Rechtuit - editie juni '23

Page 1

Rechtuit

Willemsfonds Magazine Juni 2023 jaargang 30 P602478 Afgiftekantoor Gent X
‘De relevantie van het Nederlands in het onderwijs en muziek’

COLOFON

Hoofd- en eindredactie

Cédric Ista

Redactieraad

Pascale Braeckman, Cédric Ista, Luc Govaert, Yarrid Dhooghe, Pascale Martin

Vormgeving

Pascale Braeckman

Druk NV Drukkerij Verbeke drukkerij.verbeke@skynet.be

Werkten mee aan dit nummer

Antwerpen Leest, Vince Liégeois, Dirk Van De Vyver, Ulrik Van den Plas, Tania Menten, Pascale Martin, Bart D’hondt, Kris Huygen

Verantwoordelijke uitgever

Marc Vanryckeghem

Redactiesecretariaat

Vrijdagmarkt 24-25, 9000 Gent

Tel: 09 224 10 75 - fax 09 233 10 65 info@willemsfonds.be www.willemsfonds.be

Lidmaatschap

€ 15,- voor een hoofdlid en € 3,- voor elk bijkomend gezinslid. Jongerenlidmaatschap -30j gratis. willemsfonds.be/lid-worden

IBAN BE39 0010 2817 2819 -

BIC GEBA BE BB

Coverbeeld

Elke Peters | © Evy Ottermans

De artikels vallen onder de verantwoordelijkheid van de auteur. Willemsfonds vzw heeft haar uiterste best gedaan om de rechthebbenden van het gebruikte beeldmateriaal te achterhalen. Meen je rechthebbende te zijn van een of meer van de foto’s die wij hebben gebruikt in ons magazine, dan vragen we je vriendelijk contact op te nemen met de hoofdredacteur: cedric.ista@willemsfonds.be.

2

Voorwoord
IN DIT NUMMER | JUNI 2023 1
Dossier
Blond Sectormedewerker voor Vl.BE en Belgium Booms 6 Moedertaal 7 Ampersand 8 Boekentips
In memoriam Jean-Louis Rens overleden 13 Anna Boch, een impressionistische reis 14 Taal Standaardtaal vs. tussentaal 16 Denkdag 18 Leeswedstrijd Willemsfonds Zele bevordert de ‘leesgoesting’ 19 Campus Willems Opening academiejaar 2023-2024
Muziek
12
Het is geen ziekte! 23 Inclusie Armoede bestrijd je aan tafel 25 Recensie
Uit het Willemsfondsarchief Exclusief
Jan Frans Willemsviering zaterdag 9 juli 2023
150 jaar Willemsfonds Lier 30 Vlaamse schrijvers Virginie Loveling
Creatief Willemsfonds Coenen Hubert
20 De Naakte Willemsfondser
26
28
29
32

Als (Nederlandstalige) muziek in de oren….

Beste leden,

Met de zomer voor de deur, zijn we klaar om te genieten van de warmere dagen, het buitenleven en de vele activiteiten die het seizoen te bieden heeft. De zomerperiode brengt ons de kans om te genieten van de prachtige natuur, lange avonden, verfrissende drankjes en heerlijk eten. Of je nu graag ontspant op het strand, wandelt in de natuur, een stedentrip maakt of gewoon lekker thuis blijft en tuiniert, er is voor ieder wat wils.

We hebben weer een interessante selectie van artikelen samengesteld om jullie te inspireren en te informeren. De laatste jaren is Nederlandstalige muziek weer hip. Ook deze zomer zijn Bazart, Froukje, Goldband, Noordkaap en vele anderen niet weg te branden van de (festival)podia. We vroegen aan BLOND (winnaar Nekka-wedstrijd 2022), Daan De Witte (LeBlanc/Moedertaal) en Roel Vergauwen (VI.BE/ Belgium Booms) waarom Nederlandstalige muziek terug aanslaat bij verschillende generaties. Verder zijn er nog onze vaste rubrieken over afdelingswerk, geschiedenis, inclusie en leestips.

Na de succesvolle denkdag van maart zijn we volop bezig met voorbereidingen van Campus Willems ’23-’24. Gedurende het hele academiejaar buigen we ons over het verleden, het heden en de toekomst van het onderwijs. Zaterdag 9 september bijt onderwijsexpert Dirk Van Damme de spits af. Na zijn lezing in CC De Grote Post maken we deze studiedag compleet met een gegidste rondleiding door Mu.ZEE: het museum voor moderne en hedendaagse beeldende kunst in Oostende.

Vervolgens zijn jullie op zondag 9 juli van harte welkom op de jaarlijkse Jan Frans Willems-viering in Boechout. Naar goede gewoonte starten we de ceremonie met een bloemenhuldiging aan het standbeeld van Vic Gentils. Nadien verwelkomt het personeel van brasserie ’t Kasteeltje ons voor een verkwikkende maaltijd. ??? zorgt voor de literaire noot. Alle praktische info voor beide evenementen lees je verder in deze zomerspecial. Wacht niet te lang, want de plaatsen zijn beperkt!

Ten slotte is de jury van De Bronzen Uil zich volop aan het inlezen voor de 13e editie van onze literatuurprijs (i.s.m. het Algemeen-Nederlands Verbond). Welke Nederlandstalige debuutroman aanspraak maakt op het felbegeerde beeldje ontdek je op 25 november in de Gentse Minard. Overdag mogen de zes genomineerden van de shortlist hun zin doen in Bibliotheek De Krook. De uitreiking van De Bronzen Uil is gratis toegankelijk en zit inbegrepen bij jouw ticket voor Het Betere Boek. Meer info over de gasten etc. volgt in het najaar op hetbetereboek.be.

Namens ons hele team wens ik jullie alvast een fantastische zomer toe!

WILLEMSFONDS VOORWOORD 1

Blond

Nederlandstalige elektro-popmuziek met een hoek af

De drie jonge vrouwen van BLOND schrijven scherpe maar gevoelige Nederlandstalige teksten. Hun originele elektropop-shows zitten vol humor en verrassingen. In april 2022 won BLOND de Nekka-Wedstrijd. Op het podium van de Monty in Antwerpen streden zes finalisten om de hoofdprijs: een optreden in de Lotto Arena tijdens de Nekkanacht in april 2023. Naar aanleiding van o.a. dat optreden sprak Rechtuit met Linde Notenbaert en Caitlin Talbut.

Kunnen jullie je kort voorstellen aan onze lezers?

Linde: Wij zijn BLOND, een Antwerpse girlband, en we maken Nederlandstalige, elektronische popmuziek met een hoek af. We schrijven muziek die zowel persoonlijk als humoristisch is. We proberen ook een beetje maatschappijkritisch te zijn en zoeken daarin naar een balans. Verder zijn we alle drie (ex-)studenten Kleinkunst aan het Conservatorium van Antwerpen.

Hoe hebben jullie elkaar daar ontmoet?

Linde: Caitlin en ik zaten samen in de klas. Fien (Van der Aa) zat een paar jaar hoger, maar via verschillende schoolprojecten kwamen we bij elkaar terecht. In kleinkunst wordt elektronische muziek steeds meer een hype. Toen wij met ons drieën begonnen, maakten we onmiddellijk elektronische muziek. Dat was onze gemeenschappelijke deler. We vonden elkaars muziek ook heel cool. Het initiatief kwam van Caitlin, maar zowel Fien als ik waren onmiddellijk mee. Caitlin verlangde namelijk al heel lang naar een band met alleen maar meisjes.

Caitlin: Ik heb er nu zelfs twee!

Welke artiesten waren jullie inspiratiebronnen?

Caitlin: Ik vind Haim een coole band. Dat zijn drie frontvrouwen en dat is bij BLOND ook het geval. Ik heb toen ik klein was weinig geluisterd naar Nederlandstalige muziek. Ik luisterde daarentegen veel naar elektronische muziek waar de nadruk op de teksten lag. Dat was dus geen house, maar eerder popmuziek.

Schreven jullie de teksten onmiddellijk in het Nederlands?

Linde: We schreven direct in het Nederlands. Volgens mij hebben we daar één keer een uur over nagedacht, maar toen werd het snel duidelijk dat we het Nederlands unieker vonden. Dat was toen nog minder aanwezig in ons muzieklandschap. Omdat dat onze eigen taal is, konden we ons op die manier het beste uitdrukken. We spreken vanuit ons zelf.

Caitlin: Tegelijkertijd was het ook gewoon toffer om alles in het Nederlands te doen. Het klinkt een beetje absurd, maar dat is ook gewoon onze taal.

Linde: Ja, we dachten niet omgekeerd in de zin van ‘Waarom zouden we het in Nederlands doen?’. Het enige wat we overwogen was dat als we in het Engels zouden schrijven, we dan misschien verder kunnen reiken dan België en Nederland. Dat was voor ons geen doorslaggevende factor.

Vonden jullie op die manier ook aansluiting bij andere Nederlandstalige artiesten die het commercieel gezien goed doen?

Linde: Ja, we zijn bijvoorbeeld fan van Froukje. We speelden eens in haar voorprogramma. Toen zagen we haar ook voor het eerst live. We vonden dat allemaal heel cool. Froukje slaagt er in om heel popachtig te zijn. Sommige mensen vinden Blond nog wat alternatief. Froukje is een stuk toegankelijker, maar haar teksten gaan ergens over. Ik vind het heel goed dat je bij haar weet waarover alles gaat. Caitlin: Ik denk dat Merol ook iemand is waar we naar opkijken. Zij verwerkt ook humor in haar performance. Met dat alles in het Nederlands is, komt die humor heel specifiek tot z’n recht. We vinden het tof dat alles wat zij doet, boordevol ironie zit.

Proberen jullie die humor over te zetten naar jullie eigen liveshows?

Linde: Ja, we transformeren soms een beetje naar een soort van personage. We spelen een soort show waarin we humor steken en interactie met het publiek willen uitlokken. We gebruiken daarvoor elementen waarvan we weten dat ze het publiek aan het lachen brengen.

Caitlin: Inzetten op die humor is ook iets wat we in de toekomst nog meer willen doen.

Linde: Dat is ook nodig omdat we regelmatig maatschappijkritische dingen schrijven. We willen tijdens onze shows niet alleen preken. In plaats van te doen dat we weten hoe de wereld in elkaar steekt, proberen we het licht en luchtig te houden. We hebben een boodschap te verkondigen, maar willen ook gewoon plezier maken.

Jullie wonnen vorig jaar de Nekka-wedstrijd. Hoe beleefden jullie die wedstrijd?

Linde: We voelden ons al vanaf het begin een beetje een vreemde eend in de bijt. Volgens mij is dat de reden waarom Nekka voor ons heeft gekozen. Alle kandidaten waren capabele mensen met heel veel talent, maar de selectie

2
WILLEMSFONDS POPMUZIEK

was voornamelijk klassieke kleinkunst. Wij deden gewoon iets anders, iets jonger, meer elektronisch. Volgens mij was dat maatschappijkritische ook iets nieuws. We zagen het totaal niet aankomen dat we telkens naar een verdere ronde doorstootten.

Caitlin: We waren soms een beetje verward omdat we niet goed wisten of we daar wel pasten. Als je kijkt naar de geschiedenis van Nekka, is alles redelijk klassiek. We zijn heel blij dat we er toch deel van mogen uitmaken. Dat is een grote kans naar meer.

Linde: Koen Huygebaert, het hoofd van Nekka vzw, en zijn team bieden ons volledige ondersteuning. Zij geloven heel sterk in ons. Dat pakt ons want we hadden eerst iets van ‘Oei, we zijn drie jonge meisjes en wij maken iets voor onze generatie’. Het is niet slecht bedoeld, maar de jury bestond grotendeels uit oude mannen. We dachten dat ze niet goed begrepen wat wij doen. Zij waren daarentegen fan en vonden het keigoed dat we ‘protestmuziek’ maken. Dat was leuk.

Caitlin: De jury was compleet het tegenovergestelde van ons profiel, maar toonde veel in interesse in wie we zijn en wat we doen.

Bevat de prijs ook een soort van vervolgtraject?

Linde: Er kwam van alles bij kijken. We kregen meer opportuniteiten voor speelkansen. We konden zo Herman van Veen ontmoeten en we mochten spelen in zijn cultureel centrum. Verder kregen we hier en daar coaching en advies. We werden goed begeleid in het oprichten van een vzw en de bijhorende boekhouding.

Daarnaast spelen jullie ook bij andere bands/projecten. Hoe slagen jullie erin om BLOND draaiende te houden?

Caitlin: Heel goed plannen. We zijn goede vriendinnen en communiceren daardoor ook sterk naar elkaar.

Linde: We doen af en toe een sessie om alles te overlopen. Dan vragen we aan elkaar waar iedereen mee bezig is en of we alles nog zien zitten. Op die manier weten we van elkaar kunnen verwachten. Soms gebeurt het dan dat iemand meer tijd kan spenderen aan BLOND dan de ander. Dat verloopt allemaal prima.

Wanneer Rechtuit verschijnt, is jullie show op NekkaNacht 2023 achterwege. Hebben jullie al plannen voor de zomer of het najaar?

Caitlin: Op 9 juli spelen wij in Antwerpen. Voor de rest hebben we alleen maar opties die nog niet honderd procent bevestigd zijn.

Linde: Nee, klopt. De zomer wordt nog een beetje een vraagteken. Er komen waarschijnlijk dingen bij die we nog niet weten. Langs aan de andere kant liggen er een aantal zaken vast voor maart 2024. Alles is nog een beetje aftasten.

Cédric Ista, communicatiemedewerker

Interesse om BLOND te boeken voor jouw afdeling?

Neem vrijblijvend contact op via blonddeband@gmail.com.

3

Sectormedewerker voor VI.BE en Belgium Booms

Roel Vergauwen was één van de zeven boekingsagenten die al twintig jaar bij Rock Werchter betrokken is. Naast zijn sectorwerk voor VI.BE zit hij verder ook in de podcastredactie van Guestlist. In de maandelijkse podcast Guestlist krijg je te horen wat er leeft achter de iconische gevel en imposante programmatie van concertzaal Ancienne Belgique.

Wat is VI.BE en jouw functie binnen de organisatie?

VI.BE is een steunpunt voor de muziekindustrie en artiesten, zowel amateurs als professionele muzikanten. Onze werking is lokaal, nationaal en internationaal. We werken op alle genres behalve klassieke muziek. Over het algemeen werken we rond drie pijlers nl. kennis, speelkansen en mensen verbinden. Ik ben sectormedewerker voor rock en hiphop. Samen met het team Sector en Internationalisering proberen we de Belgische sector te steunen en te verbinden. Enkele van onze projecten zijn de MIA’s en de Week van de Belgische Muziek. We organiseren bijvoorbeeld ook panelgesprekken rond duurzaamheid, mentale gezondheid, inclusie of eerlijke betaling. Dat is één stuk van het verhaal. Mijn andere functie is Export. Dan komen we terecht bij Belgium Booms en daarmee ondersteunen we Vlaamse en Brusselse muzikanten in het buitenland.

Hoe creëert Belgium Booms een platform voor artiesten zodat zij een vlotte oversteek naar Nederland kunnen maken?

Als je kijkt naar Europa is Vlaanderen één van de weinige landen of regio’s die geen exportbureau heeft. De meeste landen hebben exportkantoren die concreet werken op de export van hun muziek of cultuur. In Wallonië heb je bijvoorbeeld WBM

(Wallonie-Bruxelles Musiques). Daar zijn vijf mensen actief. De meeste van die kantoren geven ook subsidies aan bands die willen touren in het buitenland. Dat is in Vlaanderen niet het geval. Je kan hier wel aankloppen bij de Vlaamse gemeenschap. Anderzijds zijn er nog de beheervennootschappen zoals Sabam en Playright waar er ook beurzen verkrijgbaar zijn. VI.BE geeft dus geen rechtstreekse subsidies.

We proberen enerzijds netwerken te bouwen, anderzijds doen we aan promotie. Promotie betekent bands promoten op showcasefestivals zoals Eurosonic in Groningen, The Great Escape in Brighton, MaMa in Parijs of Reeperbahn in Hamburg. Dat doen

we samen met onze Waalse collega’s. Dat is kostenefficiënt en het helpt om aan buitenlanders uit te leggen hoe België in elkaar steekt. Op zo’n momenten huren we soms een buitenlands speerkantoor in om interviews op te zetten en nieuwsbrieven te versturen.

Daarnaast is het belangrijk om netwerkevents te organiseren. Dat kan een drink zijn waar we mensen proberen in contact te brengen of speeddates. Naast de showcasefestivals zijn we ook actief op beurzen. Het verschil is daar dat ieder land z’n eigen stand uitbaat. Dan proberen we alle Belgen te verenigen als een soort aanspreekpunt. Verder proberen we buitenlandse spelers naar hier te trekken. Dat hebben we bijvoorbeeld gedaan op We Are Open in de Antwerpse Trix. Dat was specifiek gericht op Nederland. Toen nodigden we samen vijftien boekingsagenten en programmatoren uit. Zij zaten twee dagen op hotel en konden zo alle bands zien en was er tijd voor een netwerkdrink en een rondleiding door een aantal muziekplekken in Antwerpen. We gaan soms ook met een aantal mensen uit de industrie op prospectie naar nieuwe showcasefestivals.

Hebben jullie goede contacten met Poppunt Gelderland en Overrijsel?

Ja, we hebben daar nu contact mee omdat we het VI.BE platform gelicentieerd hebben aan twee Nederlandse organisaties. Betreft export staan we in contact met Dutch Music Export Office. Daarnaast is er nog Excite. Dat is een ander netwerk of uitwisseling tussen verschillende Europese organisaties. Via dat platform bieden we speelkansen in andere landen. Wij werken bijvoorbeeld samen met Sonic City. Op die manier garande-

4 WILLEMSFONDS MUZIEK

ren we dat er twee buitenlandse bands kunnen spelen op Sonic City en omgekeerd kunnen er één of twee Vlaamse bands elders spelen.

Dat zijn doorgaans uitlopers van SoundTrack, het podiumen kansenparcours van VI.BE en de livesector. Buiten Excite is het winnen van SoundTrack geen voorwaarde om door Belgium Booms gepromoot te worden in het buitenland. We informeren de sector over alle kansen en selecteren de bands niet zelf. De selectie gebeurt altijd door de showcasefestivals zelf. Sommige festivals komen soms raad vragen over de selectie. Anderen willen geen inmenging.

Wanneer is het volgens jou relevant dat een band naar Nederland trekt?

Er is geen of-of-verhaal. Bands hebben verschillende opties. De meeste bands bouwen eerst aan een carrière in Vlaanderen. Het lijkt me verstandig om jezelf eerst export klaar te maken. Export klaar zijn, betekent voor mij veel speelervaring hebben, zalen kunnen uitverkopen of ten minste een vast publiek weten te bereiken. De competitie in de wereld is vele malen groter dan in Vlaanderen. Er zijn ook mensen die zeggen dat als ze naar het buitenland gaan, ze eerst mikken op Engeland en de VS. Dat zijn de poorten naar de wereld. Dat kan een goede strategie zijn, maar die werkt niet altijd. Je kan ook eerst beginnen bij onze buurlanden. Voor de meeste bands is Nederland de eerste markt omdat Nederland cultureel dichtbij staat. Anderzijds zie je bijvoorbeeld in hiphop dat groepen het eerst maken in Nederland en dan pas in Vlaanderen.

Op de MIA’s van dit jaar was de categorie Nederlandstalige muziek ‘de winnaar’. Hoe verklaar je de commerciële terugkomst van Nederlandstalige muziek?

Dat is op zich geen nieuw fenomeen. Zo iets gaat een beetje in golven. De volkszangers uit de jaren 40, 50, 60 maakten al protestnummers. In de jaren 70 was er dan kleinkunst en vanaf de jaren 80 was er new-wavescene waarin er een aantal bands in het Nederlands zongen. In de jaren 90 kwam er een heropflakkering door Tien om te Zien! Dat gold voornamelijk voor de popmuziek maar in rock had je toen ook de heilige Drie-eenheid: De Mens, Gorki en Noordkaap.

Rond die periode begon ook de Nederlandstalige hiphop met ABN en ‘t Hof van Commerce. In de jaren 2000 hadden we iets meer dialectpop. Sinds de jaren 2010 kwam er dan een revival van kleinkunst en Nederlandstalige pop. Ik denk dat Bazart daarin een belangrijke trekker was. Nederlandstalige muziek lijkt dus nooit echt weggeweest te zijn? In muziek komt alles in tendensen. Het is wel opmerkelijk dat er nu heel veel is. Als je aan muzikanten vraagt waarom ze in het Nederlands schrijven, gaat dat over een soort expressiegevoel. Ze kunnen zich beter uitdrukken in hun eigen taal. Waarom het juist nu allemaal gebeurt, komt

enerzijds door een soort ‘tegenbeweging’ op de almaar groeiende globalisering, anderzijds is er een herwaardering van de lokale cultuur. Er is zeker een tijd geweest dat bijvoorbeeld kleinkunst een oubollige bijklank had. Wij doen regelmatig opleidingsdagen voor jonge professionals en komen daar regelmatig mensen tegen die daarmee bezig zijn. Zij zijn dat niet als iets ouderwets. Zingen in het Nederlands is voor hen ergens ook cool. Daar zijn om de zoveel jaar trekkers voor nodig die dan andere bands mee zuigen.

Betreft de beschikbaarheid van lokale muziek op Spotify ondervonden we hier wat achterstand Op het gebied van streaming waren ze in Nederland veel sneller vertrokken. Dat komt, denk ik, voor een stuk omdat de streamingabonnementen daar in het begin gratis werden aangeboden via mobiele abonnementen. Doordat ze die voorsprong hadden, scoorden lokale artiesten daar een stuk sneller op vlak van streamingcijfers. We zijn onze achterstand aan het inhalen. Pas sinds 2019 heeft België een Spotifyvertegenwoordiger. Sindsdien zijn er specifieke afspeellijsten voor Belgische muziek. Dat is heel recent. Zo’n afspeellijsten motiveren mensen om lokale muziek te zingen en te consumeren.

Welke Nederlandstalige artiesten moeten we volgens jou in de gaten houden?

Ik was vorig jaar heel zot van ‘Het Wiel’ van Hendrik Lasure. Hij is getekend bij Unday Records. Dat album is eigenlijk kleinkunst/folk, maar er zit een experimentele inslag in. Het is een beetje zoals Sufjan Stevens. Hij is dus zeker de moeite om eens te ontdekken.

Wil je meer weten over Nederlandstalige muziek in Vlaanderen?

Luister dan naar de zevende aflevering van Guestlist. Daarin onderzoekt podcastmaker Rik De Bruyker met Frank Vander linden en Froukje waarom zingen in het Nederlands hipper is dan ooit. Guestlist is gratis beschikbaar op jouw favoriete podcastapplicatie.

Cédric Ista, communicatiemedewerker

5

MOEDERTAAL is een jong, Belgisch collectief dat via radio een verschil wil maken voor de hiphopcultuur. Het collectief bestaat uit de grondleggers LeBlanc, ELES, Laurens & Ide Snake, die hun creatieve krachten bundelen om hiphop een luidere stem te geven. De focus ligt op Nederlandstalige hiphop, maar alles wat de MOEDERTAAL eer aan doet is welkom. Tijdens de radioshow, waar elke week allerhande bekende en opkomende figuren uit de hiphopscene langskomen, kan je je verwachten aan exclusieve muziek, een hoop weetjes over het leven achter de schermen en ruimte voor ontdekkingen in het Nederlandstalige hiphop landschap.

Kan je jezelf kort voorstellen?

Ik ben Daan De Witte of LeBlanc. Ik ben radiomaker en ook de oprichter van het collectief MOEDERTAAL. Via dat collectief probeer ik Nederlandstalige muziek in de kijker te zetten omdat we dat super belangrijk vinden.

Waar en hoe is MOEDERTAAL begonnen?

Als Nederlandstalige rapper merkte ik dat er weinig platformen zijn voor Nederlandstalige rapmuziek. Het wordt per definitie bijna niet serieus genomen door traditionele instanties. Zwangere Guy wordt bijvoorbeeld nooit op MNM gedraaid. Dat is best gek als je daar over nadenkt. Wij dachten dan gewoon om zelf iets te maken en daar onze tijd in te steken. We willen zo niet alleen onze eigen muziek promoten, maar natuurlijk ook die van andere hiphopartiesten.

Hiphop en rap worden vaak door elkaar gehaald. Wat is het verschil tussen beide begrippen?

De term ‘rap’ slaat terug op het zingen op beats. Hiphop gaat breder en is meer een cultuur waarin rap slechts een onderdeel van is. De andere drie onderdelen zijn breakdancing, deejaying en graffiti.

Waarom is schrijven/rappen in eigen taal (tegenwoordig) zo essentieel in hiphop?

Hiphop draait voornamelijk rond authenticiteit en dat artiesten ‘echt’ moeten zijn. Het is belangrijk om geloofwaardig over te komen. Er is niks persoonlijker dan te rappen in uw eigen taal. Er is namelijk geen betere manier om uzelf uit te drukken. Rappen of zingen in een andere taal lijkt soms meer op een telefoongesprek.

Wie heeft jullie geïnspireerd om zelf zo’n collectief te vormen?

We zijn geïnspireerd door bijvoorbeeld 101Barz. Dat is hét platform voor de Nederlandse hiphopscene. Op BRUZZ had je vroeger nog Lowkey Radio.

Jullie verwelkomen elke week andere gasten en draaien telkens nieuwe muziek. Hoe maken jullie de selectie? We stelden eerst een paar voorwaarden op. Het moet sowieso Nederlandstalig zijn. De artiesten hoeven niet bekend te zijn. Als er iets opkomend zich aanmeldt, is het belangrijk dat we het potentieel zien. Het kans soms zijn dat we mensen tegenkomen die al heel lang actief zijn, maar nog niet de erkenning krijgen die ze volgens ons verdienen. Uiteraard moeten we het zelf wel goed vinden.

Kort door de bocht is hiphop een mannenbastion. Zoeken jullie al dan

niet bewust naar vrouwelijke hiphopartiesten?

We zijn daarmee bezig. Ik zit persoonlijk nog te wachten op de eerste, Nederlandstalige, vrouwelijke rapper die echt ‘hard’ is. Er zijn er een paar van wie ik weet dat ze bezig zijn, maar we kunnen pas artiesten uitnodigen als ze iets fysieks of online uitgebracht hebben. Een jong meisje dat gewoon kan rappen, is jammer genoeg nog onvoldoende om in onze radioshow te passeren. Het is natuurlijk wel een probleem. Ik zou er alleen niet onmiddellijk een oplossing voor kunnen bedenken.

Zijn jullie dat ook in de luistercijfers of in het publiek?

Dat valt goed mee. Tijdens onze evenementen is het echt 50/50. Het is niet dat de luisteraars enkel mannelijk zijn.

Hoe willen jullie als hiphopcollectief blijven groeien en ontwikkelen?

We willen nog meer fysiek aanwezig zijn. We organiseren al evenementen en dat zijn wel leuke dingen. Op 19 juli cureren we op Boomtown het Alles Kan-podium. Low G en Zes Gang zijn onze gasten. We proberen dat nu echt uit te bouwen.

Staan er verder nog andere zaken op de planning?

Op dit moment willen onze cypers verder uitbouwen. Dan nodigen we een hoop rappers uit en filmen we hen. Zo proberen we ook fysiek meer aanwezig te zijn.

Cédric Ista communicatiemedewerker

MOEDERTAAL is elke dinsdagavond van 20u tot 21u te luisteren op BRUZZ. BRUZZ zendt uit op FM 98.8 en is te ontvangen in een heel ruime rand rond Brussel, tot in Aalst, Mechelen en Leuven. BRUZZ Radio is ook te beluisteren via het digitale DAB+.

6 WILLEMSFONDS MEDERTAAL Moedertaal
‘Er is niks persoonlijker dan te rappen in uw eigen taal.’
7 Diane Broeckhoven & Geertrui Coppens & Koen d’Hous & Laïla Kouba & Lara Rosseel & Nana Ossei & Jana Kerremans HOST Ouder 24.06 14–19u Refter Sint-Baafsabdij Voorhoutkaai 43, Gent INFO & TICKETS: DECENTRALE.BE

Boekentips Antwerpse stadslezers

Antwerpen Leest is een lezersplatform voor en door Antwerpse lezers. Op Antwerpen Leest vind je boekentips voor elke smaak en genre, maar ook de beste leesplekken en al die fijne literaire activiteiten in Antwerpen. Samen met alle literaire spelers in de stad bouwen we een gemeenschap waar we onze liefde voor literatuur met elkaar kunnen delen. In dit artikel vind je leestips van enkele van onze stadslezers. Wil je zelf ook je leestips delen of je favoriete leesplek aanraden? Word ook stadslezer! Of schrijf je in voor de nieuwsbrief en ontvang je maandelijkse portie literaire inspiratie.

André Oyen tipt ‘Gesch AA fde zielen’ pAtrici A de lA ndtsheer

Patricia De Landtsheer is sinds 1979 auteur van poëzie en romans voor volwassenen en jeugd. Haar vijftigste boek’ Geschaafde zielen’ is een verhaal dat zich afspeelt in de schaduw van WO II. Over dit thema schreef ze meerdere boeken en theaterstukken. ‘In Geschaafde’ zielen staat het verhaal van de vioolbouwer Luc Deneys centraal die tijdens een reis in Oostenrijk het nazi werkkamp Ebenseen bezoekt. Aan de ingang van de vijfde tunnel vindt hij op de grond houtsplinters afkomstig van de toegangspoort. Hij neemt ze mee naar huis en bergt ze op in een glazen kast. Maanden later, tijdens het bouwen van een nieuw instrument, denkt hij aan de muzikanten in de concentratiekampen, in het bijzonder aan de laatste kapelmeester van Birkenau Szymon Laks die in juli 1942 naar Auschwitz werd gedeporteerd. Hij overleefde meer dan twee jaar als hoofd van het orkest in het concentratiekamp. Na de oorlog vertelde hij over zijn ervaring in het boek Mélodies d’Auschwitz.

De vioolbouwer besluit de houtsplinters als tranen in de viool te verwerken. Hij zal ze inwerken in het boven-

blad op de plaats waar de ziel moet komen, als symbool voor de duizenden slachtoffers die in de concentratiekampen zinloos werden vermoord. Met het bespelen van de viool zullen de zielen eindelijk een thuishaven vinden. ‘Geschaafde zielen’ is een aangrijpende poëtische novelle, waarin fictie en realiteit elkaar raken. Zij weet bijzonder knap de gemoedstoestand van vioolbouwer Luc Deneys tijdens het productieproces van de viool te beschrijven. Zij weet de lezer zodanig te betrekken dat hij als het ware het productieproces zelf meemaakt. Prachtig is dat. Persoonlijk hou ik veel van violen en het boek bracht me dan ook in vervoering. Anderzijds legt de auteur wel voldoende nadruk op de gruwelen van de Holocaust en beklemt zij de noodzaak van literatuur van getuigen zoals Szymon Laks.

els VA n hA ute tipt ‘pO se. OV er h O e we kijken en wie we spelen’ - BA sje BO er Een boek dat je kijk op de wereld verandert: boeiend, uitdagend, confronterend en spannend. Boer neemt ons mee doorheen de geschiedenis van de film en popcultuur en laat ons zien dat er eigenlijk niet veel verschil is tussen de ‘rollen’ van bijvoorbeeld

Sneeuwwitje, Sylvia Plath, Lana Del Rey en Cher. We leren wat ladycamp is en hoe dat verschilt van machocamp. Ze laat je naar jezelf en de wereld om je heen kijken, de wereld van nu én die van toen, op het scherm én in het echt. Hoe kijk je? Wie speel je? Wie ben je echt?

De Babysittersclub, Baby (Dirty Dancing), Sex and the city, Grey’s Anatomy,… Boer zag/las het, en ik ook. Dat maakt het voor mij extra boeiend. Ze roept vragen op, stelt clichés in vraag, laat ons inzien hoe de stereotypen en archetypes niet enkel onze blik (male gaze) bepalen maar ook ons gedrag. Van mannen én vrouwen en iedereen daarnaast en er tussenin.

‘Pose’ is een boek boordevol informatie maar leest daarnaast ook als een trein. Het is vaak herkenbaar en doet nog vaker je hoofd tollen. Basje Boer weet waarover ze schrijft en heeft een verslavende, meeslepende pen. Ik zat 372 pagina’s lang met een glimlach op mijn gezicht als een bezetene te lezen én onderlijnen. Ik heb veel bijgeleerd, nog meer nagedacht en wil zo veel gaan herbekijken/herbeluisteren/ opzoeken. Wat een boek!

8 WILLEMSFONDS BOEKENTIPS

Gerd A VA n erkel tipt ‘wAA r V ier we G en s A menkO men’ - tO mmi kinunen Precies daar, in het hoge noorden van Finland, staat het huis van Maria. Een groot huis, ze hield niet op met bouwen. Het huis als verlengstuk van het beperkte bestaansrecht dat haar als vrouw door mannen, de dominee en de geldende tijdsgeest gegund was. Daar, op die viersprong, in dat huis, komen ook de vier levens samen, die het verhaal elk vanuit hun eigen perspectief vertellen. Een familiegeschiedenis over honderd jaar. Tegelijk de geschiedenis van een land in langzame verandering, die dan toch niet kan tegengeh ouden worden. De geschiedenis van de oorlog die hen verbindt, en de eigen oorlog, vaak tegen innerlijke demonen, die hen scheidt van wie ze liefhebben. Wie zal zeggen welke de zwaarste is?

Veel blijft onuitgesproken, en dat weerspiegelt zich in de schrijfstijl en de hiaten in de chronologie van het verhaal. Niemand uit zijn gevoelens, en omdat niets wordt uitgesproken kan er ook niets opgelost worden. Het omgekeerde geldt waarschijnlijk als eerste: wat je denkt dat niet kan opgelost worden, kan beter onuitgesproken blijven. Ondanks die mazen weven schering en inslag van de vier afzonderlijke verhalen samen een patroon dat aan het eind alles blootlegt. Een boek waarin mensen elkaars lot en noodlot zijn, maar nooit zonder mededogen. Hoe onvolmaakt ook, de liefde is er, in al haar onmacht, in al haar pijn, in al haar verlangen, in al haar kracht. In alles wat niet wordt gezegd.

Een boek dat onder mijn vel is gekropen en daar nog dagen zal blijven zitten, voor ik weer helemaal in mijn eigen leven zal kunnen landen. Alsof ik voor een tijd zelf dat labyrint op de viersprong was, waar ik zowel elk van de bewoners was als degene voor wie geen eigen kamer was voorzien.

sA ski A im B ert tipt ‘Oe V ers’ d OO r rOB wA um A ns

‘Oevers’ is een knappe psychologische novelle met een vleugje spanning. Tijdens de zomervakantie verblijft Luc met zijn twee zonen op een kleine Franse camping. Als gescheiden vader heeft hij het moeilijk met zichzelf en met zijn omgeving. Hij kan zich nauwelijks ontspannen, is steeds bezorgd en onrustig. Zijn jongens een beetje loslaten is toch zo moeilijk. Op de voorlaatste avond van zijn vakantie gaat hij alleen wandelen om de drukte en het geroezemoes achter zich te laten. Maar zijn uitstapje verloopt anders dan gepland.

‘Oevers’ begint vrij luchtig. Op een grappige, vaak cynische manier, weet Rob Waumans het leven op de camping goed te typeren. Toch wordt het verhaal steeds bedrukter en intenser… en hierdoor ook mooier. Tijdens zijn avondwandeling blikt Luc terug op de voorbije dagen, op de voorbije jaren. Allerlei gedachten, herinneringen en gevoelens zweven door zijn hoofd. Hoe Julia en hij steeds verder van elkaar verwijderd zijn geraakt, de problemen op zijn werk, zijn vaderrol,…

Op een zeer menselijke manier laat Rob Waumans zien hoe Luc omgaat met de keuzes die gemaakt moeten worden tijdens de wandeling. De paniek is zo voelbaar en herkenbaar. Julia vertelt ook haar kant van het verhaal. Het verleden heeft diepe littekens bij haar nagelaten, ze ligt in de knoop met zichzelf en komt niet echt los van Luc. Deze novelle is een intens verhaal over verlies, over het altijd aanwezige verlangen naar zekerheid en geborgenheid dat soms ruw en onverwacht wordt doorbroken. Een verhaal over mensen die zich op de andere oever bevinden, met de stroming van het leven tussen hen in.

9

sO fie metsers tipt ‘the kin G d O m O f BA ck’ mA rie lu ‘I am going to tell you a story you already know. But listen carefully, because within it is one you have never heard before.’ Zo begint ‘The Kingdom of Back’, een verhaal dat historische fictie met fantasie verweeft. Wist jij dat Mozart een zus had die even getalenteerd was als hij? Dat ze wanneer ze zich tijdens hun lange reizen verveelden samen een hele fantasiewereld bedachten? Marie Lu gebruikt deze historisch correcte feiten om een symbolisch verhaal te vertellen over een belangrijke vrouw uit de geschiedenis die niet herinnerd wordt.

tine dewA chter tipt ‘A rc’ – rich A rd Osin GA

Herinneringen - tussen wetenschap & spiritualiteit. Een verhaal met de schoonheid en de gruwel van een goed sprookje. Neil is een Amerikaanse bioloog, hij vertrekt voor een congres naar Varanasi in India. Het is een reis die helemaal anders verloopt dan hij verwacht had, wanneer hij zich onderdompelt in de mystieke cultuur van de heilige stad. Hij is er uitgenodigd op het congres om te spreken als ARCexpert. Het ARC-gen maakt het mogelijk dat we herinneringen opslaan, m.a.w. dat we een geheugen hebben. Onze verre voorouders werden namelijk getroffen door een virus en ARC is daar een overblijfsel van! (by the way ARC is geen science-fiction het is wetenschappelijk bewezen, dit was een intrigerend nieuwtje voor mij)

Een tweede verhaallijn volgt Maja, een Nederlandse neurologe die geconfronteerd wordt met een interessante en unieke case en zich erin vastbijt. Deels uit compassie met haar cliënt, maar ook o.w.v. ambitie, de wil om iets te betekenen in haar werkveld. De hoofdstukken wisselen elkaar af en tussendoor komen er ook teksten met het personage

Kabir, een arme wever in India. Een klein stukje uit het boek: ‘Iets beleven wat we ons niet kunnen herinneren heeft nauwelijks waarde. Als we er niet aan kunnen terugdenken, het herbeleven, het meenemen, dan bestaat het niet. Onze herinneringen zijn ons meer waard dan wat we meemaken.’

Herinneringen, daar draait het dus vooral om in dit boek, vanuit wetenschappelijk oogpunt, maar ook vanuit een spirituele invalshoek bekeken. Ik heb dit boek letterlijk in één trek uitgelezen! De interessante vertelstijl (wat is fictie en wat is non-fictie?), met rijke fantasie en de goed opgebouwde spanning zorgen voor een heerlijke leeservaring. Bovendien is het een verhaal met de schoonheid en gruwel van een goed sprookje, intrigerend!

10
Wil je nog meer boeken- en leestips? Neem dan zeker een kijkje op antwerpenleest.be. Deze site wordt dagelijks aangevuld met leestips en literaire evenementen in en rond het Antwerpse.
VR 28 JULI & ZA 29 JULI 2023 KERKPLEIN KOKSIJDE SUMMER EDITION NIGHTOFTHEPROMS.BE
presentatie Peter Van de Veire Mama’s Jasje Matteo Bocelli Johnny Logan Laura Tesoro Sandra Kim Level 42’s Mark King

In memoriam

Jean-Louis Rens overleden (07/02/1932 – 12/05/23)

Het leven van Jean-Louis dient zich aan als een boeiend verhaal. Gekenmerkt door strijdvaardige inzet. Met inspirerende humor streefde hij perfectionisme na. Zijn gedrevenheid streefde naar en was afgestemd op correct goede doelen. Dat deed hij binnen een brede waaier van interesses in zijn werkdomein als notaris, maar ook erbuiten.

Inmiddels erenotaris, was hij voormalig liberale schepen van Geraardsbergen, stichtend lid van de lokale Lionsclub en docent aan de VUB tot 1997.

Zijn aandacht ging in het bijzonder naar onze taal en cultuur.

Hij studeerde af aan de Franstalig ULB, maar in het Nederlands. Hij volgde het pad van zijn vader Robert, die er als pionier lessen in het Nederlands gaf. Voor hem diende onze geschreven en gesproken taal steeds perfect te zijn.

Zijn liefde voor ons erfgoed zette hem aan tot de restauratie van het historische pand, toen ‘de Liberale Kring’ genoemd, op de Markt van Geraardsbergen. In 1990 werd hij voorzitter van de vzw, die daartoe werd opgericht. Het werd de thuishaven van ontelbare lezingen op velerlei domeinen, meermaals in samenwerking met het Willemsfonds.

Op 12 mei overleed Jean-Louis Rens.

Dat verdient wel enige aandacht, want zijn betovergrootvader was Frans Rens, medestichter van Het Willemsfonds in 1851. Frans was tevens voorzitter van het Willemsfonds van 1862 tot 1874. In diens voetsporen, was hij, samen met zijn echtgenote, een fervent fan en lid van het Willemsfonds Geraardsbergen. Zijn zoon, Laurent, en zijn twee kleinzonen hielden deze traditie in stand.

Hij was geïnteresseerd in familiekunde en de geschiedenis van Geraardsbergen. Naast de opmaak van diverse teksten, zijn vooral zijn boeken bekend over de geschiedenis en de restauratie van het Liberaal Gebouw, alsook de geschiedenis van de familie Rens (zie de WF-website, literatuur). Terecht ontving Jean-Louis in 2016 van de geschiedkundige kring Gerardimontium het Eremerk ‘Graaf Boudewijn’.

Kortom, een leven een Willemsfondslid meer dan waardig: een man om niet te vergeten!

12 WILLEMSFONDS IN MEMORIAM

Deze zomer brengt Mu.ZEE een eerbetoon aan Anna Boch (1848-1936), 175 jaar na haar geboorte. Anna Boch, een impressionistische reis richt zich op Anna Boch als kunstenaar, filantroop, mecenas, melomaan èn als vrouw aan het einde van de negentiende eeuw in België. Hiermee neemt Mu.ZEE mee het voortouw in de (inter)nationale tendens van musea om meer vrouwelijke kunstenaars onder de aandacht te brengen, en hen zo dezelfde waardering te geven als hun mannelijke collega-kunstenaars. Mu.ZEE trok hiervoor curator Virginie Devillez aan, gespecialiseerd in impressionistische, moderne en hedendaagse kunst. Meer dan twee jaar vooronderzoek ging aan de tentoonstelling vooraf. Dit deed ze samen met de Mu.ZEE-curatoren Dr. Stefan Huygebaert en Wendy Van Hoorde. Het resultaat is te zien in Mu.ZEE vanaf 1 juli.

Anna Boch

De tentoonstelling wordt een fantastische reis doorheen Anna Bochs impressionistische oeuvre aangevuld met uitzonderlijke bruiklenen uit o.a. haar eigen collectie van werk van Vincent van Gogh, Paul Signac, Paul Gauguin, Théo van Rysselberghe, Victor Horta, Maurice Denis en vele anderen uit die periode, uit zowel officiële instellingen als privé-collecties. Nadien reist de tentoonstelling door naar het Musée des Beaux-Arts de Pont-Aven in Bretagne. Ticketverkoop vanaf 2 maart 2023. Mu.ZEE verwacht voor deze tentoonstelling meer dan 50.000 bezoekers. Om lange wachtrijen te vermijden zet Mu.ZEE vanaf donderdag 2 maart de ticketing open. Wie op voorhand zijn ticket koopt via www.muzee.be, zal straks vanaf 1 juli niet moeten aanschuiven aan de kassa en kan gebruik maken van de ‘priority lane’. Ook rondleidingen met gids en (nieuw!) nocturnes voor bedrijven en groepen kunnen vanaf nu worden aangevraagd.

meer OV er Ann A BO ch

Net zoals haar baanbrekende tijdsgenoten Berthe Morisot (1841-1985) in Frankrijk of Mary Cassatt (18441926) in de Verenigde Staten, wordt Anna Boch geboren in een erg welgesteld milieu, dat openstaat voor

kunst en muziek, twee disciplines die destijds populair waren bij gegoede families. Haar familie is eigenaar van de Manufacture Boch Frères Keramis in La Louvière. Anna’s broer Eugène Boch (1855-1941), ook schilder, is bevriend met Vincent van Gogh en haar neef, de advocaat en schrijver Octave Maus (1856-1919), is de grondlegger van de impressionistische kunstenaarsgroepen Les XX en La Libre Esthétique, in Brussel.

Anna Boch genoot internationale waardering. Ze was een groot muziekliefhebber en ze verzamelde werk van o.a. Paul Gauguin, Vincent van Gogh en Paul Signac en had een neus voor jong talent. Net zoals bij haar Franse collega-kunstenaars voor wie ze een grote bewondering had, nemen in haar oeuvre zeelandschappen, de natuur en reizen een belangrijke plaats in. Ook de Noordzee als onderwerp verschijnt in haar oeuvre: de Belgische kust en vooral Oostende, de stad van James Ensor waren haar niet vreemd: James Ensor, van wie ze onder meer een sleutelwerk La Musique russe verwierf, lag haar nauw aan het hart.

MuZee

• Willemsfonds Oostende 03/09/23, 10u30. Inschrijven via Sonja De Craemer, 059 80 21 41 of sonja.decraemer@skynet.be

• Willemsfonds vzw 09/09/23, 14u na het startschot Campus Willems. Inschrijven via info@willemsfonds of 09 224 10 75.

13 WILLEMSFONDS MUZEE
Bezoek MuZee in Oostende Oostende Anna Boch, En Juin, 1894. Collection de l’Etat belge mis en dépôt par la Communauté française de Belgique au Musée des Beaux-Arts de Charleroi. ©MuZEE Oostende Geleide bezoeken

Standaardtaal vs. tussentaal

Een terugkerend debat

Met Het verhaal van Vlaanderen had de VRT dit voorjaar een waar kijkcijferkanon te pakken. Toch zorgde de documentairereeks voor enige oproer binnen het publieke debat, wat zowel de inhoud alsook de taal betrof. De oproer omtrent taal had daarbij betrekking op het gebruik van tussentaal door presentator Tom Waes. Verschillende mensen achtten dit taalgebruik ongepast voor een educatief programma van de openbare omroep.

Het debat standaardtaal-tussentaal is een terugkerend gegeven binnen zowel de nieuwe (Twitter, Facebook, etc.) alsook traditionele media (kranten, TV, etc.). Elk jaar vormt wel één of ander programma of taalregel voer voor discussie. Vaak zijn de argumenten die daarbij worden aangehaald echter subjectief van aard, omdat ze uit ofwel een esthetische (X klinkt mooier dan Y) of normatieve invalshoek komen (X is de regel en Y niet). Deze subjectiviteit betreft ook de traditionele media. Hier laat men in debatten namelijk eerder schrijvers en politici aan bod laat komen i.p.v. taalkundigen. In deze tekst wordt ingegaan op de taalkundige visie omtrent standaard- en tussentaal, alsook de vraag in hoeverre laatstgenoemde effectief een onwenselijk gegeven is.

tAA lVA ri Atie en functi O n A liteit

Hiertoe wijzen we eerst op twee belangrijke aspecten van taal. Het eerste aspect is dat variatie inherent is aan taal: er is geen taal ter wereld die niet aan variatie onderhevig is. Hoewel we door taalonderwijs en het uitwerken van normatieve taalregels (in woordenboeken als Van Dale en prescriptieve grammatica’s) taalvariatie tot op zekere hoogte kunnen inperken, kan dit niet voorkomen worden. Dergelijke variatie heeft daarbij verschillende oorzaken: contact met een andere taal, maatschappelijke en technologische ontwikkelingen, vereenvoudiging van de taal, etc. Deze observatie – met name dat taal varieert – is belangrijk voor de taalkundige, daar men bij het uitwerken van een prescriptieve norm erop moet letten een zo duurzaam en functioneel mogelijke norm uit te werken. Deze norm moet men bovendien om de zoveel tijd aan de taalkundige werkelijkheid aftoetsen om zeker te zijn dat (i) de norm geen aanpassing behoeft, en (ii) het taalonderwijs terugkerende problemen met het gebruik van de standaardtaal (bv. de DT-regel) voldoende aanpakt.

Het tweede aspect betreft het feit dat ons taalgebruik functioneel georiënteerd is. Dit houdt o.a. in dat wanneer we over een bepaald onderwerp moeten spreken of ons in een bepaalde situatie bevinden, we die taalstructuren gebruiken die bijzonder adequaat zijn voor het onderwerp en/of de situatie in kwestie. Dit functioneel perspectief is een mogelijke – en voor bepaalde taalkundigen zelfs de enige – reden voor bovengenoemde taalvariatie. Zo ontstaan vaktalen om functioneel over en binnen een bepaald vakgebied te kunnen spreken, ontwikkelen zich verschillende tekstsoorten met elk hun eigen conventies en bezit-

ten de meeste sprekers zowel een informeel als formeel taalregister.

stA nd AA rdtAA l en tussentAA l De standaard- en tussentaal gelden allebei als variëteiten van het Nederlands (in Vlaanderen). De meeste Vlamingen zijn ook taalvaardig in beiden variëteiten. De standaardtaal stemt daarbij overeen met de prescriptieve norm en wordt dus op school aangeleerd, terwijl tussentaal een soort van taalgebruik is dat zich tussen de standaardtaal en het dialect/regiolect van de taalgebruiker in kwestie bevindt. De standaardtaal geldt daarbij als een hoofdzakelijk vaste norm, omdat een West-Vlaming en Limburger standaardtaal – op een paar kleine verschillen na (bv. wat de uitspraak betreft) – op vrijwel dezelfde manier gebruiken. De tussentaal is echter een meer dynamische norm, daar ze van de spreker in kwestie afhangt: door de invloeden van het West-Vlaams ziet het tussentaalgebruik van een WestVlaming er namelijk anders uit als dat van de Limburger.

Omdat variatie inherent is aan taal, pleiten taalkundigen voor een zekere verdraagzaamheid t.o.v. zowel tussentaal alsook dialecten. Dat sprekers in meerdere variëteiten taalvaardig zijn belichaamt daarbij de rijkheid van een taal. Taalvariatie – bv. het gebruik van tussentaal – wordt pas dan een probleem wanneer verstaanbaarheidsproblemen optreden. Dit wil voor alle duidelijkheid niet zeggen dat taalkundigen tegen standaardregels zijn: zonder een duidelijke standaardtaal is het bijvoorbeeld onmogelijk wetten in klare taal op te stellen en wordt de organisatie van (taal) onderwijs alsook de samenleving in zijn geheel bemoeilijkt. Hoe meer het taalgebruik binnen de bevolking uiteen groeit, hoe groter ook de kans dat een bepaalde groep vanwege zijn taalgebruik socio-economische problemen ondervindt of zelfs gestigmatiseerd wordt (wat, langs de andere kant, ook het gevolg kan zijn van een puristische visie op taal). Omdat variatie echter inherent is aan taal, wil de taalkundige zich niet blind staren op die standaardtaal. Zo kan ons taalonderwijs omwille van (i) het beperkt aantal lesuren en (ii) andere taal- en cultuur gerelateerde kennis die verworven moet worden niet elk probleem met standaard taalgebruik in detail aanspreken. Bijgevolg moet men prioriteiten stellen, zowel wat taalonderwijs alsook normbehoud betreft.

Wat voor taalkundigen wél belangrijk is, buiten uiteraard de verstaanbaarheid van communicatie, is het eerder ver-

14 WILLEMSFONDS TAAL

melde functionaliteitsgegeven, met name of taalvariatie een zekere functie heeft. Zo komt het bijvoorbeeld voor dat binnen een bepaald vakgebied (bv. recht) eenzelfde concept in twee subdomeinen (bv. privaatrecht en strafrecht) anders benoemd wordt, wat tot communicatieproblemen kan leiden. Wat standaardtaal en tussentaal betreft, zien we dat mensen standaardtaal vooral gebruiken voor formele situaties en geschreven communicatie, terwijl tussentaal hoofdzakelijk in informele (gesproken) situaties wordt gebruikt (wat niet wil zeggen dat er geen mensen zijn die standaardtaal ook in informele situaties gebruiken of omgekeerd – zie onder). Verder wordt tussentaal gebezigd voor expressiviteitsdoeleinden – bv. om mopjes te maken, verbazing te tonen –, waarvoor de standaardtaal vaak een niet-afdoend register lijkt.

het V erh AA l VA n Vl AA nderen

Laten we de twee bovenvermelde principes – verstaanbaarheid en functionaliteit – nu eens toepassen op Het verhaal van Vlaanderen. In het taalgebruik van Tom Waes kon men meerdere tussentaalelementen herkennen. Wat uitspraak betreft zei hij bijvoorbeeld meermaals da i.p.v. dat, ge i.p.v. jij/u en viel de -n op het einde van de meervouds-/infinitiefvorm van werkwoorden weg: rondliepe(n). Ook qua accent en woordenschat werden – in het bijzonder wat uitdrukkingen betrof – meerdere “Antwerpsismen” gebruikt.

We zien dus dat Tom Waes in een formele, publieke context (= de nationale televisie) gebruik maakt van tussentaal, dat hier tendentieel minder optreedt (zie boven). Leidt dit echter tot verstaanbaarheidsproblemen? Hoewel we hier geen concrete data over hebben, gaan we ervan uit dat dit niet het geval was. Het gebruik van tussentaal heeft weliswaar tot ergernis geleidt – vandaar deze tekst – maar het is niet zo dat Tom Waes hele zinnen in het Antwerps produceerde. Volgende vraag: had dit taalgebruik een functie? Hier is het antwoord ‘ja’. Tom Waes, wiens tussentaalgebruik in feite een karakteriserend element van zijn presentatiestijl is, gebruikte tussentaal vooral voor expressieve doeleinden: om mopjes te maken, emoties uit te drukken (gaande van verbazing tot ernst), etc. Deze expressiviteit maakt het programma voor heel veel mensen beter te volgen: ze vormen als het ware een soort van mentale pauze voor ons brein dat de hele tijd met nieuwe kennis geconfronteerd wordt. De grappige effecten maken bovendien dat men het programma niet louter als een educatief gegeven ziet. Als dusdanig is het gebruik van tussentaal binnen het expressiviteitsgegeven een valabele communicatiestrategie.

Datzelfde educatieve aspect kan echter ook een reden vormen om tussentaal níet te gebruiken. Het programma diende ertoe om de Vlaming iets te leren, wat ook jongeren betrof. Verschillende mensen wilden het programma zelfs gebruiken in het middelbaar onderwijs.

Wanneer het over de educatie van jongeren gaat, vindt de Vlaming het gebruik van standaardtaal heel belangrijk, zeker wat onderwijs betreft. Dit is ook logisch, als kind en tiener spenderen we een groot deel van onze tijd in het onderwijs: hoe meer we hier met standaardtaal in con-

tact komen, door taalonderwijs en door andere personen (= leerkrachten) dit te horen gebruiken, hoe beter we die standaard onder de knie krijgen. Meer en meer komt echter naar voor dat jongeren hun kennis van de standaardtaal achteruitgaat, net als hun bredere taalkundige competenties. Dit wordt o.a. gesignaleerd door universiteiten en mensen binnen het beroepsleven, en steunt ook op wetenschappelijk onderzoek. Verschillende redenen worden hiervoor aangehaald: een verminderende kwaliteit van het (taal)onderwijs, de opkomst van sociale media, etc. Dat educatieve programma’s op de VRT tussentaal gebruiken en mogelijks ook in het onderwijs zullen belanden is voor verschillende mensen bijgevolg een gevoelig gegeven.

Voor alle duidelijkheid: het is natuurlijk niet de schuld van Tom Waes, noch van Het verhaal van Vlaanderen, dat de kennis van standaardtaal achteruitgaat. We zien al langer een trend waarbij tussentaal uitgebreider gebruikt wordt, d.w.z. in formele (gesproken) situaties vaker voorkomt. Vroeger was de VRT het bastion van de standaardtaal, met programma’s als Hier spreekt men Nederlands. Echter zond de VRT vroeger (= t.e.m. de jaren ’80) vrijwel uitsluitend nieuwsduidende en educatieve programma’s uit en was dit de enige zender op de Vlaamse buis. Met de commercialisering van televisie zijn andere zenders ontstaan, net als andere programma’s (bv. spelshows, soaps) waarin tussentaal meer tot zijn recht komt of zelfs logisch is. Om relevant te blijven heeft de VRT zich hieraan moeten aanpassen. Dit maakt het voor de kijker vaak ook aangenamer: door het gebruik van tussentaal groeit het realiteitsgehalte van een soap, terwijl veel kinderprogramma’s voor volwassenen raar aanvoelen door een niet realistisch gebruik van standaardtaal. Hierdoor krijgt de bevolking echter minder standaardtalige input. Helaas kan de VRT moeilijk teruggaan naar een volledige standaardtaligheid, juist omwille van het voordeel dat men uit het gebruik van tussentaal haalt.

de tO ekO mst VA n het nederl A nds

Onze reflectie over tussentaal in Het verhaal van Vlaanderen leidde ons naar een bijzonder vraag: de positie van de VRT binnen het Vlaamse media- en taallandschap. De VRT kan zeker stappen ondernemen om meer standaardtaal te gebruiken: bv. door duidelijke richtlijnen te stellen welke standaardstructuren gebruikt moeten worden door presentators, welke tussentaalstructuren vermeden dienen te worden (wat niet wil zeggen dat tussentaal volledig verdwijnt) en door aan taalcoaching te doen. Kinderprogramma’s blijven voor alle duidelijkheid ook standaardtaal behouden, Samson zijn taalproblemen niet te na gelaten. De VRT zal wel nooit meer het standaardtaalbastion worden dat het vroeger was. Dit houdt in dat we als samenleving moeten nadenken over andere manieren om de bevolking – in het bijzonder jongeren – met standaardtaal in contact te brengen. Daarbij gaat het niet enkel om onderwijs, maar moet ook naar die kanalen gekeken worden die jongeren frequenteren en waartoe vandaag de dag vele andere (sociale) media behoren.

15

De rol van het Willemsfonds in het onderwijsdebat

Denkdag

‘Een kind dat zich aanvaard voelt in de klas, gaat ook willen leren. Ik huiver van artikels over kinderen met plakband op hun mond omdat ze het Turks of Arabisch gebruikten. Dat is niet iets van vijftig, zestig jaar geleden. Het gebeurt nog altijd.’ – Elke Peters

‘Taal dient om te communiceren, om te verbinden. Ik krijg koude rillingen als ik hoor dat scholen strenger of selectiever moeten zijn. Scholen, of het onderwijs op zich, zijn een ontwikkelingsproces’.

16 WILLEMSFONDS DENKDAG

Als het Willemsfonds een vervolg wil geven aan deze voormiddag, kan ze naar een brede schoolwerking stappen en vragen van ‘Kunnen jullie ons gebruiken als we x of y zouden doen voor de ouders?’ – Sven Gatz

17
Panelleden: Sanne Baeck (moderator), Elke Peters, Raymonda Verdyck en Sven Gatz Foto’s © Evy Ottermans

Willemsfonds Zele bevordert ‘de lees -

goesting’ bij schoolgaande jeugd

Eerste editie leeswedstrijd voor het lager onderwijs

Onze denkdag over de mogelijke rol van het Willemsfonds in het onderwijsdebat krijgt een hartelijk vervolg. De inzichten van Elke Peters, Raymonda Verdyck en Sven Gatz inspireerden Willemsfonds

Zele tot het organiseren van een leeswedstrijd. Want lezen is een belangrijke manier om taal te ontwikkelen. Alle schoolklassen in de wijde omgeving van Zele, Lokeren, Dendermonde komen in aanmerking voor deelname.

Of je nu een doorgewinterde boekenwurm bent of pas begint met lezen, het opzet is eenvoudig en tegelijk innoverend. De klas kiest zelf welk boek of publicatie dat door alle kinderen moet worden gelezen. Op die manier ontdekken de leerlingen misschien een nieuw favoriet boek of ontmoeten ze klasgenootjes die net zo gepassioneerd zijn over boeken. Het aantal bladzijden speelt geen rol, zolang er maar uitbundig gelezen wordt.

De keuze van het literair werk moet wel gemotiveerd worden. Dat is de eerste stap richting het winnen van een budget t.w.v. 500 euro. De leerlingen kunnen hun keuze toelichten door een filmpje te sturen of het boek/publicatie te recenseren. Daarbij kunnen ze bijgestaan worden door leerkrachten, ouders of vrijwilligers. Op basis van de motivaties zal de jury een eerste selectie maken. Zij zal bestaan uit Willemsfondsleden en mensen uit het werkveld. Voor de bezoeken aan de genomineerde klassen komen enkel mensen uit het werkveld in aanmerking.

Tijdens deze bezoeken zal de jury peilen naar de leerlingen hun enthousiasme en hun leereffect. Essentieel is dat hun beleving van het lezen duidelijk wordt. De vragen worden gesteld door de eigen leerkracht om effecten van leermethodes te neutraliseren. Deze wedstrijd is de perfecte gelegenheid om de leerlingen uit te dagen en te groeien als lezer. Bovendien is het de bedoeling om ook de ouders erbij te betrekken en hen te overtuigen dat lezen belangrijk is.

Wanneer deze zomereditie bij jou in de bus ligt, is de uiterste inleverdatum van de filmpjes reeds gepasseerd. De ingestuurde filmpjes worden automatisch (niet-exclusieve) eigendom van het Willemsfonds Zele. Zij zullen worden gepubliceerd op de website www.WillemsfondsZele.be. Voor meer snellere updates kan je terecht op de facebookpagina ‘Willemsfonds Zele’.

18 WILLEMSFONDS LEESWEDSTRIJD
Dirk Van De Vyver ©Isaac Ponseele

Campus Willems

Opening academiejaar 2023-2024 i.s.m. Willemsfonds Oostende

Vanaf volgend academiejaar keert Campus Willems terug naar jouw provincie. Dan wordt er kritisch nagedacht over het verleden, heden en de toekomst van ons onderwijslandschap. Op zaterdag 9 september opent onderwijsexpert Dirk Van Damme de lezingenreeks in CC De Grote Post, Oostende. Ann Brusseel, Willemsfondslid leidt het gesprek.

Het Willemsfonds is al meer dan 170 jaar een hoeksteen van de Vlaamse cultuur, en we zijn trots om onze traditie van intellectuele nieuwsgierigheid en academische insteek voort te zetten met een boeiende lezingenreeks. Volgend academiejaar legt Campus Willems de focus op het onderwijs én specifieker de rol van het sociocultureel volwassenwerk in het onderwijsdebat. Tijdens verscheidene lezingen onderzoeken we hoe of op welke manier het Willemsfonds een rol kan spelen in het onderwijsdebat. We willen jullie inspireren om vanuit de afdelingen hiermee verder aan de slag te gaan en op in te spelen.

VOO r elk wAt wils

Onze sprekers zijn vooraanstaande academici en experts in hun vakgebied, die ons zullen bijpraten over de nieuwste ontwikkelingen in het onderwijs. Of je nu een student bent, een onderzoeker, een professional of gewoon iemand die graag bijleert, deze lezingenreeks biedt voor elk wat wils. Welke sprekers waar aan bod zullen komen, ontdek je in de septembereditie van Rechtuit.

pr A ktische inf O ‘Ac A demische O penin G’ Wanneer? Zaterdag 9 september 2023

Ontvangst? 10u met een koffiemoment Opening academische zitting? 10u30

Waar? Hendrik Serruyslaan 18A, 8400

Oostende

Bereikbaarheid? CC De Post ligt tegenover het Leopoldpark en is makkelijk bereikbaar met de fiets, het openbaar vervoer of de auto.

De lezing is gratis toegankelijk voor leden en sympathisanten. Inschrijven is verplicht via willemsfonds.be/campus-willems/ opening-academiejaar-2023-2024 of

via vrijwilligers@willemsfonds.be of via telefonisch via 09 224 10 75 en dit ten laatste op 1 september. Receptie wordt aangeboden door het Willemsfonds. De broodjeslunch kost € 15 en vangt aan om 12u00.

Geleid B ez O ek mu.zee (*)

Na de heerlijke broodjeslunch nodigen we je uit om verder te genieten van een geleid bezoek in Mu.ZEE, expo Anna Boch, een impressionistische reis. Mu.ZEE is de enige plek in de wereld die scherpstelt op moderne en hedendaagse kunst in België, van 1880 tot vandaag. Proef alvast een voorsmaak op muzee.be.

pr A ktische inf O

Uur? 14u00

Waar? Romestraat 11, 8400 Oostende Toegankelijkheid? Mu.ZEE is toegankelijk, ook voor minder mobiele bezoekers en personen met een auditieve of visuele beperking. Minder mobiele bezoekers, personen met een auditieve en/of visuele beperking nemen dit best op bij hun inschrijving. Deelnameprijs? € 17

MuseumPas? Deelnemers met MuseumPas betalen enkel de gids € 4.

deeln A meprijs

Inschrijving is pas definitief na het overmaken van het verschuldigde bedrag van € 15 (broodjeslunch) en/of € 17 (museumbezoek) op rekeningnummer BE39 0010 2817 2819 van Willemsfonds vzw met vermelding broodjeslunch en/of museumbezoek.

(*) Leden en sympathisanten die niet wensen deel te nemen aan de academische opening mogen zich ook aanmelden voor het geleid bezoek aan Mu.Zee.

Bi O sprekers

Dirk Van Damme was na een loopbaan als academicus (Universiteit Gent en Vrije Universiteit Brussel) en beleidsmaker tussen 2008 en 2021 topman bij het onderwijsdirectoraat van de OESO te Parijs. Sindsdien werkt hij als onafhankelijk consultant in binnen- en buitenland. Zijn belangstelling gaat uit naar onderwijsbeleid, de wetenschappelijke onderbouwing van beleid en praktijk, internationale ontwikkelingen in onderwijs, en levenslang leren.

Ann Brusseel stamt uit een liberale familie die voornamelijk actief was binnen het lokale Willemsfonds. Ze is de dochter van Stefaan Brusseel, voormalig voorzitter van het Oostendse Willemsfonds en secretaris van Willemsfonds vzw. Haar moeder, Sonja De Craemer, werd nadien eveneens voorzitster van dezelfde afdeling. Ann was tevens 9 jaar lid van de Commissie Onderwijs in het Vlaams Parlement.

19 WILLEMS FONDS CAMPUS WILLEMS

Het is geen ziekte!

De Naakte Willemsfondser in Jean-Paul Vanryckeghem

WILLEMSFONDS DE NAAKTE WILLEMSONDSER ©Morgane Gielen

AA npA ssin G en V erdrin G in G Vanaf mijn geboorte waren mijn ouders ontgoocheld in mij. Mijn moeder kleedde mij als een meisje. Zo had ze toch de dochter waar ze naar verlangde. Terwijl mijn vader voetbal speelde met de andere kinderen, keek ik toe vanaf de kant. Ik deed niet mee voor hem. Want ik was geen stoere bink. Zo leerde ik vrij snel mijn natuurlijke gevoelens te verdringen. Alles verdoken doen, bleek op termijn geen goede oplossing. En de raad van de pastoor om mij te laten “genezen door de psychiater”, bracht ook geen soelaas. Medicatie om mijn libido weg te nemen, werd zelfs even geopperd! Ik heb het geluk gehad dat één van de psychologen tegen mijn echtgenote zei: ”mevrouw, het is geen ziekte”. Dat gaf me moed.

In 1991, na zes jaar mijn geheim gedeeld te hebben met mijn echtgenote, eindigde mijn huwelijk alsnog. Op dezelfde dag verloor ik mijn beide kinderen. Zij hebben nooit meer met me willen spreken. Ik kan maar speculeren over de precieze reden van deze plotse breuk: koesteren zij wrok omdat ze zich belogen voelden? Is het loyaliteit naar hun moeder toe? Of kunnen zij niet aanvaarden dat hun vader niet past in hun mensbeeld? Het doet er niet meer toe. Het gemis en de pijn zijn er niet méér of minder om. Mijn vijf kleinkinderen krijgen hun homo opa niet te zien en ik hen ook niet. En ik heb er het raden naar of zij mijn kaartjes en brieven te lezen krijgen.

GAy V riendelijkheid is niet VA nzelfsprekend Uit de kast komen, vergt ook vandaag de dag nog veel moed. Gayvriendelijke omgevingen zijn ook in 2023 geen evidentie. In vele cafés kunnen homo’s zich bijvoorbeeld niet natuurlijk gedragen zonder aangestaard te worden. De maatschappij staat nog steeds niet open voor mensen die anders zijn. Dat verklaart waarom anders seksueel geaarde mensen nog altijd geconfronteerd worden met onbegrip van hun verre, en in vele gevallen ook hun nabije, omgeving. Spijtig genoeg zijn er nu nog altijd homo’s die huwen met een vrouw en kinderen krijgen, om de eigen geaardheid te maskeren en zo goed mogelijk in te passen in het

heteroplaatje. Dat is niet gezond. Dat mensen daar nu nog altijd toe gedreven worden, hé!

l GBtQi A+

Het is te begrijpen dat jonge mensen doorslaan naar de andere kant en op de Antwerp Gay Pride paraderen: het is een vorm van protest. En langs de andere kant voel ik me niet gemakkelijk bij zo een carnavaleske voorstelling van LGBTQIA+. De Jeanettes en de excentrieke drag queens geven immers een burlesk beeld en vertegenwoordigen de doorsnee homo of lesbienne absoluut niet. Er zijn allerlei mensen, ook metsers en vrachtwagenchauffeurs, in onze gemeenschap. Zoals er ook vrouwelijke lesbiennes zijn, niet alleen de man-vrouwen die we in de media te zien krijgen.

typec A stin G is uitsluitin G

Het zijn al die stereotypes die er voor zorgen dat we in hokjes gezet worden terwijl wij gewone mensen zijn met precies dezelfde dromen en wensen dan andere mensen. Ik voel me niet vertegenwoordigd omdat alleen de extremen getoond worden. En daar herken ik mijzelf niet in. Let er maar eens op, de homo is nooit een gewone bakkersfiguur in een film of een reeks, altijd een verwijfde persoon, krachteloos en overgevoelig. En de homoverhalen eindigen steevast slecht voor de homo. Dat lijkt niets, maar het is wél die karikaturale beeldvorming die bepaalt hoe andere mensen naar ons kijken, als bespottelijke typetjes.

GO dsdiensten schenden mensenrechten

In het katholicisme werd je in alle tijden als homo uitgestoten of als vuilaard uitgescholden. In de laatste catechismus

VOORWOORD 21
God bestaat niet en als hij wel zou bestaan zou ik niet God willen zijn. Ik zou beschaamd zijn overal het lijden dat ik de mens en de natuur aandoet!
©Morgane Gielen

die door een paus geschreven werd, staat dat “we compassie moeten hebben met homoseksuelen omdat zij onder het invloed van het kwaad staan”. Zo een bekende mensen hebben nochtans de macht om polarisatie te stoppen of op zijn minst te verminderen. Zulke uitspraken doen het tegenovergestelde. En het blijft niet bij uitsluiting. Zelfs mijn eigen moeder sprak zo over homo’s. Ook al wist ze niets van mijn seksuele geaardheid, het hakte serieus in op mijn zelfbeeld.

Ooit had ik een moslimvriend. Weet je dat homo’s in Egypte vroeger zelfs van de gebouwen gegooid werden? Dertig jaar geleden nog was het wereldnieuws dat een twintigtal jongemannen blootvoets, in wit gewaad en aan elkaar vastgeketend door Kaïro moesten lopen terwijl het publiek hen mocht stenigen.

Dat heeft me geschokt, die openbare schending van de mensenrechten.

hOG e prijs

Eigenlijk zoekt de mens naar een legitimatie om anderen te onderdrukken. En godsdienst geeft daartoe ook in de 21ste eeuw nog vrijbrieven. En daarom voelen vele mensen zich gedwongen om hun natuur te verloochenen. Zoals linkshandigen moeten leren schrijven met hun rechterhand, moeten homo’s zich als hetero gedragen en ernaar leven. Dat brengt veel misérie met zich mee. Niet alleen voor de persoon in kwestie trouwens. Ook al ben ik al zeventien jaar gelukkig getrouwd met mijn echtgenoot Geert, de weg naar mijn geluk was niet gemakkelijk en de prijs blijft hoog. Ik ben zelfs verschillende keren opgenomen geweest in de psychiatrie.

ik B en mezelf én G elukki G

Dankzij Geert weet ik niettemin wie ik écht ben. Ik ben Jean-Paul en ik ben homo. Schamen en wegsteken, is verleden tijd. Vanaf dit jaar schrijf ik ook geen kaartjes meer naar mijn kinderen. Ik hou van Geert en hij van mij. En na zeventien jaar huwelijk komen wij nog altijd even goed overeen. Dat is wat telt.

Ik hoop dat het verhaal over mijn zoektocht iets kan betekenen voor jonge mensen. Ik raad hen aan om zo veel mogelijk van hun jeugd te genieten en trouw te blijven aan wie ze zelf zijn en willen zijn. Dat is een fundamenteel recht van elk mens. En nu ga ik met Geert verder tuinieren. Want we hebben een zelfvoorzienende tuin. We houden beiden van de natuur en de dieren. En Geert kookt graag. Hij is kok en hij kookt ontzettend lekker. Ik verheug me al op het avondeten.

Tania Menten, coach inclusie

22
©Morgane Gielen

Armoede bestrijd je aan tafel

le G e B r OO dd O zen? niet in Ger AA rds B er G en! In Willemsfonds Geraardsbergen weten ze wat impactgericht werken is! Daarbij vergeten ze geenszins wat genieten en cultuurbeleving is. Actie en flair samenbrengen? Hoe doe je dat? Dat wilden we wel eens weten. We vroegen het aan Luc Govaert, secretaris van de afdeling.

Jaarlijks organiseren we in Geraardsbergen een concert ten voordele van minder bedeelde mensen. We doen dit niet alleen. Want de grootte van het benefietbedrag -waar het in essentie toch om draait- hangt af van de bruggen die er gebouwd worden. Zoeken naar sponsors, mensen aanspreken op hun empathie en hen overtuigen dat we samen de wereld kunnen veranderen, … dat is werk voor een hele ploeg! En dat doe je niet zomaar eventjes. Daar ben je eigenlijk continu mee bezig.

Voor het culturele aanbod deden we vorig jaar weer een beroep op de Koninklijke Muziekkapel van de Luchtmacht, bestaande uit 56 professionele musici. Zij hebben een gevarieerd muziekrepertoire met licht-klassieke over romantische tot moderne nummers. En daar geven we dan nog eens een extra lap op: zo trakteerde Dean, bekend van “Idool”, ons vorig jaar op een stukje soul, rhythm & blues, dit in samenwerking met het orkest. Een voltreffer.

Zo halen we elk jaar al genietend en elkaar ontmoetend een mooi bedrag op ten voordele van medemensen die het hard nodig hebben. Vorig jaar waren de Vriendenkringen en Ouderraden van de zes Geraardsbergse GO! Scholen aan de beurt. Zij zetten zich dagdagelijks in om te voldoen aan de schoolbehoeften van hun leerlingen. Alsmaar vaker zijn zij genoodzaakt om financieel bij te springen om sociale problemen te voorkomen. Deze verenigingen helpen (te helpen), voelt dan ook enorm goed. Met 650 euro voor elk hoopten we aan hun doelstellingen tegemoet te komen.

Dit jaar organiseren we op 9 november een benefietconcert in samenwerking met de Koninklijke Muziekkapel van de Landmacht en een lokale zangeres Emma, onder het thema ‘geen lege brooddozen meer in de klas’, ten voordele van alle Geraardsbergse scholen en over alle schoolnetten heen, voor leerlingen vanaf de kleuterklas tot de 1ste graad van het middelbaar onderwijs. We doen dit samen met een reeds bestaande projectrekker van de stad en ‘Stop armoede Geraardsbergen’.

sA men O ntB ijten VOO r een nieuwe stA rt Op 6 februari 2023 werden delen van ZuidTurkije en Noord-Syrië wakker geschud door een zware aardbeving. Er vielen méér dan 50.000 doden. Twee Willemsfonds-

WILLEMSFONDS BENEFIETS 23
Alle beetjes helpen. Moest iedere vereniging al was het maar een klein bedrag ophalen en schenken!
Samen zou het een groot verschil maken.”Luc Verhulst
Willemsfonds Geraardsbergen

afdelingen, Regio Tremelo en Schoten Voorkempen, organiseerden elk een intercultureel ontbijt ten voordele van de vele slachtoffers die letterlijk van het ene op het andere moment dakloos werden, of op zijn minst in grote miserie zaten. In totaal haalden zij € 2700 steungeld op.

kO erdisch O ntB ijt in keer B er G en Samen met de vrouwen van VVVuur provincie Vlaams-Brabant en de plaatselijke Koerdische gemeenschap organiseerde afdeling Regio Tremelo een Koerdisch ontbijt. De Koerdische bakker die de de broden leverde, gaf een fikse korting. En vzw Koerdische Halve Maan zorgde ervoor dat het steungeld de slachtoffers bereikte.

syrisch-turks O ntB ijt in sch Oten Afdeling Schoten Voorkempen kreeg dan weer hulp van een Syrische dame die de Syrische en Turkse specialiteiten bereidde. Op het buffet troffen we naast het bekende snoepje met de misleidende naam “Turks

Fruit” typische bereidingen zoals het mierzoete gebakje baklava aan. We aten gözleme, Turkse platte broden, met hummus, een broodbeleg op basis van kikkererwten. Er was caçik en labneh, twee sauzen op basis van yoghurt. Verder stonden er olijven, zongedroogde tomaatjes, biber (pepertjes) en zoveel meer op het buffet. Consortium 1212 werd gekozen als de begunstigde om het opgehaalde geld een geschikte bestemming te geven.

Ook het Willemsfonds deed een duit in de zakjes. Om hun inzet en impact te vieren, trakteren we de twee organiserende afdelingen bovendien op een Turks concert. De muzikanten van Lokman ethno-jazz Combo & Serkan, uit afdeling Deurne, zijn al aan het repeteren. Wil je een beetje sfeer meepikken? Je vindt prachtige muziekfragmenten op de openbare facebookgroep van Lokman ethno-jazz Combo & Serkan.

24
Willemsfonds Schoten Voorkempen Willemsfonds Regio Tremelo

‘Durven Denken’, een hoopvol debat voor de (verre?) toekomst

‘Israel/Palestina’ (Ludo Abicht & André Gantman)

Het sprookje van Duizend-en-een-nacht, bazaars vol geurige specerijen, buikdanseressen, wijsgeren, dichters of wrede tirannen... Het Midden-Oosten prikkelt onze fantasie. Het dagelijkse leven is er bovendien doordrongen van geschiedenis. Gebeurtenissen van vroeger bepalen zichtbaar en onderhuids de onderlinge relaties tussen de mensen en de bevolkingsgroepen die er wonen. Voor wie niet echt vertrouwd is met het thema, lijkt het soms glad ijs. De dialoog tussen Ludo Abicht en André Gantman in het boek ‘Israël/Palestina’ werpt voor deze lezers een licht op de belangrijkste en ook minder bekende feiten.

In een boeiend gesprek verhelderen Abicht en Gantman het conflict, waarvan we dagelijks op de hoogte worden gehouden in het journaal. De chronologische opsomming van voorvallen, verdragen en historische momenten maken van dit boek een waardevol naslagwerk. Door elkaar te relativeren, aan te vullen of door dieper in detail te treden, werpen ze uiteindelijk een ander licht op de situatie. Beginnend bij de Bijbelse verhalen ontleden ze de geest en het denken van het Joodse volk.

Religie is een bindmiddel. Hun verspreiding over de hele wereld zorgt daarentegen voor grote culturele verschillen, wat het kluwen nog complexer maakt. Er spelen echter ook andere krachten: buitenlandse machten, die hun belangen in het gebied veilig stellen, maar tegelijk schrik hebben om er

de vingers te verbranden. Het is vooral de lokale bevolking die daar de gevolgen van draagt.

Als verstandige denkers leggen de schrijvers een puzzel. Ze snijden de stukken gaandeweg bij, om uiteindelijk tot een weloverdacht geheel te komen. Want ook al kan dit niet meer op korte termijn, een oplossing dringt zich al heel lang op. Elk volk heeft recht op land, recht om zich te ontwikkelen en recht om geluk na te streven. In families spelen zich soms verhalen af van afwijzing, twist, tweedracht. Zal men binnen de grote Semitische familie ooit de kracht vinden om het verleden te laten rusten, tabula rasa te maken en opnieuw te beginnen?

Twee mensen, twee opinies. Ieder met eigen standpunten, heeft elk zijn gelijk. Toch ontwarren ze samen stap voor stap een van de langstdurende conflicten in de hedendaagse geschiedenis. Ludo Abicht en André Gantman loodsen de lezer doorheen de gebeurtenissen, niet meer dromend van een snelle en duurzame oplossing maar overtuigd dat zich op een dag een nieuwe kans op vrede zal voordoen. Het komt er dan op aan om ze te grijpen.

Meer weten? Voor de podcastreeks ‘Ertsberg Podcast’ gingen Ludo Abicht en André Gantman met elkaar in gesprek over dialoog, actualiteit en moed voor vrede. Deze aflevering is online overal

Goed voor 2 euro korting op ‘Israël/Palestina’ van Ludo Abicht & André Gantman. Korting enkel geldig in de Confituurboekhandels (zie www.confituurboekhandels.be ) van 10 juni t.e.m. 30 september 2023, zolang de voorraad strekt. Niet cumuleerbaar met andere voordelen.

25
een
kleurrijk verbond van ona ankelijke boekhandels
WILLEMS FONDS RECENSIE

Exclusief

Een beeld zegt meer dan duizend woorden … gaat de volkswijsheid. Ongetwijfeld een beetje overdreven, maar zoals in alle volkswijsheden en clichés, zit ook hier een kern van waarheid in. En wat kan dat beter illustreren dan een kwarteeuw nauwgezet in beeld brengen van de werking van een Willemsfondsafdeling. Een tiental fotoalbums, gevuld met meer dan tweeduizend geannoteerde foto’s, ziedaar een van de vele verwezenlijkingen van de Gentse hoffotograaf par excellence: Angèle Van Geluwe-Eggermont.

On V erm O ei BAA r

Kunsthistorica Angèle Eggermont (1918-2012) was, samen met haar echtgenoot Robert Van Geluwe (19091995) die hoofdbibliothecaris van de Gentse Willemsfondsbibliotheken was, gedurende tientallen jaren het levend geheugen van de Gentse afdeling. Zij beheerde het archief, was een centrale figuur in de bibliotheekwerking en organiseerde in haar lange Willemsfondscarrière tal van evenementen waaronder enkele grote tentoonstellingen. Ondanks deze drukke agenda combineerde ze haar Willemsfondsactiviteiten met een actieve rol als bibliothecaris bij het Documentatiecentrum voor Streekgeschiedenis Maurits Gysseling (Sint-Amandsberg) en secretaris van de Heemkundige en Historische Kring Gent, was ze gediplomeerd stadsgids voor Oost-Vlaanderen en zetelde ze in Stedelijke Commissie voor Monumenten en Stadsgezichten. Het Willemsfonds huldigde het echtpaar in 1982 voor hun inzet voor de bibliotheekwerking.

hO

ff

OtOG r AA f

Die zo goed gevulde, rijke en boeiende loopbaan verdween gelukkig niet in de mist der tijd. Het koppel liet niet echt een uitgebreid klassiek papieren archief na, maar had heel veel tijd geïnvesteerd in een grote fotocollectie. De overgedragen fotoalbums geven in een inkijk in het afdelingsleven tussen 1976 en 2002, zowel voor als achter de schermen. De collectie schetst een intiem beeld van een groep vrijwilligers die op alle mogelijke manieren het gedachtegoed van het Willemsfonds wil uitdragen … en daar zichtbaar van geniet, een heel belangrijk - zo niet hét belangrijk-

ste - aspect in het verenigingsleven. En dus zien we hoe er driftig wordt overlegd, enthousiaste plannen worden gemaakt aan zowel de vergadertafel als de bar, zoals dat in Vlaanderen gaat. Er worden tentoonstellingen opgebouwd en plechtig geopend, lintjes worden doorgeknipt en de (lokale) Willemsfonds-bv’s poseren bewust of onbewust voor een kiekje. Er worden boeken voorgesteld, er wordt gereisd in binnen- en buitenland. Op het podium van het Lakenmetershuis passeert een keur aan muzikanten, koren, toneelgezelschappen, poppenspelers, conferenciers, en dies meer. Er wordt gedebatteerd, geluisterd naar sprekers en naar redenaars, over het verleden, de actualiteit en de toekomst. Bevriende organisaties komen op bezoek of worden bezocht. Last but not least wordt ook regelmatig verbouwd of heringericht, en ook daarvan zijn in de albums

26
WILLEMSFONDS UIT HET WILLEMSFONDSARCHIEF
Stand van het Willemsfonds op de Lentebeurs in Gent, 1977 Angèle Van Geluwe in de WF-bibliotheek aan de Voetweg, heden gebouw van Liberas [1976-1978]

sporen terug te vinden. Er wordt gefeest, gegeten en gedronken, gelachen en gedanst. Honderden tevreden leden en bezoekers worden vereeuwigd.

De bibliotheekwerking, die haar nauw aan het hart ligt, vergeet ze niet. Tal van foto’s van de Gentse wijkbibliotheken van het Willemsfonds vinden hun weg richting fotoalbums en illustreren de blijvende aandacht van de afdeling voor volksontwikkeling, voor verrijking van taal én van denkwereld. Aansluitend maken we kennis met de inrichting en werking van het eigen afdelingsarchief, door haar vlijtig (volledigheidshalve) ook gedocumenteerd met de nodige foto’s.

reizen

O m te leren

Het archief van Angèle Van Geluwe heeft ook een uitgebreid privé-fotoluik. Foto’s van opnieuw reizen in binnen-

en buitenland met haar echtgenoot of in groep tussen 1953 tot 1989 worden systematisch in album gekleefd en van commentaar voorzien.

Een heel uitzonderlijke reis, nog niet helemaal ontsloten, beperkte zich tot haar eigen stad. Als lid van de Stedelijke Commissie voor Monumenten en Stadsgezichten en als geëngageerde bewaakster van het onroerend erfgoed van de Arteveldestad, maakt ze honderden foto’s van gebouwen en stadsgezichten. Geen gebouw dat op het punt stond te worden afgebroken ontsnapte aan de lens van haar fototoestel. Op die wijze stelde ze een mooie beeldcatalogus samen van het huidig én het verdwenen patrimonium van de stad.

Haar nalatenschap is indrukwekkend. Op eigen houtje stond ze borg voor een blijvende en indringende kijk op wat een afdeling kan realiseren. Als aanvulling op oudere fotocollecties van en over de Willemsfondsafdeling Gent, nodigt haar collectie uit om ook voor de 21e eeuw een geannoteerd beeldverhaal te maken en te bewaren. Wie zich geroepen voelt …. De fotocollectie van Angèle Van Geluwe-Eggermont kan intussen vrij worden geraadpleegd op de website van Liberas (liberas.eu).

27
Bart D’hondt, wetenschappelijk medewerker Liberas De Gentse Willemsfondsbibliotheek in de Patrijsstraat [1976-1978]

Jan Frans Willemsviering

‘Verlichting onder vuur’ in gesprek met Dyab Abou Jahjah

Willemsfonds vzw heet op zaterdag 8 juli 2023 iedereen van harte welkom voor de traditionele Jan Frans Willemsviering in ‘ t Kasteeltje in Boechout.

Als jonge schrijver publiceerde de op 11 maart 1793 in Boechout geboren Jan Frans Willems vaak polemische stukken waarin hij het opneemt voor het behoud en de ontwikkeling van de Nederlandse taal- en het volksbewustzijn. In die tijd was Vlaanderen nog ingelijfd bij Frankrijk. Het Nederlands kon dus wel een extra duwtje in de rug gebruiken.

Omdat het Willemsfonds tot op de dag van vandaag die visie op de Nederlandse taal verderzet, opent de Jan Frans Willemsviering met een bloemenhulde aan het beeld van Jan Frans Willems te Boechout. Het Willemsfonds herdenkt de naamgever van onze vereniging in haar werking immers nog steeds door zijn idealen in verband met de Nederlandse taal te onderschrijven. Anno 2021 blijft het Willemsfonds de drijvende kracht achter het literair festival ‘Het Betere Boek’ en de literatuurprijs ‘De Bronzen Uil’, beide initiatieven zijn meer dan tien edities lang twee sterkhouders in het Nederlandse cultuur- en literatuurlandschap.

Na de bloemenhulde aan het borstbeeld van Jan Frans Willems aan de kerk van Boechout ontvangen we u graag vanaf 10u30 in ‘t Kasteeltje in Boechout. Na de lezing met Dyab Abou Jahjah heffen we het glas tijdens de receptie en nodigen we je graag uit voor een driegangenlunch.

Op het menu staat als voorgerecht: zacht gerookte zalm met uitjes, toast met mieriksworteldressing of carpaccio van Belgisch runds met notenolie en Parmezaanse kaas.

Hoofdgerecht: gegrilde zalm met tuinkruiden met puree van polderaardappelen of gebraden hoevekip met dra-

gon en rösti.

Dessert: tiramisu of coupe Dame Blanche. Drank aan tafel is niet inbegrepen.

Praktisch

10u Bloemenhulde bij het standbeeld Jan Frans Willems aan de kerk van Boechout.

10u30 Ontvangst en verwelkoming door Marc Vanryckeghem, voorzitter Willemsfonds in brasserie ‘t Kasteeltje, Borsbeeksesteenweg 21, Boechout.

11u ‘Verlichting onder vuur’ in gesprek met Dyab Abou Jahjah. In het gesprek gaat Abou Jahjah dieper in op wélke waarden precies onder vuur liggen. Wat de rol van religie, cultuur en identiteit is op onze moderne maatschappij. En hoe we pluralisme en tolerantie kunnen bevorderen, zonder onze eigen waarden te verloochenen.

12u15 Receptie wordt aangeboden door het Willemsfonds. Driegangenlunch (drank aan tafel is niet inbegrepen).

Deelnameprijs

€ 50

Inschrijven

Bij voorkeur inschrijven online via willemsfonds.be/janfranswillemsviering of per e-mail bij Pascale Braeckman via info@ willemsfonds.be of op het mobiel nummer 0497 58 54 93.

Graag ten laatste in te schrijven op vrijdag 2 juli 2023. Geef ook je menukeuze door! Inschrijving is pas definitief na het overmaken van het verschuldigde bedrag van € 50 op rekeningnummer BE39 0010 2817 2819 van Willemsfonds vzw met vermelding van aantal personen en menukeuze.

WILLEMSFONDS JAN FRANS WILLEMSVIERING
28

1873 – 2023

150 jaar Willemsfonds Lier & 125 jaar monument Anton Bergmann

Sinds de stichting van het Willemsfonds zijn vele afdelingen boven de doopfond gehouden, maar konden helaas niet allemaal blijven bestaan wegens gebrek aan financiële middelen, interesse van aangesloten leden of gebrek aan een volgehouden inzet van de bestuursleden.

Gelukkig heeft onze Lierse afdeling, niettegenstaande het niet altijd gemakkelijk was, sedert de oprichtingsvergadering van 16 november 1873 steeds het hoofd boven water kunnen houden. Wij zijn de vijfde oudste lokale Willemsfondsafdeling na Gent (1868), Antwerpen (1871), Brugge (1872) en Brussel (eveneens 1873).

Anton (Tony) Bergmann, niettegenstaande hij jarenlang met Jan Frans Willems had geijverd voor het tot stand brengen van de doelstellingen waarvoor het Willemsfonds staat en zijn schouders gezet heeft tot het verlenen van toestemming tot oprichting van onze plaatselijke afdeling, werd het hem helaas niet gegund om lange tijd het eerste voorzitterschap waar te nemen. Enkele maanden nadien, namelijk op 21 januari 1874 stierf hij.

Lange tijd nadat de fondsen verzameld waren en het gedenkteken door Frans Joris (1851-1914) reeds gecreëerd was, werd door het toenmalige Katholieke gemeentebestuur eindelijk de plaats aangeduid waar het prachtige monument mocht ingepland worden. De luisterrijke inhuldiging vond plaats op 11 september 1898.

De herdenkingsplechtigheden zijn als volgt gepland:

Zaterdag 09 september 2023: bloemenhulde aan het monument (125 jaar). Er wordt een groepsfoto genomen die een jaar lang zal prijken in het stadsmuseum.

Zaterdag 18 november 2023: opening tentoonstelling om 15 u in het Stadsmuseum, met daar aansluitend ontvangst op het stadhuis. Zondag 19 november 2023: viering 150 jaar Willemsfonds Lier in het Hof van Beatrijs. Het feestelijk diner krijgt een muzikale omlijsting en niemand minder dan Peter Laroy, historicus en directeur van Liberas, zal er een lezing geven.over de “Historische bijzonderheden van onze vereniging”.

Ulrik Van den Plas

WILLEMSFONDS FEEST

Virginie Loveling (1836-1923)

Leven en werk van een vrijzinnige Vlaamse schrijfster uit de Gentse bourgeoisie

Honderd jaar geleden stierf Virginie Loveling (1836-1923), schrijfster van gedichten met haar oudere zuster Rosalie (1834-1875), novellen, romans, essays en enkele dagboeken, waaronder haar In Oorlogsnood, dat in 2014 opgenomen werd in de Topstukkenlijst van de Vlaamse Gemeenschap. Het GIVE-topstukken project, dat loopt tot eind 2023, zal nu (met fondsen van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling EFRO en de Vlaamse regering) de 1882 stukjes papier en bijhorende krantenknipsels van dit topstuk digitaliseren. Lovelings werk heeft de tand des tijds doorstaan, zeker als het kan gelezen worden in moderne spelling. J.A. Goris (Marnix Gijsen) schreef over haar: ‘zeer onbevangen en kordaat heeft ze het landelijke en provinciale leven geschetst. Ze observeert uitstekend en schrijft een kloeke taal. Haar visie op de wereld en de mensen is mannelijker dan die van Conscience’.

Loveling schaarde zich achter de banier van het vrijzinnig liberalisme, klaagde de klerikale invloed aan op zowel het dorpsleven als het staatsbestel, maar pleitte voor een tolerantie die een samenleven van gelovigen en liberalen mogelijk zou maken. Veroordeeld door een groot deel van katholiek Vlaanderen, plaatsten de Vlaamse liberalen haar op een voetstuk. Toen ze in 1912 een grote erehulde kreeg in Gent waren de plooien nog altijd niet glad gestreken en haar omstreden twee boeken over de eerste Schoolstrijd (1878-1884) werden doodgezwegen op die plechtigheid.

Opgegroeid in een liberaal-Franstalige omgeving, en toch, o ironie, bekend geworden voor haar romans en novellen in beschaafd Vlaams (niet in het ABN, dat was toen nog niet aan de orde). Als perfect tweetalige bleef ze ijveren voor die Vlaamse taal, maar stond ze afkerig van het extreem flamingantisme, zoals ook blijkt uit het dagboek dat ze tijdens de eerste Wereldoorlog bijhield, en waarin ze verslag uitbracht over de activistische eisen voor de vervlaamsing van de Gentse universiteit. Daarnaast schreef zij tussen 1894 en 1903 talrijke bijdragen over Vlaamse folklore voor het tijdschrift Volkskunde

Virginie Loveling woonde in het Oost-Vlaamse Nevele met Rosalie en haar moeder, tot die laatste stierf in 1879. Daarna leefde ze in Gent en werd een economisch onafhankelijke, geletterde vrouw, met een druk sociaal leven, maar ze bleef ongehuwd. Haar oeuvre is te omvangrijk om het in detail te behandelen (Ludo Stijnen heeft zich in 1997 voortreffelijk van deze taak gekweten in zijn Rosalie en Virginie, Leven en werk van de gezusters Loveling).

Kenmerkend voor haar romans is de psychologische tekening van de vrouwelijke (meestal welgestelde) hoofdpersonages in relatie tot hun Vlaamse provinciale achtergrond. Karel Van de Woestijne (1882-1929) (in zijn jeugd vooral een bewonderaar van de poëzie van de zussen) schreef in zijn in memoriam over ‘de kracht van haar analytische zin die haar werk grote psychologische diepgang gaf’. Lo-

veling bleef heel discreet over haar persoonlijk leven en vernietigde bovendien in de loop hiervan een deel van haar correspondentie.

Dit artikel geeft een korte biografische schets en focust op twee van haar werken, nl. het omstreden Sophie (uit 1885) gesitueerd tijdens de Eerste Schoolstrijd, en haar Oorlogsdagboeken (In Oorlogsnood) geschreven tijdens WO1) met speciale aandacht voor haar visie op de activistische eis voor de vervlaamsing van de Gentse Universiteit.

een kO rte B i OG r A fie

Zoals Virginie Loveling zelf schreef in een korte autobiografie in 1895, waren veel leden van haar familie schrijvers. Haar oudste halfbroer August Fredericq (uit het eerste huwelijk van haar moeder met Jacques Fredericq) stond aan het hoofd van een Frans geneeskundig tijdschrift en halfbroer César Fredericq schreef boeken in het Frans en het Nederlands over plantkunde en gezondheidsleer. Césars beide zonen, Paul en Léon Fredericq publiceerden over geschiedenis en wetenschap. De zoon van haar halfzuster

30 WILLEMSFONDS VLAAMSE SCHRIJVERS

Sophie Fredericq was Julius Mac Leod, bekend voor zijn werken over natuurkunde en kruidkunde. Meest bekend familielid is vandaag ongetwijfeld de schrijver Cyriel Buysse (1859-1932), de zoon van Virginies oudste zuster Pauline Loveling (1832-1909) met Louis Buysse, industrieel en eigenaar van een chicoreifabriek in Nevele. Vader Herman-Anton Loveling (1806-1846) kwam uit het Duitse Papenburg. Hij had nagenoeg al de voornaamste talen van Europa grondig bestudeerd en hij leerde de jonge Rosalie en Virginie Hoogduits lezen. De twee zusjes erfden zijn talenknobbel en toen ze wat ouder waren leerden ze ook Engels, Italiaans, Spaans en de Scandinavische talen. Als ze onder hun tweetjes waren, spraken ze altijd een vreemde taal, elke dag een andere, en na het avondmaal ‘veroorloofden ‘ zij zich de weelde van Vlaams te spreken.

Moeder Marie Comparé was de enige dochter van bemiddelde Franse ouders die tal van eigendommen bezaten in de streek van Nevele. Het was ook in dat Oost-Vlaamse Nevele (sinds 2019 een fusiegemeente van Deinze) dat Virginie haar eerste tien levensjaren doorbracht, tot de zelfmoord van haar vader. Daarna brachten zij en Rosalie een tiental jaren in Gent door, bij halfbroer César Fredericq. Zijn woning was in die jaren een centrum van intellectueel verkeer met uitgesproken liberale en antiklerikale strekking. Na het huwelijk van César met Mathilde Huet gingen de twee zussen opnieuw naar Nevele (moeder was al eerder met Pauline teruggekeerd).

In 1870 trokken Virginie met haar twee jaar oudere zus Rosalie voor het eerst literaire aandacht met hun Gedichten, verschenen in Groningen door bemiddeling van de onderwijzer en pedagoog L. Leopold. Het zijn geen persoonlijke ontboezemingen (nergens wordt de ik-vorm gebruikt) maar dikwijls eenvoudige stukjes over een voorval of anekdote, vaak met een verrassende, sentimentele pointe. De dood is een centraal thema in veel van deze gedichten.

Rosalies Het Geschenk is er een typisch voorbeeld van. In deze periode hadden ze ook uitgebreid contact met hun leeftijdsgenoot, de jonggestorven Lierse liberale flamingant, schrijver van Ernest Staas advocaat Anton Bergmann (1835-1874). In 1874 volgde een eerste bundel met Novellen van de twee zussen en na de dood van Rosalie een jaar later, zou Virginie zich vooral toeleggen op het schrijven van realistische romans. Ze woonde in Nevele tot bij de dood van haar moeder in 1879. Toen ruilde ze ook haar Duitse nationaliteit in voor de Belgische en trok andermaal naar Gent waar ze nog meer dan veertig jaar woonde en haar bekendste werken schreef.

Kris Huygen (spontane bijdrage)

Volledig artikel?

Neem contact op via huygenkris@gmail.com of lees het online via issuu.com.

31

Hubert was aan het werk als ingenieur (polymerenchemie), maar wist dit te koppelen aan meerdere passies. Sportief als hij was en op zijn 23ste verhuisd naar het groene Keerbergen, hield hij van voetbal, hardlopen, muziek en tekenen.

In de jaren ’80 begon hij samen met een vriend als autodidact te schilderen, waarbij zijn voorkeur ging naar het figuratieve werken met olieverf.

Door de drukte van zijn job begin de jaren ’90, moest hij zijn hobby laten. Na 20 jaar kon hij de draad van het schilderen weer opnemen.

Coenen Hubert

WILLEMSFONDS CREATIEF WILLEMSFONDS

aan trouwen op onze eigen manier

Een initiatief van

WILLEMSFONDSER, 3 BOEKENTIPS VOOR JOU!

Slavernij aan de Schelde

David Van Turnhout

€ 22,50

‘Goddank zijn er onderzoeksjournalisten als David Van Turnhout. Dertig jaar na Chris De Stoop legt ook hij gruwelijke mensenhandel bloot. Niet alleen in de prostitutie, ook in de bouw. België en Antwerpen laten misbruiken toe die lijken op de verdoken slavenarbeid in Qatarese voetbalstadions.’ – Tom Lanoye

Versplinterde ziel

Akira Mizubayashi

€ 24,99

“Een prachtig boek, met een meeslepend verhaal dat erg ontroerd.” – Katelijne Boon

“Het is een roman over muziek, over verbondenheid, over oorlog, over afkomst, over vriendschap en over de stilte die klinkt na een sonate van Schubert.’ – Tahar Ben Jelloun in Lepoint.

Mijn vriendin Anne Frank

Hannah Pick-Goslar

€ 22,99

De langverwachte, ontroerende memoires van Holocaustoverlevende Hannah Pick-Goslar, die een intieme blik geeft op haar leven en haar vriendschap met Anne Frank

In samenwerking met Standaard Uitgeverij mag Willemsfonds vzw van elk boek 5 exemplaren weggeven. Stuur een e-mail naar info@willemsfonds.be en vermeld in het onderwerp de titel waar je graag kans op maakt. Doe dit vóór 15 juli 2023. Enkel winnaars worden op de hoogte gebracht.

Issuu converts static files into: digital portfolios, online yearbooks, online catalogs, digital photo albums and more. Sign up and create your flipbook.