Issuu on Google+

ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒ ฉบับที่ผานความเห็นชอบจากคณะรัฐมนตรี วันที่ ๓๐ มิถุนายน ๒๕๕๒

Health Constitute.indd 1

1/10/2552 11:28:01


Health Constitute.indd 2

1/10/2552 11:28:09


ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

3

ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒ คำปรารภ อนุสนธิจากการขับเคลื่อนการปฏิรูประบบสุขภาพในชวงทศวรรษที่ผานมา องคกรภาคี เครือขาย และสมาชิกที่รวมในกระบวนการขับเคลื่อนเห็นพองตองกันวา เพื่อใหการปฏิรูประบบสุขภาพของ ประเทศ มีทิศทางที่ถูกตอง ชัดเจนและมีพลัง สามารถปฏิรูประบบสุขภาพของประเทศใหบรรลุเปาหมาย แหงสุขภาพที่ครอบคลุมทุกมิติ โดยประชาชนทุกภาคสวนมีสวนรวมอยางเขมแข็ง จำเปนตองมีธรรมนูญ วาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ เปนเจตจำนงและพันธะรวมกันของสังคม และเพื่อใหทุกภาคสวนใชเปน กรอบและแนวทางในการกำหนดนโยบาย ยุทธศาสตรและการดำเนินงานดานสุขภาพของประเทศ ตอมาในกระบวนการบัญญัติเปนกฎหมาย สภานิติบัญญัติแหงชาติไดเห็นชอบใหกำหนดหลักการ โครงสรางและเนื้อหาหลักของธรรมนูญไว โดยใหมีการจัดทำและทบทวนธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพ แหงชาติเปนระยะๆ อยางนอยทุกหาป เพื่อใหธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ มีความเปนพลวัต สามารถแกปญหาและพัฒนาระบบสุขภาพของประเทศไดอยางเหมาะสมสอดคลองกับสถานการณ ที่เปลี่ยนแปลงไป เพื่ออนุวัตตาม มาตรา ๔๖ และมาตรา ๔๗ แหงพระราชบัญญัติสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ คณะกรรมการสุ ข ภาพแห ง ชาติ ไ ด จั ด ทำธรรมนู ญ ว า ด ว ยระบบสุ ข ภาพแห ง ชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒ โดย กำหนดหลักการมีสวนรวม การเปดชองทางรับฟงความคิดเห็นจากทุกภาคสวน ใชขอมูลวิชาการและ การจัดการความรูเปนฐานสำคัญ เพื่อใหธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ สะทอนเจตนารมณและ เปนพันธะรวมกันของสังคม ใหสังคมสามารถนำไปใชเปนฐานอางอิง ในการกำหนดทิศทางและเปาหมาย ของระบบสุขภาพในอนาคต ทั้งนี้ ภาคีเครือขายระดับพื้นที่สามารถจัดทำธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพ เฉพาะพื้นที่ของตน โดยตองไมขัดหรือแยงกับธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ และคณะรัฐมนตรี ไดใหความเห็นชอบธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาตินี้แลวในการประชุมเมื่อวันที่ ๓๐ มิถุนายน ๒๕๕๒ เพื่อใหหนวยงานของรัฐและหนวยงานอื่นที่เกี่ยวของใชเปนกรอบและแนวทางในการกำหนด นโยบาย ยุทธศาสตร และการดำเนินงานดานสุขภาพของประเทศ ดังตอไปนี้

Health Constitute.indd 3

1/10/2552 11:28:09


4

ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

ขอ ๑ ธรรมนูญนี้เรียกวา “ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒” ขอ ๒ ธรรมนูญนี้ใหมีผลตามมาตรา ๔๘ แหงพระราชบัญญัติสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ ตั้งแตวันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเปนตนไป

นิยามศัพท ขอ ๓ ในธรรมนูญนี้ “สุขภาพ” หมายความวา ภาวะของมนุษยที่สมบูรณทั้งทางกาย ทางจิต ทางปญญา และทางสังคม เชื่อมโยงกันเปนองครวมอยางสมดุล “ปญญา” หมายความวา ความรูทั่ว รูเทาทันและความเขาใจอยางแยกไดในเหตุผลแหงความดี ความชั่ว ความมีประโยชนและความมีโทษ ซึ่งนำไปสูความมีจิตอันดีงามและเอื้อเฟอเผื่อแผ “หนวยงานของรัฐ” หมายความวา ราชการสวนกลาง ราชการสวนภูมิภาค ราชการสวนทองถิ่น รัฐวิสาหกิจ องคกรควบคุมการประกอบวิชาชีพ องคการมหาชนและหนวยงานอื่นของรัฐ “คุณธรรม” หมายความวา คุณงามความดี ที่วิญูชนพึงสำนึกในจิตใจของตน ในเรื่องความจริง ความดี ความงาม และใชเปนหลักในการดำเนินชีวิต “จริยธรรม” หมายความวา แนวทางแหงความประพฤติที่ยึดหลักคุณธรรม “มนุษยธรรม” หมายความวา ธรรมของคน ธรรมที่มนุษยพึงมีตอกัน มีเมตตากรุณา เปนตน “เศรษฐกิจพอเพียง” หมายความวา แนวการดำรงอยู และปฏิบัติตนของประชาชนในทุกระดับ ตั้งแตระดับครอบครัว ระดับชุมชน จนถึงระดับรัฐ ทั้งในการพัฒนาและบริหารประเทศใหดำเนินไปใน ทางสายกลาง โดยเฉพาะการพัฒนาเศรษฐกิจ เพื่อใหกาวทันตอโลกยุคโลกาภิวัตน ความพอเพียง หมายถึง ความพอประมาณ ความมีเหตุผล รวมถึงความจำเปนที่จะตองมีระบบภูมิคุมกันในตัวที่ดีพอ สมควรตอการมีผลกระทบใดๆ อันเกิดจากการเปลี่ยนแปลงทั้งภายนอกและภายใน ทั้งนี้ จะตองอาศัย ความรอบรู ความรอบคอบ และความระมัดระวังอยางยิ่งในการนำวิชาการตางๆ มาใชในการวางแผน และการดำเนินการทุกขั้นตอน และขณะเดียวกันจะตองเสริมสรางพื้นฐานจิตใจของคนในชาติ โดยเฉพาะ เจาหนาที่ของรัฐ นักทฤษฏีและนักธุรกิจในทุกระดับใหมีจิตสำนึกในคุณธรรม ความซื่อสัตย และใหมี ความรอบรูที่เหมาะสม ดำเนินชีวิตดวยความอดทน ความเพียร มีสติปญญา และความรอบคอบเพื่อให สมดุ ล และพร อ มต อ การรองรั บ การเปลี่ ย นแปลงอย า งรวดเร็ ว และกว า งขวางทั้ ง ด า น วั ต ถุ สั ง คม สิ่งแวดลอม และวัฒนธรรมจากโลกภายนอกไดเปนอยางดี “ธรรมาภิบาล” หมายความวา คุณลักษณะของการบริหารหรือการปกครองเพื่อใหเกิดประโยชน สุขแกประชาชน เกิดผลสัมฤทธิ์ตอภารกิจ มีคุณภาพและเกิดความคุมคา ไมมีขั้นตอนการปฏิบัติงานเกิน ความจำเป น มี ก ารปรั บ ปรุ ง ภารกิ จ ให ทั น ต อ สถานการณ ประชาชนได รั บ การอำนวยความสะดวก ตอบสนองความตองการของประชาชน และมีการประเมินผลการปฏิบัติอยางสม่ำเสมอ

Health Constitute.indd 4

1/10/2552 11:28:10


ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

5

การดำเนินการตามหลักธรรมาภิบาล ตองยึดหลักการมีสวนรวม หลักความโปรงใส หลักความ รับผิดชอบและตรวจสอบได หลักประสิทธิภาพและประสิทธิผล และหลักนิติธรรม “การสรางเสริมสุขภาพ” หมายความวา การกระทำที่มุงสงเสริมและสนับสนุนใหบุคคลมีสุขภาวะ ทางกาย จิ ต ป ญ ญาและสั ง คม โดยสนั บ สนุ น พฤติ ก รรมบุ ค คลและการจั ด การสิ่ ง แวดล อ มและ สภาพแวดลอม เพื่อสงเสริมสุขภาพและคุณภาพชีวิตที่ดีของบุคคล ครอบครัว ชุมชน และสังคม “นโยบายสาธารณะ” หมายความวา ทิศทางหรือแนวทางที่สังคมโดยรวมเห็นวา หรือเชื่อวาควรจะ ดำเนินการไปในทิศทางนั้น รวมถึงนโยบายที่เขียนเปนลายลักษณอักษรที่กำหนดมาจากรัฐดวย “การมีสวนรวม” หมายความวา การที่ประชาชนมีสวนรวมในกิจกรรมใดๆ ในลักษณะของการรวม รับรูขอมูลขาวสาร รวมคิด รวมวางแผน รวมตัดสินใจ รวมดำเนินการ รวมรับประโยชน รวมติดตาม ประเมินผลและตรวจสอบ “สุขภาพทางเพศ” หมายความวา สุขภาพที่หมายรวมไปถึงการมีทัศนคติที่ดีตอความสัมพันธ ทางเพศ เพศภาวะ และมีความเคารพตอวิถีชีวิตทางเพศที่แตกตางของบุคคล เพื่อเปนพื้นฐานตอการ มีประสบการณทางเพศที่ปลอดภัยและมีความพึงพอใจ ปราศจากการถูกบังคับ การเลือกปฏิบัติและ ความรุนแรง “เพศภาวะ” หมายความวา ภาวะความเปนหญิง เปนชาย ที่ไมไดกำหนดโดยระบบชีววิทยา แต กำหนดโดยปจจัยทางวัฒนธรรม สังคมและอื่นๆ ทำใหสังคมเกิดความคาดหวังตอความเปนหญิงและชาย ในแงมุมเฉพาะตางๆและมีสวนกำหนดความเชื่อ ทัศนคติ รวมทั้งประเพณีปฏิบัติตางๆ ที่กลายเปน บรรทัดฐานของสังคมในเรื่องของความเปนหญิงเปนชาย เพศภาวะเปนสิ่งที่แตกตางกันไปใน���ตละ วัฒนธรรม และเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา “อนามัยการเจริญพันธุ” หมายความวา สุขภาพที่เกี่ยวกับกระบวนการและการทำหนาที่ของ ระบบการเจริญพันธุของมนุษยตลอดชวงชีวิต “การปองกันโรค” หมายความวา การกระทำหรืองดกระทำบางสิ่งบางอยางเพื่อไมใหเกิดการเจ็บ ปวยหรือเปนโรคและการปองกันไมใหกลับเปนซ้ำในกรณีที่หายจากการเจ็บปวยหรือเปนโรคแลว สามารถ แบงออกไดเปน ๓ ระดับ คือ การปองกันกอนการเกิดโรคหรือกอนการเจ็บปวย การปองกันโรคในระยะที่ เกิดโรคหรือเจ็บปวยขึ้นแลว และการปองกันโรคและฟนฟูสภาพเมื่อหายจากการเจ็บปวยแลว “การควบคุมโรค” หมายความวา การควบคุมโรคระบาด โรคไมติดตอ โรคติดตอ โรคติดตอ อันตรายตางๆ รวมทั้งโรคที่เกิดจากการปนเปอนของสารตางๆ ในสิ่งแวดลอมและอาหาร และโรคอื่นๆ ที่สามารถลดความสูญเสียสุขภาพ ชีวิตและทรัพยากรไดหากมีการตรวจพบแตเนิ่นๆ “การปองกันและการควบคุมปจจัยที่คุกคามสุขภาพ” หมายความวา การจัดการกับปจจัยตางๆ ที่เปนอันตรายตอสุขภาพ ไดแก สิ่งแวดลอมทางกายภาพและชีวภาพ เชื้อโรค สารเคมี ภัยธรรมชาติ รวมทั้งระบบตางๆ ในสังคมเพื่อควบคุมปจจัยดังกลาว ใหมีผลเสียตอสุขภาพนอยที่สุด รวมทั้งการสราง ปจจัยที่เอื้อตอการมีสุขภาพดวย

Health Constitute.indd 5

1/10/2552 11:28:10


6

ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

“การบริการสาธารณสุข” หมายความวา การบริการตางๆ อันเกี่ยวกับการสรางเสริมสุขภาพ การปองกันและควบคุมโรคและปจจัยที่คุกคามสุขภาพ การตรวจวินิจฉัยและบำบัดสภาวะความเจ็บปวย และการฟนฟูสมรรถภาพของบุคคล ครอบครัว และชุมชน “คุณภาพบริการสาธารณสุข” หมายความวา คุณลักษณะของบริการสาธารณสุขที่อยูบนพื้นฐาน ขององคความรูทั้งดานมนุษย สังคม วิทยาศาสตร เทคโนโลยีและดานอื่นๆ และพื้นฐานดานคุณธรรม และจริยธรรมแหงวิชาชีพ ตอบสนองความตองการและความคาดหวังของประชาชนและสังคมไดอยาง เหมาะสม “การบริการสาธารณสุขที่มีหัวใจของความเปนมนุษย” หมายความวา การบริการสาธารณสุขที่มี ความเอื้ออาทร ความสมานฉันทระหวางบุคลากรสาธารณสุขและประชาชน โดยมุงประโยชนสุขของ ประชาชน ครอบครัว ชุมชนและสังคม ตามจรรยาบรรณวิชาชีพโดยสุจริต ปราศจากการครอบงำของ ผลประโยชนทางธุรกิจ “การบริการสาธารณสุขปฐมภูมิ” หมายความวา การบริการสาธารณสุขที่เนนบริการบุคคล ครอบครัว และชุมชน มีความเขมขนในเชิงวิทยาการและเทคโนโลยีในระดับหนึ่ง มุงเนนในมิติของมนุษย และสังคม เปนบริการแบบผสมผสาน ทั้งการสรางเสริมสุขภาพ ปองกันและควบคุมโรคและปจจัยที่ คุกคามสุขภาพ รักษาพยาบาล และฟนฟูสมรรถภาพ บริการเปนองครวม เชื่อมโยงใกลชิดระหวาง ผูใหบริการ สถานบริการ ชุมชนและครอบครัว มีความเชื่อมโยงกับระบบบริการสาธารณสุขระดับอื่นๆ และกับชุมชนเพื่อสงตอความรับผิดชอบการใหบริการระหวางกันและกันเปนอยางดี “การบริการสาธารณสุขที่มุงเนนผลประโยชนเชิงธุรกิจ” หมายความวา การบริการสาธารณสุขใน ลักษณะที่มุงหวังทำกำไรสูงสุดตามกลไกตลาด เพื่อนำกำไรมาแบงกันในหมูผูประกอบธุรกิจเชนเดียวกับ การประกอบธุรกิจทั่วไป “ภูมิปญญาทองถิ่นดานสุขภาพ” หมายความวา องคความรู ความคิด ความเชื่อ และความชำนาญ ในการดูแลสุขภาพโดยอาศัยความรูที่ไดสั่งสม ถายทอด และพัฒนาสืบตอกันมาในทองถิ่น ซึ่งรวมถึง การ แพทยแผนไทย การแพทยพื้นบาน และการแพทยทางเลือกอื่นๆ ที่ประชาชนและชุมชนใชในการดูแล สุขภาพอยางสอดคลองกับทองถิ่นนั้นๆ ดวย “การแพทยแผนไทย” หมายความวา การดูแลสุขภาพโดยอาศัยความรูหรือตำราการแพทย แบบไทยที่ไดสั่งสม ถายทอด และพัฒนาสืบตอกันมา หรือตามการศึกษาจากสถานศึกษาที่รับรองโดย กฎหมายวาดวยการประกอบโรคศิลปะ ทั้งนี้ ใหครอบคลุมการใชเครื่องมือวิทยาศาสตรการแพทย บางอยางประกอบการวินิจฉัยและการบำบัดโรคตามที่กฎหมายกำหนด “การแพทยพื้นบาน” หมายความวา การดูแลสุขภาพโดยอาศัยความรูที่ไดสั่งสม ถายทอด และ พัฒนาสืบตอกันมาซึ่งมีลักษณะเฉพาะที่สอดคลองกับวัฒนธรรม จารีต ประเพณี และทรัพยากรของ ชุมชนทองถิ่น และเปนที่ยอมรับของชุมชนทองถิ่นนั้น

Health Constitute.indd 6

1/10/2552 11:28:10


ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

7

“การแพทยทางเลือกอื่นๆ” หมายความวา การดูแลสุขภาพโดยอาศัยความรูทางการแพทย ที่นอกเหนือจากการแพทยแผนปจจุบัน การแพทยแผนไทย และการแพทยพื้นบาน “ชุมชน” หมายความวา กลุมประชาชนที่มีเอกลักษณเฉพาะอันเนื่องจากการมีผลประโยชน หรือมี คานิยมรวมกัน หรือมีปญหารวมกัน หรืออาศัยอยูในอาณาเขตทางภูมิศาสตรเดียวกัน หรือมีความสนใจ และมีกิจกรรมในเรื่องใดเรื่องหนึ่งรวมกัน “ชุมชนทองถิ่น” หมายความวา ชุมชนที่อยูรวมกันในพื้นที่หมูบานหรือตำบล “หมอพื้นบาน” หมายความวา บุคคลซึ่งมีความรูความสามารถในการดูแลสุขภาพโดยอาศัย ภูมิปญญาการแพทยพื้นบาน “ผูบริโภค” หมายความวา ผูซื้อหรือผูไดรับบริการหรือผูซึ่งไดรับการเสนอหรือการชักชวน เพื่อให ซื้อสินคาหรือรับบริการจากผูจัดใหมีซึ่งสินคาหรือบริการหรือขอมูลขาวสาร อันนำไปสูการบริโภค และ หมายความรวมถึงผูใชสินคาหรือผูไดรับบริการโดยชอบ แมมิไดเปนผูเสียคาตอบแทนก็ตาม “การบริโภคที่ยั่งยืน” หมายความวา การสนองตอบตอความจำเปนของการบริโภคสินคาและ บริการทั้งในปจจุบันและในอนาคต ในวิถที างที่ทำใหเกิดความยั่งยืนทางเศรษฐกิจ สังคมและสิ่งแวดลอม “การสรางความรูดานสุขภาพ” หมายความวา การสรางความรูจากการปฏิบัติ การจัดการความรู การแลกเปลี่ยนเรียนรู การสั่งสมความรูและประสบการณ การศึกษาวิจัย การสังเคราะหความรูและ ขอมูล ที่เกี่ยวของกับสุขภาพและระบบสุขภาพ “การเผยแพรขอมูลขาวสารดานสุขภาพ” หมายความวา การนำเสนอขอมูลที่เกี่ยวกับสุขภาพที่ หนวยงานของรัฐและภาคสวนตางๆ จัดทำขึ้น เพื่อเผยแพรและสื่อสารกับประชาชนดวยรูปแบบและ ชองทางตางๆ “บุคลากรดานสาธารณสุข” หมายความวา ผูใหบริการสาธารณสุขที่มีกฎหมาย ระเบียบหรือ ขอกำหนดรองรับ “กำลังคนดานสุขภาพ” หมายความวา บุคคลหรือกลุมคนที่มีบทบาทในดานการสรางเสริมสุขภาพ การรั ก ษาพยาบาล การป อ งกั น โรค และการฟ น ฟู ส มรรถภาพ ซึ่ ง รวมถึ ง บุ ค ลากรด า นสาธารณสุ ข ผูประกอบวิชาชีพดานสาธารณสุข บุคลากรสายสนับสนุน บุคลากรทางการแพทยแผนไทย การแพทย พื้นบานและการแพทยทางเลือก อาสาสมัครดานสุขภาพตางๆ แกนนำและเครือขายสุขภาพ ตลอดจน บุคคลตางๆที่ทำหนาที่เกี่ยวของกับสุขภาพ “ระบบการเงินการคลังดานสุขภาพ” หมายความวา การจัดการทางการเงินการคลัง โดยมี เปาหมายเพื่อใหประชาชนมีสุขภาวะและหลักประกันการเขาถึงบริการสาธารณสุขอยางถวนหนา และ อยางมีประสิทธิภาพ “การเงินการคลังรวมหมู” หมายความวา การเงินการคลังที่ประชาชนรวมจายเงินตามสัดสวน ความสามารถในการจาย ตามหลักการเฉลี่ยทุกขเฉลี่ยสุข โดยนำเงินที่เก็บลวงหนามาใชจายรวมกัน เพื่อจัดใหมีบริการสาธารณสุขที่จำเปนตอสุขภาพและการดำรงชีวิตสำหรับทุกคน

Health Constitute.indd 7

1/10/2552 11:28:10


8

ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

หมวด ๑ ปรัชญาและแนวคิดหลักของระบบสุขภาพ ขอ ๔ สุขภาพเปนสิทธิขั้นพื้นฐานของประชาชน ขอ ๕ ระบบสุขภาพ เปนระบบความสัมพันธทั้งมวลที่เกี่ยวของกับสุขภาพ โดยมีระบบการ บริการสาธารณสุขเปนสวนหนึ่งของระบบสุขภาพ ขอ ๖ ระบบสุขภาพเปนสวนหนึ่งของระบบสังคม และเปนสวนหนึ่งของระบบความมั่นคงของ ประเทศ รัฐและทุกภาคสวนในสังคมพึงใหความสำคัญอยางสูงแกการพัฒนาระบบสุขภาพ ขอ ๗ ระบบสุขภาพจะตองสงเสริมคุณคาและศักดิ์ศรีความเปนมนุษย และตองใหความสำคัญ กับความเปนธรรม และความเทาเทียมกันในสังคม ขอ ๘ ระบบสุขภาพจะตองคำนึงถึงการพัฒนาอยางเปนองครวม ครอบคลุมภาวะของมนุษย ที่สมบูรณทั้งทางกาย ทางจิต ทางปญญา และทางสังคม เชื่อมโยงกันอยางสมดุล ขอ ๙ ระบบสุ ข ภาพจะต อ งให ค วามสำคั ญ สู ง กั บ การสร า งเสริ ม สุ ข ภาพอั น นำไปสู สุ ข ภาวะ ที่ยั่งยืนและการพึ่งตนเองไดของประชาชน ขอ ๑๐ ทุกภาคสวนมีหนาที่รวมกันในการขับเคลื่อนการพัฒนาประเทศจากแนวทางบริโภคนิยม ไปสูแนวทางปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง รวมทั้งการดำเนินชีวิตตามหลักศาสนาเพื่อสรางความเขมแข็งดาน สุขภาพทางจิต ปญญาและสังคม

Health Constitute.indd 8

1/10/2552 11:28:11


ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

9

หมวด ๒ คุณลักษณะที่พึงประสงคและเปาหมายของระบบสุขภาพ ขอ ๑๑ ระบบสุขภาพจะตองอยูบนพื้นฐานของหลักคุณธรรม จริยธรรม มนุษยธรรม ธรรมาภิบาล ความรูและปญญา ขอ ๑๒ ระบบสุขภาพจะตองสอดคลองกับวิถีชีวิตและวัฒนธรรมชุมชนทั้งระดับทองถิ่นและระดับ ประเทศ ยึดหลักการพัฒนาอยางยั่งยืน สงเสริมการชวยเหลือเกื้อกูลซึ่งกันและกัน สงเสริมการพึ่งตนเอง และยึดแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ขอ ๑๓ การจัดการระบบสุขภาพจะตองยึดหลักธรรมาภิบาล ขอ ๑๔ ระบบสุขภาพจะตองเกื้อหนุน สงเสริม และเอื้ออำนวยใหบรรลุเปาหมายแหงสิทธิและ หนาที่ดานสุขภาพทุกประการตามรัฐธรรมนูญแหงราชอาณาจักรไทย พระราชบัญญัติสุขภาพแหงชาติ พ.ศ.๒๕๕๐ และกฎหมายอื่นที่เกี่ยวของ ขอ ๑๕ กรอบเวลาเปาหมายของธรรมนูญฉบับนี้ เปนภาพรวมของระบบสุขภาพที่มองยาวไปถึง ป พ.ศ.๒๕๖๓

Health Constitute.indd 9

1/10/2552 11:28:11


10

ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

หมวด ๓ การจัดใหมีหลักประกันและความคุมครองใหเกิดสุขภาพ ขอ ๑๖ หลักประกันและความคุมครองใหเกิดสุขภาพจะตองครอบคลุมประชาชนทุกคนที่อยู บนผืนแผนดินไทย โดยไมมีการแบงแยกตามฐานะทางเศรษฐกิจ สังคม สภาพทางกาย ความพิการ เพศ อายุ ถิ่นที่อยู เชื้อชาติ สัญชาติ ศาสนา วัฒนธรรม ความเชื่อและอุดมการณทางการเมือง ขอ ๑๗ การสรางหลักประกันและความคุมครองดังกลาว ใหมีการมีสวนรวมอยางสมานฉันท เกื้ อ กู ล เอื้ อ อาทร จากทุ ก ภาคส ว น ทั้ ง หน ว ยงานของรั ฐ ภาคเอกชน ภาควิ ช าการ วิ ช าชี พ และ ประชาสังคม ขอ ๑๘ หลักประกันและความคุมครองใหเกิดสุขภาพ จะตองครอบคลุมการจัดการกับปจจัย ทั้งหมดที่กระทบตอสุขภาพ ทั้งปจจัยสวนบุคคล ปจจัยดานระบบบริการสาธารณสุข ซึ่งไมจำกัดเฉพาะ หลั ก ประกั น การเข า ถึ ง บริ ก ารสาธารณสุ ข เท า นั้ น และป จ จั ย ด า นสิ่ ง แวดล อ มและสภาพแวดล อ ม ทั้งทางกายภาพ ชีวภาพ เศรษฐกิจและสังคม รวมทั้งนโยบายสาธารณะตางๆ

Health Constitute.indd 10

1/10/2552 11:28:11


ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

11

หมวด ๔ การสรางเสริมสุขภาพ หลักการ ขอ ๑๙ การสรางเสริมสุขภาพตองเปนไปเพื่อใหเกิดสุขภาวะอยางเปนองครวมทั่วทั้งสังคม มุงไปสู การลดการเจ็บปวย การพิการและการตายที่ไมสมควร และการลดคาใชจายดานสุขภาพ ตามแนวทาง “การสรางสุขภาพ นำการซอมสุขภาพ” โดยมีการดำเนินงานในทุกระดับอยางครบวงจร ตั้งแตอยูใน ครรภมารดาจนถึงวาระสุดทายของชีวิต ดวยยุทธศาสตรอยางนอย ๕ ประการ คือ (๑) การพัฒนานโยบายสาธารณะที่เอื้อตอสุขภาพ (๒) การพัฒนาสิ่งแวดลอมและสภาพแวดลอมที่เอื้อตอสุขภาพ (๓) การเสริ ม สร า งความเข ม แข็ ง ของชุ ม ชนตามแนว ปรั ช ญาเศรษฐกิ จ พอเพี ย ง โดยเน น กระบวนการพัฒนาอยางมีสวนรวม (๔) การพัฒนาศักยภาพดานสุขภาพของบุคคล ครอบครัวและชุมชน (๕) การปฏิรูประบบบริการสาธารณสุขที่เอื้อตอการสรางเสริมสุขภาพ

เป้าหมาย ขอ ๒๐ มีการพัฒนานโยบายสาธารณะที่เอื้อตอสุขภาพอยางมีสวนรวมและเปนรูปธรรม ขอ ๒๑ มีการพัฒนาสิ่งแวดลอมและสภาพแวดลอมที่เอื้อตอสุขภาพอยางหลากหลายและเปน รูปธรรม ขอ ๒๒ มีการสรางเสริมสุขภาพของบุคคล ครอบครัว ชุมชน และสังคม อยางสมดุลและเชื่อมโยง กันตามหลักการสรางเสริมสุขภาพ ขอ ๒๓ มีชุมชนทองถิ่นที่มีความเขมแข็งดานสุขภาพครอบคลุมรอยละ ๘๐ ของตำบลทั่วประเทศ

มาตรการ ขอ ๒๔ ใหรัฐสงเสริมสนับสนุนใหหนวยงานของรัฐทุกระดับ และภาคสวนตางๆในสังคมพัฒนา นโยบายสาธารณะที่เอื้อตอสุขภาพ ดวยกระบวนการแบบมีสวนรวม ที่ใชองคความรูเปนฐานอยาง เพียงพอ และทุกภาคสวนมีสวนรวมตลอดกระบวนการ เพื่อใหไดนโยบายสาธารณะที่ดี ใหหนวยงานของรัฐจัดใหมีนโยบายและแผนรองรับการพัฒนานโยบายสาธารณะที่เอื้อตอสุขภาพ และดำเนินงานใหเปนรูปธรรมและตอเนื่อง

Health Constitute.indd 11

1/10/2552 11:28:12


12

ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

ขอ ๒๕ ใหรัฐสงเสริมสนับสนุนใหหนวยงานของรัฐทุกระดับและภาคสวนตางๆ ในสังคมรวมกัน พัฒนาสิ่งแวดลอมและสภาพแวดลอมที่เอื้อตอสุขภาพทั้งทางกายภาพ ชีวภาพ เศรษฐกิจและสังคม ไดแก การจัดการสวนสาธารณะ สวนสุขภาพ ลานกีฬา ลานชุมชน สถานที่ทำงานสุขภาวะ ชุมชน-เมือง สุขภาวะ ระบบผังเมืองสุขภาวะ ระบบการคมนาคมปลอดภัย ระบบการจัดการน้ำที่ดี ระบบการเกษตรอุตสาหกรรมที่เอื้อตอสุขภาพ เปนตน ขอ ๒๖ ใหรัฐและภาคสวนตางๆ สงเสริมสนับสนุนการศึกษาและการแลกเปลี่ยนเรียนรูของบุคคล ครอบครัว และชุมชน เพื่อเสริมสรางความรูและพัฒนาทักษะในการดำเนินชีวิตและการสรางเสริม สุ ข ภาพ อั น จะนำไปสู ก ารเพิ่ ม พู น ขี ด ความสามารถในการดู แ ลตนเองและการพึ่ ง ตนเองของบุ ค คล ครอบครัวและชุมชนอยางตอเนื่อง รวมทั้งการเปดพื้นที่สาธารณะ พัฒนาเครื่องมือและนวัตกรรม ภายใต บริบททางสังคม ภูมินิเวศวัฒนธรรม และภูมิปญญาทองถิ่นอยางเทาทันการเปลี่ยนแปลง ขอ ๒๗ ใหรัฐและภาคสวนตางๆ สงเสริมสนับสนุนการพัฒนาความเขมแข็งของบุคคล ครอบครัว ชุมชนและเครือขาย ตลอดจนสงเสริมการกระจายยา เวชภัณฑ ความรูและเทคโนโลยีที่จำเปนอยาง เพียงพอและทั่วถึง เพื่อการดูแลตนเองและการพึ่งตนเองทางดานสุขภาพของบุคคล ครอบครัว และ ชุมชน ขอ ๒๘ ใหรัฐสงเสริมสนับสนุนการพัฒนาศักยภาพและการมีสวนรวมของชุมชนและบุคคลในการ ดูแลและปกปองทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดลอม และสภาพแวดลอม เพื่อใหเอื้อตอสุขภาพ ขอ ๒๙ ใหรัฐและภาคสวนตางๆ พัฒนามาตร���ารทางการเงินการคลังเพื่อสนับสนุนการสราง เสริมสุขภาพและคุณภาพชีวิตที่ดีของเด็ก เยาวชน สตรี ผูพิการหรือทุพพลภาพ ผูสูงอายุ และผูดอย โอกาสในสังคม โดยเนนการจัดการในระดับชุมชนเพื่อการพัฒนาอยางยั่งยืน รวมทั้งการสงเสริมสนับสนุน การพัฒนาระบบสวัสดิการชุมชน กองทุนชุมชนและกิจกรรมชุมชนตางๆ ที่หลากหลายเพื่อใหเกิดการ สรางเสริมสุขภาพอยางเปนองครวม ขอ ๓๐ ใหรัฐและภาคสวนตางๆ สนับสนุนการสรางและการจัดการความรู การวิจัย เทคโนโลยี ทุน และการตลาด เพื่อการพัฒนาการเกษตร การอุตสาหกรรม ธุรกิจและการบริการที่เอื้อตอสุขภาพ และสิ่งแวดลอม และใหมีความรับผิดชอบตอสังคม เชน สงเสริมการเกษตรธรรมชาติที่ไรสารเคมีปองกัน กำจัดศัตรูพืช สงเสริมอุตสาหกรรมที่เปนมิตรตอชุมชนและสิ่งแวดลอม การสงเสริมธุรกิจและบริการที่ ไมกอใหเกิดผลเสียตอสุขภาพ เปนตน ขอ ๓๑ ใหรัฐจัดใหมีแผนยุทธศาสตรดา นสุขภาพทางเพศและอนามัยการเจริญพันธุแบบมีสวนรวม และสนับสนุนการดำเนินงานตามแผนใหเปนรูปธรรม ใหรัฐสนับสนุนใหมีการพัฒนากฎหมายที่เกี่ยวของกับการพัฒนางานดานสุขภาพทางเพศและ อนามัยการเจริญพันธุ์ด้วย

Health Constitute.indd 12

1/10/2552 11:28:12


ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

13

หมวด ๕ การปองกันและควบคุมโรคและปจจัยที่คุกคามสุขภาพ หลักการ ขอ ๓๒ บุคคลมีสิทธิดำรงชีวิตอยูในสิ่งแวดลอมและสภาพแวดลอมที่เอื้อตอสุขภาพ ไดรับการ ปองกันและควบคุมโรคและปจจัยที่คุกคามสุขภาพอยางมีมาตรฐาน ทันตอเหตุการณ โดยใหถือเปนภาระ หนาที่รวมกันของทุกภาคสวน ทุกระดับ โดยการใชมาตรการเชิงรุกที่มีธรรมาภิบาล บนพื้นฐานแหง ดุลยภาพทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดลอม ภายใตแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง

เปาหมาย ขอ ๓๓ รัฐมีเอกภาพในการปองกันและควบคุมโรคและปจจัยที่คุกคามสุขภาพที่เชื่อมโยงและ ประสานสอดคลองกันทุกระดับ ขอ ๓๔ ชุมชนมีความเขมแข็งและมีสวนรวมในการปองกันและควบคุมโรคและปจจัยที่คุกคาม สุขภาพในระดับพื้นที่

มาตรการ ขอ ๓๕ ใหรัฐจัดใหมีการจัดทำแผนยุทธศาสตรการปองกันและควบคุมโรคและปจจัยที่คุกคาม สุขภาพแบบมีสวนรวม ที่เชื่อมโยงและประสานสอดคลองกันทั้งระดับชาติ ระดับจังหวัด และระดับ ทองถิ่นโดยการจัดตั้งกลไกที่ประกอบดวยหนวยงานของรัฐ องคกรภาคเอกชน องคกรทางวิชาการและ ภาคประชาสังคมในสัดสวนที่เหมาะสม ทั้งนี้ จะตองคำนึงถึงการประสานเชื่อมโยงกับสากล และโดย เฉพาะประเทศเพื่อนบานดวย ขอ ๓๖ ใหรัฐสนับสนุนใหมีการกระจายอำนาจ พรอมทั้งการเสริมสรางขีดความสามารถของ องคกรปกครองสวนทองถิ่นทั้งทางดานโครงสราง กำลังคนและงบประมาณ ใหมีความพรอมที่จะรองรับ ภารกิจตามแผนยุทธศาสตรการปองกันและควบคุมโรคและปจจัยที่คุกคามสุขภาพที่กำหนดขึ้น ขอ ๓๗ ใหองคกรปกครองสวนทองถิ่นทุกระดับจัดทำแผนแบบมีสวนรวมจากทุกภาคสวนรองรับ แผนยุทธศาสตรการปองกันและควบคุมโรคและปจจัยที่คุกคามสุขภาพในระดับชาติและจังหวัด ขอ ๓๘ ใหรัฐจัดใหมีกลไกทำหนาที่ในการพัฒนาระบบการประเมินผลกระทบตอสุขภาพที่เกิด จากนโยบายสาธารณะ โครงการหรือกิจกรรมที่อาจสงผลกระทบตอสุขภาพ เพื่อใหเปนไปตามบทบัญญัติ แหงรัฐธรรมนูญแหงราชอาณาจักรไทย และกฎหมายที่เกี่ยวของ

Health Constitute.indd 13

1/10/2552 11:28:12


14

ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

ใหรัฐสงเสริมองคกรปกครองสวนทองถิ่นใหมีศักยภาพในการใชกระบวนการประเมินผลกระทบตอ สุขภาพในการกำหนดนโยบาย จัดทำ หรืออนุญาตใหมีการดำเนินโครงการหรือกิจกรรมที่อาจสงผล กระทบตอสุขภาพ และติดตามใหผูดำเนินงานทั้งภาครัฐและเอกชนดำเนินการดวยความรับผิดชอบ ใหรัฐสงเสริมใหประชาชนมีการรวมตัวกันและมีสวนรวมในกระบวนการประเมินผลกระทบตอ สุขภาพ เพื่อปกปองสิทธิของชุมชนจากการดำเนินนโยบายสาธารณะ โครงการ หรือกิจกรรมที่จะ ดำเนินการในชุมชน และจัดใหมีกลไกการรับเรื่องราวรองทุกขจากประชาชนที่ไดรับผลกระทบ และแกไข ปญหาอยางทันทวงที ขอ ๓๙ ใหรัฐเรงสงเสริมและพัฒนาระบบและกลไกการเฝาระวังของรัฐและภาคสวนตางๆ เพื่อ การป อ งกั น และควบคุ ม โรคและป จ จั ย ที่ คุ ก คามต อ สุ ข ภาพที่ มี ป ระสิ ท ธิ ภ าพ มี บู ร ณาการระหว า ง หนวยงานของรัฐที่เกี่ยวของ และเชื่อมโยงกันทุกระดับ ขอ ๔๐ ใหรัฐนำมาตรการทางภาษีมาใชในการปองกันและควบคุมโรคและปจจัยที่คุกคามสุขภาพ เชน ภาษีสิ่งแวดลอม ภาษีการนำเขาวัตถุหรือของเสียอันตราย ขอ ๔๑ ใหรัฐพัฒนากฎหมายเพื่อการคุมครองสิทธิตามขอ ๓๒ และกฎหมายวิธีพิจารณาคดี หรือ ขอพิพาทดานสิ่งแวดลอมและสภาพแวดลอม รวมทั้งสรางกลไกการไกลเกลี่ยและเยียวยาชดเชยแก ประชาชนที่ไดรับผลกระทบ และหาขอยุติในกรณีขอพิพาท ขอ ๔๒ ใหรัฐสงเสริมใหมีการรณรงค ใหขอมูลขาวสาร และสรางคานิยมที่ถูกตองแกประชาชน อยางตอเนื่อง รวมทั้งสงเสริมใหชุมชนมีความเขมแข็ง พึ่งตนเองได มีภูมิคุมกัน และสนับสนุนใหชุมชน มีการเชื่อมโยงเปนเครือขายเพื่อการดำเนินชีวิต และมีพฤติกรรมสุขภาพที่ปลอดภัยจากโรคและปจจัยที่ คุกคามสุขภาพอยางรูเทาทัน

Health Constitute.indd 14

1/10/2552 11:28:13


ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

15

หมวด ๖ การบริการสาธารณสุขและการควบคุมคุณภาพ หลักการ ขอ ๔๓ ระบบบริการสาธารณสุขตองเปนระบบที่มีคุณภาพ มีประสิทธิภาพและประสิทธิผล และ ราคาไมแพง มุงเนนสนับสนุนและลงทุนในบริการและเทคโนโลยีที่ใหผลตอบแทนดานสุขภาพสูง การบริการสาธารณสุขตองเปนไปอยางสอดคลองกับระบบสุขภาพที่พึงประสงค และรัฐควร สนับสนุนระบบบริการสาธารณสุขที่มีหัวใจของความเปนมนุษยที่มุงเนนประโยชนสาธารณะเปนหลัก โดยไมสนับสนุนระบบบริการสาธารณสุขที่มุงเนนผลประโยชนเชิงธุรกิจ การจัดระบบบริการสาธารณสุขตองเอื้อตอการมีสุขภาพดีอยางถวนหนา โดยเนนการดูแลสุขภาพ ประชาชนอยางตอเนื่อง และมีการเชื่อมโยงการจัดบริการสาธารณสุขตางๆ เขาดวยกันเพื่อใหเกิดการ ทำงานอยางรับผิดชอบรวมกัน ทั้งนี้ ใหมุงสงเสริมสนับสนุนใหองคกรปกครองสวนทองถิ่นและชุมชน มีสวนรวมและมีบทบาทในการจัดบริการสาธารณสุขปฐมภูมิ รวมทั้งการสงเสริมสนับสนุน การพึ่งตนเอง ดานสุขภาพของประชาชนควบคูไปดวย

เปาหมาย ขอ ๔๔ ระบบบริการสาธารณสุขปฐมภูมิไดรับการยอมรับ มีศักดิ์ศรี ไดรับความไววางใจและเปน ที่พึ่งหลักจากประชาชน และเชื่อมโยงกับระบบบริการสาธารณสุขระดับอื่นๆ อยางมีประสิทธิภาพ อีกทั้ง เปนระบบบริการที่มุงสนับสนุนใหชุมชน และทองถิ่นใหมีความสามารถในการสรางเสริมสุขภาพและ พึ่งตนเองดานสุขภาพมากยิ่งขึ้น ขอ ๔๕ มีระบบบริการสาธารณสุขที่มีหัวใจของความเปนมนุษยอยางเปนรูปธรรมในทุกระดับ

มาตรการ ขอ ๔๖ ใหรัฐสงเสริมการบริการสาธารณสุขปฐมภูมิที่จัดโดยแพทยหรือบุคลากรดานสาธารณสุข ประจำครอบครัว เพื่อใหบริการครอบคลุม���ระชากรอยางทั่วถึงทั้งในเขตเมืองและชนบท โดยสถาน บริการสาธารณสุขปฐมภูมิตองสนับสนุนการสรางเสริมสุขภาพและการทำงานเชิงรุกในการปองกันและ แกไขปญหาสุขภาพของประชาชนรวมกับทองถิ่น ชุมชนและหนวยงานที่เกี่ยวของ และเชื่อมตอกับระบบ บริการสาธารณสุขระดับอื่นๆ โดยมีระบบการสงตอที่มีประสิทธิภาพ

Health Constitute.indd 15

1/10/2552 11:28:13


16

ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

ขอ ๔๗ ใหรัฐสงเสริมสนับสนุนใหองคกรปกครองสวนทองถิ่นมีศักยภาพในการรับผิดชอบ การจัด บริการสาธารณสุข โดยเฉพาะอยางยิ่งในระดับปฐมภูมิ รวมทั้งใหถายโอนสถานบริการสาธารณสุขแก องค ก รปกครองส ว นท อ งถิ่ น โดยมี ก ารเตรี ย มการและมี ก ารดำเนิ น การอย า งเป น ระบบและเป น ขั้ น เปนตอน ดวยความสมัครใจและความพรอมขององคกรปกครองสวนทองถิ่น บุคลากรดานสาธารณสุข ชุมชน และการมีสวนรวมของประชาชน ทั้งนี้ ใหมุงเนนประโยชนของประชาชนเปนหลัก ขอ ๔๘ ใหรัฐสงเสริมใหมีการพัฒนาระบบบริการสาธารณสุขสำหรับประชากรกลุมเปาหมาย เฉพาะและมีความจำกัดในเขาถึงการบริการสาธารณสุข ไดแก เด็ก เยาวชน สตรี ผูพิการหรือทุพพลภาพ ผูสงู อายุ ผูดอยโอกาสในสังคม อยางเปนระบบ ครบวงจร และมีประสิทธิภาพ ขอ ๔๙ ใหรัฐและทุกภาคสวนรวมกันพัฒนาใหเกิดระบบบริการสาธารณสุขที่มีหัวใจความเปน มนุษยอยางเปนรูปธรรม โดยใหความสำคัญกับการมีสวนรวมของประชาชนในการจัดบริการสาธารณสุข ในรูปแบบของอาสาสมัครและอื่นๆ และมุงเนนบริการสาธารณสุขที่มุงประโยชนสาธารณะ ขอ ๕๐ ใหรัฐสงเสริมใหมีการรณรงค ใหขอมูลขาวสาร และสรางคานิยมที่ถูกตองแกประชาชน และบุคลากรดานสาธารณสุขอยางตอเนื่อง เพื่อสรางความสัมพันธที่ดีบนพื้นฐานความเขาใจถึงขอจำกัด ตางๆ ของการบริการสาธารณสุข และความเปนไปไดอันอาจเปนเหตุใหเกิดเหตุไมพึงประสงค รวมถึง ความรวมมือจากทุกภาคสวนเพื่อลดเหตุไมพึงประสงคและการเยียวยาปญหารวมกันอยางสมานฉันท ขอ ๕๑ รัฐไมพึงใหการสนับสนุนหรือสิทธิพิเศษทางภาษีและการลงทุนกับบริการสาธารณสุขที่มุง เน้นผลประโยชน์เชิงธุรกิจ ขอ ๕๒ ให รั ฐ จั ด ให มี ก ลไกระดั บ ชาติ ท ำหน า ที่ ก ำกั บ ดู แ ลทิ ศ ทางการพั ฒ นาระบบบริ ก าร สาธารณสุข กลไกที่ทำหนาที่ควบคุมกำกับและพัฒนาคุณภาพบริการสาธารณสุข และกลไกที่ทำหนาที่ ควบคุมกำกับและพัฒนาการใชความรูทางวิทยาศาสตรและเทคโนโลยีที่เหมาะสม รวมทั้งกลไกอื่นที่มี ความจำเป็นด้วย

Health Constitute.indd 16

1/10/2552 11:28:13


ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

17

หมวด ๗ การสงเสริม สนับสนุน การใชและการพัฒนา ภูมิปญญาทองถิ่นดานสุขภาพ การแพทยแผนไทย การแพทยพื้นบานและการแพทยทางเลือกอื่นๆ หลักการ ขอ ๕๓ การสงเสริม สนับสนุน การใชและการพัฒนาภูมิปญญาทองถิ่นดานสุขภาพ การแพทย แผนไทย การแพทยพื้นบาน และการแพทยทางเลือกอื่นๆ ควรอยูบนพื้นฐานหลักการดังตอไปนี้ (๑) มีความสอดคลองกับวิถีชุมชน วัฒนธรรม จารีตประเพณี ความเชื่อและศาสนา และนำไปสู การพึ่งตนเองดานสุขภาพ (๒) ใหการสงเสริมการแพทยทุกระบบอยางเทาเทียมกัน เพื่อเสริมสรางความเขมแข็งของระบบ สุขภาพ (๓) ใหประชาชนมีสิทธิในการเลือกใชและเขาถึงการแพทยระบบตางๆ อยางเทาเทียม เพื่อการ ดูแลสุขภาพของตนเองและครอบครัว มีความรูเทาทันและไดรับการคุมครองในฐานะผูบริโภค โดยมี ระบบขอมูลขาวสารดานสุขภาพที่ถูกตอง เปนกลาง และเขาถึงได (๔) ใชปญญา ความรู ความมีเหตุผล ในการพัฒนาวิชาการ และองคความรูจากฐานเดิมอยาง ตอเนื่อง เพื่อใหเกิดประโยชนสูงสุด คุมคา มีประสิทธิผล และปลอดภัย

เปาหมาย ขอ ๕๔ ชุมชนและชุมชนทองถิ่นตระหนักถึงคุณคาและมีบทบาทสำคัญในการสงเสริม สนับสนุน การใช และการพัฒนาภูมิปญญาทองถิ่นดานสุขภาพ การแพทยแผนไทย การแพทยพื้นบาน และการ แพทยทางเลือกอื่นๆ เพื่อการดูแลสุขภาพของชุมชนและชุมชนทองถิ่นอยางเหมาะสม ขอ ๕๕ การแพทยแผนไทย การแพทยพื้นบาน และการแพทยทางเลือกอื่นๆ ไดรับการสงเสริม สนับสนุนใหมีกลไกและทรัพยากรที่เพียงพอตอการใช และการพัฒนาอยางเปนระบบและเปนองครวม ไดแก การสรางและจัดการความรู การสรางและพัฒนาระบบสุขภาพ ระบบบริการสาธารณสุข บุคลากร ด า นสาธารณสุ ข ระบบยาไทยและยาพั ฒ นาจากสมุ น ไพร โดยมี ร ะบบ กลไก และจั ด งบประมาณ สนับสนุนอยางเพียงพอสำหรับโรงพยาบาลแพทยแผนไทย และการคุมครองภูมิปญญาไทย

Health Constitute.indd 17

1/10/2552 11:28:14


18

ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

ขอ ๕๖ มี ร ายการยาไทยและยาพั ฒ นาจากสมุ น ไพรในบั ญ ชี ย าหลั ก แห ง ชาติ อ ย า งพอเพี ย ง อยางนอย รอยละ ๑๐ ของรายการยาทั้งหมด และไดรับการสงเสริมและใชในระบบบริการสาธารณสุข เพื่อการพึ่งตนเองดานยาของประเทศ ขอ ๕๗ มีระบบและกลไกที่เขมแข็งในการคุมครองภูมิปญญาทองถิ่นดานสุขภาพ การแพทย แผนไทย และการแพทยพื้นบาน ในระดับชุมชน ระดับประเทศและระดับภูมิภาค ขอ ๕๘ มีระบบและกลไกที่เขมแข็ง มีฐานวิชาการที่เขมแข็ง อิสระและเปนกลางในการคัดกรอง สงเสริมและคุมครองผูบริโภคดานการแพทยทางเลือกอื่นๆ ที่มีประสิทธิผล ประหยัด คุมคา และ ปลอดภัย เพื่อประโยชนสูงสุดในการดูแลสุขภาพของประชาชน ขอ ๕๙ มีการจัดสรรงบประมาณสนับสนุนการพัฒนาภูมิปญญาทองถิ่นดานสุขภาพ การแพทย แผนไทย การแพทยพื้นบาน และการแพทยทางเลือกอื่นๆ อยางพอเพียง เพื่อการสรางและจัดการความรู อยางเปนระบบ ในการศึกษาวิจัย การผลิตและพัฒนาบุคลากร และการพัฒนาตำรา ขอ ๖๐ มีโรงพยาบาลการแพทยแผนไทย เพื่อเปนตนแบบที่มีมาตรฐาน ในการบริการ การศึกษา วิจัย และการฝกอบรมบุคลากร อยางนอยภาคละ ๑ แหง

มาตรการ ขอ ๖๑ ใหคณะกรรมการพัฒนาภูมิปญญาทองถิ่นดานสุขภาพ ภายใตคณะกรรมการสุขภาพ แหงชาติ ใหคำปรึกษาและขอเสนอแนะตอคณะกรรมการสุขภาพแหงชาติและคณะรัฐมนตรีในการ ขับเคลื่อน ผลักดันการดำเนินงาน ติดตาม กำกับ ประเมินผล แผนยุทธศาสตรชาติ การพัฒนาภูมิปญญา ไท สุขภาพวิถีไท และจัดทำรายงานและขอเสนอแนะเชิงนโยบายและยุทธศาสตรที่เกี่ยวกับการขับเคลื่อน ภูมิปญญาทองถิ่นดานสุขภาพ การแพทยแผนไทย การแพทยพื้นบาน และการแพทยทางเลือกอื่นๆ เสนอตอคณะกรรมการสุขภาพแหงชาติเพื่อนำเสนอขอความเห็นชอบจากคณะรัฐมนตรี เพื่อใหหนวยงาน ของรัฐที่เกี่ยวของนำไปดำเนินการใหบรรลุผล ขอ ๖๒ ใหรัฐสรางเสริมความเขมแข็งและการมีสวนรวมของชุมชนและชุมชนทองถิ่น ในการฟนฟู สืบสานและใชประโยชนภูมิปญญาทองถิ่นดานสุขภาพ และการประยุกตและพัฒนาภูมิปญญาทองถิ่น ดานสุขภาพใหสอดคลองกับบริบททางดานสังคม เศรษฐกิจและวัฒนธรรมที่เปลี่ยนแปลงไป รวมทั้ง สงเสริม สนับสนุน ใหชุมชน ชุมชนทองถิ่นและองคกรปกครองสวนทองถิ่นมีบทบาทในจัดการภูมิปญญา ทองถิ่นดานสุขภาพในระดับชุมชน ขอ ๖๓ ให รั ฐ สร า งเสริ ม ความเข ม แข็ ง และการมี ส ว นร ว มของชุ ม ชนท อ งถิ่ น องค ก รปกครอง สวนทองถิ่น สถาบันวิชาการในทองถิ่นในการสงเสริม สนับสนุน การใช และการพัฒนาการแพทยพื้นบาน โดยการสนับสนุนและเสริมสรางสถานภาพของหมอพื้นบาน การพัฒนาศักยภาพหมอพื้นบานในชุมชน การสนับสนุนการสืบทอดสูหมอพื้นบานรุนใหมโดยสงเสริมใหเยาวชนรุนใหมเห็นคุณคาของหมอพื้นบาน

Health Constitute.indd 18

1/10/2552 11:28:14


ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

19

และรักษาแบบแผนการสืบทอดที่เปนของชุมชน การพัฒนาระบบการจัดการความรู ทั้งในตำราและ ตัวหมอพื้นบาน การสงเสริมการวิจัยและพัฒนาองคความรูของหมอพื้นบาน เพื่อเปนการตอยอดองค ความรูเดิมและนำไปใชประโยชนในการดูแลสุขภาพของประชาชนอยางเหมาะสม ใหหนวยงานของรัฐ และชุมชนสรางเสริมความเขมแข็งของเครือขายหมอพื้นบาน สนับสนุนการ เชื่อมโยงของเครือขายทั้งในระดับชุมชน ภูมิภาค และระดับประเทศ ดวยกระบวนการการมีสวนรวม และการประสานงานในแนวราบ ใหหนวยงานของรัฐที่เกี่ยวของพัฒนามาตรการดานกฎหมายและมาตรการดานอื่นๆ เพื่อรองรับ สถานภาพของหมอพื้นบาน ขอ ๖๔ ใหรัฐสงเสริม สนับสนุน การใชและการพัฒนาการแพทยแผนไทย ใหมีคุณภาพและ มาตรฐาน โดยดำเนินการดังตอไปนี้ หนวยงานของรัฐ สถาบันการผลิตและสถาบันวิชาการรวมกันพัฒนาระบบการศึกษาวิจัยและ พัฒนาศาสตรการแพทยแผนไทย ตั้งแต ความรูพื้นฐานเกี่ยวกับรางกายและการทำงานของมนุษย กระบวนการเกิดโรค สาเหตุของโรค วิธีการวินิจฉัยโรค วิธีการเตรียมยา วิธีการบำบัดรักษาโรค ระบบ การสรางทีมงานการดูแลรักษาผูปวย ระบบใบสั่งยา ระบบเวชระเบียน ระบบการแกไขความผิดพลาด ในการดู แ ลรั ก ษา ระบบการพั ฒ นาวิ ช าการ ทั้ ง การประชุ ม วิ ช าการและวารสารวิ ช าการ ตลอดจน การสรางและพัฒนามาตรฐานเวชปฏิบัติ ตำราและคูมือ คณะกรรมการกำลังคนดานสุขภาพแหงชาติ ภายใตคณะกรรมการสุขภาพแหงชาติจัดทำนโยบาย ยุทธศาสตร และแผนปฏิบัติการการพัฒนากำลังคนดานการแพทยแผนไทย หนวยงานของรัฐ สถาบันการผลิต และสถาบันวิชาการรวมกันพัฒนาระบบกำลังคนโดยการ กำหนดใหมีโครงสรางและกรอบอัตรากำลังคนดานการแพทยแผนไทย การพัฒนามาตรฐาน การผลิต กำลังคนดานการแพทยแผนไทยทัง้ ในแบบครูรบั มอบตัวศิษย และการศึกษาในสถาบันการศึกษา การจัดตัง้ เครือขายสถาบันการผลิตบุคลากรดานการแพทยแผนไทย การพัฒนาความรูใหกับบุคลากรอยางตอเนื่อง การพั ฒ นาบุ ค ลากรผู ใ ห บ ริ ก ารการแพทย แ ผนไทยในสถานบริ ก ารสาธารณสุ ข ภาครั ฐ ให เ ป น ผูมีใบประกอบโรคศิลปะสาขาการแพทยแผนไทยและสาขาการแพทยแผนไทยประยุกต ให มี ก ารจั ด ตั้ ง โรงพยาบาลการแพทย แ ผนไทย เพื่ อ เป น ต น แบบที่ มี ม าตรฐาน ในการบริ ก าร การศึกษาวิจัย และการฝกอบรมบุคลากรตามเปาหมายในขอ ๖๐ ขอ ๖๕ ใหรัฐ หนวยงานของรัฐ และภาคสวนตางๆ ที่เกี่ยวของสงเสริมและสนับสนุนการใชยาไทย และยาพัฒนาจากสมุนไพร ในบัญชียาหลักแหงชาติและในเภสัชตำรับของโรงพยาบาล ใหคณะกรรมการพัฒนาระบบยาแหงชาติ ผลักดันการนำยาไทยและยาพัฒนาจากสมุนไพรบรรจุ ในบัญชียาหลักแหงชาติเพิ่มขึ้น เพื่อใหพอเพียงแกการดูแลรักษาสุขภาพของประชาชน ใหหนวยงานของรัฐ และภาคสวนตางๆ ที่เกี่ยวของสงเสริมศักยภาพของโรงพยาบาลและชุมชน ในการผลิตและใชยาไทยและยาพัฒนาจากสมุนไพร

Health Constitute.indd 19

1/10/2552 11:28:14


20

ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

ขอ ๖๖ ใหหนวยงานของรัฐ องคกรปกครองสวนทองถิ่นและชุมชนทองถิ่นรวมกันสราง ระบบ และกลไกในการคุมครองภูมิปญญาทองถิ่นดานสุขภาพ การแพทยแผนไทยและการแพทยพื้นบานใหมี ความเขมแข็ง มีประสิทธิภาพ เชื่อมโยงกันตั้งแตระดับชุมชน ระดับประเทศและระดับภูมิภาค โดยการ สรางความเขาใจและความรูเทาทันใหกับสังคมไทย การเสริมสรางศักยภาพและความเขมแข็งของรัฐและ ชุมชนทองถิ่นในการคุมครองภูมิปญญา การพัฒนาระบบและกลไกทางกฎหมาย และการสรางบทบาท เชิงรุกของไทยในเวทีการเจรจาระหวางประเทศที่เกี่ยวของกับการคุมครองภูมิปญญา ใหคณะกรรมการคุมครองและสงเสริมภูมิปญญาการแพทยแผนไทย ตามกฎหมายวาดวยการ คุมครองและสงเสริมภูมิปญญาการแพทยแผนไทย กำหนดทิศทางและแผนงานที่ชัดเจนในการบริหาร กองทุนภูมิปญญาการแพทยแผนไทยโดยยึดหลักธรรมาภิบาล มีกระบวนการมีสวนรวมเพื่อสรางระบบ และกลไกในการคุมครองภูมิปญญาทองถิ่นดานสุขภาพ การแพทยไทยและการแพทยพื้นบานที่เขมแข็ง มีประสิทธิภาพ เชื่อมโยงตั้งแตระดับชุมชน ระดับประเทศและระดับภูมิภาค จัดสรรเงินกองทุนภูมิปญญา การแพทยแผนไทยเพื่อสนับสนุนหนวยงานทั้งภาครัฐ ชุมชนทองถิ่น และองคกรปกครองสวนทองถิ่น ในการดำเนินการสรางความเขมแข็งของระบบและกลไกในการคุมครอง และสงเสริมภูมิปญญาทองถิ่น ดานสุขภาพ การแพทยแผนไทยและการแพทยพื้นบานอยางเหมาะสม ขอ ๖๗ ใหรัฐสงเสริม สนับสนุน การใช และการพัฒนาการแพทยทางเลือกอื่นๆ ที่มีประสิทธิผล ประหยัด คุมคา และปลอดภัย เพื่อการดูแลสุขภาพ โดยดำเนินการดังนี้ จัดตั้งคณะกรรมการระดับชาติที่เปนอิสระ และมีฐานวิชาการที่เขมแข็ง เพื่อทำหนาที่ในการ คัดกรองศาสตรการแพทยทางเลือกที่มีประสิทธิผล ประหยัด คุมคา และปลอดภัย เพื่อใหเกิดประโยชน สูงสุดในการดูแลสุขภาพของประชาชนและเปนกลไกในการคุมครองผูบริโภคดานการแพทยทางเลือก อื่นๆ จัดตั้งเครือขายวิชาการดานการแพทยทางเลือกอื่นๆ ในระดับชุมชน และประเทศ และสนับสนุน การจัดตั้งเครือขายวิชาการดังกลาว ในระดับภูมิภาคเพื่อสงเสริม สนับสนุน การใชการแพทยทางเลือก อื่นๆ ที่มีประสิทธิผล ประหยัด คุมคา ปลอดภัย และสงเสริมการพึ่งตนเองดานสุขภาพ

Health Constitute.indd 20

1/10/2552 11:28:14


ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

21

หมวด ๘ การคุมครองผูบริโภค หลักการ ขอ ๖๘ ระบบคุมครองผูบริโภค ตองเปนไปเพื่อใหผูบริโภคไดรับการปกปองและคุมครองสิทธิของ ผูบริโภคโดยมุงเนน (๑) การสรางกระบวนการเรียนรูเพื่อสรางเสริมศักยภาพของผูบริโภค (๒) การใหขอมูลขาวสารที่เปนจริงและครบถวน เพื่อใหผูบริโภคตัดสินใจไดอยางรูเทาทัน (๓) การจัดใหมีกลไกในการเฝาระวัง ติดตาม และตรวจสอบสินคาและบริการในแตละระดับ (๔) การสนับสนุนการมีสวนรวมของผูบริโภค องคกรผูบริโภค และเครือขาย เพื่อใหไดรับสินคา และบริการที่มีมาตรฐาน คุณภาพ ปลอดภัย เปนธรรม อยางเทาเทียมและทั่วถึง ตลอดจนมีระบบ การชดเชยเยียวยาที่มีประสิทธิภาพและเหมาะสม เมื่อไดรับความเสียหาย ทั้งนี้ ตองเปนไปโดยปลอดจาก การแทรกแซงจากอำนาจทางการเมือง ราชการ ธุรกิจ หรือการแทรกแซงอื่นใด

เปาหมาย ขอ ๖๙ ผูบริโภคตองไดรับการปกปองและคุมครองสิทธิตามที่กฎหมายบัญญัติ ตลอดจนไดรับการ พัฒนาศักยภาพใหสามารถปกปองคุมครองตนเองและสังคม รวมถึงไดรับความรูและเขาถึงขอมูลขาวสาร ที่ครบถวน สมประโยชน และทราบผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจากการบริโภค ตลอดจนสามารถนำความรู และขอมูลขาวสารที่ไดรับมาใชตัดสินใจไดอยางเหมาะสมและเทาทัน ผู บ ริ โ ภคที่ ไ ด รับ ความเสี ย หายจากการบริ โ ภคสิ น ค า หรื อ การบริ ก ารต อ งได รั บ การชดเชยและ เยียวยาอยางมีประสิทธิภาพ เหมาะสม และรวดเร็ว ขอ ๗๐ เด็ก เยาวชน สตรี ผูสูงอายุ ผูพิการหรือทุพพลภาพ ผูดอยโอกาสในสังคมตองไดรับความ คุมครองเปนพิเศษตามสิทธิที่กฎหมายบัญญัติ และตองไดรับโอกาสในการพัฒนาทักษะชีวิต รูเทาทันสื่อ มีสวนรวมในการคุมครองผูบริโภค ทั้งนี้การสื่อสารใหขอมูล ตองมีความเหมาะสมตามวัยและสภาพของ บุคคล เขาถึงไดงาย เขาใจงาย และสามารถนำไปใชประโยชนได

Health Constitute.indd 21

1/10/2552 11:28:15


22

ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

มาตรการ ขอ ๗๑ ในการคุมครองผูบริโภค ใหรัฐดำเนินการดังตอไปนี้ (๑) เร ง รั ด การจั ด ตั้ ง องค ก ารเพื่ อ การคุ ม ครองผู บ ริ โ ภคที่ เ ป น อิ ส ระตามรั ฐ ธรรมนู ญ แห ง ราช อาณาจักรไทยและออกกฎหมายที่เกี่ยวกับการชดเชยเยียวยาผูเสียหายจากสินคาและบริการ กฎหมายที่ ทันตอสถานการณและความกาวหนาของเทคโนโลยีดานสินคาและบริการ ตลอดจนบังคับใชกฎหมาย ในการคุมครองผูบริโภคอยางมีประสิทธิภาพ และใหมีกองทุนที่เปนอิสระในการทำงานคุมครองผูบริโภค โดยไดรับการจัดสรรงบประมาณจากรัฐอยางเพียงพอ (๒) สงเสริมและสนับสนุนการรวมตัวของประชาชนในรูปแบบของกลุม ชมรม สมาคม มูลนิธิ เครือขาย และอื่นๆ ในการดำเนินงานเพื่อผูบริโภค และเสริมสรางความเขมแข็งและกระบวนการเรียนรู ใหแกผูบริโภค ตลอดจนสงเสริมและสนับสนุนใหมีกลไกการคุมครองผูบริโภคภาคประชาชนในทุกจังหวัด และตองสนับสนุนใหผูประกอบธุรกิจและสื่อมวลชนมีความรับผิดชอบตอสังคมและรวมดำเนินงาน คุมครองผูบริโภค (๓) สงเสริมและสนับสนุนการมีสวนรวมของประชาชนในการกำหนดนโยบาย วางแผน ติดตาม และตรวจสอบการดำเนินงานเพื่อผูบริโภคทั้งในระดับชาติและทองถิ่น (๔) ควบคุมการจัดบริการสาธารณะใหเด็ก เยาวชน ผูพิการหรือทุพพลภาพ ผูดอยโอกาส และ ผูสูงอายุไดเขาถึง และใชประโยชนในการดำรงชีวิตและติดตอสัมพันธกับสังคมภายนอกอยางทั่วถึงและ เปนธรรม (๕) สนับสนุนใหมีระบบการทดสอบมาตรฐานสินคาและบริการที่ประชาชนมีสวนรวม เพื่อ ประเมินประสิทธิภาพ ความคุมคา ความปลอดภัย และผลกระทบ รวมทั้งเผยแพรสูสาธารณชนอยาง ทั่วถึง (๖) สงเสริมนโยบายและบูรณาการแนวคิดการบริโภคที่ยั่งยืนเขาไปในนโยบายสาธารณะอื่น ตลอดจนมีมาตรการที่สงเสริมการบริโภคที่ยั่งยืน (๗) สนับสนุนและสงเสริมองคกรปกครองสวนทองถิ่นในการเฝาระวัง ติดตาม ตรวจสอบ และ ประเมินผลสินคาและการใหบริการ (๘) สนับสนุนใหมีการตรวจสอบการเผยแพรขอมูลขาวสารดานสุขภาพตอสาธารณะ เพื่อใหมี ความถูกตอง เที่ยงตรง และจัดใหมีสัดสวนของพื้นที่ในการใหความรูแกผูบริโภคอยางเหมาะสม รวมทั้ง เนนการปลูกฝงจริยธรรมของการเปนสื่อมวลชนที่ดี และมีความรับผิดชอบตอการโฆษณาและการ สงเสริมการขายที่สงผลกระทบตอสุขภาพ ขอ ๗๒ ใหองคกรปกครองสวนทองถิ่นกำหนดนโยบาย และจัดใหมีแผน งบประมาณ ขอบัญญัติ ทองถิ่น และกลไกในการคุมครองผูบริโภค โดยบูรณาการงานคุมครองผูบริโภคเขาไปเปนภารกิจหลัก ของแผน โดยการมีสวนรวมของผูบริโภค

Health Constitute.indd 22

1/10/2552 11:28:15


ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

23

ขอ ๗๓ ใหสถาบันวิชาการ สภาวิชาชีพและคณะกรรมการวิชาชีพดานสาธารณสุข รวมกันสราง และพัฒนาระบบคุมครองผูบริโภคที่เขมแข็งและเปนธรรม รวมตรวจสอบ ประเมิน และพัฒนากลไก การคุมครองผูบริโภค โดยสงเสริมใหมีตัวแทนผูบริโภคจำนวนพอเพียงรวมเปนกรรมการในองคกร ขอ ๗๔ ใหผูประกอบธุรกิจและสื่อมวลชนตางๆ ดำเนินงานโดยตองคำนึงถึงความปลอดภัยของ ผูบริโภคและมีความรับผิดชอบตอสังคมเปนสำคัญ มุงสนับสนุนการบริโภคที่ยั่งยืนโดยรวมกันกำหนดและ ปฏิบัติตามแนวปฏิบัติที่ดีในการผลิตสินคาและบริการที่มีคุณภาพ หลักเกณฑจริยธรรม วาดวยการ ประกอบธุรกิจและการสงเสริมการขาย และควบคุมกันเองใหเปนไปตามขอกำหนด รวมทั้งปองกันและ เยียวยาความเสียหายที่เกิดขึ้นจากการประกอบธุรกิจโดยเร็ว ขอ ๗๕ ในการจัดทำหนังสือสัญญาระหวางประเทศและกฎหมายที่เกี่ยวพันมาจากหนังสือสัญญา ระหวางประเทศตามรัฐธรรมนูญแหงราชอาณาจักรไทย ใหหนวยงานของรัฐที่เกี่ยวของดำเนินการ ดังตอไปนี้ (๑) พิ จ ารณาผลกระทบต อ ผู บ ริ โ ภคด า นสุ ข ภาพและสุ ข ภาวะอย า งรอบคอบและถี่ ถ ว นตาม กระบวนการที่ บั ญ ญั ติ ไว ใ นรั ฐ ธรรมนู ญ ทั้ ง นี้ ต อ งดำเนิ น การขอความเห็ น จากองค ก รผู บ ริ โ ภคและ ภาคประชาสังคมอยางกวางขวาง (๒) สร า งหลั ก ประกั น เพื่ อ ปกป อ งผลเสี ย หายที่ จ ะเกิ ด ขึ้ น จากการทำหนั ง สื อ สั ญ ญาระหว า ง ประเทศ ตลอดจนพั ฒ นาและปรั บ ปรุ ง กลไกรองรั บ ผลกระทบที่ เ อื้ อ อำนวยและไม เ ป น อุ ป สรรคต อ กระบวนการพัฒนาดานสุขภาพและการพัฒนาสาธารณสุขของประเทศ (๓) เปดโอกาสใหมีการพิจารณาผลกระทบตอผูบริโภคโดยเฉพาะดานสุขภาพที่เกี่ยวเนื่องจาก หนังสือสัญญาระหวางประเทศภายหลังที่มีการบังคับใช เพื่อหาแนวทางและกลไกในการชดเชยความ เสียหายจากขอตกลง ตลอดจนมีการพิจารณาเปลี่ยนแปลงหรือยกเลิกขอตกลงในกรณีที่มีผลกระทบ อยางกวางขวาง

Health Constitute.indd 23

1/10/2552 11:28:15


24

ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

หมวด ๙ การสรางและเผยแพรองคความรูดานสุขภาพ หลักการ ขอ ๗๖ ความรูดานสุขภาพเปนปจจัยพื้นฐานที่สำคัญของการพัฒนาระบบสุขภาพ รัฐมีหนาที่ สนับสนุนการสรางความรูบนพื้นฐานการมีสวนรวมของภาคสวนตางๆ และเปดโอกาสใหประชาชนเกิด การเรียนรูอยางกวางขวาง ขอ ๗๗ นโยบายสาธารณะตองพัฒนามาจากฐานความรูที่รอบดาน เพียงพอ เชื่อถือได โดย สามารถเปดเผยที่มาของแหลงความรูนั้น ขอ ๗๘ การสราง การจัดการ การสื่อสารและการเผยแพรความรูดานสุขภาพ ตองคำนึงถึง ประโยชนสาธารณะเปนหลัก สอดคลองกับปญหาสำคัญของประเทศ เพื่อมุงสรางสังคมแหงการเรียนรู

เปาหมาย ขอ ๗๙ รัฐและภาคสวนตางๆ มีการลงทุนและมีบทบาทในการสราง การจัดการ การสื่อสาร และ การเผยแพร ค วามรู ด า นสุ ข ภาพ เพื่ อ ให เ กิ ด ระบบสุ ข ภาพที่ อ ยู บ นฐานความรู อ ย า งกว า งขวางและ ครอบคลุมในทุกระดับ

มาตรการ ขอ ๘๐ ใหรัฐจัดสรรงบประมาณเพื่อสนับสนุนการวิจัยดานสุขภาพ ทั้งการวิจัยระบบสุขภาพและ การวิจัยในสาขาตางๆ ที่จำเปนอยางเพียงพอ ในสัดสวนใกลเคียงกับงบประมาณการวิจัยดานสุขภาพ ที่เปนมาตรฐานสากล ขอ ๘๑ ใหรัฐสงเสริมใหองคกรปกครองสวนทองถิ่นมีบทบาทในการสรางความรูดานสุขภาพ และ จัดสรรงบประมาณอยางเหมาะสมใหแกกลุมองคกรในพื้นที่ เพื่อใหมีสวนรวมในการสราง การจัดการ การสื่อสารและการเผยแพรความรู ขอ ๘๒ ใหรัฐสงเสริมสนับสนุนใหภาคประชาชนมีความสามารถสราง จัดการความรูดานสุขภาพ และสนับสนุนใหเกิดชองทางการเรียนรูและการสื่อสารที่เหมาะสมและหลากหลายในชุมชน ขอ ๘๓ ใหรัฐสงเสริมสนับสนุนใหภาคเอกชน ภาคประชาสังคม และชุมชน มีสวนรวมลงทุนในการ สราง การจัดการ การสื่อสารและการเผยแพรความรูดานสุขภาพ

Health Constitute.indd 24

1/10/2552 11:28:16


ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

25

ขอ ๘๔ ให รั ฐ ส ง เสริ ม สนั บ สนุ น การลงทุ น และการพั ฒ นาบุ ค ลากรและเครื อ ข า ยการสร า ง การจัดการ การสื่อสารและการเผยแพรความรูดานสุขภาพในทุกระดับ ขอ ๘๕ ใหรัฐสรางระบบตรวจสอบ กลั่นกรอง และติดตามการสื่อสารและการเผยแพรความรูดาน สุขภาพ โดยเนนการมีสวนรวมของทุกภาคสวน ขอ ๘๖ ใหรัฐกำหนดมาตรการและจัดสรรงบประมาณเพื่อใหสื่อมวลชนทุกรูปแบบจัดสรรเวลา หรือพื้นที่ เพื่อการสื่อสารเผยแพรความรูดานสุขภาพที่ถูกตองอยางพอเพียง โดยมีความเหมาะสมทั้งดาน ชวงเวลา คุณภาพเนื้อหา และการรับรูของกลุมเปาหมาย ขอ ๘๗ ใหรัฐจัดใหมีกลไกระดับชาติทำหนาที่กำหนดทิศทางและนโยบายการสราง การจัดการ การสื่อสารและการเผยแพรความรูดานสุขภาพที่เพียงพอในการพัฒนาระบบสุขภาพ บริหารนโยบาย ติดตามดูแลและประเมินผลนโยบายอยางตอเนื่อง รวมไปถึงการสนับสนุนการสรางเครือขายองคกรวิจัย ดานสุขภาพ ทั้งนี้ อาจพัฒนากลไกที่มีอยูแลว เชน สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข หรือจัดใหมีกลไกใหม ตามความเหมาะสม

Health Constitute.indd 25

1/10/2552 11:28:16


26

ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

หมวด ๑๐ การเผยแพรขอมูลขาวสารดานสุขภาพ หลักการ ขอ ๘๘ การเผยแพรขอมูลขาวสารและการสื่อสารดานสุขภาพ ตองมีความเปนกลาง เปนธรรม และรอบดาน ผานชองทางที่เหมาะสม เพื่อใหประชาชนสามารถรับรูและนำไปประกอบการตัดสินใจ ปรับพฤติกรรมสุขภาพ อันจะนำไปสูสุขภาวะ โดยเนนการเปดโอกาสใหประชาชนเขาถึงการใชขอมูล ขาวสารดานสุขภาพไดโดยงาย

เปาหมาย ขอ ๘๙ ประชาชนไดรับการคุมครอง เพื่อใหไดรับขอมูลขาวสารดานสุขภาพที่ถูกตองและเพียงพอ ขอ ๙๐ มี ร ะบบข อ มู ล ข า วสารด า นสุ ข ภาพที่ ดี มี เ ครื อ ข า ยครอบคลุ ม ทั้ ง ประเทศ และเชื่ อ ม ประสานกับนานาชาติได

มาตรการ ขอ ๙๑ ใหรัฐพัฒนาระบบขอมูลขาวสารดานสุขภาพ และกลไกการนำขอมูลดานสุขภาพไปสูการ ขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะ และการเฝาระวังเพื่อปองกันและควบคุมโรคและปจจัยที่คุกคามสุขภาพ ขอ ๙๒ ให รั ฐ จั ด ให มี ก ลไกตรวจสอบกลั่ น กรองข อ มู ล ข า วสารสุ ข ภาพเพื่ อ การเตื อ นภั ย การ คุมครองประชาชนและการเสริมสรางความเขมแข็งของภาคประชาชน ขอ ๙๓ ใหรัฐสนับสนุนองคกรปกครองสวนทองถิ่น ภาควิชาการ ภาคเอกชน ภาคประชาชนและ ภาคสวนอื่นๆ ใหมีสวนรวมในการบริหารจัดการและกำกับดูแลเพื่อใหเกิดการเผยแพรและการสื่อสาร ตลอดจนสนับสนุนการใชขอมูลขาวสารดานสุขภาพที่เหมาะสม ขอ ๙๔ ใหรัฐจัดใหมีกลไกระดับชาติทำหนาที่กำหนดทิศทางและนโยบายการพัฒนาระบบขอมูล ขาวสารดานสุขภาพ บริหารนโยบาย ติดตามดูแลและประเมินผลนโยบายอยางตอเนื่อง รวมไปถึงการ สนับสนุนการสรางเครือขายองคกรขอมูลขาวสารดานสุขภาพ

Health Constitute.indd 26

1/10/2552 11:28:16


ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

27

หมวด ๑๑ การสรางและพัฒนาบุคลากรดานสาธารณสุข หลักการ ขอ ๙๕ บุคลากรดานสาธารณสุข รวมทั้งกำลังคนดานสุขภาพอื่นๆ ที่มีบทบาทในระบบสุขภาพ เปนกำลังคนที่สำคัญในการขับเคลื่อนสังคมใหเกิดระบบสุขภาพที่พึงประสงค ขอ ๙๖ รัฐมีหนาที่กำหนดนโยบาย การวางแผน การผลิต การพัฒนา และการกระจายบุคลากร สาธารณสุขอยางเปนธรรม เพื่อตอบสนองตอความตองการของประเทศ โดยควบคุมมิใหเปนไปตามกลไก ตลาดเปนหลัก

เปาหมาย ขอ ๙๗ บุคลากรดานสาธารณสุข รวมทั้งกำลังคนดานสุขภาพอื่นๆ ที่มีบทบาทในระบบสุขภาพ มีคุณภาพ มีจริยธรรม มีจิตสำนึกที่ดีตอสังคม มีปริมาณที่เพียงพอ และมีการกระจายอยางทั่วถึงและ เปนธรรม ขอ ๙๘ บุคลากรดานสาธารณสุขมีการทำงาน เพื่อใหบริการสาธารณสุขแกประชาชนในลักษณะที่ เปนสหวิชาชีพ รวมทั้งทำงานเชื่อมโยงสอดประสานอยางใกลชิดกับกำลังคนดานสุขภาพอื่นๆ ที่มีบทบาท ในระบบสุขภาพดวย

มาตรการ ขอ ๙๙ ใหคณะกรรมการกำลังคนดานสุขภาพแหงชาติภายใตคณะกรรมการสุขภาพแหงชาติ ทำหนาที่ดูแลทิศทาง นโยบาย และยุทธศาสตรกำลังคนดานสุขภาพแหงชาติ รวมทั้งประสาน กำกับ ติดตาม ประเมินผลระบบกำลังคนดานสุขภาพแหงชาติเพื่อใหสอดคลองกับระบบสุขภาพที่พึงประสงค ขอ ๑๐๐ ใหหนวยงานของรัฐที่เกี่ยวของ สนับสนุนระบบการผลิตที่ใหบุคคลจากชุมชน ทองถิ่น ตางๆ ใหมโี อกาสเขา ศึกษาและพัฒนาเพือ่ กลับไปปฏิบตั หิ นาทีเ่ ปน บุคลากรดา นสาธารณสุขในทองถิ่นของ ตนเองโดยเนนการมีสวนรวมของชุมชนและองคกรปกครองทองถิ่นอยางใกลชิด ขอ ๑๐๑ ให ห น ว ยงานของรั ฐ องค ก รวิ ช าชี พ และภาคส ว นต า งๆ ส ง เสริ ม สนั บ สนุ น การให บุคลากรดานสาธารณสุขแสดงบทบาทในการสงเสริมและสนับสนุนกำลังคนดานสุขภาพอื่นๆ ที่มีบทบาท ในระบบสุ ข ภาพ ให ส ามารถปฏิ บั ติ ห น า ที่ แ ละมี ส ว นร ว มในการทำงานขั บ เคลื่ อ นระบบสุ ข ภาพที่ พึงประสงครวมกันอยางจริงจัง

Health Constitute.indd 27

1/10/2552 11:28:16


28

ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

ขอ ๑๐๒ ใหรัฐสนับสนุนใหบุคลากรดานสาธารณสุขสาขาตางๆ ใหเปนวิชาชีพที่มีกฎหมาย เฉพาะรองรับ และสนับสนุนใหมีกระบวนการทำงานเชื่อมโยงกันระหวางองคกรวิชาชีพ และเปดชองทาง ใหประชาชนเขามีสวนรวมในการดำเนินงานขององคกรวิชาชีพดานสุขภาพอยางเปนรูปธรรม ขอ ๑๐๓ ให รั ฐ สนั บ สนุ น ให มี ก ารพั ฒ นากลไกระดั บ พื้ น ที่ เ พื่ อ ทำหน า ที่ ป ระสานการวางแผน บุคลากรดานสาธารณสุข และกำลังคนดานสุขภาพอื่นๆ ในระดับพื้นที่ เพื่อใหเกิดการกระจายและ การใชกำลังคนดานสุขภาพในพื้นที่อยางมีประสิทธิภาพและมีความเปนธรรม

Health Constitute.indd 28

1/10/2552 11:28:17


ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

29

หมวด ๑๒ การเงินการคลังดานสุขภาพ หลักการ ขอ ๑๐๔ การเงินการคลังดานสุขภาพตองเปนไปเพื่อความยั่งยืนของระบบสุขภาพที่พึงประสงค ระบบการเงินการคลังรวมหมูภาคบังคับตองไมดำเนินการเพื่อมุงเนนผลประโยชนเชิงธุรกิจ

เปาหมาย ขอ ๑๐๕ การเงิ น การคลั ง รวมหมู ส ำหรั บ การบริ ก ารสาธารณสุ ข ได รั บ การพั ฒ นาเพื่ อ บรรลุ เปาหมายในป ๒๕๖๓ ดังนี้ (๑) ลดสัดสวนรายจายเพื่อบริการสาธารณสุขของประเทศที่มาจากครัวเรือนเมื่อไปใชบริการ จาก รอยละ ๓๖ ของรายจายรวมของประเทศในป ๒๕๔๘ เปนไมเกินรอยละ ๒๐ (๒) ลดจำนวนครัวเรือนที่ประสบปญหาวิกฤตดานเศรษฐกิจจากการจายคาบริการทางการแพทย จากรอยละ ๒ ของครัวเรือนทั้งหมดในป ๒๕๔๙ เปนไมเกินรอยละ ๑ (๓) มีความเปนธรรมในการไดรับประโยชนจากบริการสาธารณสุขที่รัฐสนับสนุน (๔) อัตราการเพิ่มของรายจายดานสุขภาพของประเทศเพิ่มขึ้นไมมากกวาอัตราการเพิ่มของ ผลิตภัณฑมวลรวมในประเทศ (๕) ระบบการเงิ น การคลั ง รวมหมู ภ าคบั ง คั บ ด���เนิ น การถู ก ต อ งตามหลั ก การไม มุ ง เน น ผลประโยชนเชิงธุรกิจ

มาตรการ ขอ ๑๐๖ ใหรัฐจัดระบบการเงินการคลังรวมหมูมาจากแหลงเงินซึ่งมีการจัดเก็บในอัตรากาวหนา เพิ่มมากขึ้น รวมถึงเพิ่มการจัดเก็บภาษีจากการบริการสาธารณสุขที่มุงเนนผลประโยชน เชิงธุรกิจและ สินคาที่ทำลายสุขภาพ และจัดระบบการเงินการคลังรวมหมูภาคบังคับใหเปนไปตามหลักการไมมุงเนน ผลประโยชนเชิงธุรกิจ ขอ ๑๐๗ ใหรัฐขยายระบบการเงินการคลังรวมหมูใหครอบคลุมประชาชนที่มีภูมิลำเนาถาวร ในประเทศ รวมถึงกลุมแรงงานตางดาว เพื่อใหสามารถเขาถึงบริการสาธารณสุขไดอยางถวนหนา รวมทั้ง จำกัดการใชมาตรการรวมจายเมื่อใชบริการสาธารณสุขเฉพาะ เพื่อปองกันการใชบริการมากเกินจำเปน

Health Constitute.indd 29

1/10/2552 11:28:17


30

ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

ไมใชเพื่อการหาเงินเพิ่มเติมแกระบบ หากมีการใชมาตรการรวมจายตองมีมาตรการที่มีประสิทธิภาพใน การคุมครองคนจนและผูมีความจำเปนดานสุขภาพใหไดรับบริการสุขภาพที่เหมาะสม ขอ ๑๐๘ ใหรัฐเพิ่มการลงทุนในการบริการสาธารณสุขที่มีประสิทธิภาพสูง ไดแก การสราง เสริมสุขภาพ การปองกันและควบคุมโรคและปจจัยที่คุกคามสุขภาพ โดยใหมีอัตราการเพิ่มไมต่ำกวา อัตราเพิ่มดานการรักษาพยาบาล สนับสนุนการพัฒนาระบบสุขภาพที่มีความสำคัญเพิ่มมากขึ้นในอนาคต เชน ระบบบริการสาธารณสุขปฐมภูมิ การบริการพักฟนระยะยาว การฟนฟูสมรรถภาพ การแพทย แผนไทย การแพทยพื้นบาน และการแพทยทางเลือกอื่นๆ การวิจัยเพื่อการพัฒนาระบบสุขภาพ รวมถึง พิจารณาใชมาตรการภาษีสำหรับลดการบริโภคสินคาที่ทำลายสุขภาพ ขอ ๑๐๙ ใหรัฐพัฒนาประสิทธิภาพการบริหารจัดการการเงินการคลังสำหรับการจัดบริการ สาธารณสุขใหสามารถควบคุมคาใชจายได โดยใชการเงินการคลังรวมหมูแบบปลายปดที่กำหนดวงเงิน คาใชจายที่ชัดเจนไวลวงหนา เพื่อใหสามารถควบคุมคาใชจายได เชน การจายแบบเหมาจายรายหัวหรือ ตามรายโรค และมีการสรางแรงจูงใจที่เหมาะสมแกผูใหบริการ ขอ ๑๑๐ ใหรัฐสงเสริมใหมีการจัดตั้งกองทุนสุขภาพของชุมชน โดยการมีสวนรวมของหนวยงาน ของรัฐ องคกรปกครองสวนทองถิ่น และชุมชน เพื่อสนับสนุนการสรางเสริมสุขภาพ การปองกันและ ควบคุมโรคและปจจัยที่คุกคามสุขภาพ การฟนฟูสมรรถภาพ รวมทั้งสนับสนุนใหมีระบบการติดตาม ประเมินผลและการตรวจสอบเพื่อใหเกิดการบริหารจัดการที่มีธรรมาภิบาล ขอ ๑๑๑ ใหรัฐจัดใหมีกลไกระดับชาติทำหนาที่วางแผนการเงินการคลังดานสุขภาพของประเทศ ในระยะยาว ติดตามประเมินผล รวมถึงสนับสนุนการวิจัยเพื่อพัฒนาระบบการเงินการคลัง ดานสุขภาพ อยางตอเนื่อง โดยใหมีการจัดสรรงบประมาณสนับสนุนอยางเพียงพอ

Health Constitute.indd 30

1/10/2552 11:28:17


ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

31

สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแหงชาติ (สช.) ชั้น ๒ อาคาร ๘๘/๓๗ ติวานนท ๑๔ ต.ตลาดขวัญ อ.เมือง จ.นนทบุรี ๑๑๐๐๐ โทรศัพท ๐ ๒๕๙๐ ๒๓๐๔ โทรสาร ๐ ๒๕๙๐ ๒๓๑๑ www.nationalhealth.or.th

Health Constitute.indd 31

1/10/2552 11:28:18


32

Health Constitute.indd 32

ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒

1/10/2552 11:28:19


Thailand National Health Charter