Page 1

www.gardenandplace.com

2010




Inhoud

4

10 12

4

26

24

DESIGN MET RESPECT

20

24

Portret Rik Hiergens, België

10

GEMENGD ROOD VOOR EEN STADSPIAZZA OP KANT GEPLAATST EN GEVARIEERD BRUIN Braunschweig, Duitsland

16

EEN SCHOOLVOORBEELD VAN ­DOORDACHT ONTWERP Westmalle, België

20

EEN HOTSPOT VOOR NORWICH Norwich, UK

22

„DE HOOFDZAAK IS OM MOOI TE WONEN” Chróścice, Polen

PLAATS VOOR KLEI Jonava, Litouwen

26

Manchester, UK

12

22

HET MACHINAAL LEGGEN VAN KLEIKLINKERS Nederland

28

EEN PLAATS OM TE GENIETEN Tsjechië

29

KRUIDENTUIN UIT KLEIKLINKERS Oostenrijk

30

STADSTOEBEHOREN Nederland

31

Adressen

16


Beste Lezer, Steeds meer ontwerpers en aannemers raken in de ban van duurzame en natuurlijke bestratingsmaterialen. Ze kiezen voor lokale en herbruikbare materialen met een minimale milieu-impact, een kleine ecologische voetafdruk dus, en met een lange levensduur. Hierin strookt hun overtuiging helemaal met deze van hun opdrachtgevers. Geen wonder dat onze kleiklinkers hun steile opgang verder zetten. Ook hun enorm aanpassingsvermogen aan diverse bouw- en tuinstijlen is hier zeker niet vreemd aan. Met hun levensduur van minstens 125 jaar geven ze de meeste andere bestratingsmaterialen het nakijken. In deze vijfde editie nemen we u mee naar enkele opmerkelijke realisaties met kleiklinkers, waarvan twee in eigen land. Tuinontwerper Rik Hiergens paste ze toe bij zijn eigen tuin, met een dubbel resultaat: de klinkers ondersteunen enerzijds de respectvolle restauratie van zijn oude woning en ze zorgen bovendien voor een tijdloze en bijzonder actuele toets. Machtelt Tilburgs koppelde het functionele aan het aangename en gebruikte onze kleiklinkers voor speelplaatsen en wandelpaden in een scholencomplex. Aan de ­reacties van de leerlingen te merken, valt het op dat ook de jeugd steeds ­gevoeliger wordt voor de combinatie van esthetiek en duurzaamheid. We wensen u alvast veel kijk- en leesplezier met deze vijfde editie van „Garden & Place“. Uw kleiklinker-team, Steven Vermeulen / Lieven Van Den Berghe / Kurt Lybeer / Frank Geurts

Impressum Garden & Place 5de uitgave

Foto’s Andrew Smith (S G Photography Limited), Saulius Paukštys

Media-eigenaar en uitgeverij Österreichischer Wirtschaftsverlag GmbH, 1050 Wien

Design Simon Jappel (Österreichischer Wirtschaftsverlag)

Uitgever Wienerberger AG, 1100 Wien Redactie Tom Cervinka, Thomas Prlic (Österreichischer Wirtschaftsverlag), Marion Göth, Stefan Claeys Medewerkers Kerstin Konold, Tanja Bongers, Jolanda Stam, Mike Jepps, Sarah Jackson, Julie Davis, Sabine Merlevede, Tomas Sabaitis, Jolanda Stam, Vladimir Pravda, Wivine Bouten, Petra Friese, Monika Sikorska, Grzegorz Sudoł

Dit magazine van TERCA verschijnt in het Duits, Engels, Frans, Nederlands, Pools en Tsjechisch. GARDEN & PLACE wordt verdeeld in België, Denemarken, Duitsland, Engeland, Estland, Finland, Frankrijk, Indië, Kroatië, Letland, Litouwen, Nederland, ­Oostenrijk, Polen, Roemenië, Rusland, Slovenië, Tsjechië en Zweden. Deze uitgave van GARDEN & PLACE werd gedrukt op milieuvriendelijk, chloorvrij gebleekt papier. www.gardenandplace.com

VOORWOORD // Impressum






P0RTRET // RIK HIERGENS // BELGIĂ‹

Design met respect Zeveren is een rustig gehucht van Deinze, bezuiden Gent. De aangename stilte wordt er plots doorbroken door joelende kinderen, die het begin van de speeltijd aankondigen in het dorpsschooltje. Het geluid dringt door tot in de tuin van Rik Hiergens. Deze tuinontwerper met een late roeping bewoont het oude huis naast de school. Hier verbleven ooit de zusters van de congregatie die het schooltje hadden opgericht. Met veel respect werd de woning opgeknapt en van hoge raampartijen voorzien, die de langwerpige achterliggende tuin als het ware naar binnen halen. De Terca kleiklinkers die buiten prominent aanwezig zijn, lopen gedeeltelijk door in de hal van de woning en illustreren de fascinatie van Rik Hiergens om binnen en buiten met elkaar te verbinden.


P0RTRET // RIK HIERGENS // BELGIË






P0RTRET // RIK HIERGENS // BELGIË

Uit de hand gelopen hobby Rik Hiergens: „Ik herinner me dat ik van in mijn vroegste jeugd gefascineerd was door tuinen. De mooie tuinen die op mijn weg naar school lagen, staan in mijn geheugen gegrift. Ze schonken me rust en verwondering. De reden van die verwondering heeft me steeds beziggehouden en me aangezet om op te zoek te gaan naar antwoorden.“ Toch leek Rik Hiergens niet voorbestemd om een groene carrière uit te bouwen. Hij kwam in het onderwijs terecht en alles wat met tuinen te maken had, bleef jarenlang een hobby. Toen hij zijn studio in Gent achter zich liet en zich in Zeveren kwam vestigen, vormde de verwaarloosde tuin een uitdaging van formaat. Het besluit om zelf de tuin te ontwerpen werd al snel genomen. Intussen had hij zich ook reeds een doorgedreven plantenkennis eigen gemaakt. De eigen tuin bleek al snel een schot in de roos: bezoekende vrienden en familieleden waren onder de indruk en vroegen aan Rik Hiergens om ook hun tuin onder handen te nemen. Tussendoor volgde hij nog een opleiding als tuinaannemer, om ook alle praktische aspecten van het vak grondig onder de knie te krijgen. De vroegere hobby werd een deeltijdse beroepsactiviteit en wanneer hij niet voor de klas staat, is Rik Hiergens te vinden achter zijn tekentafel of met zijn voeten in de teelaarde.


„HET ONTWERPEN EN AANLEGGEN VAN EEN TUIN ZOU MEN KUNNEN BESCHOUWEN ALS EEN KUNSTMATIGE EN STORENDE INGREEP IN DE NATUUR. HET RESULTAAT MOET ECHTER ALTIJD ZIJN DAT DE VERBINDING MET DE NATUUR ZO SNEL MOGELIJK WORDT HERSTELD.“

Een kunstmatige ingreep met natuurlijk ­resultaat „Het ontwerpen en aanleggen van een tuin zou men kunnen beschouwen als een kunstmatige en verstorende ingreep in de natuur. Het resultaat moet er echter steeds op gericht zijn om zo snel mogelijk de link met de omringende natuur te herstellen en zo mogelijk nog te versterken.“ Vanuit deze overweging zet Rik Hiergens vooral kleine en moeilijke percelen naar zijn hand. Hierbij haalt hij het maximum uit de beschikbare oppervlakte, uit de oriëntatie en uit de omgeving. Ordenen en structureren, letterlijk vorm geven dus, en het indelen in zones zijn daarbij belangrijk. Strakke lijnen en volumes voorziet hij graag van een wat lossere, nonchalante invulling. Daarbij steekt hij zijn voorliefde voor inheemse beplantingsschema’s niet onder stoelen of banken. Diverse bladvormen zorgen daarbij voor een speelse noot. Het eind­ resultaat is een tuin die helemaal meeleeft met de seizoenen en die ook in de winter zijn boeiende structuur behoudt. Rik Hiergens kijkt daarbij met bewondering naar grootmeesters in het genre zoals Jacques Wirtz en de Nederlandse tuinontwerper Dick Beijer.

P0RTRET // RIK HIERGENS // BELGIË






P0RTRET // RIK HIERGENS // BELGIË

De eigen tuin als uitstalraam In zijn eigen tuin heeft Rik Hiergens al zijn principes in sprekende vorm weten te verwoorden: structuur en gelaagdheid door imposante buxusbollen en vierkant gesnoeide taxusvolumes, buxus- en taxushaagjes, dubbele rijen haagbeuk, diverse acers, enkele oude appelbomen, zowel hoog- als laagstammige, ... Vanuit elk gezichtspunt laten oplopende volumes de tuin breder lijken dan hij is. Onder een bladerdak van leilindes werd een doorzicht op het omringende landschap gevrijwaard en ook achteraan vloeit de tuin over in de achterliggende weilanden. De langgerekte tuin maakt halverwege een lichte bocht naar rechts, maar via de inplanting van lange wandelpaden en enkele lommerrijke terrasjes in kleiklinkers, werd de illusie van rechtlijnigheid hersteld. De tuin bevat voldoende formele elementen die aansluiten bij de eerder statige stijl van de woning, terwijl de losse invulling her en der refereert aan het landelijke karakter van de gemeente Zeveren.

Vanuit het kantoor waar steeds klassieke muziek op de achtergrond weerklinkt, krijgen de klanten een intrigerend stukje tuin te zien met in de hoogte oplopende taxusmassieven. Deze zorgen voor een sterk ruimtelijk gevoel en nodigen uit om de rest van de tuin te ondekken.

Een perfect huwelijk tussen baksteen en ­kleiklinkers Om perfect aan te sluiten bij de woning zocht Rik Hiergens een bestratingsmateriaal dat bij de meer dan 100 jaar oude bakstenen muren paste. Dankzij de kleiklinkers van Terca kon hij de achtergevel naadloos in de tuin laten overvloeien. Om deze reden koos hij voor een kleine en donkere variant: de Terca Oud Volendam in het formaat 200x50x88 mm. Net als de gevel­stenen werden de kleiklinkers in een halfsteensverband geplaatst, voor een natuurlijke en rustgevende uitstraling. Rik Hiergens maakt ook in zijn andere projecten veel gebruik


van kleiklinkers. De kleine en handige klinkerformaten vormen een ideale bestrating voor tuinpaden en gezellige terrassen. Kleiklinkers zijn heel dankbaar voor tuinen met niveauverschillen en ideaal voor de realisatie van trappen en afboordingen. Ze zijn bijzonder polyvalent, karaktervol en toch „licht“ qua vorm en uitzicht. Grote terrastegels worden te vaak verkeerd gebruikt. Rik Hiergens houdt van een natuurlijke uitstraling, van materialen die mooi verouderen, die duurzaam en eenvoudig zijn. Aan het door elkaar gebruiken van veel verschillende materialen heeft hij een hekel. Af en toe plaatst hij hout in combinatie met kleiklinkers als het maar leidt tot een rustgevend en natuurlijk effect. Het lijkt alsof de klinkers steeds bij de oude woning behoord hebben. De zusters van de oude schoolgemeenschap zouden instemmend geknikt hebben bij dergelijke respectvolle behandeling van hun vroegere woonst en tuin.

Particuliere tuin, Deinze Tuinarchitect: Rik Hiergens, Zeveren (Deinze, B), www.tuin-ontwerp.eu Bouwheer: Rik Hiergens, Zeveren (Deinze, B) Gebruikte kleiklinkers: Terca Oud Hollands - Oud Volendam, WF Beschikbare formaten: WF (200 x 50 x 88 mm) & DF (200 x 67 x 88 mm) Gelegde oppervlakte: 90 m2 Voltooiing van het project: april 2008

P0RTRET // RIK HIERGENS // BELGIË




10

Manchester // UK

Gemengd rood voor een 足stadspiazza Piccadilly Place is het indrukwekkende middel足 punt van een richtinggevend bouwproject voor gemengd gebruik. Met zijn aardachtige rode tinten herinnert het niet alleen aan het 足industrieel verleden van Manchester, maar past het ook perfect bij de omliggende 足nieuwe gebouwen. Met de kleiklinkers van Wienerberger kon de landschapsarchitect Austin-Smith:Lord voor de vormgeving van zijn project kiezen uit een gevarieerd aanbod van harmonisch op elkaar afgestemde kleuren en structuren.


Het bekroonde internationale architectenbureau Austin-Smith: Lord ontwierp voor de vastgoedontwikkelaar Argent het masterplan en het volledige concept voor Piccadilly Place. Dit project beoogde het doel dit bruisende en spannende stadsdeel van Manchester nieuw leven in te blazen en investeerders aan te trekken. Het wordt gemengd gebruikt en omvat een eersteklas openbare zone, een hotel, vier bureaugebouwen, woningen en winkels. De bezoekers van Piccadilly Place worden verwelkomd door een klaterende waterval die in een brede goot verdwijnt. Deze leidt de bezoekers naar de piazza, het centrum van het project. De eenvoudige plattegrond van de piazza zonder verticale elementen doet de omliggende boogvormige gebouwen met hun talrijke restaurants, bars en winkels bijzonder indrukwekkend uitkomen. Bij Austin-Smith:Lord waren ze zich ervan bewust dat bij een dergelijke plattegrond heel goed over de keuze en de kwaliteit van het materiaal moest worden nagedacht. De weelderige kleuren van de kleiklinkers Arte Paars Gereduceerd verlenen niet alleen warmte aan de hoofdpiazza, ze harmoniëren ook met de moderne porfieren en granieten elementen van de ­waterval en vormen een geslaagde overgang naar de omliggende historische terracottategels en de rode baksteengebouwen. De indrukwekkende kleurenvariëteit van dit natuurproduct heeft ook nauwelijks te lijden onder de tand des tijds. De kleiklinkers werden echter ook omwille van hun uitstekende structuureigenschappen gekozen. Ze overtuigen door hun fijne korrelstructuur en een strekverband dat de langwerpige optiek beklemtoont in het trapeziumvormige legraster.

Piccadilly Place, Manchester Architectenbureau: Austin-Smith:Lord LLP Bouwheer: Argent, Piccadilly Place Gebruikte kleiklinkers: Terca Arte Paars Gereduceerd Gebruikt formaat: WF (202 x 50 x 88 mm) Voltooiing: 2009 Gelegde oppervlakte: 835 m²

Manchester // UK

11


12

BRAUNSCHWEIG // DUITSLAND

Op kant geplaatst en gevarieerd bruin Bij de vernieuwing van twee woonstraten in Braunschweig kozen zowel het stadsbestuur als alle omwonenden voor Penter kleiklinkers als wegdek. Dat de klinkers op kant gelegd moesten worden, was voor de bouwfirma een nieuwigheid.

Van moderne straten en verkeersoppervlakken wordt vooral verwacht dat ze veilig, duurzaam, milieuvriendelijk en economisch zijn. Verder moet de oppervlakte zo geluidsarm mogelijk zijn. Een geslaagd voorbeeld van een duurzame, hoogwaardige sanering en vernieuwing van straatoppervlakken realiseerde de stad Braunschweig samen met alle omwonenden in een woongebied noordoostelijk van het stadscentrum. Het project is niet alleen omwille van de eensgezindheid tussen alle betrokken partijen opmerkelijk. Alle omwonenden opteerden unaniem voor hoogwaardige Penter kleiklinkers als bouwmateriaal in plaats van het goedkopere wegdek dat oorspronkelijk voorzien was. Dat de kleiklinkers voor een deel op kant werden gelegd, was niet alleen voor de bouwonderneming maar ook voor de regio iets heel bijzonders.

OMWONENDEN VERKIEZEN HOOGWAARDIGE OPLOSSING De „leeuwenstad“ Braunschweig is met ongeveer 246.000 inwoners de op één na grootste stad in de Duitse deelstaat Nedersaksen. Het is niet alleen een cultureel en economisch centrum, maar ook een geliefde woonplaats. Het stadsbestuur en de burgers hechten er bijzondere aandacht aan

het bewaren van de woonkwaliteit. Dat bleek onlangs weer toen twee straten in een woongebied in de universiteitswijk in de buurt van het centrum moesten worden vernieuwd. Na meer dan vijf decennia was het wegdek in een zeer slechte staat. De stenen waren sterk verweerd. Oorspronkelijk waren voor de heraanleg van de rijbaan goedkope betonnen stenen voorzien. Zoals in heel wat gemeenten ontbreekt ook in Braunschweig het nodige geld om voor de aanleg van openbare wegen eersteklas kleiklinkers aan te schaffen. Bovendien moet ook met de financiële middelen van de omwonenden rekening worden gehouden. Per slot van rekening zijn deze wettelijk verplicht om 75 procent van de bouwkosten zelf te betalen. Nadat een universiteitsrapport de omwonenden van de noodzaak van de wegdekvernieuwing kon overtuigen, maakten deze al tijdens de planningsfase uitgebreid gebruik van hun recht op inspraak. Ze verwierpen de oorspronkelijke goedkope oplossing en opteerden voor hoogwaardige en duurzame Penter kleiklinkers als wegdek. Met de meerkosten van 1.000 tot 2.000 euro per perceel verklaarden zich alle eigenaars zonder enige uitzondering akkoord.


ONVERWOESTBARE KLEIKLINKERS Op die manier kon het stadsbestuur van Braunschweig voor de eerste keer een gemeentelijk bouwproject realiseren dat door alle omwonenden werd gedragen en waarvan de kwaliteit duidelijk hoger is dan de gebruikelijke standaard. „Het grote kwaliteitsbewustzijn van de burgers bij de keuze van de bouwstoffen is opmerkelijk“, zegt Bernhard Kintzer, verantwoordelijke van de afdeling wegenbouw en verkeer van de stad Braunschweig. „Voor mij als wegenbouwkundige was deze beslissing een echte meevaller, want de betonnen stenen die oorspronke­ lijk waren voorzien, zijn bij lange na niet zo duurzaam als echte kleiklinkers. Al na vijf tot tien jaar kun je bij straatoppervlakken met verschillende tinten gekleurde betonnen stenen door het sterk verbleken nauwelijks nog kleurverschil zien. Kleiklinkers daarentegen zijn kleurbestendig, belastbaar en robuust. Ze zijn duurzaam, gemakkelijk te onderhouden en verslijten niet met de jaren. Kleiklinkers zijn op lange termijn een voordelige oplossing, want ze zijn onverwoestbaar en zien er ook na vijftig jaar nog zo goed als nieuw uit.“

BRAUNSCHWEIG // DUITSLAND

13


14

BRAUNSCHWEIG // DUITSLAND

GEVARIEERD BRUIN Bij de aanleg van straten worden hoge eisen gesteld aan de technische en zichtbare kwaliteit van de bouwstoffen. Ze moeten niet alleen geschikt zijn voor blootstelling aan hoge belastingen, ze moeten bovendien voldoen aan bepaalde esthetische eisen en met de omgeving harmoniĂŤren. In Braunschweig waren eerst baksteenrode kleiklinkers voorzien. De grondeigenaars kozen echter tegen de wijdverbreide rode kleur en verkozen de gevlamde Penter kleiklinker in gevarieerd bruin, o.a. ook omdat bruin het beste leek op de kleur van het vroegere wegdek. De kwaliteit, en in het bijzonder de belastbaarheid van het plaveisel, hangt niet alleen af van de kwaliteit van de gebruikte kleiklinkers, maar ook van de toestand van de onderliggende lagen. De samenstelling en dimensie van de dragende laag hangen af van de te verwachten belasting door verkeer en vorst. Penter kleiklinkers zijn door hun geringe wateropname absoluut vorstvrij en bovendien volledig resistent tegen strooizout. De laag onder de kleiklinkers moet voldoende waterdoorlatend zijn. Bij de keuze van het legpatroon spelen de grootte, de functie en de belastingsgraad van de oppervlakte een rol. In Braunschweig kozen de bouwheren voor een klassiek strekverband. Het is een vaak voorkomend legpatroon, dat heel stabiel is en gemakkelijk te leggen. Je hebt geen passtukken nodig en ook het leggen in bochten is niet moeilijk. Aangezien het strekverband altijd haaks op de rijrichting wordt gelegd, blijven de klinkers steeds goed met elkaar verbonden.

SPECIALE MANIER VAN LEGGEN De technische opbouw van de dragende laag hangt in hoge mate af van de manier waarop de kleiklinkers (op kant of plat) worden gelegd. In de regio rond Braunschweig worden klinkers slechts heel zelden op kant gelegd. Het bedrijf dat de werken uitvoerde, had deze manier van leggen al meer dan 60 jaar niet

meer uitgevoerd. Het kruispunt van de twee straten is echter aan erg sterke schuifkrachten blootgesteld. Daarom werden de kleiklinkers hier op hun smalle kant gelegd. Op die manier kan de belasting gegarandeerd beter worden uitgehouden. Om het wegdek minder glad te maken kreeg de bovenkant van de klinkers een oppervlaktebehandeling. De kanten van de kleiklinkers kunnen lichtjes afgeschuind of scherpkantig zijn. Op verzoek van de omwonenden werden kleiklinkers zonder afkanting met een enge voeg verwerkt om de geluidsbelasting zo gering mogelijk te houden. Bovendien werden op aanraden van de fabrikant verkorte afstandhouders gebruikt om een gelijkmatige afstand tussen de kleiklinkers te garanderen. Op die manier kunnen de scherpkantige kleiklinkers niet tegen elkaar stoten en barsten de kanten door het aandrukken of het verkeer niet af. De voegbreedte moet volgens de legrichtlijnen drie tot vijf millimeter bedragen. In Braunschweig werd op aanraden van een deskundige een voeg van twee tot drie millimeter ­gebruikt


noorden maar ook in de rest van Duitsland en daarbuiten. Voor het eersteklas natuurproduct worden de beste inheemse kleisoorten gebruikt uit de kleigroeven in het gebied „Friesische Wehde“ en de leisteengroeven in het noorden van het Teutoburger Wald bij Bramsche. De Penter kleiklinkers worden geproduceerd in de Noord-Duitse baksteenfabriek Penter bij Osnabrück die op een rijke traditie kan terugblikken. Het merk „Penter Klinker“ wordt door de Bockhorner Klinker GmbH met zetel in Bockhorn verkocht, die ook een uitgebreid assortiment aan bakstenen voor gevels aanbiedt.

Rudolf-Wilke-Straße/ Hermann-Riegel-Straße, Braunschweig

om zeker te zijn dat de scherpkantige kleiklinkers later niet zouden verschuiven. Om de voegen af te sluiten werden de oppervlakken na het leggen meteen met zand bestrooid. Voor het dichtwalsen van de oppervlakken werden de voegen met fijn zand gevuld (korrel nul tot drie millimeter, in Braunschweig werd een korrel van een tot twee millimeter gebruikt).

LEVENSLANG HOGE KWALITEIT Het verharden van straten, wegen en pleinen met kleiklinkers is een heel oude en beproefde methode, die vooral in ­Noord­­Duitsland sterk verspreid is. De duurzame schoonheid en stabiliteit van geplaveide oppervlakken hangen hoofdzakelijk af van de vakkundige planning en de correcte plaatsing van de klinkers, maar natuurlijk ook van de kwaliteit van het gebruikte materiaal. Penter kleiklinkers beantwoorden in elk opzicht aan de hoogst mogelijke kwaliteitseisen en worden gekenmerkt door een levenslange kleurvastheid. Door hun hoge kwaliteitsstandaard zijn Penter kleiklinkers heel erg in trek, niet alleen in het

Planning: Stad Braunschweig – Fachbereich Tiefbau und Verkehr Bouwheer: Stadt Braunschweig Aannemer: Hastrabau-Wegener GmbH & Co. KG, Braunschweig-Lehndorf Onderaannemer/legger: Pfeiffer Pflasterbau, Magdeburg Gebruikte kleiklinkers: Penter Braunbunt geflammt Gebruikt formaat: 130.000 kleiklinkers, 240 x 118 x 71 mm, zonder afkanting (scherpkantig), met verkorte afstandhouders en 11.000 kleiklinkers, 240 x 118 x 71 mm, zonder afkanting (scherpkantig), zonder afstandhouders, behandeld voor op kant leggen Voltooiing: maart 2008 Gelegde oppervlakte: ca. 4.000 m²

BRAUNSCHWEIG // DUITSLAND

15


16

WESTMALLE // BELGIË

Een schoolvoor­ beeld van door­ dacht ontwerp De Lodewijk De Konincklaan in Hoogstraten wordt opgefleurd door tal van leuke, mooi onderhouden voortuintjes. Tuinieren lijkt hier een bijzonder populair tijdverblijf. In de verte wijst de opvallende toren van de Sint-Catharinakerk het centrum aan. De hele grenslandstreek waartoe ook Hoogstraten behoort, slingert zich uit langsheen het uiterste ­zuiden van Nederland. Deze bijzonder groene streek, met veel open landschap en tal van ­wandelen fietsroutes vormde zowel biotoop als voedingsbodem voor Landschaps- en Tuinarchitecte Machtelt Tilburgs.


De grote lijnen uitgestippeld Machtelt Tilburgs was van in haar vroegste jeugd geboeid door de natuur en door het groen. Dit kon ook moeilijk anders als kind van „de boerenbuiten“. Daarnaast heeft ze steeds een aanleg gehad voor tekenen. De combinatie van deze twee interesses leidde haar naar het Hoger Rijksinstituut voor Tuinbouw, KTA Horteco te Vilvoorde. Sinds 1990 staat ze in het vak en ontwerpt tuinen die opvallen door hun soberheid, eenvoud en strakke belijning. Machtelt Tilburgs werkt graag met opdrachtgevers die zelf ook groene vingers hebben. Daarbij stippelt ze de grote lijnen uit en laat ze voldoende ruimte en vrijheid voor de bewoners om in de loop der jaren hun tuin zelf verder bij te sturen. Binnen deze visie is een tuin voor haar geen vaststaand en onwrikbaar gegeven maar een evoluerend en levend geheel. Deze aanpak is zeer actueel, omdat veel van haar klanten de tuin gefaseerd laten aanleggen en actief betrokken willen zijn bij dit groeiproces.

Eenvoud en samenhang met de woning Machtelt Tilburgs: „Ik stel zelf een hele verandering vast in de tuinaanleg en de tuinbeleving. In mijn beginperiode had ik ellenlange plantenlijsten, nu kan alles op één velletje A4. Ik werk daarbij graag met haagbeuk, hulst, buxus, bamboe, siergrassen en hortensia’s. Er is in het algemeen een versobering opgetreden in de tuinontwerpen. Aanplantingen verminderen ten gunste van meer constructie-elementen. Dit is gedeeltelijk te wijten aan de vraag naar meer onderhoudsvriendelijke tuinen. Alles wordt nu strakker en soberder uitgevoerd en het belang van bestratingsmaterialen bijvoorbeeld is daarbij sterk gestegen. Zelf streef ik steeds naar een grote samenhang tussen tuin en woning. Natuurlijke bestratingsmaterialen zoals kleiklinkers vormen daarbij een ideale overgang tussen woning en directe omgeving“. Ze ziet bovendien een stijgende vraag naar kwaliteitsmaterialen. Beton in de tuin verdwijnt ten voordele van natuurlijke, gebakken materialen. Ook dit past perfect in het profiel van haar klanten: ze kiezen liever een duurzamer en kwalitatiever bestratingsmateriaal en het hogere prijskaartje wordt dan vaak gecompenseerd door een gefaseerde aanleg.

WESTMALLE // BELGIË

17


18

WESTMALLE // BELGIË

De speelplaats onder handen genomen In de loop van 2007 en 2008 mocht Machtelt Tilburgs de 2 grote speelplaatsen van het St.-Jan Berchmanscollege te Westmalle heraanleggen. Niet meteen een doordeweekse opdracht voor een tuinarchitect, maar net daardoor des te boeiender. Deze middelbare school heeft een zeer sterke reputatie tot ver buiten de streek. Respect en discipline staan er hoog aangeschreven. De hele schoolinfrastructuur is ook steeds perfect onderhouden geweest. Ze wilden hun visie op kwaliteitsonderwijs doortrekken letterlijk tot op de speelkoer. De speelplaatsen voor de lagere en de hogere cyclus waren vroeger geplaveid met de eerder „saaie“ en klassieke betontegels van 30 op 30 cm. In samenspraak met de schoolgemeenschap werd bij de heraanleg gekozen voor Terca kleiklinkers en grote betonnen eurodallen. Het goedkopere beton diende om de prijs op een redelijk niveau te houden. Tevens staat het beton in mooi contrast met de kleiklinkers. Deze laatste werden gekozen niet alleen omdat gebakken klei een edel, uiterst duurzaam en na­tuurlijk materiaal is, maar ook omdat kleiklinkers perfect aansloten op de oude, statige schoolgebouwen in baksteen.

De kleiklinkers (Oud Zaandam) werden hoofdzakelijk in halfsteensverband gelegd, waarvan een deel plat en een deel op kant geplaatst. Verder werden de kleiklinkers gebruikt voor belijningen en als afboording van de eurodallen. Rollagen in gebakken klinkers doorkruisen de eurodallen op een klassieke manier. Zo ontstonden vierkanten die de grote oppervlakte perfect vrijwaren van eentonigheid. Om de rechtlijnigheid iets te doorbreken, werden twee cirkelvormige pleintjes aangelegd, die de 2 schoolgebouwen met elkaar verbinden. Het lager gelegen binnenplein zorgt voor een ietwat speelse en aangename sfeer. Het is er heerlijk genieten van de vrije tijd tussen het groen. Het werd alvast geen steriele omgeving, want er is letterlijk en figuurlijk ook ruimte om te sporten en te spelen, vooral op de kleinere speelplaats van de lagere graad, waar voetbal en basket koning zijn. Een doordachte plaatsing van goten tenslotte moest zorgen voor een perfecte afwatering van dergelijke grote oppervlaktes. De nieuwe bestrating werd verder aangevuld met aangepast stadsmeubilair in de vorm van betonnen zitbanken. Op vlak van groenvoorziening viel de keuze op massieven in


„ALLES WORDT NU STRAKKER EN SOBERDER UITGEVOERD EN HET BELANG VAN BESTRATINGSMATERIALEN IS DAARBIJ STERK GESTEGEN.“

groene beuk en enkele mooie bomen (tulpenboom en sierpeer) maken van de speelplaats een aangename buitenruimte. De heraanleg van de 2 speelplaatsen nam 2 jaar in beslag. Dit had vooral te maken met de omvang van het project en met het feit dat enkel tijdens de zomervakanties kon gewerkt worden. We spreken hier in totaal over ruim 1.400 vierkante meter. Niet enkel leerkrachten en schooldirectie zijn uiterst te­ vreden met het resultaat, ook de leerlingen staan er helemaal achter. Hoewel het er soms eens geanimeerd aan toe kan gaan op een speelplaats, behandelen de leerlingen zowel bestrating als beplanting en meubilair met eerbied en respect. Echt een ingesteldheid die ook de respectvolle pedagogische aanpak van de school veruitwendigt en onderstreept. „Het zou een recht van elke school moeten zijn om voor hun leerlingen een degelijke infrastructuur uit te bouwen, zowel voor de gebouwen als speelplaatsen. Maar dit is jammer genoeg nog steeds eerder een uitzondering dan de regel“, besluit Machtelt Tilburgs.

Sint-Jan Berchmanscollege, Westmalle Architecte: Machtelt Tilburgs, www.tuinontwerptilburgs.be Bouwheer: Sint-Jan Berchmanscollege, Westmalle (B) Gebruikte kleiklinkers: Terca Oud Hollands - Oud Zaandam in combinatie met betontegels Beschikbare formaten: WF (200 x 50 x 88 mm), DF (200 x 67 x 88 mm) Gelegde oppervlakte: Schoolplein 1: Terca Oud Hollands – Oud Zaandam: op kant geplaatst 230 m2 + plat geplaatst 290 m2 Schoolplein 2: Terca Oud Hollands – Oud Zaandam: op kant geplaatst 404 m2 + plat geplaatst 766 m2 Voltooiing: september 2008

WESTMALLE // BELGIË

19


20

Norwich // UK

Een hotspot voor Norwich De Hollandse kleiklinkers vullen de materiaalmix aan die voor de heraanleg van de ­trappen en de bestrating van het areaal rond het ­„Forum“ in Norwich werd gebruikt. Ze gaven de landschapsarchitect Werner de Bock bovendien de mogelijkheid zijn Hollandse wortels naar waarde te schatten.

Het bekroonde „Forum“, dat werd ontworpen door Sir Michael Hopkins, is het richtinggevende millenniumproject in het oosten van Engeland. De onafhankelijke organisatie „Forum Trust“ beheert en onderhoudt het gebouw dat werd opgericht om de plaatselijke gemeenschap te dienen en het gebruik ervan voor elke bezoeker zo aangenaam mogelijk te maken. Het bestrate en open stadsplein voor het forum staat als „Millennium Plain“ bekend en werd als onderdeel van het nieuwe multifunctionele centrum in 2001 afgewerkt. Op het plein vinden inmiddels allerlei activiteiten en evenementen plaats zoals openluchtcinema, sportmanifestaties, straatfeesten en in de winter is er een schaatspiste. Toch hadden de uitbaters al snel het gevoel dat het potentieel van het Millennium-plein nog niet ten volle werd benut. Dankzij de steun van de Millennium-commissie kon de landschapsarchitect Werner de Bock van Landplan Associates in 2004 om ontwerpen voor de vernieuwing van het plein

worden gevraagd. Zijn taak bestond in het scheppen van een openbare ruimte die op een gemakkelijke manier kon worden aangepast aan verschillende openluchtactiviteiten. Het eentonige betonnen wegdek moest door hoogwaardige en duurzame materialen worden vervangen. Uiteindelijk werd het geselecteerde ontwerp uitgevoerd met een materiaalcombinatie van Chinese granieten platen en gebogen, in elkaar grijpende Chinese granieten treden die door de warme kleur van de Hollandse kleiklinker Arte Zandgeel een passend tegengewicht kregen. Deze geelbruine, met zand bestrooide kleiklinkers in het traditionele waalformaat werden volgens een los patroon gelegd en op kant – zoals dat in Nederland gebruikelijk is – op een compact zandbed waarbij het voegzand in de voegen werd geveegd. Aangezien tegels een belangrijke rol spelen in de vormgeving van het stadscentrum van Norwich, vond Werner de


Bock het heel belangrijk om kleiklinkers te gebruiken. Dat had verschillende redenen: niet alleen het esthetische aspect was belangrijk voor het slagen van het project, ook de bijna onbegrensde levensduur en de slipvastheid van het klinkeroppervlak, dat voor een groot deel op een helling werd gelegd, waren doorslaggevend bij de keuze van het materiaal. Na het beëindigen van de werkzaamheden spreidt het „Millennium Plain“ door de vernieuwing en verbetering van de gebruiksmogelijkheden een charme tentoon die te vergelijken is met die van „Covent Garden“ in London. Werner de Bock verklaart waarom kleiklinkers wezenlijk waren voor de uit­straling van zijn ontwerp: „Het gebruik van met zand bestrooide, smalle Hollandse kleiklinkers naast het graniet maximaliseert de uit­straling van het plein als geheel. Deze vormgeving maakt van het Forum en het „Millennium Plain“ een hotspot voor alle bezoekers van de stad.“

Het Forum en Millennium Plain, Norwich Architect: Werner de Bock, Landplan Associates Bouwheer: The Forum Trust Leverancier materiaal: Hardscape Products Ltd Gebruikte kleiklinkers: Terca Arte Zandgeel Formaat: WF (202 x 50 x 88 mm) Gelegde oppervlakte: 1.237 m² Voltooiing: 2007

Norwich // UK

21


22

ChrÓścice // Polen

„De hoofdzaak is om mooi te wonen“ De beslissing spreekt voor zich. Met de Dresden kleiklinkers past het moderne ­eengezinshuis harmonisch bij de landelijke idylle van Chróścice – een klein dorpje in het district Opole.

Op zijn talrijke reizen door West-Europa bewonderde Adam Piekorz altijd de fraaie huizen, waarvan de schoonheid nog eens extra werd beklemtoond door de juiste bestrating. Toen hij zijn 350 vierkante meter groot erf wilde bestraten, was de materiaalkeuze snel gemaakt. „Ik wilde niet alleen een mooie oplossing, het moest ook een functionele oplossing zijn. De kleur en structuur van kleiklinkers veranderen niet. Bovendien kunnen kleiklinkers goed tegen slecht weer – en daarvan hebben we in Polen meer dan genoeg“, zegt Adam Piekorz. Hij besloot het bestraten van zijn erf zelf te plannen en uit te voeren. Inspiratie vond hij op zijn vele reizen. Dankzij zijn creativiteit en jarenlange ervaring in de bouwsector kon hij het project tot in het kleinste detail zelf uitvoeren. De vereiste plaveimachines en het nodige gereedschap kwamen uit Piekorz eigen onderneming. De bruin- en antracietkleurige Terca Dresden kleiklinker past uitstekend bij het dak, de omheining van kleurige bakstenen en andere elementen van de eigendom zoals de deurkozijnen, muurkanten en inrijboog. Het visgraatpatroon van de kleiklinkers in combinatie met fijn verwerkte granieten stenen geven

aan het erf een uniek karakter. De plattegrond bestaat uit lange stroken die het geometrische patroon in het midden van het erf doorbreken. Ze beklemtonen de grenzen van de bestrating en harmoniëren uitstekend met het groen van de tuin: de bomen, de struiken en het piekfijn onderhouden gazon. Op die manier ontstaat een licht en geraffineerd geheel dat zijn natuurlijke eenvoud bewaart en hierdoor perfect in de pittoreske, landelijke omgeving past. De Dresden kleiklinkers zijn echter niet alleen decoratieve opsmuk rond het huis, aan de andere kant van de omheining hebben ze ook een praktische functie. Het huis staat in een onderontwikkelde landelijke omgeving, waar straten niet worden voorzien van trottoirs. Door langs de omheining aan de straatkant een brede strook klinkers te leggen, legde Piekorz een stukje trottoir en een oprit aan die net boven het niveau van het asfalt uitsteken. Het huis met tuin is de grote trots van zijn eigenaar. „Ik ben heel tevreden over mijn keuze voor Terca Dresden kleiklinkers van Wienerberger. Het product voldoet aan al mijn verwachtingen. De hoofdzaak is om mooi te wonen.“


´ Eengezinshuis, Chróscice Architect: door Adam Piekorz zelf ontworpen Bouwheer: Adam Piekorz Gebruikte kleiklinkers: Terca Scala Dresden Gebruikt formaat: WF (200 x 100 x 52 mm) Gelegde oppervlakte: ca. 350 m²

ChrÓścice // POLEN

23


24

JONAVA // LITOUWEN

Plaats voor klei In het Litouwse Jonava werd een plein uit de Sovjettijd heraangelegd. Om de vrije opper­ vlakte weer attractief te maken kozen de ontwerpers voor de esthetische en beproefde eigenschappen van Terca kleiklinkers.

Het plein van Jonava ontstond onder de Sovjets meer spontaan dan bewust gepland toen tussen 1960 en 1970 enkele administratieve openbare gebouwen in een aangrenzende straat werden opgericht. Volgens de toenmalige traditie moest op het hoofdplein ook een Lenin-standbeeld van rood graniet worden geplaatst, dat na de onafhankelijkheid van Litouwen werd verwij­ derd. Vandaag wordt het plein aan de noordelijke zijde door het cultuurcentrum en de gebouwen van de districtsadministratie omgeven. Verder bevinden zich hier ook nog een gerechtsgebouw dat de architecturale signatuur van de Stalin-periode draagt, plantsoenen, een kunstschool en een drukke straat in de onmiddellijke omgeving. Het oorspronkelijke plein was tot voor de heraanleg met betonnen stenen en rode granieten platen bedekt. De tand des tijds had zijn tol geëist. Slijtage, oneffenheden, scheuren en beschadigingen kenmerkten het grote plein dat inmiddels veel van zijn pluimen was verloren. Met de sanering wilde men het plein behaaglijker en groener inrichten en er weer een aantrekkelijke ontmoetings- en verpozingsplaats van maken. Door het creëren

van nieuwe parkeerplaatsen moest het parkeerprobleem rond het plein worden opgelost en ook een herorganisatie van de voetgangersstromen was noodzakelijk. Als bestratingsmateriaal kozen de architecten Alfonsas Petrokas en Živilė Sakalauskienė voor Terca kleiklinkers. De esthetische en uitstekende technische eigenschappen waren bij de keuze van doorslaggevend belang: Terca kleiklinkers zijn goed bestand tegen mechanische en chemische invloeden, bijzonder duurzaam en heel erg slipvast. Verder laten ze ook heel goed het regenwater wegsijpelen. Er werd bewust gekozen voor de natuurlijke bouwstof klei om het plein “menselijker” en behaaglijker te doen aanvoelen. De natuurlijke, volle kleuren van de Terca kleiklinker dienen als blikvanger en vormen een levendig contrast met de overwegend grijze omgeving. Vier verschillende kleuren en een eerder complex legpatroon zorgen voor dynamiek in deze openbare ruimte. Op het centrale, open deel van het plein vinden ook vaak allerlei manifestaties plaats. Naar aanleiding van de duizendste verjaardag van Litouwen in 2009 werd er een standbeeld opgericht voor de grote humanist


en hervormer van Litouwen, Abraomas Kulvietis (1510-1545). De linde op het noordelijke deel van het plein werd geplant bij Litouwens toetreding tot de Europese Unie. Verlichting, plantsoe­ nen, banken en een fontein met waterval werden aangebracht om het hoofdplein nog attractiever en gezelliger te maken. Momenteel wordt aan de plannen gewerkt voor de verdere beplanting van de oppervlakken door landschapsarchitecten. De bouw­heer besteedde ook veel aandacht aan de toegankelijkheid voor gehandicapten. Het districtsbestuur liet hellende vlakken aanbrengen om de niveauverschillen probleemloos te kunnen overbruggen. De architecten vonden het echter heel spijtig dat er in de begroting werd geknipt terwijl de bouwwerken al bezig waren. Voor de grensmuren en de fontein moesten uiteindelijk goedkopere bouwmaterialen worden gebruikt. Na het beëindigen van de werkzaamheden was iedereen het er wel over eens dat het plein door het gebruik van kleiklinkers de gewenste gezelligheid en duurzame schoonheid had gekregen.

. Santarve-plein, Jonava Architecten: JSC „Jonavos projektas“, Živilė Sakalauskienė (uitvoerende architecte), Alfonsas Petrokas (projectmanager) Bouwheer: Districtsbestuur Jonava Gebruikte kleiklinkers: Terca Scala Dresden, Lübeck, Wettin, Niedersachsen Gebruikt formaat: WF (200 x 100 x 52 mm) Gelegde oppervlakte: 2.400 m2

JONAVA // LITOUWEN

25


26

Het 足machinaal 足leggen van 足kleiklinkers

NEDERLAND


Kleiklinkers worden traditioneel nog vaak met de hand gelegd. Aangezien de klinkerleggers bij deze manier van leggen bij weer en wind op de dragende zandlaag of op het net afgewerkte plaveisel moeten knielen, worden ze na verloop van tijd vaak ziek. Ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid kost de bestratingssector veel geld. Om de klinkerleggers te beschermen hebben de Nederlandse autoriteiten een regeling uitgewerkt waarbij oppervlakten boven de 1.500 vierkante meter verplicht machinaal moeten worden bestraat. De werkgevers en werknemers hebben deze norm aanvaard, die ook als uitgangspunt dient voor de controles van de arbeidsinspectie. Wienerberger ondersteunt niet alleen de eis de fysieke belasting voor de klinkerleggers te reduceren, de firma voelt zich ook verantwoordelijk om zelf een bijdrage te leveren aan een gezonde en veilige werkomgeving. Daarom wordt ook actief naar mogelijkheden gezocht om het mechanische stapelen en bestraten verder te vergemakkelijken. Hiervoor ontwikkelde Wienerberger eigen stapelrobotten. Hiermee worden

Terca kleiklinkers zo op paletten gestapeld dat de machinale bestrating vervolgens zonder probleem verloopt. Onafhankelijk van de manier van leggen (elleboog-, visgraat- en blokverband) of de techniek van de bestratingsmachine (van mechanische kleminrichtingen tot vacu端m-grijpinrichtingen) worden de kleiklinkers kant-en-klaar voor machinale verwerking op het bouwterrein geleverd. Inmiddels bedraagt het aandeel van deze nieuwe soort pakketten voor machinale bestrating ongeveer 10 tot 15 procent van de totale omzet van Nederlandse kleiklinkers en dit percentage blijft stijgen. Dankzij deskundige machinale bestrating wordt de fysieke belasting van de klinkerleggers sterk gereduceerd.

NEDERLAND

27


28

TSJECHIË

Een plaats om te genieten Een ouder landhuis straalt gezellige huiselijkheid uit. De onlangs uitgevoerde renovatie heeft het huis goedgedaan. Veel oorspronkelijke bouwonderdelen kregen een opknapbeurt en dankzij de nieuwe elementen ontstond een interessant gebouw dat perfect past in het bekoorlijke Zuid-Boheemse landschap. Door het gebruik van Terca kleiklinkers werd een aantrekkelijke oplossing gevonden voor het pad rond het huis, dat bovendien werd uitgebreid met een elegante overdekte plek om gezellig te verpozen. Deskundig gelegde kleiklinkers in donkere en lichte natuurlijke rode tinten harmoniëren met de houten elementen – steunpilaren, een zitbank en een tafel – en de kleur van de deur en de dakpannen. Hoewel de eigenaars deze klinker hoofdzakelijk omwille van zijn tijdloosheid en uniek uitzicht gekozen hebben, waarderen ze de klinker inmiddels ook als onderhoudsarm materiaal.

Eengezinshuis Architect: František Průša Gebruikte kleiklinkers: Terca Landhaus ruw, rood en lichtrood Gebruikt formaat: 260 x 140 x 50 mm, visgraatverband Voltooiing: juli 2009


Al duizenden jaren worden weetjes over kruiden van generatie op generatie doorgegeven. Uit deze kennis is de volksgeneeskunde gegroeid. Vandaag vormen kruiden de basis van de moderne geneeskunde en brengen ze veel lekkere gerechten uit onze keuken op smaak. De bestratingsfirma Schmerda GmbH (www.schmerda.at), die in Stiermarken gevestigd is, heeft zijn idee van een kruidentuin uit kleiklinkers met vijf kruidenzones in de praktijk omgezet. In het onderste gedeelte groeien specerijen en kruiden zoals kervel, komijn en lavas, in de hogere gedeelten staan kamille, peterselie en rucola. Bovenaan in het hart van de kruidentuin groeien venkel, koriander en rozemarijn. De Terca Piccolo kleiklinkers zijn gemaakt van natuurlijke klei en vormen het ideale kader voor deze weldoende kruiden. In de eigen tuin is er heel het jaar door veel te doen. In de herfst moeten al enkele voorbereidingen voor de winter worden getroffen. Bovendien kunnen in de herfst nog wintervaste kruiden worden geplant waarvan u al in de lente zal kunnen genieten.

Kruidentuin uit kleiklinkers

Benodigd materiaal buitenkant: Terca Piccolo rood antiek (400 stuks) 205 x 100 x 50 mm (1 pallet) met 1–3 mm voeg 2 zakken drainagemortel, bijv. Sopro TR 610 als egalisatielaag voor de eerste kleiklinkerlaag 2 zakken middenbedlijm tras-flexibel bijv. Sopro TR 414 voor de inmetseling 7 lopende meter bouwfolie Benodigd materiaal vulling: Vulvolume circa 550 liter 200 liter grof grind (waterdoorlatende steenslag), ongeveer 7 lopende meter bouwfolie, 5 zakken zand 0/4, 150 l plantaarde, 150 l kruidenaarde

OOSTENRIJK

29


30

NEDERLAND

Stadstoebehoren In Nederland ontwikkelt Wienerberger zich meer en meer tot een complete aanbieder van alle inrichtingen en uitrustingen voor ­stedelijke en openbare ruimtes. En dat houdt een pak meer in dan het aanbieden van kleiklinkers. Ons uitgangspunt is uw plan of ontwerp, dat wij met onze expertise en een grote keuze aan aanvullende producten en toebehoren realiseren.

Bij Terca Infra hebt u de keuze uit een reusachtig aanbod aan bouwmateriaal voor het verharden van oppervlakken: kleiklinkers, grote keramische tegelplaten, natuursteen enz. Daarenboven biedt Terca Infra ook attractief stadsmeubilair van de merken Benito en Holonite, en elegante afvoergoten van Hydrotec aan.

NAUWE RELATIE TUSSEN AFVOERGOTEN EN ­KLEIKLINKERS Kleiklinkers en afvoergoten liggen bij oppervlakverharding zij aan zij. Waarom ze dus niet samen aanbieden? De afvoergoten van Hydrotech zijn, afhankelijk van het systeem, van vezelversterkt beton of sfero gietijzer. Ze zijn vloeistofdicht en bestand tegen dooizout. Deze eersteklas producten werden grondig uitgetest. We kunnen er dan ook van uitgaan dat onze leverancier producten levert die aan onze eigen hoge kwaliteitseisen voldoen.

COMBINEREN: ZITBANKEN EN KLEIKLINKERS Het oog wil ook wat, dus speelt bij de planning van openbare en stedelijke ruimtes het uiterlijke aspect bijna altijd een cruciale rol. Hoe moet de openbare ruimte eruit zien rekening houdend met haar omgeving en functie? Hoe moet de oppervlakverharding eruitzien, welke ornamenten, maar ook welk stads-

meubilair heeft deze ruimte nodig? Als antwoord op de laatste vraag kunnen we nu dankzij ons uitgebreide assortiment van Benito talrijke oplossingen aanbieden. Alle soorten zitbanken, vuilnis­bakken of bloembakken staan ter beschikking. En met dit nieuwe „alles uit één hand“-concept bieden we onze klanten nog meer service en mogelijkheden bovenop ons kleiklinkerassortiment.

www.hydrotec.com


MEER INFORMATIE OVER KLEIKLINKERS KRIJGT U BIJ:

België

Wienerberger NV Kapel ter Bede 86 B-8500 Kortrijk T: +32 56 24 96 35 info@wienerberger.be www.wienerberger.be

Bulgarije

Wienerberger EOOD St. Pimen Zografski Str. 4 Office Building 2, Floor 2, Office 1 BG-1172 Sofia T: +359 2 961 54 60 office.bg@wienerberger.com www.wienerberger.bg

Denemarken

Wienerberger A/S Rørmosevej 85 DK-3200 Helsinge T: +45 70 13 13 22 info@wienerberger.dk www.wienerberger.dk

Duitsland

Wienerberger GmbH Oldenburger Allee 26 D-30659 Hannover T: +49 511 610 70-0 info@wienerberger.de www.wienerberger.de

Estland

Wienerberger AS Tallinna esindus Room 215, Peterburi tee 46 EE-11415 Tallinn T: +372 6181 900 tallinn@wienerberger.ee www.wienerberger.ee

Finland

Klinkerverkoop via: SEMMELROCK STEIN+DESIGN BURKOLATKŐ Kft. HU-2364 Ócsa Bajcsy-Zsilinszky út 108. T: +36 29 578-112 info@semmelrock.hu www.semmelrock.hu

India

Wienerberger Brick Industry Pvt. Ltd.35/1 88/4, Richmond Road, Opp. HDFC Bank, Bangalore-560 025 Karnataka T: +91 80 4149 168 2-7 marketing@wienerberger.in www.wienerberger.in

Italië

Wienerberger Spa Via Ringhiera 1 I-40027 Mordano (Bologna) fraz. Bubano T: +39 054 25 68 11 italia@wienerberger.com www.wienerberger.it

Kroatië

Wienerberger Ilovac d.d. Donje Pokupje 2 KR-47000 Karlovac T: +385 47 69 41 00 office.hr@wienerberger.com www.wienerberger.hr

Letland

Tirdzniecības pārstāvis Latvijā T: +371 29 424 586 info@wienerberger.lv www.wienerberger.lv

Litouwen

Wienerberger OY Ab Strömberginkuja 2 FIN-00380 Helsinki T: +358 9 565 58 70 office@wienerberger.fi www.wienerberger.fi

Wienerberger AB atstovybė Laisvės pr. 77B LT 06122, Vilnius T: +370 5 241 74 35 info@wienerberger.lt www.wienerberger.lt

Frankrijk

Nederland

Wienerberger SAS 8, Rue du Canal - Achenheim F-67087 Strasbourg Cedex 2 T: +33 3 90 64 64-64 contact@wienerberger.fr www.wienerberger.fr

Wienerberger BV Hogeweg 95 NL-5301 LK Zaltbommel T: +31 418 59 71 11 info.nl@wienerberger.com www.wienerberger.nl

Hongarije

Noorwegen

Wienerberger Téglaipari zRt. 1119 Budapest HU-Bártfai u. 34. T: +36 1 464 70 30 info@wienerberger.hu www.wienerberger.hu

Wienerberger AS Brobekkveien 40 N-0598 Oslo T: +47 22 07 26 00 info@wienerberger.no www.wienerberger.no

Oekraïne

Wienerberger TOV Kraynya St 1B UA-02660 Kyiv T: +380 445 94 50 46 office@wienerberger.ua www.wienerberger.ua

Oostenrijk

Wienerberger Ziegelindustrie GmbH Hauptstraße 2 A-2332 Hennersdorf bei Wien T: +43 1 605 03-0 office.at@wienerberger.com www.wienerberger.at

Polen

Wienerberger Ceramika ­Budowlana Sp.z o.o. ul. Ostrobramska 79 PL-04-175 Warszawa T: +48 22 514 21 00 office@wienerberger.com.pl www.wienerberger.pl

Roemenië

Wienerberger Sisteme de ­Caramizi SRL Str. Dr. Staicovici Nr. 75, Et. 5, Sect.5 RO-050557 Bucuresti T: +40 21 411 29 33 office@wienerberger.ro www.wienerberger.ro

Rusland

Klinkerverkoop via: SEMMELROCK STEIN+DESIGN Dlažby s.r.o. Trnavská cesta 3728 SK-926 01 Sereď T: +421 31 789 05 33 semmelrock@semmelrock.sk www.semmelrock.sk

Tsjechië

Wienerberger cihlářský průmysl, a. s. Plachého 388/28 CZ-370 46 České Budějovice T: +420 383 826 111 info@wienerberger.cz www.wienerberger.cz

Verenigd Koninkrijk

Wienerberger Ltd Wienerberger House, Brooks Drive Cheadle Royal Bussiness Park UK-Cheshire SK8 3SA T: +44 161 491 82 00 office@wienerberger.co.uk www.wienerberger.co.uk

VS

General Shale Brick 3015 Bristol Highway Johnson City, TN 37602 USA T: +1 423 282 46 61 office@generalshale.com www.generalshale.com

Wienerberger Kirpitsch OOO Russakowskajastr. 13 Bau 1, Bürogebäude „Borodino“, 11. Stock RU-107140 Moskau T: +749 5 981 95 20 moscow@wienerberger.com www.wienerberger.com

Zweden

Slovenië

ZZ Wancor Althardstrasse 5 CH-8105 Regensdorf T: +41 448 71 32 33 info@zzwancor.ch www.zzwancor.ch

Wienerberger Opekarna ­Ormož D.D. Opekarniška cesta 5 SI-2270 Ormož T: +38 62 741 05 20 opekarna@wienerberger.com www.wienerberger.si

Slowakije

Wienerberger Slovenské ­tehelne, spol s.r.o. Tehelná 5 SK-95301 Zlate Moravce T: +421 37 640 90 11 info.sk@wienerberger.com www.wienerberger.sk

adressen

Wienerberger AB Flädie SE-237 91 Bjärred T: +46 771 42 43 50 info.se@wienerberger.com www.wienerberger.se

Zwitserland

Alle andere landen

Wienerberger Export Division Kapel ter Bede 86 B-8500 Kortrijk T: +32 56 249 583 export@wienerberger.com http://export.wienerberger.com

Headquarters

Wienerberger AG A-1100 Wien, Wienerberg City Wienerbergstraße 11 T: +43 1 601 92-0 info@wienerberger.com www.wienerberger.com

31


www.gardenandplace.com


Garden & Place 5 - BE NL  

Garden & Place 5 - BE NL

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you