Page 1

Wydawnictwo projektu DARe-Learning

nr 2 (3)/2013


W numerze: Równe traktowanie w procesie kształcenia

4

9

Czym jest szkolenie DARe-Learning?

10

Uniwersytet Piotra i Marii Curie w Paryżu – współpraca z biznesem na rzecz zwiększania zatrudnienia

12

Uniwersytet Karola w Pradze – język angielski podstawą sukcesu zawodowego

15

O partnerach projektu DARe-Learning

Uniwersytet Arystotelesa w Salonikach – polityka społeczna jest ważna

17

Dzień Równego Traktowania na Uniwersytecie Jagiellońskim

19

Stacja Konstelacja

22

Innowacyjny projekt Instytutu Filologii Romańskiej i BON UJ

26

Zespół redakcyjny: Anna Barcik, Ireneusz Białek, Marta Bylica, Dagmara Nowak-Adamczyk, Małgorzata Perdeus Skład i łamanie: Marta Bylica Projekt okładki: Przemysław Stachyra Publikacja została oparta na licencji Creative Commons – Uznanie autorstwa, Użycie niekomercyjne, Bez utworów zależnych 3.0 Polska (CC BY-NC-ND 3.0 PL) Wydawca: Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych Uniwersytetu Jagiellońskiego ul. Retoryka 1/210, 31-108 Kraków tel.: 12 424 29 50, fax: 12 424 29 52, e-mail: bon@uj.edu.pl www.bon.uj.edu.pl www.DAReLearning.eu ISBN: 978-83-62600-16-8 (nr 2 (3)/2013), 978-83-62600-11-3 (numery 1-4) Egzemplarz bezpłatny Elektroniczna wersja publikacji dostępna jest na stronie www.DAReLearning.eu Wydawnictwo pod patronatem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Publikacja powstała w wyniku projektu zrealizowanego przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej w ramach programu „Uczenie się przez całe życie”. Publikacja odzwierciedla jedynie stanowisko autora. Komisja Europejska ani Narodowa Agencja nie ponoszą odpowiedzialności za umieszczoną w niej zawartość merytoryczną ani za sposób wykorzystania zawartych w niej informacji.


Od redakcji

Chciałabym powiedzieć, że często mówi się o „problemie” osób niepełnosprawnych, gdy tymczasem osoby te stanowią szansę i potencjał, a nie problem. (...) Sądzę, że uczelnie mogłyby wykreować pewne poczucie nowej normalności. To znaczy, że jest rzeczą normalną, że mamy niepełnosprawnych kolegów, studentów, wykładowców. Że jest rzeczą normalną, że oni razem z nami biorą udział w życiu akademickim, że akceptujemy ograniczenia innych, wiedząc, że one kiedyś mogą dotyczyć także nas samych. Że rozumiemy, ile mogą wnosić do życia społecznego osoby niepełnosprawne. Prof. Irena Lipowicz Rzecznik Praw Obywatelskich RP

„W

iadomości o Równości” to seria czterech publikacji przygotowanych i opracowanych przez cztery znakomite europejskie ośrodki akademickie – Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Uniwersytet Piotra i Marii Curie w Paryżu, Uniwersytet Karola w Pradze i Uniwersytet Arystotelesa w Salonikach. Uczelnie te współpracują ze sobą w ramach partnerstwa DARe-Learning, którego celem jest zwiększenie udziału osób niepełnosprawnych w społeczeństwie wiedzy poprzez zdobycie wykształcenia uniwersyteckiego. Publikacje te służą przybliżaniu środowisku akademickiemu idei równego traktowania osób niepełnosprawnych oraz zapewnieniu tym osobom pełnego dostępu do edukacji, uwzględniając konsekwencje wynikające z niepełnosprawności. Dzięki zrozumieniu takiego podejścia oraz zapoznaniu się z artykułami proponowanymi przez partnerstwo DARe-Learning, dydaktycy mają szansę znacząco wzmocnić swoje kwalifikacje zawodowe oraz zaznajomić się z rozwiązaniami wzbogacającymi ich codzienny warsztat pracy, co więcej mogą te rozwiązania także sami opracowywać. Pojawiające się w tej serii tematy i artykuły w przystępny sposób wyjaśniają zapisy Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych – dokumentu ratyfikowanego przez wszystkie kraje reprezentowane w partnerstwie DARe-Learning (Francję, Grecję, Czechy i Polskę). Konwencja ta pisana była w oparciu o głębokie zrozumienie zasady podmiotowości i niezależności osób z niepełnosprawnością w podejmowaniu decyzji o własnym życiu. Publikacje pokazują, że wdrażanie zapisów Konwencji jest dobre i potrzebne, ponieważ wzmacnia rozwój społeczeństwa obywatelskiego, ekonomię społeczną, tolerancję i wartości demokratyczne. Trzeci numer „Wiadomości o Równości” poświęcony jest głównie rozważaniom na temat jakości kształcenia w kontekście niepełnosprawności. Często bowiem uważa się, że wsparcie edukacyjne dla osób niepełnosprawnych tę jakość obniża. Staramy się tu pokazać na konkretnych przykładach, że może być dokładnie odwrotnie, a mianowicie, że racjonalne wspieranie studentów niepełnosprawnych w procesie dydaktycznym stanowi część systemu ukierunkowanego na wysoki poziom jakości kształcenia na uczelni. Poziom, za który współodpowiedzialne są różne podmioty, w tym wykładowcy, biuro ds. osób niepełnosprawnych oraz studenci. Życzymy ciekawej lektury i zapraszamy na portal edukacyjny www.DAReLearning.eu. Ireneusz Białek Uniwersytet Jagielloński w Krakowie Koordynator projektu DARe-Learning


Równe traktowanie w procesie kształcenia Małgorzata Perdeus, Dagmara Nowak-Adamczyk, Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych Uniwersytetu Jagiellońskiego

Dobrze, zastosuję się do wskazówek przesłanych przez panią, ale jak studentka nie będzie umiała, to ją po prostu „obleję”. Ta wypowiedź jednego z wykładowców naszej uczelni oraz będzie mógł się nimi wykazać na równych zasadach była zapewne wyrazem obawy, że wsparcie osób nie- z innymi w trakcie egzaminu. Realna ocena jego osiąpełnosprawnych oznaczać może dążenie do zwalniania gnięć jest ważna zarówno dla niego samego, jak i dla ich z obowiązków, wyręczania i obniżania kryteriów aka- jego przyszłości, która w jakimś sensie zależy od jakości demickich w myśl źle pojętej poprawności politycznej. odebranej edukacji. Istotne jest to także dla wykładowTakie wątpliwości są w gruncie rzeczy zrozumiałe. Do ców, którzy swoim podpisem i autorytetem potwierdzaniedawna nie było żadnych mechanizmów umożliwiają- ją poziom osiągnięć danego studenta poprzez wystawienie na końcu semestru takiej, cych rozwiązywanie trudności w poa nie innej oceny. dejmowaniu studiów przez osoby niepełnosprawne. Nie jest Adaptacje to takie zmiany łatwo znaleźć informacje, jak to Adaptacje są tym, co w Kontoku studiów, które dają robić. Nie dla wszystkich (a dowencji ONZ o prawach osób niepewność, że kluczowe tyczy to także osób niepełnopełnosprawnych określane jest elementy kursu zostały sprawnych) jest oczywiste, że mianem racjonalnego usprawrówne traktowanie nie oznacza zachowane, a standard nienia. Oznacza ono konieczprzywilejów, lecz możliwość akademicki nie jest naruszony. ne i odpowiednie zmiany, któwypełniania takich samych re mają na celu zapewnienie obowiązków, dzięki posiadaniu osobom niepełnosprawnym takich samych praw, jakie mają możliwości korzystania z wszelinni. Dlatego wypowiedzenie tej kich praw człowieka i podstawowych wolności na zasaopinii w sposób tak prostolinijny wręcz ucieszyło konsul- dzie równości z innymi osobami. Usprawnienie takie ma tantkę. Mogła odpowiedzieć: Ależ tak! Należy „oblać” być skuteczne w przypadku danej osoby, nie powinno studentkę, jeśli po wprowadzeniu w życie adaptacji nie jednak nakładać nieproporcjonalnego lub nadmiernego zaliczy egzaminu. Będzie pan miał pewność, że nie zda- obciążenia. Szukając właściwych rozwiązań w procesie ła, bo nie umiała. To jest właśnie równe traktowanie. edukacji trzeba brać pod uwagę ten punkt widzenia.

Czym są adaptacje? Wspomniane adaptacje to takie zmiany toku studiów, które dają pewność, że kluczowe elementy kursu zostały zachowane, a standard akademicki nie jest naruszony. Są one jednocześnie dopasowane do możliwości i ograniczeń studenta związanych z jego niepełnosprawnością, przez co można mieć pewność, że w trakcie roku akademickiego uzyska on sposobność pełnego opanowania wymaganej wiedzy, umiejętności czy kompetencji

4

2 (3)/2013   Wiadomości o Równości

W konsekwencji konieczne jest zaakceptowanie wymogu nadawania praw dodatkowych pewnej grupie osób. Niekiedy nie jest to łatwe: jak uznać za równego kogoś, kto wydaje się mieć więcej uprawnień niż inni? A nawet jeśli, to jak określić granicę tej adaptacji i uchwycić moment, gdy podejmowane działanie przestaje być wyrównaniem szans, a zaczyna być przywilejem rzeczywiście zaburzającym równowagę na niekorzyść osób bez niepełnosprawności? Niezwykle ważna jest otwartość na poszukiwanie innowacji oraz kreatywność pozwalająca na przekraczanie dotychczas stosowanych schematów,


które wynikają niekiedy z przyzwyczajeń i rutyny. Świadoma odpowiedź na pytanie, jaka jest przyczyna i jaki cel danego działania pozwala dostrzec, czym można je zastąpić nie tracąc z pola widzenia rzeczywistej wartości i umiejętności, które ze studiów powinien wynieść student. Ta koncepcja adaptacji prowadzi do tego właśnie, aby móc oceniać studenta zgodnie z wiedzą i umiejętnościami, które posiada bez konieczności uwzględniania żadnych dodatkowych elementów i ograniczeń (na przykład tych, które pociąga za sobą niepełnosprawność i jej konsekwencje). Adaptacje są tym korzystniejsze i skuteczniejsze, im bardziej wynikają ze współpracy przy ich wypracowywaniu pomiędzy wykładowcami odpowiedzialnymi za poziom realizacji przedmiotu, studentem, który zna swoje ograniczenia i możliwości oraz biurem ds. osób niepełnosprawnych będącym zapleczem merytorycznym i technicznym dla obu wcześniej wymienionych aktorów.

ności w dostępie do edukacji wynikające z problemów zdrowotnych oraz ma obowiązek przedstawienia dokumentacji specjalistycznej potwierdzającej obecny stan zdrowia. Następnie ustalane są oczekiwane przez niego, a jednocześnie realne do wprowadzenia w życie adaptacje procesu dydaktycznego. Konieczne są więc kontakty konsultantów BON UJ z pracownikami wydziałów i/lub instytutów w celu ustalenia warunków prowadzenia zajęć oraz uzyskiwania zaliczeń na danym kierunku studiów. Po uzyskaniu zgody właściwego organu uczelni (dziekana lub wyznaczonej przez niego osoby, kierownika studiów doktoranckich) proponowane adaptacje są przesyłane wykładowcom prowadzącym zajęcia ze studentem. Ponieważ sytuacja studenta może się zmienić w trakcie trwania roku akademickiego, jak również mogą pojawić się w tym czasie nowe potrzeby lub możliwości adaptacji, mogą być one przyznane na jeden semestr.

Regulacje prawne

Sytuacja Marii

Przez wiele lat działania na rzecz wspierania studentów niepełnosprawnych były wyrazem dobrej woli uczelni reagujących w ten sposób na zwiększającą się z roku na rok liczbę osób z różnymi trudnościami zdrowotnymi. W chwili obecnej jest to już obowiązek prawny. Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych ratyfikowana przez Polskę we wrześniu 2012 roku mówi o konieczności zapewnienia pełnej dostępności edukacji dla osób niepełnosprawnych (art. 24). Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym wskazuje, że stwarzanie osobom niepełnosprawnym warunków do pełnego udziału w procesie kształcenia i w badaniach naukowych jest jednym z podstawowych obowiązków uczelni (art. 13). Uniwersytet Jagielloński wspiera studentów niepełnosprawnych w zgodzie z tymi zapisami, a zasady na jakich to czyni opisane zostały w Zarządzeniu nr 122 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 10 grudnia 2012 roku w sprawie: dostosowania procesu kształcenia do potrzeb osób niepełnosprawnych oraz osób znajdujących się w szczególnej sytuacji zdrowotnej. Zarządzenie to dotyczy działań podejmowanych w ciągu całego roku akademickiego, uznając adaptacje oferowane w trakcie sesji egzaminacyjnych tylko za jeden z elementów całego procesu. Określa ono, jaka dokumentacja powinna być przedstawiona przez studenta wnioskującego o dostosowanie studiów, gdzie przechowywana i komu w uczelni udostępniana. Zarządzenie nie zmienia w żaden sposób schematu podejmowania decyzji w sprawach studenckich, natomiast Biuru ds. Osób Niepełnosprawnych UJ nadaje rolę podmiotu konsultującego oraz zapewniającego zaplecze techniczne. Wskazuje też administratorów budynków jako współodpowiedzialnych za odpowiedni poziom dostępności przestrzeni fizycznej na Uniwersytecie. Zgodnie z Zarządzeniem student zgłaszający się do BON UJ omawia z konsultantem ds. studenckich swoje trud-

Aby prześledzić sposób myślenia związany z podejmowaniem decyzji dotyczących dostosowania procesu kształcenia do potrzeb osoby niepełnosprawnej, warto przyjrzeć się sytuacji Marii, studentki jednego z kierunków humanistycznych na Uniwersytecie Jagiellońskim:

Maria jest słabowidzącą studentką I roku jednego z kierunków humanistycznych w trybie stacjonarnym. Trudności ze wzrokiem zaczęła mieć w wieku młodzieńczym na skutek choroby – retinopatii cukrzycowej. W jej konsekwencji ma pogorszoną ostrość widzenia i zamiast pełnego obrazu gdzieniegdzie widzi ciemne plamy. Z tego powodu ma duże trudności z czytaniem tekstów drukowanych standardową czcionką. W jaki sposób można dostosować Marii egzaminy pisemne, aby zapewnić jej równe prawa w studiowaniu?

Zastanawiając się nad zaproponowaniem studentce konkretnej adaptacji formy egzaminów należy mieć świadomość, że istnieje cała paleta możliwych, potencjalnych rozwiązań przydatnych dla osób słabowidzących, które można byłoby rozważyć w sytuacji Marii: 1. powiększona, bezszeryfowa czcionka arkuszy egzaminacyjnych (np. 18 punktów), 2. korzystanie z przyrządów powiększających standardowy druk (np. lupa elektroniczna), 3. użycie komputera z odpowiednim oprogramowaniem: powiększającym lub udźwiękawiającym, 4. wsparcie asystenta dydaktycznego, który w odpowiedni sposób zapisywałby odpowiedzi dyktowane przez studentkę, 5. ustna forma egzaminu. Wiadomości o Równości   2 (3)/2013

5


opracowanie: Radosław Zaremba Symulacja sposobu widzenia przez osobę z retinopatią cukrzycową. Po lewej stronie przykład ćwiczenia, po prawej jego adaptacja. Materiał edukacyjny zaczerpnięty z „Test Your Vocabulary 3”, Penguin English Guides, 2007, s. 28.

Czym formy te różnią się od siebie? Do zrealizowania pierwszych trzech opcji konieczne jest posiadanie odpowiedniego zaplecza technologicznego. W przypadku Uniwersytetu Jagiellońskiego sprzęt taki jest dostępny, więc rozwiązania te potencjalnie mogłyby być z tego powodu zastosowane w praktyce. Punkt nr 4 wymagałby zaangażowania do pracy osób pełniących funkcję asystenta dydaktycznego. Ostatnie z rozwiązań wydaje się łatwe do przeprowadzenia, ale w znaczący sposób odbiega formą od tej, która obowiązuje wszystkich studentów.

7 zasad wsparcia edukacyjnego Konsultanci Biura ds. Osób Niepełnosprawnych UJ wybór danego rozwiązania uzależniają od 7 zasad wsparcia edukacyjnego – wytycznych, które są kluczowe dla ustalenia racjonalnych adaptacji procesu kształcenia. Jak zatem postąpić w sytuacji Marii? Przeanalizujmy te zasady na jej przykładzie.

6

2 (3)/2013   Wiadomości o Równości

Zasada 1. Indywidualizacja Wybór danego rozwiązania należy mocno zindywidualizować biorąc pod uwagę stan zdrowia studentki oraz stosowane przez nią dotychczas sposoby postępowania w tego typu sytuacjach, jak i specyfikę studiowanego przez nią kierunku studiów. To ważne, ponieważ nie każda osoba z tym samym rodzajem niepełnosprawności będzie miała takie same trudności oraz sposoby uczenia się. Wszyscy ludzie są różni i nie ma powodu, aby te różnice nie występowały w obrębie potrzeb studentów związanych z adaptacjami ich procesu dydaktycznego. Inne bariery w studiowaniu oraz możliwości ich kompensacji mogą mieć osoby, które urodziły się słabowidzące, inne studenci, którzy w pewnym momencie utracili zdolność do pełnego widzenia. Zatem te konkretne, omówione ze studentką potrzeby należy jeszcze zestawić z możliwościami organizacyjnymi instytutu, którego wykładowcy będą w praktyce stosować konkretne adaptacje egzaminacyjne, jeśli studentka o nie zawnioskuje do prodziekana ds. studenckich i otrzyma na nie jego zgodę.


7 zasad wsparcia edukacyjnego Zasada 1. Indywidualizacja: adaptacje procesu studiowania osoby niepełnosprawnej zawsze przygotowywane są w odpowiedzi na jej indywidualne potrzeby edukacyjne wynikające ze specyfiki stanu zdrowia w danym momencie oraz specyfiki danego kursu, w tym warunków, w jakich się on odbywa. Zasada 2. Podmiotowość, czyli uwzględnianie autonomii osoby niepełnosprawnej i jej prawa do decydowania o sobie. Zasada 3. Rozwijanie potencjału osoby niepełnosprawnej w związku ze studiowanym przez nią kierunkiem studiów. Oznacza ono dobór takich adaptacji, które pozwalałyby studentowi nabywać wiedzę i rozwijać praktyczne umiejętności. Zasada 4. Racjonalność dostosowania, to znaczy proponowanie adaptacji racjonalnych ekonomicznie, skutecznie wyrównujących szanse osoby niepełnosprawnej oraz gwarantujących zachowanie standardu akademickiego. Zasada 5. Utrzymanie standardu akademickiego, czyli przygotowanie adaptacji studiów przy jednoczesnym utrzymaniu kryteriów merytorycznych obowiązujących wszystkich studentów danego kierunku. Zasada 6. Adaptacje najbliższe standardowemu przebiegowi zajęć, to znaczy takie, które nie mają charakteru przywilejów dla osoby niepełnosprawnej, ale w sposób racjonalny wyrównywałyby jej szanse w dostępie do oferty kształcenia uznanej za optymalną na danym kierunku. Zasada 7. Równe prawa i obowiązki, czyli dbałość nie tylko o realizowanie równych praw dla osób niepełnosprawnych, ale również (dzięki zapewnieniu tych praw) egzekwowanie wypełniania obowiązków studenckich na takim samym poziomie, jak w przypadku studentów bez niepełnosprawności.

Zasada 2. Podmiotowość W trakcie rozmów z Marią o jej potrzebach związanych z adaptacją egzaminów pisemnych należy koniecznie pamiętać o tym, że to studentka ponosi odpowiedzialność za swoje studia oraz wszelkie ustalenia z nimi związane. Maria ma prawo do podjęcia autonomicznej decyzji dotyczącej rodzaju wnioskowanych przez nią adaptacji egzaminów. Decyzja ta może być zgodna z propozycjami konsultanta BON UJ, być od niej różna, albo oznaczać rezygnację z ubiegania się o jakiekolwiek wsparcie edukacyjne za pośrednictwem Biura. Może być ona również błędna i w perspektywie czasu wiązać się z niepowodzeniem na egzaminach. Maria, jak każda inna osoba, może popełnić błąd i powinna ponieść jego konsekwencje. To jest nauka oparta na doświadczeniu i nie należy jej od niego chronić, szanując jednocześnie autonomiczną decyzję studentki w sprawie adaptacji studiów. Zasada 3. Rozwijanie potencjału Proponując Marii konkretne rodzaje adaptacji egzaminów trzeba brać pod uwagę te strategie, które w najbardziej efektywny sposób pozwolą jej rozwinąć potencjał związany ze studiowanym kierunkiem. Nie ma sensu koncentrować się na umiejętnościach, które nie przyniosą jej korzyści. Na przykład, jeśli Maria nie preferuje na co dzień korzystania z komputera, to sprawne posługiwanie się nim na egzaminie może być dodatkową barierą. Zasada 4. Racjonalność dostosowania Adaptacje egzaminacyjne Marii, których zastosowanie popierałoby Biuro, powinny być racjonalne. Tę racjonalność należy rozpatrywać przez pryzmat efektywności, czyli uzyskania największych możliwych korzyści dla studentki, ale także dla uczelni: adaptacji realnie wyrównujących szanse Marii ze względu na jej niepełnospraw-

ność, osiągnięcia zakładanych efektów kształcenia oraz wykonalności pod względem ekonomicznym. Poszukując racjonalnych rozwiązań może okazać się niemożliwe spełnienie wszystkich tych kryteriów, np. dana adaptacja może realnie wyrównywać szanse studentowi, ale jednocześnie powodować niespełnienie kryteriów merytorycznych danego kursu prowadzących do osiągnięcia zakładanych efektów kształcenia. W tym wypadku może stać się oczywistym, że dana osoba nie jest w stanie studiować na konkretnym kierunku studiów. W sytuacji, gdy student rości sobie prawo do nieracjonalnych adaptacji, np.: bardzo kosztownych (gdy istnieją alternatywne rozwiązania), obniżających kryteria merytoryczne, nadmiernie uprzywilejowujących, BON UJ może odmówić dla nich poparcia. Zasada 5. Utrzymanie standardu akademickiego Adaptacje studentki powinny być zgodne z wymaganiami merytorycznymi obowiązującymi wszystkich studentów danego kursu. Zasadniczo więc wszelkie dostosowania powinny dotyczyć kwestii technicznych, organizacyjnych z zachowaniem zakresu merytorycznego. Zasada 6. Adaptacje najbliższe standardowemu przebiegowi zajęć Zastanawiając się nad optymalnym dostosowaniem formy egzaminów do potrzeb Marii wynikających ze specyfiki jej niepełnosprawności, w pierwszej kolejności należy poszukiwać takich rozwiązań, które byłyby najbardziej zbliżone do formy egzaminów obowiązujących wszystkich studentów z jej grupy. Jeśli będą oni musieli przystąpić do egzaminów w formie testowej, w pierwszej kolejności należy poszukiwać takich adaptacji, które pozwoliłyby tę formę zachować. Wiadomości o Równości   2 (3)/2013

7


Zasada 7. Równe prawa i obowiązki Zaproponowane Marii adaptacje egzaminów pisemnych będą stanowiły dla niej wyrównanie szans edukacyjnych ze względu na niepełnosprawność. Dzięki nim studentka uzyska możliwość zaprezentowania wiedzy w dostępny dla siebie sposób, która powinna być przez wykładowców rzetelnie egzekwowana tak, jak ma to miejsce w przypadku studentów bez niepełnosprawności. Niepełnosprawność nie stanowi w takim wypadku żadnego zwolnienia z realizacji wymagań objętych programem kształcenia na jej kierunku studiów.

Jakie adaptacje zostały zaproponowane Marii? Studentka zdecydowała się na zdawanie egzaminów pisemnych przy użyciu komputera z oprogramowaniem udźwiękawiającym. Odpowiedzi na pytania wpisywała w osobnym dokumencie na komputerze, który został jej wypożyczony na czas egzaminu z BON UJ. Ze względu na czasochłonność egzaminów przeprowadzanych w ten sposób, przyznano jej dodatkowy czas na pracę – o 50% dłuższy w stosunku do pozostałych studentów. Zaproponowano jej w związku z tym możliwość ubiegania się o zorganizowanie egzaminów w osobnych pomieszczeniach, aby bez przeszkód mogła skorzystać z wydłużonego czasu. Studentka nie zdecydowała się na tę opcję twierdząc, że chciałaby egzaminy pisać ze wszystkimi zdającymi.

Po uzyskaniu akceptacji prodziekana ds. studenckich BON UJ, za jej zgodą, przesłało wykładowcom/egzaminatorom odpowiednie wskazówki informujące o rodzaju strategii egzaminacyjnych Marii. BON UJ zaproponowało również osobom egzaminującym studentkę dostosowanie arkuszy egzaminacyjnych do wersji elektronicznej współpracującej z programami do odczytu ekranu. Dzięki podejmowaniu tego typu działań więcej osób niepełnosprawnych może podjąć i ukończyć studia. Jest to wartość nie do przecenienia i dla niej należy podejmować wysiłek. Niekiedy jednak, pomimo wielkich nawet starań, sukces nie jest możliwy do osiągnięcia. Nie wszystko da się właściwie dostosować, czasem dokonanie adaptacji pokazuje studentowi, że nie wybrał dobrze kierunku, czasem ktoś decyduje, że nie chce już dłużej studiować. Jest to swego rodzaju porażka, ale ma ona również swoją wartość. Jest nią danie studentowi możliwości rywalizowania z innymi na równych zasadach oraz bycia w pełni odpowiedzialnym za swoje działania, decyzje i ich skutki. Jest to często pierwsza w życiu szansa zmierzenia się z samym sobą po okresie bezustannego przebywania pod czyjąś opieką i bycia wyręczanym. To ważne doświadczenie, bo przeżyte w obecności mistrzów i przewodników, którymi mogą stać się dla kogoś takiego wykładowcy.

Małgorzata Perdeus – współtwórczyni Biura ds. Osób Niepełnosprawnych Uniwersytetu Jagiellońskiego. Absolwentka Szkoły Trenerów Metrum w Katowicach oraz Wyższej Szkoły Psychologii Społecznej w Warszawie. Koordynatorka pakietu zadań w ramach projektu DARe-Learning obejmującego przygotowanie programów szkoleń. Trenerka prowadząca warsztaty w zakresie budowania świadomości niepełnosprawności dla nauczycieli akademickich oraz pracowników administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Dagmara Nowak-Adamczyk – konsultantka ds. studenckich w Biurze ds. Osób Niepełnosprawnych UJ, pedagog. Jest członkinią Komisji Ekspertów ds. Osób z Niepełnosprawnością przy Rzeczniku Praw Obywatelskich, współautorką wielu materiałów edukacyjnych dla nauczycieli akademickich oraz studentów dotyczących równego traktowania ze względu na niepełnosprawność. W BON UJ zajmuje się wsparciem edukacyjnym studentów. Przygotowuje pracę doktorską w obszarze nauk społecznych.

8

2 (3)/2013   Wiadomości o Równości


O partnerach projektu DARe-Learning Uniwersytet Jagielloński w Krakowie to najstarszy i zarazem jeden z największych polskich uniwersytetów, który zakorzeniony w długowiecznej tradycji, ciągle jest dynamicznie rozwijającym się ośrodkiem myśli humanistycznej i nauk ścisłych, niezmiennie obecnym w czołówce najchętniej wybieranych w Polsce ośrodków akademickich (1. miejsce w Rankingu Szkół Wyższych miesięcznika „Perspektywy” i dziennika „Rzeczpospolita” w 2013 r.). Istniejące od 1999 roku Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych Uniwersytetu Jagiellońskiego pełni rolę centrum wsparcia edukacyjnego dla osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności oraz tych, których stan zdrowia utrudnia studiowanie. Misją Biura jest zapewnienie tym studentom równego dostępu do oferty dydaktycznej uczelni. Konsekwentnie podejmowane są działania i projekty mające na celu szerzenie informacji na temat edukacji włączającej i partycypacji osób niepełnosprawnych w życiu społecznym.

Uniwersytet Piotra i Marie Curie w Paryżu to uczelnia o profilu techniczno-medycznym, jedna z najlepszych szkół wyższych tego typu we Francji. Na Uniwersytecie funkcjonuje najdłużej działające we Francji Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych, które wspiera około 250 studentów. Uniwersytet ten posiada szeroki program wsparcia absolwentów z niepełnosprawnością, którzy wchodzą na otwarty rynek pracy. Program ten budowany jest we współpracy z dużymi firmami mającymi siedziby w Paryżu.

Uniwersytet Karola w Pradze jest jednym z najstarszych uniwersytetów na świecie, a założony został przez króla Czech i króla rzymskiego Karola IV. Dziś ma 17 fakultetów, na których studenci mogą zdobywać wiedzę w zakresie nauk humanistycznych, ścisłych i medycyny. W ramach Wydziału Humanistycznego funkcjonuje Centrum Językowe, które aktywnie pracuje z niepełnosprawnymi studentami, wykorzystując najnowocześniejsze metody pracy oraz innowacyjne technologie wspierające, szczególnie w nauczaniu języków obcych.

Uniwersytet Arystotelesa w Salonikach jest największym uniwersytetem w Grecji. Składa się z 12 szkół, które w sumie mają 35 wydziałów, oferując bardzo szeroki wachlarz  kierunków i specjalności. W ramach uczelni działa Komisja ds. polityki socjalnej i zdrowotnej. Dba ona o równy dostęp studentów niepełnosprawnych do standardowej oferty Uniwersytetu poprzez zapewnienie im niezbędnych do tego celu adaptacji toku zajęć i materiałów dydaktycznych. Wiadomości o Równości   2 (3)/2013

9


Czym jest szkolenie DARe-Learning? Małgorzata Perdeus, Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych UJ

Na stronie internetowej www.DAReLearning.eu został umieszczony kurs e-learningowy. Jest on skierowany do nauczycieli akademickich, pragnących podnosić swoje kwalifikacje w zakresie wspierania studentów niepełnosprawnych. Stanowi on uzupełnienie i rozszerzenie warsztatów grupowych, których celem jest budowanie świadomości niepełnosprawności oraz stworzenie uczestnikom możliwości przedyskutowania i przemyślenia prezentowanych postaw dotyczących obecności studentów z niepełnosprawnościami w społeczności akademickiej. Kurs e-learningowy zawiera informacje dotyczące rodzajów niepełnosprawności, problemów

edukacyjnych, jakie mogą one wywoływać oraz metod postępowania, które zmniejszą lub całkowicie zniwelują występujące ograniczenia. W materiale poruszona została problematyka zarówno „klasycznych” niepełnosprawności, takich jak wzrokowa, ruchowa czy słuchowa, jak też będących skutkiem zaburzeń psychicznych czy chorób przewlekłych wymuszających zmianę stylu życia, a co za tym idzie modyfikację sposobu studiowania. W szkoleniu umieszczono też moduły dotyczące zaburzeń mowy oraz specyficznych trudności w uczeniu się. Oprócz informacji podstawowych uczestnik znajdzie opisy tematów niezwiązanych bezpośrednio z problematyką dostępu do

Jan jest studentem l roku ochrony środowiska w trybie stacjonarnym. W szkole nauka przedmiotów ścisłych przychodziła mu z łatwością, z własnej woli pochłaniał wszystko, co mu wpadło w ręce z zakresu szeroko pojętej ekologii. Na razie nie ma sprecyzowanych planów na przyszłość, głównie z tego względu, że zdaje sobie sprawę z konsekwencji swojej niepełnosprawności, ale ochronę środowiska uważa za idealny wybór dla siebie. Ze względu na problemy neurologiczne, które nabył po wypadku samochodowym w dzieciństwie, ma nieco wolniejsze tempo pracy niż pozostali studenci w grupie. Porusza się o kulach, ale wie, że choć mu to zajmie więcej czasu, będzie w stanie dotrzeć praktycznie wszędzie. Również wolniej mówi, a jego mowa jest trochę niewyraźna. Unika odręcznego pisania, ponieważ jego pismo jest dość nieczytelne: kreśli koślawe, niewyraźne litery, a poza tym ma problem w utrzymaniu pisma w linijkach. Od kiedy skończył podstawówkę przestał uważać to za problem – teraz komputer to jego żywioł. Największych problemów spodziewa się na zajęciach w laboratorium, bo do wykonywania ćwiczeń potrzebna jest precyzja i sprawność rąk oraz w czasie egzaminów i kolokwiów.

jesteś wykładowcą odpowiedzialnym za przeprowadzenie kursu z podstaw chemii, obejmującego wykłady teoretyczne oraz laboratoria, na których studenci wykonują samodzielnie ćwiczenia i drobne eksperymenty chemiczne. Jest to jeden z przedmiotów wiodących na l roku ochrony środowiska. Twoim zadaniem jest zaadaptowanie czynności wymaganych w ramach toku studiów do zaliczenia przedmiotu, tak aby Jan pomyślnie zdał egzamin końcowy. Jan jest pracowity, staranny i zdolny. Właściwe adaptacje to gwarancja sukcesu, a to jest w Twoich rękach.

Jana spotykasz po raz pierwszy na wykładzie:

Wprowadzenie do gry e-learningowej dla nauczycieli akademickich „Jan”

10

2 (3)/2013   Wiadomości o Równości

Tekst: Małgorzata Perdeus

Ty


Ilustracje: Lech Kolasiński Przykładowe ilustracje z kursu e-learningowego dla nauczycieli akademickich

wiedzy uniwersyteckiej, ale mających niezwykle istotne znaczenie dla lepszego zrozumienia trudności w funkcjonowaniu osoby niepełnosprawnej w roli studenta. W tych poszerzających wiedzę artykułach znalazły się między innymi: zasady zachowania się w stosunku do osoby korzystającej z asysty psa, podstawowe informacje na temat fenomenu kultury Głuchych oraz sytuacje trudne związane z kontaktem z osobami z zaburzeniami psychicznymi. Podsumowaniem każdego modułu jest quiz sprawdzający wiedzę i umożliwiający dokonanie samooceny przez uczestnika. Materiał został zaaranżowany w sposób przejrzysty, według schematu powtarzającego się w odniesieniu do każdego opisywanego rodzaju niepełnosprawności. Dzięki temu łatwe jest uchwycenie różnic i podobieństw w zakresie potrzeb studentów mających trudności edukacyjne, jak również odnalezienie informacji potrzebnych ad hoc, dla osób, które po przejściu kursu zechcą do niego za jakiś czas powrócić w poszukiwaniu rozwiązania konkretnego problemu. Podsumowaniem szkolenia oraz swego rodzaju sprawdzeniem poziomu zdobytej wiedzy jest gra edukacyjna oparta na doświad-

czeniach akademickich 4 studentów. Bohaterowie gry: Jan, Julia, Piotr i Barbara rzeczywiście istnieli, otrzymali wsparcie edukacyjne na swojej uczelni i dzięki temu mogli z sukcesem ukończyć studia. Zadaniem uczestnika kursu jest „poprowadzenie” każdego z nich przez jeden z przedmiotów. Zaliczenie przedmiotu przez studenta będzie równoznaczne z zaliczeniem szkolenia DARe-Learning przez nauczyciela – uczestnika niniejszego kursu. Szkolenie DARe-Learning powstało dzięki wsparciu finansowemu z programu „Uczenie się przez całe życie” w oparciu o materiały projektu DARE 2 realizowanego przez Uniwersytet Jagielloński w latach 2009 – 2011. Warsztaty, których program wówczas powstał, były wielokrotnie prowadzone przez instytucje partnerskie tamtego projektu. Doświadczenia te pokazały, że wykładowcy studentów niepełnosprawnych oczekują możliwości korzystania z materiałów dodatkowych, uzupełniających i porządkujących wiedzę w postaci łatwo dostępnej. Kurs e-learningowy spełnia taki wymóg zarówno dla członków grup szkoleniowych, jak i dla tych pracowników uczelni, którzy z różnych względów nigdy na takie spotkanie nie trafią.

Wiadomości o Równości   2 (3)/2013

11


Uniwersytet Piotra i Marii Curie w Paryżu – współpraca z biznesem na rzecz zwiększania zatrudnienia Dr Fabienne Corre-Menguy, Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych na Uniwersytecie Piotra i Marii Curie w Paryżu

W 2007 r. we Francji uchwalono prawo nakładające na uniwersytety nowe obowiązki w stosunku do wszystkich studentów i dotyczy ono wspierania ich w znajdowaniu zatrudnienia. Jeśli chodzi o studentów niepełnosprawnych, to taki wymóg powstał już na mocy ustawy z roku 2005. Oba te akty prawne tworzą dla Uniwersytetu Piotra i Marii Curie w Paryżu (UPMC) priorytet, jakim jest dążenie do jak największego zatrudniania naszych absolwentów. Chciałabym opowiedzieć o tym, jak ten priorytet realizujemy w stosunku do studentów niepełnosprawnych. Każdy nasz absolwent ma za sobą doświadczenie kontaktu z pracodawcą dzięki sta-

żom, które są obowiązkowe i student musi je odbyć. Ta praktyka bardzo pomaga w późniejszej adaptacji do potrzeb rynku pracy, ponieważ studenci są świadomi kompensacji, jakie są im niezbędne, aby dobrze wykonywać swoją pracę. My tutaj w Biurze staramy się oddziaływać w czasie tego stażu na studentów w taki sposób, aby mogli oni maksymalnie podnieść swoją samodzielność. W praktyce oznacza to ścisłą współpracę z przedsiębiorstwami, dzięki której możliwe jest poznanie ich wymagań wobec naszych absolwentów i uświadomienie im specyficznych potrzeb osób niepełnosprawnych wchodzących na rynek pracy.

fot. Anna Wojnar

Prezentacja kursu e-learningowego „Space of Inclusion”, 28 lutego 2013 r., Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych UJ. Na zdjęciu od lewej Gerard Lefranc, dyrektor działu zajmującego się problematyką niepełnosprawności w firmie Thales, dr Fabienne Corre-Menguy, kierowniczka Biura ds. Osób Niepełnosprawnych UPMC i Maria Gawron-Zaborska, tłumaczka języka francuskiego

12

2 (3)/2013   Wiadomości o Równości


Firmy francuskie, podobnie jak to jest w Polsce, płacą kary, jeśli nie zatrudniają przynajmniej 6% osób niepełnosprawnych. Jednak firma może przeznaczyć te środki na kreowanie polityki, która doprowadzi do zwiększenia zatrudnienia lub na inne działania służące temu celowi. Może to być współpraca z uczelnią i dopasowywanie programów staży do wymogów takiej firmy. Wówczas podpisuje ona umowę z Agefiph1 , Ministerstwem Pracy oraz swoimi związkami zawodowymi. Umowa ta określa charakter działań, jakie mają być podjęte i ilość środków finansowych na nie przeznaczonych. Nasz Uniwersytet zdecydował się na wybranie pięciu przedsiębiorstw, które od dłuższego czasu mają swoją politykę w zakresie zatrudniania osób niepełnosprawnych. Są to wspomniana już Thales Group, BNP Paribas Bank, Électricité de France (EDF), Shneider Electric i Total. Firmy te przekazują uczelni środki finansowe, które są przeznaczane na wsparcie studentów, a w szczególności na zwiększanie ich kompetencji przydatnych później na rynku pracy. W ramach współpracy z przedsiębiorstwami staramy się organizować na ich terenie spotkania ze studentami, ponieważ służą one zapoznaniu się z praktyczną stroną funkcjonowania firm. Studenci bardzo sobie te spotkania cenią. Pieniędzy tych możemy też użyć, aby zatrudnić osoby, które pomogą nam realizować założenia umowy z firmami, co przekłada się na kolejne korzyści dla studentów mogących dzięki temu uzyskać szybsze i efektywniejsze wsparcie. Wreszcie, możemy skorzystać z tych środków i kupić studentom drogi sprzęt specjalistyczny, co bez takich pieniędzy byłoby trudne lub niemożliwe. Umowy te pozwalają nam również współpracować z firmami w bardziej ogólnym wymiarze i tworzyć różnego rodzaju projekty dotyczące niepełnosprawności i zatrudAgefiph – francuski odpowiednik polskiego Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. 1

fot. P. Kitmaker

Następnie pracujemy indywidualnie ze studentami, aby zwiększać ich umiejętności i dopasowywać je do wymogów, jakie będą im stawiać przedsiębiorcy. Często są to przedsiębiorstwa, z którymi współpracujemy, a więc ta praca ze studentami ma duży sens. Nie oznacza to jednak, że nie mamy żadnych problemów z firmami. Jednym z większych wyzwań jest to, że menedżerowie chcą zatrudniać absolwentów niepełnosprawnych, ale takich, którzy ich zdaniem nie generują problemów, czyli osoby z lekkim i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Staramy się ich przekonać, że osoby ze stopniem znacznym też mogą dobrze i efektywnie pracować. W niektórych firmach, jak np. w Thales Group, są już jednostki zajmujące się niepełnosprawnością i wtedy łatwiej jest przekonać przedsiębiorstwo, że osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności mogą dla firmy stanowić cenny kapitał. Wynika to z tego, że w firmach, w których funkcjonują tego typu jednostki świadomość menedżerów jest z reguły wyższa.

dr Fabienne Corre-Menguy

nienia. Mogą to być projekty międzynarodowe jak ten realizowany z Thales Group i Uniwersytetem Jagiellońskim w zakresie podnoszenia świadomości niepełnosprawności wśród menedżerów2. Wiedza z tej dziedziny jest im bardzo potrzebna i dlatego takie inicjatywy są istotne i pomagają nam oddziaływać na tych, którzy potem mogą podjąć pozytywną decyzję o zatrudnieniu osoby niepełnosprawnej i włączeniu jej do swojego zespołu pracowników. Firmy cenią sobie te umowy, bo wiedzą, że czegoś mogą się od nas nauczyć i my zresztą także się od nich uczymy. Tego typu umowy z przedsiębiorstwami nie oznaczają, że Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego i Badań Naukowych za pośrednictwem uczelni korzysta wyłącznie ze środków finansowych firm i przestaje brać odpowiedzialność za wsparcie studentów niepełnosprawnych. Oznacza to jedynie, że uczelnie mają do dyspozycji kolejne źródło finansowania specyficznych potrzeb studentów, które z natury rzeczy są bardziej kosztowne oraz działań mających zapewnić w przyszłości pracę absolwentom niepełnosprawnym. Cel długofalowy jest zatem ambitny, zwłaszcza jeśli mówimy o osobach ze znacznym stopniem niepełnosprawności lub na przykład z problemami psychicznymi. To są dwie bardzo trudne grupy i ich obecność na rynku pracy jest wciąż bardzo mała. Zmienia się to niestety powoli, ale idzie w dobrym kierunku, między innymi dzięki takiej współpracy jak naszej uczelni z firmami, kampaniom społecznym i wynikającym z takich działań zmianom postaw i utartych schematów myślenia. Mowa o szkoleniu e-learningowym „Space of Inclusion” otwartym dla wszystkich zainteresowanych pod adresem www.SpaceOfInclusion.eu.

2

Wiadomości o Równości   2 (3)/2013

13


Niestety, trwający obecnie kryzys nie pomaga działaniom lość i różnorodność spowoduje większe zainteresowanie na rzecz zwiększania poziomu zatrudnienia absolwen- ogółu obywateli tym problemem, co przełoży się z kolei tów niepełnosprawnych oraz stanowi duże utrudnienie na szerszą wiedzę menedżerów, a co za tym idzie, na w znalezieniu pracy przez młode osoby pełnosprawne. zwiększanie poziomu zatrudnienia osób niepełnosprawTo jest ogromnie trudny czas dla wszystkich naszych ab- nych na otwartym rynku pracy. solwentów wchodzących na rynek pracy, może jedynie poza tymi, którzy kończą matematykę, fizykę i chemię. Staramy się też podejmować działania promujące ten Wracając do absolwentów z niepełnosprawnością, wy- kierunek myślenia i organizujemy coroczne konferenstępuje jeszcze jedna trudność w ich zatrudnianiu – jest to cje, na których dyskutowane są kwestie odnoszące się moment, w którym duże firmy zlecają to zadanie podwy- do zatrudnienia osób z różnorodnymi niepełnosprawkonawcom. Podnajmowane firmy specjalizujące się w HR, nościami. Cieszę się, że w tym roku nasza konferencja dokonujące wyboru pracowników raczej nie mają wystar- połączona była z Dniem Równego Traktowania (z ang. czającej świadomości i wiedzy o niepełnosprawności, co Equality Awareness Day) organizowanym w ramach proprzekłada się na brak zaangażowania w tym kierunku. jektu DARe-Learning, co spowodowało, że nabrała ona Występuje też takie zjawisko, że nie wszyscy studenci mó- międzynarodowego charakteru i można było wymienić wią nam o swoich planach zawodowych i chcą samodziel- się doświadczeniami dotyczącymi zatrudnienia osób nienie wyszukiwać sobie możliwości rozwoju i zatrudnienia, pełnosprawnych we Francji i w Polsce, i porównać oba systemy wsparcia. To dobrze, że było co traktują jako szansę dla siebie, tak wiele pytań dotyczących tej a my odczytujemy to jako efekt kwestii, a także duże zainteresowaZatrudnianie osób naszych starań o zwiększenie nie naszym polsko-francuskim kurich umiejętności społecznych. z różnorodnymi sem zwiększającym świadomość niepełnosprawnościami menedżerów przedsiębiorstw Bez względu na opisane powyżej jest dla nas bardzo istotne w zakresie niepełnosprawności. trudności, które uwarunkowane i wszystko wskazuje na Coraz więcej osób i firm interesą czynnikami obiektywnymi jak to, że proces ten zaczyna suje się tą problematyką i są tego kryzys lub brak świadomości różne przyczyny, ale samo zjawii bariery mentalne, zatrudnianie przebiegać w pozytywnym sko jest niezmiernie pozytywne. osób z różnorodnymi niepełkierunku. nosprawnościami jest dla nas Niezależnie od dyskusji i wymiany bardzo istotne i wszystko wskadoświadczeń, podczas Dnia Rówzuje na to, że proces ten zaczyna przebiegać w pozytywnym kierunku. Spodziewamy się, nego Traktowania, który miał miejsce 28 stycznia 2013 że nasze starania wraz ze środkami finansowymi przezna- roku, odbywały się rozmaite prezentacje o funkcjonoczanymi na ten cel przez francuskie państwo oraz firmy waniu osób z różnorodnymi niepełnosprawnościami prywatne pozwolą nam w najbliższych latach poważnie na studiach i w miejscu pracy. Przybliżały one zwiedzasię do tego celu zbliżyć. Mamy też nadzieję, że pomoże jącym tę tematykę oraz pozwalały na spotkanie pomięto nie tylko absolwentom, którzy obecnie kończą Uni- dzy studentami, ich nauczycielami oraz potencjalnymi wersytet Piotra i Marii Curie w Paryżu, lecz również tym, pracodawcami zarówno z dużych firm np. Thales Group, którzy ukończyli naszą uczelnię wcześniej, ale wciąż nie jak i z tych mniejszych. Dzięki projektowi DARe-Learning mają pracy. Wiemy też, że niezależnie od naszych starań, nasza coroczna konferencja i kampania zwiększająca Ministerstwo Pracy we Francji podejmuje szereg innych świadomość niepełnosprawności były bogatsze i zgrodziałań na rzecz zatrudnienia. Wydaje się nam, że ich wie- madziły większą niż zwykle liczbę uczestników.

Dr Fabienne Corre-Menguy – tytuł doktora w dziedzinie biologii-fizjologii i biologii molekularnej zdobyła w 1995 r. (na Uniwersytecie Piotra i Marii Curie w Paryżu). Jest wykładowczynią i badaczką na Uniwersytecie Piotra i Marii Curie w Paryżu od 1997 r. Obecnie kieruje Biurem ds. Osób Niepełnosprawnych na UPMC. Członkini grup eksperckich ds. wsparcia osób niepełnosprawnych dla francuskiego Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego i Badań Naukowych oraz Ministerstwa Edukacji, międzyresortowego konsorcjum ds. niepełnosprawności.

14

2 (3)/2013   Wiadomości o Równości


Uniwersytet Karola w Pradze – język angielski podstawą sukcesu zawodowego Marie Dolezalova, Centrum Nauczania Języków Obcych dla osób niesłyszących i słabosłyszących na Uniwersytecie Karola w Pradze

Sześć lat temu przyszła do mnie niesłysząca studentka i zupełnie nie wiedziałam, co mam z nią zrobić. Zaczęłam poszukiwać informacji o możliwościach uczenia osób z trudnościami w słyszeniu języka angielskiego i w ten sposób trafiłam do Centrum Nauczania Języków Obcych dla osób niesłyszących i słabosłyszących na Uniwersytecie Karola w Pradze. Problemem było dla mnie jednak to, że mając kwalifikacje w zakresie uczenia języka, nie miałam jednocześnie kompetencji do uczenia osób niesłyszących, co wymagało dodatkowego szkolenia. Uczenie języka tej grupy osób jest bowiem całkowicie inne i zależy w dużej mierze od tego, czy stracili oni słuch, czy byli niesłyszący od urodzenia, czy mieli niesłyszących rodziców i czy posługują się językiem migowym, czy nie. Wszystkie te kwestie wymagają zrozumienia i dodatkowej wiedzy, a także doświadczenia, jeśli chce się to robić dobrze. Ja zbierałam takie doświadczenie przez pół roku, a następnie mia-

łam u siebie na zajęciach wizytę nauczycieli z Uniwersytetu Gallaudeta w Waszyngtonie1, którzy podzielili się ze mną wieloma cennymi uwagami i dali wskazówki, co powinnam robić dalej tak samo, a co zmienić. Następnie pojechałam sama na Uniwersytet Gallaudeta, gdzie przez trzy tygodnie doskonaliłam się we wciąż nowym dla mnie obszarze wiedzy obserwując zajęcia z języka angielskiego dla studentów niesłyszących i słabosłyszących. Później miałam jeszcze okazję do podobnej wizyty w Wielkiej Brytanii, a dokładnie w Bristolu. Wszystkie te doświadczenia były bardzo cenne dla mnie osobiście i naszego Centrum. Uczenie tej grupy studenUniwersytet Gallaudeta w Waszyngtonie – to uczelnia znana z programów edukacyjnych i badań naukowych dotyczących języka i kultury Głuchych. Termin „Głuchy” odnosi się do grupy osób, dla której język migowy jest pierwszy lub preferowany w procesie komunikacji. 1

fot. Dagmara Nowak-Adamczyk

Dzień Równego Traktowania (Equality Awareness Day) w Pradze, 6 maja 2013 r.

Wiadomości o Równości   2 (3)/2013

15


fot. Małgorzata Perdeus Dzień Równego Traktowania w Pradze, 6 maja 2013 r.

tów jest dla nauczyciela rozwijające, ponieważ musi on zweryfikować wiele dotychczasowych zasad i przyzwyczajeń oraz być bardzo plastycznym. Używało się jakiejś metody przez długi czas i tu nagle trzeba sobie powiedzieć, że coś nie działa i należy to zmienić. Osoby niesłyszące bardzo wiele na przykład budują na strukturze języka migowego, która jest zupełnie inna niż gramatyka języka angielskiego, co wprowadza wiele zamieszania w próbie przekazania jej, a studenci często błędnie używają różnych konstrukcji gramatycznych i mylą słowa. Im bardziej zrozumie się więc strukturę języka migowego oraz związane z nim uwarunkowania natury kulturowej, tym lepsze efekty można osiągnąć ucząc języka obcego. Bardzo ważna jest też motywacja, bo studenci najczęściej nie rozumieją dlaczego mają się uczyć jakiegoś obcego języka i trzeba umieć dobrze ich zmotywować. Dlatego w naszym Centrum używamy nowinek technologicznych, tablicy interaktywnej, korzystamy z wielu, a nie tylko jednej książki, w tej chwili używamy także iPodów. Dobrą motywacją jest też pokazywanie studentom, że znajomość języka angielskiego może dawać im szansę na coś, co w innym wypadku jest niemożliwe. Bardzo wiele informacji i wszelkiego „Know How” istnieje po prostu w języku angielskim i jeśli przykładowo wybierają chemię jako przedmiot swoich zainteresowań, to muszą umieć czytać materiały z tej dziedziny wiedzy po angielsku. Taki sposób przekonywania ich do nauki języka jest moim zdaniem dość skuteczny. Niestety, nie wszystkie luki w edukacji osób niesłyszących da się nadrobić na uczelni i myślę, że podobne odczucia mają koleżanki i koledzy z wielu uniwersytetów. Osoby z niepełnosprawnością słuchową wynoszą często ograniczoną wiedzę o świecie z wcześniejszych poziomów edukacji i na nich dużo się powinno zmienić, aby student przychodzący na uniwersytet mógł w pełni

korzystać z jego oferty, którego misją jest kształcenie, a nie naprawianie luk w systemie edukacji na niższych szczeblach. To też jest coś, czego się nauczyłam dzięki pracy w naszym Centrum, że być może warto te wnioski i doświadczenia przekazywać szkołom w nieco inny niż do tej pory sposób. Może organizowanie konferencji i mówienie, że coś nie gra na tych poziomach edukacji to za mało i trzeba po prostu stworzyć jakiś nowy system współpracy praktycznej pomiędzy uczelnią a szkołami, i właśnie nad tym się teraz zastanawiamy. Może to mieć wpływ na zwiększenie liczby studentów niesłyszących na uniwersytecie, bo teraz jest ich bardzo mało i z tego co wiem, Uniwersytet Karola nie stanowi w tych statystykach wyjątku wśród uczelni europejskich. Dlatego udział w projekcie DARe-Learning był dla naszej uczelni tak ważny, ponieważ dawał szansę na odpowiednie nagłośnienie tego problemu i głębsze nawiązanie współpracy z nauczycielami z niższych szczebli edukacji. Dobrze się stało, że tak wiele materiałów edukacyjnych wypracowanych w projekcie zostało opublikowanych na portalu www.DAReLearning. eu i że są one już dostępne w tak wielu językach. Jest tam też sporo tekstów dotyczących kształcenia osób z niepełnosprawnością słuchową. Wielu niesłyszących studentów brało udział w Dniu Równego Traktowania (Equality Awareness Day), jaki odbył się na Uniwersytecie Karola w maju tego roku. Byli widoczni pośród dużej liczby uczestników tego wydarzenia, które współorganizował studencki samorząd, co też pokazuje, że idea łączenia się bez względu na niepełnosprawność, wiek, przekonania i pochodzenie jest bliska naszej społeczności akademickiej. Wszyscy doskonale się bawili, a niezależnie od tego uczyli, ponieważ na stoiskach można było otrzymać rozmaite materiały edukacyjne, w tym materiały projektu DARe-Learning.

Marie Dolezalova – zastępczyni kierownika Centrum Nauczania Języków Obcych na Uniwersytecie Karola. Prowadzi doradztwo dla studentów niepełnosprawnych oraz uczy języka angielskiego studentów niesłyszących. Często występuje na Uniwersytecie Gallaudeta w Waszyngtonie, skąd czerpie wiele inspiracji i pomysłów do swojej pracy ze studentami.

16

2 (3)/2013   Wiadomości o Równości


Uniwersytet Arystotelesa w Salonikach – polityka społeczna jest ważna Paschalina Kyrgiafini, Komisja ds. polityki socjalnej i zdrowotnej na Uniwersytecie Arystotelesa w Salonikach

Komisja ds. polityki socjalnej i zdrowotnej na Uniwersy- ponieważ jeśli uniwersytet nie ma takiej oferty, nie ma tecie Arystotelesa w Salonikach została założona w 1997 też lub prawie nie ma studentów niepełnosprawnych, r. w celu wspierania studentów od strony społecznej. a jeśli się otworzy na ich potrzeby, to nagle okazuje się, Na początku były to głównie spotkania, debaty i dysku- że mogą oni bez większych przeszkód studiować i przysje członków Komisji, a konkretne działania nastąpiły chodzą na uczelnię. W ostatnim czasie Uniwersytet zanieco później. Jedną z ważnych akcji, która istnieje do czął też oferować studentom wsparcie psychologiczne dzisiaj jest oddawanie krwi odbywające się trzy razy do podobne do tego, jakie proponowane jest na Uniwerroku. Chodzi nam w tej inicjatysytecie Jagiellońskim. Studentów wie o budowanie solidarności doświadczających różnego rowśród członków naszej spodzaju problemów psychicznych Dzień Równego łeczności akademickiej. Z roku lub adaptacyjnych jest bowiem Traktowania pokazał, że na rok akcja ta motywuje coraz coraz więcej, a pomocy dla nich uczenie savoir-vivre’u wobec większe grono i przyłączają coraz mniej w związku z wszechosób niepełnosprawnych się do niej kolejne osoby. Jedogarniającym nasz kraj kryzysem. jest potrzebne bardzo wielu nak obecnie większość działań Wszelkiego rodzaju wsparcie dla pracownikom uczelni. Komisji jest skierowanych na tej grupy osób zostało bardzo wsparcie studentów z różneograniczone. Brakuje nawet piego rodzaju niepełnosprawnoniędzy na leki i ludzie ci sami muściami. Oferujemy na przykład szą za nie płacić. Wsparcie dla osób usługi transportowe dla studentów mających problemy z innymi niepełnosprawnościami jest także zredukowaz poruszaniem się, materiały elektroniczne i brajlowskie ne. Trudniejszy jest dostęp do szpitali i jakiejkolwiek redla studentów niewidomych czy tłumaczenia w języku habilitacji. migowym dla studentów niesłyszących. Na początku z usług tych korzystało bardzo niewiele osób, ale teraz Należy tu więc podkreślić, że dzięki projektowi DAReliczba ta znacznie wzrosła. To jest ciekawe zjawisko, Learning mogliśmy podjąć działania, które być może

fot. Anna Barcik

Dzień Równego Traktowania w Salonikach, 23 maja 2013 r.

Wiadomości o Równości   2 (3)/2013

17


nie byłyby możliwe ze względu na sytuację w Grecji, a projekt spowodował, że do nich doszło. Chciałam tu w szczególności wymienić organizowanie seminariów w zakresie budowania świadomości niepełnosprawności dla studentów medycyny, co uważamy za zadanie bardzo istotne. Projekt nas po prostu do tego zainspirował i dostarczył wielu materiałów edukacyjnych, za które nie trzeba płacić. Pomyśleliśmy, że to jest ważne, aby młodzi lekarze mieli wiedzę o niepełnosprawności nie tylko od strony medycznej, ale także społecznej, codziennego funkcjonowania osób z różnymi niepełnosprawnościami i właściwego podejścia do nich, kiedy pojawią się w gabinecie lekarskim. Chcemy ich uczyć, jak zachować się w stosunku do osoby niewidomej w sytuacji, kiedy trzeba jej pobrać krew, jak wyjaśnić takiej osobie, co i jak za chwilę będzie robione, w jaki sposób skomunikować się z osobą niesłyszącą lub jak zastosować niektóre procedury medyczne w przypadku osoby poruszającej się na wózku. Studenci naszej szkoły medycznej bardzo się tym tematem zainteresowali i pierwsze ich wrażenia są niezwykle pozytywne. Uznali, że takiej wiedzy bardzo im brakowało i że może ona być w ich pracy bardzo uży-

teczna. W związku z tak dobrym odbiorem tych seminariów zamierzamy je kontynuować w przyszłych latach. Zresztą Dzień Równego Traktowania pokazał, że uczenie savoir-vivre’u wobec osób niepełnosprawnych jest potrzebne bardzo wielu pracownikom uczelni, nie tylko studentom medycyny. Cieszymy się, że prezentacja czy właściwie show, jakie dali podczas tego wydarzenia Katie i Paul zaangażowani w kampanię „Disabled Access Friendly”1 tak ogromnie się podobało, a jednocześnie pokazywało uczestnikom, jak bardzo niestosowne mogą być niektóre zachowania. Cieszymy się też, że nasi pracownicy mogli wysłuchać wielu innych prezentacji dotyczących niepełnosprawności ze strony naszych prelegentów, jak i kolegów z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Była to ciekawa okazja do porównania sposobów wspierania studentów niepełnosprawnych na obu uczelniach i wymiany doświadczeń w tym zakresie, a także przekonania się, że sama idea włączania tych studentów do standardowego procesu kształcenia jest żywa i wciąż się rozwija. Mam nadzieję, że żaden kryzys tego procesu nie zatrzyma.

Paschalina Kyrgiafini – inżynier chemik na Uniwersytecie Arystotelesa w Salonikach, gdzie jest odpowiedzialna za transport studentów, pomaga także przy akcjach oddawania krwi oraz działaniach Centrum Wsparcia Psychologicznego.

Mowa o kampanii mającej na celu zwiększanie świadomości dotyczącej problematyki osób niepełnosprawnych ruchowo poprzez nauczanie języka angielskiego jako języka obcego. Więcej na stronie: www.disabled-accessfriendly.com.

1

18

2 (3)/2013   Wiadomości o Równości


Dzień Równego Traktowania na Uniwersytecie Jagiellońskim Ireneusz Białek, Marta Bylica, Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych UJ

była przygotowana w dwóch wymiarach wystawa dzieł polskiego malarza przełomu XIX i XX wieku, przedstawiciela polskiego symbolizmu Jacka Malczewskiego. Oprócz pięciu oryginalnych płócien z cyklu „Rusałek” artysty zostały zaprezentowane odpowiadające im adaptacje w grafice dotykowej wykonane w technice linorytu przez Lecha Kolasińskiego, absolwenta Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Dzięki temu osoby niewidome mogły się z nimi bezpośrednio zapoznać poprzez dotyk. Formie tej towarzyszyły niezwykle plastyczne opisy Róży Książek-Czerwińskiej, historyka sztuki, które są funda-

Konferencja prasowa, Libraria w Collegium Maius, przy mikrofonie Prof. Krzysztof Stopka, Dyrektor Muzeum UJ

Michał Rusinek, Prezes Fundacji Wisławy Szymborskiej wręcza adaptację medalu Nagrody Nobla Wisławy Szymborskiej Prof. Krzysztofowi Stopce, Dyrektorowi Muzeum UJ

Malwina Antoniszczak prezentuje adaptacje dla osób niewidomych wykonane przez studentów Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie

Partnerzy projektu DARe-Learning zwiedzają wystawę przygotowaną przez studentów wzornictwa UP w Krakowie

fot. Jerzy Sawicz

Dzień Równego Traktowania (z ang. Equality Awareness Day) organizowany przez cztery ośrodki uniwersyteckie (Pragę, Paryż, Saloniki i Kraków) w ramach projektu DARe-Learning na Uniwersytecie Jagiellońskim odbył się 7 czerwca 2013 roku w Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego – Collegium Maius pod hasłem „Dotknij kultury”. Ideą wydarzenia było zbliżanie do siebie różnych grup społecznych bez względu na różnice takie jak niepełnosprawność, wiek, przekonania czy pochodzenie. Dzień obfitował w liczne ciekawe wystawy prezentujące rozmaite adaptacje dla osób niewidomych. Jedną z nich

Wiadomości o Równości   2 (3)/2013

19


Makiety dla osób niewidomych przygotowane przez studentów wzornictwa Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie

Prezentacja replik i makiet wybranych cennych eksponatów znajdujących się w zbiorach Muzeum UJ

Prezentacja cyklu obrazów Jacka Malczewskiego „Rusałki” przez Różę Książek-Czerwińską, historyka sztuki w Muzeum UJ

mentalne dla poznawania twórczości malarskiej przez osoby z niepełnosprawnością wzroku. Ogromną popularnością cieszyła się także adaptacja medalu Nagrody Nobla Wisławy Szymborskiej, wykonana przez Lecha Kolasińskiego na okoliczność wydarzenia „Dotknij kultury” za zgodą Komitetu Noblowskiego w Oslo. Adaptacja medalu została przygotowana do poznawania dotykowego i w ten właśnie sposób zapoznawały się z nią zarówno osoby niewidome, jak i widzące. W Stubie Communis, legendarnej jadłodajni profesorskiej w Collegium Maius, odbyło się spotkanie z córkami Juliana Antonisza (Antoniszczaka), znanego reżysera eksperymentalnych animacji filmowych, kompozytora, konstruktora i wyna-

20

2 (3)/2013   Wiadomości o Równości

lazcy. Panie Sabina i Malwina Antoniszczak z pasją opowiadały o twórczości ojca i prezentowały najciekawsze z zachowanych wynalazków, między innymi Chropograf Skaningowy, czyli urządzenie tworzące obrazy dla osób niewidomych. Zaprezentowały również repliki rekwizytów z „Filmu o sztuce… (biurowej)” jak plasterek cytryny wielorazowego użytku czy „pieczątka włosiowa” oraz przykłady chropografik, czyli obrazów do odczytywania palcami stworzonych przy użyciu Chropografu Skaningowego. Swoje adaptacje przedstawili także studenci wzornictwa Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie. Pod okiem pani Malwiny Antoniszczak opracowali oni szereg interesujących przedmiotów, których można teraz dotykać, na


Wystawa „Dotykając Ziemi” przygotowana przez Muzeum Geologiczne Instytutu Nauk Geologicznych UJ

fot. Jerzy Sawicz

Koncert „Dotknij kultury 2013”: Tomasz Stańko i Dominik Wania

Uczestnicy koncertu przed i w czasie burzy na dziedzińcu Collegium Maius

przykład puchar Aleksandra Jagiellończyka i widoczną na nim wyraźnie pogoń litewską. Natomiast w malowniczej przestrzeni uniwersyteckiej, na Dziedzińcu Huta, studenci geologii Uniwersytetu Jagiellońskiego prezentowali rozmaite skały i minerały zastygłe w lawie oraz wyjaśniali meandry życia zaklętego od milionów lat w kamieniu. Ukoronowaniem Dnia Równego Traktowania na Uniwersytecie Jagiellońskim był wieczorny kameralny koncert na pięknym dziedzińcu uniwersyteckiego muzeum, gdzie wystąpił światowej sławy trębacz jazzowy Tomasz Stańko, który na swojej ostatniej płycie „Wisława” zawarł utwory inspirowane twórczością Wisławy Szym-

borskiej. Tomasz Stańko zagrał w duecie z krakowskim pianistą Dominikiem Wanią. Fantastyczna akustyka dziedzińca Collegium Maius i niezwykła atmosfera tworzona przez historię i skarby kultury zgromadzone w tym miejscu stanowiły znakomite tło do kontemplacji wspaniałej muzyki Tomasza Stańki. Jednak doszły do tego jeszcze niesamowite efekty przyrodnicze – wraz z pierwszymi dźwiękami trąbki i fortepianu rozpoczęła się burza. Uczestnicy szybko otrzymali przeciwdeszczowe peleryny i krótki deszcz nie przeszkodził w odbiorze muzyki, ale nadał jej wraz z piorunami dodatkowej mocy i swoistej wymowy. Wszystko to sprawiło, że osoby uczestniczące w wydarzeniu „Dotknij kultury 2013” długo nie zapomną wrażeń z tego pięknego wieczoru. Wiadomości o Równości   2 (3)/2013

21


Konstelacja Lwa

Stacja Konstelacja Dagmara Nowak-Adamczyk, Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych UJ Jak efektywnie studiować, gdy pojawiają się lub nasilają trudności w obszarze zdrowia psychicznego, które niekorzystnie wpływają na wywiązywanie się przez studentów z obowiązków akademickich? Jakie podjąć działania, by spróbować te trudności ograniczyć? W jaki sposób zachęcić studentów do ujawniania się na uczelni, aby w odpowiednim momencie mogli skorzystać z właściwego wsparcia? To jedne z kluczowych pytań, które w 2009 roku zadaliśmy sobie ponownie jako pracownicy Biura ds. Osób Niepełnosprawnych podejmując się rozbudowy systemu wsparcia edukacyjnego studentów UJ z trudnościami w zakresie zdrowia psychicznego. Wiedzieliśmy już wówczas, w jaki sposób dostosowywać proces kształcenia do potrzeb tej grupy studentów, czyli jak organizować im kursy oraz warunki egzaminowania w formie dostosowanej do ich indywidualnej sytuacji zdrowotnej oraz uwzględniającej kryteria merytoryczne na danym kierunku studiów. Działaliśmy w ten sposób od kilku lat podejmując współpracę z wykładowcami, bez udziału których włączanie studentów niepełnosprawnych oraz z trudnościami w zakresie zdrowia psychicznego do głównego nurtu kształcenia akademickiego nie byłoby możliwe. Obserwowaliśmy coraz większą liczbę studentów, którzy ze względu na stan zdrowia psychicznego zgłaszali się po wsparcie do Biura. Część potrzebowała pilnego dostosowania warunków na uczelni, część podjęcia lub kontynuowania specjalistycznego leczenia psychiatrycznego w placówkach służby zdrowia. Zdarzało się jednak często, że studenci zgłaszali się do Biura późno, kiedy nasze możliwości wspierania ich w studiowaniu były już mocno ograniczone. Chcieliśmy tę sytuację odmienić i sprawić, aby możliwie jak najwięcej studentów z zaburzeniami psychicznymi mogło kontynuować

22

2 (3)/2013   Wiadomości o Równości

naukę, co więcej – studiować efektywniej. Byliśmy przekonani, że pomimo widocznego wzrostu liczby osób zgłaszających się do Biura po wsparcie, w ostatnich dwóch latach studentów doświadczających tego typu trudności jest na Uniwersytecie Jagiellońskim o wiele więcej i będzie ich więcej w niedalekiej przyszłości1. Przekonanie to zbudowaliśmy w oparciu o statystyki uczelniane i dane epidemiologiczne dotyczące zaburzeń psychicznych oraz prognozy Światowej Organizacji Zdrowia. Te ostatnie pokazywały i pokazują, że niemal połowa populacji na całym świecie doświadcza trudności w obszarze zdrowia psychicznego2, a do roku 2030 depresja będzie stanowiła po HIV/AIDS jedno z największych wyzwań w skali globalnej3. Liczba studentów doświadczających trudności psychicznych, którzy oficjalnie ujawnili się z tego powodu na uczelni, stanowi obecnie około 1/4 studentów zarejestrowanych w Uniwersytecie jako osoby niepełnosprawne/z trudnościami zdrowotnymi. To najliczniejsza grupa studentów zgłaszająca się do Biura ds. Osób Niepełnosprawnych UJ po wsparcie w procesie dydaktycznym. 2 Światowa Organizacja Zdrowia, Gender and women’s health. Dane dostępne na stronie www.who.int/mental_health/prevention/genderwomen/en/ – stan na dzień 18.11.2012 r. 3 www.plosmedicine.org/article/info:doi/10.1371/journal. pmed.0030442 – stan na dzień 18.11.2012 r. 1


www.KonstelacjaLwa.pl

Konstelacja Lwa Z myślą o studentach, którym zaburzenia psychiczne utrudniały uczenie się i wywiązywanie z obowiązków na uczelni, rozpoczęliśmy w roku akademickim 2010/2011 realizację programu „Konstelacja Lwa”. W jego ramach zaoferowaliśmy grupie studentów m.in. cykl indywidualnych spotkań z psychologiem, dopasowanych do potrzeb związanych ze stanem zdrowia i sytuacją na uczelni. Stworzyliśmy internetową platformę dostępną wszystkim użytkownikom, gdzie zamieściliśmy pakiet materiałów edukacyjnych dotyczących problematyki zdrowia psychicznego w środowisku uczelnianym, w tym wydaną przez nas książkę „Moja wędrówka” prezentującą refleksje studentów i wykładowców o chorobie psychicznej i studiowaniu. Po zakończeniu finansowania „Konstelacji Lwa” ze środków Unii Europejskiej (Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki) spotkania z psychologiem wspierające studentów w uczeniu się i studiowaniu zostały włączone do oferty Biura jako program „Leo”. W ramach „Konstelacji Lwa” podjęliśmy również na uczelni działania promujące zdrowie psychiczne i podkreślające ogromną rolę środowiska akademickiego w procesie zdrowienia studentów. Niemal równolegle rozpoczęliśmy prace nad warsztatami dla nauczycieli akademickich w obszarze świadomości niepełnosprawności, które stanowiły podstawę do opracowywanych przez nas dzisiaj szkoleń metodą blended learning w ramach projektu DARe-Learning. Te działania przyczyniły się do wzrostu liczby studentów poszukujących na uczelni wsparcia ze względu na doświadczane trudności w obszarze zdrowia psychicznego. Wśród nich zaczęły coraz częściej pojawiać się osoby z rozpoznanymi zaburzeniami psychicznymi i te, których samopoczucie psychiczne niekorzystnie wpływało na studiowanie, a które wcześniej nie poszukiwały z tego powodu wsparcia specjalistycznego. W ostatnim roku akademickim otrzymywaliśmy coraz intensywniej sygnały z uczelni świadczące o potrzebie wsparcia psychologicznego dla studentów i pracowników, których sytuacja wymagałaby rozmowy z odpowiednio przygotowaną osobą.

Biorąc pod uwagę stan rzeczy Prorektor UJ ds. dydaktyki, prof. dr hab. Andrzej Mania podjął decyzję o realizacji kolejnej inicjatywy na rzecz profilaktyki zdrowia psychicznego pod nazwą „Stacja Konstelacja”.

Czym jest Stacja Konstelacja? To program skierowany do całej społeczności akademickiej UJ, powstały przy współpracy czterech jednostek uczelni: Fundacji „Bratniak”, Pełnomocnika Rektora UJ ds. bezpieczeństwa studentów i doktorantów, Samorządu Studentów UJ oraz Biura ds. Osób Niepełnosprawnych UJ. Celem inicjatywy zaplanowanej na okres 18.02-27.06.2013 r. było zagwarantowanie możliwości rozmowy (studentom oraz pracownikom) ukierunkowanej na poprawę jakości funkcjonowania w społeczności akademickiej, a w razie potrzeby wskazanie dalszych kroków działania. Rozmowy, które miały miejsce w siedzibie Biura ds. Osób Niepełnosprawnych UJ oraz w Domu Studenckim „Bratniak”, prowadzili wysokiej klasy specjaliści z zakresu zdrowia psychicznego: lekarze – psychiatrzy z Katedry Psychoterapii UJ CM oraz psychologowie z Zakładu Psychoterapii Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie. W sytuacjach trudnych, wymagających specjalistycznej pomocy psychiatrycznej, w tym hospitalizacji, dzięki współpracy z Oddziałem Klinicznym Klinik Psychiatrii Dorosłych, Dzieci i Młodzieży Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie osoby dyżurujące w „Stacji” mogły zaproponować studentom konsultację z wyznaczonym lekarzem – psychiatrą szpitalu. Spotkania w ramach „Stacji” odbywały się w trakcie ustalonych dyżurów – początkowo 3 dni w tygodniu, a od marca, decyzją władz uczelni, 4 dni w tygodniu w zwiększonym wymiarze godzinowym ze względu na duże zainteresowanie wśród studentów. Uczestnictwo w nim było dla wszystkich

Wiadomości o Równości   2 (3)/2013

23


Konstelacja Lwa w i a psychicznego. Nie było osoby, która zgłosiła się tylko z samej ciekawości, czego może się dowiei n - dzieć od psychiatry/psychologa, choć część oczekiwała, że dywidual- w ciągu konsultacji dostanie receptę, jak pozbyć się trudne, bezpłatne i ano- ności. Wiele osób podkreślało doraźny pozytywny efekt nimowe4. Wystarczyło wypełnić rozmowy o problemach jako obniżającej lęk związany elektroniczny formularz rejestracyjny na z trudnościami, jak i ewentualnymi kolejnymi kontaktami stronie internetowej inicjatywy lub zgłosić się telefo- z psychiatrą/psychologiem. Często była to dla danej osoby nicznie podając wymagane dane (imię, nazwisko lub pierwsza możliwość zwerbalizowania swoich trudności, NICK, dane kontaktowe oraz status: student/pracow- porozmawiania o nich otwarcie z osobą posiadającą komnik5), ustalić termin spotkania oraz okazać osobie dyżu- petencje, by poradzić co dalej. Studenci uczestniczący rującej do wglądu dowolny dokument potwierdzający w programie najczęściej brali w nim udział z powodu status studenta lub pracownika uczelni. objawów zaburzeń zdrowia psychicznego, trudności w życiu osobistym, obaw związanych z przyszłością, Jakie rezultaty udało nam się osiągnąć? w tym z podjęciem przyszłej pracy zawodowej, czy Do udziału w „Stacji Konstelacja” zarejestrowało się trudności w wywiązywaniu się z obowiązków akademic170 osób, w tym 156 studentów oraz 14 pracowników. kich. Zasadniczo uczestnicy „Stacji” zgłaszali się w swoW spotkaniach z osobami dyżurującymi udział wzięło 127 ich sprawach, większość osób zadawała pytania wprost i wprost opowiadała o soosób – 115 studentów prawie bie i swoich trudnościach. wszystkich wydziałów, w 80% Pojawiały się pytania Spotkania w ramach „Stacji” kształcących się na studiach o zakresy kompetencji 6 ośmieliły wiele osób do podjęcia I i II stopnia , oraz 12 prapsychologa, psychiatry, rozmowy o swoich trudnościach cowników. W zdecydowanej psychoterapeuty – dziewiększości wsparcia poszukiw warunkach niestygmatyzujących, li się refleksjami Katawały kobiety – 76% studentek co pokazuje jak trudno osobom rzyna Klasa, psycholog oraz 83% pracownic. Dla poz problemami psychicznymi zgłosić dyżurująca w „Stacji”. nad połowy studentów (57%) się po raz pierwszy do placówek W zdecydowanej więkosoba dyżurująca w „Stacji” szości – w przypadku służby zdrowia. była pierwszym kontaktem 80% studentów uczestze specjalistą z zakresu zdroniczących w inicjatywie wia psychicznego. Do „Stacji” – osoby dyżurujące sugezgłosiło się wielu studentów lub pracowników, którzy zarowały dalszy kontakt ze specjalistą poza uczelnią, najstanawiali się nad swoimi trudnościami, objawami, ale nie częściej w postaci zachęty do podjęcia psychoterapii. byli pewni, czy już potrzebują pomocy psychiatrycznej/ Połowa z tej grupy to osoby, które wcześniej nie miały psychologicznej – mówi dr n. med. Edyta Dembińska, jedna z dwóch dyżurujących psychiatrów, i dodaje: Wie- kontaktu ze specjalistą z zakresu zdrowia psychicznego. le osób miało trudności od lat, ale nie miało odwagi zgłosić Dr n. med. Edyta Dembińska zwraca uwagę na fakt, że się w poszukiwaniu pomocy, nie wiedziało, gdzie można spotkania w ramach „Stacji” ośmieliły wiele osób do podjęjej szukać lub miało złe doświadczenia z poradniami zdro- cia rozmowy o swoich trudnościach w warunkach niestygmatyzujących, co pokazuje jak trudno osobom z problema4 Więcej informacji o zasadach uczestnictwa w inicjatywie jest mi psychicznymi zgłosić się po raz pierwszy do placówek dostępnych na stronie internetowej: www.KonstelacjaLwa.pl. służby zdrowia. Jej zdaniem część osób przyjmowała bar5 Doktoranci mogli wybrać sobie status rejestrując się jako studzo pozytywnie informacje o dalszym możliwym postępodenci lub jako pracownicy. 6 W tym 43% studentów I stopnia oraz 36% studentów II stopnia. waniu, np. sugestie podjęcia psychoterapii, inni wymagali

24

2 (3)/2013   Wiadomości o Równości


www.KonstelacjaLwa.pl

motywowania do zgłoszenia się do leczenia. Każdy student, któremu zaproponowano podjęcie kontaktu ze specjalistą w służbie zdrowia (w ramach NFZ) otrzymał ulotkę z adresami i kontaktem do odpowiednich placówek medycznych, w tym do Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie. Dzięki „Stacji” udało się zbudować zaufanie wśród studentów i pracowników, złagodzić lęk przed stygmatyzacją z powodu trudności psychicznych, i zminimalizować stereotypy związane z rolą psychiatry i psychologa oraz z leczeniem w zakresie zdrowia psychicznego. Liczba osób, które się zgłosiły, i które potrzebują dalszego leczenia, jest dowodem na to, że udało się przełamać lęk i opór przed kontaktem ze specjalistą, że nastąpiło swoiste „odczarowanie tabu” – podkreśla Katarzyna Cyranka, psycholog „Stacji”. Studentom, którym trudności zdrowotne niekorzystnie wpływały na wywiązywanie się z obowiązków akademickich lub mogły niekorzystnie wpływać w najbliższym czasie proponowano kontakt z konsultantkami ds. studenckich w Biurze ds. Osób Niepełnosprawnych UJ, gdzie możliwe jest ustalenie odpowiednich adaptacji procesu studiowania. W trakcie rozmów z osobami dyżurującymi podejmowa-

no działania psychoedukacyjne, szczególnie w zakresie konkretnych zaburzeń psychicznych oraz możliwości i zasad leczenia psychoterapią. Doradzano m.in. jak radzić sobie ze stresem i rozwiązywać konflikty interpersonalne, wentylowano uczucia. Realizacja inicjatywy „Stacja Konstelacja” ukazała nową rolę Uniwersytetu – nie tylko jako instytucji oferującej możliwość kształcenia, ale także jako źródła promocji zdrowia psychicznego wśród społeczności akademickiej. Z punktu widzenia lekarza-psychiatry, dr n. med. Jerzego A. Sobańskiego, największe znaczenie dla realizacji długofalowych celów programu ma udzielenie pomocy grupie osób, które nie podjęły dotychczas kontaktów z lecznictwem psychiatrycznym, ani w postaci poradnictwa, ani psycho- lub farmakoterapii. Dlatego zachęcenie ich do podjęcia pierwszych (lub pierwszych zakończonych powodzeniem) kontaktów z psychiatrą lub psychologiem może mieć kluczowe znaczenie dla studentów, zarówno w zakresie węższym – współpracy z uczelnią, jak i szerszym – dla poprawy ich stanu zdrowia i w konsekwencji losów życiowych.

Dagmara Nowak-Adamczyk – notka o autorce znajduje się na stronie 8.

Wiadomości o Równości   2 (3)/2013

25


Innowacyjny projekt Instytutu Filologii Romańskiej i BON UJ Małgorzata Perdeus, Dagmara Nowak-Adamczyk, BON UJ, dr Ewa Palka, Zakład Filologii Hiszpańskiej UJ Jedną z największych wartości mogących przyczynić się do osiągnięcia sukcesu w kształceniu studentów niepełnosprawnych, jest współpraca wszystkich stron zaangażowanych w ten proces. Każda z nich ma inny zakres odpowiedzialności i inne możliwości działania. Osiągnięcie wspólnego celu w postaci odbycia edukacji uniwersyteckiej przez niepełnosprawnego studenta na odpowiednim, tożsamym z innymi studentami, poziomie jest bardziej prawdopodobne dzięki wypracowaniu przez wszystkich partnerów wspólnych rozwiązań.

Partnerem najważniejszym są nauczyciele akademiccy ponoszący odpowiedzialność za poziom prowadzonych kursów oraz będący w stanie zdefiniować zakres adaptacji, które bez naruszania kluczowych elementów kształcenia umożliwią pełne uczestnictwo w nim niepełnosprawnego studenta. Równie istotną rolę odgrywa w tym procesie sam student, który znając swoje możliwości i ograniczenia, powinien współuczestniczyć w podejmowaniu decyzji dotyczących adaptacji oraz rozumieć i akceptować ich konsekwencje. Biuro ds. osób niepełnosprawnych, jako jednostka udzielająca konsultacji merytorycznych co do wyboru możliwych strategii i zdolna do zapewnienia koniecznego zaplecza technicznego, jest trzecim z kluczowych aktorów.

rozwiązania: brak materiałów edukacyjnych w języku hiszpańskim w formacie elektronicznym (i co gorsza, asystentów BON UJ znających ten język, którzy mogliby zająć się ich przygotowaniem) oraz brak doświadczenia pracowników Instytutu w zakresie sposobu prowadzenia zajęć uwzględniających trudności edukacyjne osoby z niepełnosprawnością wzrokową. Problemy skłoniły nas do nawiązania kontaktu z Instytutem. W pierwszej kolejności zostało zorganizowane szkolenie dla zainteresowanych nauczycieli w zakresie świadomości niepełnosprawności w oparciu o materiały opracowane w ramach poprzednich edycji programu DARE. Obejmowało ono także zasady przydzielania adaptacji niepełnosprawnym studentom oraz zakres zadań

Zawsze obecnym, choć niekoniecznie uczestniczącym w procesie w sposób jednoznaczny, jest jeszcze jeden partner: pozostali studenci. To oni stają się kolegami i przyjaciółmi osoby niepełnosprawnej, oni udzielają jej drobnej codziennej pomocy, oni akceptują lub odrzucają formalne zmiany studiów związane z niepełnosprawnością kolegi. Mogą też, i tak się stało w przypadku opisywanej w poniższym artykule współpracy BON UJ z Instytutem Filologii Romańskiej UJ, zaoferować takiemu studentowi rodzaj tutoringu koleżeńskiego.

Z perspektywy BON UJ Trwająca w roku akademickim 2012/2013 współpraca została zainicjowana w celu rozwiązania trudności związanych z rozpoczęciem studiów przez niewidomą studentkę na I roku filologii hiszpańskiej. Dość szybko okazało się, że są dwa kluczowe problemy wymagające pilnego

26

2 (3)/2013   Wiadomości o Równości

Akademicki model wsparcia edukacyjnego


realizowanych przez BON UJ w tej dziedzinie. Staraliśmy się również być w stałym kontakcie z osobami, które taką potrzebę deklarowały. Równolegle też zwróciliśmy się z prośbą do pracowników Instytutu o pomoc w znalezieniu studentów, którzy mogliby poświęcić swój czas i rozpocząć z Biurem współpracę w obszarze skanowania materiałów w języku hiszpańskim do postaci elektronicznej umożliwiającej samodzielną naukę. Zastanawialiśmy się, jak zmotywować studentów do zaangażowania się w tę aktywność i jak możliwie szybko, ale jednocześnie kompleksowo przeszkolić ich, aby wykonywana przez nich praca była w pełni profesjonalna. Rozmowy stały się inspiracją do stworzenia kursu (modułu kształcenia) w postaci „opcji” dla studentów Zakładu Filologii Hiszpańskiej UJ, specjalizacji pedagogicznej zatytułowanego „Wsparcie osób niepełnosprawnych w procesie kształcenia językowego”. Celem kursu było nabycie umiejętności prowadzenia zajęć dydaktycznych z udziałem uczniów/studentów niepełnosprawnych oraz adaptowania materiałów edukacyjnych do indywidualnych potrzeb wynikających ze specyfiki niepełnosprawności. Do udziału w nim zgłosiło się 9 osób studiujących na I i II roku uzupełniających studiów magisterskich w Instytucie Filologii Romańskiej UJ. Reprezentowali różne kierunki, a większość była studentami profilu pedagogicznego. Możliwość wspierania niepełnosprawnej koleżanki – pani Kamili oraz szansa zdobycia kompetencji nauczyciela osób z niepełnosprawnością wzrokową okazały się wystarczającą zachętą dla nich, aby poświęcić swój czas i energię.

Kurs obejmował 40 godzin, z czego 14 stanowiły praktyki polegające na indywidualnych zajęciach z niepełnosprawną studentką. W ramach przygotowania i wprowadzenia odbyły się warsztaty z zakresu wiedzy na temat niepełnosprawności. Studenci zapoznali się m.in. z zasadami stosowania nieopresyjnego języka w mówieniu o niepełnosprawności, z modelami i sposobami definiowania niepełnosprawności, a także z kontekstem prawnym, w tym z Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. Kolejny moduł tych zajęć obejmował tematykę trudności w dostępie do edukacji, na jakie natrafiają osoby z niepełnosprawnościami takimi jak ruchowa, słuchowa czy psychiczna. Znacząca część warsztatów została poświęcona niepełnosprawności wzrokowej. Studenci mieli okazję zapoznać się ze sprzętem komputerowym i technikami pracy z nim, a także z metodami adaptacji materiałów drukowanych oraz graficznych do formatu elektronicznego dostępnego dla osób z niepełnosprawnością wzrokową. W ciągu II semestru każdy ze studentów kolejno wspierał panią Kamilę w czasie indywidualnych spotkań. Raz w miesiącu odbywały się zebrania całej grupy z pracownikami BON UJ i Instytutu, których celem było przedyskutowanie postępów w pracy oraz ewentualnych problemów, na jakie natrafią uczestnicy kursu. Studenci dzielili się refleksjami z pracy oraz pomysłami dotyczącymi adaptacji tekstów i grafik. W ramach zaliczenia, prócz aktywności oraz obecności na spotkaniach i warsztatach, studenci mieli zaadaptować fragmenty podręczników do nauki języka hiszpańskiego. Mate-

Ćwiczenie z podręcznika do nauki języka hiszpańskiego „Escucha y aprende”, SGEL , Madryt 2006, s. 26. oraz wersja tego ćwiczenia zaadaptowana do postaci tekstowej.

1. Antes de escuchar Fíjate bien en la decoración de estas habitaciones. ¿Cuál es la que más se parece a tu estilo? Zdj. 1. Salon. Wiele jest w nim ładnych rzeczy, ale większość ma praktyczne zastosowanie. Pokój wygląda na nieco nieuporządkowany. Zdj. 2. Salon. Duży kominek, nad nim obraz. Wokół niego dekoracje i lampy ułożone są symetrycznie. Wszystko jest poukładane. Zdj. 3. Salon. Jest niewiele mebli i dekoracji. Wszystko jest poukładane.

Wiadomości o Równości   2 (3)/2013

27


Ejercico 9. El árbol genealógico. Na podstawie drzewa genealogicznego uzupełnij opis rodziny Jiménezów podanymi wyrazami. Pamiętaj o uzgodnieniu rodzaju. - abuelo/a - padre/madre - hijo/a - hermano/a - tío/a - primo/a - marido / mujer Drzewo genealogiczne: Idąc od najstarszych 1.a. Fernando Jiménez Gil oraz 1.b. Luisa Sanz Pérez Ich dzieci (drugie pokolenie) 2.1. Elena Jiménez Sanz oraz 2.2. Antonio Jiménez Sanz mąż 2.1. Elena Jiménez Sanz to Alfonso Casas Núñez ich dziecko: 2.1.a Guillermo Casas Jiménez żona 2.2. Antonio Jiménez Sanz to Ana Ayala Font ich dzieci: 2.2.a. Sara Jiménez Ayala oraz 2.2.b. Olga Jiménez Ayala Np. 0. Fernando es el ... de Luisa. Fernando es el marido de Luisa. Rozwiąż 1. Luisa es la ... de Elena y Antonio. 2. Sara es la ... de Olga. 3. Antonio es el ... de Elena. 4. Fernando es el ... de Guillermo, Sara y Olga, y Luisa es la ... . 5. Elena es la ... de Sara y Olga, y Alfonso es el ... . 6. Guillermo es el ... de Sara y Olga. 7. Ana es la ... de Antonio. Ćwiczenie z podręcznika do nauki języka hiszpańskiego „En Uso” A1, Edelsa, Grupo Didascalia S.A, Madryt 2006, s. 7. oraz wersja tego ćwiczenia zaadaptowana do postaci tekstowej.

28

2 (3)/2013   Wiadomości o Równości


riały te były bazą do tutoringu koleżeńskiego, które po ocenie specjalisty z BON UJ w zakresie adaptacji materiałów i niewielkich poprawkach trafiły w ręce studentki.

Z perspektywy nauczyciela akademickiego Dr Ewa Palka, adiunkt w Zakładzie Filologii Hiszpańskiej Instytutu Filologii Romańskiej UJ

możemy zrobić coś więcej i był to moment bardzo istotny. Przestaliśmy patrzeć na sytuację jak na problem, a zaczęliśmy traktować ją jako szansę, która polegała na tym, że nasi studenci mogli nabyć nowe umiejętności i jednocześnie natychmiast wykorzystać je w praktyce oferując studentce profesjonalne wsparcie dydaktyczne. Uznaliśmy, że te umiejętności powinny być szczególnie atrakcyjne dla studentów specjalizacji pedagogicznej. Kiedy już ten pomysł się pojawił, należało znaleźć formułę jego realizacji i podjęliśmy wówczas decyzję o uruchomieniu nowego przedmiotu akademickiego, który nazwaliśmy „Wsparcie osób niepełnosprawnych w procesie kształcenia językowego”. Wydawało się nam to najlepszym sposobem działania, który przyniesie korzyści wszystkim stronom. Uczestniczący w przedmiocie studenci mogli liczyć na punkty ECTS, jak również na to, że w suplemencie do dyplomu pojawi się informacja o uczestnictwie w takich zajęciach.

Do niedawna wyzwania związane z niepełnosprawnością omijały Zakład Filologii Hiszpańskiej i zaledwie zdawaliśmy sobie sprawę z faktu, że taka jednostka jak BON istnieje na Uniwersytecie. Oczywiście idea dostępu osób niepełnosprawnych do wykształcenia uniwersyteckiego teoretycznie była nam znana, ale nie wiedzieliśmy o niej wiele. Z błogiego spokoju nagle zostaliśmy wyrwani z początkiem roku akademickiego 2012/2013, kiedy na jeden z oferowanych przez nas kierunków wpisała się studentka całkowicie niewidoma. Okazało się wówczas, Przestaliśmy patrzeć na że wyzwanie niepełnosprawności sytuację jak na problem, również i nas dotyczy, i to dotyczy a zaczęliśmy traktować bezpośrednio.

Z jednej strony przedmiot ten ma wszystkie tradycyjne cechy przedmiotu akademickiego, ale z drugiej charakteryzuje go wiele cech ją jako szansę, która innowacyjnych. Po pierwsze, Podjęliśmy zatem głębszą współpolegała na tym, że nasi należy tu wspomnieć, że pracę z BON UJ chcąc zorientować studenci mogli nabyć nowe pomimo, iż przedmiot ten się w szczegółach dotyczących umiejętności i jednocześnie znajduje się w ofercie Instystrategii i metod działania w sytutu Filologii Romańskiej UJ, natychmiast wykorzystać tuacji, w jakiej się znaleźliśmy. Od to jest prowadzony w ścije w praktyce oferując razu okazało się, że powinniśmy słej współpracy z BON UJ, studentce profesjonalne przygotować materiały dydaktyczstanowiąc przykład dobrej ne dla studentki, które będą dla wsparcie dydaktyczne. praktyki współpracy jednoniej czytelne, czyli zeskanowane stek Uniwersytetu Jagiellońdo postaci elektronicznej i dostępne skiego we wspólnym projekcie. w formacie DOC (program Word z paPrzedmiot obejmuje zajęcia teoretyczne, konwersatoria kietu MS Office). Specyfika materiałów do nauki języka i zajęcia praktyczne. W jego trakcie studenci poznają obcego polega jednak na tym, że powinny być one precharakterystykę różnych rodzajów niepełnosprawnocyzyjne, aby od początku uczyć danego języka dobrze. Skanowanie materiału jako proces ma to do siebie, że ści i metody adaptacji materiałów dydaktycznych do powstają błędy, np. w przypadku języka hiszpańskiego potrzeb osób z konkretnymi niepełnosprawnościami, znikały akcenty graficzne. Pojawiła się więc potrzeba w tym wypadku nacisk położono na niepełnosprawność sprawdzania tekstu przez kogoś, kto dobrze zna język. wzrokową. Konwersatoria te prowadzone były przez Druga trudność jaka od razu wystąpiła, to ogólny pro- specjalistów z BON UJ. Następnie każdy ze studentów blem wszystkich podręczników, które naszpikowane są uczestniczących w zajęciach poświęcił niewidomej stugrafiką wszelkiego rodzaju i niekoniecznie jest to wy- dentce tydzień pracy w I semestrze i kolejny tydzień w II łącznie element dekoracyjny, ale na przykład punkt wyj- semestrze. Udział nas jako kadry dydaktycznej Instytutu ścia do dyskusji lub wykonania ćwiczenia. Takie elemen- był minimalny i ograniczył się do zorganizowania tym ty graficzne wymagają obróbki i opisu, co powodowało grupom miejsca, w którym mogły spokojnie pracować. Z jednej strony dawało to studentom dużą wolność konieczność zaangażowania osoby znającej język. w działaniu, ale z drugiej strony wzięli oni odpowieWśród dotychczasowych asystentów BON UJ przygo- dzialność za rezultat końcowy swojego działania i mutowujących materiały w wersjach elektronicznych nie szę przyznać, że wywiązali się z tego modelowo. W tym było osoby znającej język hiszpański na poziomie wyż- momencie należy wspomnieć o drugim innowacyjnym szym niż podstawowy. Zastanawialiśmy się więc nad aspekcie tego przedsięwzięcia, a mianowicie nie było zaangażowaniem do tego celu doktorantów Instytutu, żadnych sztywnych godzin spotkań i ta plastyczność, ale w pewnym momencie zdaliśmy sobie sprawę, że jak się później okazało, była dobra dla wszystkich stron Wiadomości o Równości   2 (3)/2013

29


J

akie metody/techniki pracy ze studentką były używane w trakcie spotkań i czy różniły się one w stosunku do sposobów prowadzenia standardowych zajęć?

• Nie używałem szczególnych technik, pani Kamila pracuje uchem, a zwykły uczeń okiem, tu jest jedyna różnica. W pracy z panią Kamilą wszystko sprowadza się do adaptacji tekstu, na którym się pracuje. Jeżeli ta adaptacja zrobiona jest poprawnie, wtedy praca nie różni się od pracy z uczniem bez niepełnosprawności. • Podstawową różnicą jest ciągła praca z komputerem, a nie z książką. Oprócz tego metody nie różnią się: rozwiązywanie zadań, tłumaczenie teorii, prośba o powtórzenie, dawanie czasu na zrobienie notatek, rozmowa, zadawanie pytań, dyskutowanie, anegdoty.

(Wypowiedzi studentów – uczestników projektu, materiał pochodzi z ankiet ewaluacyjnych kursu)

tego procesu. Model zajęć umożliwiał szybkie reagowanie na ewentualne nieprzewidziane okoliczności, które mogły się pojawić oraz wprowadzanie na bieżąco niezbędnych zmian w sposobie funkcjonowania modułu. Rzeczywiście okazało się to potrzebne i zmiany dotyczyły głównie rytmu pracy oraz systemu oceny studentów. Co trzy tygodnie odbywały się spotkania monitorujące postęp prac z udziałem pracowników BON UJ i Instytutu. W ich trakcie oceniano rezultaty cząstkowe oraz planowano kolejne etapy działań. Spotkania stanowiły okazję do wymiany refleksji i doświadczeń związanych z tym procesem oraz wspólnego zastanawiania się, w jakim kierunku dalej iść. Czas ich trwania był zróżnicowany i zależał od liczby problemów, jakie należało poruszyć. Studenci, którzy zapisali się na nowy przedmiot mówili, że entuzjastycznie podchodzili do zajęć i odkryli nowy świat, z którego istnienia nie zdawali sobie sprawy, a w którym teraz potrafią się poruszać. My jako kadra dydaktyczna Instytutu cieszymy się z kolei, że stworzyliśmy im możliwość nabycia nowych umiejętności oraz przeżycia tego rodzaju doświadczenia. Studentka niewidoma uzyskała dużą pomoc w zaliczaniu przedmiotów, jest też szczęśliwa, że jej sukces był możliwy w dużej mierze dzięki tym zajęciom i motywacji do studiowania.

i doświadczenie, które połączone z wiedzą i doświadczeniem innych służyło wypracowywaniu najlepszych z możliwych rozwiązań. W czasie naszej współpracy nie było też absolutnie żadnych sporów kompetencyjnych. Za innowacyjny uważam także sposób podejmowania decyzji w tej sprawie. Pojawiła się potrzeba, a zaraz później rozwiązanie. Miło nam było dodatkowo usłyszeć opinię pracowników BON UJ, że taki model wsparcia wypełnia w praktyce założenia Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, ponieważ realizuje zasadę tworzenia równych warunków kształcenia dla osób niepełnosprawnych w systemie otwartym i opiera się na zasadzie współodpowiedzialności za proces wszystkich stron, czyli pracowników Instytutu, Biura i samej studentki. Chętnie będziemy się tym doświadczeniem dzielić z innymi instytutami Uniwersytetu Jagiellońskiego, jak również z osobami zainteresowanymi spoza naszej uczelni, czego wyrazem jest ten artykuł, ponieważ pokazało nam to, że wdrażanie zapisów dokumentu międzynarodowego nie tylko jest możliwe w praktyce, ale stanowi piękne doświadczenie.

Z perspektywy studentki – z panią Kamilą Współpraca Instytutu z BON UJ przebiegała harmonij- Przygodą rozmawia Dagmara Nowaknie, bezkonfliktowo i w sposób demokratyczny. Nie Adamczyk było potrzeby wyznaczania lidera tego przedsięwzięcia, ponieważ każdy z nas posiadał specyficzną wiedzę

Dagmara Nowak-Adamczyk: Pani Kamilo, spotykamy się, aby porozmawiać o Pani wrażeniach z udziału w kursie. W jego ramach spotykała się Pani ze starszymi koleżankami i kolegami, którzy pomagali Pani w nauce języka hiszpańskiego. Jak z Pani strony ta współpraca wyglądała, jak układały się relacje pomiędzy wami?

fot. z archiwum BON UJ

Kamila Przygoda: Muszę przede wszystkim podkreślić otwartość osób, które się ze mną spotykały – umawialiśmy się po zajęciach, dostawałam zaadaptowane przez nich materiały i przerabialiśmy daną ich partię. Miałam je w wersji elektronicznej, pracowałam na komputerze, a osoby, które mi pomagały miały swoje materiały w czarnodruku albo na laptopie, bądź też przypatrywały się jak rozwiązuję zadania. Dla mnie to wsparcie było cenne, ponieważ spokojnie mogłam zapytać o wiele

30

2 (3)/2013   Wiadomości o Równości


C

o było najbardziej wartościowe w projekcie?

• Nowe doświadczenie pracy w niecodziennym środowisku. • Możliwość pomocy innej osobie i wiedza zdobyta podczas szkolenia w BON UJ. • Po pierwsze fakt, że projekt służył konkretnej osobie: było dużo działań praktycznych, które przyniosły wymierne efekty (a nie sucha teoria). Oprócz tego ja sama zyskałam wiele informacji o niepełnosprawności, odbyłam ciekawą i wzbogacającą praktykę z panią Kamilą. Bez wątpienia pomoże mi to, jeśli w przyszłości spotkam się z osobą niepełnosprawną zarówno w zakresie edukacji, jak i prywatnie. (Wypowiedzi studentów – uczestników projektu, materiał pochodzi z ankiet ewaluacyjnych kursu)

kwestii. Przede wszystkim fajne było to, że nie odczuwałam ze strony tych osób tego, że uczenie mnie jakoś bardzo różni się od uczenia innych osób, które nie są niepełnosprawne. DNA: Co dla Pani jest najbardziej wartościowe w związku z Pani udziałem w tym programie? KP: To, że mogłam liczyć na pomoc; to że mogłam wybierać materiał, który chcę przeanalizować; to, że mogłam liczyć na wsparcie kogoś, kto jest na wyższym etapie nauki niż ja; że nie jestem pozostawiona sama sobie, czyli bez zaadaptowanych podręczników, które są wymagane na zajęciach i bez rozwiązanych ćwiczeń, ale mogę się spotkać z kimś, kto te ćwiczenia dla mnie zaadaptuje i wytłumaczy mi większe partie materiału. Od większości kolegów i koleżanek, już po zajęciach, dostawałam informację, że jeżeli będę miała jakikolwiek problem, to mam do nich natychmiast dzwonić, dać znać i oni mi bez problemu pomogą. To było naprawdę dla mnie wartościowe. Myślę też, że takim fajnym doświadczeniem ze strony osób, które udzielały mi wsparcia jest to, że one przekonywały się, że uczenie osoby niewidomej właściwie nie jest problemem, że to nie jest tak, że oni muszą mi tłumaczyć pewne kwestie dziesięć razy. Słyszałam taką informację: „wiesz, bo ja uczę wiele osób, ale nie spotkałem jeszcze nikogo takiego, kto by się tak szybko uczył mając trudności z dostępem do materiałów.”

C

DNA: Jeśli chodzi o Pani naukę języka hiszpańskiego, co sprawia Pani największą trudność w dostępie do standardowych zajęć? KP: Przede wszystkim to, że nie ma zaadaptowanych materiałów, a na zajęciach często w ostatniej chwili pojawiają się kserówki i w tym momencie wolałabym mieć zaadaptowany materiał i z niego korzystać na takich samych zasadach jak pozostali. To jest problem, ponieważ zanim je otrzymam, zanim zaniosę do BON UJ, i w końcu zanim zostaną one zaadaptowane, to my jesteśmy z materiałem dużo, dużo dalej i często nie ma czasu, by wracać do tego, co już było. DNA: Czy udało się Pani dostrzec jakąś pozytywną zmianę w zachowaniu, postawie, działaniu wykładowców wobec Pani i Pani potrzeb wynikających z niepełnosprawności? KP: Na początku było mi bardzo trudno, ponieważ po pierwsze trafiłam do zupełnie nowego otoczenia, po drugie brakowało mi materiałów, a po trzecie musiałam często pytać: „przepraszam, jakie słówko jest na tablicy?” albo „gdzie jest akcent?”. Natomiast teraz ta współpraca przebiega dużo sprawniej, ponieważ prowadzący znają już zasady pracy ze mną oraz mają świadomość moich ograniczeń i możliwości związanych z niewidzeniem. Wszelkie prośby i pytania o wyjaśnienia materiału, które do nich kieruję, traktowane są zupełnie naturalnie. Myślę, że warto jeszcze wspomnieć o jednej rzeczy: często, gdy wykładowcy spotykają się z osobą niewidomą,

o było najtrudniejsze w związku z organizacją i prowadzeniem spotkań z panią Kamilą?

• Jestem przyzwyczajona do tego, że gdy mój uczeń czegoś nie rozumie, piszę to na papierze, przedstawiam graficznie. Ale przy pani Kamili nauczyłam się tłumaczyć inaczej. • Chyba efektywna adaptacja ćwiczeń, tzn. dobór ćwiczeń, które w sposób jasny przedstawiają problem, przed którym stoi uczeń. • Myślę, że początkowy stres będący wynikiem nowej i nieznanej sytuacji. Nigdy wcześniej nie miałem lekcji z osobą niewidomą. (Wypowiedzi studentów – uczestników projektu, materiał pochodzi z ankiet ewaluacyjnych kursu)

Wiadomości o Równości   2 (3)/2013

31


to nie wiedzą, czego się mogą spodziewać. Często nie są przygotowani do tego, jak pracować z taką osobą, a później okazuje się, że trzeba się poznać. Ja muszę się wdrożyć, ale też wykładowcy bardzo szybko podejmują taką współpracę. Chciałam podkreślić, że współpraca między studentem a wykładowcą jest bardzo ważna i cenna.

Podsumowanie Kurs „Wsparcie osób niepełnosprawnych w procesie kształcenia językowego” został zakończony w maju 2013 roku. Wszyscy studenci-tutorzy uzyskali bez problemów zaliczenie. Pani Kamila, niewidoma studentka, jest w trakcie swojej letniej sesji egzaminacyjnej i zalicza kolejne egzaminy. Projekt uznajemy za nasz wspólny sukces. Jest on dowodem na to, że obecność w społeczności akademickiej osób niepełnosprawnych może być inspiracją do podejmowania ciekawych działań i nieszablonowych projektów. Od współpracy i od kreatywności w poszukiwaniu rozwiązań zależy sukces, z którego czerpią nie tylko osoby niepełnosprawne, ale także wszyscy w nie zaangażowani. W naszym przypadku problem czyjejś niepełnosprawności wzrokowej szybko zszedł na dalszy plan. Pierwszoplanowe stały się pomy-

sły na to, jak przygotować studentów do wykonywania zaplanowanego zadania, jak reagować na pojawiające się kłopoty i trudności, co jeszcze można byłoby zrobić, aby ten studencki tutoring przebiegał sprawnie i był skuteczny. Pani Kamila przestała być osobą potrzebującą pomocy i zamieniła się w przewodnika nauczycieli mających w przyszłości w pełni profesjonalnie uczyć osoby niewidome języka hiszpańskiego. Otwarte spojrzenie na ten problem jako na zadanie do rozwiązania stał się więc drogą do poprawy jakości pracy nauczycieli, tworzenia bardziej atrakcyjnej oferty dla studentów, promowania inicjatyw ważnych społecznie poprzez działania wykraczające poza charytatywną koncepcję pomagania. Zakończenie kursu jest dla nas jednocześnie otwarciem perspektyw na przyszłość. W roku akademickim 2013/2014 jest planowane ponowne ogłoszenie tej samej opcji. Mamy też nadzieję, że ta współpraca będzie źródłem pomysłów dla innych, którzy w tym momencie „mają problem”. Nasz projekt jest dowodem na to, że mając „ten problem”, otrzymuje się jednocześnie szansę, z której żal nie korzystać.

Małgorzata Perdeus – notka o autorce znajduje się na stronie 8. Dr Ewa Palka – adiunkt w Zakładzie Filologii Hiszpańskiej Instytutu Filologii Romańskiej UJ, koordynatorka zajęć praktycznych z języka hiszpańskiego na Filologii Hiszpańskiej. Zainteresowania naukowe: dydaktyka języka hiszpańskiego oraz dydaktyka przekładu pisemnego i ustnego, w której wykorzystuje swoje wieloletnie doświadczenie praktykującego tłumacza. Współpracuje również z Katedrą UNESCO do Badań nad Przekładem i Komunikacją Międzykulturową. Dagmara Nowak-Adamczyk – notka o autorce znajduje się na stronie 8.

32

2 (3)/2013   Wiadomości o Równości


Zapraszamy Państwa do skorzystania z bogatej oferty dydaktycznej zamieszczonej na portalu edukacyjnym darelearning.eu! Portal został przygotowany szczególnie z myślą o nauczycielach akademickich, aby mogli dowiedzieć się więcej na temat nowoczesnych metod kształcenia osób niepełnosprawnych. Jesteśmy przekonani, że zamieszczone informacje okażą się pomocne również dla nauczycieli szkół średnich. Znajdą w nim Państwo m.in. wskazówki i adaptacje dydaktyczne, materiały filmowe oraz interesujące publikacje. Aby otrzymywać informacje o wszelkich nowościach, wystarczy do nas napisać na adres kontakt@darelearning.eu. W projekcie DARe-Learning uczymy się wszyscy siebie nawzajem. Poznajemy swoje potrzeby, także te wynikające z określonego rodzaju i stopnia niepełnosprawności. Uczymy się wszyscy, aby tworzyć i rozwijać lepsze społeczeństwa oparte na wiedzy, w których nie wyklucza się nikogo ze względu na niepełnosprawność lub jakiekolwiek inne powody. Więcej na www.darelearning.eu

Projekt został zrealizowany przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej w ramach programu „Uczenie się przez całe życie”


Biuro do spraw Osób NiepełNOsprawNych Uniwersytet Jagielloński

Oferta Biura

skierowana jest do studentów, którzy ze względu na niepełnosprawność lub stan zdrowia potrzebują wsparcia edukacyjnego. Zapraszamy również nauczycieli akademickich i pracowników administracji, którzy chcą podnosić swoje kwalifikacje w zakresie dostępności studiów do potrzeb osób niepełnosprawnych.

StUdeNt UJ WSPółPRacUJący Z BiUReM MOże licZyć M.iN. Na: opracowanie strategii wsparcia edukacyjnego adaptację kursów i egzaminów współpracę konsultantów ds. studenckich z wykładowcami doradztwo w zakresie nowoczesnych rozwiązań technologicznych lektorat języka angielskiego dla studentów niewidomych, słabowidzących, niesłyszących oraz słabosłyszących w multimedialnej pracowni językowej z adaptację materiałów dydaktycznych do postaci elektronicznej i brajlowskiej dla osób niewidomych z w sytuacjach wskazanych – pośrednictwo lub mediację Biura w kontaktach z innymi jednostkami uczelni z z z z z

ul. Retoryka 1/210, 31-108 Kraków • tel.: 12 424 29 50 • e-mail: bon@uj.edu.pl


Misja z Misją naszego Biura jest umożliwienie studentom niepełnosprawnym Uniwersytetu Jagiellońskiego równego dostępu do oferty dydaktycznej uczelni, niezależnie od rodzaju i stopnia ich niepełnosprawności. z Pragniemy, aby nikt nie był dyskwalifikowany na początku studiów lub w ich trakcie z powodu niepełnosprawności lub specyficznych trudności w uczeniu się. z Przeciwstawiamy się wszelkim przejawom jawnej lub ukrytej dyskryminacji. z Wspieramy konstytucyjne prawo osób niepełnosprawnych do wykształcenia, pracy i jak najpełniejszego udziału w życiu społecznym, w głębokim przekonaniu, że ma to swoje uzasadnienie humanistyczne i ekonomiczne. z Nasze działania opieramy o zapisy Konwencji ONZ o Prawach Osób Niepełnosprawnych z 2006 roku, którą Polska ratyfikowała we wrześniu 2012 roku. z Wspieramy także wszelkie działania na rzecz wypełniania zapisów Konwencji. z W swoim myśleniu i działaniach staramy się nawiązywać do koncepcji Polski Jagiellońskiej – tolerancyjnej i otwartej dla wszystkich obywateli.

www.bon.uj.edu.pl


Druk: Drukarnia Diament ul. Biskupińska 26 30–732 Kraków tel. 12 290 04 13

Wiadomości o Równości nr 2(3)/2013  

Wydawnictwo projektu DARe-Learning

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you