Page 1

people . travel . fashion . design . culture

benja bruijning bingewatchen borsato (marco) beste barista’s betere party ’s in iran binnenkijken bij... belgen en hun baby bockwurst

mede-eigenaar en head of imagination nederlands mode-imperium g-star raw

BOMVOL MODE EN HORLOGES

mei 2016 .  # 75  winq.nl .  winq.be ¤ 7,50 0 1 603 0 1 603 BP BP

8 7 1 0966 46220 1 8 7 1 0966 46220 1


IBB AMSTERDAM • 020 342 80 80


10 jaar

voorwoord r • wi n

a

raqqa ligt ver van jakarta

a

ls ik dit schrijf, is het 23 maart, de dag na de terroristische aanslagen in Brussel. In het nieuws dreunen de explosies nog lang na en verslaggevers buitelen over elkaar heen met analyses – wie waren de daders, zijn wij nu aan de beurt en vooral: is dit geweld door de islam geïnspireerd? Negen dagen eerder publiceert de Volkskrant het artikel Homo niet meer veilig in Indonesië. In het stuk van Michel Maas wordt een beeld geschetst van Forum, een extreem militante groep moslimextremisten die als een soort zelfbenoemde Waffen-SS Indonesië wil zuiveren van alles waar (extreme?) moslims vanaf willen. LHBT’ers om mee te beginnen. Een jaar eerder was ik zelf in Jakarta en heb daar ontmoetingen gehad met Yuli Rustinawati

006 |

en King Oey van Arus Pelangi, zeg maar het COC van Indonesië. De organisatie was verstopt in een onopvallend woonhuis, nou, krot eigenlijk, in een buitenwijk. Daar werd mij duidelijk dat overheid en politie door-en-door corrupt zijn en ook angst hebben voor de groeiende groep moslimfundamentalisten. Alleen als de politie onderhands betaald werd, waren ze bereid om homo’s te beschermen. Maar het geld raakte op en ook Nederland stak geen vinger uit. Bij terugkomst heb ik het Ministerie van Buitenlandse Zaken hier meerdermalen over benaderd en uiteindelijk heb ik minister Koenders een brief gestuurd. Een reactie bleef uit. Mijn bronnen uit Jakarta melden dat minister Koenders deze week in Jakarta is om met het maatschappelijk middenveld te spreken. Too little, too late.

inq 1 0 jaa

links: moderne, jonge vrouwen bezoeken een modeshow in jakarta. zonder uitzondering in traditionele gewaden en met hoofdbedekking. van een vrije interpretatie van de islam, lijkt op het eerste gezicht geen sprake.

w

r

10 jaar •

Tekst: Edwin Reinerie

q

• winq 10

jaa

winq . 10 ja 10 jaar w a jaar r winq. inq. 10 ja 10 winq . 10 ja jaar w ar win ar w inq. 10 inq. 10 ja ja ar

rus Pelangi weet ook te vertellen dat de haatstorm van de fundamentalisten enigszins is gaan liggen. Maar dat de schade al is ontstaan. Een jaar geleden waren er enkele mini-initiatieven opgestart voor de empowerment van LHBT’ers. Die zijn nu weer met de grond gelijk gemaakt. Zelfs de bekendste tv-homo verschijnt met een vrouw aan zijn arm, het is allemaal zeer onwerkelijk. De haatcampagnes van Forum en andere extremistische groepen gaan overigens gewoon door, met andere minderheidsgroepen (christenen bijvoorbeeld) als nieuwe slachtoffers. En als de homo’s weer hun kop opsteken, zal Forum ook dan weer genadeloos toeslaan. De Indonesische goegemeente, met president Joko Widodo voorop, stemt zwijgend toe – niemand wil tenslotte als slechte moslim worden gezien. De aanslagen in Europa worden gepleegd door getroebleerde jongens met een criminele achtergrond. Weliswaar uit naam van de islam, maar gematigde moslims geloven dat niet zo en nemen er afstand van. Verwijzen af en toe nog naar het conflict in Gaza; geopolitiek zou aan de basis staan van het terrorisme in de wereld. Maar Jakarta ligt ver Raqqa. En de leden van Forum zijn geen teruggekeerde Syriëgangers en het is niet IS die de homohaat in Indonesië orkestreert. Het zijn opportunisten die de vele zwakke plekken van de islam misbruiken om, ten koste van anderen, op de foodchain naar boven te klimmen. Survival of the fittest, versie 2016 – beschaving heeft ons ver gebracht. edwin reinerie hoofdredacteur


Your skin care(s)

Een gezonde leefwijze vormt de basis voor een gezond lichaam met een stralende huid. Naast de befaamde bindweefselmassage en de hoogwaardige producten geeft hannah voorlichting over de dagelijkse verzorging van je huid in combinatie met voeding en lifestyle. Bezoek een hannah huidcoach voor de juiste analyse, tips en tricks om je huid een kans te geven en zelfverzekerd in je te vel zitten.

vind hannah huidcoach op:

lid van:

download de app:

‘Hannah’

‘Huidcoach’

partner van:

meer informatie:

www.hannah.nl

085-4891774


inhoud

102

124

132 074

winqnl winq.nl

winq.nl

080 010 winq loves... 017 up & coming Ben Baur 018 fyi 022 word abonnee en krijg een stormparaplu 024 Haroon (yo)gaat stevig door 025 like & win

008 |

130

people

travel

fashion+design

culture

028 closing the gap 036 column Boris Dittrich 037 Wilfred de Bruijn in Frankrijk 039 column Tanja Ineke 040 positieve opvoedingsdrang 045 a happy couple 046 love: exiting and new

050 Iran 060 zomervakantie maar dan nét anders 064 Las Fallas in Valencia 066 top 7 Toronto 074 King’s Landing in Dubrovnik

080 veelzijdig Israël 092 grooming 094 portret Karl Lagerfeld 098 young, fresh & new designers 102 Pharrell 108 trend report 118 who’s the boss? Joe Merino! 120 Everon Jackson Hooi 121 Ronnie McDonald 122 fashionlista 124 verlangen naar vroeger 128 horloge-fan 130 Mr. Watch 132 niets is wat het lijkt 140 wheels 144 binnenkijken

152 bingewatchen galore 158 film & dvd 160 boeken 162 muziek 164 theater 166 Vincenzo Turiano 168 musical 169 tv-gids 170 Sky the musical

174 eten & drinken: worst 179 vier prima barista’s 184 slowkoffie met moccamaster 186 koffie tech 188 fyi koffie 190 hotspots (nieuw!) 192 are you sure you’re straight? 194 colofon


Floris van Bommel 9th generation shoemaker since 1734

www.florisvanbommel.com


winq loves Tekst: Emiel Brinkhuis en Edwin Reinerie

ik wil dat het zacht is De dertien jaar die in de solotentoonstelling I want it to be soft. The journey of Bas Kosters voorbijkomen, kenmerken zich door thematiek die bij Bas Kosters dicht op de huid te vinden is.Waar gevierde Italiaanse modeontwerpers keer op keer de vrouwelijkheid vieren in hun ontwerpen, vraagt Kosters aandacht voor overconsumptie, rasen genderissues en onze vaak verknipte schoonheidsidealen. Daarbij maakt hij gebruik van ontelbare vormen van expressie: tekeningen, schilderijen, installaties, collages, performances enzovoorts. Een hele opgave voor curator Maarten Spruyt, die in de chaos die Kosters schijnbaar moedwillig creĂŤert, moet zoeken naar een beetje duiding voor stervelingen als u en ik.

beeld: marc deurloo

www.museumarnhem.nl

010 |


winq loves

prins op de natuurlijke erwt Wat in 1918 begon met Piet Diks die zijn allereerste matras van stro, wol en katoen maakte, resulteert nu vier generaties en bijna honderd jaar ervaring later in een complete collectie natuurlijke bedden. De elektrisch verstelbare boxspring Sereno produceert Diks in de eigen fabriek met aangrenzende showroom in het Brabantse Uden. Geheel ambachtelijk met de hand en met enkel duurzame, natuurlijke materialen als vlas, paardenhaar, wol en katoen is een heerlijke nachtrust gegarandeerd. Deze stijlvolle boxspring is exclusief verkrijgbaar via de Swiss Sense verkooppunten in Nederland en BelgiĂŤ. www.diksbedmakers.nl www.swisssense.nl

| 011


winq loves Tekst: Emiel Brinkhuis en Edwin Reinerie

af en nog niet af De Met Breuer is open, het iconische gebouw in New York huisvestte van 1966 tot 2014 het Whitney Museum of American Art. Dat wenste uit te breiden en architect Renzo Piano bouwde in Meatpacking’s Gansevoort Street voor mevrouw Whitney een nieuw onderkomen. Het Metropolitan Museum of Art came to the rescue en verbouwde de nu leegstaande grande dame en nam er zijn intrek in. Enkele weken geleden gingen de deuren weer open voor het publiek met Unfinished: Thoughts Left Visible, een tentoonstelling over kunst uit diverse periodes met één rode draad: het werk is (nog) niet af. www.metmuseum.org

012 |


winq loves

toekomst van het gemakkelijke reizen Wie denkt dat het idee van een koffer inmiddels wel is uit geëvolueerd, die heeft het mis. Deze koffer van Rimowa gaat je het reizen nog iets makkelijker maken. Nee, deze koffer gaat je kleding niet wassen tijdens het reizen, maar gaat wel het inchecken nog wat sneller maken. Het Rimowa Electronic Tag-display, ingebouwd in de koffer, synchroniseert met één druk op de knop, op de app van je smartphone (Lufthansa heeft al zo’n app) alle bagageinformatie. Hierna verschijnt er op het speciale display op de koffer het routelabel met vluchtinformatie en dit label kan dus niet meer per ongeluk van je bagage afvallen. www.rimowa-electronictag.com.

| 013


winq loves Tekst: Emiel Brinkhuis en Edwin Reinerie

drie sterren “Even ontsnappen, daarvoor moet je deze voormalige gevangenis bezoeken”, een quote uit de Michelin-gids van 2016. Slechts twee restaurants hebben in Nederland de drie fameuze Michelinsterren. Restaurant De Librije in Zwolle is er daar sinds 2004 één van. Jonnie en Thérèse Boer beloven om van de dagelijkse behoefte van eten en drinken een waar feest te maken en elke gast deelgenoot te maken van hun passie voor lekker eten en mooie wijnen.

beeld: eric benjamin kleinberg (de librije), yosi keret (tel aviv)

www.librije.com

014 |


winq loves

tel aviv loves all genders Tel Aviv is op z’n best in juni tijdens Gay Pride. De jaarlijkse parade vindt op vrijdag 3 juni plaats.Vorig jaar telde de organisatie 180.000 deelnemers, die allen de straat op waren gekomen om het thema ‘Tel Aviv Loves all Genders’ kleur te geven. Nadruk lag op transgenders – sinds Caitlyn Jenner en televisieserie Transparent is de laatste letter van LHBT onvermijdelijk geworden.Verderop in dit magazine vind je een oogverblindende fotoserie die wij eerder dit jaar in Israël maakten. www.visit-tel-aviv.com/gayvibe

| 015


DEDON collection MBRACE. Design by Sebastian Herkner.

dacks.nl dacks.be


Met o.a.: Jimmy Nelson, Hackett sportkleding, Erwin Olaf, Nawed Elias, een musicalcruise, Camarilla, eetbaar parfum, Guy Bourdin, Formafantasma, Edith Piaf en Marlene Dietrich. Tekst: Adam Duxbury

fyi

{UP & COMING} BEN BAUR

lieveling van het web PRESENTATOR SHIRTLESS DUDES BOOK CLUB

hij volgt zijn eigen pad als acteur en presentator van allerlei webseries. en doet dat voornamelijk met zijn shirt uit. vinden we helemaal niet erg. De lieveling van de webseries, Ben Baur, is misschien niet afkomstig uit een grote acteursdynastie, maar het acteren zit hem wel in zijn bloed: “Mijn familie was altijd zeer betrokken bij de lokale theatergemeenschap. Als we niet op het podium stonden, maakten we wel rekwisieten, zaten we aan het loket of verwezen wij het publiek naar hun plaats.” Baurs liefde voor het acteren bracht hem van het kleine Albany (Oregon) naar LA, waar hij, na een onbevredigende poging bij een bedrijfsuniversiteit, zich aanmeldde bij de American Musical and Dramatic Academy. “Toen ik daar afstudeerde dacht ik: cool, maar ben ik nu ook beroemd? Haha!” Zoals elke aspirant-acteur je kan vertellen: het kost bloed, zweet en tranen voordat dat een keer gebeurt. Voor Baur was de webserie genaamd Hunting Season een kennismaking met een legioen aan homoseksuele fans. De show heeft er nu twee seizoenen opzitten en is een soort Sex and the City-met-homojongens in New York. “Dit was eigenlijk mijn eerste serieuze rol. Serieus, want in het eerste seizoen zat ik werkelijk in elke scène. Als de mensen mij niet zouden lusten, kon de hele serie in de prullenmand.” Hij verhuisde naar New York (“Daar kún je gewoon niet meer lui zijn”) en ondanks dat hij een openlijke homo speelt in de serie, zat hij zelf nog in de kast. Nadat er veel positieve reacties binnenkwamen, gooide hij de leugenhanddoek in de ring, en kwam hij uit de kast. “Het zou niet fair zijn richting mijn fans, ik wilde authentiek zijn.” Baur blijft aan zijn bekendheid bouwen met de komedie #Adulting. Doet-ie samen met zijn beste vriend, en verder wil hij niet als dom popje over het net en daarom presenteert hij ook nog een literaire talkshow. Echt wel anders dan Ben-in-zijn-blootje, schering en inslag in Hunting Season. Of toch niet? Het is namelijk de Shirtless Dudes Book Club. “Ik hoop maar dat ze komen kijken voor het shirtless stuk en dan blijven hangen voor de boeken, haha.” Weten we meteen waarom Arthur Japin de deur nooit meer uitkomt... instagram: @benjbaur

| 017


fyi Tekst: Emiel Brinkhuis en Edwin Reinerie

{THE MIX} WELKOM BIJ WINQ

vrouwelijke vormen in kalk ERWIN OLAF VOOR RUINART Ieder jaar nodigt champagnehuis Ruinart een kunstenaar uit om carte blanche werk te maken rondom het drankmerk uit 1729. Dit jaar is dat Erwin Olaf. Hij trok de Crayères van Reims in – beroemde Gallo-Romeinse kalksteengroeven die door de champagnehuizen aldaar gebruikt worden om de bubbels in de

flessen ondergronds te laten rijpen. Olaf maakte indrukwekkende zwart-witfoto’s van het gangenstelsel én creëerde een film waarin de ronde vormen van de vrouw langzaam in kalk worden gekerfd – de film is een tribute aan Alfons Mucha, een kunstenaar die 120 jaar geleden voor het eerst voor het champagnehuis werkte en toen ook al het vrouwelijk lichaam in zijn werk vierde. Ruinart brengt op zijn beurt een limited celler-case uit waar vier flessen in passen. Helemaal in het teken van Olaf, Mucha en de vrouwelijke vormen in kalk. www.ruinart.com

hard door het bos MAAR DAN MET EEN BEETJE STIJL

verre culturen komen op je af NU HET NOG KAN

Rademakers Gallery presenteert Jimmy’s VIP en Before They Pass Away van de Brits-Nederlandse fotograaf Jimmy Nelson. Hij reisde jarenlang de wereld over om op de meest afgelegen plekken volksstammen te fotograferen. Hij wil vastleggen wat dreigt te verdwijnen. Door de toenemende globalisering worden traditionele gebruiken, rituelen en klederdracht langzaam naar de achtergrond verdrongen. Bij de tentoonstelling hoort ook een boek, waarvan inmiddels meer dan 120.000 exemplaren zijn verkocht. van 13 mei tot en met 19 juni, www.rademakersgallery.com

Hackett London, bekend van de preppy, soms zelfs een beetje kakkerige kleding, is nu ook sportkleding gaan maken. Dat noemen ze Sport Performance. Er zijn hardloopshirts, T-shirts, sweatshirts, shorts en bovenkleding. De hardloopshirts en sweatshirts zijn gemaakt van merinowol, een vezel die de lichaamstemperatuur reguleert en snel droogt wat fijn is bij intensieve transpiratie. De kleding is op plekken voorzien van zilverkleurige, reflecterende tape voor zichtbaarheid tijdens het lopen, onzichtbare zakjes voor iPods en munten, en ergonomische duimgaten in sweatshirts. De items zijn te koop in de kleuren marine, blauw en grijs. www.hackett.com

018 |


fashion before jihad

schip ahoy! MUSICALSTERREN KIEZEN HET RUIME SOP

AFGHANISTAN ALS INSPIRATIEBRON Wij kennen Kabul eigenlijk alleen als een stad waar gevochten wordt. Tussen vooral de taliban en westerse soldaten. Een gebied waar al erg lang onrust heerst. Niet zo gek dus dat de ouders van Nawed Elias op zijn veertiende naar Nederland vertrokken. Elias ontwikkelde een hang naar mannenmode en vergat daarbij zijn roots niet. Nu presenteert hij zijn eerste collectie waarin de folklore en tradities van zijn moederland Afghanistan niet mogen ontbreken.

De Noorse fjorden ontdekken, genieten van de luxe van een cruiseschip, en optredens van diverse musicalartiesten bijwonen. Dat kan allemaal op de speciale jubileumcruise van Cruise Travel op 11 juni 2016. Overdag word je omringd door het natuurschoon van de fjorden en kun je diverse steden in Noorwegen bezoeken. In de avond verzorgen Pia Douwes, Stanley Burleson, Tony Neef en Sophia Wezer allerlei optredens. Hoogtepunt is de special cocktailparty met een meetand-greet met de artiesten.

www.zazai.nl

www.cruisetravel.nl/musical

social media: alleen voor échte vrienden CAMARILLA Vijftien bekenden. Dat is het maximaal aantal mensen dat je kunt toevoegen bij Camarilla, een mengelmoes van Facebook en een WhatsAppgroep. Daarmee is de app een stuk exclusiever, je deelt je belangrijkste momenten alleen met die groep. Die vervolgens alleen individueel kunnen reageren. Je kunt dus prima je moeder en je beste vrienden in een groep stoppen. De app van Nederlandse makelij is wereldwijd hard gegroeid, binnen een jaar hebben ze tienduizend actieve gebruikers in negentig landen.Vanaf eind april is-ie ook beschikbaar voor Androidtoestellen. www.getcamarilla.com

in de badkamer of in de keuken? EETBAAR PARFUM Natuurlijke ingrediënten worden nu door topkoks gecombineerd om tongstrelende smaakcombinaties mee te maken. Misschien laat de wilde eend zich wat makkelijker afschieten als hij weet dat hij op een bedje van spinazie en aardpeer zal eindigen. Ook thuis besteden Nederlanders

meer tijd in de keuken om eenvoudige producten tot culinaire hoogtepunten te verheffen. Met hulp van kookboeken zoals dat van Jasper Udink ten Cate. De zelfbenoemde creatieve chef bedacht ook een eetbaar parfum waarmee gerechten bespoten kunnen worden voor een finishing touch. Natuurlijk wel volgens zijn receptuur – een fles Chanel No. 5 leeggieten over een versgebakken beef wellington, is nog steeds sterk af te raden. www.creativechef.nl

| 019


fyi Tekst: Emiel Brinkhuis, Klaus van den Berg en Edwin Reinerie

the portraits MEER DAN 100 X GUY BOURDIN

van 2 tot en met 30 april, www.louise-alexander.com

impressie van een tentoonstellingskamer waar een ode wordt gebracht aan het intense gebruik van lak door lexus.

transparant design LEXUS CREËERT VERWACHTINGEN De Salone del Mobile in Milaan is de jaarlijkse designclimax – nergens anders ter wereld zien zoveel nieuwe ontwerpen het levenslicht. Op de beurs is ook veel Nederlands werk te vinden. Een van de Hollandse invloeden komt van Formafantasma, een studio met een naam die in Alice in Wonderland niet zou misstaan. Het Amsterdamse bedrijf tekende mee aan Lexus – An Encounter with Anticipation, een tentoonstelling waarin een Lexus-conceptlimousine en Michelinsterrenkok Yoji Tokuyoshi samen optrekken. Niets lijkt onmogelijk in Milaan. www.lexus-int.com/lexus-design

diva stand-off IN BED MET DIETRICH EN PIAF Parijs, jaren tachtig. Marlene Dietrich heeft zich teruggetrokken in haar appartement, te midden van al haar herinneringen. Dan staat opeens Edith Piaf aan haar bed – ooit Marlene’s hartsvriendin, tot die ene fatale breuk. Tijdens een nachtelijke 020 |

confrontatie wordt duidelijk hoezeer Dietrich en Piaf van elkaar verschillen in hun ideeën over idealen en overleven. Maar ook wordt duidelijk hoezeer zij nog van elkaar houden. Twee diva’s op het toneel en ongetwijfeld tientallen diva’s in de zaal van het Amsterdamse Zonnehuis. Zo’n confrontatie, daar kan zelfs RuPaul niet tegenop. www.inbedmetdietrichenpiaf.nl

foto: the guy bourdin estate, 2016 / courtesy of louise alexander gallery (guy bourdin)

De Franse mode- en reclamefotograaf Guy Bourdin keert terug naar Studio des Acacias in Parijs. De tentoonstelling Guy Bourdin – The Portraits zal meer dan honderd van zijn werken tonen vanaf de vroege jaren vijftig tot de late jaren tachtig. De serie A Portrait to the City (1950-1955) wordt voor het eerst aan de wereld getoond. Bourdin (1928-1991) was een van de belangrijkste fotografen van Vogue Paris in de periode 1955-1987. Hij schilderde zijn hele leven lang en was ook een autodidactische fotograaf. Nadat de Amerikaanse Vogue zijn eerste modeserie voor deze titel zonder zijn toestemming had ingekaderd en voorzien van teksten door zijn foto’s heen, besloot hij verder niet meer voor deze modetitel te willen werken. Tijdens zijn leven heeft Bourdin slechts aan enkele tentoonstellingen van zijn foto’s meegewerkt. Ook weigerde hij om fotoboeken met zijn werk uit te geven. Op feestjes en partijen was Bourdin nooit aanwezig. Een belangrijke artistieke onderscheiding voor zijn oeuvre van de Franse overheid weigerde hij principieel. Mode en reclame zag hij als niet meer dan zijn dagelijkse werk.


abonnement op winq

word nĂş abonnee!

ga naar winq.nl/abonneeservice of bel 0172-476085

022 |


nú cadeau bij een abonnement op winq :

een originele senz˚ stormparaplu t.w.v. ¤ 54,95 een jaar lang winq in je brievenbus (7 nummers) + digitaal via onze app t.w.v. ¤ 52,50

plús als welkomstcadeau de stormparaplu van senz˚ t.w.v. ¤ 54,95

nu samen voor maar

¤ 29,

95

dat is

70% korting!

de senz° original is comfortabel, stijlvol en zo ontworpen dat deze niet zal omklappen, zelfs niet wanneer het stormt. de bijzondere aero­ dynamische vorm zorgt ervoor dat je nooit meer hoeft te vechten met je paraplu: de senz° original drijft op de wind en is daardoor makkelijk met één hand te hanteren. www.senz.com

| 023


{YOGA COLUMN}

Tekst: Haroon Ali Beeld: Hans Reinerie

afke

y

oga met Afke Reijenga is een feestje. De jeugdige docent (ze is 47, maar lijkt 37) lacht uitbundig en neuriet mee met de muziek. Ook stopt ze altijd een oefening in de les waarbij je moet samenwerken. “Ik vind het bijzonder als mensen samenkomen”, zegt ze na de zaterdagmiddagsessie in De Nieuwe Yogaschool. “Er is een andere energie dan als je alleen op je kamertje yoga doet.” Afke vindt dat we yoga niet al te serieus moeten nemen – starre mensen worden immers nooit flexibel. Maar een feestje? “Dat is niet mijn intentie, al gebeurt het stiekem toch. Misschien komt dat door mijn verleden.”

in nederland doen meer dan 600.000 mensen aan yoga. journalist haroon ali (32) is er één van. in deze serie beschrijft hij zijn gestuntel en de wonderlijke gebeurtenissen in de yogaschool.

Afke was namelijk nogal een wildebras. Ze acteerde, deed modellenwerk en was erg actief in de housescene van de jaren negentig, met de excentrieke videokunstenaar Micha Klein aan haar zijde. “Mijn leven bestond uit veel feesten, veel drugs, veel seks, veel van alles. Micha was de kunstenaar, dus ik ging altijd met hem mee naar zijn shows en optredens – rode lopers en rock’n-roll. Maar in 2009 heb ik de relatie verbroken, want ik wilde weten: wie ben ik zonder Micha?” Afke trok de wereld over, van Bali tot Antarctica, en bezocht het legendarische festival Burning Man. Terug in Nederland kon ze gelijk aan de slag bij een agentschap voor dj’s. “Maar ik dacht: nee, niet weer het nachtleven, weer die drugs. Ik wilde weleens de dag ervaren: gezond, fris en fruitig.” Het voormalige feestbeest stortte zich op de zorg voor zieken in haar omgeving. “De partner van mijn tante had alzheimer, zij kon het niet meer alleen

024 |

starre mensen worden nooit flexibel.

aan. Een vriendin van mij heeft een gehandicapte dochter, die ben ik ook gaan helpen. En ik zorgde voor een zwaar depressieve vriend. Er waren dagen dat ik iedereen onder de douche moest zetten, omdat ze het zelf niet meer konden.”

a

fke’s tante wilde iets terugdoen en vroeg haar nichtje wat ze wilde. “Ik doe al sinds mijn vijftiende aan yoga, dus ik wilde heel graag de lerarenopleiding doen.” Dat cadeau veranderde alles. Afke ging acht maanden in de leer bij Svaha Yoga in Amsterdam. “Dat was pittig. Je moet uit het Sanskriet vertalen, je leert alles over anatomie – tot aan de kleinste botjes in je pols.” Afke leert nog steeds bij en doceert zo’n twintig uur per week, van women only workshops tot lessen bij dancebedrijf ID&T. Ze is “verblind door het licht van yoga” en gefascineerd door de manier waarop mensen zichzelf ‘programmeren’. “Als je jezelf wilt veranderen, moet je vooral je omgeving veranderen”, zegt Afke. “Ik heb nu mensen om mij heen op wie ik kan bouwen. Er zijn nog vrienden die roken, drinken en ook snuiven, maar voor mij is het wel mooi geweest.” Al haar energie gaat nu naar yoga en Because We Carry, de stichting die ze met Steffi de Pous en Anna Smit oprichtte om vluchtelingen te helpen. “Omdat ik klaar ben met het drama in mijn eigen leven, kan ik mijn blik naar buiten richten. Het is misschien niet heel yoga, maar ik heb adrenaline nodig. En niets geeft zo’n rush als het verbeteren van de wereld om ons heen.” wil je reageren op deze column? mail naar: namaste@winq.com


fyi

{LIKE & WIN} VIND JIJ ONS AL LEUK? Het volgen van Winq op Facebook is jouw sleutel tot de meest fantastische giveaways. Onze volgers leggen we namelijk graag in de watten. Winq selecteert elke editie de allerleukste cadeaus, die met een beetje geluk zo bij jou op de deurmat ploffen. Stap 1: Like onze Facebook-pagina via www.facebook.com/winqnl Stap 2: Selecteer je favoriete prijs op het speciale Like&Win-tabblad en vul je gegevens in. Stap 3: Maak extra veel kans door een vriend te taggen en ook mee te laten doen. Stap 4: Afwachten maar!

fris en fruitig de lente in 5 X EEN GEZICHT­ VERZORGINGSPAKKET

Een stralend gezicht begint bij goede reiniging en verzorging. De reinigingslotion van Absolution die wij mogen weggeven is in 2013 in Frankrijk bekroond tot een van de beste reinigingslotions voor de normale huid. En alsof dat nog niet genoeg is, mogen we daarbij ook het biologische anti-aging oogconcentraat weggeven. Daarmee verdwijnen sporen van een korte nachtrust als sneeuw voor de zon. www.absolution.nl

één week happiness met happy socks 1 X EEN SET BOXERSHORTS & SOKKEN

Wie niet vies is van een beetje kleur in zijn ondermode, is bij Happy Socks aan het juiste adres. Ook dit seizoen brengen zij weer happiness in de Lage Landen door middel van hun vrolijke en kleurrijke designs. Wij mogen een set van zeven boxershorts en sokken weggeven. In één klap is jouw ondergoed- en sokkenlade weer goed gevuld. www.happysocks.com

perfecte gast op elk feestje 1X EEN JBL XTREME JBL Xtreme is een robuuste draagbare bluetoothluidspreker die je écht overal mee naartoe kunt nemen door zijn spatwaterdichte behuizing. De luidspreker beschikt over een sterke, oplaadbare batterij en een

dubbele USB-poort voor 15 uur lang luisterplezier, doordat je daarmee gelijk­tijdig je telefoon kunt opladen.We zien de uitnodiging voor de strandbarbecue graag per ommegaande tegemoet! www.jbl.nl

klein maar fijn 1 X LOGITECH K380 MULTI-DEVICE BLUETOOTH KEYBOARD Hang je ouderwetse toetsenbord maar aan de wilgen en vervang ’m door deze hippe

variant. Zo verzeker je jezelf van hetzelfde comfort en gemak als typen op een desktop, maar dan ook op mobiele devices als je smartphone of tablet. Hierdoor is het mogelijk vanaf elk computerplatform in je huis te werken. Het toetsenbord herkent het verbonden apparaat en brengt toetsen voor ondersteunende functies en snelkoppelingen automatisch in kaart. www.logitech.com/nl-nl

| 025


“Een formidabele krachttoer.” Het Parool

“Kirsten Mulder speelt Lulu mooi licht en tragisch tegelijk.”

“Lulu, dat ben ik”

Trouw

Arnon Grunberg

“Glansrol van Kirsten Mulder.”

LULU

Theaterkrant

t/m 14 mei 2016 Nederlandse theaters www.toneelgroepoostpool.nl

#oostpool @toneelgroep_oostpool

REGIE MARCUS AZZINI


028 closing the gap een sero- maar vooral positief leven

PEOPLE 028 closing the gap 036 column Boris Dittrich 037 Wilfred de Bruijn in Frankrijk 039 column Tanja Ineke 040 positieve opvoedingsdrang 045 a happy couple 046 love: exiting and new


CLOSING THE GAP rickyy en rob leiden een sero- maar vooral positief leven

028 |

people


hoe gaat dat, ouder worden met hiv in je lijf? de 21-jarige van nu staat er in ieder geval anders voor dan de longtime survivor. “ik was bang dat, met al die medicatie, je er op je 73e uit gaat zien als een uitgedroogde spons. maar jij ziet er echt goed uit, dat stelt mij gerust.� tekst: edwin reinerie beeld: dario & misja

people | 029


Bang dat jij het overdraagt? Ricky: “Nee, ik ben eerder bang voor mensen die er zelf een probleem van maken door zich zorgen te maken over mij. Maar sommigen geloven ook niet dat je het virus niet aan ze kunt geven als je medicijnen slikt. En die slik ik.” Rob: “Maar op die datingapps zie je ook: ‘I’m clean.’ Dat zou impliceren dat wij dirty zijn?”

Als je op je achttiende hoort dat je besmet bent met hiv, beleef je dat anders dan wanneer je de grote aidscrisis van de jaren tachtig hebt overleefd. Winq gaat in gesprek met Rickyy Mom-Sariri (21) en Rob de Groot (73). Ricky: “Door het daten ben ik opener geworden over mijn status. Het is gewoon heel vervelend dat mensen ineens afhaken als ik zeg dat ik hiv heb. Ik heb al heel vaak gehad dat mensen ineens smoesjes gingen verzinnen. Negen van de tien zeggen af.” 030 |

people

Wanneer heb jij je diagnose gekregen? Rob: “In 1986. Lang voordat jij (Ricky, red.) geboren werd. Maar de infectie was denk ik van het begin van de jaren tachtig. Ik woonde destijds in Parijs en ik zag iedereen ziek worden – niemand wist wat het was. Mijn dokter wilde mij toen al meteen testen, maar ik had even geen zin in een doodvonnis. Pas toen de virusremmer AZT kwam, deed ik de test. Mijn partner was jaren ervoor al overleden, dus hij heeft die dans inderdaad niet ontsprongen. Mijn immuunsysteem was nog best prima, dus ik ben niet meteen aan de AZT gegaan. In die tijd gaven ze dat trouwens in een belachelijk hoge dosis.”


closing the gap

“voordat zij ophing gaf de huisarts nog even de groetjes aan mijn moeder door. ik was achttien”

Ricky: “Bij mij was mijn afweer in no time afgebroken hoor. Ik werd drie jaar geleden erg ziek – ik was achttien. Had net mijn havodiploma gehaald. Dus ik googelen. Wat ik had leek op hiv, maar ik dacht: nee, dat is ‘t niet. En mijn familiehuisarts idem dito. Toch heb ik mij laten testen en die bleek negatief, dus geen hiv. Ik blij. Maar eenmaal thuis op de bank ging de telefoon – de microbioloog had een fout gemaakt. Tóch besmet. Voordat zij ophing gaf zij nog even de groetjes aan mijn moeder door. ‘Maar je gaat niet dood hoor’, zei de huisarts nog. Voor alle zekerheid werd er nóg een test gedaan en de uitslag liet twee weken op zich wachten. Dan zit je best even in een bubble. Als het dan definitief is, moet je naar het ziekenhuis. Voor mij was dat in Den Haag, ik woonde toen nog thuis. Daar laten ze je kiezen of je meteen met medicijnen wilt beginnen of niet. Ik heb een halfjaar gewacht.” Rob: “De houding van de medische wereld is dat je daar zo vroeg mogelijk mee begint.” Ricky: “Na dat halfjaar heb ik gewoon die pillen geslikt en er verder niet stil bij gestaan, maar na ongeveer een jaar

ben ik er wel veel over gaan nadenken. En daar werd ik wel down van. Net als mijn schoolresultaten, die gingen ook naar beneden. Ik heb er dus vooral psychologisch last van gehad. Angst voor alleen zijn. En je cijfert jezelf sneller weg, vooral als je een nieuw persoon ontmoet. Zo was ik twee weken aan het daten en nadat ik het vertelde, durfde hij mij niet meer normaal te zoenen. Daarna was ik helemaal klaar met hem. Door deze gebeurtenis ben ik anders gaan denken over mijn hiv en wil ik er open over zijn. Er valt een hele last weg, je voelt je veel vrijer als je er geen geheim van maakt en je er meteen open over kunt zijn. Later was ik met een jongen aan het praten en die heb ik meteen verteld dat ik hiv heb. En ik zei er meteen bij: ‘Maar ik kan het wel begrijpen als je nu niet meer met mij wilt afspreken.’ Achteraf vond ik dat best stom van mijzelf.” Nu nog steeds? Ricky: “Nu is dat minder. Je wordt er wel steeds aan herinnerd als je je pil neemt. Ik slik Triumeq. Dat is het nieuwste, een enkele pil die je people | 031


closing the gap

kunt gebruiken zonder dat je erbij hoeft te eten. Eerst had ik een andere pil waar je wel bij moet eten en die nam ik dan ’s ochtends. Maar ik ontbijt niet. En in de middag en avond eet ik onregelmatig, dus dat is ook niet zo slim, haha.” En heb je last van bijwerkingen? Ricky: “Eerst niet maar wel bij wat ik nu slik. Mijn leverwaarden zijn verhoogd, daar zitten de dokters een beetje over te stressen. En ik heb een lichte depressie – ik heb eigenlijk nergens zin in. Het zijn bekende bijwerkingen hoor en die worden ook steeds minder.” Rob: “Ik neem vier pillen, twee keer per dag. En daar moet ik bij eten. Het is de enige combinatie die nog werkt bij mij, want het virus is resistent geworden voor het grootste gedeelte van de medicijnen die nu op de markt zijn. Ik zat steeds in een trial als er een nieuw product op de markt

“dit lichaam is niet veel meer waard maar het doet het nog wel. eigenlijk ben ik een medisch wonder”

032 |

people

kwam. Dat was toen de monotherapie. Na een tijdje werkte het dan niet meer en dan kreeg ik weer wat nieuws. Nu slik ik dus een combinatie, als die niet meer werkt, is er niets meer voor mij, dan moet ik afwachten tot ze mij onder de grond stoppen. In juli komt er misschien een nieuw product, Genvoya – meerdere medicijnen in één pil – en ik hoop dat ik dat dan kan gaan nemen.” Ricky: “Ik zal die ook wel gaan krijgen, omdat mijn leverwaarden nu zo hoog zijn.” Rob: “Ik vraag mij af: als ik jou zou hebben besmet, was jij dan ook resistent geworden voor bijna alle medicatie?” Ricky: “Volgens mij wel. Dus eigenlijk heb ik geluk gehad.” Van wie heb je het wel gekregen? Ricky: “Mijn ex. Ik weet niet of hij wist dat hij dit heeft. Ik heb geen contact meer met hem. Geen behoefte aan. Twee weken nadat het uitging werd ik heel erg ziek, ik ben nog nooit zo beroerd geweest.” Rob: “Ofwel Alain ofwel Michel. Alain was een erg sexy man waar ik een langdurige seksrelatie mee had. Verder geen liefdesrelatie. Michel was een man uit Kameroen. In Parijs had je natuurlijk dokter Montaignier die samen met Robert Gallo uit de Verenigde Staten het virus heeft ontdekt. Hij werkte in het ziekenhuis waar ik werd behandeld. Een vriendin, mijn partner en ik hadden samen een sandwichshop in Parijs. Wij maakten sandwiches die ze in Frankrijk niet kenden: Broodje van Kootje en zo, maar wij noemden het Lord Sandwich. Het was een groot succes, lange rijen voor de deur. Dat trok weer beroemde mensen aan. Zo ook Grace van Monaco, overigens de tante van een van mijn medewerksters. Die dag was er ook een journalist van Le Monde die meteen opschreef dat wij de meest snobistische sandwichshop van Parijs runden. We wilden meteen een tweede en een derde shop openen. Ik vond het wel een hele verantwoordelijkheid, maar de tijd in Parijs vóór hiv was fantastisch. Mijn partner, die ook hiv-positief was, wilde niet in Parijs blijven en is in Zuid-Frankrijk overleden. Daarna heb ik de zaak geliquideerd en ben ik terug naar Nederland gegaan om hier te sterven. Mijn oudste broer woonde in Haarlem en nodigde mij uit om bij hem te komen wonen. Ik ben erg ziek geworden. Er zijn drie ribben weggehaald, een deel van mijn schouderblad, een derde van mijn long. Dit lichaam is niet veel meer waard maar het doet het nog wel. Eigenlijk ben ik een medisch wonder! Als bijwerking van de medicijnen ben ik wel ook diabeet geworden. Hiv-pillen slikken is tot daaraan toe, maar steeds maar weer insuline moeten spuiten, is echt shit. De diabetes bracht weer hart- en vaatziektes. Ik heb een dubbele bypass gehad en de aderen in mijn been zijn dichtgeslibd. Allemaal een gevolg van die oude medicatie, daar hoef jij je niet zo’n zorgen over te maken, denk ik.” Ricky: “Nee, het enige waar ze écht naar kijken zijn je lever en je nieren. Je slikt zware medicatie en dat kan zwaar voor je lever en of je nieren zijn.”


Ruben

hiv sinds 2008

hepatitis B en C te verbeteren, met als ultieme doel deze aandoeningen te kunnen genezen. Gilead Sciences Netherlands B.V., Claude Debussylaan 22, 1082 MD Amsterdam, www.gilead.com

000/NL/16-02/NPM/1079

Gilead Sciences doet onderzoek naar medicijnen om de behandeling van hiv,


closing the gap

“het vreemdste dat ik ooit heb gehoord: ‘ik val daar niet op.’ je zegt toch ook niet dat je niet op kanker valt?”

Rob: “Mijn nieren zijn kantje boord, maar mijn lever is oké. En ik drink ook gewoon een glas wijn.” Jij ontziet jouw lever zeker ook niet, Ricky? “Haha, ja maar echt (niet)!” Moet je vaak naar het ziekenhuis? Rob: “Eens per jaar naar de diabetesdokter en de oogarts en eens per zes maanden naar de hiv-dokter. En ik heb last van neuropathie, een zenuwpijn als gevolg van de vroegere medicijnen. Ondanks dat, ga ik gewoon door!” Ricky: “Ik moet eens in de drie maanden, maar ik vergeet vaak bloed te laten prikken en dat wordt het toch weer later.” Rob: “Ik ben volkomen open over mijn hiv-status en ik heb er ook veel voorlichting over gegeven. Als iemand er een probleem mee heeft, is dat hún probleem, niet het mijne.” Ricky: “Het vreemdste dat ik ooit heb gehoord is: ‘Ik val daar niet op.’ Haha. Je kunt toch ook niet zeggen dat je niet op kanker valt als je partner dat zou krijgen?” 034 |

people

Rob: “Zou jij niet liever iemand daten die ook hiv-positief is?” Ricky: “Daar heb ik over nagedacht. Maar waarom moet ik mij schikken aan andere mensen? Het zou misschien wel gemakkelijker zijn, je begrijpt elkaar toch beter, denk ik. Door de medicijnen ben ik bijvoorbeeld vaak erg moe.” Rob: “Inderdaad, leg dat maar eens uit aan iemand die daar geen benul van heeft.” Ricky: “Ik kan zo maar de hele dag moe zijn. Of dat ik na vier uurtjes school alweer wat moet slapen.” Rob: “Jaren heb ik helemaal niks kunnen doen. Maar toen ik aan de combinatietherapie ging, leefde ik wel weer op. Had ik weer zin om te daten. Inmiddels was ik al wat ouder, dus het was wel anders dan daarvoor – het gaat er niet meer zo om of iemand sexy is. Als je ouder bent, is ’t het mentale dat telt. Dan komt seks op de tweede plaats. Mijn eerste en mijn tweede partner zijn overleden aan de gevolgen van hiv, net als heel veel scharrels. Ik houd het dus een beetje af dat dat weer gaat gebeuren. Niet dat ik mij afsluit van iedereen hoor. Een paar maanden geleden ben ik lid geworden van de besloten Facebook-groep HIV Long Term Survivors. Daar heb ik een aantal mensen leren kennen die mij interesseren. Zoals Kimo, die woont op Hawaï en komt in juli naar Nederland. Hij is wel wat jonger dan ik, maar misschien is dat voor hem geen probleem. Ik vind het moeilijk om online gevoelens op te wekken. Je moet iemand eerst zien en aanraken.” Ricky: “Als ik ’t zo aanhoor, waren al jouw relaties met iemand die ook hiv-positief was?” Rob: “Ja, maar ik ben er ook altijd erg betrokken bij geweest.” Ricky: “Ik vind het niet nodig om anderen met hiv op te zoeken.” Dat is een duidelijk verschil in betrokkenheid, volgt dat uit het generatieverschil? Rob: “Voor jou is je status maar een klein onderdeel van je leven.” Ricky: “Ik heb nooit doodsangsten uitgestaan.” Rob: “Om mij heen ging iedereen dood. Dan heb je gelijkgestemde mensen nodig om je aan vast te houden. Ik ga nog steeds eens per maand naar het hiv-café in Groningen, waar ik woon, en ik organiseer zelf de Roze Salon, voor oudere LHBT-ers.” Ricky: “Voor mij draait het vooral om ziekenhuisbezoek – bloedprikken en met een internist praten. Ik vind het zó grappig als er stagiaires zijn die dienst hebben bij het prikken. Als ze mijn formulier, met daarop waar ik allemaal op getest moet worden, zien en dan ineens zenuwachtig worden. En meestal prikken ze zonder beschermende handschoenen. Nou ben ik ook heel makkelijk te prikken. Ik heb al twee keer gehad dat ze begon te trillen met die naald. Dat ik dacht: moet ik ’m even voor je vasthouden, meid?”


advertorial

een nieuwe hiv-infectie vermomt zich graag als een griep. hoe weet je nu of er meer aan de hand is? het begint met jezelf de juiste vraag te stellen.

E

en pas opgelopen hiv-infectie herkennen ten opzichte van de griep, het blijft een lastige opgave. De symptomen lijken namelijk sterk op elkaar: koorts, moeheid, hoofdpijn, spier- of gewrichtspijn, om maar een paar overeenkomsten te noemen. Wanneer alles wijst op een griepje, heb je waarschijnlijk dus gewoon een griepje. Toch is het verstandig om voor je-

GRIEPJE OF HIV? CHECK JEZELF zelf na te gaan of wat een gewone griep lijkt misschien wijst op een acute hiv-infectie. Zo wordt de fase genoemd waarin het virus het lichaam net is binnengedrongen en je lijf in verzet komt. Heb je in de weken voorafgaand aan de ziekteverschijnselen risicovolle seks gehad? Dan is er een kans dat je hiv hebt opgelopen. Hoe eerder je er dan bij bent, hoe minder kans hiv krijgt om blijvende schade aan te richten in je lijf. En hoe eerder je behandeld wordt voor hiv, hoe minder risico je loopt om het virus door te geven aan een ander.

RISICO GELOPEN? Hoe bepaal je nou of het nodig is om je te laten testen? Het begint ermee jezelf de vraag te durven stellen: kan het zijn dat ik hiv heb opgelopen? Vervolgens is het goed om te weten dat er anno 2016 ontzettend veel vooruitgang is geboekt als het gaat om het opsporen en behandelen van hiv. Voorheen moest je minstens drie maanden tot een half jaar in spanning zitten. Een nieuwe hiv-infectie kan dankzij een nieuwe testmethode, als je klachten hebt, al vanaf zeven dagen na overdracht van het virus worden aangetoond. Deze test is momenteel alleen bij de GGD in Amsterdam beschikbaar.

Mocht uit deze speciale test blijken dat je inderdaad hiv hebt, dan kun je dezelfde dag nog starten met de behandeling ervan. En ook dat is goed nieuws, want elke dag dat je er eerder bij bent, is pure winst voor je gezondheid. Ook fijn: de levensverwachting van mensen bij wie hiv succesvol en tijdig wordt behandeld, is tegenwoordig vrijwel gelijk aan die van mensen die hiv-negatief zijn. Hiv is allang niet meer de levensverwoestende sloper die het ooit was, mits je ervoor behandeld wordt en daar bij voorkeur zo vroeg mogelijk mee start. Het is dus meer dan de moeite waard om met jezelf af te spreken dat je niet wegkijkt als je risico hebt gelopen.

SYMPTOMENCHECK Moet je nu bij elke griepje in blinde paniek ontsteken, alles uit je handen laten vallen en je naar de dichtstbijzijnde EHBO-post spoeden? Nee. Als eerste check kun je een

kijkje nemen op de website Hebikhiv.nl en daar de Symptomencheck doen. Na het invullen van de Symptomencheck krijg je een advies of je er verstandig aan doet een test te laten uitvoeren, en waar je hiervoor terecht kunt. Overigens ervaart niet iedereen die hiv oploopt symptomen. Dus jezelf regelmatig laten testen op hiv en andere soa’s blijft een gezonde routine.

Snel behandelen zinvol! Hiv snel laten behandelen heeft veel voordelen. Het is beter voor je immuunsysteem en je wordt eerder ondetecteerbaar, waardoor de kans dat je het virus overdraagt op iemand anders wordt teruggebracht tot zo goed als nul. Kijk op hebikhiv.nl voor meer informatie. people | 035


boris dittrich

{COLUMN}

COSTA RICA

de vertegenwoordigers van de belangenorganisatie voor lhbt-ers vonden het huwelijk een ouderwets hetero-instituut dat zo snel mogelijk afgeschaft moest worden.

O

p 1 april 2001 gaven drie mannenparen en een vrouwenpaar elkaar het jawoord in Amsterdam. Ze waren de eersten in de wereld die een rechtsgeldig huwelijk sloten. Die dag zal ik nooit vergeten. Vaak denk ik nog aan de jarenlange strijd die aan dit succes voorafgegaan is. Het meest verrassend was wel het verzet van het COC. De vertegenwoordigers van de belangenorganisatie voor LHBT-ers vonden het huwelijk een ouderwets hetero-instituut dat zo snel mogelijk afgeschaft moest worden. Gelukkig staakten ze later hun verzet. Toen pas kon de campagne in en buiten het parlement goed beginnen. We zijn nu vijftien jaar verder. Ik schrijf deze column in Costa Rica. Na bemiddeling van datzelfde COC en op uitnodiging van de Costa Ricaanse ombudsman en de Nederlandse ambassade praat ik hier over de noodzaak de relaties tussen twee mannen of twee vrouwen wettelijk te erkennen. De vicepresidente van het land verzekert me dat de Costa Ricaanse regering het huwelijk wil open stellen, maar dat een paar streng christelijke parlementsleden dwarsliggen. In de Costa Ricaanse Tweede Kamer mag ik tijdens een vergadering van de Commissie voor Mensenrechten het woord voeren. Ik vertel hen dat de Costa

036 |

people

Ricaanse activisten mij verzekerd hebben dat ze hun relaties wettelijk erkend willen zien. Nu. Er is geen tijd te verliezen. Mismoedig schudden de parlementsleden hun hoofd. “Dat gaat nooit lukken bij ons. Een paar parlementsleden kunnen in ons politiek system elk wetsvoorstel blokkeren. En dat gebeurt zeker bij dit onderwerp.” Het Costa Ricaanse COC had me al op deze reactie voorbereid. “In jullie deel van

de wereld zijn er al zoveel landen die de knoop hebben doorgehakt. Ten noorden van jullie Canada, de Verenigde Staten en delen van Mexico. En ten zuiden van jullie kunnen paren van gelijk geslacht trouwen in Brazilië, Argentinië en Uruguay. En binnenkort misschien ook in Colombia. Waar blijft Costa Rica?”

D

e voorzitter van de vergadering schuift ongemakkelijk op haar stoel. “Het is moeilijk”, zucht ze. Nadat de vergadering is afgelopen, komt een van de Kamerleden naar me toe. “Stuur de regering en het parlement een brief. Wij zijn hier aan het navelstaren. Als we door hebben dat de rest van de wereld meekijkt, lukt het misschien de lamlendigheid te doorbreken.” Die brief die komt er. Ik ga hem op 1 april schrijven. Die datum brengt geluk.

boris dittrich advocacy director lgbt rights program human rights watch donaties aan het programma van hrw kunnen worden gedaan op: stichting human rights watch nederland/lgbt prinsengracht 583, 1016 ht amsterdam nl49 ingb 0000 0018 54 ingbnl2a


5 vragen aan... Tekst: Peter Schouten Beeld: VPRO

VRAGEN AAN...

WILFRED DE BRUIJN

liberté, égalité, fraternité prijkt op franse scholen en stadhuizen, maar de praktijk is weerbarstiger. dat ondervindt francofiel wilfred de bruijn (41) die in de vpro-serie op zoek naar frankrijk de ingewikkelde franse ziel ontrafelt. wilfred werd bekend toen hij in 2013 een foto van zijn gemolesteerde gezicht op facebook zette na een ernstige mishandeling in parijs en daarna regelmatig bij dwdd aanschoof.

1

Leuk hoor Frankrijk, maar denkt niet gewoon iedereen aan Nederlandse families op campings? “Ja terecht, want die zijn er ook veel. Wat die Nederlanders in Frankrijk zien, is een droom, een mythe. Een Frankrijk dat niet meer bestaat, maar waar wel krampachtig aan wordt vastgehouden. Een land in structurele crisis, niet alleen door de aanslagen. Frankrijk is tot op het bot verdeeld tussen jong en oud, nieuwkomers en oudkomers, en vooral de elite en de rest. Dat levert enorme contrasten en dus prachtige televisie op. In deze serie ga ik op zoek naar Fransen – die op het eerste gezicht prachtig leven en heerlijk eten – die zich zorgen maken. Al pratende komt er veel ellende naar boven.”

2

Je treedt als een tot voor kort onbekende bibliothecaris uit Parijs in de voetsporen van onder anderen Adriaan van Dis en Jelle Brandt Corstius met deze VPRO-reisserie. Wat is jouw stijl? “Grote oprechtheid. Ik ben maar een doorsnee-Nederlander die inmiddels Frankrijk goed kent. En ik wil het zelf ook snappen. Wat is er aan de hand met die Fransen? Ze wonen in een van de

rijkste landen. Maar toch, het hapert en schuurt. Ze zitten aan de antidepressiva. Zijn het doorsneezeurders? Nee, er zit echt wat mis in dit land vol tegenstrijdigheden en dat fascineert.” Wat is ons grootste misverstand over Fransen? “Dat het allemaal Fransen zijn. Maar heel veel Fransen zijn in eerste instantie Bretons, Corsicaans of derde generatie immigrant. Het imago van de wapperende tricolore is bijna alleen een Parijse aangelegenheid. Veel mensen herkennen zich helemaal niet in die ondeelbare republiek.” Vanwege je seksualiteit ben je zwaar mishandeld. Massaprotesten tegen het homohuwelijk ontsierden de straten. Is jouw liefde

“leven en laten leven kent men in frankrijk niet”

voor Frankrijk niet enorm bekoeld? “Het is wel veranderd. Ik zag een Frankrijk dat ik slecht kende. Van een conservatieve katholieke middenklasse die zich al heel lang bedreigd en niet meer thuis voelt. En opeens werd het heilige huwelijk toegankelijk voor anderen. Ik kwam erachter wat mensen in groten getale echt dachten als je niet aan het standaardideaal voldoet. Toch ben ik heel gelukkig in het prachtige Parijs.” Wat is het belangrijkste verschil in de Franse en Nederlandse publieke opinie wat betreft acceptatie en vrijheid? “Leven en laten leven kent men in Frankrijk niet. Er is een enorm conformistische en dwingende manier waarop je je in het openbare leven moet gedragen. Nederlanders zijn vaak lomp en direct, maar dat heeft mijn voorkeur boven het verkrampte gedoe hier. Niet iedereen hoeft in zijn handen te klappen voor wie ik ben en wat ik doe, maar laat me in ieder geval mijn gang gaan. Dat kan hier niet zomaar.” op zoek naar frankrijk is tot en met 24 april iedere zondag om 20.15 uur te zien op npo 2, vpro.nl/frankrijk

people | 037


David Dawson Ernst Meisner Justin Peck George Williamson — 11 t/m 26 juni 2016 – operaballet.nl

TRANSATLANTIC —

Dé choreografen van de 21ste eeuw!


tanja ineke

{COLUMN}

ZONDER STEMPEL als je een verstandelijke beperking hebt, dan is het uit de kast komen een probleem in het kwadraat.

Toen wist ik dat het homo heet. Ik had een gevoel, maar wist niet dat het zo heet.”

Dit is een citaat van Richel, die vertelt over zijn coming-out. Uit de kast komen is voor veel LHBT-ers best lastig. De gemiddelde jongere doet er drieënhalf jaar over. Van de biseksuele medemens is de helft op z’n werk niet uit de kast. Waarom? Omdat het lesbische meisje dat je kent altijd wordt gepest. Omdat je bang bent dat je ouders het afkeuren. Omdat je bang bent buitengesloten te worden door je kerkgemeenschap. Omdat je een aantal collega’s hebt die altijd net-niet-echtleuke grappen over homo’s maken. Niet altijd gemakkelijk dus. Als je een verstandelijke beperking hebt, dan is het ontdekken van je seksuele oriëntatie of genderidentiteit en het uit de kast komen een probleem in het kwadraat. Binnen de minderheid LHBT-ers is dit een minoriteit die snel over het hoofd wordt gezien. Gelukkig zijn er onder hen ook activisten en rolmodellen die van zich doen spreken. In het hele land zijn er groepen actief die vooral ontmoetingen organiseren. COC ondersteunt hen in het project Zonder Stempel. Laatst wilden de mensen van Zonder Stempel met me praten over de COC-website. Ze wilden graag dat je met één klik

vanaf de homepage op hun site terecht zou kunnen komen. Nu weet ik best wat van en over mensen met een beperking, maar tijdens dit gesprek leerde ik heel snel heel veel bij. Bijvoorbeeld dat de zoekfunctie op een site voor de meesten van hen veel te ingewikkeld is. Mensen met een verstandelijke beperking hebben vaak een achterstand in kennis over seksualiteit. Ze hebben minder toegang tot algemene informatie in bijvoorbeeld boeken, televisie en internet of ze begrij-

pen de informatie die ze opvangen niet goed. Praten over seksualiteit is in de zorg ook een precair onderwerp. Met Richel had niemand ooit gepraat over seksualiteit, totdat die ene begeleider dat wel deed en daarbij ook homoseksualiteit als mogelijkheid benoemde. Ook is het voor mensen met een verstandelijke beperking vaak lastig om hun wensen en gevoelens te verwoorden. En zijn ze kwetsbaarder omdat ze afhankelijker zijn van anderen.

D

ie afhankelijkheid is ook een probleem bij het organiseren van ontmoetingen. Heel belangrijk, juist voor deze groep, omdat daten via een site of zelf op stap gaan vaak niet kan. Door bezuinigingen in de zorg en overbelasting van vrijwilligers wordt het steeds lastiger mensen naar zo’n bijeenkomst te krijgen. Nog veel en veel lastiger dan het vindbaar maken van de website. COC gaat proberen om hier financiering voor te regelen. Want als je dan eenmaal hebt ontdekt dat het ‘homo’ heet, dan wil je ook andere homo’s zonder stempel gaan ontmoeten.

www.zonderstempel.nl ontmoetingen mogelijk maken: www.coc.nl/bobangelofonds tanja ineke voorzitter coc nederland

people | 039


“ik heb me nergens ingehouden of zaken rooskleuriger gemaakt dan ze waren�

040 |

people


EN TOEN KWAM JIJ positieve opvoedings­ drang

in het pas verschenen boek en toen kwam jij (waarom je niet één maar twee papa’s hebt) beschrijft de vlaamse radioster tom de cock op een even luchtige, gevatte als educatieve wijze de weg van een koppel naar hun eerste adoptiekind. de cock heeft, bewust, zijn meest lichtvoetige stijl op dit onderwerp losgelaten. zijn grootste angst? “dat we in dit verlichte deel van de wereld onvoldoende vieren wat allemaal mogelijk is.” tekst: hans van willigenburg | beeld: bob van mol

people | 041


“een van de dingen die ik met en toen kwam jij hoop te laten zien, is hoe saai en normaal mijn man en ik zijn”

H

oe vaak worden er boeken geschreven, die vanuit liefde, blijdschap en optimisme tot stand komen? Er is geen grootscheeps literatuuronderzoek voor nodig om te weten dat aan de basis van de meeste pennenvruchten doorgaans het tegenovergestelde ten grondslag ligt: gevoelens van onheil, tekortkoming, boosheid of compensatiedrang. In die zin, beaamt De Cock, is En toen kwam jij een volstrekt atypisch, literair document. Een soepele en niet zelden humoristische verslaglegging van iets waar hij elk moment van de dag zeer dankbaar voor is. “Tussen alle boekenkasten met 99 procent zware, doorwrochte boeken over het onderwerp adoptie, vond ik dat er ook een plekje moest komen voor een boek waarin de mooie, liefdevolle aspecten van adoptie ruimschoots aan bod komen.” Dat deze positieve insteek tot een soort feelgoodroman heeft geleid, spreekt De Cock dan weer nadrukkelijk tegen. Hij houdt juist bij hoog en laag vol dat wat hij heeft opgeschreven niets meer of minder dan de waarheid is (“Ik heb me nergens ingehouden of zaken rooskleuriger gemaakt dan ze waren”), maar dat er, juist in die waarheid, in zijn geval veel hoopvols te ontdekken valt, ook wat betreft de procedure en de noodzakelijke bureaucratie die ermee gepaard gaat. “Ik durf de Vlaamse procedure, zoals mijn man en ik die hebben doorgemaakt, zonder enige reserve een mooie procedure te noemen. Al is mooi misschien geen woord dat je snel op een verzameling overheidsregels plakt. En al is de situatie in Vlaanderen nu alweer dermate anders dat de Vlaamse adoptieprocedure aan vernieuwing toe is.”

TRIOMF VAN DE RATIO Het levensgevoel dat Tom de Cock lijkt uit te dragen, contrasteert in hoge mate met het gedrag dat we van digitale burgers gewend zijn. Voor wantrouwen en verongelijktheid reserveert hij zo min mogelijk plek. Ook op momenten dat gevoelens van frustratie, afwijzing en onbegrip voor de hand hadden gelegen, koos De Cock ervoor deze niet de overhand te laten krijgen. Niet vanuit een dwangmatig positivisme, maar omdat hij oprecht van mening is dat zulke gevoelens ongegrond zijn. En de Vlaamse adoptieprocedure voor zover mogelijk op alle punten zorgvuldig en integer wordt uitgevoerd, zoals het hoort. Zo zaten De Cock en zijn partner verschillende keren dicht tegen het zenuwslopende moment aan dat hun adoptiekind elk moment toegewezen kon worden, maar moesten ze diverse keren ervaren dat ze op het allerlaatste moment toch werden overgeslagen. De Cock: “Op dat moment kun je hard discriminatie gaan roepen. Maar van de kant van de afstaande moeder of van het adoptiebureau kunnen er volstrekt legitieme eisen gesteld zijn aan de adoptieouders, eisen die met de specifieke situatie van het kind te maken hebben en waar 042 |

people

wij niet aan voldeden. Wat kun je op dat moment anders doen dan je verlies nemen? Wat kun je anders doen dan de eisen respecteren, die met de beste bedoelingen voor het betreffende adoptiekind zijn opgesteld?” Hoe rationeel De Cock zichzelf in deze emotionele periodes staande houdt, is af te lezen aan de manier waarop hij ze in zijn boek beschrijft. Over de fase dat het adoptiebureau elk moment kan bellen met het verlossende telefoontje en over de factoren die bepalen of je als aanstaand adoptiepaar wel of niet wordt uitgekozen, noteert De Cock bijvoorbeeld: “Ik kan niet genoeg beklemtonen dat een kind afstaan in de meeste gevallen een extreme daad van liefde is, waarbij de afstandsmama er bewust voor kiest om haar kind een betere toekomst te schenken dan zijzelf kan bieden.” Zelfs wanneer adoptie door een homopaar vanuit de biomoeder expliciet als onwenselijk wordt weggezet, blijft De Cock waardig in zijn verslaglegging: “In het slechtste geval zagen ze holebi-adoptie als een rechtstreeks ticket naar de duivel. Dat was achterlijk en debiel, maar op zo’n moment is de zielenrust van een vrouw die door een vreselijke emotionele hel gaat het belangrijkst. (…) Gelukkig bestond ook het omgekeerde fenomeen: moeders die aangaven dat ze juist wél graag een homokoppel als adoptanten van hun kind wilden. De reden daarvoor was oerinstinct: ‘Als twee mannen mijn kind opvoeden, blijf ik voor altijd de enige mama.’” Wanneer De Cock en zijn partner, helaas voor hen, nóg een paar keer naast de adoptie grijpen en frustratie derhalve op de loer ligt, blijft hij zaken wonderwel in perspectief plaatsen, zoals blijkt uit deze exemplarische zin: “Laat dit vooral duidelijk zijn: al mijn geweeklaag over adoptie is uiteraard een joekel van een first world problem.”

SAAI EN GEWOON Een van de ontwapenende en waarheidsgetrouwe aspecten in En toen kwam jij is de mediawereld waarin hoofdpersoon en debuterend homopapa Tom de Cock rondloopt. Tom omschrijft zichzelf tijdens het interview, te midden van de Brusselse radiostudio’s, als een echte carrièretijger die “tien jaar keihard gewerkt heeft” om te komen waar hij nu is aanbeland: bij een eigen, dagelijks programma op VRT-radio, genaamd Planeet De Cock, waarin de actualiteit een voorname rol speelt en hij niet terugdeinst bepaalde politici tot de orde te roepen. In Nederland zou een dergelijke zichtbaarheid in de publieke media succesvolle presentatoren mogelijk kopschuw maken om met een heikel privéonderwerp als adoptie in de schijnwerpers te treden, maar bij Tom de Cock is van die aarzeling in het geheel niets te merken. Of dit naïviteit is, onervarenheid of een bewonderenswaardig geloof in de mensheid, doet er niet zoveel toe. Met zijn boek zegt De Cock het gesprek te zoeken met de hele samenleving, dat wil zeggen: met homoparen die adoptie overwegen, met jonge homo’s op de middelbare school die nog uit de kast moeten komen, met ouders die overwegen een kind af te staan en met groepen gelovigen die sceptisch staan tegenover adoptie door homo- of lesboparen. Net zoals hijzelf ooit het


positieve opvoedingsdrang

voorrecht heeft geproefd om geïnspireerd te raken door het boek The Kid van Dan Savage, dat ook een adoptierelaas is van een homopaar, maar dan in Amerika. “Een van de dingen die ik met En toen kwam jij hoop te laten zien, is hoe saai en normaal mijn man en ik zijn. Hoe gewoontjes we op de dingen reageren. En ook, hoe raar en gebrekkig de werkelijkheid van adoptie soms kan zijn.” Dat hij een publiek gezicht is, zeg maar een bekende Vlaming, staat feitelijk los van het adoptieavontuur dat hij met zijn man is aangegaan, en los ook van de wens om hun adoptiegeschiedenis in een boek te vatten. Maar, eerlijk is eerlijk, De Cock is zich maar al te zeer bewust van de werking van massapsychologie, en van de regel dat onbekendheid onbemind maakt. “Kijk naar hoe het werkt bij racisten. Ze hebben een hekel aan die en die groepen, totdat je aan die ene hardwerkende winkelier uit die ene groep komt die wél deugt, zich wél heeft aangepast en wél netjes belasting betaalt. Ofwel, zodra een afgeserveerde groep een gezicht krijgt, zodra het iemand van vlees en bloed wordt, uit de buurt nog wel, en goed van inborst, wordt het ineens een stuk lastiger om racist te zijn. Zo zie ik ook mijn eigen rol als homopapa. Door dat boek te schrijven, door eerlijk te zijn over wat ik meemaak als zoekende en onervaren homopapa, door dat te delen met het publiek, hoop ik dat de acceptatie van adoptie door homoparen verder toeneemt. En dat mijn dochter kan opgroeien in een wereld, waar twee papa’s hebben uiteindelijk als een irrelevante bijkomstigheid wordt gezien. Dat is mijn ultieme doel. En dit boek zie ik als een stapje in die richting.”

BEGRIPVOL IN HET KWADRAAT Zou het kunnen dat Tom de Cock met En toen kwam jij een volstrekt niet-controversieel en alom omarmd boek over adoptie door homoparen heeft geschreven? En dat er nergens een kritisch geluid te horen zal zijn? Ofwel, denkt hij dat de

lezers in deze extreem persoonlijke geschiedenis ergens over zullen struikelen? “Dat is een goede vraag”, zegt De Cock. “Maar ook een beetje een rare vraag. Want dit boek is de werkelijkheid. Dit boek beschrijft de dingen zoals wij ze hebben meegemaakt. Daar kun je bijna onmogelijk voor of tegen zijn. Het is zoals het is.” Maar dan, na enige overweging, voelt hij mogelijk wel een schoen wringen. “De manier waarop we met de procedure zijn omgegaan, waarop we in alle stadia met

het adoptiebureau hebben samengewerkt en begrip hebben opgebracht voor hun besluiten, is natuurlijk wel een keuze. Niet iedereen in de LHBT-gemeenschap zal geneigd zijn dermate tolerant en geduldig om te gaan met een biomoeder, die expliciet weigert haar kind af te staan aan een homopaar. Wij hebben steeds gedacht: die moeder gaat, los van haar betreurenswaardige standpunt, door een hel. Een kind afstaan is ongeveer het ergste dat je kan overkomen. En ik zeg dat niet zomaar, maar omdat het een onderdeel van de adoptieprocedure is kennis te maken met biomoeders die hun kind afstaan, weet ik inmiddels uit eerste hand dat het daadwerkelijk een hel is. In die context hebben mijn man en ik de ideeën van de biomoeder altijd gerespecteerd. Dat is onze eigen keuze geweest. Daar hoeft niet iedereen het mee eens te zijn. En we hebben in onze omgeving ook gemerkt dat lang niet iedereen het met ons begripvolle standpunt eens was. Maar dat is niet erg. Ook dát onderdeel van de adoptie – hoe je erover communiceert met derden, en wat de reactie van die derden is – heb ik in het boek meegenomen. En verder kan ik alleen maar zeggen dat we als echtpaar ook na het schrijven van het boek nog steeds vierkant achter onze keuzes staan. Hoe abject een standpunt van een biomoeder ook is: het moment waarop ze haar kind afstaat is niet het moment om haar te gaan heropvoeden. Dat proberen, zou in de buurt komen van marteling. Serieus waar.”

HET BOEK ALS ZWERFKIND Nu het boek in volle glorie verschenen is en iedereen de zes jaar van de adoptieprocedure stapje voor stapje na kan lezen, heeft De Cock de stille hoop dat En toen kwam jij geen honkvast kind zal zijn, maar uit zwerven gaat. En dus niet alleen in de Nederlandstalige wereld gezien zal worden. “Als ik hardop droom en dat doe ik weleens, hoop ik natuurlijk dat er ook vertalingen zullen komen. Het liefst in het Arabisch. Dat lijkt me te gek. Maar ook in het Russisch en vele andere talen.” De Cock kijkt er een beetje ondeugend bij, alsof hij zelf ook vindt dat gedachten misschien te snel met hem op de loop gaan. Toch, uiteindelijk wint bij hem de drang om hoop en inspiratie te bieden, vanuit het zijns inziens bevoorrechte Vlaanderen. Enigszins plechtstatig zegt hij: “We moeten ons ervan bewust zijn dat het territorium van de verlichting niet erg groot is. In grote delen van de wereld heerst duisternis. En juist daarom voel ik de drang vanuit het centrum van dat territorium, hier in Vlaanderen, dit getuigenverslag te schrijven. Niet alleen als boodschap aan de duistere wereld elders. Maar ook aan onze eigen gemeenschap, om te laten zien: kijk, zo ver zijn we al, dit hebben we bereikt. Als je je zegeningen niet telt of onvoldoende in de schijnwerpers zet, wordt het al snel weer normaal. En verdedig je het allicht wat laconieker. Daarom schreeuwt dit boek zo uitbundig: ‘Vier de vooruitgang!’ Juist de normaliteit van het beschrevene zal in de ogen van minder verlichte aardbewoners, denk ik, bijzonder zijn. En aanzetten tot nadenken.” people | 043


Tekst: Kees Tuijp Beeld: Eddie Smit

A HAPPY COUPLE Het is vaak niet eenvoudig om een relatie leuk te houden.Wij stellen je voor aan partners met de benodigde expertise.Wie zijn er deze keer a happy couple?

MARC RENSEN

STEFAN DEVOS

Woonplaats: Nijmegen Leeftijd: 38 jaar Sterrenbeeld: Maagd Beroep: Admissions officer

Woonplaats: Madonna (België) Leeftijd: 45 jaar Sterrenbeeld: Steenbok Beroep: Senior technical buyer

S

inds wanneer hebben jullie een relatie en hoe is die ontstaan? Marc: “We hebben elkaar ontmoet via een bear datingsite. Toen hij hier voor het eerst kwam, lagen we direct in bed. Vanwege de afstand en zijn typisch Belgische geslotenheid twijfelde ik of een relatie zou werken. Inmiddels komt Stefan al sinds januari 2005 elk weekend hier heen. In de zomer van 2014 heeft hij me in Engeland ten huwelijk gevraagd, en een jaar later zijn we hier in Nijmegen getrouwd. We zijn niet gaan marc (l) en stefan. samenwonen, omdat ieder zijn eigen routine en vrijheid nodig heeft.” Stefan: “Ik was direct verliefd op hem. Marc heeft geen rijbewijs, maar ik vind het geen probleem om drie uur heen en weer drie uur terug te rijden. Een langeafstandsrelatie is soms moeilijk, maar doordeweeks skypen we veel. De weekenden zijn heilig voor ons. Ik sta elke vrijdagavond bij hem voor de deur en vertrek dan zondagavond weer. Samenwonen doen we pas als we allebei met pensioen zijn.” Wat vinden jullie elkaars grootste plus- en minpunten? Marc: “Stefan is erg van structuur en orde, terwijl ik wat chaotischer ben. Ik hou van zijn knuffeligheid. Ik vind het heerlijk om elkaar te inhaleren in een knuffel.” Stefan: “Ik zie onze verschillen als aanvulling in de relatie, het brengt balans. Het is alleen jammer dat ik als autofanaat getrouwd ben met iemand die er niets mee heeft. Gelukkig kan Marc net als ik tegen een grapje. Humor is belangrijk. Ik was vroeger

vrij gesloten, Marc heeft me geleerd wat socialer te zijn.”

STELLING Een langeafstandsrelatie is moeilijk te onderhouden. Marc: “Als je in je hart het gevoel hebt dat je bij elkaar hoort, dan maakt afstand geen verschil. Ieder weekend is een cadeau, je neemt de nadelen voor lief. Deze relatie is heel intens.” Stefan: “Het versterkt de relatie juist, omdat het altijd vernieuwend is. Wij kennen geen sleur.”

Monogaam, open relatie of samen seks met anderen? Stefan: “We hebben samen maar ook los van elkaar seks met anderen. Lust en liefde zijn twee verschillende dingen. Ik kan met iedereen mijn lusten bevredigen, maar mijn liefde is alleen voor Marc. We hebben samen ook goede seks, dus een open relatie belemmert ons niet.” Marc: “Het vertrouwen en de liefde tussen ons is zo sterk dat ik niet jaloers of bang ben dat er iets misgaat. Ik vind het wel geil als hij seks heeft met een ander. Soms sturen we elkaar foto’s waarin we seks hebben met een andere man. Voor mij is seks met een ander pure lustbevrediging. Daarna mag de sekspartner direct weer vertrekken, en dan app ik gelijk Stefan om hem alles te vertellen.” Hoe ziet jullie ideale toekomst eruit? Marc: “Eigenlijk ben ik heel tevreden met hoe het nu gaat. Prachtige weekenden en heerlijke vakanties met Stefan. Als hij met pensioen gaat, stop ik met werken.” Stefan: “Daar sluit ik me geheel bij aan.” Wat is het geheim van een gelukkige relatie? Stefan: “Het is mijn ervaring dat een probleem zich oplost als je het bespreekbaar maakt. Heb geen geheimen voor elkaar.” Marc: “In een relatie wil je samen naar iets toewerken, maar laat dat op een natuurlijke manier gaan en dwing niets af. Respecteer de grenzen van je partner en laat elkaar vrij.” people | 045


de eerste lentedagen zijn achter de rug en er hangt liefde in de lucht. dat merkten wij ook aan onze mailbox. voor deze editie stroomde die weer vol met aanmeldingen van mannen die op zoek zijn naar een nieuwe liefde. winq selecteerde desmond en igor voor een goedverzorgde blind date bij restaurant jansz. in amsterdam. tekst: emiel brinkhuis | beeld: martijn senders met dank aan restaurant jansz. in amsterdam

LOVE: EXCITING AND NEW liefde op het eerste gezicht?

IGOR VREBAC de 29-jarige igor is acteur, schrijver en theatermaker en is al langere tijd op zoek naar een man die spontaan en energiek in het leven staat. hij is opgegroeid in joegoslavië en sinds 1994 woonachtig in amsterdam. relaties zijn hem niet vreemd, al waren ze tot nu toe altijd kort en bondig. nu na een jaar als single door het leven te zijn gegaan, is igor helemaal klaar voor een nieuwe vlam. VÓÓR DE BLIND DATE Hoe ziet jouw droomman eruit? “Nou, met knap kom je niet verder, dus daarom een iets bredere omschrijving: sportief, lang, sterk (emotioneel, fysiek, mentaal), liefst donker haar, verzorgd, mannelijk. Liefst ouder (35 tot vijftig), stijlvol, sociaal, familieman.” Wat is voor jou écht een afknapper? “Mannen die geen humor hebben, egostrelende praatjes, verkeerde kledingkeuze, geen ambitie of gierig zijn.” 046 |

people

Als je een eerste date zelf zou plannen, wat zou je gaan doen? “Ik stel me altijd dates voor in de zomer, dus lekker ergens eerst wat drinken, op een terras, dan een ijsje halen in het park, bootje huren, naar een restaurant varen, lekker eten, naborrelen en een openluchttheatervoorstelling bezoeken in het Amsterdamse Bos. Daarna nog een drankje doen in de whiskybar met een keurige kus op de wang als een bedankje voor een hopelijk geslaagde date.” Wat verwacht je van deze date? “Ik verwacht een spontane gezellige avond, lekker eten en wat kletsen over koetjes en kalfjes. Elkaar leren kennen is het enige wat ik voor ogen heb tot nu toe.”

EN? HOE IS HET BEVALLEN? Vertel! Hoe was de date? “Heerlijk gegeten! Zegt deze reactie genoeg? Het was aan het begin toch een beetje ongemakkelijk. Maar naar mate de avond vorderde en het voorgerecht op tafel kwam, acclimatiseerden we allebei wel. We hebben fijn gepraat en gekletst.” Wat vond je van Desmond? “Ik vond hem er heel goed uitzien voor iemand

van veertig. Ik had hem zelf 37 geschat. Verder was het een heel vriendelijke man, vind zijn haar heel mooi, alleen merkte ik tijdens de date dat we wel heel erg van elkaar verschillen. Een voorbeeld, hij traint met een personal trainer, wat ik juist verafschuw. Ik ben van mening dat als je aan je lichaam wilt werken je dat ook wel zelf kunt. Een ander voorbeeld, ik ben zelf vegetariër. Daar reageerde hij totaal niet op.” Is er een vonk overgeslagen en wil je nog een keer met Desmond afspreken? “Nee, dat kwam echt doordat we zo verschillen in de manier van leven. Hij is zo anders. Het was voor mij aan het einde van de avond duidelijk dat ik mijn 06-nummer niet ging geven.”


I

D

W Wat is voor jou écht een afknapper? “Ik knap af op mannen die er onverzorgd uitzien, geen humor hebben of geen baan of ambities hebben.”

D

Als je een eerste date zelf zou plannen, wat zou je gaan doen? “Ik zou op een eerste date samen uit eten gaan, dat vind ik gezellig. In de zomer zou ik kiezen voor het strand, in de winter samen schaatsen en bij het kampvuur warme chocolademelk drinken.” Wat verwacht je van deze date? “Ik heb geen verwachtingen, vind het wel onwijs leuk dat ik ben uitgekozen. Ik heb er heel veel zin in! Ik hoop dat het een leuke avond wordt.”

EN? HOE IS HET BEVALLEN? Vertel! Hoe was de date? “De locatie die jullie hadden uitgekozen was fantastisch. Wat een mooi restaurant, heel vriendelijke bediening en ook echt heerlijk gegeten. Ik vind Amsterdam ook echt een mooie stad.” Maar wat vond je van Igor? “Je voelt de maar al een beetje aankomen hè? Ik vind Igor een interessante jongen, zelfstandig en staat op een positieve manier in het leven. Op papier is het denk ik ook echt wel een match.”

DESMOND VAN SNIPPENBURG desmond was er als de kippen bij en reageerde als eerste op onze oproep dit voorjaar. de veertigjarige arnhemmer werkte tot verkort als specialist retentie/customer servicetrainer bij de ing. na een aantal lange relaties vanaf zijn twintigste is hij nu tweeënhalf jaar happy single. en zoals hij zelf zei bij zijn aanmelding: “er mag wel weer een mooie, leuke, lieve man aan me vastgevroren worden.”

VÓÓR DE BLIND DATE Hoe ziet jouw droomman eruit? “Mijn ideale droomman ziet er als volgt uit: verzorgd, sexy, maximaal 1,85 m, liefst stoer (geschoren) baardje, absoluut niet vrouwelijk, slank, sportief, beetje muscles is goed maar geen fitness addict. Daarnaast is hij tussen de 28 en veertig jaar oud en moet gek zijn van uitgaan, reizen en uit eten. Ik heb een paar vrienden die model zijn, dus hij moet er echt goed uitzien, maar hoeft uiteraard niet zelf een model te zijn. En blond of donker haar maakt niet zoveel uit, maar geen mannen met een donkere huidskleur. Spanjaarden zijn wel een grote pre!”

Is er een vonk overgeslagen? “Nee. Kort maar krachtig. Bij mij is er of direct chemistry of niet, en dat was er ook gewoon niet. Het was overigens niet zo dat er ongemakkelijke stiltes vielen, we hebben de hele avond lekker gepraat. Er was alleen geen fysieke aantrekkingskracht.” Wil je nog een keer met Igor afspreken? “Hoewel het een gezellige avond was, voel ik niet de behoefte om nog een keer met Igor af te spreken.”

voor de volgende editie van winq zijn we weer op zoek naar single mannen die het aandurven om gekoppeld te worden aan misschien wel de liefde van hun leven. natuurlijk regelen wij een leuk restaurant, de rest zul je zelf moeten doen. zin in een date? mail dan een paar foto’s van jezelf plus je gegevens naar romantiek@winq.com en wie weet nemen we contact met je op.

people | 047


Cruise Travel bestaat 30 jaar en dat vieren we met een éénmalige musicalcruise. Feest je met ons mee? Vanuit Rotterdam varen we naar de Noorse fjorden. Aan boord van het schip van Holland America Line verzorgen bekende Nederlandse musicalsterren én aanstormend talent spectaculaire optredens, exclusief voor gasten van ANWB en Cruise Travel. Tijdens een cocktailparty en meet&great kun je kennismaken met de artiesten.

EXCLUSIEVE OPTREDENS DOOR:

Flåm Stavanger

Oslo

Kristiansand

Rotterdam

8 dagen Noorse Fjorden Vertrek op 11 juni 2016 met de Rotterdam ����+ Rotterdam, Flåm, Stavanger, Kristiansand, Oslo, Rotterdam © Fotograaf: Simone Leonhartsberger

� Pia Douwes

© Fotograaf: Mischa Muijleart

� Sophia Wezer

Binnenhut vanaf Buitenhut vanaf

€ 1.008

Balkonhut vanaf

€ 1.548

Kijk voor meer informatie op www.cruisetravel.nl/winq © Fotograaf: Roy Beusker

� Stanley Burleson

� Tony Neef

€ 948

Promoting partners:

Ondersteund door een vierkoppig musical ensemble.

Bekijk online op www.cruisetravel.nl/winq of bel 0341-371137 Alle genoemde prijzen zijn per persoon in een 2-persoonshut en inclusief havengelden, brandstoftoeslagen en alle uitgebreide maaltijden. De prijzen zijn exclusief fooien, dranken aan boord, reserveringskosten en bijdrage Calamiteitenfonds. De prijzen kunnen wijzigen en zijn onder voorbehoud van beschikbaarheid en koerswijzigingen. Niet alle artiesten zullen de gehele cruise aan boord zijn. Het volledige exclusieve entertainmentprogramma van de musicalcruise ontvangt u tijdens inscheping. Dit programma en de genoemde artiesten zijn altijd onder voorbehoud van wijzigingen.


050 Iran niks mogen toch doen

TRAVEL 050 Iran 060 zomervakantie maar dan nÊt anders 064 Las Fallas in Valencia 066 top 7 Toronto 074 King’s Landing in Dubrovnik


nachtelijk ritje met couchsurfers in isfahan.

050 |

travel


IN IRAN

NIKS MOGEN TOCH DOEN

in het kielzog van het nucleair akkoord reisde winq een maand door iran. toeren, eten en feesten in een land waar niks mag, maar alles gebeurt.

tekst en beeld: guus serendip travel | 051


‘Y

ou are going to die!” We zitten in een druk restaurant in een sfeervolle villa in Shiraz, en mijn nieuwe vriend Afshin blijft maar volhouden dat ik zal sterven als ik niet dooreet. Maar er is helemaal niets mis met mijn eetlust. Het is alleen zo dat Iraanse porties belachelijk groot zijn. Ik vind het al een hele prestatie dat ik halverwege de schaal saffraanrijst ben gekomen. Die was groot genoeg voor een hongerige familie of twee. En ja, die kebab. Laten we het zo zeggen: toen ik een paar weken geleden in Iran arriveerde, was ik nog vegetariër. En dit was alleen nog maar de lunch. Ik had het voorgerecht voor het hoofdgerecht aangezien: een salade van granaatappel en linzen, een schaaltje yoghurt met rolletjes van gefrituurde courgette erin, een bordje vegetable samosas, en een dip van gefrituurde aubergine, walnoot en mint. En toen kwam die berg chelo kabab er dus nog aan. Nee, ik was niet bepaald aan het uithongeren. Hoewel het idee dat ik zou kunnen sterven in Iran nog niet in me opgekomen was, had ik het al wel gezien in de ogen van een aantal mensen toen ik hen vertelde dat ik van plan was om de Islamitische Republiek te bezoeken. Als je ook maar in de buurt van Syrië of überhaupt in het Midden-Oosten reist, word je al snel aangekeken alsof je van plan bent bij de jongens van ISIS op theevisite te gaan. Maar die zullen in een sjiitisch land als Iran niet snel voet aan de grond krijgen. Sterker nog, Iran wordt op een paar grensgebieden na geheel veilig geacht voor toerisme. Nu het nucleair akkoord tussen Iran en de zes wereldmachten is ondertekend, verwacht men een flinke toename in toerisme. Air France hervat vanaf april zijn vluchten tussen Parijs en Teheran, British Airways doet dit in juli tussen Londen en Teheran, en ook bij de KLM liggen hoogstwaarschijnlijk gelijksoortige plannen klaar.

het imam reza complex in mashhad.

EXTREMISTISCHE GASTVRIJHEID

Sinds de Amerikaanse president George W. Bush Iran aanduidde als onderdeel van de As van het Kwaad, is het land onderworpen aan een imago dat veel verder strekt dan alleen het onderdrukkende regime. Alle Iraniërs 052 |

travel

perzische lekkernijen.

trein door de kavir-woestijn.


Iran

citadel rayen bij mahan.

chehel sotoun in isfahan.

werden verondersteld religieuze fanatici te zijn die stonden te trappelen om radicale islam en de daarmee geassocieerde horrors op de wereld los te laten. Maar hier was ik dan, met een Iraanse homo, toerend door de vierduizend jaar oude stad Shiraz. Het enige extremistische wat ik tot nu toe had kunnen bespeuren was de gastvrijheid. De enige moordlustige neiging was die om mij vol te proppen met lekker eten. Afshin maakte natuurlijk maar een grapje. Onze onenigheid markeerde gewoon weer een dag vol vriendelijk gekissebis over hoeveel ik at, en of ik nou eens de rekening mocht betalen. Als ik niet oppaste, betaalde Afshin alles. Zelfs als ik in een souvenirwinkel stond, trok hij zijn portemonnee open. Dat was allemaal onderdeel van een spelletje dat taarof heet, een unieke vorm van Iraanse etiquette die voorschrijft dat je iedereen te allen tijde van dienst bent terwijl je tegelijkertijd alle diensten van anderen weigert. Dat is een spelletje dat je als gast hoort te verliezen. De Iraanse gastvrijheid schrijft een bijna maniakale hoeveelheid vriendelijkheid voor. Gasten dienen te worden behandeld als god. Hoewel Afshin’s religie daar wel zo’n beetje bij op hield. Hij had, zoals vele Iraniërs die ik onderweg had ontmoet, een onverholen hekel aan islam.

avond in teheran.

“we hebben betere gay party’s dan in san francisco” Perzië strekte ooit van de Balkan tot in hedendaags India. Het gaf Afshin en zijn landgenoten een scherp historisch besef. Het soort trots dat je ook bij Italianen ziet, dat van de nazaten van een voormalig wereldrijk. Zo strekken zijn reflecties af en toe over millennia. “Alles was goed hier totdat de islam kwam”, verzuchtte hij eerder die dag in het souvenirwinkeltje bij een paleiselijk koopmanshuis. Daar was hij op een kopie van de Cyruscilinder gestuit, de 25 eeuwen oude, met spijkerschrift volgebeitelde cilinder van klei met daarop een verklaring van koning Cyrus de Grote, de stichter van het Perzische Rijk. Deze wordt vaak beschouwd als de eerste optekening van universele mensenrechten. Dat was een millennium voordat een invasie van Arabieren de zoroastrische staatsreligie verdrong, en verving door de islam.

TACHTIG ZWEEFSLAGEN

Toch had het tij van tolerantie nog wel wat recenter over de Perzische samenleving gespoeld. De fresco’s in het koopmanshuis,

waarin mannen in gebloemde gewaden en zware oogmake-up figureerden, deden me denken aan mijn bezoek aan een zeventiendeeeuws feestpaviljoen in Isfahan, een paar weken eerder. Daar had een lokale gids gewezen op een muurschildering waarop volgens hem duidelijk homo’s en lesbiennes te zien waren aan het hof van de sjah. Hij kan het natuurlijk verkeerd geïnterpreteerd hebben. Een jongeman in de voorstelling lag op zijn rug op de grond, met zijn hoofd comfortabel in de schoot van zijn oudere kameraad, die een stuk fruit in zijn mond liet glijden. Dat kunnen vast ook wel gewoon goede vrienden zijn geweest, toch? Hoe langer je keek, hoe hedonistischer het tafereel echter werd. Er schuilde nog een islamitisch taboe in: alcohol. Men genoot er duidelijk van wijn. Maar hoewel wijn waarschijnlijk ooit werd ‘uitgevonden’ in het oude Perzië, is het drinken van alcohol in Iran sinds de Islamitische Revolutie van 1979 streng verboden. Sharia wetgeving schrijft zelfs een straf van tachtig zweepslagen voor overtredingen voor. Dit was de reden waarom Shiraz, dat ooit ’s lands wijnhoofdstad was, tegenwoordig niet langer de belofte waarmaakte die de naam van de stad met zich meebracht. Althans, zo luidde het officiële verhaal. Maar als ik iets had geleerd in de travel | 053


afgelopen weken in Iran, was het wel dat het officiële verhaal en het volledige verhaal weinig met elkaar te maken hebben. Sterker nog, op mijn eerste avond in Shiraz had ik al wijn aangeboden gekregen van mijn gastheer Ali. Toen hij me bij aankomst een kleine rondleiding door zijn huis gaf, wees hij op een grote glazen pot in de hoek van zijn keuken. “Het is vrij simpel”, lichtte hij toe. “Je plet druiven, laat ze fermenteren in een pot, roert elke drie dagen, en veertig dagen later heb je wijn.” De honderden wijnmakerijen

onder een fanatiek regime met wetten die de doodstraf op homoseksuele handelingen voorschrijven, floreert er op grindr een levendige gemeenschap. van voor de revolutie waren niet zomaar verdwenen, de productie was slechts ondergronds gegaan. Ook de huisgemaakte wijn was prima te drinken. ’s Avonds had Ali een aantal vrienden uitgenodigd, allemaal homo’s. Zo had ik Afshin leren kennen. We aten, dronken en praatten over politiek, terwijl er op een scherm aan de muur muziekvideo’s van Lady Gaga en Mashrou’ Leila werden geprojecteerd. Het was mijn eerste homofeestje in Iran. “Dit is nog niks hoor”, had Afshin gezegd. “We hebben betere gay party’s dan in San Francisco.”

DOWN WITH THE USA

Tegen die tijd was ik al drie weken in Iran. In de eerste week van mijn verblijf van een maand was ik een beetje rusteloos geworden. Niet vanwege het gebrek aan alcohol – daar was ik al op voorbereid. Ik was naar Iran gekomen om een reportage te maken over een reis van twaalf dagen per privétrein door het land. In korte tijd werden alle historische highlights afgevinkt in het gezelschap van welgestelde toeristen uit de VS en het Verenigd Koninkrijk. Een paar dagen na aanvang werd het duidelijk dat het bomvolle reisschema vaak in de weg stond van simpele genoegens, zoals een beetje ronddwalen in een vreemde stad, of wat interactie met de lokale bevolking. Soms houden luxe reizen 054 |

travel

je een beetje in een gouden kooi. Ik zag de uit­gestrekte woestijnlandschappen voornamelijk door het raampje van mijn treincoupé. We bezochten het land in een zorgvuldig bijeengehouden groepje, dat van het ene comfort naar het andere werd gehoed. Het historisch erfgoed was prachtig, daar niet van. Maar als ik een notie wilde krijgen van modern Iran, zou ik toch echt achter gesloten deuren moeten zien te komen. Het was al snel duidelijk dat er onder de lokale bevolking een sterke behoefte bestond om aan buitenlanders te laten zien dat men niet zo achterlijk was als ze werden geportretteerd door buitenlandse media, noch zo fanatiek religieus als hun regime. Als we naar antiwesterse propaganda aan de muren (Down with the UK! Down with the USA!) stonden te kijken, kwam er altijd wel iemand langs om zich ervoor te verontschuldigen. “Niemand neemt dit soort leuzen nog serieus, alleen een piepkleine minderheid van idioten!” Deels had ik dat wel verwacht. De meeste Iran-reizigers die ik voor vertrek had gesproken hadden mij verteld dat de uitzinnige vriendelijkheid, en soms verrassend liberale opvattingen van de lokale bevolking hen het meest waren bijgebleven. Dat was de reden waarom ik had besloten om de volle duur van mijn visum – dertig dagen – in Iran te blijven. Twee weken mee met de luxe groepsreis, twee weken op eigen houtje, zonder vooropgezet plan. Ik verwachtte dat als ik zou gaan couchsurfen, ik een compleet ander Iran zou treffen. Het sociale platform van Couchsurfing, waar lokale mensen hun een slaapplek aanbieden is ongekend populair en goed georganiseerd in Iran. Toch had ik er geen rekening mee gehouden dat ik onderweg in Iran veel homo’s zou leren kennen. “Err on the side of caution” luidde het advies voor LHBTreizigers in mijn reisgidsje. In een land waar de doodstraf op homoseksuele handelingen staat, leek me dat nogal een understatement.

AAN DE GALG

De eerste halte op mijn treinreis was Mashhad. De stad ligt vlak bij de grenzen van Turkmenistan en Afghanistan, en staat vooral bekend als pelgrimsoord vanwege de aanwezigheid van een van ’s werelds grootste religieuze complexen rondom de tombe van Imam Reza. Het is een soort sjiitisch Mekka,

ashura in de woestijnstad yazd.

huisgemaakte wijn.


Iran

met de grootste moskee ter wereld, musea, seminaries, een bibliotheek en enorme eetzalen voor de miljoenen pelgrims die jaarlijks de tombe komen bezoeken. De naam Mashhad riep bij mij echter heel andere herinneringen op, die van de gruwelijke publieke executie van twee tieners in 2005. Volgens de lokale autoriteiten waren de zestien- en achttienjarige jongens verkrachters. Volgens de eerste berichten in de westerse media was hun enige ‘misdaad’ consensuele homoseks. Ik kon me de internationale rel die daarna ontstond nog goed herinneren. Wereldwijd werden foto’s van de jongens aan de galg hoog gehouden tijdens gay prides. Dus ik was van plan om zelf ook een pelgrimstochtje te maken: naar het plein waar de jongens waren geëxecuteerd. Ik moest het nog wel even zien te vinden. De naam van het plein uit de nieuwsberichten stond nergens op de kaart. En “welke kant naar het plein waar jullie homo’s ophangen?” was ook niet iets wat je op straat kon gaan vragen. Dus ik probeerde Grindr.

meidan emam plein in isfahan.

isfahan.

Ik verwachtte er niet veel van. Internet wordt opzettelijk vertraagd in Iran, en veel websites (YouTube, Facebook en Twitter) zijn geblokkeerd. Hoewel een paar behulpzame Iraniërs me al hadden laten zien hoe de firewall vrij makkelijk te omzeilen is met een VPN, werd de verbinding daar zo langzaam van dat het vaak onbruikbaar was. Maar wat schetste mijn verbazing: Grindr zat niet achter de firewall. Het werkte prima. Sterker nog, in een van de meest religieuze steden van Iran, onder een fanatiek regime met wetten die de doodstraf op homoseksuele handelingen voorschrijven, floreert er op Grindr een levendige gemeenschap. Veel van de mannen laten zelfs hun gezichten zien op hun profielfoto’s. “De politie heeft wel wat beters te doen dan achter ons aan zitten”, zei een van hen. Toch kon niemand me vertellen waar het plein was. De twintigers hadden er nog nooit van gehoord, de dertigers herinnerden zich het voorval als anti-Iraanse propaganda in de westerse media. Misschien was hen dat wijs gemaakt. Of misschien was ik degene die verkeerd was geïnformeerd? Ik las het nog eens na. Na de aanvankelijke ophef was vrij snel duidelijk geworden dat de feiten in dit geval een stuk vager waren dan er oorspronkelijk werd gerapporteerd. travel | 055


must have kalasjnikov-waterpijp.

shazdeh tuin in mahan.

Het verhaal dat door de Britse actiegroep OutRage! was verspreid bleek gebaseerd op allerlei twijfelachtige aannames. Toen deze werden gecorrigeerd, had het beeld zich al gevestigd. Zelfs tien jaar na dato. Niet alleen bij mij, maar ook bij de vrienden die kritiek leverden op het feit dat ik überhaupt naar Iran ging. Bungelde de homoseksuele jeugd daar niet aan de galgen? Nog steeds valt er weinig goed te praten. Zelfs als de jongens echt verkrachters waren, was de executie van minderjarigen in strijd met internationaal recht. Maar ik had gemist dat zowel Human Rights Watch en de International Gay & Lesbian Human Rights Commission inmiddels 056 |

travel

motorcrossbaan/zoroastrische toren van stilte in yazd.

hadden verklaard niet langer te geloven dat het om een ‘gay case’ ging. Het feit dat het incident niet was blijven hangen bij de lokale homogemeenschap onderstreepte dat.

OFF-LIMITS

Dus bracht ik de volgende dag net als de rest van de groep door in het uitgestrekte Imam Reza complex. Het was slechts het begin van de vele highlights op het reisschema. Vooral het binnenste plein, waar ik eigenlijk niet mocht komen, was ontzagwekkend mooi. Aangetrokken tot de gouden toegangspoort naar het mausoleum was ik er per ongeluk toch naar binnen gelopen, zonder te beseffen

dat dit gedeelte in principe off-limits was voor niet-moslims. Ongeacht het feit dat ik enorm moet zijn opgevallen, leek het niemand wat te deren. Zelfs niet de wachters aan de poort, die met fel gekeurde plumeaus de stroom van pelgrims dirigeerden. Wellicht spaarden die liever hun energie. Het was luttele dagen voor Ashura, de dag dat de zevende-eeuwse moord op Imam Hussein, de nummer drie in het dozijn sjiitische heiligen, werd herdacht. Of de wachters nog zo’n vrome vrede zouden uitstralen als er vijf miljoen pelgrims over hun tenen waren gerend viel nog te bezien. Maar tegen die tijd zou ik al


Iran

in Isfahan zijn, 1200 kilometer verderop. De trein doorkruiste de Kavir-woestijn, met korte onderbrekingen voor excursies in adobe citadellen, Perzische tuinen en zoroastrische ruïnes. In de verstofte haltes van de Zijderoute bewonderden we moskeeën met psychedelische mozaïeken, en bezochten we de tombes van geliefde dichters en soefi’s. In de opmaat naar Ashura marcheerden grote processies van zwart geklede mannen al door de straten. Op het ritme van oorverdovende trommels sloegen ze zichzelf massaal op de borst, terwijl schrille leuzen door overbelaste luidsprekers kraakten. Sommige mannen kastijdden zichzelf met metalen kettingen. Dat kwam aanvankelijk wat luguber voor, maar het was vooral theater – en welbeschouwd verschilde het nu ook weer niet zo veel van christelijke Goede Vrijdag-processies. Per slot van rekening was Jezus net zo goed een geliefde heilige die in een ver verleden een miserabele dood vond. In Isfahan checkten we in bij het fabuleuze Abbasi Hotel, een voormalige karavanserai aan de Zijderoute – het soort herberg waar je ooit je kameel kon stallen. Sindsdien was het met 25 kilo goud beplakt en prees het zichzelf aan als het oudste luxehotel ter wereld. Omdat in het kader van Ashura de meeste bezienswaardigheden en winkels gesloten waren, stond er niks op het middagprogramma. Ik was de groep en de toeristenbubbel even zat en besloot af te spreken met een jongen die ik had leren kennen in de Isfahangroep van Couchsurfing. Hij haalde me op uit de weelderige hotellobby, en amper een uur later zat ik met vier generaties van de familie van zijn beste vriend rond een vuur in de binnenplaats van diens huis. Ik was niet de enige buitenlander. Er waren nog zeven andere Couchsurfing-genodigden. Er ontstond een schier onophoudelijke stroom van gerechten in formidabele porties. De warmte van een uitgebreide Iraanse familie is een comfort dat je niet kunt kopen.

zei een 23-jaar oude acteur. “Mensen zijn onzeker en alleen bezig met hun neus.” Hij had het over het feit dat Iran de wereldleider is in neuscorrecties. Mensen met een pleister op hun neus waren inderdaad een vaste prik in het straatbeeld van Iran. Een vriend uit de Iraanse filmindustrie had me verteld dat de casting voor historische films tegenwoordig een ramp was, omdat er nauwelijks actrices over zijn met oorspronkelijke neuzen. Ironisch genoeg was er onder een regime dat politieke discussies ontmoedigt en westerse cultuur verafschuwt, een generatie opgestaan die enerzijds dol is op politieke discussies en anderzijds de neus modelleert naar een ideaalbeeld uit Europese en Amerikaanse modebladen. Iedereen die ooit op Instagram de Rich Kids of Tehran-account heeft gezien weet hoe die laatste groep eruitziet. Ondanks hun overduidelijke trots en liefde voor hun moederland wilden veel van deze jongens zo snel mogelijk emigreren, zoals veel van hun vrienden en familie dat al hadden gedaan. Ik moest hier weer aan denken tijdens het diner in Shiraz, toen Ali de muziekvideo’s op zijn projectiescherm pauzeerde om wat foto’s te laten zien van gay party’s van voorgaande jaren. Het vriendenclubje was danig geslonken. Veel mannen op de foto’s waren inmiddels het land ontvlucht, vaak naar Noord-Amerika via de VN in Turkije. Afshin

en zijn vriend waren dat ook van plan. De vriend van Ali had zelfs net aangekondigd dat hij zijn geluk zou gaan beproeven op een van de vluchtelingenboten van Turkije naar Griekenland. De reden was dat de politie in Shiraz steeds vaker invallen deed bij feestjes. “We gaan gewoon door,” zegt Afshin, “maar we maken ons altijd zorgen.” Vijf jaar geleden was Ali een uitgesproken voorvechter van vrouwen- en homorechten. Maar nadat hij in een van zijn gedichten de hoogste leider Ayatollah Khamenei een dictator noemde, werd hij gearresteerd en negentien dagen in eenzame opsluiting

iran is de wereldleider in neuscorrecties. gezet onder beschuldiging van marxisme en atheïsme – twee zaken waar in Iran de doodstraf op staat. Er werd hem bovendien verteld dat de politie zijn telefoongesprekken met zijn vriend had afgetapt en wist dat hij homo was. Gelukkig werd hij uiteindelijk vrijgelaten, nadat zijn familie een borgtocht van 27.000 euro had opgehoest. Het is een zeer traumatische ervaring voor hem geweest, maar hij blijft opstandig. “Zo controleren ze

TROTS EN OPSTANDING

Na het vallen van de nacht reden we met een resterend vriendengroepje naar een parkje bovenop een berg aan de rand van de stad. Voor het uitzicht, maar ook om wiet te roken. We praatten over politiek en cosmetische chirurgie. “Ons land heeft zo’n groot potentieel, maar ons regime verpest alles”,

nacht in isfahan.

travel | 057


de samenleving. Je arresteert iemand, maakt hem doodsbang, en dan laat je hem los zodat hij al zijn vrienden gaat vertellen dat ze in de gaten worden gehouden.” De arrestatie vond nog plaats onder het bewind van voormalig president Ahmadinejad, die inmiddels is opgevolgd door de meer gematigde Hassan Rouhani. “Met Rouhani aan de macht zijn we vol hoop op verandering”, zei Ali. Dit was per slot van rekening de president die vorig jaar juli het nucleaire akkoord ondertekende, en het een ‘gouden bladzijde’ in de geschiedenis van het land noemde. Sindsdien heeft aartsvijand Groot-Brittannië zijn ambassade in Teheran heropend en zijn de economische sancties opgeheven. Daarmee is weliswaar geen eind gekomen aan de antiwesterse retoriek in de straten van Iran. In Centraal-Teheran prijkte er zelfs een tien verdiepingen hoog billboard dat president Obama vergeleek met de moordenaar van Imam Hussein. Maar in alle eerlijkheid, de anti-Iran retoriek in het Westen dendert ook nog vrolijk door. Toch verklaren veel gewone Iraniërs inmiddels in privésituaties geen haat, maar juist liefde voor de VS en het Westen.

obama de ‘verrader’ in centraal-teheran.

058 |

travel

HONDENALCOHOL

Vergeleken met de grote wens van veel jonge Iraniërs om te emigreren, is het opmerkelijk dat er tegelijkertijd een deel van de Iraanse diaspora langzaam terugvloeit naar het moederland. In de hoofdstad Teheran kwam ik veel Amerikaanse en Britse Iraniërs tegen die buiten Iran waren geboren en getogen, maar nu terug waren gekeerd naar het land dat hun ouders hadden ontvlucht, om te studeren of bedrijfjes op te zetten. Op een homofeestje in een rijke buurt in Noord-Teheran ontmoette ik een jongen die in zijn tienerjaren naar de VS was verhuisd, maar recentelijk was teruggekeerd. Enerzijds miste hij zijn familie gewoon te veel. Maar het was volgens hem ook zo dat het leven in Amerikaanse steden tegenwoordig te moeilijk was. Hoge huren en de zware lasten van een studielening hadden zijn illusie weggenomen dat hij veel geld kon gaan verdienen in de VS. “Ik ben enorm opgelucht dat ik weer terug ben”, zei hij. Het feestje was niet veel anders dan je zou kunnen verwachten in een moderne westerse stad, met een groep modieuze millennials en een gestage stroom van alcohol en drugs. Met als belangrijke verschillen natuurlijk de

clandestiene liefde.

illegaal gestookte ‘hondenalcohol’.

zoroastrische vuurtempel.

daneshjoo park in teheran.

azadi toren in teheran.


Iran

Barsaam me mee naar de belangrijkste vuurtempel van Teheran. Voordat we vertrokken zette hij Britney Spears op en trok hij het traditionele hemd aan dat zoroastriërs immer onder hun kleding behoren te dragen. Wat begon met It’s Britney bitch eindigde in een compleet wit gewaad en mondmasker in de tempel, waar hij vroom gebeden prevelde terwijl een oude priester het eeuwig vuur opstookte. Naderhand wees hij op het gevleugelde symbool van zoroastrisme boven de ingang van de tempel. “Dat is de faravahar – nog steeds het nationale embleem van Iran. Het staat symbool voor de menselijke geest, zonder geslacht of seksuele oriëntatie. Dat betekent dat het in het zoroastrisme niet uit maakt wie je bent.” Op mijn laatste ochtend in Iran vergezelt Barsaam mij naar het Daneshjoo Park in Centraal-Teheran. Net zoals in stadsparken

er is geen verbod in de koran dat cocaïne specifiek bij naam noemt.

strikte geheimhouding, de drank in de stijl van de Amerikaanse drooglegging, en de dreiging van lijfstraffen. Sterke drank wordt het land in gesmokkeld of thuis gestookt. De ongemarkeerde flessen op tafel bevatten aragh sagi – letterlijk ‘hondenalcohol’ – een potente moonshine van rozijnen. Dealers kunnen tot in het holst van de nacht alles leveren. De jongen die me voor het feest had uitgenodigd droeg een trui met het Perzische woord voor ‘sneeuw’ erop, en dat was niet alleen een verwijzing naar zijn liefde voor gekristalliseerde neerslag. “Er is geen verbod in de Koran dat cocaïne specifiek bij naam noemt”, zei hij. “Maar voor alcohol heb je dat wel. Dus als er een politie-inval is, dan mag je hopen dat ze je met drugs betrappen in plaats van alcohol.” Het is moeilijk genoeg voor te stellen hoe afschuwelijk het is om tachtig zweepslagen te krijgen. Degenen die meerdere keren met alcohol worden betrapt kunnen de doodstraf krijgen. Maar de feestgangers bleven er opvallend laconiek onder. “Het risico maakt het extra spannend”, zei mijn vriend. “In 95

procent van de gevallen is de politie gewoon op smeergeld uit. Maar ja, er is altijd nog die vijf procent.”

IT’S BRITNEY BITCH!

Barsaam, mijn Couchsurfing-gastheer in Teheran, was een vriend van Ali. Net als Ali was hij een dichter, en er was hem veel aan gelegen om mij in korte tijd zoveel mogelijk te leren over zijn cultuur. In zijn keuken leerde hij me Perzische gerechten koken terwijl we luisterden naar muziek die was gebaseerd op de gedichten van Rumi, een dertiende-eeuwse dichter die homo zou zijn geweest, en bekend staat als de vader van het soefisme, een stroming in de islam die zich focust op meditatie en spiritualiteit. Barsaam was echter zelf geen moslim, maar een aanhanger van het zoroastrisme – het geloof dat nog stamt uit het oude Perzië, dat vuur aanwendt als bron van inzicht en wijsheid. Het is een van de oudste godsdiensten ter wereld, ouder dan zowel de islam als het christendom. Om daar wat meer van te laten zien nam

overal ter wereld staat het bekend als cruising spot, maar ik wou er iets anders zien: een intrigerend stukje homogeschiedenis dat Ali had genoemd tijdens het diner in Shiraz. Het park was in de jaren zeventig ontworpen door een van de meest vooraanstaande architecten van die tijd: Bijan Saffari. Die was openlijk homoseksueel en een goede vriend van de koningin. Vlak voor de Islamitische Revolutie had hij nota bene nog een nephuwelijksfeestje gevierd met zijn partner. Als laatste grap had hij de fontein van het park een bijzondere vorm gegeven. Ik moest wel een beetje door mijn wimpers kijken om te ontdekken waar Ali het over had gehad, maar toen ik er eenmaal recht voor stond, was het onmiskenbaar. In het hart van de hoofdstad van de Islamitische Republiek Iran spelde een fontein doodleuk de letters ‘G.A.Y.’. ter bescherming van de betrokkenen zijn alle namen in dit artikel gefingeerd. om dezelfde reden zijn in sommige omschrijvingen details weggelaten of aangepast. de vriend van de persoon die hier is aangeduid als ali, heeft inmiddels daadwerkelijk zijn geluk in een vluchtelingenboot van turkije naar griekenland beproefd. de boot zonk halverwege de tocht en hij verloor al zijn bezittingen, maar hij heeft het overleefd en verblijft nu veilig in europa.

travel | 059


DESTINATION UNKNOWN: SRPRS.ME

Stel je voor, een vakantie boeken zonder dat je ook maar enig idee hebt waar je naartoe gaat. Dat klinkt bijzonder en misschien zelfs wel ongeloofwaardig. Reisorganisatie srprs.me biedt avonturiers de mogelijkheid om een destination unknown te boeken. De jonge vakantiemakers in Amsterdam daagden ons uit en onze avontuurlijke redacteur Emiel Brinkhuis ging op pad. Hoe is het om zonder bestemming naar Schiphol te gaan? “Dat is heel gek, maar aan de andere kant ook wel rustgevend. Ik had het helemaal losgelaten. Althans, dat zeg ik nu wel heel stoer. Op de kaart die je tien dagen voor je vertrek ontvangt, staat wanneer en hoe laat je op Schiphol moet zijn plus de weersverwachting van je bestemming. Ik kon het toen echt niet laten om een wereldkaart met weersvoorspellingen te googelen om te kijken of ik iets kon achterhalen. En wat ook niet hielp om mijn innerlijke rust te bewaren, waren mijn vrienden en collega’s. Iedereen dacht mijn bestemming te weten.”

IF WE TOOK A HOLIDAY een bananenboot op mykonos, yoga onder een palmboom op bali, een villa in de duinen van ameland. been there, done that. laat je inspireren door onze tips om je zomervakantie dit jaar net wat anders aan te pakken. tekst: emiel brinkhuis

060 |

travel

En toen stond je op Schiphol. “En toen werd ik toch wel een beetje nerveus. Opeens ben je toch bang dat je bestemming tegenvalt of dat ze je als grapje naar Schiermonnikoog sturen. Gelukkig mochten we eindelijk de code openkrassen en werd onze bestemming onthult: Hua Hin in Thailand.” Dat is niet om de hoek. Hoe was het? “Na het bekend worden van de bestemming gaat de tijd opeens heel snel. Inchecken en op je telefoon zo veel mogelijk informatie binnenhalen over Hua Hin. Gelukkig hoef je over de reis niet na te denken, die is al voor je geregeld.Voordat je het weet, stap je het vliegtuig uit en kan je vakantie beginnen. En wat heerlijk was, niks was gepland. Ik leefde echt in de waan van de dag. Ik heb genoten, dat was misschien nog wel de grootste verrassing.” www.srprs.me


SECRET ESCAPES foto: design hotel modez, arnhem

Boekingssites schieten als paddestoelen uit de grond. Maar hoe voorkom je dat je alsnog een hotelkamer boekt naast die gezellige buurvrouw of dat je aan het ontbijt opeens die lollige collega tegen het lijf loopt? Boekingswebsite Secret Escapes is een community waar je de meest bijzondere overnachtingen boekt tegen een scherp tarief. Psst, niet verder vertellen hoor. www.secretescapes.com

PENROADS

Alleen op reis, je moet het maar durven. Het is een bijzondere manier om jezelf te leren kennen en grote kans dat je onderweg veel nieuwe vrienden maakt.Wil je je toch van tevoren verzekeren van ontmoetingen met gelijkgestemde reizigers, dan is Penroads heel handig. In drie simpele stappen heb jij online je reismaatje(s) gevonden. www.penroads.com

advertentie


reisinspiratie

THE HIDEAWAYS CLUB

Oké, dit is niet voor iedereen weggelegd. Maar bijzonder is het wel. The Hideaways Club is een shared ownership club waarin leden investeren in exclusieve vakantieverblijven over de hele wereld. Dat klinkt ingewikkelder dan het is, maar het komt erop neer dat je door middel van je lidmaatschap recht hebt op een vakantieperiode in een van de huizen naar keuze. Hoe groter je bijdrage, hoe vaker je gebruik kunt maken van de vakantiewoningen. Een mooi extraatje van de club is dat elke woning een eigen conciërge heeft. Dit is een local die niet alleen de sleutel aan je overhandigt, maar ook bijvoorbeeld boodschappen voor je kan doen. www.thehideawaysclub.com

CAMPTOO

De deeleconomie is booming. In navolging van Airbnb (bij iemand thuis een overnachting boeken) en SnappCar (een auto huren bij de buren) is er nu Camptoo: caravans en campers huren van medekampeerders. Het idee is exact hetzelfde als bij de collega-sites: zoek een leuke camper of caravan, chat met de eigenaar, reserveer, doe de aanbetaling en de vakantievoorpret kan beginnen. www.camptoo.nl

ELIZA WAS HERE

“Waar iedereen rechts afslaat, gaat Eliza was here linksaf.” Met andere woorden, Eliza neemt je mee naar ongerepte plekken in Europa.Verblijf in een oud farmer’s house of reserveer je eigen villa met zwembad. Het is allemaal mogelijk.Wat prettig is: een vakantie via Eliza was here is altijd een pakket. Je boekt in één klap je vliegreis, accommodatie en een huurauto. Daar hoef je dus allemaal niet meer over na te denken. www.elizawashere.nl

MISTERBNB

Nee, dit is niet jouw nieuwe gay dating app. Het is een roze versie van Airbnb.Via deze site kun je heel gemakkelijk je vakantieverblijf reserveren bij iemand die meer dan gay friendly is. Een mooi bijkomend voordeel: je gastheer kan je gelijk op de hoogte stellen van de laatste roddels in de lokale gayscene. www.misterbnb.com

zoek een leuke camper of caravan, chat met de eigenaar, reserveer, doe de aanbetaling en de vakantievoorpret kan beginnen. 062 |

travel


Dining room. Living room. Bedroom. Legroom. When you  y SWISS Business, anything is possible. You’ll enjoy Swiss cuisine, great entertainment and then a fully at bed. 5 daily ights from Brussels to Zurich offer an easy connection to more than 100 destinations worldwide.

For reservation and more information visit us on swiss.com


als je de foto’s ziet, zou je niet meteen denken dat deze zijn gemaakt op slechts een kleine tweeÍnhalf uur vliegen vanaf schiphol. in valencia vindt vanaf de laatste zondag van februari tot en met 19 maart een waar spektakel plaats: las fallas. tekst: emiel brinkhuis | beeld: renate schroevers

valencia

VIER DE D

at de Spanjaarden van een feestje houden is algemeen bekend. Las Fallas daarentegen is een stuk minder bekend en dat merk je. Er zijn weinig niet-Spanjaarden te herkennen op het folklore-festival ter ere van Sint-Jozef, de patroonheilige van timmerlieden en arbeiders.

Fallas heeft twee betekenissen: enerzijds zijn het de beelden van hout en piepschuim die speciaal voor het feest worden gemaakt en die je door de hele stad kunt vinden, anderzijds verwijst het naar het grootse feest dat de laatste drie dagen plaatsvindt. Tijdens deze laatste drie dagen worden door meer dan honderdduizend leden van de verschillende Fallas-verenigingen een bloemenoffer gebracht. Een parade van mannen, vrouwen en kinderen in klederdracht gaat richting Plaza de la Virgen. Daar staat een gigantisch houten raamwerk met daarop het hoofd van de Heilige Maagd Maria. Binnen twee dagen verandert de houten constructie in een prachtige mantel van bloemen. Las Fallas komt ieder jaar op 19 maart tot een spectaculair einde. Alle Fallaskunstwerken worden tijdens de late uurtjes van de avond met vuurwerk aangestoken en verbrand.

www.visitvalencia.com/nl

064 |

travel


een fallas is een beeld van hout en piepschuim.

elke dag om twee uur wordt vuurwerk afgestoken: de zogenaamde mascleta.

in de laatste nacht gaan de fallas in vlammen op.

travel | 065


7X TORONTO queen city

als donald trump aan de macht komt, vlucht iedereen uit de verenigde staten naar canada en naar toronto in het bijzonder. voordat zij de stad overspoelen met hun wapenbezit en obesitas, gingen wij gauw nog even kijken. en genieten. tekst en beeld: edwin reinerie

066 |

travel

1 N IAGARA FALLS Watervallen zijn een soort wedstrijd: welke is de grootste, welke is de imposantste? Een van de beroemdste is die in Niagara, ongeveer anderhalf uur rijden van Toronto. Op de grens met de Verenigde Staten ligt-ie en groots is de waterval zeker. In tegenstelling tot andere in de wereld is die in Niagara ‘budgetvriendelijk’ gelegen: er gaat een openbare weg

naartoe en vanaf de straat is de waterval al goed te zien. Alleen wie met een bootje onder het neerstortende water door wil varen of een tour wil doen door het gangenstelsel dat onder de waterval is gegraven, koopt een ticket. Een vijfde van al het zoete water dat op aarde te vinden is, stroomt door de waterval. Meer dan een miljoen mensen aan beide kanten van de grens maken gebruik van het water, onder

meer doordat, in de winter, vijftig procent van al het water van de waterval wordt weggeleid naar een waterkrachtcentrale om stroom mee op te wekken. In de zomer mag al het water wel vallen om de vele miljoenen bezoekers van de Niagara Falls te gerieven. Zij vliegen dan met een helikopter een rondje of kijken ’s avonds naar de lichtshow op het vallende water. www.niagaraparks.com


2 IJSHOCKEY Toronto is de thuisstad van de Maple Leafs, een van de rijkste clubs van de National Hockey League maar ook eentje die desalniettemin nooit echt om de Stanley Cup meedoet. Sinds 1999 speelt het team in het moderne Air Canada Centre vlakbij Lake Ontario, het meer waar Toronto aan ligt. Daarvoor speelde het in Maple Leaf Gardens – een inmiddels verouderd stadion uit 1931, middenin de stad. Nu spelen er vooral studenten en wordt er ijshockey voor blinden gespeeld, met een wat grotere puck en (best wonderlijk) lagere doelen. In de puck zit een belletje, het gehele spel is gebaseerd op de ervaring van de spelers en op omgevingsgeluid.Vlak voor de Maple Leafs uit hun Gardens vertrokken, was er nog een schandaal: de conciërge

midden tussen de gangen van de supermarkt vind je nog een stip op de vloer om de plek van de stip op de oorspronkelijke ijsvloer te markeren. van het gebouw had een sekskamer in het gebouw ingericht. Jongemannen die geen ticket voor een wedstrijd konden betalen, mochten die daar komen verdienen. De ijsvloer is inmiddels

een paar verdiepingen omhooggetild om ruimte te maken voor de trendy supermarkt Loblaws, in de kelder. Midden tussen de gangen van de supermarkt vind je nog een stip op de vloer om de plek

van de stip op de oorspronkelijke ijsvloer te markeren.Volgens de supermarktmanager weet niemand dit, bij de stip staat ook geen signalering. www.mattamy­ athleticcentre.ca

3 C HINATOWN Aan de westkant van downtown ligt het levendige Chinatown. Wat in Toronto opvalt, is het groot aantal Aziatische bewoners. Dat valt te verklaren: natuurlijk is Toronto een multiculturele samenleving waar, net als in de Verenigde Staten, veel immigranten hun toekomst vonden. Maar noem de stad geen meltingpot, want anders dan in de Verenigde Staten mag iedereen hier wel zijn eigen cultuur behouden, vinden ze in Toronto. Net als

Canada is ook Hongkong onderdeel van de Gemenebest. Tot voor kort was er de regel dat als leden van de Gemenebest voldoende geld meenamen (en veel Hongkongers hebben dat), ze meteen een verblijfsstatus kregen. In het kielzog ervan volgden ook veel andere Aziaten. Een van de vele culinaire pareltjes in Chinatown is Don Don Izakaya: bijzondere combinaties bereid in een open keuken en er is een trommel die elke nieuwe gast verwelkomt. www.dondonizakaya.com

travel | 067


top 7 Toronto

tot 2007 was ’t het hoogste vrijstaande bouwwerk ter wereld.

4 C N TOWER Oorspronkelijk is de 533 meter hoge toren gebouwd door de spoorwegen en heetteie Canadian National Railway (CN) Tower. De

spoorwegen bouwden de toren om te laten zien wat ze allemaal wel niet konden. Onzin, vonden ze later en besloten zich op het rijden van treinen te concentreren. Nu heet-ie Cana-

dian National Tower en daarom is de naam CN Tower nog immer in zwang. Tot 2007 was ’t het hoogste vrijstaande bouwwerk ter wereld. Inmiddels zijn er torens gebouwd in onder

meer Tokio en Dubai die hoger zijn. In de CN Tower bevindt zich het (matige) restaurant 360 dat ronddraait – één keer volledig rond duurt 72 minuten. www.cntower.ca

5 NIAGARA-ON-THE-LAKE Een half uur noordelijk van de waterval ligt Niagara-on-the-Lake, een klein stadje dat ooit de hoofdstad was van Ontario, toen het nog Upper Canada heette. Het stadje is een beschermd erfgoed vanwege al de negentiende-eeuwse huisjes die nog intact zijn gebleven. Niagara-on-the-Lake is ook het centrum van een uitgestrekt wijnge-

bied waar vooral veel ijswijn wordt gemaakt. Dit gebied ligt bijvoorbeeld op ongeveer dezelfde breedtegraad als Bordeaux of Sonoma (Californië), alleen hier zijn nog wel drie opeenvolgende nachten te vinden dat het tien graden vriest.Voor ijswijn is het nodig dat de druiven op minstens deze temperatuur bevriezen. De ijswijn van bijvoorbeeld het prachtige Peller Estates is wereldwijd erg populair. De andere wijnen zijn echter nauwelijks bekend buiten Ontario, omdat de staat export ervan aan strikte banden heeft gelegd. www.peller.com

068 |

travel


top 7 Toronto

Ten westen van Chinatown ligt Kensington Market. De naam zou een markt doen vermoeden, maar dit gebied is een thuis voor kunstenaars en vrije denkers.Veel graffitikunstenaars wonen hier en hebben hele muren voorzien van prachtig werk. De stad Toronto heeft er zelfs een commissie op gezet om te bepalen wat echte graffiti is en beschermd moet worden, en wat als vandalisme gezien wordt. De

bewoners en uitbaters van de restaurantjes, tattooshops en winkels vormen een hechte gemeenschap. Toen Starbucks probeerde er een pand te huren, kwam iedereen massaal in opstand, wat de koffiegigant deed besluiten zijn heil elders te zoeken. Zo is ook een Walmart door de buurt tegengehouden, en die zou niet eens in Kensington Market komen maar in de aanpalende wijk Little Portugal.

het verregaande liberale karakter van canada bereikt in toronto zijn zenit.

www.kensingtonmarket.ca

scott corman (beelden pride festival)

6 KENSINGTON MARKET

7 PRIDE FESTIVAL

air canada vliegt dagelijks non-stop van amsterdam naar toronto. deze route wordt in de winter

070 |

travel

4 keer per week worden aangeboden. in toronto is er goede aansluiting naar meer dan 110 bestemmingen in heel noord-amerika, mexico, cuba en de caribbean. voor tarieven en speciale aanbiedingen kijk op www.aircanada.com of neem contact op met uw reisagent.

Toronto heeft invloeden uit de Verenigde Staten, maar zeker ook veel uit Europa en dan met name natuurlijk uit het Verenigd Koninkrijk. Het verregaande liberale karakter van Canada bereikt in Toronto zijn zenit.Waar LHBT-ers jarenlang alleen te vinden waren in de gay village, rond Church Street, waaieren ze nu over de hele stad uit, zonder dat de village overigens dreigt te verdwijnen. West Queen West is een buurt die een tijdje in ongerief was

geraakt, tot de homo’s de boel overnamen – nu is de wijk levendig en vol kunstgalerieën en quirky winkeltjes en cafés. In 2014 stond de stad, en de village in het bijzonder, helemaal in het teken van WorldPride en sindsdien is die storm eigenlijk niet meer gaan liggen. Ieder jaar trekt het Pride Festival miljoenen toeristen

naar de stad. Niet voor niets: het festival heeft een bijzonder rijk programma. Dit jaar beginnen ze al op 1 juni, hoewel de échte festiviteiten van 24 juni tot 3 juli op het programma staan. Pussy Riot en Cyndi Lauper komen bijvoorbeeld optreden, toch even andere koek dan Willeke Alberti. www.pridetoronto.com


promo Tekst: Frances Fernandes Mendes

robinson

LEKKER ETEN

• Met producten van uitstekende kwaliteit, vaak uit de regio. Er is veel keuze en elke dag anders. • Vaak maken de clubs gebruik van live cooking. • Op de clubs bevinden zich specialiteitenrestaurants, gerund door de beste chefs, waar (ook) allergievriendelijk eten wordt bereid. • Vanzelfsprekend mogen mooie, exclusieve wijnen hierbij niet ontbreken. • De ROBINS kunnen informatie geven over het menu, dat afgewogen, eiwitrijk en koolhydraatbewust is. Natuurlijk sluiten de gerechten aan bij de sportactiviteiten.

VOLLEDIG ONTZORGD robinson betekent: alles tot in de puntjes geregeld. clubs waar lekker eten, sport en wellness zijn verheven tot het niveau dat bij zorgeloos vakantie vieren hoort. het robinson-clubgevoel noemt tui dat.

robinson club agadir in marokko.

072 |

travel


WAT ZIJN ROBINS?

Veelzijdige hosts met een brede mensenkennis zijn op alle clubs aanwezig. Zij zorgen voor alle gasten en ze kennen jou en jouw specifieke wensen. Ze geven je tips en adviezen wanneer jij dat wilt of als ze denken dat een van de activiteiten écht iets voor jou is. De ROBINS staan altijd voor je klaar. www.tui.nl/robinson

robinson club maldives huvadhu.

ROBINSON CLUB KALIMERA KRITI***** (Kreta-Sissi, Griekenland)

SPORT

• De begeleiding is professioneel en gediplomeerd, dankzij de ROBINS, en het materiaal is van hoge kwaliteit. • Ruim zestig verschillende sporten, dus een ruime keuze aan activiteiten. • Per club zijn er steeds verschillende sporten waaraan je kunt deelnemen. • Enkele voorbeelden: surfen, zeilen, tennis, fitness, (indoor) cycling, aqua-fit, paardrijden, golf, bodyboarden, boog­ schieten, pilates, yoga, biking, body skills, stretch & relax, hot iron, kranking, kiten en duiken. • Natuurlijk zijn er ook personal trainers aanwezig die goed op de hoogte zijn van de laatste trends en ontwikkelingen. Samen met jou kiezen ze het beste programma, afgestemd op je persoonlijke wensen.

• Gratis proeflessen van bijna het gehele sportaanbod.

WELLNESS

• Van hoog niveau en een uitgebreide selectie. • Maak gebruik van de zogenaamde WellFit-Spa’s. • Neem bijvoorbeeld een heerlijke massage of gezichtsbehandeling. • Of bezoek de Finse sauna, de hamam, het stoombad, de saunatuin of het samarium. • Ook een aanrader: (well)food, onderdeel van WellFit-principe, dus gezond en met lekker veel keuze. De creatieve en afwisselende keuken zorgt voor energie en balans voor het hele lichaam. En de ROBINS kunnen informatie geven over het menu, dat afgewogen, eiwitrijk, en koolhydraatbewust is. Natuurlijk sluiten de gerechten aan bij de sportactiviteiten.

Gemiddelde beoordeelding: 9,3 “Voor de tweede keer van een heerlijke vakantie genoten in dit prachtige resort. De ligging en inrichting van dit vakantieparadijs is geweldig. Je kunt heerlijk buiten eten met een prachtig uitzicht op zee. Het eten is gevarieerd en goed van smaak. Het personeel is heel behulpzaam en vriendelijk. Je kunt er verschillende sporten

ROBINSON CLUB MASMAVI**** (Belek, Turkije) De splinternieuwe locatie ROBINSON Club Masmavi opent binnenkort haar deuren.Volop waterpret in het

beoefenen en heerlijk jezelf laten verwennen in de spa.‘s Avonds is het leuk om een van de vele shows en voorstellingen te bezoeken in het theater.” “Afgelopen zomer zo ontzettend genoten van een geweldig resort op een fantastische locatie met heel veel activiteiten voor alle leeftijden. Wellness-gedeelte is helemaal top. Heerlijk buiten gedineerd, een heel groot sportaanbod en natuurlijk de geweldige shows in de avond. Kortom, wederom een echt ROBINSON-waardig hotel.”

aquapark, ontspanning in de WellFit-Spa en genieten van de culinaire belevingen in een van de restaurants. Ook bij ROBINSON Club Masmavi is er een ideale combinatie van sport, ontspanning, vermaak en genot.

travel | 073


1 E ILANDEN

7X DUBROVNIK king’s landing

dubrovnik vormt het decor voor king’s landing, de hoofdstad van een van de zeven koninkrijken in de hbo-televisieserie game of thrones . gelegen aan de azuurblauwe adriatische zee en omringd door eeuwenoude, imposante muren, is deze stad een walhalla voor fans én niet-fans. tekst: frances fernandes mendes 074 |

travel

Om de havenstad liggen prachtige eilandjes die goed bereikbaar zijn per boot, vanuit de haven vaart regelmatig een ferry naar de verschillende eilanden. Het Romeinse paleis op het groene eiland Mljet uit de tweede eeuw en het daar gelegen nationaal park is een bezoek zeker waard en is tevens een mooie dagbesteding.Wil je je eigen route bepalen, huur dan tegen een zeer redelijk tarief een privéboot met een gids die je naar de mooiste verborgen plekjes brengt.

Tijdens de Kroatische Onafhankelijkheidsoorlog in het begin van de jaren negentig vielen meer dan tweeduizend granaten op de oude stad. Met de hulp van de Unesco is inmiddels alle schade in Dubrovnik hersteld en lijkt het bij het binnenlopen van de oude stadspoorten alsof je een filmdecor betreedt. Lokale gidsen doen dan ook goede zaken met speciale tours langs de filmlocaties van Game of Thrones. De cruiseschepen die in het hoogseizoen massaal aanmeren in de historische haven zijn inmiddels een doorn in het oog van veel inwoners. De ideale reistijd is dus in het voor- en najaar.


3 KATHEDRAAL

VELIKA GOSPA

Tegenover het Paleis van de Rector staat de Velika Gospa Kathedraal. Onder deze

2 PALEIS VAN DE RECTOR Een van de mooiste gebouwen in Dubrovnik is het Paleis van de Rector. Dit gotische gebouw heeft bomexplosies, verwoestende branden en een rampzalige aardbeving in 1667 overleefd. Op de begane grond

kathedraal uit de achttiende eeuw zijn bij archeologische opgravingen muren van twee oudere kerken gevonden. Het interieur van de kathedraal is bij-

zonder rijk aan schatten, waaronder 138 gouden en zilveren reliekhouders, sommige ingelegd met juwelen gemaakt door goudsmeden in de elfde eeuw.

hebt over de oude stad. Het mooiste moment van de dag is natuurlijk na zonsondergang, omdat dan de stad geheel aangelicht is. Boven op de berg vind je een restaurant waar je goed

kunt eten of gewoon een kop koffie kunt drinken.Voor de betere restaurants ga je naar Nautika aan de haven of 360Âş in het centrum.

van het paleis bevindt zich het Historisch Museum van Dubrovnik. Het hele jaar door vinden er in het paleis balletvoorstellingen, opera’s en klassieke concerten plaats. Reserveer tijdig om teleurstellingen te voorkomen. www.dso.hr

4 KABELBAAN Dubrovnik ligt aan de voet van de berg Srd. Pak de kabelbaan die je tot boven op de berg brengt vanwaar je een schitterend uitzicht

nautikarestaurant.com 360dubrovnik.com

travel | 075


top 7 Dobrovnik

5 H ALVE MARATHON Vorig jaar namen zo’n vierhonderd hardlopers uit de hele wereld deel aan de eerste halve marathon van Dubrovnik. Het parcours is 21 kilometer lang en leidt de deelnemers van de oude binnenstad via het rivierdal Rijeka Dubrovacka terug naar de stad met een finish op Stradun, de hoofdstaat en navelsteng van Dubrovnik. Op 1 mei 2016 staat de tweede editie gepland. www.du-motion.com

7 SLAAP In de stad in het in ere herstelde Hotel Imperial van het Hilton. Iets buiten de stad aan

een (privé)strand in het Valamar President Hotel, met het meest uitgebreide ontbijt ooit.

6 WIT GOUD In de buurt van Dubrovnik liggen de zoutvelden van Ston waar nog steeds op eeuwenoude wijze zout vervaardigd wordt. Als je daar dan toch bent, bezoek dan ook de indrukwekkende verdedigingsmuren – de Chinese Muur van Europa – die lopen van 076 |

travel

Ston naar Mali Ston tot aan het eind van de Mali Ston baai.Voor

fanatieke (marathon) sporters een mooie uitdaging.

easyjet vliegt van mei tot en met oktober twee keer per week vanaf amsterdam op dubrovnik. de vlucht duurt ongeveer twee uur en is beschikbaar vanaf 39,64 euro (enkele reis per persoon, inclusief belastingen en gebaseerd op een boeking van twee personen). easyjet.com/nl


Tel Aviv

as of € 309 This fare is valid till 31 December 2016 Limited number of seats available (not available during peak period)

Minimum stay: Sunday Maximum stay: 1 month

Includes 1 suitcase of max. 23 KG Meals & drinks included

For more information and reservations please contact EL AL Call center: 020 644 01 01, visit our website www.elal.co.il – or contact your local travel agent Like us on facebook (ELAL Netherlands)


080 veelzijdig Israël modeserie

FASHION+DESIGN 080 veelzijdig Israël 092 grooming 094 portret Karl Lagerfeld 098 young, fresh & new designers 102 Pharrell 108 trend report 118 who’s the boss? Joe Merino! 120 Everon Jackson Hooi 121 Ronnie McDonald 122 fashionlista 124 verlangen naar vroeger 128 horloge-fan 130 Mr. Watch 132 niets is wat het lijkt 140 wheels 144 binnenkijken


Timna Park Tussen de Dode Zee en het toeristische Eilat vind je het Timna Park. Het klinkt misschien een beetje als de IsraĂŤlische versie van de Efteling, maar niets is minder waar. Het is een bijzonder natuurpark vol met fascinerende zandsteenformaties en historische opgravingen, zoals tempels en kopermijnen uit de tijd van koning Salomon. Hup die wandelschoenen aan, en gaan! pak: ermenegildo zegna schoenen: puma x alexander mcqueen

080 |

fashion+design


veelzijdig israĂŤl

israĂŤl. iedereen heeft er wel een beeld bij. van het prachtige met historie overladen jeruzalem tot het uitbundige uitgaansleven in tel aviv. wij lieten beide steden achter ons en trokken bewapend met de laatste voorjaarstrends de outback in. beeld: brigitte vincken | styling: juan velazquez careres

fashion+design | 081


overhemd: christopher kane shorts: christopher kane schoenen: article number locatie: timna park

082 |

fashion+design


Mitzpe Ramon In het zuiden van IsraĂŤl doemt vanuit het niets de Negev-woestijn op. Het meest indrukwekkendste natuurgebied vind je in de buurt van de plaats Mitzpe Ramon, aan de rand van de erosiekrater Ramon. Meer dan drieduizend jaar geleden woonden hier al mensen, zoals de verschillende opgravingen aantonen. Een echte aanrader is een georganiseerde trip per jeep, waarbij je in een bedoeĂŻenenkamp overnacht en bij een kampvuur dineert. shirt: la perla shorts: la perla schoenen: puma x alexander mcqueen

fashion+design | 083


total look: hermès locatie: mitzpe ramon

084 |

fashion+design


fashion+design | 085


Dode Zee Langs dit grote zoutmeer vind je tientallen kuurhotels en spa’s waar je terecht kunt voor heerlijk ontspannende behandelingen. De Dode Zee dankt zijn bekendheid aan de hoge zoutconcentratie van maar liefst 32 procent. Dat zorgt ervoor dat je blijft drijven zonder dat je er maar enige moeite voor hoeft te doen. Het laagst gelegen meer ter wereld is echter dramatisch aan het veranderen. Sinds 1980 is het waterpeil meer dan 21 meter gedaald en is de oppervlakte een kwart minder geworden. jas: rains overhemd: z zegna shorts: z zegna rugzak: united nude

086 |

fashion+design


total look: lou dalton locatie: mitzpe ramon

fashion+design | 087


088 |

fashion+design


jas: et al design shorts: et al design sneakers: mason garments locatie: timna park

fashion+design | 089


shirt: kenzo shorts: jonathan christopher homme schoenen: article number locatie: dode zee

090 |

fashion+design


zonnebril: prada pak: roberto cavalli shirt: roberto cavalli locatie:mitzpe ramon fotografie: brigitte vincken styling en grooming: juan velazquez caceres model: pieter @ max models grooming consultancy: ronald kampmann

fashion+design | 091


grooming Tekst: Coen Wulms

GROOMING

EEN LEGENDE IN DE BADKAMER ESTÉE LAUDER / ARAMIS 1966

veel hout en héél veel leer in deze geur die vernoemd is naar een van de drie musketiers. in 1966 was het de eerste mannengeur die via warenhuizen werd verkocht. tot in de jaren tachtig een begrip deze geur, maar daarna – helaas – wat weggezakt. mrs. lauder had overigens een behoorlijk vooruitziende blik. ze kwam medio jaren zestig ook met de eerste gezichtsverzorgende producten voor mannen. ¤ 55 (50 ml)

de levensduur van een nieuwe geur is zo’n beetje drie jaar. winq selecteerde er tien die veel langer op de markt zijn. klassiekers dus. ruik eens aan en naar een legende.

DIOR / EAU SAUVAGE 1966

wordt door liefhebbers en geurmakers gezien als de absolute top – ook nu nog vijftig jaar na de introductie. de man achter deze geur is edmond roudnitska. deze rus was een freelancer en werkte voor tal van geurhuizen. zoals dior dus, maar ook voor concurrent hermès. bijzonder aan eau sauvage is dat het een frisheid heeft die sprankelt dankzij het destijds revolutionaire geurmolecuul hedione. ook nieuw was het feit dat roudnitska bloemennoten toevoegde aan een mannengeur. inmiddels heeft dior een aantal varianten op de geur uitgebracht, waaronder het zwaardere en mooie extrême en de heul frisse cologne. ¤ 68 (50 ml)

092 |

fashion+design

ESCENTRIC MOLECULES / MOLECULE 01 2006

EDITIONS DE PARFUMS FREDERIC MALLE / MUSC RAVAGEUR 2000 frederic malle is zelf geen parfummaker maar biedt neuzen de kans een geur te maken voor zijn editions de parfums zonder de beperkingen, die ze bij andere opdrachtgevers wél krijgen, zoals een beperkt budget of een zo groot mogelijke doelgroep. zij blij, malle blij, want het levert heel wat pareltjes op, zoals musc ravageur uit 2000 van de befaamde neus maurice roucel. tikje dierlijk maar ook zepig. kortom, een interessante en intrigerende combinatie. ¤ 125 (50 ml)

bijzonder: de geuren in deze lijn zijn erop gericht om te reageren met de feromonen in de huid en dat geeft een unieke geur. escentric molecules is opgericht door geza schön, een parfumeur die vanuit duitsland opereert. escentric 01 heeft als basisingrediënt iso super e, een synthetisch molecuul dat een zoete, fluweelzachte houtgeur verspreidt. daarnaast zijn er roze peper, limoenschil en wierook in verwerkt. houdt lang en gaat je gegarandeerd complimenten opleveren. het is dan ook een bestseller onder de nichegeuren. ¤ 115 (100 ml)


KARL LAGERFELD / LAGERFELD CLASSIC 1978

HALSTON / Z–14 1974

tikje zoetig wel deze lichte oriëntaalse en houtige geur met onder meer iris, jasmijn, tabak en amber. lagerfeld classic is gemaakt door ron winnegrad in 1978. karl lagerfeld had er overigens ook bemoeienis mee, hij tekende de fles. voor het zoete is het ingrediënt vanille verantwoordelijk. ten onrechte wat vergeten: dus goed zoeken achteraan op de planken van de parfumerie. ¤ 30 (30 ml)

roy halston frowick was een amerikaanse modeontwerper die onder meer werkte voor first lady jacqueline kennedy en die in de jaren zeventig beste maatjes was met bianca jagger en liza minelli én vaste klant in studio 54. in 1990 is hij overleden en van zijn faam is – jammer genoeg – weinig over. in 1974 kwam hij met de mannengeur z-14: daarin veel kruiden waaronder koriander en kaneel. z-14 heeft inmiddels cultstatus in europa. in nederland onder meer verkrijgbaar via parfumerie marjo in amsterdam. meer seventies in een fles bestaat niet. ¤ 39,95 (125 ml)

een onverwacht succes deze geur die is gemaakt door hermès huisparfumeur jean-claude ellena. in eerste instantie deed-ie weinig, maar langzaam maar zeker nam de groep fans toe. iets wat bijvoorbeeld ook le male van gaultier overkwam. de geur bevat onder meer grapefruit, peper, patchouli, benzoïne en sandelhout. wat je het langst ruikt, is het hout: droog en tegelijkertijd warm. een geur die succes uitademt. hermès was blij met ellena. hij trad aan in 2004 en in 2008 waren de parfumomzetten al verdrievoudigd. dochter céline werkt inmiddels ook voor het huis. vader en dochter hebben daarnaast een eigen merk: the different company. ¤ 70 (50 ml)

RALPH LAUREN / POLO GREEN 1978

GUERLAIN / HABIT ROUGE 1965

de eerste oriëntaalse geur voor mannen. de maker is jean-paul guerlain, destijds de pater familias van het nog altijd florerende huis guerlain. sterk aanwezig dankzij neroli, houtsoorten, kruiden, patchouli, leer en amber én habit rouge houdt ook nog eens lang. je bent er weg van of je loopt er weg van. de fransen zijn er in ieder geval dol op, want het is er nog altijd een onverbiddelijke bestseller. overigens, de naam is afgeleid van het rode ruiterjasje dat ervaren ruiters dragen. ¤ 70,50 (50 ml)

HERMÈS / TERRE D’HERMÈS 2006

ACQUA DI PARMA / COLONIA 1916

heel bescheiden begonnen deze geur, namelijk als strijkwater. maar eenmaal ontdekt door een paar hollywoodsterren die in italië filmden ging het snel bergop. colonia is een intens frisse geur dankzij een groot aandeel citrus. van de nederige afkomst is niets meer te merken. het is het huismerk van enkele van de meest luxueuze spa’s in de wereld. bovendien maakt acqua di parma sinds 2001 deel uit van lvmh. fijn: er worden met regelmaat nieuwe producten op de markt gebracht. zoals onlangs een baardserum (¤ 40,30 ml) met de kenmerkende geur. ¤ 82,50 (50 ml)

ook al typisch jaren zeventig is deze amerikaanse dennenbom. na de naaldbomen ruik je onder meer hout en tabak. en dat alles maakt deze geur behoorlijk aanwezig maar op een chique, geruststellende manier. de maker van polo green is carlos benaim. zijn opdracht: maak een geur met een sportief randje. niet zomaar een sport uiteraard. ralph lauren opteerde meteen voor de meest exclusieve sport op dat moment: polo. ¤ 69,95 (118 ml)

Veel geuren roken oorspronkelijk net wat anders – en soms héél anders – dan nu. Hoe dat kan? Natuurlijke grondstoffen verschillen van oogst tot oogst van geur en dus ook het eindresultaat. En sommige ingrediënten, dierlijk musk bijvoorbeeld, zijn inmiddels verboden en werden vervangen door synthetische varianten. En soms is de reden wat economischer en worden kostbare ingrediënten vervangen door minder dure. Een aanpassing van een geur wordt re- of herformulering genoemd. fashion+design | 093


portret

“lelijke mensen zijn deprimerend�

094 |

fashion+design


KARL LAGERFELD

EEUWIG SUCCESVOL, EEUWIG ONTEVREDEN PORTRET karl lagerfeld is een schim. maar dan wel eentje van een niet te verdelgen soort. op steeds weer andere podia voor steeds weer andere opdrachtgevers flitst hij voorbij met zijn allernieuwste modecreaties. grossierend in prijzen en onderscheidingen. de buitenwereld in bewondering achterlatend. portret van een teutoonse energiebundel, die zelfs als tachtiger de modewereld nog knalhard regeert. tekst: hans van willigenburg

I

conen uit de mode-industrie hebben doorgaans iets onaards. Alsof ze de slonzige wereld van huisvuil, opruimen, wassen en strijken definitief ontgroeid zijn. Karl Lagerfeld is daarop geen uitzondering. Integendeel. Niet alleen duidt zijn jeugd, als telg uit een welvarend zakengeslacht, erop dat Karl reeds van kindsbeen af de vervelende klusjes straffeloos heeft kunnen omzeilen. Ook te midden van andere modevedettes als Giorgio Armani, Dolce & Gabbana, Jean Paul Gaultier en Calvin Klein kenmerkt Lagerfeld zich door een schimmige, onaardse

dynamiek. Dat wil zeggen, elk woord dat hij uitspreekt lijkt niet meer te zijn dan een zwakke afspiegeling van een gedachte, idee, wereld of concept waar de smaak voor hem allang van af is, maar die hij, om de pers niet te schofferen, nog even opdist. Omdat de rest van de wereld – de journalisten, zijn klanten, het modecircus als geheel – nu eenmaal een beetje achterloopt en graag een paar quotes mee naar huis neemt. En Lagerfeld uiteindelijk gewoon een ‘creatief product’ is, dat, net als andere creatieve producten, weliswaar behoefte heeft aan een gezonde hoeveelheid

mysterie, maar zo af en toe, om de markt ter wille te zijn, voor het publieke oog dient op te treden en netjes antwoord dient te geven.

ALLES BIJ KARL DRAAIT OM KARL

Wat opvalt aan de optredens van Lagerfeld, en misschien een verklaring is voor zijn schier onblusbare energie, is dat hij, als het erop aankomt, nooit met iemand anders in gesprek lijkt te zijn dan met Karl Lagerfeld. Het suggereert dat hij op eenzame hoogte acteert. En dat hij op die hoogte niemand anders tegenkomt. Bij herhaling heeft hij in interviews benadrukt dat hij in een voortdurende competitie met zichzelf is verwikkeld en dat elke creatie die uit zijn handen komt slechts een zeer tijdelijke en per definitie semiperfecte tussenfase is, op weg naar iets nóg beters. Lagerfeld: “Als ik naar mijn creaties kijk, zie ik vooral de afstand tussen wat het had kunnen zijn en wat het is geworden. En moet ik telkens opnieuw constateren dat ik mezelf tekort heb gedaan.” Een dergelijk zelfobsessief en masochistisch perspectief is alleen vol te houden, en blijft alleen interessant, als degene in kwestie, in dit geval Lagerfeld, met fashion+design | 095


portret Karl Lagerfeld

steeds nieuwe bewijzen van zijn artistieke genialiteit op de proppen komt. En de wereld steeds opnieuw weet te verrassen. Waar zijn leeftijd (volgens de meeste biografen stamt Karl uit 1933) zo langzamerhand een excuus zou mogen zijn om het wat kalmer aan te doen, is het eerder zo dat zijn interesses en projecten zich de laatste jaren verbreden, in plaats van versmallen. Naast mode is hij zich ook gaan bezighouden met filmisch en fotografisch werk, dat met evenveel enthousiasme als zijn modewerk door critici en publiek wordt omarmd. In 2011 liet hij zich zelfs verleiden glaswerk te ontwerpen voor de Zweedse firma Orrefors (“Ik houd ervan dingen te doen, die ik nog nooit heb gedaan”). Het maakt hem tot iemand, die zich wat statuur betreft heeft weten los te zingen van het modecircus. En hoe paradoxaal ook, juist door uitputtend met zichzelf in gesprek te zijn, met elke nieuwe creatie de feilbaarheden van oudere creaties te willen uitwissen of herstellen, is Lagerfeld uitgegroeid tot een universele inspiratiebron van de creatieve gemeenschap. Door met niemand te communiceren, communiceert hij met iedereen, zou je kunnen zeggen.

SCHANDALEN EN UITSPRAKEN

Hoewel hij het zelf vermoedelijk geen probleem zou vinden het te ontkennen, is er een aarde, is er zwaartekracht en is zelfs Karl Lagerfeld, al is het tot zijn leedwezen, onderhevig aan universele natuurwetten. Dit portret zou niet compleet zijn, en zeker niet grappig, als we niet wat ruimte zouden reserveren voor de reeks wrijvingen en schandaaltjes, die Lagerfeld in de loop van de tijd heeft veroorzaakt. Een van de bekendste stenen des aanstoots die ooit uit zijn mond tevoorschijn is gekomen, is de uitspraak dat “lelijke mensen deprimerend zijn”. Het zal niemand verbazen dat dit controversiële statement binnen de kortste keren de hele wereld over ging. En tot allerlei afkeurende reacties leidde. Natuurlijk werd Lagerfeld plotseling opgevoerd als een verderfelijke pion, die in de wereldwijde strijd tegen al te rigide opvattingen over schoonheid openlijk de verkeerde kant koos door met ogenschijnlijk sardonisch genoegen uitgerekend de 096 |

fashion+design

en-keukenpocket over psychologie op schoot – dat Lagerfeld veel trekken vertoont van een misantroop, een mensenhater. En dat hij wellicht juist in zijn hoedanigheid van misantroop over de energie en de motivatie om er, via zijn ontwerpen, tóch nog wat van te maken, van die gehate ‘mens’.

DIGITALISERING EN MYSTERIE

lagerfeld  haat selfies. kwetsbaren, de lelijkerds, nog eens vijf meter dieper onder de grond te stoppen door ze deprimerend te noemen. Dat Lagerfeld, geboren in Hamburg, een Duitser is, maakte de zaak allicht niet minder brandbaar. Menigmaal viel de term fascist. Een vergelijking die Lagerfeld al of niet bewust gevoed heeft door naar zijn favoriete, mannelijke modellen te verwijzen als “genetisch geselecteerde ideaalplaatjes”. Van een heel andere orde, maar eveneens ophefmakend, was zijn hartenkreet dat hij selfies haat. Voor Lagerfeld is het een gruwel, zo lijkt het, dat waar hijzelf tot op hoge leeftijd kritisch blijft op zijn eigen creaties en in zijn persoonlijke strijd het hoogst haalbare te behalen nederlaag na nederlaag lijdt, een jongere generatie genoegen neemt met de instant bevrediging van een op zichzelf gerichte smartphone, die slechts door een vingertopje beroerd hoeft te worden. Wie zelf ooit in een artistieke worsteling van enigerlei aard heeft gezeten, kan zich de ergernis van Lagerfeld enigszins voorstellen. Misschien moet de conclusie zijn – met een huis-tuin-

Net zoals er nog steeds vraagtekens rondzweven boven zijn exacte leeftijd, bestaan er ook uiteenlopende schattingen van Lagerfeld’s vermogen. Het loopt van enkele honderden miljoenen euro’s op tot ruim boven het miljard. Daarmee is hij, in het digitale tijdperk, een kleinduimpje onder de grootverdieners. Waar Facebook-oprichter Mark Zuckerberg al voor zijn 35e beloofd heeft 99 procent van zijn vermogen uit te zullen geven aan goede doelen en daarbij ook nog transparantie zegt na te streven, duikt Lagerfeld zelfs na zijn tachtigste nog al te graag onder in de vruchten van zijn rijkdom, of dat nu dure huizen zijn, privéjets, exclusieve feesten of andersoortige uitspattingen. Sowieso lijkt er geen groter contrast denkbaar tussen het optimistische en anti-ironische denkmodel van de moderne internetmiljardairs rond Silicon Valley, die dag na dag pretenderen het beste met de mensheid voor te hebben, en de donkere psyche van een type als Lagerfeld. Desgevraagd heeft de Teutoonse modegod dan ook uitgehaald naar wat hij ziet als de uitwassen van digitalisering, zoals Photoshop. “Té vaak worden modellen geretoucheerd tot levenloze wezens, die net van een begrafenis lijken geplukt. Ik haat dat”, zei hij nog niet zo lang geleden in de Daily Mail. Ook pleit Lagerfeld voor papier en potlood, voor de fysieke ervaring van het ontwerpen, die hij in rap tempo ziet uitsterven. Zoals het een creatief genie betaamt, trekt Karl Lagerfeld zich niet zoveel van de werkelijkheid aan. Laat staan van pensioenregelingen en eventuele, medische adviezen. Zijn werk voor onder meer Chanel, Fendi en zijn eigen merk gaat voor onbepaalde tijd door. Misschien om het zwaard van zijn genadeloze zelfoordeel niet té diep in zijn borstkas te voelen prikken: “Als je vrienden bent met saaie mensen als ik, is het slecht met je gesteld.”


H8

A2

H3 ANC

GREAT SOUND AND STUNNING DESIGN Our headphones and speakers feature the Bang & Olufsen Signature Sound that is designed to bring you music the way the artists intended it – honest, clean and with passion. H8 Premium, lightweight, wireless, Active Noise Cancelling on-ear headphones

A2 Portable Bluetooth speaker featuring True360 sound and up to 24 hours battery

H3 ANC Premium Active Noise Cancelling in-ear headphone tuned for music lovers

Learn more about our products on BEOPLAY.COM | B&O PLAY by BANG & OLUFSEN


SEBASTIAAN PIETER GROENEN – PIETER Sebastiaan Pieter Groenen uit Hilversum heeft een lange weg gemaakt voordat hij begon aan zijn eigen merk PIETER. Nadat hij op zijn zeventiende een cursus aan het opleidingsinstituut voor kunst en design Central Saint Martins in Londen had gevolgd, liet Sebastiaan de Lage Landen achter zich en ging hij studeren aan de London College of Fashion (LCF). Gedurende zijn studiejaren bewees hij meer te zijn dan een designer door achtereenvolgens stage te lopen bij het Britse blad Monocle, een bijbaan te nemen als pr-manager en ook een stage te volgen bij Jil Sander. Het succes voor Sebastiaan begon toen hij met zijn afstudeercollectie de allereerste menswear designer werd die de Collection of the Year Award won op de LCF. Na zijn afstuderen richtte hij PIETER op met geld dat zijn grootvader voor hem opzij had gezet. De stijl van PIETER is een mix tussen klassieke en stijlvolle kleding die makkelijk draagbaar is. Twee jaar geleden presenteerde hij zijn debuutcollectie en onlangs liet hij alweer zijn vijfde collectie zien tijdens de London Collections Men, met dank aan een sponsoring van de British Fashion Council en Topman (NewGen Man). Met een duidelijke visie en verkooppunten over de hele wereld zet Sebastiaan met zijn merk een duidelijke stempel op de mode-industrie van nu.

YOUNG, FRESH & NEW fast fashion dicteert de mode, waarbij het niet meer belangrijk is wie wat maakt, maar eerder hoe snel het in de winkel kan liggen. toch zijn er jonge talenten die het voor elkaar krijgen om in deze snelle mode-industrie langzaam maar zeker een naam voor zichzelf op te bouwen. winq heeft zes van de meest toonaangevende jonge ontwerpers op een rijtje gezet. tekst: juan velazquez caceres 098 |

fashion+design

beeld: thomas lohr

www.sebastiaanpieter.com


CRAIG GREEN Na zijn studie aan de Central Saint Martins belandde Craig Green in de finale van de L’Oréal Professionnel Creative Award 2012 met zijn digitaal geprinte tie-dye collectie van katoenen broeken, tunieken en sculpturale toerusting van hout en papier-maché. Kort hierna lanceerde het wonderkind van de Britse mode zijn eigen label

Craig Green en presenteerde zijn eerste FW2013collectie, die overigens niet altijd even aardige kritiek van de pers kreeg (“Who wears his clothes?”). Dit hield de designer niet tegen om op zijn eigen idealistische manier kleding voor mannen te blijven ontwerpen. Het was zijn lente/zomercollectie van 2014 die Craig definitief op de kaart zette. Zowel fans als pers liepen weg met zijn collectie, die vervolgens werd in-

gekocht door warenhuizen als Selfridges, Barneys en Galeries Lafayette.Vanaf dat moment bevindt zijn merk zich in een continue groei en keert hij ieder seizoen weer terug tijdens de London Collections Men. Een duidelijke visie dat je minimalistische kleding met grote sculpturen kunt mixen en het onconventionele conventioneel kunt maken zorgen ervoor dat Craig een van de designers is waar we naar moeten uitkijken. www.craig-green.com

aglec, een streetwear lijn voor mannen, was zijn visie op fetisjistische uniformiteit van de russische straatcultuur.

ELZA WANDLER & JOOST DOESWIJK – ATELIER DE L’ARMÉE Elza Wandler en Joost Doeswijk zijn allebei afgestudeerd aan het Amsterdam Fashion Institute. Beiden hebben ze een voorliefde voor denim en vintage kleding, en een flinke dosis kennis van het vak.Voordat ze hun eigen label Atelier de L’Armée begonnen, werkte Joost als quality controller bij Scotch & Soda en later nog als merchandiser & fabric researcher bij G-Star. Elza werkte als freelance designer voor Levi’s Made & Crafted. In 2012 richtten ze samen hun merk Atelier de L’Armée op, waarmee ze nieuw leven in vintage items blazen. Zo begonnen ze met het maken van handgemaakte tassen van militaire stoffen en leer. Als designers is hun filosofie dat ze elke tas een eigen identiteit geven door het gebruik van recyclebare materialen. Het koppel heeft inmiddels de collectie uitgebreid met accessoires en mannenkleding. En met een constante groei en een duidelijke vraag vanuit de markt kunnen wij niet wachten op de volgende stap van deze twee designers, die vanuit hun passie hun eigen merk hebben opgezet. www.atelierdelarmee.com

GOSHA RUBCHINSKIY Gosha Rubchinskiy zette zijn eerste stappen in de professionele modewereld als stylist en make-up artiest. In 2008 nam hij een stap in de richting van ontwerper toen hij zijn eigen label Aglec lanceerde. Aglec, een streetwear lijn voor mannen, was zijn visie op fetisjistische uniformiteit van de Russische straatcultuur. Gosha verdiepte zich in film en fotografie en kreeg naambekendheid door de post-Sovjet-generatie op de voorgrond te zetten in zijn collecties. Hij ging door met ontwerpen en kwam op een punt waar hij de vraag naar meer helaas niet kon beant-

woorden en nam vervolgens een nodige break. Na een paar seizoenen uit de running te zijn geweest, ging Gosha in 2012 een samenwerking aan met Adrian Joffe van Comme des Garçons. Het Japanse modelabel had vertrouwen in de designs van Rubchinskiy en hij kreeg financiële back-up om door te kunnen gaan met zijn kledinglijn. Nu vier jaar later is Rubinchskiy een steeds vaker gehoorde naam in de mode-industrie en is zijn visie van de straatcultuur van het nieuwe Rusland in zijn kleding duidelijk aanwezig. Met een werkwijze, die vergelijkbaar is met die van Rick Owens en Raf Simons, kunnen we nog veel verwachten van dit Russische talent. www.gosharubchinskiy.com

fashion+design | 099


young, fresh & new

OLIVIER ROUSTEING – BALMAIN Olivier Rousteing is een modeontwerper van de 21e eeuw. Nadat hij in 2003 is afgestudeerd aan de prestigieuze Parijse privéschool voor mode ESMOD, begon hij te ontwerpen voor Roberto Cavalli. Daar werd hij door zijn niet aflatende arbeidsethos gepromoveerd tot creative director van de vrouwenlijn. Olivier bleef gedurende een paar jaar onder de vleugels van Cavalli, totdat hij in 2009 een nieuwe uitdaging vond bij het team van Balmain.

De Ierse ontwerper Jonathan William Anderson staat bekend om zijn androgyne designs voor mannenen vrouwenmode. Jonathan begon zijn carrière in 2008, nadat hij was afgestudeerd aan de London College of Fashion. Zijn label omvatte eerst alleen mannenmode, maar dat werd in 2010 uitgebreid met een vrouwenlijn die met open armen werd ontvangen. Niet veel later kreeg Jonathan een sponsorship van de British Fashion Council en Topman (NewGen Man) voor dames in 2010 en voor de heren in 2011. Door deze sponsoring ontstond de collectie J.W. Anderson x Topshop. De 100 |

fashion+design

www.j-w-anderson.com

beeld: gio staiano

JONATHAN WILLIAM ANDERSON – J.W. ANDERSON / LOEWE

eerste highstreet-collectie waarmee hij de Emerging Talent Award for Ready-to-Wear won tijdens de British Fashion Awards 2012.Vanaf dat moment is Jonathan duidelijk aanwezig en ontwierp hij een capsule collection voor Versus in 2013, waarmee hij door niemand minder dan Donatella Versace werd vergeleken met haar broer Gianni. Jonathan bleef niet stilzitten en werd in hetzelfde jaar creative director van het Spaanse modehuis Loewe. Ondertussen blijft zijn eigen merk J.W. Anderson groeien en won hij vorig jaar de Womenswear & Menswear Designer of the Year Awards tijdens de British Fashion Awards door zijn innovatieve designs. Jonathan William Anderson is een jongeman met een visie die zeker de moeite waard is om in de gaten te houden.

www.balmain.com

beeld: thomas lohr

hij ontwierp een capsule collection voor versus, waarmee hij door donatella versace werd vergeleken met haar broer gianni.

Hier leerde hij de fijne kneepjes van het vak van de toenmalige creative director Christophe Decarnin, om in 2011 het stokje van hem over te nemen. Als piepjonge creative director (24 jaar!) zorgde Olivier voor een frisse wind binnen het Franse modehuis. Zijn visie dat het merk diversiteit en meerdere invloeden nodig had was duidelijk terug te zien, en de mannencollectie groeide gestaag. Zo’n jong talent kwam natuurlijk met meer dan een paar nieuwe ontwerpen. Dankzij zijn selfies met de Kardashians, Rihanna en Beyoncé werd Balmain het eerste Franse label met meer dan een miljoen volgers op Instagram. Als hij dit al op zo’n jonge leeftijd heeft bereikt, blijft natuurlijk de vraag of hij binnenkort voor zichzelf gaat beginnen of dat hij het roer van een ander modehuis op zich neemt om voor een volledige revival te zorgen.


Dat je dit straks kunt, beloven we je niet...

Je wilt er goed uitzien en vitaal blijven

...maar je kunt je wel weer op het strand vertonen.

Je wilt er goed uitzien en vitaal blijven

Voorgoed van je vetrolletjes af!

Voorgoed van je vetrolletjes af! • geen

• geen operatie • geen littekens

operatie Voorgoed van je vetrolletjes af! • geen operatie • geen littekens • geen littekens injecties • geen injecties • geen • • • discreet • geen injecties • mooi resultaat • geen herstelperiode VEILIG • BLIJVEND • VERJONGEND • mooi resultaat • •discreet www.finessebodylineclinic.nl • discreet veilig en blijvend VEILIG

• veilig en blijvend

BLIJVEND

VERJONGEND

Pompmolenlaan 19-A 3447 GK Woerden

0348-409199 Pompmolenlaan 19-A


102 |

fashion+design


pharrell williams medeeigenaar van neêrlands denim­gigant g-star raw

HEAD OF

IMAG INAT ION

producer pharrell williams is mede-eigenaar van het nederlandse spijkerbroekenmerk g-star raw geworden. lag g-star raw op zijn gat? wilde pharrell simpelweg een nieuw speeltje? nee, samen willen zij op een creatieve en bovenal innovatieve manier de modewereld opschudden. tekst: zvezdana vukojevic fashion+design | 103


et grote nieuws slingerde hijzelf via zijn Twitter-account begin februari de wereld in: “On top of my business. As of today, proud to be a co-owner of G-Star RAW.” En bij de tweet een foto van Pharrell bovenop een berg G-Star RAW jeans. Op wat zorgvuldig gedrapeerde witte stof in een hoekje valt te lezen: WTF are you doing to my ocean? Dit is de kledinglijn slash bewustwordingscampagne RAW for the Oceans, die hij in 2014 samen met G-Star RAW lanceerde. Pharrells bedrijfje Return Textiles verwerkte plastic uit de gigantische afvalbergen die op onze oceanen dobberen tot garen. Daar maakte G-Star RAW weer spijkerbroeken, spijkerhemden en sweaters van. Na het succes van RAW for the Oceans werd het dus tijd voor een volgende stap. Een opmerkelijke in de mode-industrie. Waar andere merken het houden op eenmalige samenwerkingen met celebrity’s om naambekendheid te generen en snel te cashen (Penélope Cruz voor Mango, Madonna, David Beckham en Beyoncé voor H&M, Rihanna voor River Island), wordt Pharrell in februari van dit jaar als mede-eigenaar bij G-Star RAW ingelijfd en op 31 maart officieel in Amsterdam gepresenteerd. Speciaal hiervoor opent G-Star RAW voor de allereerste keer zijn deuren om het internationale journaille een kijkje in de keuken te geven, en in dit geval de receptuur van een kledinglijn te onthullen. Die allang niet meer uit alleen jeans bestaat, maar ook jumpsuits, leren jassen, sjaals, tassen, schoenen en zelfs, in samenwerking met het merk Prouvé, meubels: Prouvé RAW Office. Om de wereld te laten zien wat modeliefhebber Pharrell en G-Star RAW samen in hun mars hebben, 104 |

fashion+design


Pharrell: head of imagination

wordt er een tour in de RAW Factory gegeven. Door niemand minder dan Pharrell himself. Speciaal voor de gelegenheid is het hoofdkwartier van G-Star RAW in Amsterdam omgetoverd tot een one-time only denim experience for a very special audience. De tour zal langs meerdere afdelingen gaan waar een gestationeerde G-Star specialist uitlegt hoe G-Star hun merk RAW tot leven weet te wekken. De kernboodschap van de dag zal zijn: ik wist niet dat je dat met denim kon doen.

WILLY WONKA

Onze fantasie sloeg meteen op hol. We zagen onszelf al rondlopen als Sjakie in de chocoladefabriek, waar Pharrell ons tijdens de rondleiding door de denimfabriek als een soort Willy Wonka zijn uitvindingen laat zien. IJs dat nooit smelt of kauwgom die nooit zijn smaak verliest, maar dan de denimvariant. Hoe geweldig zou het zijn als Pharrell en G-Star RAW een jeans hadden weten te creëren die iedereen instantly een geweldig figuur geeft? Dat de muffintop, de pannekoekkont of een ernstig gebrek aan bulge definitief tot het verleden behoren? Waar valse modeverslaggevers en paparazzi tijdens de tour in een bak met spijkerbroekenpulp worden weggedraaid. Waar de immer freeloadende journalist ondanks alle waarschuwingen om overal in de RAW Factory vanaf te blijven, toch stiekem een superhippe denim dwangbuis aanpast en zij hierin tot in de eeuwigheid vast komt te zitten? Waar een armlastige doch getalenteerde jongeman die niets liever wil dan ontwerper worden (middels een gouden ticket in een broek kreeg hij toegang tot de tour) uiteindelijk G-Star RAW mag overnemen. Enfin, we dwalen af. Hier echter geen verslag van de daadwerkelijke tour of presentatie, noch een exclusief interview met de superster, want ten tijde van het evenement lag dit nummer helaas al bij de drukker. Bovendien heeft Pharrell een uitgesproken hekel aan interviews, tenzij Oprah belt natuurlijk. Onder embargo kreeg Winq toch te horen op welke manier Pharrell als medeeigenaar zou worden gepresenteerd. Zijn

te voeren titel binnen G-Star RAW? Head of Imagination.

de onbewerkte, donkere, ongewassen en stugge spijkerbroek: RAW.

De vraag dringt zich op: had G-Star een celebrity zoals Pharrell nodig om meer spijkerbroeken te verkopen? We gaan even terug naar de vroege jaren negentig. In 1989 werd in Amsterdam het spijkerbroekenbedrijf G-Star opgericht door Jos van Tilburg en de inmiddels overleden Frans Scholtes. Aanvankelijk werden de jeans vooral in Nederland en België aan de man gebracht en heette het bedrijf zelfs nog even Gap Star. Maar om een mogelijk conflict over de merknaam met het Amerikaanse Gap te voorkomen én zich te kunnen richten op de internationale markt, werd de naam veranderd in G-Star. Inmiddels zit G-Star in zeventien landen met 28 kantoren, 88 showrooms en heeft het ongeveer zevenduizend verkooppunten in ruim zeventig landen.

HAPPY

“ik ben geen activist, ik ben een muzikant”

De Franse ontwerper Pierre Morisset ging vanaf 1991 voor G-Star aan de slag en zorgde in 1996 voor de internationale doorbraak met zijn design, de Elwood. Deze broek is geïnspireerd op een motorbroek met gedraaide pijpen. De ontwerper kreeg het idee voor deze broek op een terras in het zuiden van Frankrijk. Een passerende motorrijder reed in zijn spijkerbroek die zich dankzij een lange blootstelling aan de weerselementen naar de geknielde rijpositie had gevormd. Morisset was geïntrigeerd door de manier waarop de jeans rond de benen van de motorrijder gegoten zat, en probeerde de 3D-vorm van die natte, als het ware ‘gestolde’ jeans, te maken. Tot op de dag van vandaag wordt deze broek in verschillende uitvoeringen nog verkocht. In tegenstelling tot andere jeansmerken die zich uitputten in wassingen met stenen voor de versleten look, soms met scheuren, is hun handelsmerk juist

Intussen is aan de andere kant van de oceaan de dan nog middelbare scholier Pharrell Williams in Virginia Beach met zijn beste vriend Chad Hugo in diens garage beats aan het maken. Zijn eerste baantje is bij de McDonald’s. Naar eigen zeggen wordt hij ontslagen vanwege zijn luiheid: “Ga dat eens dweilen.” “Nee, man”, zo vertelt hij eind 2015 in een interview met Jason King. “Ik was erg lui. En dat ben ik nog steeds. Ik hou gewoon van muziek. Daarom voel ik me zo gelukkig.” Op een highschooltalentenjacht in 1992 wordt het duo genaamd The Neptunes opgepikt en binnengehaald door producer Teddy Riley. Hierna produceren zij samen met Shay Haley als N.E.R.D. onder andere Kelis’ debuutalbum Kaleidoscope en in 2001 breken ze door met hun eigen debuutalbum In Search of…. De albums Fly or Die (2004) en Seeing Sounds (2008) volgen, maar het grootste succes behaalde spijkerbroekenfanaat Pharrell solo met zijn talloze featurings op nummers van andere grootheden zoals Snoop Dogg, Jay-Z, Robin Thicke met Blurred Lines en natuurlijk Daft Punk met Get Lucky. Van dat laatste nummer schreef Pharrell de tekst en zong die zelf in, in de veronderstelling dat iemand anders het later zou opnemen. Tot zijn grote verbazing bracht Daft Punk de demoversie met zijn zang erop uit, zo bekende hij enkele maanden geleden tijdens datzelfde interview met King. Hij heeft namelijk een hekel aan zijn eigen stem. Het luisteren naar het nummer vergelijkt hij met het terug horen van je eigen voicemail. “Dat vindt niemand

remco de nijs

fashion+design | 105


Pharrell: head of imagination

rihanna in raw for the oceans.

leuk.” Daarmee is niet gezegd dat het succes van zijn nummer Happy (meer dan tien miljoen verkochte singles wereldwijd) Pharrell niets doet. Bij Oprah barstte hij (toen nog met de bruine Vivienne Westwood hoed op) in tranen uit toen ze een compilatie liet zien van blije, dansende mensen van over de hele wereld die de clip van het nummer nadeden. Inmiddels heeft hij tien Grammy’s op de schoorsteenmantel staan.

OCEAANPLASTIC

Maar Pharrell wilde meer. Zijn platform gebruiken waar hij kan om terug te geven aan de maatschappij. Drie jaar geleden kruisten de wegen van Williams en G-Star RAW elkaar. Global brand manager Remco de Nijs weet het nog goed. In juli 2013 werden zij op Bread & Butter uitgenodigd, een modevakbeurs in Berlijn. De uitnodiging kwam van het bedrijf Parley for the Oceans om een lezing bij te wonen over de vervuiling van onze oceanen. Pharrell Williams was daar ook aanwezig, met zijn bedrijf Bionic Yarn, waar hij creative director is. Pharrell benaderde de G-Star afvaardiging toen zelf om met hen te praten over dit probleem. Bionic Yarn maakt namelijk garen van gebruikte petflessen uit de reguliere recyclestroom, maar het bedrijf had een droom om dit te doen met plastic uit de oceanen. “De eerste vraag die Pharrell onze chief marketing officer 106 |

fashion+design

Thecla Schaeffer stelde: ‘Willen jullie samen met mij ’s werelds eerste jeans uit gerecycled oceaanplastic maken?’ Hij kende G-Star al. Je zult begrijpen dat dit een enorme eer voor ons was.”

zelfs alle geluiden ingesproken, de beeps en bleeps.” Hoe goed deze Raw for the Oceans-collectie het precies doet, weten we niet – dat Rihanna erin is gefotografeerd, zal ongetwijfeld helpen.

De Nijs laat weten dat G-Star corporate responsibility (organisaties die bij hun doel om winst te maken rekening houden met sociale aspecten en ecologische consequenties) ziet als een voorwaarde om hun merk te laten bestaan. Sinds 2008 is G-Star al bezig met het verduurzamen van denim stoffen. “Wij vonden dit zo’n bijzonder idee dat we toen ter plekke hebben toegestemd.” In een interview met De Telegraaf zegt Williams: “Iedereen geloofde erin. We waren al een hit nog voor er tastbare producten waren, dat zegt iets.” Hij benadrukt dat alle eer naar G-Star gaat. “Het merk is gezaghebbend in de mode. Voor hun imago hoeven zij zich niet te bekommeren om de oceaan. Van al mijn eerdere co-labs is deze club net zo gepassioneerd als ik. Ze gaven meteen vol gas.”

NERD CHIC

Tussen juli en december 2013 worden zowel bij G-Star als bij Bionic Yarn veel tests uitgevoerd om te onderzoeken of het idee haalbaar is. De Nijs: “De kern van de garens van de RAW for the Oceans-kledingstukken bestaat uit gerecycled oceaanplastic en onze leveranciers hadden zoiets nog nooit gedaan.” Toch hebben ze eind december de eerste stalen stof in huis waar ze tevreden over zijn. Twee maanden later is de eerste RAW for the Oceans-collectie een feit. Daarna volgen er nog drie collecties – de nieuwste RAW for the Oceans-collectie (lente/zomer 2016) ligt nu in de winkel.

Feit is: zodra je als modebedrijf nerd chic Pharrell aan je weet te verbinden, schieten de verkoopcijfers zeer waarschijnlijk omhoog. In 2015 bracht Pharrell in samenwerking met Adidas de Superstar sneaker opnieuw uit, een schoen die in de jaren tachtig vanwege rapgroep Run-D.M.C. erg populair was. Ditmaal verscheen-ie in vijftig verschillende kleuren, door hem persoonlijk uitgekozen uit een Pantone-kleurenboek tijdens een weekend dat hij op tour was. Een paar maanden later zoekt Rachel Muscat van Adidas (global category directorstatement collaborations) hem backstage op bij een show in Düsseldorf, zo onthult ze in een interview met Billboard. “Met een koffer vol schoenen. Daar kwam ons meest getweete foto van het jaar vandaan.” Pharrell zittend op de grond met om hem heen een cirkel van de door hem gekozen supercolors in alle kleuren van de regenboog. Zes maanden later waren ze in productie en binnen een weekend waren alle sneakers uitverkocht. Zo’n groot succes had Adidas niet verwacht. Muscat denkt dat het komt doordat Pharrell staat voor individualiteit en jezelf zijn: “Ik denk dat dat Supercolor zo speciaal en succesvol maakte. Veel mensen konden hier deel van uitmaken vanwege de prijs (zo’n 100 dollar) en je hoefde er niet uit te zien zoals je vrienden. Je kon elke kleur kiezen die je maar wilde.” In het jaarverslag maakte sneakerbedrijf

Mascotte Otto de Octopus – samen met Pharrell bedacht – siert menig kledingstuk. Een luchtige manier om dit zware probleem van plasticvervuiling van de oceanen aan te kaarten bij de consumenten. Otto speelt ook de hoofdrol in de Battle for Big Blue-app. Spelers ruimen samen met Otto de oceaan op, om ze zo bewust te maken van het vervuilingsprobleem. De Nijs: “Pharrell was de drijvende kracht achter deze game-app. Hij heeft

van oceaanplastic tot garen.


campaign meeting met pharrell.

“willen jullie samen met mij ’s werelds eerste jeans uit gerecycled oceaan­ plastic maken?” Adidas bekend dat hun omzet in 2015 met twaalf procent was gestegen, van 12,2 miljard euro in 2014 tot maar liefst 13,9 miljard het jaar daarop. Vervolgens schreef The Business of Fashion dat de verkoop van de Superstar en Stan Smith sneakers met maar liefst 45 procent was gestegen in het afgelopen jaar. Wereldwijde verkoop? Meer dan vijftien miljoen paar gympen. Van elke tien dollar die het bedrijf verdiende was één dollar afkomstig van de iconische sneaker. Met dank aan Pharrell Williams.

DUIZENDPOOT

Pharrell heeft zich door de jaren heen ontwikkeld van een producer die achter de schermen in de muziekindustrie

werkte tot hiphopster, tot modeontwerper en zelfs tot kinderboekenauteur met het boek Happy. Kortom, een veelzijdige creatieve duizendpoot met een voorliefde voor mode en het hart op de juiste plaats. Tijdens zijn optreden op de MTV Europe Music Awards droeg hij zijn lied Freedom op aan alle vluchtelingen en zei: “Laat ze naar binnen.” Noem hem alleen geen activist, zegt hij tegen King: “Ik weet dat ik ‘laat ze naar binnen’ heb gezegd. We moeten onze platforms gebruiken waar we het kunnen.” In één adem door zegt hij te gaan stemmen op Hillary, want het is tijd voor een vrouw in het Witte Huis, maar wederom: “Ik ben geen activist, ik ben een muzikant.” En nu dus ook fashion mogul, alhoewel we niet weten hoe groot zijn aandeel in G-Star RAW is. G-Stars De Nijs benadrukt dat ze uiteraard niet over een nacht ijs zijn gegaan wat betreft Pharrells co-ownership van G-Star. Het is het resultaat van een langdurige strategische samenwerking rondom de RAW for the Oceans-collectie. Tijdens die samenwerking hebben de twee partijen intensief met elkaar en Pharrells bedrijf Bionic Yarn samenge-

werkt. “Thecla heeft vrijwel dagelijks contact met Pharrell. Ook zijn er ieder seizoen designmeetings met Pharrell en ons designteam waar de nieuwe collecties worden besproken. Pharrell heeft een duidelijke mening en bemoeit zich met ieder detail. Hij denkt niet alleen mee over de collectie, maar ook over events, onze winkelinterieurs, campagnes en hij weet de juiste mensen samen te brengen. Een heel inspirerende manier van samenwerken.” Tijdens die meetings werd ook gesproken over mode, creativiteit, muziek en innovatie. “Onze visies komen dusdanig overeen waardoor we samen besloten om deze samenwerking naar een volgend niveau te tillen.” Wat de precieze plannen zullen zijn van Pharrell bij G-Star RAW wil het Amsterdamse bedrijf nog niet onthullen. De Nijs: “Als Head of Imagination is Pharrell verantwoordelijk voor alles wat met het merk te maken heeft.” Hij zal zich met de collecties, campagnes, maar ook de bedrijfsstrategie gaan bemoeien. “Met elkaar willen we de grenzen van denim nog verder gaan verleggen.” rawfortheoceans.g-star.com

fashion+design | 107


POP OF COLOURS

Het is zomer, en dat betekent dat we weer uitbundig de straat op mogen. Een explosie van kleuren en een mooie print zorgen voor een goede opschudding. shirt: katie eary blouse: katie eary sokken: burlington denim shorts: katie eary schoenen: floris van bommel

total look: river island

108 |

fashion+design


TREND REPORT

deze zomer is het opvallend kleurrijk in de mode. we zien een aantal leuke trendkleuren zoals groen en geel, maar we worden dit seizoen ook fijn verrast met de kleuren pastel, blauw en rood. tijd om nieuw leven in je kledingkast te blazen.

fotografie: martijn senders tekst en styling: juan velazquez caceres fashion+design | 109


VERRE OOSTEN

Dit jaar zijn de invloeden uit het Verre Oosten duidelijk aanwezig. Je kunt er gewoonweg niet om heen, of je nu geborduurde pantalons ziet met kraanvogels of een prachtig shirt met Chinese tekeningen. Het is een trend die je kleding laat reizen langs de Zijderoute. total look: dolce & gabbana

110 |

fashion+design


BOTANICUS

trend report

A little flower never killed nobody! Durf ĂŠn doe meer deze zomer. Dit seizoen mag je met opvallende overall flower prints de bloemetjes eens flink buiten zetten. total look: richard james

fashion+design | 111


sjaal: strellson zonnebril: gucci schoenen: dior homme pantalon: dior homme parfum: dolce & gabbana dot stool: pols potten

112 |

fashion+design


trend report

fashion+design | 113


GESTREEPT

Herinner jij je nog de gestreepte pakken van vroeger? Dit seizoen keren ze terug met een moderne twist en kun je een complete gestreepte look perfect mixen en matchen. pak: hugo resort schoenen: fratelli rossetti chubby stoel: dirk vander kooij via pols potten

114 |

fashion+design


trend report

shirt: dior homme pantalon: dior homme riem: dolce & gabbana zonnebril: marc jacobs eye lifting serum: la mer sneaker: alexander mcqueen wire dumbbell stool: pols potten

fashion+design | 115


das: drykorn shirt: missoni sneakers: k-swiss parfum: jo malone zonnebril: givenchy porseleinen kreeft: pols potten fotografie: martijn senders tekst en styling: juan velazquez caceres haar en make-up: mark killian model: erik van seventer @ republic men

116 |

fashion+design


WIJDE BROEKSPIJPEN

trend report

In de seventies gingen mensen helemaal los op discomuziek en was het dragen van broeken met wijde pijpen een absolute must. Nu anno 2016 zijn de wijde broekspijpen weer helemaal terug. Take me back to Studio 54! total look: paul smith zig zag stool: pols potten

fashion+design | 117


promo Tekst: Jaap Bartelds Beeld: Jeroen Oerlemans

een trui die er goed uit ziet, lang mooi blijft en in vele kleuren altijd beschikbaar is, die bestond nog niet in de ogen van ron beckers (1961) en marc sijtstra (1968). dus richtten de twee hun eigen truienmerk op: joe merino. aanvankelijk verkochten ze alleen online, maar nu zijn er twee flagshipstores en is een derde winkel op komst. een toevalstreffer? eerder een schot in de roos.

who’s the boss

DE MANNEN VAN JOE MERINO

maakt door een topbreier. “We verkopen onze truien nog steeds voor 97 euro, een prijs waar andere merken niet aan kunnen tippen.” Beckers: “Je kunt onze truien het best vergelijken met die van Lanvin of andere high-end merken. Ze worden op dezelfde machines gemaakt.”

WINKEL IN DE WOESTIJN

M

arc Sijtstra en Ron Beckers waren op zoek naar iets anders. Sijtstra zat in een antikraakkantoor en gaf Afrikaanse ondernemers advies. Via een wederzijdse vriend kwam hij Beckers tegen. Die zat in de dameskleding met een eigen label, maar was een beetje klaar met alle rompslomp eromheen. Retail ging slecht, de snelheid en de gebakken lucht van de mode, de glitter en glamour die niet veel voorstelt… Eigenlijk wilde hij niets meer met kleding te maken hebben. “Intussen maakte ik me druk over de perfecte trui”, vertelt Beckers. “Die was nergens te vinden. Had je er eindelijk een te pakken, dan was die er een jaar later niet meer in je maat, de kleur was er niet meer of het model was veranderd. Of twee weken later is die trui ineens dertig procent goedkoper in de aanbieding.” Dat moest ook anders kunnen. Met Sijtstra bedachten ze een nieuw businessmodel. “Veel mannen zijn kwaliteitsbewust”, vertelt hij. “Wij zijn op zoek gegaan naar de luxe van het topsegment en hebben de hele tussenhandel eruit gehaald. Bij ons vind je dus geen truien die in prijs drie of vier keer over de kop zijn gegaan.” Ze begonnen met één trui, ge-

118 |

fashion+design

Omdat Beckers helemaal klaar was met winkels en hun enorme marges, wilde hij alleen online verkopen. Maar hoe? Hij had geen idee. Daar kwam Sijtstra om de hoek kijken. Begin 2011 gingen ze officieel samenwerken. Beckers: “Onze eerste batch bestond uit driehonderd stuks, echt extreem weinig, in zes kleuren en drie maten. Vrienden en kennissen waren onze eerste afnemers. Daarna zijn we langzaam gaan uitbreiden.” Sijtstra: “Mensen zagen ons leuk bezig, maar het idee om online flink gas te gaan geven viel vervolgens tegen. Als onbekend merk zonder geld voor heel veel marketing is het lastig truien verkopen. Het was lastig om mensen die ons niet kennen te bereiken en vervolgens te overtuigen.” Beckers: “Zomaar een webshop openen is hetzelfde als een winkel beginnen in de woestijn.” Maar toen kwam het omslagpunt. Op de kerstmarkt op de Brink in Laren vonden ze het juiste publiek. “Dus als we mensen met onze truien in contact brengen, lukt het ineens”, vertelt Sijtstra. “We moesten het vaste adres worden van mensen.” Verder werd het ze duidelijk dat ze het verhaal achter Joe Merino moesten vertellen. “Merino is de naam van de wol, Joe is bedacht om het merk een gezicht te geven. Joe is een stoer schaap en Joe Merino is onze merknaam.” Ze besloten

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx


tóch een winkel te openen toen ze via via vernamen dat een oud postkantoor in de Amsterdamse Kerkstraat leeg kwam te staan. “We hingen een stangetje truien op in veertien kleuren”, vertelt Beckers. “Dan zaten we soep te eten of de Tour de France te kijken, met de deuren open en liepen er weleens klanten binnen. Dat werden er steeds meer. Dus dachten we: misschien moeten we ook zaterdag maar eens open.” Via mond-tot-mondreclame kwamen mensen uit heel de stad en daarbuiten om een trui met het kenmerkende oranje bandje te kopen. “Sommigen gingen zelfs met zeven tegelijk de deur uit. Door de aanwezigheid in de offline wereld is het online ook heel hard gegaan. En andersom merken we ook dat mensen zich online oriënteren en daarna toch in de winkel komen kijken, voelen, passen en kopen.”

VAN SCHAAP TOT KLANT

“zomaar een webshop openen is hetzelfde als een winkel beginnen in de woestijn”

In het begin hadden ze maar één V-hals trui. “Als je een man eenmaal in die trui hebt, wil hij meer”, zegt Sijtstra. Inmiddels is de collectie uitgebreid met meerdere modellen, een vest en accessoires. Het aantal kleuren van de V-hals is uitgegroeid tot meer dan vijftig. Aan de winkelmuur prijkt een blow-up met daarop de schapen uit Nieuw-Zeeland. “We weten precies van welke boerderijen onze wol komt”, zegt Beckers. “Van het schaap tot de consument, het hele proces hebben we in de hand. We hoeven ons niet achter certificaten te verschuilen, onze producten zijn helemaal schoon.” Naast de vestiging in Amsterdam is Joe Merino ook te vinden in Antwerpen. Ook zijn er concrete plannen voor Duitsland. “Zo groeien we langzaam uit tot een internationaal merk.” Waar het allemaal om draait, volgens Beckers en Sijtstra: “Zorg dat je het leuk blijft vinden. Doe zaken met leuke mensen. En dring je klanten geen spullen op, maar laat ze zien hoe mooi deze zijn.” www.joemerino.com

fashion+design | 119


5 vragen aan... Tekst: Tim Heap

VRAGEN AAN...

RONNIE McDONALD DE TIJGER IS GEEN POESJE MEER

sinds hij in 2008 creative director van tiger of sweden werd, heeft ronnie mcdonald (ja, zo heet hij echt) het merk met zijn filosofie a different cut nieuw elan gegeven. we vroegen hem over de nieuwe tanden van de tijger.

1

Tiger of Sweden heeft een lange traditie – het merk werd al in 1903 opgericht. Voor mensen die niet zo bekend zijn met het merk, wat zijn de belangrijkste kenmerken? “Erfgoed is van groot belang voor het merk Tiger – het bestaat al 113 jaar, dus het is een stuk Zweedse geschiedenis. De belangrijkste kenmerken van Tiger-items zijn het Scandinavische, slanke silhouet in combinatie met luxe, innovatieve stoffen waarmee we graag experimenteren.”

2

Je hebt net je nieuwste collectie gepresenteerd. Vertel! “Dit seizoen kijken we terug, niet alleen naar de roots van Tiger of Sweden, maar naar Zweden als geheel. De focus ligt op de geografische (en esthetisch prachtige) regio Dalarna, in het midden van het land. Doordrenkt van Zweedse folklore en traditie biedt dit gebied de perfecte melancholische en rustige omgeving om onze interpretaties van oud en nieuw Zweden te tonen. We hebben kunstenaar Jakob Krajcik gevraagd om met een moderne interpretatie van de Dalarna-bloem te komen. Die zie je overal in de collectie terug, het geeft alles een extra jeugdige uitdrukking. Er ligt een focus op sharp en minimale blazers, mager in de taille en bijgesneden om perfect te botsen met typische Scandinavische oversized ronnie mcdonald. broeken.”

120 |

fashion+design

“we gaan veel meer kleur zien, maar op een ingetogen en verfijnde manier”

3

Wat zijn de opvallendste stukken uit de nieuwe collectie? “Tijdens de show droeg een van de modellen een geschilderde leren jas. Het sluit aan bij het melancholische, botanische thema van de collectie. Een Zweedse kunstenaar had ongeveer twintig uur nodig om het handgeschilderde bloemenpatroon te maken met gebruik van onder andere geperste, dode bloemen. Ook denk ik dat de brede been broek in de collectie – veel eerder een trend dan de traditionele smalle snit van Tiger – geweldig is. Er is een marine breed been pak met een blauwe bloemenprint. Zeer botanisch geïnspireerd, dat vind ik leuk.”

4

Wat is jouw favoriete seizoen? “Herfst/winter, zeker weten. Je kunt zo veel meer doen met kleren: zo veel meer manieren om te layeren en er zijn vaak zo veel meer verschillende stoffen.”

5

Wat zijn de trends om op te letten met betrekking tot de Scandinavische esthetiek? “We gaan veel meer kleur zien, maar op een ingetogen en verfijnde manier. De Scandinavische stijl is altijd nogal minimalistisch geweest, en vaak verbonden aan een vrij neutraal kleurenpalet, maar ik denk dat dat nu aan het veranderen is.”

www.tigerofsweden.com


5 vragen aan... Tekst: Emiel Brinkhuis Beeld: Jeroen van Lelieveld

1

Hoe bevalt het ondernemerschap je? Dit is toch heel wat anders dan acteur in GTST. “Ik vind het heerlijk om iets te bedenken en van de grond op te bouwen naar eigen inzicht. Het is hard werken, harder dan ik had gedacht. En het stopt nooit! Je moet continu vooruitkijken: wat komt hierna en daarna. En ook terugkijken: evalueren wat goed gaat en vooral wat beter kan. Ik kan je vertellen dat ik er flink wat slapeloze nachten van heb gehad, maar overall is het ook heel bevredigend. Steeds vaker komen jongens naar me toe en trekken hun broek een stukje omlaag om te laten zien dat ze Bolas dragen. Dat geeft me een enorme kick en ik ben dan best een beetje trots.”

2

Wat zijn de trends op het gebied van onderbroeken dit voorjaar? “Je ziet dat steeds meer merken onderbroeken met vrij korte pijpjes op de markt brengen. Onze nieuwe collectie heeft die kortere pijpjes ook. In tegenstelling tot onze eerste collectie hebben we dit keer gekozen voor een heel kleurrijke collectie met opvallende contrasten. Een aantal van de kleuren die we hebben gebruikt zul je deze zomer vaker tegenkomen, zoals lilac grey (beetje paarsig grijs) en echo peach (zacht oranje) maar ook fiesta red.”

3 “steeds vaker komen jongens naar me toe en trekken hun broek een stukje omlaag”

VRAGEN AAN...

EVERON JACKSON HOOI

de 33-jarige everon jackson hooi is onder het grote publiek bekend van zijn rol als bing in nederlands meest populaire soap goede tijden, slechte tijden . afgelopen jaar stortte hij zich in de wereld van fashion en lanceerde zijn eigen onderbroekenlijn. wij spraken hem kort en krachtig over alweer zijn tweede collectie.

In hoeverre bemoei jij je met de onderbroeken? Zit je zelf aan de ontwerptafel? “Ik bemoei me met alles waar ik denk verstand van te hebben. En dan vooral de creatieve kant van de business, dus het ontwerp en de campagnes. In de ontwerpfase beginnen we met het onderzoeken van een aantal richtingen die we vervolgens uitwerken in moodboards. Daarna ga ik samen met de designer verschillende opties uitwerken en dat brengen we uiteindelijk terug naar een coherente collectie. Een vereiste is wel dat het een beetje gedurfd is, het moet niet saai worden. Zo hebben we vorig jaar de Skyline-collectie met de skylines van vier wereldsteden (Amsterdam, New York, Parijs en Londen) gelanceerd. Prominente iconische torens zaten op het kruis. Dat gaf de broek een leuke knipoog.”

4

Wat maakt de Bolas-onderbroek nou zo speciaal? “Bolas betekent ballen in het Spaans en Portugees. Onze tagline ‘for men with balls’ spreekt voor zich, onze onderbroeken geven je niet alleen zelfvertrouwen maar ook lef. Afgezien van een herkenbaar design met sportieve belijning, hebben de onderbroeken een dubbel laagje stof op plekken die gemakkelijk slijten (in het kruis) en is de naad van de waistband afgedekt met een zacht label om irritatie tegen te gaan. Bovendien hebben onze onderbroeken allemaal een binnenprint. Dat is een leuk detail als je hem uittrekt.”

5

Is het een afknapper als jouw date geen Bolas-onderbroek draagt? “Dat zal nooit gebeuren, want mijn vriend draagt alleen maar Bolas! Maar iedereen die Bolas draagt, heeft bij mij een streepje voor, haha.”

www.bolasunderwear.com

fashion+design | 121


fashionlista Tekst & styling: Juan Velazquez Caceres Beeld: Martijn Senders

van links naar rechts rado, ¤ 1.170 www.rado.com swatch, ¤ 140 www.swatch.com tommy hilfiger, ¤ 199 www.tommy.com calvin klein, ¤ 230 www.calvinklein.com tissot, ¤ 760 www.tissotwatches.com frederique constant, ¤ 995 www.frederiqueconstant.com two-o, ¤ 119,95 www.two-o.com renard, ¤ 269 www.renardwatches.com boss black, ¤ 539 www.hugoboss.com bell & ross, ¤ 2.900 www.bellross.com

122 |

fashion+design


10x uurwerken om de pols

SPENDING TIME IN THE WILD will i ever find my watch in this jungle? een mooi horloge is altijd de kers op de taart van een goed samengestelde outfit.

fashion+design | 123


de scheidslijn tussen retro en kitsch is delicaat. in de wereld van het luxe horloge maken anno 2016 herinterpretaties, hommages en remakes op dominant nostalgische wijze de dienst uit. de inspiratie ligt meer dan eens verborgen onder een dikke laag stof. komt de retrotrend voort uit gemakzucht? is de creativiteit gedoofd of is er simpelweg geen belangstelling meer voor vernieuwende horlogerie? winq onderzoekt en filosofeert. tekst: wijnand van den brink

verlangen naar vroeger

RETROHORLOGES: MELANCHOLIE OF GEMAKZUCHTIG SENTIMENT?

G 1+2. de longines heritage 1973 is een chronograaf die o zo seventies oogt door de cushion-shape kast. 3. de inspiratiebron van de alpina alpiner 4 manufacture flyback chronograph black edition zag omstreeks 1930 het levenslicht. de zwarte kast is een moderne toevoeging op een vintage thema.

124 |

fashion+design

edachtenexperiment: probeer eens terug te denken aan vroegere kinderwensen. De tijd waarin een ideale dag zou bestaan uit de hele dag pannekoeken eten, eindeloos laat opblijven, geen school. Hoe de kinderlijke onschuld langzaam maar zeker plaats maakte voor vurige verlangens naar materieel bezit met een escapistisch karakter. Die knetterend opgevoerde brommer bijvoorbeeld zoals de oudere buurjongen die bereed, een Versace-broek met bonte print gezien in een clip op MTV,

een Rolex waarmee in National Geographic werd geadverteerd. Dat verlangen brandde, maar was nooit onprettig. Het werkte als inspiratie en motivatie. Terug naar het nu. Vaste lasten, werkstress en allerlei andere kopzorgen vergezellen het volwassen leven met zijn modale salaris. De gedachte aan vroeger tijden brengt verlichting. Die eindeloze stapel pannekoeken doemt op en die herinnering is zo helder en welriekend dat het geen kinderverlangen meer is, maar een daadwerkelijk verslonden


heerlijkheid. En ook die Rolex samen met die ontdekkingsreiziger op de achterpagina is ook weer in beeld. De gedachte aan de hele dag pannekoeken eten verdwijnt, maar dat horloge is nu bereikbaar geworden. En dat horloge gaat die onbezorgde tijd terugbrengen, voor een stukje herbeleven in ieder geval. Het horloge als teletijdmachine.

kon tot een paar jaar geleden enkel een bleke collectie voorleggen die voornamelijk stof lag te verzamelen. Tot de mensen bij Tudor in de oude catalogi doken en op een lumineus idee kwamen. In de jaren vijftig van de vorige eeuw hadden zowel Rolex en Tudor allebei het model Submariner in de collectie. Het was een tijd waarin onderdelen en uurwerken tussen die twee merken vrijelijk werden uitgewisseld en Tudors met Rolex-onderdelen en logo’s op de markt kwamen, een tijd waarin marketing en merkbeleving nog in de kinderschoenen stonden. De Submariner is tegenwoordig het archetype duikhorloge en een onvervalst Rolex-icoon. Maar dus eigenlijk ook een Tudor-icoon. Maar een

SURROGAAT VOOR VINTAGE

Escapisme is echter duurder dan verwacht. Een Rolex precies zoals waar vroeger mee werd geadverteerd blijkt ver buiten het budget te vallen. Het groeiende escapisme heeft de vraag naar en daarmee de prijs van vintage horloges sterk opgedreven. Vintage is voorbehouden aan vermogende verzamelaars. Gelukkig is er een oplossing. Retro is het surrogaat om een verlangen naar vintage te bevredigen. Horlogehuizen putten uit hun oude catalogi en wekken vroeger modellen opnieuw tot leven. Dat scheelt in prijs en bovendien is ieder krasje dat op een nieuw horloge gemaakt wordt strikt persoonlijk en geen gevolg van het ongelukje van iemand anders. Het herbeleven van vervlogen tijden door middel van melancho-

het horloge als teletijd­ machine. 2012 wel gebeurde, was de introductie van de Black Bay.

PROTOTYPE RETRO

De Black Bay is gebaseerd op een duikhorloge uit 1954, een

1. 3.

lische horlogecreaties gebeurt soms gemakzuchtig, maar ook met liefde en respect voor het origineel. Het terugbrengen van een oud model kan zelfs een horlogehuis nieuw leven inblazen. Rolex is het bekendste luxe horlogemerk ter wereld. Vraag een kind een duur horloge te tekenen en in negen van de tien gevallen komt er een rond horloge tevoorschijn met een typerend half bolletje op het glas, een Rolex. Maar het merk met het beroemde kroonlogo heeft ook nog een ander merk in de portefeuille en dat is Tudor. Het lager geprijsde merk heeft als logo een schild en dat schild wordt gebruikt om de kroon te beschermen zoals Rolex- en Tudor-oprichter Hans Wilsdorf het formuleerde. Tudor

2.

Tudor Submariner op de markt brengen om het blazoen op te poetsen gaat tegen alle gangbare merkenmarketingwetten in en dus gebeurde dat niet. Wat in

Tudor Oyster Prince Submariner. Bij Tudor werd in tegenstelling tot Rolex altijd al vrijelijk geëxperimenteerd met kleuren en de vorm van wijzers en dat komt nu mooi uit want daardoor is de Black Bay wel en niet een Submariner, het beste van twee werelden. De bordeauxrode lunette van de eerste variant bijvoorbeeld oogt zowel exotisch als vertrouwd en doordat de vormtaal van 1954 grotendeels bewaard is gebleven, ontstaat er een prototype retrohorloge. Inmiddels staat er ook een versie met blauwe lunette en een traditioneler ogende zwarte variant in de catalogus. De ogen fashion+design | 125


van melancholische horlogeliefhebbers richtten zich massaal op Tudor. Het horlogehuis vond zichzelf terug in de belangstelling en omdat de Black Bay voor iets minder dan 3.000 euro omgegespt kan worden, bleef het niet bij kijken alleen. Originele exemplaren uit de jaren vijftig brengen tegenwoordig meer dan tien keer zoveel op wanneer geveild. Natuurlijk maakt niet alleen Tudor retrohorloges, vele huizen hebben modellen in het assortiment die soms een letterlijke kopie zijn of een moderne interpretatie van een gouwe ouwe. Wat retrohorloges met elkaar gemeen hebben in praktisch alle gevallen is het gebruik van kleuren die de sfeer van vroeger oproepen. Patina stemt gerust en tevree. Goed voorbeeld is de Omega Seamaster 300. Dit horloge neemt een duik terug naar 1957. In dat jaar verscheen de eerste Seamaster 300, een duikhorloge met een zwarte bakelieten wijzerplaat en brede pijlvormige wijzers gecombineerd met een ronde secondewijzer die ‘lollipop’ wordt genoemd. De nieuwe Seamaster 300 lijkt heel erg op dat origineel. De vergrote kast met een diameter van 41 millimeter, de keramische lunette en het automatische Co-Axial Calibre 8400 met chronometercertificaat en zestig uur gangreserve zijn dan

1.

126 |

fashion+design

vintage is voorbehouden aan vermogende verzamelaars.

2.

gemoedstoestand geworden die gevoed wordt door alles wat riekt naar vintage. De voorbeelden van herinterpretaties van modellen van weleer die geen grote wereldfaam kenden zijn ontelbaar. De blik op deze horloges moet anders gekalibreerd worden dan wanneer we naar bijvoorbeeld een Tudor of een Omega kijken. Het verleden in de vorm van een concrete herinnering speelt feitelijk geen rol meer, nu gelden enkel de wetten van de esthetica. Eerlijk zeggen, wie herinnert zich het originele duikhorloge dat als basis diende voor de Oris Divers Sixty-Five? Juist. Maar die onwetendheid

na verloop van tijd verkleurt. De moderne oplichtende variant van tritium heet Super-LumiNova en dat is veilig en kleurvast en dus is er gekozen voor een instantverouderde beige kleur om een gevoel van vintage te bewerkstelligen.

GEMOEDSTOESTAND weer heel erg van deze tijd. Heel retro aan deze Seamaster (prijzen beginnen rond de 4.500 euro voor een stalen exemplaar) zijn de helder witte secondewijzer, terwijl de andere twee wijzers plus de indexen zijn uitgevoerd in beige lichtgevend materiaal. Precies zoals een verkleurd vintage model nu zou tonen. Met andere woorden, het nieuwe horloge is niet gemaakt met een nieuw oud model voor ogen, maar met het verouderde origineel van nu als uitgangspunt. De indexen en wijzers van het origineel zijn gemaakt van radioactief en dus nu verboden te gebruiken tritium dat

Nu is de Seamaster al meer dan een halve eeuw een vaste waarde binnen het grote en bekende horlogehuis Omega en (mede) doordat James Bond Seamasters draagt, geniet het duikhorloge wereldfaam. Herkenbaarheid is natuurlijk ook een factor van betekenis als het gaat om een retromodel. Mijmeren over die goeie ouwe tijd gaat nu eenmaal makkelijker met een duidelijk voorbeeld van vroeger gematerialiseerd om de pols. Toch heeft een groot aantal merken zich gewaagd aan recreaties. Retro is niet langer gebaseerd op een concrete herinnering aan vroeger, maar is een algemene

3.


retrohorloges

oude (TAG) Heuer en is gericht op bestaande liefhebbers van het merk. Maar TAG Heuer kijkt ook naar de toekomst en probeert de evolutie van het horloge in gang te houden. Bewijs daarvoor zijn bijvoorbeeld de Carrera Heuer-01 en de gecompliceerde Heuer-02T. Als basis staat een geheel nieuwe Carrera-kast die vooruit kijkt in plaats van terug. De Heuer-02T heeft ook nog eens een zeer gecompliceerde tourbillon aan boord die ervoor moet zorgen dat de zwaartekracht geen negatief effect heeft op de nauwkeurigheid. De prijs is met 15.000 euro fors te noemen, maar in vergelijking tot andere Zwitserse, traditionele tourbillons juist weer spotgoedkoop. Dit horloge is in alle opzichten een sprong voorwaarts. De Heuer-01 en 02T zijn misschien wel inspiratiebronnen voor retrohorloges

4.

hindert het beoordelen op vintage kwaliteiten niet en dit duikhorloge weet een perfecte balans te vinden tussen een eervolle hommage en een trendy retrodesign. De eerste zwarte variant was zo succesvol dat er nu een versie is met tweekleurige wijzerplaat in grijs en licht Deauville blauw. Het lichte blauw dat zo melancholisch oogt werd in de jaren zestig veel gebruikt voor auto’s, kleding en interieurs. Het is een kleur die doet denken aan de gloriedagen van de Normandische badplaats Deauville met zijn jachthavens, paardenrenbaan en vele luxueuze hotels. Het is misschien niet jouw herinnering, maar wel een

1. de nieuwe, voorverouderde omega seamaster 300. 2. omega seamaster 300 uit 1957, het origineel. 3. de carrera calibre 18 telemeter is voorzien van gebold saffierglas, een sierlijke kroon en een telemeter schaal aan de buitenkant van de wijzerplaat, ook het gebruik van het oude heuer-logo is very vintage. 4. alle varianten van de tudor black bay in hun natuurlijke habitat. 5. montblanc maakt pas sinds 1997 horloges, maar het 157 jaar oude minerva is sinds 2007 onderdeel van het huis. de 1858 small second special edition is geïnspireerd op een vroeg minerva-pilotenhorloge, alleen prijkt er nu montblanc op de wijzerplaat.

geschiedenis die een gevoelige snaar raakt.

TOEKOMST-TOURBILLON

De retrotrend is zo sterk dat het ontwikkelen van een nieuwe vormtaal voor horloges op een laag pitje lijkt te staan. Bij TAG Heuer kunnen ze putten uit een rijk verleden met modellen als de Monaco en de Carrera. Daar worden we ook zeer regelmatig aan herinnerd getuige onder andere de Carrera Calibre 18 Telemeter, die is gebaseerd op een model dat Jack Heuer in de jaren zestig speciaal voor coureurs ontwierp. De Carrera Calibre 18 Telemeter vertegenwoordigt het

5.

die in 2070 op de markt komen. De klassiekers van nu zijn nu eenmaal ook de baanbrekers van vroeger. Ook opeens zo’n zin in pannekoeken? fashion+design | 127


7 vragen aan een... Tekst: Edwin Reinerie Beeld: Jeroen Oerlemans

1

Vertel eens over je eerste horloge. “Mijn eerste horloge was een Prisma-horloge. De gymnastiekleraar op de middelbare school had een Prisma en dat vond ik zo mooi. Toen ik ging werken, was dat een van de eerste horloges die ik heb gekocht. Van mijn opa had ik een zakhorloge aan een ketting gekregen, maar die heb ik nooit echt gedragen.”

2 3

Van hoeveel horloges ben je nu de trotse eigenaar? “Ik heb in de loop der tijd veel horloges versleten en ook weggedaan als zij het niet meer deden. Nu heb ik er nog ongeveer twintig over.” Welke is speciaal voor je en waarom? “Mijn Breitling heeft een speciale betekenis voor mij. Eerst had ik een nepperd in Thailand gekocht. Die was zo mooi, een echt stoere mannenklok. Toen mijn moeder overleed, heb ik van de erfenis een echte, automatische Breitling gekocht. Het enige nadeel van automatische horloges is dat je altijd je arm moet bewegen – als je hem twee dagen niet draagt, staat hij stil.”

4

Welk horloge zou je graag nog eens aan je collectie willen toevoegen? “De Apple Watch is qua vormgeving niet de mooiste, maar leuk om te hebben. Ik was vroeger echt gek op digitale horloges. Voor vijfhonderd gulden kocht ik dan zo’n ding. Nu kun je ze voor een tientje op de markt gaan halen.”

5

Kies je het horloge dat je draagt per gelegenheid of in wat voor bui je bent? “Als ik uitga, het ligt eraan waarheen, kies ik een fijne klok. Ik vind ’t het mooiste sieraad voor een man. Bij het zwemmen draag ik een ander horloge dan naar de schouwburg. En mijn Jaeger-LeCoultre draag ik alleen bij heel speciale gelegenheden.”

“mijn vader fietste in de oorlog naar de boeren. hij had veel spullen meegenomen om te ruilen voor eten. alles mocht geruild worden behalve zijn horloge” VRAGEN AAN EEN...

HORLOGE-FAN

het oorlogsverhaal van zijn vader én zijn gymnastiek­ leraar leerden rob van de berg om horloges te waarderen. “ik vind ’t het mooiste sieraad voor een man.” 128 |

fashion+design

6

Zijn mensen met een stom horloge zelf ook stom? “Mensen kan ik niet beoordelen op het merk horloge dat ze dragen. Je kunt wel zien wie Rolex-dragers en Cartierdragers zijn. Zij willen opvallen met hun klok en daarmee hun status verhogen, denk ik.”

7

Waar is jouw passie voor horloges ontstaan? “Mijn vader bezat een mooi horloge en dat heb ik nu. Hij vertelde vol trots dat hij in de oorlog naar Wieringermeer was gefietst om eten te halen bij de boeren. Hij had veel spullen meegenomen om te ruilen. Alles mocht geruild worden behalve zijn horloge – dat was van hem. Hij was daar zó aan gehecht dat hij het voor geen prijs met de boeren wilde ruilen voor eten. Een horloge is iets persoonlijk, iets van jezelf. Daar moet je trots op zijn. Dat maakte zo veel indruk op mij dat ik als kind bij kennismaking met mensen altijd als eerste naar iemands horloge keek.”


W E K N O W G R E AT D E S I G N C A N S TA N D T H E T E S T O F T I M E It goes beyond the craze of the day, month or year. Surpasses hypes and defies decades. The course of time never stands still. But truly great design will always be contemporary. In an era where smart technology dominates time management, we believe that unique watch designs from the past are still highly alluring today. Like a fox, Renard is self-willed and confident. Characteristics that embody the spirit of our watches. This is Renard. Starting at â‚Ź169,00. Visit www.renardwatches.com for more info.


Beeld: Dewy Karouw (collagebydewy)

Winq vroeg fashionista en jonge twintiger Lex om zijn oog eens op de polsen van zijn vriendjes te laten vallen.Wat voor horloges dragen jonge jongens eigenlijk? Hadden we beter niet kunnen doen – Lex filosofeert zich half het Pieter Baan Centrum in en neemt sindsdien zijn telefoon niet meer op. Lex, hoe gaat het nu met je? Door Lex Houtenbos

MR. WATCH

S

inds jaar en dag is het een sieraad voor de man: het horloge, misschien wel het enige sieraad dat niet snel kan misstaan. Van mijn stoere opa, mijn verwijfde gay best friend of mijn kleine broertje – ze dragen er allemaal eentje om hun linker- of hun rechterpols. (Hoe zit dat eigenlijk: is dat een code of zo?) In mode is vaak een gay choice te herkennen, kleurrijk en soms een beetje extravagant. Maar hoe zit dat met horloges? Bestaat er zoiets als een gay watch? Gaan homo’s met hun hang naar mooie spullen naar de juwelier voor een dure designerklok of halen ze toch liever een goedkoper, modegevoelig horloge?

keuzes die mensen maken: leeftijd, inkomen en relationele status. Een single, studerende gast van 22 jaar heeft zeer waarschijnlijk een kleiner budget met z’n stufi dan de werkende, wat rijpere dinky (double income, no kids) van, pak ’m beet, 48. Met dit totaalpakket aan overwegingen ben ik op pad gegaan. En wat mij een dag later al in de kroeg opviel, wanneer de pols doorgaans bij het bestellen aan de bar pas écht duidelijk in beeld komt, is dat de jonge boys inderdaad gaan voor hippe, non-designer horloges. Uiteraard en zo goed als altijd een uitvoering die nauw aansluit bij de outfit van die avond. Het zal mij niet verbazen als zij thuis nog enkele andere exemplaren in meerdere kleuren

Zelf ben ik nog geen grote investor van dit accessoire. Ik ben twintiger en moet alle eindjes nog aan elkaar knopen. Graag draag ik een zilverkleurig horloge van nog geen mr. senior zelf draagt een vijftig euro, duidelijk eentje die is geïnspivintage cartier-horloge: reerd op een bekend merk. Zodra ik mij het zeer klassiek ogend en bekende merk kan veroorloven, schakel ik van echt zilver. om naar het echte werk. Het is overigens een horloge dat past bij elke outfit. Hoe ik me ook voel en kleed, met dit horloge kom ik altijd hebben liggen, voor de overige avonden van weg. de week. Wat trouwens voor deze jonge gay IK BEN ERUIT categorie goed haalbaar is, omdat je al een Met mijn nepzilveren nepperd om de pols en horloge scoort bij bijvoorbeeld HEMA of Priwat vragen in mijn achterhoofd ben ik eens mark voor nog geen vijftien euro per kleur. extra gaan opletten wat de mannen in mijn MR. SENIOR omgeving eigenlijk zelf om hun pols dragen. Maar al ben ik dan nog jong, ik ga niet alleen En zijn het wel echte kerels van de tijd? Om voor mijzelf duidelijkheid te scheppen heb ik maar naar de kroeg. Toevallig stond er ook voor het gemak drie categorieën vastgesteld een avondje klassiek theater gepland met mijn vele malen oudere gay vriend – ik noem die, voor mij, ernstig bepalend zijn voor de

130 |

fashion+design

hem graag Mr. Senior. Een avond waarop mannen vaak netjes gekleed ten tonele verschijnen. Colbertje, dasje, mooi overhemd, van dat soort. Mr. Senior zelf draagt een vintage Cartier-horloge: zeer klassiek ogend en van echt zilver. Maar ik weet toevallig dat hij thuis ook nog een échte stoere Rolex heeft liggen, een stuk mannelijker dan hij zelf is, trouwens. Is dat bij nader inzien ook niet een overtuigende reden voor het dragen van een bepaald model: wat draagt het bij aan mijn swag? Duidelijke zaak dat Mr. Senior behoort tot een andere categorie. Hij is immers een dinky en heeft een ruim budget om meerdere designers zijn tijd te laten bepalen. Deze combinatie van iets hogere leeftijd en designerhorloge zie ik deze avond opvallend vaak. Nu ben ik ook wel extra aan het opletten hè? Voor jullie! Ik ben eruit, er zijn twee categorieën: de wat oudere man die veel te besteden heeft en de jonge blommen met een beperkt budget. Een verschil van financiële mogelijkheden mede ontstaan door leeftijd en samenwonend met geliefde of niet. Uitzonderingen zoals bijvoorbeeld familiaire erfenissen uiteraard nagelaten. Overigens vind ik dit vaak geen gezicht, een twintiger met een horloge van meer dan vijfduizend euro om zijn pols. Het zal wel mijn afgunst zijn. Ik betwijfel overigens of homomannen veel waarde hechten aan het statement dat een horloge kan maken. Want what about hoe iemand ruikt? Gaan de zuurverdiende centjes niet het allereerst op aan de (vrouwelijke?) behoefte om altijd lekker te ruiken? Om nog maar te zwijgen over het streven van de man om goed voor de dag komen met zijn kleding, zijn huid en zijn haar. En of zijn outfit nou basic of chic, modern of klassiek is, het horloge ontbreekt eigenlijk nauwelijks. IJdeltuiterij? Ik weet het, ik weet het.


{OPINIE}

fashion+design | 131


— horloge: montblanc

pak: strellson schoenen: van lier overhemd: strellson

132 |

fashion+design


fotografie: martijn senders styling: juan velazquez caceres

NICHT WIE ES SCHEINT

fashion+design | 133


134 |

fashion+design


—

horloge: cartier total look: reiss

—

links: horloges: daniel wellington pak: van gils schoenen: ugg stropdas: drykorn overhemd: van gils

fashion+design | 135


136 |

fashion+design


— horloge: frederique constant schoenen: van lier pak: hackett london overhemd: hackett london

— links

horloge: omega das: drykorn jack: reiss overhemd: mcgregor

fashion+design | 137


—

horloge: longines pak: filippa k schoenen: hugo boss overhemd: filippa k

—

rechts horloge: breitling schoenen: hugo boss das: hackett london pak: cavallaro napoli overhemd: cavallaro napoli

—

fotografie: martijn senders styling: juan velazquez caceres haar en make-up: mark killian model: juriaan @ riches mgmt assistent styling: jill toorens

138 |

fashion+design


fashion+design | 139


wheels Tekst: Hein van Dam

volvo xc90

SUPER TROUPER met de ravissante xc90 toucheerde volvo terecht de suv van het jaar 2016 trofee. toch is deze zweed alles wat de gemiddelde suv niet is: bescheiden, beschaafd en beleefd. of om weer met abba te spreken: the winner takes it all .

D

us dit is niet zo’n PC Hooft-tractor? Ten eerste is de term PC Hoofttractor zó 2004… Maar inderdaad, deze SUV (in gewone mensentaal: een belachelijk grote bak) is er niet om visuele en akoestische geurvlagen op het 020-Zuid-asfalt achter te laten. De lijnen zijn eerder ravissant dan agressief en zijn verschijning blijkt niet brutaal, edoch elegant. Ook veilig natuurlijk, zo’n Volvo! Wat heet, de cabine van de XC90 is, op het Witte Huis na, de veiligste plek op aarde. Ook al zou je dat dolgraag willen, crashen is geen optie. De bolide is opgetuigd met camera’s, radars en zelfs lasers die je tussen de lijntjes houden en je met allerlei piepjes en lampjes waarschuwen voor gevaar. En als je toch niet luisteren wilt, dan remt-ie en stuurt/ ontwijkt deze Zweed die boom/tegenligger/schoolklas/egel/bontkraag/ex-minnaar gewoon autonoom. Een diehard, die met vier permanent aangedreven wielen altijd koersvast blijft.

140 |

fashion+design

Ideaal voor gezinnetjes dit, maar uh, ik heb geen kids… Joh, de XC90 valt ook te bestellen als puissante vierzits-limo. Laat bij de dealer het woordje excellence vallen en hij komt voorrijden in een Special Edition-Volvo met leder afgewerkte interieuroppervlakken en kristallen champagnekelkjes voor de vips achterin. Deze glazen worden geleverd door het Zweedse kristalhuis Orrefors. Trouwens, over gezinnetjes gesproken: ja, de reguliere XC90 beschikt over een derde zitrij, maar daar passen alleen seksdwergen. Komt deze twee bij vijf meter grote bak een beetje vooruit? Het lijkt alsof Volvo zich met opzet heeft willen distantiëren van de vastgoed-achtige Audi Q7, de hoogblonde Mercedes ML-serie en BMW’s XTC 5, sorry X5. Want waar de gememoreerde concurrentie slagschip-achtige motoren met zes

een diehard, die met vier permanent aangedreven wielen altijd koersvast blijft.

cilinders onder de motorkap heeft gelepeld, daar vinden we bij de XC90 een kalmere D5, die als een butler vermogen genereert, nooit te weinig, maar zeker niet teveel. Zuinig is-ie daarbij ook nog: één liter nippen op zestien kilometer is bepaald haalbaar. Deze Volvo is er tevens met een hybride aandrijflijn, dat wil zeggen dat hier een elektro- en benzinemotor aan elkaar zijn gekoppeld. Dat klinkt heel GroenLinks, maar het aantal gegenereerde pk’s is dat niet: 407 maar liefst! Zo’n ingewikkelde grote auto, heb ik daar mijn handen vol aan? Nope. Je kunt alles bedienen met – letterlijk – één vinger. Midden op het dashboard zit namelijk Volvo’s antwoord op de iPad, waarmee je door alle functies kunt swipen. Handig! Autorijden kun je overigens ook met een pink, dankzij de even smeuïge als gehoorzame automatische transmissie met acht versnellingen, die zichzelf alleen met minieme schokjes verraden. Da’s zalig cruisen! Game, set & match dus, deze XC90? Als je 69.495 euro (de vanafprijs) uit je kontzak kunt trekken, zeker. Daarvoor krijg je een oppermachtige zitpositie, powerrr en plenty, plenty ruimte. Belangrijker wellicht: deze SUV kent door zijn futuristische en defensieve looks een hoge gunfactor van medeweggebruikers, ja, zelfs fietsers en voetgangers. Ach, noem deze XC90 voor het gemak maar een 9 Straatjes-tractor.


ZONDER KAP-SONES

MIJN EERSTE AUTO

ON THE CARWALK

RADIO VERONICA-DJ EN THRILLERAUTEUR JEROEN VAN INKEL OVER ZIJN FORD CAPRI GT

MAZDA MX-5 Overal veilden de Mazda-ingenieurs wat grammetjes weg, waardoor deze nieuwe roadster honderd kilo lichter is dan z’n voorganger. Ook de motor werd niet gepimpt, dat bleef een heerlijke 1.5 (met 6-bak), waarmee het lekkerder meanderen is dan de overdreven 2.0 krachtbron, die minder in het plaatje past. prijs vanaf ¤ 29.790.

SMART FORTWO CABRIO De eerste echt geslaagde Smart, zo oordelen de kenners over deze open tweezitter. Hij is potent (met een 90 pk turbomotor), veilig (je zit een soort mini-kluis) en onvermoed ruimtelijk: ook Hollandsche slungels kunnen hun benen kwijt. Nadeel: het cabrio-deel moet je zelfs demonteren. Maar da’s een, eh, eitje. vanaf ¤ 16.995.

BEETLE CABRIO Retro 2.0. Er was al een New Beetle, maar inmiddels is er ook een New New Beetle, die vooral wat masculienere looks heeft gekregen. De cabrio-versie bestaat al sinds 1949 (er hebben dus nooit nazi’s in gereden) en aan het concept is weinig gemorreld. De kap zit nog klassiek boven op de achter-carrosserie. prijs vanaf ¤ 29.751.

FORD MUSTANG 5.0 CONVERTIBLE Alsof je in een Bruce Springsteen-song rondrijdt met dit Amerikaanse icoon. Met het dak eraf kun je die geweldige V8-roffel bovendien nog orgiastischer binnen laten komen. Fast & furious in Nederland. Er is ook een beter te begroten 2.3 EcoBoost, die niet de grom, maar wel 314 paarden/Mustangs levert. prijs vanaf ¤ 60.329.

foto: radio veronica

vijf dakloze sprinters, waarmee en waarin je dit voorjaar je haar kunt laten dansen.

“Ik had nog geen rijbewijs toen ik hem kocht, maar de Capri was te mooi, zo in metallic blauw en met een zwart vinyl dakje, om te laten lopen. Ik ben altijd een sucker geweest voor flashy modellen met dikke velgen. Een guilty pleasure. Een fotootje van mijn Sandra had ik in zo’n autolijstje op het dashboard geplakt. Enorm fout, ja, ik weet het. Tot op de dag van vandaag heb ik datzelfde lijstje met haar foto bewaard. Het ligt nu in een la en soms kom ik het tegen en ik moet dan altijd weer even aan die auto denken.Vermoedelijk is dat ook het enig overgebleven onderdeel. Onze Capo di Tutti Capri was compleet onbetrouwbaar. Mijn oude oom Wim wist:‘Met tweedehands spullen koop je andermans problemen.’ Nou hij had gelijk. Mijn schoonvader, van huis uit automonteur, heeft mij vaak uit de brand geholpen. Een buurman is in de winter nog heel lullig tegen onze Capri aangereden, omdat hij geen zin had gehad om z’n ruiten te krabben.We spraken af het ’s avonds te regelen.Vervolgens ontkende hij later dat hij ooit tegen de Ford aan was gereden. Hij zei:‘Waar zijn je getuigen dan?’ Ik zie nog zijn verbeten gezicht, toen hij dat tegen mij schreeuwde.Weer later hoorde ik dat hij bij een kettingbotsing een gebroken been had opgelopen.Weken zat-ie thuis voor het raam. Ik heb nog weleens naar hem gezwaaid, als wij vrolijk voorbij kwamen rijden in mijn stoere patsbak. Karma is een bitch!”

RANGE ROVER EVOQUE CONVERTIBLE Een cabrio waarmee je lekker door de modder kunt tijgeren en dan ook nog eentje die is uitgevoerd als luxe SUV, dat biedt de stoere Range Rover Evoque Convertible. Het is daarmee meteen de eerste en enige in zijn soort. Op asfalt smoelt dit ontwerp, waar Victoria Beckham ooit bij meehielp, gelukkig ook deftig. vanaf ¤ 67.970. fashion+design | 141


Wonen in de De parel van Hillegersberg

natuur


Plasoord 29 te Rotterdam-Hillegersberg • gebruiksoppervlakte wonen: ca. 230 m2 • gelegen op 1370 m2 eigen grond • garage en 2 parkeerplaatsen op eigen terrein • ongekend veel privacy in huis, tuin en op het dakterras • fenomenaal dakterras met panoramisch

uitzicht over de Bergse Voorplas en de skyline van Rotterdam • botenhuis voor de onmisbare sloep • de gehele achtertuin is omsloten door water • op een steenworp afstand van de oude dorpskern met vele winkeltjes, boutiques en gezellige horeca gelegenheden

• ca. 20 minuten per auto/tram/fiets naar het bruisende centrum van Rotterdam • uitstekende bereikbaarheid naar uitvalswegen A13, A16 en A20 • veel sportverenigingen en recreatiemogelijkheden nabij • het staat bekend als het mooist gelegen huis van Hillegersberg

Prijs op aanvraag. Voor meer informatie: dominique.van.rijn@vanrijnagenturen.nl


“de constructie van dikke, zware balken draagt het hele huis.� 144 |

fashion+design


THUIS BIJ HANS EN SERGE

acht jaar geleden kochten hans (48) en serge (46) hun droomhuis, een stolpboerderij met bijna een hectare grond, op het noord-hollandse platteland bij winkel. hier willen ze samen oud worden. wij zochten de bewoners op om een kijkje achter de gordijnen te nemen. tekst:marieke de geus | beeld: barbara groen fashion+design | 145


“midden in de woonkamer staat een oude waterpomp waar nog echt water uitkomt””

146 |

fashion+design


Hans is financial controller en Serge werkt als functioneel beheerder bij de Rabobank. Samen hebben ze ook nog een bedrijf in administratie en belastingadvies. hans (links) en serge (rechts).

W

as het liefde op het eerste gezicht? Hans: “Bij zowel onze eerste date, inmiddels tien jaar geleden, als het vinden van deze boerderij was het liefde op het eerste gezicht. We waren al een tijdje aan het rondkijken op Funda naar een huis in de Beemster, maar een plek als deze, met zoveel grond, was daar veel te duur. Op een zondagmorgen kwamen we deze stolpboerderij tegen en zijn meteen in de auto gesprongen. We hadden onze pyjama’s nog aan! Toen we de grote tuin zagen met alle bomen rondom dachten we: dit is het. Het gaf gelijk een geborgen gevoel met veel privacy. Omdat het ons niet meer los liet, maakten we op maandag meteen een afspraak met de makelaar. De dag daarna hebben we getekend.” Serge: “Het is wel grappig dat we uiteindelijk alle hoge populieren, waar we in de eerste instantie op vielen, hebben gekapt. Ze namen te veel licht weg. Bovendien dachten we: straks hebben we alles mooi verbouwd en zul je zien dat er een boom omwaait en op het huis terechtkomt. We hebben trouwens weer veel nieuws

aangeplant en kijken vanuit de woonkamer uit op de boomgaard met daarachter de schapen. Vooral in het voorjaar is dit prachtig, wanneer alle fruitbomen in bloei staan.” Wat vinden jullie zelf speciaal aan dit huis? Hans: “Het bijzondere aan deze boerderij is ‘het vierkant’, de constructie van dikke, zware balken die het hele huis draagt. Dit kun je goed zien in het hart van het huis, waar onze eettafel staat. Het plafond is hier zes meter hoog en daarboven slapen we, in de nok, onder de hanebalken. Wist je dat de stolpboerderij alleen in Noord-Holland voorkomt en ook wel de piramide van de polder wordt genoemd, vanwege de vierkante basis en het grote puntdak?” Serge: “De ligging van het huis vind ik ook speciaal, namelijk aan het kanaal de Langereis. Hans is hier in de buurt opgegroeid, als boerenzoon, en heeft vroeger ook vaak geschaatst op de Langereis, niet wetende natuurlijk dat hij hier later zou gaan wonen.” Hebben jullie veel veranderd en verbouwd? Hans: “In totaal hebben we een half jaar verbouwd. Het dak hebfashion+design | 147


“de stolpboerderij komt alleen in noord-holland voor en wordt ook wel de piramide van de polder genoemd” Maar zoals je ziet gaan oud en nieuw prima samen, mits je het goed doseert. We hebben ons allebei een beetje moeten schikken maar sommige dingen zal ik nooit weg doen. Zoals mijn verzameling Rörstrand-servies uit Zweden, daar ben ik te veel aan gehecht.” Hans: “Sommige meubels uit onze vorige appartementen passen overigens verrassend goed bij elkaar, zoals de antieke kasten. En heel toevallig hadden we allebei dezelfde plant, namelijk een vrouwentong. Ik heb ‘m al vanaf mijn negentiende en Serge vanaf zijn 26e. Ze staan nu bij elkaar in de witte vloer, schuin onder het kunstwerk van Romero Britto. Dit schilderij, met twee zoenende mannen in één portret, kochten we in Miami, waar we graag komen.” Serge: “We hebben mooie herinneringen aan de avond toen we het werk kochten. Na een gezellig etentje belandden we in de galerie waar we uren hebben gezeten totdat we dit werk zagen, waar we allebei gelijk voor vielen. Het hangt nu op een prominente plek in ons huis. Vanwege de goede herinnering aan deze gebeurtenis hebben we de setting van de galerie in Miami een beetje nagebootst. Vanuit de twee stoelen, die voor de piano staan, kunnen we naar ons kunstwerk kijken.”

ben we helemaal laten vernieuwen, compleet met zonnepanelen. Het verlaagde plafond in de woonkamer hebben we er eigenhandig uitgesloopt en tot onze verrassing kwamen daar de originele balken tevoorschijn. Verder hebben we de ouderwetse schrootjes vervangen door fris stuc- en schilderwerk, binnendeuren zijn verplaatst en de badkamer is aangepakt.” Serge: “In de oude situatie moest je eerst door een grote badkamer om in de beneden slaapkamer te komen, dat vonden wij heel vreemd. Nu is er een gang met een aparte badkamer en toilet. Het douchehokje met ouderwetse, gebloemde tegels hebben we laten zitten, we gebruiken het nu als kledingkast. We vonden het belangrijk om de oude, karakteristieke elementen van de boerderij te behouden. Zo staat er midden in de woonkamer een oude waterpomp waar nog echt water uitkomt.” Qua inrichting verschillen jullie nogal van smaak. Hoe hebben jullie dit opgelost? Serge: “Ik houd erg van antiek en de smaak van Hans is strakker en moderner, dus we hebben allebei compromissen moeten sluiten. 148 |

fashion+design

Hebben jullie nog wensen voor de toekomst? Hans: “Ja zeker! Over twee jaar staat er weer een grote verbouwing op de planning. De witte vloer gaat eruit, want we willen alles op gelijke hoogte. Het wordt nog spannend wat we gaan aantreffen onder de houten planken. Er komen openslaande deuren naar de tuin en de trap wordt verplaatst zodat we nog meer leefruimte krijgen. Ten slotte willen we een open keuken met een kookeiland. Het wordt een moderne keuken die wel bij de sfeer van de boerderij moet passen. Het mag geen toonzaal worden.” Bevalt het leven op het platteland? Hans: “We waren in het begin wel benieuwd of we als homostel geaccepteerd zouden worden. Maar wat schetste onze verbazing? In de directe omgeving wonen wel vijf homostellen, dus we zijn geen vreemde eend in de bijt. Dat was wel anders toen onze buren, de inmiddels bejaarde Bob en Chris, hier ruim veertig jaar geleden kwamen wonen. Voor ons was het gelukkig geen probleem om snel ingeburgerd te raken.” Serge: “We genieten enorm van het buitenleven. Ik ben graag aan het tuinieren en Hans verzorgt alle dieren die hier rondlopen. Het is hier net een kinderboerderij met drie hondjes, een ezel, twee geiten die we gered hebben van de slacht, vier schapen, vijftien kippen, een konijn en een haan. Wij gaan hier nooit meer weg!”


fashion+design | 149


152 bingewatchen galore het ultieme serie-overzicht

CULTURE 152 bingewatchen galore 158 film & dvd 160 boeken 162 muziek 164 theater 166 Vincenzo Turiano 168 musical 169 tv-gids 170 Sky the musical


vierkante ogen gegarandeerd in onze onstilbare honger naar televisieseries vergeten we weleens welke pareltjes zijn blijven liggen of de moeite van n贸g een keer kijken waard zijn. tegelijkertijd is het aanbod van nieuwe series zo groot dat je al snel fear of missing out-verschijnselen krijgt. winq wil dat natuurlijk zien te voorkomen, dus hier zijn de ultieme series om te bingewatchen.

HET ULTIEME

tekst: jaap bartelds

BINGEWATCH SERIE-OVERZICHT

152 |

culture


Nieuw

Classic Comedy Drama Eyecandy Queer

BASKETS Clowns zijn eng? Nee hoor, lang niet altijd. Zach Galifianakis schittert in deze zwarte comedy als Chip Baskets die als professionele clown is mislukt in Parijs. Dus vertrekt hij naar Bakersfield, Californië om het daar te proberen als rodeoclown. Een van de bedenkers is Louis C.K. die je wellicht kent van zijn eigen zwartgallige sitcom Louie. Een opvallende rol is weggelegd voor Damian Lewis, bekend van Homeland. Een absurde serie over misère en ongelijkheid die desondanks heel grappig is.

VINYL Als je Mick Jagger zover krijgt om aan een serie mee te werken over de muziekindustrie in de jaren zeventig, dan zou je denken dat het wel goed zit. De Rolling Stone-zanger was nauw betrokken bij de totstandkoming van het karakter Richie Finestra. Alle clichés over drugs en seks komen voorbij. Natuurlijk ramt Richie een gitaar stuk op een televisie, is er altijd gedoe backstage, loopt er overal maffia rond, reist Richie per privéjet, vergaderen ze middenin een orgie en worden artiesten stelselmatig uitgeknepen. Maar toch kijkt het lekker weg.

VEEP Naar verluidt stond Sarah Palin model voor Selina Meyer, een fictieve vicepresident (vandaar VeeP) die op hilarische wijze wordt neergezet door Julia Louis-Dreyfus. In de serie is te zien hoe ze zich al stuntelend en blunderend een weg baant naar het presidentschap, met in haar kielzog altijd net de verkeerde mensen. Veep kun je beter niet gelijktijdig kijken met House of Cards, want door deze comedy vind je scènes uit die serie ook ineens onbedoeld grappig. Seizoen vier begint op 19 april.

YOU, ME AND THE APOCALYPSE Over 34 dagen wordt de aarde verpletterd door een enorme komeet. Wereldwijd proberen mensen het probleem op te lossen. Zo zoekt in het Vaticaan Father Jude (Rob Lowe) koortsachtig naar de duivel en de verlosser. Anderen besluiten dat ze net zo goed voor de televisie kunnen gaan zitten om te zien hoe de wereld vergaat. Klinkt deprimerend? Is het niet, met dank aan rollen van Megan Mullally (Karen uit Will & Grace) en onvoorspelbare plotwendingen.

TRANSPARENT Paps is transgender en besluit op z’n oude dag ook daadwerkelijk als vrouw door het leven te gaan. Zijn drie volwassen kinderen gaan daar heel verschillend mee om. Dochter één laat haar gezin in de steek voor een vrouw, dochter twee verkent haar eigen seksuele grenzen en de zoon blijft in het eerste seizoen vrolijk rondneuken, maar settelt daarna vrij snel. Maar alles kan kapot, en weer gelijmd. Intussen verkent vader zijn mogelijkheden als vrouw. Tussen de regels door heeft iedereen z’n eigen onhebbelijkheden en houden ze joodse familietradities zo goed en zo kwaad als dat gaat in stand.

SUPERSTORE Een zwanger tienermeisje, een overenthousiaste rijkeluiszoon, een valse nicht en een vanaf zijn middel verlamde wisecracker werken in een megasupermarkt, onder supervisie van Amy, een rol die wordt gespeeld door America Ferrera (Ugly Betty). Klinkt misschien cliché, maar niemand blijft hangen in z’n trucjes. Het leukst zijn de random beelden van klanten in de winkel die tussen de komische scènes opduiken. Je moet er even inkomen, maar vanaf aflevering drie wordt het lekker politiek incorrect allemaal. culture | 153


MOM Christy Plunkett is een alleenstaande moeder die haar leven bijeenraapt na jarenlang verslaafd geweest te zijn aan alcohol en drugs. Bij de AA komt ze stomtoevallig haar moeder Bonnie tegen. Bovendien is haar tienerdochter zwanger, net als zijzelf toen ze zestien was. In deze puinhoop weet Christy het prima te rooien. Aanvankelijk haat ze Bonnie vanwege haar nalatige opvoeding, maar al snel spannen ze samen tegen de boze buitenwereld. Let goed op Bonnie. Allison Janney zet haar geweldig neer als een ex-drugdealer die wanhopig op zoek is naar de liefde.

DYNASTY Oké, het is ondoenlijk om alle negen seizoenen volledig te bekijken. Maar skip alle scènes met Jeff, baby Christina en Fallon (op haar ufo-ontvoering na) en geniet van feeks Alexis en haar ruzies met Krystle, Blake, Sable, Dex, Sammy Jo, ja eigenlijk iedereen. Vooral de vijverscène met een vechtende Alexis en Krystle is gedenkwaardig. De beroemdste cliffhanger was die van seizoen vijf, toen de hele cast aan flarden werd geschoten door terroristen in Moldavië. Gek genoeg sneuvelden alleen het vriendje van Steven en een suffe doos die achter Blake aan zat.

FARGO Dit is een geval apart. Gebaseerd op een cultklassieker van de gebroeders Coen uit 1996 voelde het eerste seizoen als een aangename ode. De opnames vonden plaats in Calgary, Alberta en gaven de serie hetzelfde grimmige suspense-laagje in de bittere kou. Seizoen één speelt zich af in 2006, maar voor de tweede reeks bedachten de makers een terugkeer naar 1979. Bovendien vindt alles plaats in South Dakota, met andere acteurs in de hoofdrollen. Wat hetzelfde is gebleven is het Pulp Fiction-achtige geweld, de ironische gesprekken en het oplossen van moorden.

SENSE8 Het lucide gegeven dat bepaalde mensen elkaars sensaties kunnen voelen, ook al bevinden ze zich op een andere plek, daar draait Sense8 om. Soms lijkt het alsof je naar vijf series tegelijk zit te kijken. Scènes uit Afrika zijn totaal anders geschoten dan die in Zuid-Amerika of de Verenigde Staten. Aanvankelijk weet je niet goed waarnaar je nou precies kijkt, maar geleidelijk komt alles samen in de hoofden van de karakters. Ze nemen het voor elkaar op in louche steegjes, raken verliefd of besluiten elkaar in het echt op te zoeken. In Sense8 kan alles. Het is dan ook een grote verrassing hoe het komende, tweede seizoen verder gaat. 154 |

culture

VIKINGS Calvin Klein pronkte in de jaren negentig met het langharige onderbroekenmodel Travis Fimmel. In Vikings is hij nog steeds een hunk, al moet je goed door z’n woeste baard, wilde haren en met oorlogswonden getekende gezicht heenkijken. Samen met nog wat woestelingen verovert hij eerst delen van Engeland, om later door te stoten naar Frankrijk. Vikings is gebaseerd op sagen over Ragnar Lodbrok. Die valt min of meer van zijn heidense geloof als hij een Angelsaksische monnik mee terugneemt van zijn Engeland-reizen. Met verder veel vechten door heel ruige mannen.


bingewatch serie-overzicht

HANNIBAL Dexter gezien? En The Silence of the Lambs? Dan kun je Hannibal ook wel aan. Een doodenge, geraffineerde Mads Mikkelsen speelt Dr. Hannibal Lecter, een forensisch psycholoog die onder de huid kruipt van FBI-onderzoeker Hugh Dancy. Die probeert een serie moorden op te lossen zo mogelijk nog gruwelijker dan die in bepaalde Dexter-seizoenen. Hannibal kan bovendien heerlijk koken, al weten zijn gasten niet wat (of wie) hij in zijn gerechten heeft verwerkt.

CUCUMBER Aanvankelijk moest Cucumber een spiritueel vervolg worden op Queer as Folk, met een focus op mannen van middelbare leeftijd. Het werd iets gecompliceerder, namelijk een drietrapsraket. Cucumber gaat inderdaad over Henry Best, die op latere leeftijd zijn gezapige leventje van zich afschudt. Tegelijkertijd ging Banana van start, een zusterserie waarin LHBT-jongeren in Manchester centraal staan. Hoewel karakters in beide series opduiken, kun je deze twee los van elkaar bekijken. Dan was er ook nog Tofu, een online documentaireserie. De drie termen verwijzen trouwens naar de hardheid van de mannelijke erectie.

TWIN PEAKS Nog een jaar slapen en het is zover: het vervolg van Twin Peaks komt uit. Twin Peaks werd begin jaren negentig gelanceerd als whodunit: wie had de mooie blonde Laura Palmer vermoord? Het tweede seizoen borduurde vooral voort op de absurde karakters die in het bergstadje rondliepen of –spookten. Een achteruitpratende dwerg, een vrouw die communiceerde met een boomstronk, een manische Killer Bob. Twin Peaks was horror, camp en soap ineen en werd gedragen door special agent Dale Cooper. Kyle MacLachlan zette Cooper neer als vastberaden speurneus vol zwakheden. Hij is er in ieder geval weer bij in het nieuwe seizoen.

SCREAM QUEENS In de oude vertrouwde slasherfilms draait het altijd om één ding: een groep vrienden betrekt een oud landhuis in een bos of een hutje bij een meer. De onsympathiekste sneuvelt het eerst en de rest volgt al snel. In de jaren negentig volgde de filmserie Scream, die het genre grandioos parodieerde. Sindsdien is deze horrorniche nauwelijks nog serieus te nemen. Dat doet Ryan Murphy dan ook niet. De bedenker van American Horror Story, Nip/Tuck en Glee maakte samen met Brad Falchuk en Ian Brennan Scream Queens, waarin een universiteit wordt belaagd door seriemoordenaars. Een tweede seizoen is intussen aangekondigd. Dat speelt zich af in een horrorziekenhuis. culture | 155


SIX FEET UNDER De serie waar HBO groot mee is geworden. Iedere aflevering begon met de dood van een onbekend persoon. Zo’n karakter dook dan later weer op in de dialogen met de drie mannen van een uitvaartonderneming. Twee daarvan waren broers en samen met een zus en een moeder vormden ze de familie Fisher. Hoewel de serie een grappige, surrealistische ondertoon heeft, maken ze stuk voor stuk crises door. Michael C. Hall kreeg veel lof voor de naturelle manier waarop hij een homokarakter neerzette.

SHAMELESS US De Amerikaanse versie van Shameless begon als remake van het Britse origineel. Inmiddels zitten we in het zevende seizoen en zijn de verhaallijnen nieuw. Shameless gaat over een disfunctioneel stel broers en zussen van wie de vader jaren geleden heeft besloten dat zuipen en drugs veel belangrijker voor hem zijn. Met alle – idiote – gevolgen van dien. In het vorige seizoen viel de liefdesrelatie op tussen die bipolaire Ian en zijn agressieve penosevriendje Mickey. Maar het is nu uit: Mickey zit in de bak, Ian ontspoorde en heeft intussen een brandweerman opgeduikeld die hem leert wat liefde is.

THE KNICK Racisme viert hoogtij in het New York van 1900. Het draait hier om het Knickerbocker Hospital, waar innovatieve chirurgen elkaar de loef afsteken in een tijd dat narcose misschien was uitgevonden, maar veel operaties nog zonder verdoving plaatsvonden. En dan gaat er nog weleens wat mis. Wat niet helpt, is dat hoofdchirurg Dr. John Thackery verslaafd is aan cocaïne en opium. Daarnaast kan Dr. Algernon Edwards op weinig steun rekenen van zijn collega’s, omdat hij zwart is. Dit allemaal tegen prachtige decors en New Yorkse straten zonder auto’s, maar wél met een paarden­ ambulance.

MANHATTAN Het Manhattan Project staat voor de ontwikkeling van de eerste kernwapens in de Verenigde Staten. Hoewel de serie fictief is, gebruiken de makers feiten uit de werkelijkheid om te laten zien hoe wetenschappers destijds te werk gingen. Helaas zijn er maar 23 afleveringen gemaakt, ondanks de lovende kritieken. Let ook op de Nederlandse Katja Herbers, die een van de weinige vrouwelijke wetenschappers speelt. 156 |

culture

UNBREAKABLE KIMMY SCHMIDT Het gegeven is een beetje awkward en in de serie wordt er verder weinig mee gedaan, maar Kimmy Schmidt heeft haar hele jeugd opgesloten gezeten in een bunker. Met nog wat meisjes was ze ontvoerd door een freak. Eenmaal vrij keert Kimmy niet terug naar haar familie, maar vindt ze toevallig onderdak én een baan in New York City. Hoe? Heel logisch: door een jongetje te achtervolgen tot zijn voordeur omdat die iets heeft gejat. De moeder van dat joch is een heerlijk over the top acterende Jane Krakowski (30 Rock, Ally McBeal). Hier bombardeert ze als nietsnuttende socialite Kimmy tot nanny.


bingewatch serie-overzicht

RICK & STEVE: THE HAPPIEST GAY COUPLE IN ALL THE WORLD Hier moet je even goed naar zoeken. Rick & Steve is een animatieserie met de grove humor van South Park en American Dad!. Het verschil is dat de serie geen cartoon is, maar opgebouwd uit stop-motion beelden. Aanvankelijk gebruikten ze Legopoppetjes, maar dat ging niet door nadat de fabrikant de makers had aangeklaagd. Dus nu lijken ze op Playmobil-poppetjes. In de serie volgen we twee mannenkoppels en een lesbisch stel. De titel is ironisch bedoeld, want zo gelukkig zijn ze helemaal niet. Maar dat levert de grappigste situaties op.

AMERICAN HORROR STORY Nadat serieboegbeeld Jessica Lange had besloten dat vijf jaar American Horror Story wel genoeg was, zette Ryan Murphy zijn joker in: Lady Gaga. Die daar vervolgens niet geheel terecht een Golden Globe voor kreeg. Ja, ze speelde haar rol gedragen, maar er waren zoveel betere acteurs. Liz Taylor bijvoorbeeld, een dragqueen gespeeld door Denis O’Hare. Kort samengevat begint American Horror Story ieder jaar met een schone lei. Een nieuwe setting met nieuwe karakters, gespeeld door een vaste sterrencast die door de jaren hier en daar is gewisseld. Hoogtepunten zijn seizoen vier, over een heksenkring in New Orleans, en het laatste Hotel-seizoen dus.

TALES OF THE CITY Lang voordat we Queer as Folk en Looking hadden, schreef Armistead Maupin een serie boeken over het leven in San Francisco in de jaren zeventig en tachtig. Langzaam zie je hoe aids de verhalen in zijn greep begint te krijgen. In 1993 maakte het Britse Channel 4 een miniserie van het eerste boek, gevolgd door verfilmingen door Showtime van boek twee en drie in respectievelijk 1998 en 2001. Dat het nog zolang heeft geduurd (het eerste boek verscheen in 1978) kwam door HBO. Die wilden er in 1982 een sitcom van maken, maar bij nader inzien dachten ze dat het publiek de positieve benadering van homoseksualiteit, casual seks en marihuana niet aan zou kunnen.

ANGELS IN AMERICA Deze absolute must-see is gebaseerd op het beroemde toneelstuk met dezelfde titel, geschreven door Tony Kushner. Een en ander speelt zich af in het New York van 1985, waar aids genadeloos om zich heen greep. Al Pacino is meesterlijk als Roy Cohn, een rechtsgeleerde die zijn homoseksualiteit verborgen probeerde te houden. Net als Cohn zijn meerdere karakters gebaseerd op bestaande personen. Een deel van de cast, onder wie een geweldige Meryl Streep, speelt verschillende rollen. De beste serie ooit over dit zware thema.

culture | 157


film & dvd Tekst: Boyd van Hoeij

op de schop Demolition 14 april in de bioscoop

dwars Quand on a 17 ans 5 mei in de bioscoop

F

ransman André Téchiné (Les temoins) heeft al heel wat Franse (homo)klassiekers op zijn naam staan, waaronder zijn meest poëtische werk, Les roseaux sauvages (1994), over twee jongens die op het Franse platteland hun seksualiteit verkennen tegen de achtergrond van de Algerijnse Oorlog. Quand on a 17 ans (Being 17) heet zijn nieuwste meesterwerk en ook nu worstelen twee tieners met hun geaardheid, ditmaal in de schilderachtige Pyreneeën en anno nu. Een beroepssoldaat (Alexis Loret) die nooit thuis is, is getrouwd met Marianne (Sandrine Kiberlain), een plattelandsdokter. Hun tienerzoon Damien (Kacey Mottet Klein, donkerblond, flaporen en een intense oogopslag) is niet populair op school en zijn klasgenoot Thomas (Corentin Fila, kroeshaar en een al even hevige blik), die geadopteerd is door een boerenfamilie hoog in de bergen, is dat evenmin. Als Thomas’ moeder in het ziekenhuis belandt, besluit Marianne

158 |

culture

hem in huis te nemen, zodat hij niet elke dag anderhalf uur door de sneeuw naar school hoeft te lopen. Damien, met wie Thomas op school constant in de clinch ligt, is daar absoluut niet blij mee. Op het eerste gezicht lijkt het zelfs dat de twee loners elkaar haten. Gedurende drie schooltrimesters volgt Téchiné de ups en downs van de wispelturige en agressieve tieners en net als in zijn andere films worden ideeën en gevoelens vaker gesuggereerd dan benoemd (de twee zijn heel verschillend maar allebei zijn het eerder vechters dan praters). De beide jonge acteurs zijn fenomenaal als dwarse pubers die vaak het omgekeerde doen van wat ze werkelijk willen of willen zeggen, terwijl het evocatieve scenario – geschreven door Téchiné en de lesbische regisseur Céline Sciamma (Tomboy en Bande de filles) – en het beeldend vermogen van Téchiné als regisseur ervoor zorgen dat het geheel niet wordt gereduceerd tot een simpele coming-out-film maar juist veel breder wordt neergezet als een universeel coming-of-age-verhaal. Nu al een van de beste films van het jaar. www.lumiere.be

Het rouwproces is een heel persoonlijk iets, zoals maar weer blijkt in het knotsgekke maar erg mooie drama Demolition van de Canadese regisseur Jean-Marc Vallée (C.R.A.Z.Y., Dallas Buyers Club). Jake Gyllenhaal speelt Davis, een gladde en succesvolle investmentbanker wiens vrouw omkomt in een auto-ongeluk, waarna hij al zijn frustraties alleen nog maar kan uiten door dingen uit elkaar te halen, kapot te slaan of omver te bulldozeren. En Davis begint ook nog eens een merkwaardige correspondentie met een helpdeskmedewerkster (Naomi Watts), nadat een zakje M&M’s dat hij heeft uitgekozen in een snoepautomaat is blijven steken. Het klinkt misschien onwaarschijnlijk, maar door de sober observerende regie blijft het nét geloofwaardig – in ieder geval tot het wel errug Amerikaanse einde. Gyllenhaal en Watts zijn beiden veel beter en interessanter in intieme filmhuisdrama’s zoals dit dan in blockbusters (de videogameverfilming Prince of Persia voor hem, de remakes The Ring en King Kong voor haar). Maar beide rasacteurs worden uiteindelijk van het scherm gespeeld door de kleine Judah Lewis, die de langharige, twaalfjarige zoon van Watts speelt. Zijn Chris is net zo agressief als Davis, maar in plaats van rouwverwerking is hij bezig met een heel ander proces: zijn mogelijke coming-out. www.cineart.nl


Hun tienerzoon Damien is niet populair op school en zijn klasgenoot Thomas die geadopteerd is door een boerenfamilie hoog in de bergen, is dat evenmin. doodserieus Freeheld 19 mei in de bioscoop In Still Alice ging Julianne Moore aan alzheimer ten onder en won ze er een Oscar voor. Dit jaar, in Freeheld, is ze weer doodziek. Moore speelt Laurel Hester, een politieagente uit New Jersey. Het is 2002, het homohuwelijk is nog toekomstmuziek en niemand op haar werk weet dat Hester lesbienne is, want “het is al moeilijk genoeg om als vrouw serieus genomen te worden”, aldus Laurel tegen haar jongere vriendin, de automonteur Stacie (homoactrice Ellen Page, ook producent). Als blijkt dat Laurel longkanker heeft, vraagt ze of haar pensioen na haar dood aan Stacie gegeven kan worden, omdat ze anders niet in hun huis kan blijven wonen. Maar de reactionaire gemeenteraad wijst

haar verzoek – heel normaal voor getrouwde hetero’s – af. Als een flamboyante homoactivist (Steve Carell), hier lucht van krijgt, bombardeert hij de zieke Laurel tot activiste voor gelijke rechten. Dit waargebeurde verhaal wordt net als het aidsdrama Philadelphia, van dezelfde scenarioschrijver, nogal rechttoe rechtaan verteld. Gelukkig zijn Page en vooral Moore erg goed als de vrouwen die niets liever willen dan een rustig leven lijden, maar door hun verzoek plotseling in de schijnwerpers komen te staan. www.septemberfilm.nl

rafelige roadtrip Jess & James Nu uit op dvd

het bloed kruipt...

Na een anonieme seksdate raakt de Argentijnse James (Nicolás Romeo) zo verslingerd aan Jess (Martín Karich) dat hij de jongeman naar huis volgt en hem later het bed uitsleurt waarin Jess nota bene ligt te slapen met zijn vriendin. Maar ondanks dit crazy-ass bitch behavior zegt Jess toch yes tegen een roadtrip met deze intrigerende slungel. Regisseur Santiago Giralt is duidelijk verliefd op zijn acteurs, die elkaar constant strelen en zoenen en hun hemden vaker uit dan aan hebben. Maar van een logisch samenhangend verhaal vertellen of personages mooi opbouwen heeft Giralt geen kaas gegeten. Blijven over de drie vrijwel haarloze jongenslijven – het duo heeft ook even een driehoeksrelatie met een donkere krullenbol (Federico Fontán) – en de indrukwekkende Argentijnse pampa’s, die als achtergrond dienen voor deze rafelige roadtrip.

Tiger Orange Nu uit op dvd

www.homescreen.nl

Chet (de gladgeschoren Mark Strano) is een Amerikaanse plattelandshomo die de ijzerwarenwinkel van zijn overleden vader heeft overgenomen. Zijn clientèle weet niets van zijn geaardheid en Chet lijkt aan af en toe een anonieme hook-up genoeg te hebben. Zijn jongere broer Todd (Frankie Valenti) is out & proud homo, maar als zijn droom om acteur te worden in Los Angeles op niets uitloopt staat hij ineens bij Chet voor de deur.

Dit voorspelbare familiedrama van regisseur Wade Gasque gaat over de broederlijke wedijver die weer boven komt drijven, vooral als een gezamenlijke kennis (Gregory Marcel, ook niet lelijk) tussen de broers komt te staan. Alhoewel de film het zonder de kitscherige flashbacks naar de broers’ jeugd had kunnen doen, is dit toch vooral een herkenbaar drama met goed spel. En Valenti, beter bekend als pornoster Johnny Hazzard, laat hier zien dat hij met een puur dramatische rol goed uit de voeten kan. www.homescreen.nl

culture | 159


boeken Tekst: Mark Cloostermans

tuin der lusten Nieuwe lusten Diverse auteurs

Nieuwe lusten is een boek met korte verhalen dat voortkomt uit de Jeroen Bosch-expo in Breda. Nederlandse schrijvers lieten zich inspireren door het hallucinante drieluik De tuin der lusten: links het paradijs, rechts de hel en (misschien) de aarde

in het midden. Het is een multi-interpretabel werk dat overloopt van zonde. Sommige schrijvers blijven dicht bij het kunstwerk. Aanstormend talent Jamal Ouariachi, bijvoorbeeld, beschrijft een ontzettend uit de hand lopende blind date, waarin dobbelstenen en een cocktailbar de hoofdrol spelen. Adriaan van Dis heeft het over de lust tot waanzin, een verleiding die de hoofdpersoon tot zelfmoord drijft. H.M. van den Brink (van de internationale bestseller Over het water) stelde de bundel samen en verzorgt een verhaal over een slaapkamer, seksuele jaloezie en een langzame moord. Soms is Bosch dichtbij in dit boekje, soms niet, maar het leverde wel een knappe dwarsdoorsnede van de hedendaagse Nederlandse literatuur op. de geus, 192 blz., ¤ 19,95

omega-mannetje Bidden en vallen Henk van Straten

T

zuid-afrika in verval Het vogelalfabet S.J. Naudé Hiv en andere ziekten te kust en te keur in deze magnifieke verhalenbundel van de ZuidAfrikaan S.J. Naudé. Zijn personages zijn vaak martelaarachtige figuren, die op het punt staan in te storten maar toch proberen om iets ten goede te keren in een wereld vol corruptie en bijgeloof, moedwil en misverstand. Naudé is een nieuwe ster in de Zuid-Afrikaanse literatuur. Zijn omtrekkende manier van beschrijven en de schoonheid van zijn taal maken de bikkelharde verhaalinhoud verteerbaar. 160 |

cultuur

Meeslepend vanaf de eerste bladzijde. podium, 325 blz., € 22,50

om zit diep. Zijn huwelijk met Els is duidelijk aan het kapseizen, de kinderen zijn bang van zijn opvliegendheid, hij drinkt te veel en zijn baan als verkoper van Omega-horloges staat op de tocht. Hij zit op de bodem, vanaf hier kan hij alleen nog maar “naar boven zwemmen”. Maar dat blijkt nog niet makkelijk, vooral niet nadat hij zich in het park heeft laten afzuigen door een agressieve jonge Marokkaan. “Faggot, voor honderd euro pijp ik je.” Een half uur later is hij zijn horloge kwijt en kan de val beginnen. Bidden en vallen is een razendsnel geschreven roman over een desintegrerend gezin. In de loop van het boek verandert de auteur enkele keren van perspectief: door de ogen van zijn vrouw, zijn zwager en van ene Farid zien we dingen die Tom niet heeft opgemerkt. Bijvoorbeeld, wie de man was die hem in elkaar sloeg. Alles bij elkaar levert Henk van Straten een roman af over mannelijkheid in de 21e eeuw: hét thema van de Amerikaanse televisieseries, vertaald naar de Nederlandse literatuur. Niet toevallig is Tom verkoper van Omega-horloges: hij is geen alfa-, maar een omega-man.

nijgh & van ditmar, 447 blz., € 19,99


Niet toevallig is Tom verkoper van Omegahorloges: hij is geen alfa-, maar een omega-man. the great gay novel

rome in verval

Een klein leven Hanya Yanagihara

Bederf van binnenuit, crisis in Rome Sallustius

Het was uiteindelijk een ander boek dat de Man Booker Prize 2015 won, maar tegen de tijd dat dat bekend werd, was A little life al een bestseller. Omstreden ook, want nogal wat critici wonden zich op over de omvang en de hoeveelheid melodrama in de tweede roman van de Amerikaans-Hawaïaanse schrijfster Hanya Yanagihara. Maar het is intussen ook al de “Great Gay Novel” genoemd, naar analogie van de Great American Novel. Een klein leven gaat echter niet over seksuele minderheden of aids, maar over een groep vrienden die er proberen te zijn voor een van hen. Jude, even ondoorgrondelijk als Jude the Obscure uit Thomas Hardy’s klassieker, heeft littekens: fysieke en mentale. Gaandeweg krijgt de lezer een inkijkje in een geschiedenis van onthutsend seksueel misbruik. Yanagihara gebruikt uitgekauwde verhaalelementen (vier New Yorkse vrienden uit het artistieke milieu die we drie decennia lang volgen, rags to riches, van pubertwijfels tot grootse successen) om de lezers onder te dompelen in een intense ervaring van pijn. Het is een verhaal over een manier van leven die in geen enkel kader past. Zelfs ras en seksuele identiteit worden vloeiend in de wereld van Yanagihara. En het is natuurlijk ook een verhaal over de wonden die ons definiëren en pervers genoeg het beste in ons bovenhalen. Een klein leven is een inzichtelijk, soms ergerlijk, vaak indrukwekkend boek en de vertaling ervan is zonder twijfel hét literaire evenement van 2016. nieuw amsterdam, 752 blz., ¤ 24,99, verschijnt 19 april

vingerlikkend lekker The Design Hotels Book 2016

Meer dan vijfhonderd pagina’s vol met lekkere hotels. Dat is The Design Hotels Book 2016 – een kloek werk bol van glimmende foto’s van luxekamers die niet iedere sterveling zich zomaar kan veroorloven, maar daar wel graag alles over weet. In het boekwerk worden 289 verschillende hotels besproken die lid zijn van de Design Hotels-keten – een keurmerk voor hip en strak – verdeeld over 181 steden. Verder hebben de makers een influencers list bedacht: tien architecten en ontwerpers die heden ten dage zo gevierd aan het schetsen zijn. design hotels, 500 blz., ¤ 55,98, via www.designhotels.cc/shop/book-2016

de chemie van de cocktail The Periodic Table of Cocktails Emma Stokes De slogan van de reeks The Periodic Table luidt: “You can never take what you love too seriously.” Het deeltje over cocktails is daarom veel meer dan een lijst met recepten. The Periodic Table of Cocktails gebruikt de tabel van het periodiek systeem (de systematische lijst van alle chemische elementen) om cocktails te ordenen. Het lichte spul staat bovenaan, de alcohol die je een draai om de oren geeft onderaan. Van links naar rechts worden de cocktails steeds complexer.

Dat blijkt heel verhelderend: je ziet opeens duidelijk hoe al dat klutsen en schudden nu precies werkt. En natuurlijk verstrekt dit boekje ook achtergrondinformatie over de cocktails,

Vroeger wilden de mensen roem bereiken met hun daden, nu willen ze alleen nog maar geld en macht. Het klinkt als een eeuwige waarheid, maar de Romeinse historicus Sallustius (86-34 v.Chr.) schreef over het politiek en maatschappelijke bederf aan het einde van de Romeinse Republiek. In twee episodes, over een mislukte staatsgreep door senator Catilina en een slecht gemanagede oorlog aan de rand van het imperium (met name het huidige Algerije), maakt hij gehakt van zijn tijd. Puntig en zonder omhaal beschreven, in een opgefriste vertaling van Vincent Hunink. athenaeum – polak & van gennep, 222 blz., ¤ 19,99

recepten en droogkomisch commentaar. In het hoofdstukje Bartender’s kit wordt uitgelegd welke instrumenten professionals gebruiken om een cocktail te mixen, en met welk alledaags lepeltje of mesje je het ook kunt aanpakken. Wat valt hier onder meer te leren? Dat je ook heel goede cocktails kunt maken met bier. De St James’s Gate, bijvoorbeeld, is niet alleen een pub op het Rembrandtplein maar ook een mix van ingekookte Guinness, rum en citroensap. Dat de Kentucky Mint Julep uitsluitend een cocktail voor een warme dag is (omdat het ijs boven de bourbon moet kunnen smelten). En dat we dringend onze voorraad Angostura moeten aanvullen. ebury publishing, 160 blz., ¤ 14,99

cultuur | 161


muziek Tekst: Jaap Bartelds

tracks FONDANT Tweet – Somebody Else Will (Ft. Missy Elliott) Missy een comeback, dan ik ook, moet Tweet gedacht hebben. Missy Elliott kampte jarenlang met lichamelijk ongemak, maar kwam vorig jaar terug met de single WTF (Where They From). Een album volgt ergens verderop in dit jaar. Tweet scoorde twee keer eerder een hit samen met Missy, waarvan de bekendste Oops (Oh My) is, uit 2002. Deze fraaie slow jam komt van het album Charlene, wat de echte naam is van Tweet. Santigold – Who Be Lovin’ Me (Ft. ILoveMakonnen) In het vorige decennium scoorde deze zangeres als Santogold een flinke indiehit met L.E.S. Artistes. Haar rockpop heeft ze nu verruild voor een meer tongue in cheek, bijna plastic bubblegum-geluid. Op deze track rapt ILoveMakonnen lekker loom mee, alsof hij de fondant is op een suikerzoet taartje.

spotlight BEYONCÉ

I

neens stond ze daar tijdens de Halftime Show van de Amerikaanse Super Bowl, de spotlights van Coldplay en Bruno Mars af te pakken. Met een militante Malcolm X act werd in één keer duidelijk dat het Beyoncé menens is met Formation, haar nieuwe single waarvan de video een dag voor die Super Bowl in première ging. De protesten zijn sindsdien niet van de lucht. In het lied zingt ze hoe trots ze is op haar zwart zijn en haar “Negro nose with Jackson 5 nostrils”. Maar waarom was ze één video eerder, die bij haar duet met Coldplay dan nog hoogblond? En had ze haar neus al lang, lang geleden niet laten verbouwen? Formation toont fragmenten van

162 |

culture

Beyoncé die in New Orleans op het dak van een zinkende politiewagen zit. Later danst een kindje voor agenten met op de achtergrond de tekst Stop shooting us. De politie van Miami heeft inmiddels opgeroepen tot een boycot van de zangeres. Die video van Formation is overigens prachtig geregisseerd. En Beyoncé zou zichzelf niet zijn als ze geen slaatje sloeg uit alle ophef. Dus is er een kledinglijn met teksten als I twirl on them haters en Slay en Slack it. Een beetje op de barricaden staan is leuk, maar er moet natuurlijk wel geld in het laadje komen. Intussen kan het zomaar zijn dat Beyoncé haar nieuwe album heeft gedropt. Bij het schrijven van deze pagina nog niet. shop.beyonce.com

miguel.

Miguel – Waves (Tame Impala Remix) Tame Impala maakt grootse muziek die hoog tot in de wolken reikt: ijle vocalen, killer baslijnen, kletterende hihats, drum breaks en melodieën die als mistflarden voorbij zweven. Koppel dit aan de fraaie soulstem van Miguel, die de laatste jaren steeds verder richting rock kruipt. Het resultaat: een moderne Prince.


In het lied zingt Beyoncé hoe trots ze is op haar “ Negro nose with Jackson 5 nostrils”

dance FRAAIE RITMES

zayn malik. katy b.

gwen stefani.

albums LUCHTBALLONNETJES

diebollen van Four Tet hebben meegewerkt. Alsof de bas een boertje laat.

Katy B – Honey Op de een of andere manier weet Katy B de aandacht nooit zo lang vast te houden als pakweg een Ellie Goulding of Major Lazer, terwijl ze een even krachtige stem heeft als de eerste en een edgy sound waarmee de tweede megahits weet te scoren. Honey is Katy’s derde album en de titelsong is een zwoel gezongen danceballad die ze maakte met de Haïtiaanse electro-hotheid Kaytranada. Een andere kneiter is Turn The Music Louder, waarop ze samenwerkt met KDA en Tinie Tempah. Alsof het weer 1991 is. De eerder genoemde Major Lazer duikt samen met Craig David op in Who Am I, dat vrij ingetogen klinkt. Beter is Calm Down, waaraan de technostu-

Zayn Malik – Mind of Mine Bij One Direction begonnen de trekpoptouwtjes van producers, marketeers en managers een beetje te knellen. De lullige hupsdeuntjes die de jongens moesten zingen, het geklef met de fans en hun eeuwige gekrijs. Dus toen Zayn Malik besloot uit de boyband te stappen, bleek ook de rest er eigenlijk wel genoeg van te hebben. Die hebben een rustpauze ingelast van anderhalf jaar. Zayn brengt als eerste een soloalbum uit, waarop hij wél de gelegenheid heeft om te experimenteren. Dus zocht hij contact met de producer van underground R&B-artiest Frank Ocean, James Ho. Ook de Amerikaanse hiphopzangeres Kehlani schreef mee aan een track. Credibility,

underground VOORHOEDE Kelela – Interlude, een film van Cieron Magat Samen met FKA twigs is Kelela een van de belangrijkste gezichten en geluiden

van de voorhoede van de R&B. Haar muziek is een mix van house, electro, hiphop, dubstep, grime en natuur-

daar gaat het om. Al klinkt het hier en daar wel een beetje als de nieuwe Justin Bieber, maar misschien was dat wel precies de bedoeling. Gwen Stefani – This Is What the Truth Feels Like Poor Gwenny is na een jarenlang huwelijk gescheiden van Gavin Rossdale en noemt deze derde soloplaat haar break-up album. Voor de eerste single Used To Love You haalde ze alle clichés uit de kast, zoals een video met alleen haar gezicht in close-up. Single nummer twee, Make Me Like You, debuteerde in een reclameblok tijdens de Super Bowl als live gespeelde videoclip. Gwen heeft er dus nog steeds zin in, en op dit album belooft ze niet alleen te gaan zitten simmen. Vergis je ook niet in de titels, Misery is volgens Gwen een heel blij liedje.

lijk R&B. Deze film is een voorbode van haar debuutalbum, dat na een serie lp’s en mixtapes begin april is uitgekomen. De film bestaat uit fragmenten van dat album, terwijl te zien is hoe Kelela door New York City wandelt en danst. Kunstmuziek.

Late Night Tales presents Sasha: Scene Delete

Muziek voor als je thuiskomt na een avond heftig stappen, zo zou je de immer uitdijende collectie Late Night Tales nog het beste kunnen omschrijven. Het recept: neem een artiest die zijn sporen heeft verdiend in de dance en laat hem een compilatie samenstellen van nog-net-niet-naarbed-tracks. Die van Air is een absolute aanrader, met als goede tweede de compilatie van Röyksopp.

Sasha pakt de zaken anders aan. Die selecteerde geen tracks van anderen, maar componeerde een compleet nieuw album. Geen opzwepende trance deze keer, maar fraaie contemplatieve vloeiende ritmes die zijn geïnspireerd door moderne componisten als Steve Reich en Nils Frahm.

culture | 163


theater Tekst: Steve van Velzen

modern family In de voorstelling Moeders & Zonen gaat Katherine (Anne Wil Blankers) op bezoek bij Cal (Paul de Leeuw), de ex-man van haar overleden zoon. Cal is inmiddels getrouwd met Will (Freek Bartels) en samen hebben ze een zoon, iets wat twintig jaar geleden ondenkbaar was. Overmand door rouw, liefde, jaloezie en boosheid gaat Katherine de confrontatie met haar ex-schoonzoon aan. Dit toneelstuk debuteerde twee jaar geleden op Broadway en werd overladen met Tony Awards, waaronder de prijs voor beste toneelstuk. Het toneelstuk is een intieme zoektocht naar de veranderde betekenis van familie en de helende kracht van vergeving. moeders & zonen is vanaf 15 april te zien in de nederlandse theaters. www.kemnatheater.nl

liefdesverhaal Roméo et Juliette Nationale Opera & Ballet

Sinds de fusie van het Nationale Ballet en de Nederlandse Opera staat het gezelschap voor het eerst gezamenlijk op het podium met de voorstelling Roméo et Juliette. In deze bewerking van het klassieke liefdesverhaal van Shakespeare nemen opera en ballet een gelijkwaardige rol in. Ook het koor is prominent 164 |

culture

aanwezig in deze productie. Het ene moment fungeert het als commentator op de gebeurtenissen op het podium en het andere moment bestaat het koor uit de twee vijandige families. Deze imposante bewerking van Roméo et Juliette is de perfecte gelegenheid om deze theaterklassieker in al zijn glorie te bewonderen. roméo et juliette is vanaf 15 april te zien in amsterdam. www.operaballet.nl

joost de haas (we want more!), barrie hullegie (the little foxes), mark engelen (moeders & zonen), bob bronshoff (jenny arean & marijn brouwers), petrovsky & ramone (roméo et juliette)

Moeders & Zonen Kemna Theater


Overmand door rouw, liefde, jaloezie en boosheid gaat Katherine de confrontatie met haar ex-schoonzoon aan. comeback chicks We Want More! Bos Theaterproducties Het is nog maar moeilijk bij te houden welke artiesten echt voorgoed gestopt zijn en welke zangers en zangeressen na een aantal jaren weer een grote comeback maken. All Saints, Missy Elliott en Blur staan allemaal weer op het podium. Volgt u het nog? In de voorstelling We Want More! wordt een

fictieve meidengroep (met onder anderen Angela Groothuizen en Martine Sandifort) gevolgd tijdens hun eigen comeback. Tijdens het weerzien blijkt dat het leven niet voor alle vrouwen is verlopen zoals gehoopt en door onverwachte onthullingen en ontboezemingen komen de verhoudingen op scherp te staan. Met een flinke dosis valse humor worden oude wonden opengereten en loopt het hele project in de soep – maar zingen zullen ze! we want more! is vanaf 28 april te zien in de nederlandse theaters. www.bostheaterproducties.nl

eenzaam en alleen The Little Foxes Het Nationale Toneel Dit voorjaar reist het Nationale Toneel met een heel bijzondere voorstelling langs de Nederlandse theaters: The Little Foxes. Deze oude Broadway-klassieker uit 1939 is namelijk na maar liefst 55 jaar weer terug in ons land. Anniek Pheifer speelt Regina Giddens, een vrouw die al jaren hartstochtelijk verlangt naar zelfstandigheid. Ze wil weg van haar saaie bestaan in een klein Amerikaans stadje. Als haar broers een zakelijk voorstel doen aan haar man, ziet Regina haar kans schoon. IJskoud en onverbiddelijk ontfutselt ze een groot deel van hun vermogens en verbreekt meteen alle familiebanden. Ze is eindelijk zelfstandig, maar moederziel alleen. the little foxes is vanaf 13 april te zien in de nederlandse theaters. www.nationaletoneel.nl

intiem theater­ concert Jenny Arean & Marijn Brouwers Koningin van de kleinkunst Jenny Arean staat dit seizoen weer op de planken met een intiem theaterconcert. Deze keer deelt ze het podium met haar jongere collega Marijn Brouwers. Het concert bestaat deels uit de favorieten uit Jenny’s 55-jarige carrière, waaronder klassiekers als Amsterdams parfum en Vluchten kan niet meer. Daarnaast zijn er ook een aantal nieuwe nummers voor het duo geschreven. Jenny en Marijn hebben elkaar al in 2001 ontmoet, toen zij samen in

de musical Foxtrot speelden. Dat smaakte naar meer en maar liefst vijftien jaar later staan de twee dan eindelijk weer samen op de planken. jenny arean & marijn brouwers zijn vanaf 16 mei te zien in de nederlandse theaters. www.marijnbrouwers.nl

culture | 165


5 vragen aan... Tekst: Sander Hiskemuller Beeld: Hans Gerritsen

“dans is meer dan een verzameling pasjes alleen” three. rechts: vincenzo turiano.

VRAGEN AAN...

DANSTALENT VINCENZO TURIANO

de italiaan vincenzo turiano (23) danst bij introdans in het programma absoluut amerika . als één in een rollercoaster, met een vleug broadway-schwung.

1

Je staat op het affiche van Absoluut Amerika (zie rechts) van Introdans. Leuk om het boegbeeld van deze voorstelling te zijn? “Ja, geweldig! Vooral omdat dit programma zo spectaculair is. Het bestaat uit vier balletten van Amerikaanse choreografen die heel verschillend zijn, maar alle vier een typisch Amerikaanse vibe hebben. Superdynamisch, zo van: show what you’ve got. Dat ik de smoel daarvan mag zijn, is gewoon cool.”

2

Een opvallende choreografie in het programma is die van Jennifer Muller, gebaseerd op de New Yorkse kunstenaar Andy Warhol. “Het ballet Interview: The Warhol Project raast high energy door zijn leven en werk, met een Broadway-feel, maar toch abstract. Warhol benadrukte dat iedereen uniek is. Hij was gefascineerd door persoonlijkheden, dat zie je bijvoorbeeld aan z’n portret166 |

culture

tenreeks van Marilyn Monroe. Dat gegeven heeft de choreografe gebruikt door de persoonlijkheid en individuele kwaliteiten van de dansers te benadrukken. Voor de première kreeg iedereen een toitoi-kaartje. Daarop had Muller in een paar kernwoorden beschreven hoe ze ons zag. Op de mijne stond: “Sun & bright energy.” Dat had ze dus steeds in haar hoofd toen ze mijn dansrol creëerde. Super toch?”

3

Ben jij het zonnetje in huis bij Introdans? “Haha, ik probeer dat wel te zijn. Je kunt alleen op topniveau dansen door gefocust te zijn, je moet zowel fysiek als mentaal alles onder controle hebben. Daar heb je positieve energie voor nodig, anders lukt het niet. Natuurlijk heb ik weleens een offday, maar daar heb ik mijn vaste rituelen voor. Voor aanvang van de voorstelling loop ik de contouren van

interview: the warhol project .

het podium af om mij elke hoek eigen te maken. Zo creëer ik een prettig thuisgevoel waardoor ik mezelf helemaal kan geven. Dat is belangrijk. Dans is meer dan een verzameling van pasjes alleen. Het moet écht zijn, doorvoeld worden, dan pas kan het publiek er ook iets bij voelen.”

4

Van bruisend, broeierig Milaan naar koud en regenachtig Arnhem, thuisstad van Introdans. Hoe was dat voor je? “Dat was wel even wennen, vooral wat temperament betreft. Het leven in Nederland is individualistischer en erg efficiënt. In Italië is het veel losser, vaak een zooitje eigenlijk, haha. De Nederlandse manier bevalt me wel. Iedereen doet watie moet doen en dat is wel zo duidelijk. Introdans is geweldig om bij te dansen, een fantastische rollercoaster waarvoor je veel doorzettingsvermogen moet hebben. De eisen die aan de dansers worden gesteld zijn pittig: een perfecte techniek, maar ook personality is een must. Dansen is de meest complete kunstvorm en de puurste vorm van expressie, vind ik. Elke dag een stapje verder, totdat je boven jezelf uitstijgt en kunt tonen wie je werkelijk bent. Geloof me, als dat lukt, dan heb je vleugels.”

5

Om terug te komen op kunsticoon Warhol, heb jij iconen in je leven? “Mijn moeder, maar dat is wel héél erg Italiaans hè?”

www.introdans.nl


introdans danst absoluut amerika

Š Hans Withoos

Tournee tot en met 9 juni 2016


musical Tekst: Robbert Blokland

“Als jongetje was ik verslaafd aan Disneyfilms, ik heb Sneeuwwitje maandenlang elke dag gekeken”

maar Sondheim is een componist die heel goed emoties weet om te zetten in muziek. Zijn werk is heel confronterend en dwingend en gaat over gevoelens en verlangens die ieder mens in meer of mindere mate heeft, maar waar we liever niet over willen nadenken.” Het lijken mij niet de gemakkelijkste nummers om te zingen. “Het zijn inderdaad geen meezingers. Je moet je van tevoren nog meer dan in andere musicals de songs eigen maken. Vooral de groepsnummers zijn heel lastig, dan moet je echt elke maat tellen om je inzet niet te missen. Maar dat maakt het tegelijkertijd ook een feestje. Op school hebben we Into the Woods van Sondheim gedaan, dat was een van de leukste stukken waar ik tot nu toe in gespeeld heb.”

sweeney todd

musical award-winnaar mitch wolterink

het winnen van de musical award voor zijn rol in rent was het voorlopige hoogtepunt in de carrière van jong talent mitch wolterink. de 26-jarige acteur is in mei te zien in de nieuwe nederlandse versie van klassieker sweeney todd van stephen sondheim.

D

e stukken van Sondheim lijken in Amerika populairder dan in Europa. Waarom moeten we toch naar Sweeney Todd, over een moordlustige barbier? “Het is een wrang horrorverhaal, met prachtige muziek en veel humor. Het lijkt heel luguber en wreed,

168 |

culture

Een ander hoogtepunt was het winnen van een Musical Award afgelopen jaar, voor Rent. In je speech bedankte je uitvoering je tante. Waarom? “Mijn tante is een enorm positieve kracht in mijn leven. Ze heeft altijd in mijn creativiteit geloofd en zij was, zonder anderen tekort te willen doen, degene die mij in moeilijke tijden van mijzelf en het leven heeft leren houden. Ze heeft me leren praten over gevoelens, iets waar ik heel erg slecht in was. En dat heeft mij als acteur ook verder geholpen.” Was acteur worden een droom die je van jongs af aan al had? “Dat, en tekenaar. Als jongetje was ik verslaafd aan Disneyfilms, ik heb Sneeuwwitje maandenlang elke dag gekeken. Daarom werd ik meegenomen naar musicals als 101 Dalmatiërs en The Wizard of Oz. Toen wist ik zeker dat ik iets in het theater wilde gaan doen. Ik was zo onder de indruk dat al mijn vrije tijd op ging aan het natekenen en zelf maken van de theaterdecors.” Bij een echte musicalster hoort een trouwe fanschare. Heb je die al? “Ik heb voor zover ik weet nog geen fanclub. Maar musicalfans zijn wel heel trouw! Tijdens het spelen van Rent kreeg ik onwijs lieve en mooie berichtjes op Facebook en na het winnen van de Musical Award is dat zeker toegenomen. Ik ben nog een beetje aan het uitvinden hoe ik daar precies mee om moet gaan.” sweeney todd is vanaf 20 mei vier weken te zien in theater het zonnehuis in amsterdam. www.sweeneytodd.amsterdam

de leeuw en de rat STAGE OP HERHALING

If it ain’t broke, don’t fix it. En dus trekt producent Stage Entertainment volgend seizoen twee onbetwiste klassiekers uit de kast. In het Circustheater in Scheveningen is vanaf november weer Disneymusical The Lion King te zien, gebaseerd op de veelgeprezen film over het leeuwtje Simba dat na de dood van zijn vader verbannen wordt en zijn zelfvertrouwen terug moet zien te winnen. De grote reizende musical van het seizoen 2016-2017 wordt Ciske de Rat, de originele productie met muziek van Henny Vrienten die acht jaar geleden volle zalen trok. Danny de Munk, inmiddels 46, neemt naar eigen zeggen eindelijk écht afscheid van de rol van het straatschoffie met een hart van goud die hem in de jaren tachtig groot maakte. Ciske de Rat: De Musical is vanaf november vier maanden in het DeLaMar Theater te zien en gaat in het voorjaar van 2017 door het land reizen. De kaartverkoop van beide producties is inmiddels van start gegaan. www.stage-entertainment.nl


tv-gids

Het nieuwe seizoen van de serie zou kunnen beginnen met de uitbundige bruiloft van de twee heren.

Tekst: Inge Mathijssen

gedupeerde dames Grace and Frankie – seizoen 2 Wat: serie Wanneer: vanaf vrijdag 6 mei Waar: Netflix

In het eerste seizoen van Grace and Frankie zagen we hoe Robert en Sol tijdens een ongemakkelijk etentje hun vrouwen inlichtten over hun toekomstplannen: scheiden, om vervolgens met elkaar te trouwen. Door dit heftige nieuws zijn Grace, een dame op leeftijd uit de upper class, en Frankie, een schilderende hippie, ongewild tot elkaar veroordeeld. Het nieuwe seizoen van de serie zou kunnen beginnen met de uitbundige bruiloft van de twee heren, of is daarvoor inmiddels te veel gebeurd?

leren van de specifieke omgangsvormen en overlevingsstrategieën? Op Louis Theroux-achtige wijze zoekt De Hokjesman het voor je uit.

de hokjesman.

De Hokjesman Wat: documentairereeks Wanneer: wekelijks vanaf vrijdag 1 april Waar: NPO 2 Michael Schaap, alias De Hokjesman, gaat weer op onderzoek uit. Gekleed in een prachtig driedelig pak met strik bezoekt hij verschillende Nederlandse subculturen. Als een ware volkenkundige probeert hij in deze reeks onder meer de professoren, de geesteszieken en de lesbiennes te doorgronden. Wat zijn de geschreven, maar vooral ook ongeschreven wetten, regels, codes en taboes van de ‘hokjes’ die hij aandoet? En wat valt er te

Kissing Darkness Wat: film Wanneer: zaterdag 16 april Waar: OUTtv Geen Pride dit jaar voor een groep studievrienden uit LA, maar een kampeertrip diep in de bossen. Het gerucht dat het er spookt, lijkt de jongens in eerste instantie niet zoveel te doen. Maar als ze zich aan een paar duistere spelletjes wagen, lijken ze iets werkelijk gevaarlijks te ontketenen. Als horror-komedie is Kissing Darkness een aardige mindfuck. Eurovision in Concert Wat: muziek Wanneer: woensdag 20 en 27 april Waar: OUTtv Begin april stond er in een uitverkochte Melkweg al een groot aantal internationale songfestivalartiesten op het podium. In de week voor het échte werk in Stockholm blikt OUTtv terug op deze Nederlandse preparty van het Eurovisiesongfestival.

The Skinny Wat: film Wanneer: zaterdag 23 april Waar: OUTtv De Gay Pride in New York wordt door Magnus niet gevierd met zijn lover Ryan, maar met een groep vrienden van de universiteit. Het belooft een weekend vol feesten en flirts te worden – ook binnen de groep – al is Magnus in gedachten toch ook wel bij Ryan. Dit verandert drastisch als zijn vrienden een bizarre ontdekking doen. En dit lijkt nog maar het begin van het drama te zijn.

the skinny.

Fake Wat: film Wanneer: zondag 8 mei Waar: NPO 3 Maya lijkt er weinig aan te kunnen doen: ze valt op foute mannen. Haar gay best friend Erik heeft haar herhaaldelijk gewaarschuwd, maar toch krijgt ze het telkens weer voor elkaar in de problemen te komen. Coke

smokkelen, kunst stelen: Maya wil er eigenlijk niks mee te maken hebben, maar liefde maakt blind. Fake is het regiedebuut van Thomas Acda. Eurovisiesongfestival Wat: muziek Wanneer: di 10 mei, zaterdag 14 mei Waar: NPO 1 Wij krijgen het nummer van Douwe Bob inmiddels al niet meer uit ons hoofd. Of het net zoveel indruk maakt op de landenjury’s en de kijkers van het Eurovisiesongfestival zie je op 10 mei. De organisatie maakt het dit jaar overigens extra spannend door de punten van de kijkers pas als laatste bekend te maken. Wij voorspellen alvast: op naar de finale!

douwe bob.

culture | 169


SK

DE DRIE MUSKETIERS

VAN

170 |

culture


KY

marco borsato, robin de levita & john ewbank Theaterproducent Robin de Levita is geen man die snel nerveus wordt. Dus ook niet tijdens de laatste voorbereidingsfase van een prestigieus megaproject waar hij al tien jaar tijd, energie en geld in heeft gestoken. Eind januari kijkt hij goedkeurend toe hoe de pers zich verdringt rond de zeven hoofdrolspelers van zijn nieuwe productie SKY: een mooie mix van oudgedienden in het vak als Matteo van der Grijn en Lone van Roosendaal en onverwachte namen, zoals de Belgische filmster Eva van der Gucht. Jong talent Lisse Knaapen, die de titelrol voor haar rekening neemt, was een paar weken eerder al gepresenteerd. De Levita verstevigde de afgelopen jaren zijn positie als machtige theaterman met het megasucces Soldaat van Oranje, dat inmiddels al vijf jaar uitverkochte zalen trekt in een oude theaterhangar in Katwijk. Zijn ambitieuze epos ANNE, over het leven van Anne Frank, trok minder publiek. Maar de buitenlandse interesse in het project, dat op rustdagen van SKY nog te zien is in Theater Amsterdam, maakt veel goed.

comfortzone

het duurde tien jaar om het ambitieuze project van de grond te krijgen. maar vanaf april is in theater amsterdam eindelijk de langverwachte borsato-musical sky te zien. het verhaal over een gepest tienermeisje moet muziektheater naar een hoger plan tillen. “de muziek van marco wordt enorm onderschat.”

tekst: robbert blokland

Al tien jaar werkt hij met zanger Marco Borsato en zijn vaste componist John Ewbank aan twee grote internationale musicalproducties: Carmen (gebaseerd op de gelijknamige opera van Bizet over de noodlottige liefde tussen een fabrieksmeisje en een Spaanse militair) en Alice, heel losjes geïnspireerd op Alice in Wonderland. Workshopvoorstellingen van Carmen in San Diego in 2007 leidden niet direct tot het gewenste resultaat en de mannen begonnen meer energie te steken in het andere project, dat inmiddels de werktitel @ Sixteen had. “Carmen hebben we absoluut nog niet afgeschreven”, beklemtoont componist Ewbank. “Maar dat project ligt toch meer buiten onze comfortzone. Het is een prachtig drama, maar het verhaal eindigt weinig positief. We hadden de laatste jaren het gevoel dat zowel het publiek als wij daar op dit moment niet heel veel behoefte aan hebben.” Enter SKY, dat het verhaal vertelt van een pubermeisje dat worstelt met talloze problemen in haar leven. Wanneer ze in een soort coma terechtkomt, belandt ze in een droomwereld waar ze de kans krijgt af te rekenen met de dilemma’s uit haar dagelijkse bestaan. De ontwikkeling van het project kwam een jaar geleden in een stroomversnelling toen De Levita ging nadenken over een opvolger voor ANNE in zijn eigen Amsterdamse theater. “Het podium is groot genoeg voor de opzet die wij voor SKY in gedachten hadden”, stelt hij. “We hebben hier in ons eigen gebouw alle ruimte om het stuk te voltooien en daarna te kijken culture | 171


welke mogelijkheden de internationale markt ons biedt.” De Levita werkt internationaal aan diverse projecten met vernieuwende technieken zoals de draaiende tribune die hij bedacht voor Soldaat van Oranje.

the voice of holland In de voorstelling SKY passeren allerlei bekende hits van Borsato de revue, zoals Vlinder, Mooi en Afscheid nemen bestaat niet. “Die nummers waren in eerste instantie altijd al bedoeld voor de musical”, vertelt Ewbank. “Maar het ontwikkelen van de productie duurde langer dan verwacht. En sommige nummers vond Marco zo mooi dat hij ze ondertussen zelf heeft opgenomen en uitgevoerd.” De zanger was vanaf het begin al te porren voor het idee om een musical rond zijn liedjes te maken. “Ik probeer altijd te kijken naar nieuwe manieren om mensen te entertainen. SKY past in dat opzicht in het verlengde van de Symphonica in Rosso-concerten, waar we ook meer proberen te bieden dan een gewoon optreden.” Borsato begeleidt de cast wel, maar is zelf niet als acteur in de musical te zien. “Ik ben de afgelopen jaren meerdere malen gevraagd of ik in een musical mee wilde doen”, bevestigt hij desgevraagd wel. “Maar ik heb nog meer dan genoeg uitdagingen in mijn eigen vakgebied om dat serieus te overwegen.” Daarom krijgt filmavontuur Wit licht, waarin hij de hoofdrol speelde, vooralsnog ook geen vervolg. En behoort ook het jurylidmaatschap van The Voice of Holland even tot het verleden.

rauwe stem Voor de audities van SKY meldden zich volgens De Levita honderden geïnteresseerden uit binnen- en buitenland. Vooral in het ensemble zitten ook veel internationale dansers, voor de hoofdrollen koos de producent toch voor Nederlandse en Belgische sterren. De nu nog onbekende hoofdrolspeelster Lisse Knaapen (22) deed auditie via Facebook. Naast haar staan namen die al jaren met veel succes in andere musicals te zien waren. Matteo van der Grijn (35), die de vader van Sky speelt, vertolkte bijna achthonderd keer de rol van oorlogsheld Erik Hazelhoff Roelfzema in Soldaat van Oranje. Het is de eerste maal dat de acteur gevraagd is voor een vaderrol. “Het zou zeker kunnen, een dochter van zestien”, grinnikt hij. “Maar het is wel een mijlpaaltje, ja.” Van der Grijn zingt in de voorstelling de klassieker Afscheid nemen bestaat niet. “Daar ben ik best nerveus voor”, erkent hij. “Ik zal er echt mijn eigen versie van maken. Mijn stem is een stuk rauwer dan die van Marco. Daar ben ik ook mede voor gecast. Maar als hij tips voor me heeft, zal ik daar uiteraard naar luisteren.”

andere timing Voor de moeder vroegen de makers actrice Lone van Roosendaal, die eind vorig jaar een Musical Award kreeg voor haar prachtige hoofdrol in Heerlijk duurt het langst van Annie M.G. Schmidt. “Mensen onderschatten de muziek 172 |

culture

“ik ben iemand die denkt in kansen”

van Borsato vaak”, peinst ze. “Zijn nummers zijn in dat opzicht hetzelfde als de muziek van ABBA”, stelt ze. “Het klinkt allemaal heel gemakkelijk. Maar als je het gaat zingen, blijk je er toch een enorm bereik voor te moeten hebben.” Van Roosendaal heeft relatief weinig ervaring met het uitvoeren van popsongs. “Het is een heel andere timing dan de kleinkunstnummers die ik normaal zing. Maar blijkbaar heb ik iedereen bij mijn auditie toch overtuigd.” De actrice erkent zich wel in de rol van moeder die worstelt met de gevoelens van haar tienerdochter. “Ik heb zelf twee kinderen, en vooral de oudste was one hell of een puber”, grinnikt ze. “Iedere moeder zal die frustraties herkennen als je zó graag je kind wilt begrijpen, maar het enige waar je goedbedoelde adviezen toe leiden is botsingen en frustraties.” Van Roosendaal zingt twee belangrijke solo-ballads in de voorstelling: Was mij, van het album Wit licht, en een nieuw lied dat speciaal voor de musical is geschreven. “Al is het bij zo’n repetitieproces altijd afwachten wat er nog wordt geschrapt”, stelt zij relativerend. “Als dat het geval is, word ik gewoon de best betaalde edelfigurant van Nederland.”

3d-droomwereld Behalve de muziek van Borsato is een ander unique selling point van SKY de vernieuwende 3D-technieken die worden gebruikt om op het podium de droomwereld van het hoofdpersonage vorm te geven. “Tien jaar geleden was het nog niet mogelijk te laten zien wat wij nu in dit theater neerzetten”, vertelt Borsato enthousiast. “Het is geen gewone musical, maar het wordt een spektakel dat een veel breder publiek kan aanspreken. We hopen dat vaste musicalfans geïnteresseerd zijn, maar ook liefhebbers van mijn muziek. En jongeren, omdat het verhaal die groep erg kan aanspreken. De dans kan zich meten met wat jongeren


SKY

“we gaan niet op alle knoppen drukken alleen maar omdat het kan”

kende films als Fissa, Roffa en App (waarbij bezoekers in de bioscoop op hun mobiele telefoon extra scènes konden kijken). “Ik vind het interessant om verschillende disciplines met elkaar te mixen”, legt De Levita uit. “Dat pakte ook prima uit met Soldaat van Oranje. Regisseur Theu Boermans had daarvoor nog nooit een musical gedaan.” Vader Boermans mag zich overigens niet met de regie van zijn zoon Bobby bemoeien. “Als ik iets van hem wil weten, bel ik wel”, grinnikt Bobby tijdens de castpresentatie. “Maar verder mag hij op de première komen kijken wat ik ervan gemaakt heb.” Een wat vreemde eend in de cast lijkt trouwens de vrolijke Belgische ster Eva van der Gucht. De actrice, onder meer bekend van haar rol in de serie Singles en de voor een Oscar genomineerde tragikomedie Iedereen beroemd!, was in 2000 voor het laatst in een Nederlandse musical te zien. Zij speelde toen mee in Foxtrot. In SKY vertolkt zij de rol van de rector die zich uiteindelijk over het getroebleerde titelpersonage bekommert. Eerder speelde Van der Gucht ook een juf in hitfilm Achtste-groepers huilen niet. “Blijkbaar kleeft dat aan mij: die uitstraling van streng doch rechtvaardig”, lacht ze. “Ik heb weleens acteerworkshops gegeven, dus ik ken wel het gevoel van eigen ervaring doorgeven aan jonge mensen. Ik zou het best leuk vinden om vaker les te geven in het vak dat ik beoefen, maar daar moet je veel tijd en energie in stoppen.” In de droomwereld waarin Sky later in het stuk belandt, speelt Van der Gucht de rol van de Schoppen Aas.

plakkertjeswerk

disciplines mixen

De actrice zingt in de voorstelling een nieuw, nog onbekend nummer van Marco Borsato en John Ewbank. “Ik had met alle plezier alle liedjes willen zingen”, knikt ze. “Ik ben een enorm appreciator van zijn werk en zijn carrière. Hij is iemand die zijn nek durft uit te steken, die nieuwe dingen durft te proberen, zoals dit project. Tegen dat soort mensen zeg ik doorgaans nog sneller ja dan tegen mensen die dat niet doen.” Ook in België, waar Van der Gucht geboren is, is Borsato een van de grootste artiesten. “Hij verkoopt het Sportpaleis net zo snel en gemakkelijk uit als Clouseau.” Van der Gucht is met nog een paar weken te gaan voor de wereldpremière vooral zenuwachtig over het dansen. “Ik weet wat links en rechts is. En ik waag heus weleens een dansje op de dansvloer. Maar het zal wel een uitdaging worden alles te doen wat de topchoreografen in de voorstelling van mij vragen.” De repetities gaan binnenkort van start. “Ik ben heel benieuwd hoe de wisselwerking met de 3D-technieken voor ons spelers uitpakt. Het zal wel enorm plakkertjeswerk worden, dat je precies moet weten waar je wanneer moet staan of lopen. Maar voor acteurs is weinig leuker dan projecten waar je zelf nieuwe dingen leert of ontdekt. En die kansen hebben we op alle fronten in deze musical genoeg.”

Voor de regie vroegen de drie initiatiefnemers Bobby Boermans, die de afgelopen jaren naam maakte met spraakma-

www.theateramsterdam.nl

in de shows op televisie kunnen zien.” Dat veel musicals kampen met slechte kaartverkoop, schrikt de zanger niet af. “Ik ben iemand die denkt in kansen. In de muzieksector gaat het ook al jaren slecht. Door dat soort berichten moet je je niet laten weerhouden.” Producent Robin de Levita is zich heel bewust van het risico dat de muziek en het drama op de achtergrond kunnen raken in een show vol technisch spektakel en vernuft. “We gaan niet op alle knoppen drukken alleen maar omdat het kan”, stelt hij meteen gerust. “Met digitale animatie is in principe alles mogelijk. Maar dat alles moet wel in dienst van het verhaal staan. Het moet het verhaal verrijken, niet afleiden. Musical op zich is natuurlijk al een vrij artificiële kunstvorm. Het is veel moeilijker om te geloven in een gewone man die gaat zingen dan in een man met een pruik op, een maillot aan en een nepzwaard in zijn hand die gaat zingen.” Over de kosten van het project doet De Levita geen uitspraken. “Ik heb in het verleden gemerkt dat dat soort quotes vroeg of laat altijd tegen je worden gebruikt.”

sky is in elk geval tot de zomer te zien in theater amsterdam,

culture | 173


eten & drinken Tekst: Dirk Koppes

healthy pleasure WITTEBONENSCHOTEL

Misschien wel de makkelijkste Franse keukenklassieker is de cassoulet. De wittebonenschotel past in de herontdekking van de basics in de Parijse brasseries. Nouveau ruig is oud, enter de burgerlijke én chique stoofschotel. 2016 is het jaar van de boon, roept de VN. Terecht, want peulvruchten zijn het veelzijdigste voedsel dat je op je bord kunt scheppen. Zonder gluten, bomvol vezels, antioxidanten, eiwitten, vitaminen en mineralen. Geen wonder dat Parijs en New York dit jaar smullen van de cassoulet, de stoofschotel uit Zuid-Frankrijk.Varkens demonteren en grote brokken op borden smijten: het gaat vervelen. De cuisine bourgeoise is terug, de goedburgerlijke keuken die elke Fransman van geboorte krijgt ingestampt. Icoon met zijn verfijnd primitieve samenstelling is de cassoulet. Essentieel is dat de bonen in vet garen, van eendenconfit, worst of spek. Het lekkerst als je de boel al een dag van tevoren klaarmaakt, maar ADHD-chef Jamie Oliver doet het in één uur. Ingrediënten (2 personen): 3 el extra vergine olijfolie • 2 kleine uien, in plakjes • 2 tenen knoflook, in plakjes • 4 worteltjes, in plakjes • 1 el gehakte peterselie • 3 verse laurierblaadjes • 2 takjes tijm • 650 g witte bonen uit blik, uitgelekt • 300 ml droge witte wijn • 3 Toulouse-worstjes, gesneden • stokbrood Bereiding: Bak de ui, knoflook, worteltjes, peterselie, laurierblaadjes en tijm een paar minuten in de olijfolie tot ze zacht beginnen te worden.Voeg de bonen en wijn toe, roer goed en laat alles op laag vuur 10 minuten pruttelen. Verhit ondertussen de rest van de olie in een koekepan en bak hierin de worst in ongeveer 15 minuten rondom gaar.Voeg het bonenmengsel toe, roer goed en serveer de cassoulet met stokbrood en een glas rosé. Om het authentieker te maken kun je eendenconfit toevoegen.

174 |

worstenzaken

ich bin ein berliner wurst gore curryworst genoeg in berlijn, maar valt er ook nog wat te genieten? en kan amsterdam een beetje de concurrentie aan met de oosterburen?

d

ampende aardappelen, een flinke portie zuurkool en een kleuteronderarm-lange roodzwarte worst: bij de bloedworstfabriek van Marcus Benser doen ze niet kinderachtig. Na een lange zoektocht heeft Winq hier dan toch de enige echte Berliner worst gevonden. Iedereen denkt aan die gore grijze vleesstompjes, verdronken in gele saus, ketchup en mosterd (het Rotterdamse patatje kapsalon is niet ver weg qua maagzuurmalaise), die je overal op straat in frietkotten Duitse stijl aantreft. Zelfs tegenover het chique warenhuis KaDeWe staat een geliefde curryworstenkeet. Toch betreft dit een product, dat pas na WOII grote populariteit geniet bij onze oosterburen. Voor het echte Blut und Boden-gevoel moet je naar een

authentieke Fleischerei, een echte slagerij. Uiteindelijk belanden we op het Karl-Marx-Platz, hartje voormalig DDR-Berlijn. In een kleine winkel hangen trotse rijen worsten voor een fraai tegelplateau, daarachter bevindt zich de worstenfabriek van Marcus Benser. 750 kilo bloed, rechtstreeks van het abattoir, verwerkt Benser wekelijks in zijn succesvolste product. Zijn geheim: Braziliaanse peper, Thüringse marjolein en kruidnagel uit Zanzibar. Hij is ridder in de orde van de Chevaliers du Goûte-Boudin geworden, de Franse bloedworstridders. Terecht, want de combinatie met zuurkool en Kartoffeln staat als een huis. Ook als een blok beton in je maag, dit is geen kost voor fijngevoeligen. Maar de diepe smaak maakt veel goed. Vergeet dat je gestold bloed naar binnen werkt…


vergeet dat je gestold bloed naar binnen werkt.

old school fleischerei.

berlijns assortiment in arminius markthal.

arminius markthal.

bloedworst met zuurkool bij fleischerei.

Is er dan alleen maar vintage worst te vinden in Berlijn? Gelukkig is net zoals in Nederland het ambacht van worsten maken in ere hersteld. Het hoort thuis in het rijtje bierbrouwen, meubels maken en wijn importeren: geliefde hobby’s van de kosmopoliete hipster. Met als gevolg dat je overal dezelfde Brooklyn-stijl winkels tegenkomt met dezelfde biertjes en ruige eettafels. Worst is gelukkig populair bij een breder publiek. Wie zich zorgen maakt om milieu en dierenwelzijn, kan terecht bij de Markthalle IX. Dit is een slowfoodbastion in een bakstenen hal, waar mensen met een geweten DE WORSTENTRUC VAN JOHANNES VAN DAM Een goede worst is een kromme worst. Egaal bruin bakken in de pan is daardoor bijna onmogelijk.Wandelende kookencyclopedie, wijlen Johannes van Dam vond de oplossing:

fleischerei oost-berlijn.

en een volle portemonnee dagelijks inkopen doen. Alleen hier vind je een slager, die fantastische chorizo van Hongaarse zwijnen verkoopt, maar bekent zelf vegetariër te zijn. Ook de hertensaucijs heeft hij nog nooit zelf geproefd. Een stuk of drie worstenimporteurs concurreren hier met elkaar, zodat de kwaliteit gegarandeerd blijft. Alle hipsters met megabuggy’s neem je dan op de koop toe. Allergisch voor die tattooboys? Bij de Arminius markthal kun je dezelfde worsten kopen voor minder geld. Alleen mis je dan de worstenworkshops en de fantastische sushi van Markthalle IX.

Leg de worstjes één voor één met de kromming naar het plafond op je werkplank, druk ze recht en duw vervolgens een satéprikker van het ene naar het andere uiteinde recht door het midden. Knip het te ver uitstekende uiteinde van de prikker eraf. Ga

je aan de barbecue, laat die prikkers dan juist uitsteken: heb je gelijk een spiesje. Dan moet je de houten prikkers vooraf wel een halfuurtje in het water leggen tegen het verbranden. Bak de worstjes. Haal wel voor het serveren de stokjes eruit.

aufschnitt-winkel met textielproducten in vleesvorm.

Niet iedereen heeft zin om door de Duitse hoofdstad met worsten rond te sleuren. Het centraal gelegen restaurant Fleischerei biedt soelaas. Deze bistro is gevestigd in een voormalige slagerij en heeft een extreem carnivoor menu. Natuurlijk met Himmel und Erde, de bloedworst met puree en zuurkool. Maar ook grote steaks van de grill, geserveerd met Oostenrijkse wijnen. Vlees mee in het vliegtuig is geen goed idee, dan kun je beter bij Silvia Walds Aufschnitt-winkel langsgaan en een karbonadekussentje meenemen. Silvia’s atelier ontwerpt textielproducten in vleesvorm. Only in Berlin! Berlijnse worst vind je in alle soorten en maten. Hoe zit dat in Amsterdam (zie kader)? Wijnimporteurs en meubelmakers genoeg, en ook over de worstenproducenten die hun passie in vlees omzetten heeft de hoofdstad niets te klagen. Hier is de revival vooral aan Samuel Levie van Brandt & Levie te danken, een pionier die nadrukkelijk de link met slowfood legt. Zijn worsten | 175


AMSTERDAM

interieur en gerecht van restaurant worst, amsterdam

liggen in de betere supermarkt. Op de thuisbasis in Amsterdam-Noord geven Brandt en Levie ook workshops voor beginnende worstenmakers, twee keer per week. Inmiddels is het hek van de dam in de hoofdstad. Twee trends komen samen: de opmars van de foodtrucks en het pimpen van streetfood. Worst is bij uitstek geschikt voor een foodtruck, niet voor niets kun je al decennia zwartgeblakerde hamburgers en worsten bij kermissen en braderieën krijgen. Nu zien we een betere flexitariër-vriendelijke worst verschijnen vanuit allerlei rollende keukens. Steeds meer chefs als Ron Blaauw en Robert Kranenborg leven zich ook uit op dit streetfood, zodat je luxe hotdogs met champagne of gin-tonic kunt combineren. Het eind is voorlopig niet in zicht, bijna maandelijks opent er een nieuwe worstenzaak. Als Conchita Wurst dit jaar weer de Gay Pride bezoekt, moet ze van Winq verplicht een paar Hollandse saucijzen wegslikken. 176 |

Bulls and Dogs,Van Woustraat 58, bullsanddogs.com • Nieuwste worstenadres in de hoofdstad. Al bekend van de Hallen en diverse foodtrucks, nu een eigen adres waar luxueuze truffelhotdog afgewisseld wordt met vegavariant of spicy lamsdog. Worscht, Czaar Peterstraat 153, worscht.nl • Droge worst, omfietsworst, paardenworst, alles hebben de twee dames van Worscht in huis. Dit miniwinkeltje verkoopt ook bijbehorend tafelzuur en andere onmisbare worstenzaken. Worst, Barentszstraat 171, deworst.nl • Voor de verandering geen bier maar een worst-wijnrestaurant. In mooie retrostijl verzorgde zaak, waar je wilde zwijnworst met pompoen en gepofte andijvie wegsmikkelt, of een kreeftenworst met worteltjes. Internationale worstentoppers voor lunch en diner. Brandt & Levie, Archangelkade 9, brandtenlevie.nl • Aartsvaders van de revival van het worstenambacht.Vooral Samuel Levie is onvermoeibaar actief op de social media en bij de slowfoodbeweging. De worsten liggen landelijk in steeds meer winkels. Twee keer per week workshops zelf worst maken. The Fat Dog, Ruysdaelkade 251, thefatdog.nl • Bij Michelinsterrenchef Ron Blaauw geen bier maar champagne of gintonic bij de luxe worstjes. De haute dog van Ron kun je geen streetfood meer noemen, en het prijskaartje ook niet… BERLIJN Blutwurstmanufaktur, Karl-MarxPlatz 9-11, blutwurstmanufaktur.de • Voor de oerbeleving van bloedworst in een authentiek, ongewijzigd decor. Markthalle IX, Eisenbahnstrasse 42-43, markthalleneun.de • Dagelijkse slowfoodmarkt in een voormalige bakstenen burcht. Ook met Hollandse haring en Zeeuwse oesters. Restaurant Fleischerei, Schönhauser Allee 8, fleischerei-berlin.com • Culinaire carnivoren kunnen zich hier hun cholesterolgehalte opvijzelen. Aufschnitt, Boxhagener Strasse 32, aufschnitt.net • Creatief met vlees.

guilty pleasure BUGLES MET MANGO TANGO

Bugles bevatten vrijwel geen gezond ingrediënt. Zelfs taco’s zijn health food vergeleken met de maïstoetertjes. Combineer met room en tropisch fruit en je verpest je suikerspiegel, cholesterol en nog veel meer. Party! Mexicanen zijn gemiddeld nog dikker dan Amerikanen. Niet vreemd als je empanada’s met vlees op elke straathoek naar binnen kunt werken, en als avocado (guacamole) de enige groente is die je binnen krijgt. En dan rekenen we halfbevroren ijsbergsla niet mee. Gegrilde taco’s met gesmolten kaas mogen misschien tot de favoriete calorieënbommetjes ter wereld horen, maïsbugles kunnen moeiteloos de concurrentie aan.Van alle snacks moeten ze alleen Lay’s Super Chips boven zich laten qua kilocalorie per 100 gram (540 voor de Bugles). Dat vraagt om meer. Je kunt ze vullen met room, ham en gesmolten gorgonzola. Winq kiest voor een zoetere vulling, omdat het anders echt te zout wordt allemaal.Vrij naar comfortfoodie Sabine Koning: Ingrediënten voor 1 kommetje: 2 bakjes zure room (250 g) • ½ rijpe mango • 1 theelepel sambal • snuf paprikapoeder Bereiding: 1 Schil de mango en snijd hem in kleine stukken. Pureer de mango vervolgens met behulp van een staafmixer. 2 Roer de zure room samen met de sambal in een kommetje los. De zure room wordt hier ook romiger van, dus wees niet bang als hij wat ‘hard’ uit de verpakking komt. 3 Roer de gepureerde mango losjes door de zure room. 4 Maak de Mango Tango-vulling af met een snuf paprikapoeder en serveer met Bugles. De mango kun je vervangen door zoete papaja of banaan.


Karel Boersma giet op kleur gebrachte epoxy kunsthars op antieke tafels of kasten. Het oppervlak wordt spiegelglad en keihard. Ieder meubelstuk begint een uniek extravagant tweede leven. Breng uw eigen meubel mee en het kan zo bewerkt worden. In zijn atelier en bij Oostloor Art & Objects in Amsterdam zijn stukken uit de collectie te zien.

Prinsengracht 266, 020 737 2805, oostloor.com

Jachthavenstraat 57, 8605 BV Sneek 0620 004 700, artmeetsfurniture.nl


NIEUW - NIEUW - NIEUW - NIEUW - NIEUW - NIEUW - NIEUW

! n e n n a Pas Oept dMe Essen,

! O T U L P

Vanaf nu he

ter te e b g o n t e h We proberen ruikelijk! b doen, als ge ig U zelf. u t r e v o n e , Kom

R E H C U O ONE - V D PAY

TWO 4 ESSEN WITH A FRIENDD OAFN2! TO EA VISIT PLU ARD-ENTRY INST ND JUST 1 STA

Viehofer Str. 49 | Essen | +49 (0)201 - 248 84 03

IL 31ST JULY

T VALID UN VOUCHER

2016.

www.pluto-essen.tv OPENINGSTIJDEN: MAANDAG TOT DONDERDAG VAN 12:00 TOT 06:00 UUR, VRIJDAG 12:00 TOT MAANDAG 06:00 UUR


voor lekkere koffie staat de

barista aan de basis

barista’s zijn de topkoks onder de koffie­makers: zij leggen zich vol passie toe op het maken van een perfecte cappuccino of espresso. tekst: emiel brinkhuis | beeld: dario & misja | 179


wilco admiraal (37) Zijn team noemt hem de eindbarista en daar is hij maar wat trots op.Wilco is dan ook al een oude rot in het vak. Als independent barista reist hij heel Europa door om koffie te serveren op congressen, beurzen en festivals. Daarnaast blogt hij actief over de wondere wereld van koffie. Met recht mag worden gezegd dat heel zijn leven draait om koffie. Waar kwam je voor de eerste keer in aanraking met het koffievak? “Het is begonnen in Australië, toen ik aan het backpacken was. Ik kwam tijdens mijn zoektocht naar een vakantiebaantje, zonder enkele horeca-ervaring, bij toeval terecht in een koffiebar. Ik kan me nog goed herinneren dat de barista aldaar een belletje op zijn bar had staan. Zodra er een cappuccino was

“als je je bonen vers haalt bij een goede brander van een goede boer, dan heb je al een derde van de kwaliteit gewonnen” 180 |

bereid, had ik maximaal dertig seconden om deze naar de gasten te brengen. Lukte dat niet, dan had ik een woedende collega tegenover me. Na twee weken bedienen mocht ik het zelf proberen en ik bakte er helemaal niks van.” Waarom ben je verder gegaan? “Zes jaar later, na wat omzwervingen, kwam ik tijdens mijn studie in Utrecht weer in de horeca terecht. Daar kreeg ik een cursus aangeboden van de toenmalige Nederlandse kampioen Jeroen Veltkamp. Na een aantal intensieve trainingen ben ik er eigenlijk een beetje ingeluisd om mee te doen met het Nederlandse kampioenschap latte art (de kunst van figuren schenken met melk in de koffie, red.). Dat vond ik leuker dan verwacht en ik belandde zelfs in de finale. Die won ik niet, maar ik was vanaf dat moment wel meteen verkocht.”

Wat typeert de koffiewereld? “Het is best wel pittig. Het is soms haat en nijd. Het is niet zo dat iemand stiekem je koffiebonen bij een wedstrijd verpest, het is meer de zakelijke kant waarin soms jaloezie heerst. Het helpt mij heel erg dat ik me niet heb verbonden aan een koffiemerk- of school.” Heb je een gouden tip voor ons? “Vers malen van de bonen is dertig procent van de winst bij elke koffie die je maakt. Of je nou filterkoffie zet, een moccapotje op het vuur of een espressomachine, als je je bonen vers haalt bij een goede brander van een goede boer heb je al een derde van de kwaliteit gewonnen. Als je je daarna een beetje verdiept in de goede manier van zetten, dan kan het bijna niet meer misgaan.”


barista’s

wendelien verver (27) Wendelien uit Utrecht is dag in dag uit bezig met koffie. Samen met twee collega’s bewaakt zij bij importeur, brander en leverancier Single Estate Coffee Roasters in Maasdijk de kwaliteit en verzorgt ze trainingen in de wereld van koffie. En al wordt die wereld grotendeels gedomineerd door mannen, toch bewees Wendelien, door afgelopen maand tweede te worden tijdens de Dutch Barista Championship, dat ook vrouwen een mooie kop koffie kunnen zetten. Waar komt je enthousiasme voor koffie vandaan? “Het is een beetje gegroeid. Ik ben per ongeluk in deze wereld terechtgekomen. Tijdens mijn studie ging ik standaard voor elk college een espressootje halen bij

een barretje om de hoek. Daar stond een jongen achter de bar die me altijd de keuze gaf tussen twee verschillende espresso’s: krachtig en vol of een milde. Zijn manier van werken enthousiasmeerde mij enorm, dat ik op een ochtend daarover in gesprek met hem raakte. Aan hem heb ik de start van mijn koffiecarrière te danken, in datzelfde koffiebarretje ben ik begonnen en ging er een wereld voor me open.”

Wat heeft je doen besluiten vol voor de koffie te gaan? “Op een gegeven moment kwam ik erachter hoe bijzonder en divers koffie is. Het heeft enorm veel verschillende smaken en oorsprongen. Het idee dat ik de rest van mijn leven mezelf daarin kan verdiepen en elke keer nieuwe dingen kan ontdekken stimuleerde me om er helemaal voor te gaan en mijn tweedegraads lerarenbevoegdheid even in de koelkast te zetten.”

Wat typeert jou als barista? “Ik vind dat een barista bescheiden moet zijn en geen onzin moet verkopen. Ik vind het belangrijk dat ik me uitspreek als ik denk iets te weten, maar vooral m’n mond houd als ik iets niet zeker weet. Als ik iets proef, dan proef ik het en dan zal ik het zeggen. Maar als ik twijfel of iets niet weet, dan zou ik het ook nooit uitspreken.”

Wat vind je het leukst? “Het allerleukst vind ik het overdragen van kennis, ik heb natuurlijk niet voor niks een lerarenopleiding gedaan. Ik kan er enorm van genieten om mijn kennis over te dragen aan mensen die ook enthousiast zijn geraakt door koffie en het vak van barista. Daar krijg ik echt een enorme kick van.”

“ik vind dat een barista bescheiden moet zijn en geen onzin moet verkopen”

| 181


vincent zwaan (26) Het allerleukste van het koffievak vindt Vincent toch wel de losse manier van contact met zijn gasten. Zijn dag kan niet meer stuk als hij zijn klanten in koffiebar Bocca Coffee Roasters in Amsterdam, waar hij storemanager en hoofdtrainer is, ziet genieten van een door hem bereid vers kopje koffie. Waar komt jouw passie vandaan? “Op mijn twintigste was ik aan het reizen in Australië. Daar is de koffiescene echt gigantisch groot. Op een dag liep ik langs een heel klein koffietentje, eigenlijk niet meer dan een gat in de muur. Jason, de barista, zei me de eerste

“de kwaliteit van je koffie hoeft niet te hangen aan de prijs van je espresso­ apparaat” 182 |

dag toen ik wat bestelde gedag, de tweede dag wist hij nog wat ik dronk en de derde dag zag hij mij met met m’n surfplank langslopen en vertelde me waar ik het beste kon surfen. Dat vond ik zo’n relaxte vibe. Ik zat altijd al in de horeca, maar dit was zo’n losse manier van contact met mensen. Sindsdien ben ik mezelf meer in de koffiewereld gaan verdiepen.” Was je meteen enthousiast? “Toen ik voor het eerst een koffie uit Panama dronk, die compleet naar frambozen smaakte, dacht ik: ik ga nooit meer wat anders doen.” Je bent derde geworden tijdens het Dutch Barista Championship.Vertel! “Het is een bizarre wedstrijd. Er zijn vier juryleden en

dat zijn je klanten op dat moment, die moet je zo goed mogelijk serveren. Je wordt op je techniek, gastvrijheid en smaakomschrijvingen beoordeeld. Je moet ervoor zorgen dat je een koffie uitkiest die onwijs lekker is en waar je precies van kunt uitleggen hoe deze smaakt.Vervolgens gaat de jury proeven en als zij proeven wat je hebt uitgelegd, dan krijg je daar punten voor.” Heb jij als expert nog een tip voor ons? “De kwaliteit van je koffie hoeft niet te hangen aan de prijs van je espressoapparaat. Ook als je met de hand opschenkt, met versgemalen bonen, kun je heerlijke koffie maken. Daar kan eigenlijk geen automaat tegenop wat mij betreft.”


barista’s

merijn gijsbers (29) Als meesterbrander Merijn over zijn passie begint te praten, glundert hij direct. Heel Europa reist hij als freelance barista door om op vakbeurzen zijn kennis te delen. Daarnaast heeft hij sinds 2011 zijn eigen bedrijf Het Koffiegenootschap opgericht. Een koffieschool waarin hij diverse trainingen en workshops geeft. Kun jij je eerste kopje koffie nog herinneren? “Die was echt heel erg vies! Dat kopje kon ik met melk en suiker nog wel wat drinkbaarder maken, maar genieten kon ik er toen nog niet van. En toen zeiden ze tegen me: ‘Koffie moet je echt leren drinken.’ Ondanks dat dat eerste kopje me niet kon bekoren, was

ik wel op slag verliefd op de sfeer. Het gevoel dat je daarvan krijgt. Zo’n warme kop koffie en de geur, fantastisch.Want zeg nou zelf, ken jij iemand die de geur van koffie niet lekker vindt?” Vanaf wanneer wist je dat je carrière wilde maken in de koffiewereld? “Mijn passie begon pas écht tijdens mijn afstudeerstage bij een koffiebranderij in Italië. Ik was daar eigenlijk voor een sales stage, maar omdat ik nog geen Italiaans sprak moest ik in de branderij beginnen. Daar en in het trainingscentrum kwam ik erachter dat ik graag met koffie bezig wilde zijn.” Wat voor type barista ben jij? “Ik geniet er enorm van om op verschillende plekken

in Europa met koffie bezig te kunnen zijn. Je zult mij niet snel op één plek zien blijven werken. Daarnaast vind ik het heel leuk om met nieuwe producten aan de slag te gaan. Als je bijvoorbeeld een koffie hebt waar de smaak van blauwe bessen in voorkomt, vind ik het spannend om daar een koffie mee te bedenken waar het smaakpallet mee wordt versterkt zonder de smaak van de koffie te verliezen.” Heb je een favoriete koffie? “Dat hangt heel erg van het moment af. Ik kan van koffie puur heel erg genieten. Zeker in de ochtend, dan vind ik een filterkoffie erg lekker. Zonder poespas, maar toch intens van smaak.”

“zeg nou zelf, ken jij iemand die de geur van koffie niet lekker vindt?”

| 183


promo

je maakt alleen gebruik van natuurlijke producten en er komen geen capsules of ander extra afval bij kijken.

184 |


acht voordelen van filterkoffie

terug van weg geweest: filterkoffie filterkoffie is terug van weg­ geweest, wij geven je acht redenen om ook te kiezen voor filterkoffie.

1.

Je hoeft niet meer de deur uit voor een goede kop koffie. Filterkoffie is een uitstekende manier om thuis een lekker bakkie te zetten.

2.

Variatie is mogelijk. Varieer in verschillende koffiesoorten en zet je koffie helemaal zoals jij ‘m lekker vindt.

3. 4. 5.

Geen ochtendpersoon? Koffie gezet met een filtermethode bevat meer cafeïne dan de gemiddelde espresso, dus perfect voor een kick-start.

Een cursus tot barista is niet nodig, het apparaat doet het werk voor jou. Lekker makkelijk.

Vrienden op bezoek of gewoon behoefte aan een grote kan koffie? Geen probleem wanneer je gebruik maakt van een filtermethode.

ALLES MOET PRECIES KLOPPEN Er zijn veel dingen belangrijk bij het zetten van een goede filterkoffie. Het water, de koffie, de temperatuur, alles moet precies kloppen.Waarschijnlijk zie je de barista in de koffiebar altijd druk bezig met verschillende handelingen. Dit kan allemaal handmatig, maar er is ook een eenvoudige optie.

6.

Filterkoffie is ook nog beter voor het milieu. Je maakt namelijk alleen gebruik van natuurlijke producten en er komen verder geen capsules of ander extra afval bij kijken.

7.

Filterkoffie heeft toch wel iets huiselijks. Denk aan het gezellige pruttel­geluidje in de ochtend en de heerlijke geur van koffie die het huis vult.

8.

Het is een betaalbare zetmethode. Je hebt namelijk geen dure espresso­ machine of capsules nodig.

MOCCAMASTER NEEMT HET WERK UIT HANDEN Moccamaster zet de koffie met een unieke techniek op een constante temperatuur van 92-96 graden Celsius. Met de volgende stappen heb je gegarandeerd goede koffie. KOFFIE ZETTEN MET MOCCAMASTER IN VIER STAPPEN 1 Gebruik de juiste hoeveelheid koffie.Voor een volle pot van 1,25 liter is 75 gram koffie nodig, dit is 7-8 gram koffie per kopje. 2 Doe een filter en de koffie in de filterhouder. 3 Giet de juiste hoeveelheid water in het reservoir. 4 Zet de Moccamaster aan en klaar is Kees! ZO DRINK JE KOFFIE ALS EEN PRO Kies de koffie die bij je past, maar hoe bepaal je jouw koffievoorkeur?

• Herkomst: koffie komt vanuit landen over de hele wereld, ieder gebied geeft een andere smaak.Varieer hier mee en ontdek zo jouw eigen voorkeur. • Branding: ook de koffiebrander heeft veel invloed op de smaak van de koffie. Zo is licht gebrande koffie over het algemeen wat milder, terwijl heel donker gebrande koffie juist scherper van smaak is.Welke smaak heeft jouw voorkeur? • The story: er zijn verschillende mensen betrokken bij het proces, met ieder zijn eigen verhaal.Weten wie de koffieboer is die ervoor zorgt dat jij kunt genieten van je kop koffie maakt je koffiebeleving compleet. Moccamaster is beschikbaar in veertien verschillende kleuren. Er is altijd een Moccamaster die past bij je eigen smaak en stijl. www.moccamaster.nl www.facebook.com/ moccamasternederland

| 185


tech Tekst: Joris Lam

{TECH} KOFFIE Tover jezelf om tot barista met deze ultrahippe koffie-gadgets.

bruin goud Wat: La Pavoni espresso­ machine Waar: www.duikelman.nl Wat kost dat: € 999 Een echte barista drukt niet op een knopje, die duwt op eigen kracht de hendel van een ambachtelijke espressomachine naar beneden. Goed voor de armspieren en het levert een spectaculaire espresso op.

ff appen Wat: Saeco GranBaristo Avanti Waar: www.bol.com Wat kost dat: € 1.499 Deze high-end volautomaat stuur je aan met de bijbehorende app op je tablet, waardoor je tot in de kleinste details je ideale koffie kunt samenstellen.

foam party ingebouwd staat netjes Wat: Scanomat TopBrewer Waar: www.scanomat.com Wat kost dat: vanaf € 7.000

Wie koffie als water drinkt, kan net zo goed een kraan aanleggen waar koffie uit komt, toch?

186 |

Wat: Aeroccino 3 Waar: www.nespresso.nl Wat kost dat: € 70 De automatische melkopschuimer van Nespresso zorgt niet alleen voor perfect melkschuim in de cappuccino, maar omdat hij ook koud kan kloppen maak je er in de zomer ook ijskoude frapuccino’s mee.


sterk spul

xxx xxx xxxxx xxxxx xxxxx

Wat: Fucking Strong Coffee Waar: www.firebox.com Wat kost dat: € 12,59

XX XXXXXXX XXXXXXXXXXX tijd je maar wilt en het apparaat zorgt ervoor dat je kop koffie klaarstaat. De wekker Wat: Bariseur heeft kleine lades waar je Waar: www.joshrenoufdesign. koffie en suiker in kunt doen. com Het water moet je bovenin het Wat kost dat: € 250 apparaat doen en daar zit ook de filter. De Barisieur is nog Een wekker die tegelijkertijd niet verkrijgbaar, want nog in je kop koffie zet. Je kunt de de designfase. Barisieur instellen op welke

wake up! XXXXX

De sterkste bak koffie maak je van bonen met de toepasselijke naam Fucking Strong Coffee, de makers noemen het zelfs een gezond alternatief op een lijntje coke.

superslim Wat: Smarter Coffee Waar: www.smarter.am Wat kost dat: € 230

chem-friendly Wat: Chemex Koffiemaker Waar: www.fonq.nl Wat kost dat: € 42 De Chemex, niet te verwar-

ren met chemsex, is de ultraanaloge koffiemaker voor hipsters. Je filtert de koffie op de ouderwetse manier met papier maar toegegeven, het is heerlijk.

Wake up and smell the coffee honey! Dat kan met dit slimme apparaat dat je via je smartphone bedient, zodat je iedere ochtend automatisch wakker wordt met een verse kan koffie. | 187


fyi Tekst: Emiel Brinkhuis en Edwin Reinerie

{KOFFIE} BREAK

koffie zet je met een app PRODIGIO Wie zich afvraagt hoe het toch komt dat wij westerlingen aan obesitas ten onder dreigen te gaan, moet dat onder meer zoeken in een gebrek aan beweging. Gordijnen dicht: via een app.Wasmachine aan: via een app. En nu ook koffiezetten: via een app. De Prodigio is een connected machine van Nespresso. Dat betekent dat-ie dus met de app op je telefoon kan praten en die vertelt jou dan weer hoeveel capsules er nog zijn, wanneer mijnheer Priodigio zin heeft in een lekkere ontkalking of dat het water op is. En je zet er dus koffie mee. Hoef je niet meer een paar seconden bij de machine te staan wachten – en precies in de tijd die je hiermee bespaart, kom jij waarschijnlijk de liefde van je leven tegen. Allemaal dankzij Prodigio. www.nespresso.com/prodigio

kunstzinnige kopjes ILLY ART COLLECTION

Sinds 1992 laat illy koffiekopjes ontwerpen door kunstenaars. De allernieuwste illy Art Collection draagt de signatuur van Gillo Dorfles, een eclectisch figuur uit de internationale artistieke en culturele scene van de laatste decennia. Deze kopjescollectie pronkt met patronen die de kunstenaar creëerde en vormt een vrolijke,

kleurrijke retrospectief dat de uitgesproken pioniersgeest van Gillo Dorfles weerspiegelt. Loopt de koffie je al in de mond? Speciaal voor de liefhebber opende illy afgelopen najaar haar eerste espressamente illy (Italiaans voor koffiebar) in hartje Amsterdam, aan de Hasselaerssteeg 4, vlakbij het Centraal Station. Daar dompelt illy zijn bezoekers helemaal onder in kopjes, taartjes en natuurlijk: koffie. www.illy.nl

down under in my cup BRUIN BAKKIE AUSSIE

Het merk Australian is niet alleen maar chocolade of ijs. Ook voor koffiebonen ‘met net wat extra’s’ zijn onderdeel van het assortiment. What’s new? Nou, drie nieuwe varianten: Latin American Rosé, World Coffee en Feel Good. Koffiebonen met een verhaal (niet elke boon heeft een

individueel verhaal, het gaat om the bigger picture) en karakteristiek van smaak. Alle bonen worden zorgvuldig geselecteerd en zijn, net als in de klassieke blends, afkomstig van biologische plantages. De boeren van deze plantages maken geen gebruik van pesticiden of kunstmest waardoor de pure smaak van de koffieboon behouden blijft. www.australianhomemade.nl

| 189


hotspots Tekst: Jaap Bartelds

hot spots

Quesadilla’s om je vingers bij op te eten en toch niet zo suffe borduurwerken.

expositie

rob scholtes embroidery show – museum de fundatie, zwolle Tegenwoordig pleuren mensen maar wat tegen de muur. Als er ‘home’ of beter nog ‘sweet home sensation’ of iets anders onnozels op staat, vinden de meesten het wel goed. Jaren geleden was dat wel anders. Moeders en oma’s borduurden zich suf en hingen die fraaie stukjes trots aan de wand. Waarom een cutting edge artiest als Rob Scholte zich bezighoudt met zoiets tuttigs als deze borduurwerkjes? Omdat ze in zijn ogen dus helemaal niet tuttig zijn. Sinds hij terug is in Nederland, koopt hij via kringloopwinkels en kofferbakmarkten de afgedankte werkjes op en geeft ze een tweede leven. Door er twee verdiepingen van Museum de Fundatie mee te stofferen bijvoorbeeld. Te zien vanaf 28 april.

café

louie louie, amsterdam De Wijzen uit Oost zijn inmiddels een begrip in Amsterdam en omstreken. Ze brachten de stad Bar Bukowski, De Waterkant, De Biertuin, Bar Basquiat, Maxwell, 190 |

Eddy Spaghetti en binnenkort ook Bar Botanique op de plek van De Ponteneur. De meeste zaken zitten in AmsterdamOost, zo ook Louie Louie aan het begin van de Linnaeusstraat. Wat meteen opvalt, is de enorme serre met fraaie leren banken die achterin terugkomen. Daar

vergaap je je aan een groot aquarium met minihaaien. Begin met het speciaal voor dit café gebrouwen witbier of een van de vier mojito’s, en probeer de Zuid-Amerikaanse happen. De quesadilla’s met mozzarella, je eet je vingers er bij op. www.facebook.com/louielouie.nl

beeld: edo kuipers (rob scholte)

www.museumdefundatie.nl


restaurant

joelia, rotterdam hotel

malie hotel, utrecht In de fraaie omgeving van de statige Maliebaan vind je de grande dame onder de Utrechtse hotels. Achter de gevel van een prachtig negentiende-eeuws pand gaan 45 kamers schuil. Het Malie Hotel is in 2015 totaal gerenoveerd en heeft een stadstuin met terras. Je geniet van de rust, maar je wandelt zo naar het rumoer van de Utrechtse binnenstad. Een weekendje Utrecht klinkt misschien gek, maar in de stad is genoeg te doen voor een hele week.

Mario de Ridder ken je wellicht als de man die in zeven maanden tijd twee Michelinsterren bij elkaar kookte in restaurant De Zwethheul. Dat was tien jaar geleden, dus vond De Ridder het tijd worden voor iets nieuws. Dat werd Joelia.Voor het interieur liet De Ridder zich inspireren door het Hilton Hotel om de hoek, dus verwacht veel messing, marmer en Amerikaans eikenhout. Maar het gaat natuurlijk om het eten. Dat is speelser en lichter dan bij De Zwethheul, maar nog altijd topgastronomie. Zelf noemt De Ridder het casual en daardoor kwetsbaar. www.joelia.eu

markt

www.maliehotel.nl

swan market, den haag

winkel

floris van bommel, utrecht Utrecht krijgt nu ook zijn eigen Floris van Bommel Boutique. De winkel heeft dezelfde industriële look als de twee winkels die hij opende in Duitsland: eikenhouten schappen, koperen hanglampen, een bakstenen wand en betonblokken.Van Bommel wilde per se in de Utrechtse binnenstad zitten, maar zogeheten multibrand stores verdwijnen, dus daarom een eigen winkel met als enige A-merk de schoenen van Floris. Het adres: Choorstraat 32. www.florisvanbommel.com

festival

yummya, amsterdam Wil jij eten als Adam en Eva die werden verleid door de welbekende appel? Die belofte probeert Yummya waar te maken. In het weekend van 5 mei is de eerste editie van dit foodfestival op de Jaap Eden IJsbaan, en ook dat is voor het eerst: eten op een ijsbaan. Bij Yummya draait het om ter plaatse bereid vers eten. Hier geen foodtrucks, maar allerlei verrassingen. In de eerste editie staan guilty pleasures centraal en wordt een wereld vol verleidingen gecreëerd. Het verhaal van de ‘moderne’ Adam en Eva komt tot leven in vier werelden: Eden, Forbidden Fruits, Adam’s Apple en Eve’s Kiss, met ieder z’n kenmerkende streetfoodgerechten en entertainment. En in tegenstelling tot Adam en Eva mag je je kleren er gewoon bij aanhouden.

Richt jij je huis niet volledig in met spullen van de grote interieurzaken? Koop je niet al je kleren bij de bekende winkelketens? Dan is de Swan Market wat voor jou. Hier niet de geijkte IKEA- en H&M-praktijken, maar een markt met betaalbare kunst, mooie items voor je interieur en mode die soms vintage is. Dit gekoppeld aan eten en drinken in foodtrucks en livemuziek. De Swan Market begon in 2010 in Rotterdam en breidde daarna uit naar Dordrecht, Antwerpen, Utrecht en nu dus ook naar Den Haag. Op 1 mei op het Kerkplein. www.swanmarket.nl

www.yummya.nl

| 191


Tekst: Louis Bollee Beeld: Janey van Ierland

are you sure you’re straight?!

benja bruijning (32) is dé leading man van de nederlandse film, en met anna drijver aan zijn arm twijfelt niemand aan zijn geaardheid. behalve winq . dit hollywoodplaatje is namelijk zó perfect, daar klopt vast iets niet.

MET BENJA BRUIJNING

1 Een makkelijke vraag om even in te komen: wie is de Nederlandse homomoeder van 2015-2016? A Patty Brard B Loretta Schrijver C Karin Bloemen “Hmm, ik denk Loretta. Patty kan ik me niet voorstellen, want die heeft haar tijd wel gehad en Karin is zo druk dat ze vast iets anders aan haar hoofd heeft. Loretta zou ik bovendien zelf ook wel als peetmoeder willen. Dat lijkt me heel veilig.” A rough start, Benja. Het juiste antwoord was C. Maar vanwege je sneertje naar Patty krijg je toch 5 punten uit 10. 2 Acteur Teun Luijkx is je tegenspeler in de voorstelling Lulu en stond avond na avond naakt op het podium. Hoe moeilijk doe jij over naakt? A Je wilt eerst een dikke cheque, een penis enlargement én de garantie op een Musical Award B Je vindt het oké, zolang het maar om ‘functioneel naakt’ gaat C Whatever! You got it, you flaunt it. Let’s show ‘m! “Ik kies A, want ik wil gewoon heel graag een Musical Award. Van mijn zang- en danstalent moet ik het echt niet hebben, dus dit is waarschijnlijk de enige manier dat ik er ooit één kan bemachtigen.” Nou Benja, je kunt ook nog altijd Joop van den Ende een oneerbaar voorstel doen, hè! 5 punten uit 10. 3 Vanaf 24 maart ben jij te zien in de nieuwe speelfilm De Helleveeg. Wanneer komt jouw eigen bitchy helleveeg naar boven? A Je scheurt een nagel bij het aantrekken van je laklaarsjes B Een andere acteur gaat er met jouw rol vandoor C Je vriendin, Anna Drijver, staat tongend met een vreemde in de bladen “A! Hoe erger de situatie, hoe rustiger ik ben. Als ik een vlucht dreig te missen, kan ik bijvoorbeeld echt mijn schouders ophalen, maar ik verlies mezelf echt als ik mijn nagel scheur. Ik heb zelfs met vrienden een WhatsAppgroep over dit soort kleine ellende. Daar kunnen we veilig ons hart luchten over malheur.” 192 |

Ah, een WhatsAppgroepje vol man pain. Sexy hoor! 10 punten uit 10.

4

Wanneer is de Gay Parade? “Als Cornald Maas er zin in heeft?” Try again. “Ergens in de lente of zomer?” Benja, je omschrijft nu zes maanden! “Oké, oké. Het is in mei. Toch?” Ha! Zie je het voor je: zo’n parade vol bibberende dragqueens in een voorjaarsstorm? Het is in augustus, gekkie. 10 punten aftrek!

5 Als Brad Pitt van de Nederlandse filmindustrie krijg je vast te maken met wat schandalen in de pers. Welke toekomstige headline is het meest waarschijnlijk? A Benja Bruijning gay? Loslippige ex vertelt! B Drie bastaardzonen voor Benja Bruijning! C Shocking: Benja Bruijning krijgt alleen nog werk bij Holiday On Ice! “Oeh, ik vind ze allemaal niet bijzonder waarschijnlijk. Schaatsen doe ik nooit, bastaardzonen zie ik niet voor me en een loslippige ex heb ik niet. Ja, ik heb wel een ex waarmee ik niet goed door één deur kan, maar ik denk niet dat zij de roddelbladen op zal zoeken. Laatst stond ik trouwens wel in een roddelblad. Het was namelijk ‘uit met Anna’. Anna en ik wisten zelf alleen nog van niks, haha.” Wij denken toch dat een glittermaillot op het ijs je wel zal staan, 5 punten uit 10. 6 In de kleedkamer van de gym sta je naast iemand met echt een gigantische pik. Wat doe jij? A Je loopt meteen naar buiten, no way dat jij naast hem je onderbroekje uittrekt B Je kleedt je zo traag mogelijk om, alles om zo lang mogelijk te kunnen kijken C Je trekt meteen je slip uit en begint een gesprek over een grootbeluld leven, dick twins for life! “Hetero’s kijken wel naar elkaar, maar dat is ‘afchecken’. Je kijkt dan even of hij een grote, een kleine of een rare heeft en bedenkt vervolgens hoe


jij je tot hem verhoudt. Ik kijk dus normaal even door mijn oogharen en besluit dan: oké, ik sta er prima voor. In deze situatie zou ik er in ieder geval alles aan doen om duidelijk te maken dat ik niet geïntimideerd ben. Ik kies voor B, want dan scoor ik tenminste ook wat punten.” Inderdaad! Met deze voyeuristische inslag scoor je wel 15,87 (het Nederlandse gemiddelde).

7

Travestieten met baarden zijn helemaal à la mode. Je hebt dus de mogelijkheid om lekker bij te klussen op zaterdagavond. Wat wordt dan jouw dragnaam? “Oh, dat is moeilijk. Ik denk meteen aan iets met Anna en Drijver, en dan Engels? Driver klinkt wel goed suggestief. Oké, ik heb er één: Banana Driver!” Mooi, en ruime sexual innuendo. 10 punten uit 10.

8 Oh nee, tijdens een première morst iemand rode wijn over de designer jurk van Anna! Hoe reageer jij? “Dit is dus precies zo’n panieksituatie waarin ik rustig blijf. Eerst lach ik hardop en dan bel ik onze stylist om het op te lossen.” Je belt, kortom, de homo voor hulp? “Ja, en ondertussen laat ik me uitgebreid fotograferen en pak ik de shine. Alle fotografen willen altijd maar dat ik op de rode loper opzij stap zodat Anna alleen op de foto kan. Op deze manier kan ík een keer stralen, terwijl zij met de stylist haar jurk uitwringt.” Oh, zie je wel! We dachten even dat het er niet in zat, maar daar kwam toch een heel venijnig Benja’tje om de hoek kijken. Daar houden we van, 10 punten uit 10.

score: 50,87 punten uit 100 de jury:

“je kijkt dan even of hij een grote, een kleine of een rare heeft”

Nee, Benja zit niet stiekem in de kast en Anna is voor zover wij inschatten geen schijnvriendin. De donkerharige casanova ging met vol gas de test in, maar scoorde niet genoeg punten om de meter echt uit te doen slaan. Aan de andere kant scoort Benja wel 0,87 punten meer dan de helft, dus zal de minuscule twijfel vooralsnog blijven bestaan. benja is vanaf 24 maart te zien in bioscoopfilm de helleveeg . en van 4 tot en met 14 mei speelt hij in de tragikomische voorstelling lulu. www.dehelleveegdefilm.nl, www.toneelgroepoostpool.nl

| 193


colofon

Winq is een uitgave van Winq Media BV Correspondentieadres redactie: Postbus 3291, 1001 AB Amsterdam

A BO NNE M E NTE N N E D E R LA N D

R EDACT I E

V ER TA LI N GEN

De Winq abonnementenservice is 24 uur per dag bereikbaar via www.winq.nl/abonneeservice. Hier kunt u ook alle wijzigingen doorgeven. U kunt ons ook schriftelijk (Postbus 105, 2400 AC Alphen aan den Rijn) of telefonisch +31 (0)172-476085. Ma. t/m vr. van 09.00 tot 17.00 uur) of per e-mail (abonnementen@winq.com) bereiken. Vermeld a.u.b. altijd uw bezorgadres, rekeningnummer (plus eventueel afwijkende tenaamstelling). Voor de algemene abonnements­ voorwaarden verwijzen wij naar www.winq.nl/abonnementen.

Edwin Reinerie edwin@winq.com

Dennis Keesmaat Rik Schraag

ABO NNE M E NTE N B E LG I Ë

Winq, c/o Bpost – EMC, PO Box 8086 Bedrijvenzone Machelen Cargo Building 829C, 1830 Machelen. +32 (0)2-5888745. TARI E VE N

Jaarabonnement € 47,50 Mini-abonnement € 19,95 Losse nummers € 7,50 O NL I NE

Kijk iedere dag even op winq.nl voor het laatste nieuws. Dit magazine is overigens ook digitaal beschikbaar op iPad en tablet. Kijk in de Apple App Store of Google Play Store voor de app. Redactie: Jaap Bartelds jaap@winq.com

Emiel Brinkhuis emiel@winq.com A R T D I R ECT I ON

Edwin Hanssen artdirection@winq.com FA SH I ON D I R ECT I ON

Juan Velazquez Caceres juan@winq.com EI N D R EDACT I E

Ferenz Jacobs SA LES

Frances Fernandes Mendes frances@winq.com Emiel Brinkhuis emiel@winq.com Inge Schovers (sales binnendienst) inge@winq.com F I NA N CI ËLE A D MI N I ST R AT I E

BUI T EN LA N D SE ED I T I ES

Winq wordt ook uitgegeven in het Verenigd Koninkrijk. Voor de Britse editie, die ook wereldwijd in dertig landen wordt verspreid, geldt: H OOFD R EDACT I E

Darren Styles darren@winq.com R EDACT I E

Tim Heap tim@winq.com Adam Duxbury adam@winq.com A DV ER T EN T I E- EXP LOI TAT IE

advertising@winq.com

René van Dierendonck administratie@winq.com MED EWER KER S

Misja Alblas, Haroon Ali, Jaap Bartelds, Robbert Blokland, Louis Bollee, Wijnand van den Brink, Mark Cloostermans, Hein van Dam, Boris Dittrich, Dario Gargiulo, Marieke de Geus, Barbara Groen, Boyd van Hoeij, Lex Houtenbos, Tanja Ineke, Dewy Karouw, Dirk Koppes, Joris Lam, Inge Mathijssen, Hans Reinerie, Peter Schouten, Renate Schroevers, Martijn Senders, Guus Serendip, Eddie Smit, Kees Tuijp, Steve van Velzen, Brigitte Vincken, Zvezdana Vukojevic, Hans van Willigenburg, Coen Wulms

Winq UK is een uitgave van Stream Publishing

Op 20 mei 2016 in de winkel en op jouw mat:

Winq 076 COP YR I GH T 2016 Niets uit deze uitgave mag gereproduceerd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotografie, film of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Het is ook niet toegestaan Winq zonder schriftelijke goedkeuring op te nemen in een leesportefeuille.

194 |


AN ICON JUST GOT LARGER

THE NAVITIMER 46 mm

Van Baerlestraat 46 Amsterdam

Koningsplein 1 Amsterdam

www.AceJewelers.com +31 (0)20 571 15 60

Winq 75 digitaal  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you