Issuu on Google+

CONTEXT

ZUIDELIJK

AFrika

Context Zuidelijk Afrika een project van Wegwijzer vzw www.wegwijzer.be www.zuidelijkafrika.org


infopakket

DUURZAAM TOERISME FOCUS OP ZUIDELIJK AFRIKA


inleiding

Het toerisme heeft de jongste decennia wereldwijd een grote groei gekend. De United Nations World Tourism Organisation (UNWTO) berekende dat de toeristische sector momenteel de grootste werkverschaffer is in de wereldeconomie. Voor 46 van de 50 armste landen is het zelfs de belangrijkste bron van inkomsten. Heel wat van die landen situeren zich in het zuidelijk halfrond. Vooral voor Afrika, het continent dat kampt met armoede en onderontwikkeling, kan een goed uitgebouwde toeristische sector een belangrijke bron van inkomsten én een motor voor ontwikkeling worden. In dit infopakket wordt gefocust op duurzaam toerisme in Zuidelijk Afrika, een regio die over heel wat toeristische troeven beschikt. Bijzondere aandacht gaat daarbij naar Zuid-Afrika. ¬ ¬ ¬ ¬

Wat houdt duurzaam toerisme in? Hoe belangrijk is het toerisme voor Zuid-Afrika en zijn buurlanden? Kan toerisme gebruikt worden als hefboom tegen armoede? Wat is de rol van de reisindustrie, de toerist en de overheid in dat alles?

Dergelijke vragen én de antwoorden erop komen aan bod in het infopakket.

3


EDUCATIE DUURZAME ONTWIKKELING

Duurzaamheid is een begrip geworden in onze samenleving. Ook in het onderwijs heeft educatie voor duurzame ontwikkeling (EDO) een vaste plaats verworven. In die context wil het infopakket ‘Toerisme tegen armoede: focus op Zuidelijk Afrika’ bouwstenen aanreiken om het thema duurzame ontwikkeling en toerisme te integreren in de lespraktijk. Inhoudelijk richt dit infopakket zich op studenten uit de derde graad van het secundair onderwijs (richting toerisme). Het infopakket omvat een aantal pedagogische werkinstrumenten die leerkrachten de mogelijkheid bieden om de thema’s ‘duurzaam toerisme’ en ‘toerisme tegen armoede’ op een laagdrempelige en attractieve manier te behandelen. In die context kan het infopakket gebruikt worden voor de realisatie van vakgebonden (aardrijkskunde, Engels, toerisme,…) en vakoverschrijdende eindtermen (natuur- en milieueducatie, educatie duurzame ontwikkeling,…) voor de derde graad Technisch Secundair Onderwijs (TSO).

‘Duurzame ontwikkeling is een proces dat voorziet in de behoeften van de huidige generatie zonder daarbij de behoeften van toekomstige generaties in gevaar te brengen’

4


INHOUD DEEL 1: INTRODUCTIE TOT DUURZAAM TOERISME Aan de hand van een reeks infobladen en werkbladen wordt het begrip duurzaam toerisme uitgediept. Thema’s die aan bod komen zijn: ¬ Duurzame ontwikkeling en toerisme ¬ Diverse vormen van duurzaam toerisme ¬ De rol van de reisindustrie en de reiziger Bij dit deel hoort de Powerpoint presentatie ‘Duurzaam toerisme: een introductie’ DEEL 2: TOERISME TEGEN ARMOEDE Aan de hand van een reeks infobladen en werkbladen wordt het thema ‘toerisme tegen armoede’ uitgediept. Thema’s die aan bod komen zijn: ¬ Het belang van toerisme in de wereldeconomie ¬ Toerisme en de millenniumdoelstellingen ¬ Toerisme als hefboom voor ontwikkeling in Zuidelijk Afrika Bij dit deel hoort de Powerpoint presentatie ‘Toerisme tegen armoede: Zuidelijk Afrika’ DOCUMENTAIRE ‘FAIR TRADE EN TOERISME IN ZUID-AFRIKA’ In september 2009 maakte de jonge cineast Wouter Lismont een reis in ZuidAfrika. De leidraad voor zijn trip was het thema ‘Fair Trade en toerisme in ZuidAfrika’. De hamvraag daarbij was: ‘hoe kan toerisme een positieve rol spelen in de ontwikkeling van een land zoals Zuid-Afrika ?’ Wouter startte zijn reis in Kaapstad, trok nadien door naar Port Elizabeth en bezocht de Wild Coast van de Oost-Kaap. Onderweg bezocht hij verschillende toeristische initiatieven die op diverse wijze hun maatschappelijk engagement in de praktijk brengen. Er werden interviews afgenomen, gesprekken gevoerd en beelden geschoten. Dat alles werd verwerkt in een korte filmdocumentaire die aantoont dat toerisme, duurzame ontwikkeling en armoedebestrijding hand in hand kunnen gaan. [duur: 15’]

5


Deel 1: Inleiding tot duurzaam toerisme

¬ INFOBLAD 1: DUURZAME ONTWIKKELING EN TOERISME

7

¬ INFOBLAD 2: DIVERSE VORMEN VAN DUURZAAM TOERISME

8

¬ INFOBLAD 3: DE ROL VAN DE REISINDUSTRIE

12

¬ INFOBLAD 4: WAT KAN DE TOERIST DOEN?

13

¬ WERKBLADEN

14

6


Infoblad 1: Duurzame ontwikkeling en toerisme WAT? Bij duurzame ontwikkeling wordt gekozen voor een ontwikkelingsmodel dat tegemoet komt aan onze behoeften zonder die van toekomstige generaties in het gedrang te brengen. Met andere woorden: het gaat er om verder te kijken dan je neus lang is. Het begrip duurzame ontwikkeling is een vlag die vele ladingen dekt en de invulling van het begrip is zeer ruim. De leidraad is echter altijd dat een evenwicht nagestreefd wordt tussen de belangen van mens, economie en milieu. In de Engelse vakterminologie worden de begrippen: people, planet, profit gebruikt. De samenhang tussen deze drie peilers wordt voorgesteld in een model dat de duurzaamheidsdriehoek genoemd wordt. Aandacht voor duurzaamheid vindt ook in de reisindustrie meer en meer ingang. De term ‘duurzaam toerisme’ dekt daarbij een brede waaier van reisvormen, variërend van ecotoerisme en inleefreizen over vrijwilligerswerk tot ‘community based tourism’ of gemeenschapstoerisme. Duurzaamheidsdriehoek

Menselijke dimensie - People

Natuur- en milieudimensie - Planet

Economische dimensie - Profit

7


Infoblad 2: vormen van duurzaam toerisme 2.1. COMMUNITY BASED TOURISM WAT ? Toerisme is wereldwijd uitgegroeid tot een belangrijke economische sector. Ook voor heel wat ontwikkelingslanden is het een belangrijke bron van inkomsten geworden. Toch blijkt dat de opbrengsten die de reisindustrie genereert veelal ten goede komen van grote toeristische concerns terwijl de lokale bevolking het al te vaak moet stellen met de kruimels die van tafel vallen. Community based tourism of gemeenschapstoerisme tracht daar iets aan te doen. Meestal gaat het om kleinschalige toeristische initiatieven in ontwikkelingslanden. De plaatselijke bevolking controleert en beheert het project en heeft ook inspraak en controle. De werkgelegenheid en de inkomsten uit het toerisme komen op die manier ten goede van de lokale gemeenschap. De jongste jaren ontstonden ook in Zuidelijk Afrika allerlei initiatieven die het community based tourism in de praktijk brengen. Vaak wordt de aanzet gegeven door lokale of internationale ngo’s die hun kennis ter beschikking stellen van plaatselijke gemeenschappen. Toerisme wordt op die manier een hefboom om armoede te bestrijden. WWW www.community-tourism-africa.com: databank met info over kleinschalige toeristische initiatieven van en voor de lokale bevolking in Zuidelijk Afrika. www.nacobta.com.na: netwerk van campings en toeristische initiatieven rond Community Based Tourism in Namibië

‘Tourism is like a fire: you can cook your soup on it but it can also burn down your house’

Duurzaaaaaaam!

8


Infoblad 2: vormen van duurzaam toerisme 2.2. ECOTOERISME  WAT? Natuur scoort hoog op het verlanglijstje van toeristen en reizigers. Ecologisch verantwoord toerisme of ecotoerisme, zit dan ook in de lift. Meer en meer reisorganisatoren pikken in op die trend met natuurreizen. Om van ecotoerisme te spreken moeten enkele basisregels gevolgd worden: ¬ Natuurbeleving staat centraal ¬ De impact van de toerist op de natuurlijke omgeving wordt zo laag mogelijk gehouden. ¬ Er wordt een evenwicht nagestreefd tussen de belangen van natuur, lokale bevolking en reiziger. NATUURPARKEN Zuidelijk Afrika heeft met zijn indrukwekkend aanbod natuurparken en de rijke fauna en flora heel wat troeven in handen voor de natuurliefhebber en ecotoerist. Koploper is Zuid-Afrika dat 20 nationale parken telt. Die nationale parken worden beheerd door de overheidsinstelling San Parks (www.sanparks.org) die er over waakt dat natuurbescherming en ecotoerisme elkaar in evenwicht houden. Sinds enkele jaren wordt in Zuidelijk Afrika ook gewerkt aan een netwerk van grensoverschrijdende natuurparken. Die Peace Parks (www.peaceparks.org) of ‘vredesparken’ willen grensoverschrijdende natuurgebieden toegankelijker maken zodat zowel de natuur als de bezoeker en de lokale bevolking er voordeel uit halen. Een voorbeeld is het Limpopo Transfrontier Park (www.greatlimpopopark.com) dat een aantal natuurgebieden in Zuid-Afrika (Kruger Park), Mozambique en Zimbabwe samensmelt tot een natuurpark met een oppervlakte groter dan België.

Bao

bab

9


Infoblad 2: vormen van duurzaam toerisme 2.3. INLEEFREIZEN Reizen betekent kennis maken met andere culturen. Toch kom je als reiziger vaak terecht in een toeristisch circuit dat slechts een deel van het verhaal vertelt. Inleefreizen trachten daar iets aan te doen. Het accent ligt niet zozeer op ontspanning en ‘veel zien’, wel op de ontmoeting met mensen ter plaatse. Door kennis te maken met de dagelijkse realiteit ter plaatse leer je hoe het leven er aan toe gaat in het gastland en krijg je de werkelijkheid te zien die schuil gaat achter de postkaart. Doorgaans wordt gefocust op lokale projecten en initiatieven van plaatselijke gemeenschappen. Inleefreizen worden ook wel eens solidariteitsreizen of ervaringsreizen genoemd. De organisatoren zijn divers en hebben doorgaans een sterke band met het ontwikkelingswerk of de Noord-Zuid problematiek. Het kan zowel gaan om nietgouvernementele organisaties of vakbonden als om vriendengroepen, steuncomités, scholen, vakbonden of jeugdverenigingen. Logeren bij gastgezinnen, ontmoetingen met de bevolking, bezoeken van sociale projecten zijn vaak vaste onderdelen van het programma. Er bestaan inleefreizen in diverse maten en gewichten maar ze hebben allen gemeen dat ze nooit vrijblijvend zijn en een engagement verwachten van de deelnemers. Op de portaalsite van de Vlaamse Noord-Zuidbeweging (www.11.be) vind je ondermeer info over inleefreizen. ENKELE AANBIEDERS VAN INLEEFREIZEN: ¬ ¬ ¬ ¬

Broederlijk delen: www.broederlijkdelen.be/inleefreizen Jeugd en Vrede vzw: www.jeugdenvrede.be Joetz vzw: www.gaeensvreemd.be Bevrijde Wereld: www.bevrijdewereld.be

10


Infoblad 2: vormen van duurzaam toerisme 2.4. VRIJWILLIGERSWERK Reizen en vrijwilligerswerk is een ideale combinatie om een land of een cultuur beter te leren kennen. Als reiziger volg je doorgaans een vast circuit langs de grote bezienswaardigheden. Door als vrijwilliger ergens een tijd mee te draaien krijg je ook contact met de niet-toeristische kant van een samenleving. De jongste jaren is er een stijgende belangstelling voor de combinatie reizen en vrijwilligerswerk. In het Engels spreekt men wel eens van ‘voluntourism’ (volunteering + tourism). Vrijwilligerswerk bestaat in allerlei maten en gewichten, gaande van natuurbescherming over gezondheidszorg tot onderwijs, voor een periode van enkele weken tot een jaar. Belangrijk daarbij is dat het vrijwilligerswerk niet gezien wordt als een goedkope manier om het reisbudget binnen de perken te houden. Wat telt zijn het engagement en de concrete bijdrage die je kunt aanbieden. HOE? De aspirant-vrijwilliger kan beroep doen op uitzendorganisaties of lokale organisaties voor vrijwilligerswerk. Voor jongeren is www.gostrange.be een nuttige infobron. Enkele voorbeelden van uitzendorganisaties die ook in Zuidelijk Afrika actief zijn: ¬ ¬ ¬ ¬ ¬

Via vzw (www.viavzw.be) Bouworde (www.bouworde.be) AFS (www.afsvlaanderen.be) YFU (www.yfu.be) WEP (www.wep.org)

Vooral in Zuid-Afrika is het vrijwilligerswerk goed georganiseerd en kan men terecht bij organisaties zoals Voluntours (www.voluntours.co.za) of Willing Workers in South Africa (www.wwisa.co.za)

11


Infoblad 3: de rol van de reisindustrie Binnen de reisindustrie maakt duurzaam ondernemen opgang. Zo sloegen een aantal koepelorganisatie van touroperators in Groot-Brittannië, Nederland, Duitsland en ook België de handen in elkaar om een trainingsprogramma uit te werken rond ‘duurzaam toeristisch ondernemen voor reisorganisaties’. www.travelife.eu Meer en meer reisorganisatoren leggen de link met duurzame ontwikkeling. In Vlaanderen besteden touroperators zoals Tierra vzw, Joker, Anders Reizen… aandacht aan duurzaam toerisme. Ook keurmerken (Fair Trade in South African Tourism) of ecolabels (De Groene Sleutel, De Blauwe Vlag…) en klimaatcompensatieprogramma’s vinden meer en meer ingang. Op internationaal vlak vervult Responsible Travel (www.responsibletravel.com) een bijzondere rol. Dit online agentschap bundelt het aanbod duurzaam reizen van circa 300 gespecialiseerde touroperators en accommodatieverstrekkers. Een van de initiatiefnemers van Responsible Travel was Anita Roddick, oprichtster van The Body Shop-keten. KLIMAATCOMPENSATIE Reizen per vliegtuig, maar ook per auto, bus of trein, versterkt het broeikaseffect en klimaatverandering. Wie de CO2 uitstoot van zijn of haar reis wil compenseren kan dat via de klimaatcompensatieprogramma’s die met de opbrengsten bossen aanplanten of investeringen in duurzame energie financieren. www.treesfortravel.be www.compenco2.be www.greenseat.be FAIR TRADE IN TOERISME De principes van ‘fair trade’ of eerlijke handel kunnen ook in het toerisme toegepast worden. Zo bundelt het keurmerk Fair Trade in South African Tourism (www.fairtourismsa.org.za) een vijftigtal reisorganisaties en accommodatieverstrekkers die voldoen aan een reeks richtlijnen op sociaal en ecologisch vlak. Eerlijke lonen en arbeidsvoorwaarden, ethisch verantwoord ondernemen, respect voor cultuur en milieu zijn daarbij de leidraad. EN DE WINNAAR IS… Vanuit de toerismesector worden diverse initiatieven ontwikkeld om duurzaam toerisme in de belangstelling te brengen. Dit gebeurt ondermeer door het uitreiken van ‘awards’ voor verdienstelijke projecten rond duurzaam toerisme. www.tourismfortomorrow.com: een initiatief van de World Tourism Organisation www.responsibletourismawards.com: Brits initiatief van het magazine Geographical in samenwerking met Virgin Airways

12


Infoblad 4: Wat kan de toerist doen? Diverse organisaties werkten gedragscodes voor toeristen en reizigers uit. Enkele belangrijke aandachtspunten die daarin telkens aan bod komen zijn: ¬ Het belang van reisvoorbereiding: bereid je voor op de bestemming die je bezoekt door reisgidsen te lezen en andere bronnen er op na te slaan. Gebruik reisgidsen als een startpunt, maar niet als de enige waarheid. Kijk ook na wat de gedrag- en kledingcodes in de bestemming zijn. ¬ Spendeer eerlijk en lokaal: denk erover na waar je geld naartoe vloeit. Onderhandel over prijzen als dat de gewoonte is, maar overdrijf niet en betaal een eerlijke prijs. Probeer ook zoveel mogelijk lokaal te spenderen (lokaal eten, drinken, lokale gidsen, lokale accommodatie….); ¬ Respecteer lokale gebruiken: observeer en respecteer de lokale cultuur en tradities. Wees discreet over uw persoonlijke mening inzake culturele verschillen. Wees geïnformeerd over de wetten en de houding ten opzichte van drugs en alcohol; ¬ Minimaliseer je voetafdruk. Dit houdt in dat je je ecologische impact zo klein mogelijk maakt op het vlak van afval, watergebruik, electriciteit en energiegebruik,… ¬ Vermijd foute souvenirs en respecteer de regels i.v.m. fauna en flora

‘Kill nothing but time, Take nothing but pictures, leave nothing but footprints’

13


WERKBLADEN DEEL 1: DUURZAAM TOERISME – EEN INTRODUCTIE

15

Werkblad 2: Doe de test!

16

Werkblad 3: Keurmerken en ecolabels

19

Werkblad 4: Wat doet de reisindustrie?

21

Werkblad 5: Wat kan de reiziger doen?

24

We rkb

Werkblad 1: de duurzaamheidsdriehoek

lad en


WERKBLADEN DEEL 1: DUURZAAM TOERISME – EEN INTRODUCTIE Werkblad 1: de duurzaamheidsdriehoek Duid in de duurzaamheidsdriehoek de plaats aan waar de volgende toeristische bedrijven zich situeren en motiveer je beslissing: 1 Een all inclusive resort aan de kust van Mozambique biedt zijn klanten een vakantiepakket aan waarbij de toerist het vakantiedorp niet hoeft te verlaten. Het beheer van het resort is in handen van Europeanen terwijl het kamer- en keukenpersoneel vooral uit Mozambikanen bestaat. Het resort profileert zich als een onderneming die veel aandacht schenkt aan het milieu via het gebruik van groene energie en zuivering van afvalwater. 2 Een reisorganisatie biedt een meerdaagse trektocht aan in de Drakensbergen van Zuid-Afrika. Er wordt gebruik gemaakt van lokale gidsen en overnachten gebeurt bij de plaatselijke bevolking. De reisorganisatie ondersteunt ook een schooltje in een van de bergdorpen langs de wandelroute.

Menselijke dimensie - People

Natuur- en milieudimensie - Planet

Economische dimensie - Profit

.................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

15


WERKBLADEN DEEL 1: DUURZAAM TOERISME – EEN INTRODUCTIE Werkblad 2: Doe de test! Op het internet bestaan er diverse websites die testen, advies en vragenlijsten aanbieden rond het thema duurzaam toerisme. 1 www.ikhebzininvakantie.nl De Nederlandse milieuorganisatie Milieucentraal werkte met de steun van de reisindustrie een website uit waarin het thema verantwoord reizen belicht wordt. De bezoeker kan er reisadvies op maat aanvragen via het selecteren van het type vakantie (zon- en strandvakantie, citytrip, rondreis, wandelvakantie, wintersport,…) en de bestemming. Kies uit onderstaand lijstje een vakantieformule: ☐ ☐ ☐ ☐ ☐

Een strandvakantie in Mozambique Een wandelvakantie in Zweden Een safari in Botswana Een citytrip naar Madrid Een rondreis in Zuid-Afrika

Vat in het kort samen welk advies je krijgt op www.ikhebzininvakantie.nl. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

16


WERKBLADEN DEEL 1: DUURZAAM TOERISME – EEN INTRODUCTIE Werkblad 2: Doe de test! 2 www.vakantievoetafdruk.nl De vakantievoetafdruk is een test om uit te maken wat de ecologische impact is van je vakantie. De test werd ontwikkeld door enkele Nederlandse milieuorganisaties in samenwerking met de Toerisme Hogeschool van Breda (NHTV). Kies uit onderstaand lijstje een vakantieformule en bereken de vakantievoetafdruk. ☐ Een 3 weken durende rondreis door Namibië met een huurauto met overnachting in bed & breakfast pensions ☐ Een 3 weken durende rondreis door Zuid-Afrika met het openbaar vervoer met overnachting op campings ☐ Een strandvakantie van twee weken in Mozambique met verblijf in een luxe resort ☐ Een trektocht van een week door de Drakensbergen van Zuid-Afrika Wat is het resultaat en wat kun je doen om de ecologische voetafdruk van je vakantie te verkleinen? .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Tip: Nog meer info over de ecologische voetafdruk vind je op de volgende websites: http://wwf-footprint.be Webstek van het WWF waarop men de ecologische voetafdruk kan berekenen http://ecofoot.org Global Footprint Network is een Amerikaanse organisatie die ijvert voor een duurzame samenleving en ontwerper van een originele Footprint Calculator.

17


WERKBLADEN DEEL 1: DUURZAAM TOERISME – EEN INTRODUCTIE Werkblad 2: Doe de test! 3 www.maketravelgreener.com De Travel Foundation is een stichting opgezet door de Britse reisindustrie met het doel het thema duurzaam toerisme te promoten en in de praktijk om te zetten. Op de website staat ondermeer een test waarbij ‘tourism professionals’ aan de hand van 64 multiple choice vragen (in 6 modules) hun duurzaamheid gehalte kunnen meten. Bij foute antwoorden krijg je telkens een brok nuttige achtergrondinformatie. De zes modules zijn: ☐ ☐ ☐ ☐ ☐ ☐

Responsible Tourism. What’s it all about? Keep destinations great Secure a future for your business Talking to customers. It’s easy Climate change in a nutshell What can I do?

Voer de test uit. Wat is je eindscore ? In welke modules haalde je de beste/slechtste resultaten. Wat heb je er uit geleerd ? .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Tip: www.ikkenmijnwereld.be Duurzame ontwikkeling is voor Toerisme Vlaanderen, het overheidsagentschap dat instaat voor de ontwikkeling van het toerisme in en naar Vlaanderen, een belangrijk aandachtspunt. In de zomer van 2009 werd een website gelanceerd die op een ludieke manier het thema uitdiept. Op de website vind je ondermeer een quiz om je duurzaamheidgehalte als toerist te meten.

18


WERKBLADEN DEEL 1: DUURZAAM TOERISME – EEN INTRODUCTIE Werkblad 3: Keurmerken en ecolabels Hieronder vind je een reeks logos van keurmerken en ecolabels. Welke keurmerken hebben betrekking op duurzaam toerisme? Welke keurmerken worden gebruikt in Zuidelijk Afrika en waar staan ze voor? Geef een korte omschrijving van de keurmerken.

1

2

3

4

5

6

7

8

9

a

z

e

r

19


WERKBLADEN DEEL 1: DUURZAAM TOERISME – EEN INTRODUCTIE Werkblad 3: Keurmerken en ecolabels 1

2

3

4

5

6

7

....................................................

8

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

9

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

a

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

z

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

e

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

r

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

....................................................

.................................................... .................................................... .................................................... .................................................... ....................................................

20


WERKBLADEN DEEL 1: DUURZAAM TOERISME – EEN INTRODUCTIE Werkblad 4: Wat doet de reisindustrie? Opdracht 1: Vanuit de reisindustrie worden diverse inspanningen geleverd om duurzaam toerisme te integreren in hun werking. Een concreet voorbeeld is Responsible.com, een online-reisorganisatie die het aanbod rond duurzaam toerisme van tientallen reisorganisaties en accommodatieverstrekkers bundelt. Een van de oprichters was Anita Roddick, de stichtster van de Body Shop-keten. Op de website http://www.responsibletravel.com (rubriek ‘about us’) vind je een aantal videofilmpjes over de motivatie van de initiatiefnemers. Bekijk de volgende filmpjes en geef in je eigen woorden een korte samenvatting van de inhoud: About ResponsibleTravel.com .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

The inspiration behind Responsible Travel .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

What is Responsible Tourism? .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

21


WERKBLADEN DEEL 1: DUURZAAM TOERISME – EEN INTRODUCTIE Werkblad 4: Wat doet de reisindustrie? Opdracht 2: In BelgiÍ zijn er een aantal reisorganisaties die zich specialiseren in Zuidelijk Afrika reizen. Een overzicht vind je op de website www.visitsouthernafrica.be. Verzamel de brochures van 5 reisorganisaties (of bekijk ze op de website van de reisorganisatie) en beantwoord de volgende vragen: Welke touroperators besteden aandacht aan duurzaam toerisme? .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Hoe vertalen die reisorganisaties hun engagement in de praktijk? .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Vergelijk de inspanningen van de Belgische reisorganisaties met de Nederlandse organisatie www.suidafrikareise.nl en de Zuid-Afrikaanse touroperator www.abangafrica.com. Wat is je conclusie? .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

22


WERKBLADEN DEEL 1: DUURZAAM TOERISME – EEN INTRODUCTIE Werkblad 4: Wat doet de reisindustrie? Opdracht 3: Op de bijgevoegde fiche (‘Orange Tour South Africa’) vind je een uitgewerkt voorbeeld van een ‘fair trade-excursie’ ontwikkeld door de Nederlandse organisatie www.paseo.nu. Beantwoord de volgende vragen: Waar precies situeert zich de Orange Tour? .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Vat in je eigen woorden en op een beknopte manier samen waarover deze excursie gaat? .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Op welke manier wordt hier het begrip duurzaam toerisme in de praktijk gebracht? .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Opdracht 5: De Britse Travel Foundation publiceerde een infobrochure met tips voor reisagenten en touroperators. Bekijk de brochure ‘Insiderguide-travelfoundationto.pdf’ en beantwoord de volgende vraag: Wat kan de reisagent/touroperator concreet doen ? .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Bijlagen:

Orange Tour South Africa.pdf Insiderguide-travelfoundation-to.pdf

23


WERKBLADEN DEEL 1: DUURZAAM TOERISME – EEN INTRODUCTIE Werkblad 5: Wat kan de reiziger doen? Opdracht 1: Organisaties zoals de United Nations World Tourism Organisation (UNWTO) en de Travel Foundation-UK ontwierpen gedragscodes om zowel de reisindustrie als de reiziger te sensibiliseren voor duurzaam toerisme. Bekijk de volgende pdf-bestanden en beantwoord de volgende vragen: In de flyer ‘Responsible Tourism (flyer-responsibletourist-wto.pdf ) geeft de UNWTO een aantal tips aan toeristen en reizigers. Geef 3 tips die jij belangrijk vindt: .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

De Britse Travel Foundation publiceerde een infobrochure met tips voor reizigers. Bekijk de brochure (‘Insiderguide-travelfoundation.pdf ) en geef drie tips die jij belangrijk vindt: .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Bijlagen: flyer-responsibletourist-wto.pdf Insiderguide-travelfoundation.pdf

24


WERKBLADEN DEEL 1: DUURZAAM TOERISME – EEN INTRODUCTIE Werkblad 5: Wat kan de reiziger doen? Opdracht 2: Hieronder vind je 2 fotoreeksen. De eerste reeks toont een aantal bedreigde diersoorten, de tweede reeks toont een aantal foute souvenirs. Zoek uit welke bedreigde dier- en plantensoorten horen bij de ‘verboden’ souvenirs. Fotoreeks 1:

1

2

3

4

5

6

7

8

9

a

25


WERKBLADEN DEEL 1: DUURZAAM TOERISME – EEN INTRODUCTIE Werkblad 5: Wat kan de reiziger doen? Fotoreeks 2: A

B

C

D

E

F

G

H

i

J

1.... 2.... 3.... 4.... 5.... 6.... 7.... 8.... 9.... a....

....................................................................................... ....................................................................................... ....................................................................................... ....................................................................................... ....................................................................................... ....................................................................................... ....................................................................................... ....................................................................................... ....................................................................................... .......................................................................................

Tip: Souvenirspel. Op de webstek van het WWF Nederland (www.wnf.nl) vind je in de rubriek ‘Hoe kan ik helpen’ een hoofdstuk ‘Reizen’ met ondermeer ‘Tips duurzaam reizen’. Daar kun je het ‘souvenirspel’ spelen. Zoek uit welke foute souvenirs te maken hebben met 16 bedreigde dier- en plantensoorten.

26


Deel 2: Toerisme tegen armoede

¬ INFOBLAD 1: TOERISME EN DE WERELDECONOMIE

28

¬ INFOBLAD 2: TOERISME EN DE MILLENNIUMDOELSTELLINGEN

29

¬ INFOBLAD 3: TOERISME ALS HEFBOOM TEGEN ARMOEDE

30

¬ WERKBLADEN

33

27


Infoblad 1: toerisme en de wereldeconomie Toerisme is één van de grootste economische sectoren ter wereld, zowel wat inkomsten als werkgelegenheid betreft. De Wereld Toerisme Organisatie van de Verenigde Naties (UNWTO) berekende dat er in 2006 wereldwijd 846 miljoen internationale reizen werden gemaakt en verwacht tegen 2020 een verdubbeling van dat aantal. Er wordt dus flink wat geld verdiend aan het toerisme. Vooral Europa haalt het meest uit de reislust van de moderne mens, gevolgd door Noord- en Zuid-Amerika en Azië. Wat betreft het aantal toeristen is Frankrijk de koploper gevolgd door landen zoals Spanje, de Verenigde Staten en Italië. Afrika bengelt onderaan het rijtje. Toch neemt het belang van het toerisme ook toe in de economie van veel ontwikkelingslanden. Het toerisme groeit er vaak sneller dan in de rijke landen. Bijna 20 % van al het internationale toerisme gaat naar ontwikkelingslanden. Veel van die bestemmingen beschikken over ingrediënten die interessant zijn voor de toeristische ontwikkeling: een bijzondere natuur, een prettig klimaat, mooie en relatief onaangetaste landschappen, unieke cultuur, enz. Enkele voorbeelden: landen zoals de Dominicaanse Republiek of Cuba kunnen uitpakken met hun exotische stranden en Zuidelijk Afrika moet het vooral hebben van zijn natuurparken. In 1/3 van de ontwikkelingslanden is toerisme ondertussen het belangrijkste exportproduct geworden. De UNWTO verwacht tegen 2020 een gemiddelde groei van het toerisme van ca. 4 % per jaar.

Base Year

Forecasts

Market share

Average annual

(Million)

%

growth rate %

1995

2010

2020

1995

2020

1995 - 2020

World

565

1006

1561

100

100

4,1

Africa

20

47

77

3,6

5,0

5,5

America

110

190

282

19,3

18,1

3,8

East Asia & the Pacific

81

195

397

14,4

25,4

6,5

Europe

336

527

717

59,8

45,9

3,1

Middle East

14

36

69

2,2

4,4

6,7

South Asia

4

11

19

0,7

1,2

6,2 Bron: www.unwto.org

28


Infoblad 2: Toerisme en de millenniumdoelstellingen In 2000 ondertekenden de regeringsleiders van 189 landen de Millenniumverklaring. Daarin werd afgesproken om de belangrijkste wereldproblemen aan te pakken. Er werden acht concrete doelstellingen vastgelegd die in 2015 moeten gerealiseerd zijn. Elk jaar wordt de voortgang gemeten en internationaal gerapporteerd (zie ook: www.un.org/millenniumgoals/ en www.detijdloopt.be). Om de millenniumdoelen in kaart te brengen werd in Nederland de Millennium Atlas (www.millenniumdoelen.nl/schoolatlas) uitgewerkt. Die is niet meteen bedoeld om een reisroute uit te stippelen maar geeft wel een verrassende kijk op de wereld. Waar leven de meeste mensen onder de armoedegrens? Hoeveel kooldioxide stoten landen uit? In welke landen zijn er problemen met veilig drinkwater? Op de wereldkaarten van de Millenniumdoelen Atlas worden de antwoorden in beeld gebracht. Elke kaart belicht een van de millenniumdoelen en door de landen proportioneel af te beelden krijgt men telkens een goed beeld van de landen en regio’s waar zich de grootste problemen stellen. De acht millenniumdoelen (Millennium Development Goals): 1 2 3 4 5 6

Het aantal mensen dat in extreme armoede leeft met de helft verminderen Alle kinderen basisonderwijs verschaffen Gelijke kansen voor mannen en vrouwen in het onderwijs Het sterftecijfer bij kinderen terugdringen Verbetering van de gezondheid van moeders De verdere verspreiding van HIV/aids, malaria en andere dodelijke ziektes stoppen 7 Bescherming van het milieu, iedereen toegang tot drinkbaar water en minder mensen in sloppenwijken 8 Toegang tot betaalbare medicatie, een eerlijk handelssysteem, minder schulden voor ontwikkelingslanden

29


Infoblad 3: Toerisme als hefboom Voor heel wat ontwikkelingslanden in het zuiden wordt toerisme een steeds belangrijker bron van inkomsten. De World Tourism Organisation van de Verenigde Naties (UNWTO) berekende dat in 2005 de inkomsten uit toerisme er 4 maal hoger lagen dan in 1990. Die groei schept kansen om via het toerisme de armoede aan te pakken. De UNWTO ziet vooral kansen op de volgende terreinen: ¬ Groei werkgelegenheid: toerisme is arbeidsintensief en biedt een brede waaier van werkkansen, zowel voor kwetsbare groepen zoals jongeren als voor geschoold en ongeschoold personeel. ¬ Uitbouw nutsvoorzieningen: transport en communicatie, gezondheidszorg, water- en energievoorziening zijn belangrijke elementen voor de ontwikkeling van het toerisme. Vooral in rurale, geïsoleerde gebieden kan de uitbouw van die infrastructuur ook de lokale bevolking ten goede komen. ¬ Stimulans lokale economie: belangrijk is dat de goederen en diensten die via het toerisme aangeboden worden zoveel mogelijk van de plaatselijke gemeenschap komen. Dat creëert een extra stimulans voor de lokale economie. ¬ Kansen voor kleine en middelgrote ondernemingen: het toerisme is een sector met heel wat mogelijkheden voor kleine en middelgrote ondernemers die via het aanbieden van excursies, transport of accommodatie mee de vruchten kunnen plukken van het groeiende toerisme. ¬ Kansen voor de informele sector: in veel ontwikkelingslanden is de informele sector een belangrijke bron van inkomsten voor het armere deel van de bevolking. Daar is de directe verkoop aan toeristen van bijvoorbeeld artisanale of streekproducten en het aanbieden van allerlei diensten (accommodatie, excursies,…) een inkomstenbron. ¬ Kansen voor lokale gemeenschappen: De uitbouw van ‘gemeenschapstoerisme’ (community based tourism) waarbij de lokale bevolking zelf de controle behoudt over het toeristisch aanbod zorgt dat de opbrengsten uit het toerisme maximaal ten goede komen van de gemeenschap. Van belang is wel dat toerismeontwikkeling op een duurzame manier gebeurt, met aandacht voor natuur, milieu, cultuur, sociale aspecten (arbeidsomstandigheden, voorkomen van uitbuiting van vrouwen en kinderen) enz.

30


Infoblad 3: Toerisme als hefboom In 2005 startte de UNWTO de ST-EP Foundation op. Het doel: armoede bestrijden via het toerisme. ST-EP staat voor Sustainable Tourism for Eliminating Poverty. Via deze stichting worden projecten en samenwerkingsverbanden opgezet waarbij zowel internationale en lokale organisaties als de commerciële sector en niet-gouvernementele organisaties betrokken worden. Wereldwijd zijn er momenteel 46 van dergelijke projecten in uitvoering. In Zuidelijk Afrika gaat het ondermeer om een trainingsprogramma via de Pondoland Community Trust (Eastern Cape, Wild Coast) en een online databank met info over Community Based Tourism. (www.community-tourism-africa.com). In Mozambique werd een opleidingsprogramma opgezet voor een aantal ‘community based lodges’ in het zuiden van het land. Een initiatief waar de Vlaamse ontwikkelingssamenwerking aan meewerkte.  Meer info over het ST-EP programma is te vinden op: www.unwto.org/step

31


Infoblad 3: Toerisme als hefboom DE ROL VAN DE TOERIST EN DE REISORGANISATOR De UNWTO verwijst ook naar de rol van individuele toeristen en toeristische bedrijven. Vaak worden vanuit die hoek op vrijwillige basis initiatieven opgezet om sociale problemen aan te pakken. Toeristen starten bij hun thuiskomst een solidariteitsactie voor een lokaal weeshuis of schooltje, een reisorganisatie gebruikt een deel van de winst om een gezondheidspost te financieren. Tot slot wordt gewezen op het belang van een goede reisvoorbereiding, de keuze voor kleinschaligheid, het respect voor erfgoed en het steunen van plaatselijke projecten. HUMAN DEVELOPMENT INDEX De Human Development Index of ontwikkelingsindex werd ontwikkeld door de Verenigde Naties om de graad van armoede, analfabetisme, onderwijs en levensverwachting van een land te meten.Levensverwachting, het onderwijsniveau en de levensstandaard zijn de drie parameters voor de Human Development Index die de Verenigde Naties opstelden. Op de ranglijst van 177 landen prijkt IJsland op de eerste plaats en neemt België de 17de plaats in. Voor Afrika zijn Mauritius (63), Libië (64) en Tunesië (87) de koplopers terwijl de andere landen zich in de onderste helft van de ranglijst bevinden. Voor de landen in Zuidelijk Afrika ziet de rangorde er als volgt uit: 121 124 125 138 141 151 164 165 172

Zuid-Afrika Botswana Namibië Lesotho Swaziland Zimbabwe Malawi Zambia Mozambique

Bron: List of Countries by Human Development Index (www.undp.org/en/statistics/)

32


WERKBLADEN DEEL 2: TOERISME tegen Armoede

Werkblad 1: Toerisme en economie

14

Werkblad 2: Toerisme en de millenniumdoelstellingen 15 18

We rkb

Werkblad 3: Toerisme als hefboom

lad en

33


WERKBLADEN DEEL 2: TOERISME tegen armoede Werkblad 1: Toerisme en economie Opdracht 1: Bekijk de bijgevoegde statistiek (pdf-file: 2008 Annual Tourism Report). Beantwoord de volgende vragen: Hoeveel buitenlandse toeristen bezochten Zuid-Afrika in 2008 en hoe groot was de stijging tegenover 2007? .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Hoeveel mensen waren (rechtstreeks en onrechtstreeks) tewerkgesteld in de toeristische industrie in 2008? .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Hoeveel spendeerde de gemiddelde toerist per dag in Zuid-Afrika? .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Hoe groot was het aandeel van de toerisme-industrie in de Zuid-Afrikaanse economie in 2008? .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Opdracht 2: Bekijk de bijgevoegde statistieken (pdf-files: ‘Arrivals-Africa-UNWT-2006’ en ‘Arrivals-Africa-UNWTO-2006-2’) Beantwoord de volgende vragen: Welk deel van Afrika trekt het grootste aantal toeristen? ..................................................................................................................

Welk Afrikaans land is de koploper wat internationaal toerisme betreft? ..................................................................................................................

Hoeveel procent van het Afrikaans toerisme neemt Zuidelijk Afrika voor zijn rekening? ..................................................................................................................

Hoe groot is de gemiddelde jaarlijkse groei van het toerisme in Zuidelijk Afrika? ..................................................................................................................

Wat stel je vast wanneer je het aantal toeristen dat Zuid-Afrika bezoekt, vergelijkt met de andere landen in de regio? ..................................................................................................................

Bijlagen: 2008 Annual Tourism Report-pdf Arrivals-Africa-UNWT-2006-pdf Arrivals-Africa-UNWTO-2006-2-pdf

34


WERKBLADEN DEEL 2: TOERISME tegen armoede Werkblad 2: Toerisme en de millenniumdoelstellingen Opdracht 1: In de Millenniumdoelen Atlas (www.millenniumdoelen.nl/schoolatlas) wordt de voortgang per doel en per land grafisch voorgesteld. Welke landen in Zuidelijk Afrika liggen op schema voor wat betreft de bestrijding van de armoede en welke niet? .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Opdracht 2: De Verenigde Naties stelden een rangorde samen volgens het ontwikkelingsniveau van de landen in de wereld. Die Human Development Index vind je op de website www.undp.org (rubriek ‘statistics’). Waar situeert België zich en welke landen staan er het best voor in Afrika? Welpe positie nemen de volgende landen in: Zuid-Afrika, Mozambique, Malawi? .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. .................................................................................................................. ..................................................................................................................

35


WERKBLADEN DEEL 2: TOERISME tegen armoede Werkblad 3: Toerisme als hefboom Opdracht 1: Duid op de kaart van Zuidelijk-Afrika de volgende landen aan: Namibië, ZuidAfrika, Mozambique, Malawi, Botswana, Zambia, Lesotho, Swaziland, Zimbabwe en vermeld tussen haakjes hun rangorde in de Human Development Index:

Opdracht 2: Dat toerisme en ontwikkelingssamenwerking kunnen samengaan blijkt ondermeer uit de samenwerking tussen de Vlaamse en Zuid-Afrikaanse overheden. Uit het activiteitenverslag 2007 van het Vlaams Agentschap Internationale samenwerking (VAIS) komt de volgende reportage: Hamakuya, township kids op zoek naar hun roots (pdf-file) Lees de reportage en beantwoord de volgende vragen: Waar staat het Hamakuya Agrotourism Initiative voor en in welke provincie situeert het zich? .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Wat is het doel van het project? .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Wat betekent ‘educational tourism’? .................................................................................................................. ..................................................................................................................

Bijlage: Hamakuya Agrotourism Initiative-pdf

36


COLoFOn Het infopakket ‘Duurzaam toerisme: focus op Zuidelijk Afrika’ kadert in het project Context Zuidelijk Afrika van Wegwijzer Reisinfo vzw (zie ook: www.zuidelijkafrika.org)

Teksten: Chris Delarivière Vormgeving: www.grafiekgroep.be Herkomst foto’s: p4, Betty Moureaux; overige foto’s: South Africa Tourism Verantwoordelijke uitgever: Wegwijzer vzw Wegwijzer Reisinfo Beenhouwersstraat 9 8000 Brugge T: 050 33 75 88 F: 050 34 74 67 E: info@wegwijzer.be W: www.wegwijzer.be


http://www.zuidelijkafrika.org/sites/all/themes/zen/zuidelijkafrika/pdf/INFO-EN-WERKBLADEN/INFOPAKKE