێﮑــﯽ‬ ‫ﺋﺎﯾﯿﻨﯿﯿــﺎن ﺑەﺧــﯚوە ﮔﺮﺗﻮوە‪،‬‬ ‫ﺋﯿﺪی ژﻧﯽ ﻣەﺳﯿﺤﯽ ﺑﯚی ﻧەﺑﻮوە‬ ‫ﺑە ﺳــەرﮐﯚﺗﯽ ﺑڕواﺗــە دەرەوە‪،‬‬ ‫ﺧﯚﺋەﮔــەر ﻟــە ﮐڵێﺴﺎﺷــﺪا ﺑە‬ ‫ﺳەرﮐﯚﺗﯽ )ﺑێﭙەﭼە( دەرﺑﮑەوێ‪،‬‬ ‫وەک ﻗەدﯾــﺲ ﭘﯚڵــﺲ ﺋێﮋێﺖ‪:‬‬ ‫”دەﺑێﺖ ﺑــە ﺑڕﯾﻨﯽ ﻗﮋی ﺳــﺰا‬ ‫ﺑﺪرێﺖ“‪.‬‬ ‫ﭘێــﺶ ھﺎﺗﻨﯽ ﺋﺎﯾﯿﻨﯽ ﺋﯿﺴــﻼم‪،‬‬ ‫ﻋﻮﻣــەری ﮐــﻮڕی ﺧەﺗــﺎب ﺑە‬ ‫ڕێﻮﺑﺎﻧﯽ ﺷﺎردا ﭘﯿﺎﺳەی دەﮐﺮد‪،‬‬ ‫ﺋەﮔەر ﮐەﻧﯿﺰەﮐێﮑﯽ ﻣﻮﺣەﺟەﺑە‬ ‫ﯾــﺎن ﭘەﭼەﭘﯚﺷــﯽ ﺑﺒﻴﻨﻴﺎﻳــە‪،‬‬ ‫ﺑە ﻗﺎﻣﭽــﯽ ﺗێﯽ دەﮐــەوت ﺗﺎ‬ ‫ڕووﭘﯚﺷــەﮐەی ﯾﺎن ﭘەﭼەﮐەی‬ ‫ﻟەﺳــەری دەﮐەوﺗە ﺧــﻮارێ‪،‬‬ ‫ﺑە ﻧﮑﯚڵﯿﯿــەوە ﭘێــﯽ دەﮔﯚت‪:‬‬ ‫”ﺧﯚت ﺑە ژﻧﯽ ﺋﺎزاد دەﭼﻮێﻨﯽ؟“‬ ‫ﭘﺮﺳەﮐە ﻟێﺮە ﺋەوەﯾە‪ ،‬ﺋێﺴﺘەش‬ ‫ﮐﭽــﺎن و ژﻧﺎﻧﯽ ﺋێﻤــە ﻧﺎزاﻧﻦ ﺑﯚ‬ ‫ﺳەرﯾﺎن دادەﭘﯚﺷﻦ‪ ،‬ﺣﯿﮑﻤەت‬ ‫و ﻓەﻟﺴەﻓەی ﺋەو ﺳەر داﭘﯚﺷﯿﻨە‬ ‫ﭼﯿﯿــە؟ ﭼەﻧﺪ ڕۆژێــﮏ ﺑەری‪،‬‬ ‫ژﻧەوﺗــﻢ ﻟــەم ﮐﻮردﺳــﺘﺎﻧە‪،‬‬

‫ﺑﺎوﮐێــﮏ ﻟەﺑەرﺋەوەی ﮐﭽەﮐەی‬ ‫ﺳەرﭘﯚﺷەﮐەی ﻟە ﺳەری ﻧﺎﮐﺎت‬ ‫ﮐە ﭼﺎوی ﺋەوی ﻟێ دﯾﺎرە‪ ،‬ﻟە ﻣﻠﯽ‬ ‫دهﺋﺎڵێﻨێ‪ ،‬ھەر ﺑە ﺳەرﭘﯚﺷەﮐەی‬ ‫ﺧﯚی دەﯾﺨﻨﮑێﻨێ‪ ,‬ﯾﺎﻧﯽ ﻣﺮۆڤ‬ ‫ﺑە ﺗﺎﯾﺒــەت )ژن( ﻧﺮﺧﯽ ﮐەﻣﺘﺮە‬ ‫ﻟە ﭘﺎﭼە ﭘەڕۆﯾەک؟*‬ ‫ﺋەوە چ ﺗەﻟﯿﺴــﻢ و ﺟﺎدووێﮑە وا‬ ‫ﻟە ﭘﯿﺎوی ﮐﻮرد دەﮐﺎت ھێﻨﺪە ﺑە‬ ‫ﺳﻮوﮐﯽ ﻟە ﺋﺎﻓﺮەت ﺑڕواﻧێﺖ؟ ﺑە‬ ‫ﺑﯿﺎﻧﻮوی ﭘڕوﭘﻮوچ و ﺑەﺳﺘﺎﻧەوەی‬ ‫ﺷــەرەف ﺑە ﻧﺎوﮔەڵەوە‪ ،‬ﻗﺴەی‬ ‫ﻗــﯚڕە‪ ،‬وڕێﻨەﯾــە‪ ،‬ژن دەﮐﻮژن‪.‬‬ ‫ﮐﻮﺷﺘﻦ و ﺳــﻮوﺗﺎﻧﺪن و ﭼﯽ و‬ ‫ﭼﯽ‪ ...‬ﭼﺎرەﺳەری ھﯿﭻ ﭘﺮﺳێﮏ‬ ‫ﻧﺎﮐﺎت‪ ،‬ھــەر ﻟە ﺑﻨەﭼەدا داﯾﮏ و‬ ‫ﺑﺎوک ﭘﯿﺮۆزﺗﺮﯾﻦ ﺋەرﮐﯿﺎن ﺋەوەﯾە‪،‬‬ ‫زارۆﮐەﮐﺎﻧﯿﺎن ﺑە ﺟﻮاﻧﺘﺮﯾﻦ ﺷێﻮە‬ ‫ﭘەروەرﯾﯽ ﺑﮑەن‪.‬‬ ‫ﺧێﺰاﻧﯽ ﮐﻮرد ﺗﺎ ﺋێﺴﺘە ﻟە ڕووی‬ ‫ژﻣﺎرەی ﺋەﻧﺪاﻣﺎﻧــﯽ ﺧێﺰاﻧەوە‪،‬‬ ‫ﺑﯿﺮی ﻧەﮐﺮدووەﺗەوە ﺋﺎﯾﺎ داھﺎﺗﯽ‬ ‫ﻣﺎﻧﮕﺎﻧەﯾﺎن ﭼەﻧﺪە ﺑﯚ ﺗێﺮﮐﺮدن و‬ ‫داﺑﯿﻨﮑﺮدﻧﯽ ﭘێﺪاوﯾﺴــﺘﯿﯿەﮐﺎﻧﯽ‬ ‫ڕۆژاﻧــەی ﻣﻨﺪاڵەﮐﺎﻧﯿــﺎن‪ ,‬ﺋﺎﯾﺎ‬ ‫ﮐﺎﺗــﯽ ﺑەﺗﺎڵﯿﺎن ﭼەﻧﺪە ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻦ‬ ‫ﺋﺎﮐﺎر و ﺋەدﮔﺎرﯾﯽ ﻣﻨﺪاڵەﮐﺎﻧﯿﺎن‬ ‫ڕەﻧﮕﺪاﻧەوەی ﺧﯚﯾﺎن ﺑێﺖ )داﯾﮏ‬ ‫و ﺑــﺎوک(‪ ،‬ﻓێﺮﯾﺎن ﺑﮑەن و ﺑەﭘێﯽ‬

‫ﺗﻮاﻧــﺎی ﻣێﺸــﮑﯽ ﻣﻨﺪاڵەﮐــە‪،‬‬ ‫زاﻧﯿــﺎری ﭘێ ﺑﺒەﺧﺸــﻦ‪ .‬وەﻟێ‬ ‫داﯾﺒﺎﺑــﯽ ﮐــﻮرد‪ ،‬ھــەر ﻣﻨﺪاڵ‬ ‫دەﺧﺎﺗەوە و دەڵــێ‪” :‬ﺧﻮا ڕزﻗﯽ‬ ‫دەدات!“ ﮐێﺸــە ﻧﯿﯿە ﺧﻮا ڕزﻗﯽ‬ ‫دەدات‪ ،‬ﺑە‪‬م ﺧــﻮا ﺗەرﺑﯿﯿەﺗﯽ‬ ‫ﻧــﺎدات‪ ،‬ﺧــﻮا ﻧﺎڵێﺖ ﺑــڕۆ )‪(١٠‬‬ ‫ﻣﻨﺪاڵ ﺑێﻨــە دﻧﯿﺎ و ﺗﯚ ﺧەرﯾﮑﯽ‬ ‫ﺋﯿﺸﻮﮐﺎرﺑە و ﻣﻦ ﺑﯚت ﭘەروەرﯾﻦ‬ ‫دەﮐــەم! ﻣﺎﺧﯚﯾﯿﮑﺮدﻧــﯽ دوو‬ ‫ﻣﻨﺪاڵ ﭼێﺘﺮە ﻟــە ژﻣﺎرەﯾەک ﮐە‬ ‫ﺑەھﯿــﭻ ڕاﻧەﮔەی‪ .‬ﺳــەرەﻧﺠﺎم‬ ‫ﺑەھــﯚی وەﺧﺎوەﻧﮑﺮدﻧێﮑــﯽ‬ ‫ﻧﺎﺗەﻧﺪروﺳــﺖ ﮐﭽە ھەرزەﮐەی‬ ‫ھەڵەﯾــەک دەﮐﺎت‪ ،‬ﯾــﺎن‬ ‫ﭘێﻮەﻧﺪﯾﯿەﮐــﯽ ﺋﺎﺳــﺎﯾﯿﯽ ﻟــێ‬ ‫دەﺑﯿﻨﺮێ‪ ،‬ﺧﭗ دەﯾﮑﻮژێ‪.‬‬ ‫ﺋەم داﯾﮏ و ﺑﺎوﮐﺎﻧــە وﯾﮋداﻧﯿﺎن‬ ‫ﺋﺎﺳﻮودە ﻧﺎﮐەن ﺑڵێﻦ‪” :‬ﺋﺎﺧﺮ ﺋێﻤە‬ ‫ﺧﯚﻣﺎن ﺑﻮوﯾﻦ ﺑەھﯚی ﺋەوەی ﺗﺎ‬ ‫ﺋەم ﮐﯿﮋەﻣﺎن ﯾﺎن ﺧﻮﺷﮑەﻣﺎن ﺑە‬ ‫ﭼەﺷﻨێﮑﯽ ﻧﺎژﯾﺎرﯾﯽ‪ ،‬ﻟە ﺑﺎﺑەﺗﯽ‬ ‫ﺧﯚﺷەوﯾﺴﺘﯽ و ﺷــﻮوﮐﺮدن و‬ ‫ﭘێﻮەﻧﺪﯾﯿــە ﮐﯚﻣە‪‬ﯾەﺗﯿﯿەﮐﺎن‬ ‫ﺣﺎڵﯽ ﺑێﺖ‪ ،‬ﺷەوێﮏ داﻧەﻧﯿﺸﺘﯿﻦ‬ ‫ﻟەﮔەڵــﯽ ﺗــﺎ ﺑﺘﻮاﻧــێ دوو‬ ‫ﭘﺮﺳﯿﺎرﻣﺎن ﺑە ﺋﺎزادﯾﯽ ﻟێ ﺑﮑﺎت‪،‬‬ ‫ڕێﮕــەی ڕاﺳــﺘﯽ ﭘێ ﭘێﺸــﺎن‬ ‫ﺑﺪەﯾــﻦ‪ ،‬ﺑەرﭼﺎوی ڕۆﺷــﻦ ﺑێ‬

‫چ ﭘﯿﺎوێــﮏ ھەڵﺒﮋێﺮی ﺑﯚ ﺑﺎوﮐﯽ‬ ‫ﻣﻨﺪاڵەﮐﺎﻧــﯽ داھﺎﺗﻮوﯾﯽ!“ ﺋەﻣە‬ ‫ﺟﮕە ﻟەوەی ﮐﭻ و ﺧﯿﺸﮑێ ﺧﯚ‬ ‫ﺑەزۆر ﺑەﺷﻮو دەدەن‪ ،‬ﺷﻮﮐﺮ )ژن‬ ‫ﺑە ژن و ﺑﻨﭙﺸــﮏ و ﺗﺎد‪ ...‬ﺋﯿﻨﺠﺎ‬ ‫ﺳﺘەﻣﮑﺮدن ﻟە ژێﺮ ﭼەﺗﺮی ھەر‬ ‫ﻧﺎوێــﮏ ﺑێﺖ(‪ ،‬ﮐــەم ﺑﻮوەﺗەوە و‬ ‫ﺧەرﯾﮑە ﻟەﻧﺎو دەﭼێﺖ‪.‬‬ ‫ﺑــﺎوک ھەﯾە ﻧﺎزاﻧــێ ﮐﭽەﮐەی‬ ‫ﻟەﭘێﻨــﺎو چ ﺑەرژەوەﻧﺪﯾــﯽ و‬ ‫ﺋﺎﯾﺪۆﻟﯚﺟﯿﺎﯾەک ﺑــەﮐﺎر دێﻨێ و‬ ‫دەﮐﻮژێ‪ ،‬ﮔﺮﻧــﮓ ﺋەوەﯾە ﻧﺎﺑێ‬ ‫ﮐﭽەﮐەی ﯾەک وﺷــەش ﻟەﮔەڵ‬ ‫ھﯿﭻ ﻧێﺮێﮏ ﺑﺪوێ‪ ،‬ﺑﭭەﯾە‪ ،‬ﺋەﮔەر‬ ‫ﻋﯿﺒﺪار ﺑــﻮو؟ ﺋﺎﺳــﺎﯾﯿﯿە ﺧﯚی‬ ‫ﻟەﮔــەڵ ژن و ﮐﭽــﯽ ھەﻣــﻮو‬ ‫ﺧەڵﻘﯽ ﻗﺴە ﺑﮑﺎت‪ ،‬ﻟێ ﺑﯚ ژن و‬ ‫ﮐﭻ و ﺧﻮﺷﮑﯽ ﺧﯚی‪ ،‬ﯾەﺳﺎﻏە‪.‬‬ ‫ﻟــە ﺑەرێﮑﯽ ﺗــﺮ‪ ،‬ﺋــەو ھەﻣﻮو‬ ‫ڕێﮑﺨﺮاواﻧەی )دەﺳــﺘەی ﺑﺎ‪‬ی‬ ‫ﺧﺎﻧﻤــﺎن و داﮐﯚﮐﯿﮑــﺮدن ﻟــە‬ ‫ﻣﺎﻓەﮐﺎﻧــﯽ ژﻧــﺎن و ﺗﻮﻧﺪوﺗﯿﮋی‬ ‫ﺋﺎﻓﺮەﺗــﺎن و ﺗــﺎد‪ (...‬ﮔﺸــﺘﯿﺎن‬ ‫ﺧەرﯾﮑــﯽ ﭘــﺎرە ﭘەﯾﺪاﮐﺮدﻧﻦ‪،‬‬ ‫ﺧەرﯾﮑﯽ ﺟﻮوﯾﻨەوەی دروﺷﻤﯽ‬ ‫ﺑﺎﻗﻮﺑﺮﯾﻘﻦ‪ ،‬ﻟە ﻣﺎوەی ڕاﺑﺮدوودا‬ ‫ﺑــﯚ ﮐﯚﻣەڵﮕــەی ﮐﻮردﯾــﯽ‪،‬‬ ‫ﮐەﻣﺘﺮﯾــﻦ ﺳــﻮودﯾﺎن ھەﺑﻮوە‪.‬‬ ‫ھەژار ﮔﻮﺗەﻧﯽ‪” :‬دروﺷﻤﯽ ھﯿﭻ‬

‫ﮐﺎوێﮋ دەﮐەن‪ ،‬ﺳــەری ﺧەڵﮑﯽ‬ ‫ﭘێ ﮔێﮋ دەﮐــەن“‪ .‬دواﺟﺎر‪ ،‬ﮐە‬ ‫ﺋﺎﻓﺮەﺗێﮏ دەﮐــﻮژرێ‪ ،‬زۆرﺑەﯾﺎن‬ ‫ﺑــە ﺑەﯾﺎﻧﻨﺎﻣەﯾەﮐﯿــﺶ دەﻧﮓ‬ ‫ھەڵﻨﺎﺑــڕن‪ ،‬ﻣﯿﻨﺎﮐﯽ ﮐﯿﺴــەڵ‬ ‫ﺳەرﯾﺎن دەﻧێﻮ ﻗﺎوﻏەﮐﺎﻧﯽ ﺧﯚﯾﺎن‬ ‫دەﻧێﻦ‪ ،‬ﺑەردﯾﺶ ﺑﺒﺎرێ‪ ،‬ﺳەرﯾﺎن‬ ‫دەرﻧﺎھێﻨــﻦ‪ ,‬ڕۆژاﻧــە ﭼﯿڕۆﮐﯽ‬ ‫ﺗﺮاژﯾﺪی دەژﻧەوﺗﯿﻦ‪ ،‬ھﯿﭻ ﺟﯚر‬ ‫و ﺷێﻮەﯾەک ﻧەﻣﺎ ژﻧﯽ ﭘێ ﻧەﮐﻮژن‬ ‫ﻟــەم ھەرێﻤە ﺧﯚﺷەوﯾﺴــﺘە‪،‬‬ ‫ﺟﮕە ﻟەو ھەﻣﻮو دەﺳــﺘﺪرێﮋی‬ ‫و ھەڕەﺷــەﯾەی‪ ،‬ﻟەﻻﯾــەن‬ ‫ﮐەﺳــﺎﻧﯽ دەﺳﺘڕۆﯾﺸﺘﻮوی ﺋەم‬ ‫ھەرێﻤە ﺧﯚﺷﺘﭭﯿﯿە‪ ،‬ﻟە ﺋﺎﻓﺮەﺗﯽ‬ ‫ﮐﻮرد دەﮐــﺮێ‪ .‬ھەر ﺑﯚ ﮔﺎڵﺘەش‬ ‫ڕێﮑﺨﺮاوێﮑﯽ ﭘﺎراﺳــﺘﻨﯽ ﻣﺎﻓﯽ‬ ‫)ژﻧــﺎن‪ ،‬ﺋﺎﻓﺮەﺗﺎن‪ ،‬ﺧﺎﻧﻤﺎن(ـــە‬ ‫ﮐﺎﻣەﯾە ﻧﺎزاﻧﻢ‪ ،‬ﻧﺎﯾەﻧە دەﻧﮓ‪.‬‬ ‫ﻟــە ﭘﺎﯾﺎﻧﯿــﺪا ھﯿــﻮادارم ﭼﯿﺘﺮ‬ ‫ژﻧــﺎن و ﮐﭽﺎﻧﻤﺎن ﺋەو ﺳــﺘەﻣە‬ ‫ﻧﺎﻣﺮۆﭬﺎﻧەﯾــﺎن ﻟــێ ﻧەﮐﺮێﺖ‪ ،‬ﺑە‬ ‫ﻧﺎھــەق ﻧەﮐﻮژرێﻦ‪ ،‬ﭘێﻮﯾﺴــﺘە‬ ‫ﻣﺘﻤﺎﻧە ﺑﮕەڕێﺘــەوە ﻧێﻮ ﺧێﺰاﻧﯽ‬ ‫ﮐﻮرد‪.‬‬ ‫* ﺋەﻓﻼﺗــﻮون و ژن‪ ،‬د‪.‬ﺋﯿﻤــﺎم‬ ‫ﻋەﺑﺪوﻟﻔەﺗــﺎح ﺋﯿﻤــﺎم‪ ،‬و‪.‬ھﺎوار‬ ‫ﻣﺤەﻣەد‪ ،‬ﯾەﮐــەم ﭼﺎپ )‪(٢٠١٣‬‬ ‫ﭼﺎﭘﺨﺎﻧەی ﻣﻮﮐﺮﯾﺎن‪-‬ھەوﻟێﺮ‪.‬‬


Wishe169