Page 1

Jaargang 26 - nr. 9 - mei 2012

Gij Gij, die verborgen ademt in mij Gij, niet gezien die zucht in mij verzucht en smeekt en spreekt en roept. Gij, die onvermoed opleeft in mij Gij, niet gezien die lacht in mij en leeft en is. Gij adem, Gij geest Gij immer en immer Gij altijd aanwezig Gij nooit voorbijgegaan Gij adem, Gij zijn, Gij amen. Ine Verhoeven

Nieuwe adem ‘Ecclesia semper reformanda, de Kerk moet altijd hervormd worden’ is een oud adagium dat door de eeuwen heen van kracht is geweest. Altijd opnieuw waren er hervormingsbewegingen binnen de kerk, althans pogingen daartoe. Maar meestal mislukten ze of werden door de leiding teruggedraaid zoals een halve eeuw geleden gebeurde met de hervormingen die door het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) in gang werden gezet. Het adagium duidt echter aan, dat de dynamiek van de hervormingen altijd in de bestaande vormen aanwezig blijft, ook al wordt zij niet steeds geactualiseerd. Eén grote hervorming heeft door de reactie van het instituut kerk tot een ramp geleid, waardoor de Hervorming via Luther een feitelijke breuk betekende die zich vandaag aan de basis gelukkig min of meer aan het herstellen is. Na de hervormingsbeweging die door het Concilie in gang werd gezet is er binnen de kerk geen gebeurtenis geweest die meer verontrusting en rumoer heeft veroorzaakt dan die van het seksueel misbruik van kinderen. Veel mensen hebben hierdoor de kerk de rug toegekeerd. Wellicht meer dan door de grote Hervorming enkele eeuwen geleden, in ieder geval meer verspreid over de wereld als geheel. De verontwaardiging over het seksueel misbruik heeft wellicht nieuwe adem gegeven aan de hervormingsgezinde bewegingen die binnen de kerk aanwezig zijn. Hun eisen klinken al sinds het Concilie, maar werden www.deroerom.nl

Mei 2012 telkens weer vanuit de kerkelijke overheid ontkend of doodgezwegen.

Onze generatie en de generaties vóór ons hebben verwachtingen geput uit hun verlangen naar een meer seculiere kijk op onze werkelijkheid dan de sacrale die de Kerk nog steeds hanteert. Ik hoop dat de Kerk - dat wil zeggen de leiding - haar ogen opent voor de werkelijkheid die aanwezig is en zulke negatieve gevolgen heeft gehad, maar ook dat zij oog zal krijgen voor de terechte verlangens van de gelovigen aan de basis.

Alweer bijna een jaargang voorbij; de zesentwintigste. En wij gaan door. In deze voorlaatste Roerom komt de onvrede in het pastora­ le veld duidelijk tot uiting. Een gesprek met de pastor van Linden (8), een open brief aan de bisschop van Breda (14) en mensen die hun kerk moeten sluiten en ‘terug’ moeten naar een oud gebouw en verouderd geloof (17). Een getuigenis over niet kunnen en niet meer willen (11). Aandacht voor mei mariamaand (15) en tijd van herdenken en vieren (12). Een lofwaardig nieuw initiatief in Sint Oedenrode (18). De columns spreken voor zich (9.17) alsook het veelzinnig Leerrijk (23). Her en der in deze Roerom teksten om langer bij stil te staan (1. 3-7.19.24). Hopelijk geeft dit alles voldoening. Stichting De Roerom alsook de redactie hebben weer meer vorm en volume gekregen. Wij rekenen op een groeiend aantal abonnees.

T.B.

Redactie

Het merkwaardige is dat de eisen van de hervormingsgezinde bewegingen op een of andere manier in relatie staan tot de problematiek, die in de kwestie van het seksueel misbruik aan de orde kwam. Was het daar de gefrustreerde lichamelijkheid die zijn tol eiste, in de vragen van de hervormingsgezinde bewegingen komen zaken aan de orde die te maken hebben met een evenzeer negatieve kijk op lichamelijkheid, maar dan van bovenaf. Dit is duidelijk in de positie van de vrouw in de kerk en in een verkeerde inschatting van het verplichte celibaat. Vanuit de basisintuïties van het Tweede Vaticaans Concilie pleiten deze en nog meer vragen voor een meer collegiale en democratische kerkordening, voor overleg en inspraak, voor samen gedragen verantwoordelijkheid en voor meer gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen, tussen gewijden en toegewijden.

DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

1


Brieven Redactie

Het heilige alledaagse Nieuws-, service- en com­mu­­ni­ca­­ tieblad voor mensen betrokken bij kerk en samenleving.

Redactie: Nel Beex-Roos, Henk Peters, Pieter Reesink, Ruud Roefs, Peer Verhoeven, Ad Wagemakers Medewerkers: Ton Baeten, Toon van Beek, Josée van Blankenburgh-Wijnen, Joost Koopmans, Jeanne van Leijsen, Franck Ploum, Cees Remmers, Ben Roest, Jef De Schepper, Huub Schumacher, Margreet Spoelstra, Gérard van Tillo, Cor Versteeg, Marcel Zagers, Rob van der Zwan Vormgeving: Ad van Beurden, Tilburg Uitgever: De Roerom wordt uitgegeven onder verantwoordelijkheid van Stichting ‘De Roerom’ die gevestigd is te ’s-Her­to­gen­­bosch. KvK ’s-Her­­to­gen­­bosch S 41083196. Verschijnt: Tienmaal per jaar. Prijs € 22,50; buitenland € 34,00. Redactie en administratie: bezoekadres: Gasthuisring 54, 5041 DT Tilburg; Telefoon (013) 545 58 00 postadres: Postbus 90105, 5000 LA Tilburg Banken: ABN-Amro Bank, Tilburg nr. 26.48.19.950; ING Bank nr. 3406513 Redactie-secretarie: Nel Beex-Roos e-mail: redactie@deroerom.nl Abonnementen-administratie: Ad van Beurden e-mail: adm@deroerom.nl Internet: www.deroerom.nl Productie: Van Beurden Graphics, Hasseltstraat 96, 5046 LM Tilburg; e-mail: vbg@becos.nl ISSN 0921-5468

2

Het goed gefundeerde artikel van Peer Verhoeven - Het heilige alledaagse, De Roerom april 2012 - verdient meer bekendheid. We moeten hem in zijn visie niet alleen laten staan. De onfeilbaarheidsstoel van het Vaticaan moet door ons állen in het museum worden opgeborgen. Op krakkemikkige, verouderde meubels kunnen wij als gelovigen zitten noch bidden! Wanneer de paus en zijn Vaticaan iets opperen vallen de Nederlandse bisschoppen om van dankbaarheid en waardering. God zelf zou het niet beter kunnen regelen dan Rome. De bisschoppen besturen de Nederlandse geloofstrein niet. Ze laten dat over aan de Vaticaanse remmachinist die ons naar Punt Onbekend brengt. Ze trekken zich terug in de stiltecoupé om te lezen in het reglement van vóór de zoveelste crisis. De bisschoppen houden zich strikt bezig met het verleden - o.a. van erfzonde, maagdelijkheid, hel en vagevuur en andere trieste zaken - en wat losser met de toekomst. Zo nu en dan komt een hulpbisschop bij de reizigers in de trein controleren of zij wel het juiste geloofsticket hebben gekocht. De andere bisschoppen zijn blij dat hij dan even weg is van het thuisfront. ‘Het wordt er niet beter op,’ fluistert een enkeling gesmoord en schrikt van zichzelf. Maar zie, tevreden komt het Bossche hulpje terug. ‘Het wordt steeds gemakkelijker,’ zegt hij, ‘de trein wordt almaar leger. Straks zijn we helemaal onder ons en tjoeken we heilig verder. Het is Gods wil.’ Ik ben het eens met de conclusie van Peer Verhoeven: ‘Er is mijns inziens maar één weg, waartoe een eerlijk geweten mensen aanzet: een eigen weg gaan al is het tegen kerkse richtingwijzers en verkeerslichten in.’ Frans Boddeke

Niet zwaar aan tillen! Gisteren vielen vijf exemplaren van de aprileditie van De Roerom bij mij in de bus. Uiteraard

DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

was ik erg nieuwsgierig naar de recensie van mijn dichtbundel. Ik wil de heer Verhoeven graag hartelijk dankzeggen voor zijn positieve commentaar op de inhoud. Fijn om dat bij andere, eveneens prettige, ontvangen reacties van lezers te kunnen voegen. Zijn opmerking echter dat de bundel wat grof taalgebruik bevat heeft me onaangenaam verrast. Ik heb zelf een grote aversie tegen grof taalgebruik en versta hieronder een heel ander woordgebruik dan ik in mijn bundel zou gebruiken. Tot op heden heb ik nog van niemand hierover een opmerking gehad. Natuurlijk moet hier - als het al zo zou zijn - niet te zwaar aan getild worden. Ik heb zeker niet bedoeld lezers over bepaalde woorden te laten vallen. Dit moet ik echt even kwijt. U nogmaals dankzeggend voor het plaatsen van een recensie en u met De Roerom veel boeiende publicaties met de daarbij behorende geïnteresseerde lezers toewensend. Met vriendelijke groet. Hanny van de Plas, Nuenen P.S. Met de toegezonden exemplaren kan ik geïnteresseerden in uw blad blij maken.

Als de wind Wat een verrassing om een aantal exemplaren van De Roerom te mogen ontvangen. Met daarin een mooi artikel over een oude beweging die tot nieuw leven komt, waarvoor dank! Hierbij een persbericht over de landelijke conferentie over Moderne Devotie Anno 2012. De beweging is net zoals de wind niet tegen te houden. Een hartelijke groet vanuit Zwolle en nogmaals dank! Mink de Vries, Postmoderne Devotie Beweging

Het roer om! Bedankt voor deze attente opmerking dat ik te laat ben met mijn bericht over de wandeling naar Kevelaer. Ik had een keer een ‘deadline-lijstje’ van Nel gekregen, maar dat kon ik niet meer vinden… Ik wist

dat ik te laat kon zijn! Bedankt voor het plaatsen van het bericht over PeerkePad: Met de fiets of te voet van Gerardus naar Peerke… Ik hoop dat we menige Roeromlezer als pelgrim mogen begroeten. Het is trouwens weer een genot om De Roerom te lezen. Verfrissend tegenwicht tegen andere bekrompen en krampachtige R.-K.-nieuwsmedia. Ga door, want inderdaad: het roer moet om. Wees gegroet. Henk Erinkveld

Moed houden Vandaag, 26 april 2012, verscheen in de Nieuwsklok - het gratis huis-aan-huis weekblad in Oisterwijk - het artikel Gesloten huis van Ria Schoenmakers, voorzitter van de pastoraatsgroep van de Levenskerk in Oisterwijk. Het geeft m.i. een goede indruk van onze gevoelens als reactie op de ontwikkelingen in kerkelijk Oisterwijk na het ingrijpen van ons bisdom (zie brief bisdom). Hoe de moed erin te houden in de komende tijd? Gelukkig is er ook een initiatief voor oprichting van Vrienden van de Levenskerk die de herberggedachte levend wil houden en een open gemeenschap voor zoekende mensen wil blijven vormen. Wellicht de moeite waard voor De Roerom? Met hartelijke groeten (zie p.17) Wilma Weren, lid pastoraatsgroep Levenskerk Oisterwijk

Beter bewegwijzerd Nieuwe borden wijzen de weg naar Proeflokaal, Kloosterwinkel en Mariakapel van Abdij Koningshoeven, Eindhovenseweg 3, Berkel-Enschot bij Tilburg. De oude bewegwijzering bleek onduidelijk, ook voor deelnemers aan excursies in de brouwerij. De excursies vertrekken vanuit het Proeflokaal, toegankelijk via de zij-ingang op het parkeerterrein. Dat alles staat nu helder en duidelijk aangeven. Abdij Koningshoeven www.deroerom.nl


Een onverantwoord oervertrouwen Peer Verhoeven Onze intuïtie zegt ons dat ons waarnemingsvermogen beperkt is en dat de waarneembare werkelijkheid niet alles is wat er is. Onze intuïtie zegt ons ook dat alles wat bestaat op mysterieuze en onzichtbare wijze met elkaar samenhangt. Er is een verborgen samenhang ...’ Aan deze uitspraak van Taede Smedes in God en Darwin. Geloof kan niet om evolutie heen (2009) moet ik denken nu we zo druk bezig zijn met ‘de ziel’ bloot te leggen of dood te verklaren. De mensen worden opgejaagd, raken onder informatie bedolven; krijgen behoeften aangepraat en onophoudelijk een meer dan paradijselijke wereld voorgespiegeld. Daarbij behoren ze het te laten, is de trend, is de sfeer. Tegelijk groeit er een religiositeit, niet gekenmerkt door wetsgetrouw en dogmavast, maar met gevoel voor het mysterie van het leven en het mystiek beleven ervan. Geloven is een ‘onverantwoord’ oervertrouwen in ’t leven koesteren.

Minstens zo moeilijk

Voorbeden Bid en ga met hen die in zichzelf opgesloten zijn, zonder besef van tijd en ruimte; aan wie voorjaar en lente onopgemerkt voorbijgaan. Bid en beken je tot hen die nieuwe wegen banen en schrammen oplopen; die proberen op te bouwen en afbraak wordt verweten.

Toch Stilte zou je van je apropos brengen en wordt dan ook geschuwd, luidkeels overstemd. Er is nog amper stilte en toch: zoek stilte ... want niets is zo veelzeggend als stilte. Haasten lijkt te moeten en rusten verloren tijd. Je wordt aanhoudend tot dit doen dat maken verplicht. Rust lijkt slecht besteed en toch: neem rust ... want niets doet zoveel als niets doen. Bidden lijkt uit de tijd. De oude woorden zijn kuis versleten en ’t is moeilijk nieuwe te vinden. Het heet voorbij en toch: bid ... want niets voelt zo goed als even bidden.

Bid en leef mee met hen die hun geweten niet sussen, zich de mond niet laten snoeren, voor recht en gerechtigheid hun leven riskeren.

Dankbaar aannemen is minstens zo moeilijk als met gulle hand geven. Op tijd rust nemen is minstens zo moeilijk als noest aan de gang blijven. Aandachtig luisteren is minstens zo moeilijk als vurig het woord voeren.

Gelukkig Gelukkig dat ze er zijn: die liever geven dan nemen. Gelukkig dat ze er zijn: die in hun beroep een roeping beleven. Gelukkig dat ze er zijn: die hun talent als een gave zien.

Gebed Als ik wankel, houd me staande; als ik aarzel, maak me gaande; als ik struikel, help me overeind.

( Foto: Nel Beex)

Als ik twijfel, wijs me de weg; als ik huiver, beur me op; als ik treur, troost me -

Er waren gemeenschapsfeesten, geënt op natuur en seizoen, vormgegeven vanuit historie en geloof van het volk.

Er waren gebeden en gezangen - volkse meezingers, nationale hymnen en religieuze liederen - die iedereen uit het hoofd kende, bad en meezong.

Er waren perioden in het jaar, die vroeg-voorjaar en laat-najaar het karakter van bezinning gaven en waaraan weinigen zich onttrokken.

Maar de feesten zijn verschraald, de tijden verbleekt, gebeden en liederen vergeten, verstomd ... een gemeenschap zonder eigen geluid en flink van de wijs.

Gij van wie wij hopen, dat Ge met ons gaat als gids en gezel, als laatste toeverlaat voor tijd en eeuwigheid. www.deroerom.nl

Geen gezicht

DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

3


Gilgamesj-epos Gérard van Tillo Uit Irak horen we vooral over aanslagen. Maar het is ook de bakermat van een van de oudste en mooiste literaire werken uit de geschiedenis van de mensheid. Is er een verband met de bijbelverhalen? Hoewel het verhaal stamt uit het derde millennium vóór Christus is het in brede kringen bekend. Het is in veel talen vertaald. Er bestaan ook verschillende vertalingen in het Nederlands.

Voorgeschiedenis De achtergrond van het epos is de Mesopotamische cultuur in het tweestromenland tussen Eufraat en Tigris. De stad Oeroek uit het verhaal heeft echt bestaan en lag in het zuiden van Irak. Gilgamesj komt voor op de koningslijsten die van deze stad gevonden zijn. Mede door de uitvinding van het schrift kende de streek een hoogstaande literatuur, waarvan de eerste sporen dateren uit de 27e eeuw vóór Christus. De meeste teksten waren religieus van aard. Het bestuur van het land was in handen van de grootkoning, die gezien werd als de vertegenwoordiger van God op aarde, en aan wie de stadsvorsten ondergeschikt waren. Het epos als doorlopend verhaal gaat terug op losse onderdelen, geschreven op kleitabletten in het Soemerisch rond de figuur van Bilgames, de Soemerische naam voor Gilgamesj. De verhalen stammen uit het tweede millennium en worden gezien als kopieën van teksten uit de 21e eeuw vóór Christus. Al in de 18e eeuw v. Chr. zou er een samenhangend verhaal bestaan hebben op 5 tot 8 kleitabletten van in totaal 2000 verzen. De tabletten zijn na opgraving verspreid over universiteiten op de hele wereld, onder meer in Migiddo ten zuidoosten van Haifa in Israël. Rond 1200 v. Chr. kreeg het verhaal haar laatste redactie. Hierbij werd het verdeeld over 11 kleitabletten. Het elfde tablet bevat het verhaal over een watervloed dat sterk lijkt op de bijbelse zondvloed. Later is nog een twaalfde tablet toegevoegd met een inkijkje in de onderwereld. Verhaal Gilgamesj is koning van Oeroek, waar hij het volk hard laat werken aan de bouw van muren en tempels. Het volk bidt om verlichting en hun gebed wordt verhoord. De goden besluiten een wezen te scheppen dat Gilamesj afleiding kan bezorgen, zodat hij minder zou toekomen aan bouwen. De godin Aroeroe schept Enkidoe, een natuurmens die leeft te midden van de wilde dieren. Door een slavin wordt hij naar Oeroek gelokt en Gilgamesj sluit vriendschap met hem. Samen gaan ze op avontuur uit, waardoor het volk eindelijk rust krijgt. Na veel omzwervingen wordt Enkidoe ziek en sterft. Door deze 4

Gilgamesj zoekt troost in zijn wereldse macht en voert Ursjanabi trots langs de stadsmuren en imposante gebouwen van Oeroek, die gemaakt lijken voor de eeuwigheid. Op het twaalfde kleitablet wordt verteld hoe Gilgamesj pogingen doet om nog eenmaal zijn vriend Enkidoe te ontmoeten. Door een gat in de aardkorst komt de schim van Enkidoe naar boven en op verzoek van Gilgamesj vertelt hij hem over het troosteloze bestaan van de schimmen. De naam Gilgamesj betekent: hij die de diepte gezien heeft.

Interpretatie Het epos heeft het meest weerklank gekregen in het genre van de wijsheidsliteratuur. De wijsheid van Gilamesj komt echter niet van boven- of van buitenaf, maar is de vrucht van zijn eigen diepe menselijke ervaringen. Een belangrijk doel van de voornaamste vindplaats van de kleitabletten, de bibliotheek van koning Assoerbanibal, was het verzamelen van expertise, zodat de koning op een aan de goden welgevallige manier kon regeren. Een deel van die bibliotheek bestond uit wijsheidsliteratuur, waarin onder meer de fouten worden opgesomd die een koning kan maken. Daarin past ook het verhaal over Gilgamesj, die eerst het onmogelijke vraagt van zijn volk en daarna van de goden, om tenslotte weer bij zijn eigen stiel terecht te komen van regeren, bouwen en luisteren naar de goden.

Gilgamesj en Enkidoe

confrontatie met de dood wordt Gilgamesj bang en gaat hij op zoek naar de onsterfelijkheid. Na opnieuw een avontuurlijke tocht komt hij samen met Oersjanabi, de veerman die hem over het water des doods heeft gezet, aan bij zijn voorvader Oetnapisjtim. Deze was samen met zijn vrouw in de zondvloed gespaard gebleven en sindsdien onsterfelijk geworden. Op aandringen van zijn vrouw vertelt zijn grootvader aan Gilgamesj, dat er een kruidje tegen de dood groeit op de bodem van de zee. Dat moet Gilgamesj gaan plukken en opeten. Hij plukt het, maar eet het niet op. Hij bewaart het. Op de terugweg naar Oeroek neemt hij een bad en in die tussentijd komt er een slangetje op de geur van het kruid af en neemt het mee. Zo komen Gilgamesj en Oersjanabi met lege handen in Oeroek aan.

DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

Bijbel Raakpunten van het epos met bijbelverhalen zijn er zowel op het niveau van de tekst als op dat van betekenissen. Archeologen hebben vastgesteld dat de stad Oeroek historisch bestaan heeft. Deze stad komt ook in het bijbelboek Genesis voor. Verder is er een sterke overeenkomst tussen de grote watervloed uit het epos en de zondvloed uit Genesis. Maar het is niet zeker, of het watervloedverhaal tot het oorspronkelijke epos behoort. Ook weten we niet zeker, of de overstromingen in het epos en in Genesis historisch zijn en als dat zo is, of het dan om dezelfde overstroming gaat. Los hiervan is een ander raakpunt, dat een aantal verzen van het epos sterk lijkt op een tekst uit het boek Prediker. Qua betekenis van het hele verhaal is er een parallel met het verhaal over de zondeval uit Genesis: als mensen aan goden gelijk willen zijn, zijn ze binnen de kortste keren terug bij af. Hoewel deze raakpunten met de bijbelse verhalen minder direct lijken, laten ze wel duidelijk zien dat de verhalen uit de bijbel verankerd zijn in de regionale geschiedenis en een plaats hadden in de onderling verweven culturen van het Midden-Oosten. www.deroerom.nl


Samen op pad Redactie Ook in de zesentwintigste jaargang schenkt De Roerom maandelijks aandacht aan mensen met een beperking in de ruime zin van het woord. Wat doen en denken zij en wat wordt voor hen gedaan?

Academische Werkplaats In de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking vinden vele veranderingen plaats. Van mensen met een verstandelijke beperking wordt meer zelfredzaamheid verwacht. In de toekomst zullen zij vaker op zichzelf en hun eigen netwerk aangewezen zijn. De ervaring leert echter dat mensen met een verstandelijke beperking niet altijd in staat zijn om voor zichzelf op te komen. Ze kunnen zich slechts in beperkte mate opstellen als mondige burgers, laat staan als regisseurs van hun eigen bestaan.

Innovatie Om deze processen van maatschappelijke verandering te ondersteunen heeft een aantal zorgorganisaties en onderwijsinstellingen de krachten gebundeld in de Academische Werkplaats Leven met een Verstandelijke Beperking. Samen zullen zij in deze werkplaats innovatieprojecten ontwikkelen waarin wetenschappelijke inzichten worden (door)ontwikkeld, toegepast en bijgesteld op basis van gezamenlijke evaluatie. De deelnemende partijen willen een inhoudelijke verdiepingsslag maken ten behoeve van kwaliteit van leven, onderwijs, zorg en ondersteuning aan mensen met een verstandelijke beperking. Onderdeel van De academische werkplaats maakt deel uit van Tranzo, het wetenschappelijk centrum voor zorg en welzijn aan de Universiteit van Tilburg. Binnen deze academische werkplaats en ook binnen de andere academische werkplaatsen van Tranzo worden bruggen gebouwd tussen acade-

Prof. dr. Petri Embregts www.deroerom.nl

mische kennis en kennis uit ervaring in de zorg. Aan de academische werkplaats Leven met een Verstandelijke Beperking is de leerstoel Mensen met een verstandelijke beperking: Psychopathologie en behandeling verbonden, die bezet wordt door Prof. dr. Petri Embregts. Tranzo werkt samen met een aantal instellingen in de gehandicaptenzorg: Dichterbij, S&L zorg, Koraal Groep, de Brabantse MEE-organisaties, Zuidwester en Lunet Zorg. De landelijke federatie van belangenverenigingen (LFB) voor mensen met een verstandelijke beperking, Fontys Hogescholen en CZ nemen ook deel op projectbasis. De formele opening van de werkplaats heeft op 12 april 2012 plaatsgevonden.

Anton Došen Scriptieprijs Donderdag 12 april vond voor de eerste keer de uitreiking van de Anton Došen Scriptieprijs plaats. De scriptieprijs is ingesteld door de Stichting Vrienden van Nieuw Spraeland in samenwerking met de School of Social and Behavioral Sciences van Tilburg University en STEVIG, onderdeel van Dichterbij. Anneke Paelinck van Universiteit Gent mocht de prijs in ontvangst nemen. Zij schreef haar masterscriptie over het motiveren van mensen met een verstandelijke beperking met gedragsproblemen en/of psychopathologie, die middelen gebruiken. De scriptie geeft inzicht in het fenomeen middelengebruik en -misbruik bij geïnterneerden met een verstandelijke beperking. Vooral de gegevens die Paelinck verzamelde over hoe personen met een verstandelijke beperking reflecteren op hun middelenmisbruik is volgens de jury van toegevoegde waarde. De scriptie levert gegevens op die relevant zijn voor de verdere uitbouw van behandelingsinterventies. Een resultaat Op 15 maart 2012 is het rapport De problematiek van gedetineerden met een lichte verstandelijke beperking (LVB) in het gevangeniswezen openbaar gemaakt. Het rapport is het resultaat van een onderzoek onder leiding van Prof. dr. Petri Embregts in samenwerking met Dichterbij Kennis en de Hogeschool Leiden. Onderzoeksresultaten tonen aan dat gedetineerden met LVB in grote lijnen dezelfde problemen ervaren als gedetineerden zonder LVB. Zij staan echter anders tegenover problemen en zijn minder in staat problemen zelf op te lossen. Gedetineerden met LVB zijn minder assertief bij het inwinnen van informatie en minder goed in staat om

deze informatie te verwerken. Gedetineerden met LVB zijn minder goed in staat om gebruik te maken van het aanbod aan dagactiviteiten. Zelfstandig tijd in hun cel doorbrengen is een groter probleem. Tenslotte zorgt contact met anderen vaak voor problemen. Voor gedetineerden met LVB is het extra moeilijk contacten te leggen en te onderhouden met familie, mede-gedetineerden en medewerkers.

Werkplaats en boek In Tilburg ontstaat de Academische Werkplaats Leven met een Verstandelijke Beperking en Amsterdam geeft een boek uit. Beide universiteiten tonen hun betrokkenheid bij de groep licht verstandelijk gehandicapten. LVG-jongeren worden op dezelfde manier behandeld als de nietgehandicapten. Ook in het strafrecht. Is dat wel rechtvaardig?

In haar boek Verraderlijk gewoon. Licht verstandelijk gehandicapte (LVG) jongeren, hun wereld en hun plaats in het strafrecht laat sociologe Marigo Teeuwen van de Universiteit van Amsterdam zien, dat de LVG-jongeren in het jeugdstrafrecht de laatste twee decennia sterk oververtegenwoordigd geraakt zijn, terwijl ze in de vrijwillige hulpverlening ondervertegenwoordigd blijven. Ze vraagt zich terecht af wat er gebeurd is. Welke maatschappelijke veranderingen op sociaal en politiek gebied hebben aan deze opvallende verschuiving bijgedragen? K. Schuyt, emeritus-hoogleraar sociologie UvA, schrijft: ‘In deze studie wordt de wereld van LVG-jongeren op indringende wijze beschreven aan de hand van hun ervaringen met politie en justitie. Hun beperkte vermogens en inzichten in eigen gedrag roepen vragen op over schuld en straf, die het strafrechtelijk systeem onder ogen zal moeten zien.’ Marigo Teeuwen Verraderlijk gewoon BV Uitgeverij SWP ISBN 978 90 8850 325 2; € 24,90

DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

5


Het mag geen naam hebben Huub Schumacher Rijk en rijk is twee. In de bijbel gaat rijkdom door voor een gave Gods. Pech voor de arme? Dat is nog maar de vraag. Bijbelse rijkdom is immers per definitie gedeelde rijkdom. Als rijke heb je nu eenmaal veel uit te delen. Pot je de rijkdom voor jezelf op, dan wordt het een groot probleem. Je verliest er zelfs je naam mee.

‘Jullie liggen daar op je ivoren bedden en hangen maar op je divans. Uit grote schalen drinken jullie wijn’ (Amos 6,4). Amos had het goed gezien. Uit schálen dronken ze, niet eens uit fatsoenlijke wijnglazen. De tijd die ze met inschenken zouden verdoen was hun blijkbaar al te veel; dan maar in schalen ... konden ze tenminste doorpimpelen. Verderop komt uit de mouw wat Amos eigenlijk irriteert: ‘Maar jullie lijden er niet aan dat Jozefs volk ten onder gaat.’ Met andere woorden: aan je arme volksgenoten hebben jullie geen enkele boodschap!

Wat me opvalt Het stel daar op die divan krijgt van Amos niet eens een naam. Dat doet hij bewust. Iemands náám haalt immers iemands wáárdigheid naar voren. Maar dit divanstel, dat zich volsmult, onbekommerd om anderen die honger lijden, mág van hem geen naam hebben! Amos noemt ze slechts naar wat ze uitrichten: ‘zorgelozen’… zonder een greintje bekommernis om een ander. Deze ‘kleine profeet’ vertegenwoordigt hier de hartgrondige overtuiging van de hele joodse bijbel: zij die anderen laten stikken en alleen maar aan zichzelf denken, mogen geen naam hebben.

Holle Bolle Gijs 3 Terwijl vader zijn portemonnee nog in z’n achterzak wrong, schoot jij al de Efteling binnen en rende op je korte poo tjes regelrecht naar Holle Bolle Gijs. ‘Papier hier… Dank u wel’, riep hij al in de verte. Erbij uitgekomen keek je je oogjes uit. Wat een fascinerende dikkerd! Jaren later vind je die ton-van-een-man, die alles opzuigt wat er op te zuigen valt, nog even mooi! Je ziet nu alleen scherper dan vroeger dat deze bolle meneer iets heel ernstigs sterk uitvergroot in beeld brengt. Hij spreekt ‘Eftelingtaal’ en die taal komt bij je binnen! Holle Bolle Gijs 1 De profeet Amos moet ook in de Efteling geweest zijn. Dat was in de tijd dat er op de plek van dikke Gijs iets anders stond: een beeldengroep van verwende trutmannen met bolle armen en dikke nekken; en van dames met van die enorme uitschuifgevallen en ladderzat. En dit allemaal samen als één grote vulgaire hoop vlees op de divan. Overrompeld door wat hij gezien had schreef Amos daags daarna: 6

Holle Bolle Gijs 2 Zeven eeuwen later deed Jezus de Efteling aan. De meeste figuren van de bewuste beeldengroep hadden van het weer een flinke tik gekregen. Eén zo’n zelfgenoegzaam heerschap was nog in functie. Hij moet impact gehad hebben op Jezus, die er in het evangelie over vertelt. … ‘Er was eens’ zo begint hij op z’n Eftelings ‘een rijke die gewend was zich te kleden in purperen gewaden en fijn linnen en die dagelijks uitbundig feest vierde!’ (Lc 16,19) Zo is hij tot op het bot getekend! Niet zomaar kleren droeg die rijkaard. Er staat een veel deftiger woord: ‘gewaden’ en ook nog ‘van purper’. Die vind je niet in de stoffenzaak om de hoek, maar komen per karavaan uit India of Egypte! En dan draagt meneer ook nog eens niet zomaar gewoon linnen, maar ‘fijn linnen’. Zie je die sierkip al lopen, draaiend en showend als een pauw! En, zegt Jezus, elke dag ‘haalt meneer in’. Niet gewoon een warme hap; maar dág aan dág uitbundig feest! En met wie feest hij elke dag? Meneer viert dag in dag uit uitbundig feest enkel en alleen met zichzelf! Iedereen buiten meneer kan meneer gestolen worden!

DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

Hier ook weer Ook Jezus vertikt het zijn lapzwans een naam te geven. Amos deed dat toentertijd niet en Jezus later ook niet. Ook voor Jezus is dat nog al wiedes: dit heerschap mag geen naam hebben, want hij heeft helemaal niets waardigs … helemaal niks! Integendeel. Jezus duidt hem aan met het woord waardoor dit mispunt de hele samenleving de vernieling in helpt: ‘een rijke’. Natuurlijk geen eigennaam voor deze egoïst. Wel en niet een naam En dan gaat Jezus meteen verder. ‘Voor zijn deur lag een arme bedelaar, vol zweren; zijn naam was Lazarus’. Die arme verschoppeling op de drempel van de villa van de rijke krijgt ineens wél een naam … en nog een mooie ook! Lazarus - Aramees voor ‘Lieve God, ontferm U over mij’ - staat hier voor de mensen die tot in hun tenen weten dat ze op het delen van de ander zijn aangewezen. Zonder mensen die met hem delen kan Lazarus onmogelijk op de been blijven. Alleen mensen die weten dat zij het van het delen van de ander moeten hebben - en dus ook weten dat anderen het van hún delen moeten hebben - krijgen hier van rasverteller Jezus een naam. Bij die mensen proef je menselijkheid, menselijke waardigheid. Iemand die daarvan niet weet mag geen naam hebben.

Amos fresco (Detail) van Melozzo da Forli in de Basiliek Loreto (Marche, Italië) www.deroerom.nl


Gedicht Gedacht Keuze van redactie De redactie van De Roerom maakt maandelijks een keuze uit de teksten die haar worden toegezonden of waar zij zelf tegenaan loopt.

Verontrustend Het is niet zozeer verontrustend dat onze tijd de ántwoorden niet of niet meer kent, maar dat de vrágen niet eens meer opkomen.

Uiteindelijk

Aanvaarden

Uiteindelijk geeft elke mens zijn eigen invulling aan het leven en ook daarbij ontsnapt niemand aan zichzelf.

Zomaar aanvaarden hoe de dingen komen: het licht, de duisternis, de dromen.

Stap voor stap ontdekken we dat we niet door willekeur of toeval tot leven zijn gewekt.

Zonder altijd te willen veranderen, verbeteren, voltooien.

Er is iets aristocratisch in ons, iets waarachtigs dat door ons authentiek en waardig zijn heenstraalt.

In stilte zonder haast te drinken van het nu; en door de tijd niet steeds vooruit te hollen.

Claire Vanden Abbeele, 2009

Adeleyd

Huisvesting Polen

Ontvankelijk

Hoe de Polen in Brabant zijn huisgevest is over het algemeen niet best. Controles brengen misstanden aan het licht werd in mijn ochtendblad bericht. Opgepropt werden ze met z’n allen in omgebouwde boerenstallen. Vier personen op 26 vierkante meter. Zelfs in de gevangenis zit je beter! Maar wat is de oplossing dan? We maken er gewoon een meldpunt van!

Wij baden thuis altijd: 'Zend uw Geest en alles zal worden herschapen; en Ge zult het aanschijn der aarde vernieuwen.' Door die activiteit maar evenzeer door onze ontvankelijkheid voor het werken van de Geest kunnen we aan de vernieuwing van de aarde en van die haar bewonen meewerken.

Hoe moet een mens dit leren?

Of zoals Vaclav Havel aan zijn vrouw Olga schreef: De tragedie van de moderne mens bestaat niet zozeer in het feit dat hij over de zin van zijn leven steeds minder weet, maar dat hem dit steeds minder kan schelen. Peer Verhoeven

Niet te vangen Ik vond de God van de dominees zo dood als een pier. Maar ben ik daarom atheïst? De dominees beschouwen me zo - het zij zo - maar ik heb lief en leef zoals ook anderen leven en in het leven is iets wonderbaarlijks. Noem dit God of menselijke natuur, maar het is zeker iets dat niet in een systeem te vangen is, hoe werkelijk en levend het ook is ... Vincent van Gogh in Anton Wessels Het evangelie volgens Vincent van Gogh Ten Have Kampen, 2009

Naar Catharina Halkes in En alles zal worden herschapen, 1989

Anne Franken 26-4-2012

Argeloos Het bomenbos is opvallend stil geen muisje ritselt met z’n staartje geen vogeltje zet een keeltje op geen blaadje trilt van valangst. Ik zou ’n groene boom willen zijn die van niks weet maar die o zo fier en o zo dienend is, Frans Boddeke Hoe laat is het? ( Foto: Ad Wagemakers) www.deroerom.nl

DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

7


Denk zelf! Joost Koopmans Soms lijkt het of parochianen het rechtlijnige beleid van bisdom Den Bosch, waarbij kerken worden gesloten en de daarbij behorende gemeenschappen als zodanig opgeheven, gelaten over zich heen laten komen. Tegen dit beleid van boven af kun je toch niks inbrengen. Toen Piet Vermeeren (71) zijn ontslag had ingediend als pastoor van de Lambertusparochie in Linden uit onvrede met de manier waarop met name hulpbisschop Mutsaerts leiding geeft aan de kerk, ontving hij bijna driehonderd reacties uit het hele land. Dat kwam vooral door een interview met hem in de Gelderlander, later overgenomen door landelijke dagbladen, met als kop Kerk Mutsaerts, niet kerk van Jezus.

Linden Linden is één van de kleinste dorpen in Brabant. Het ligt aan de Maas tussen Grave en Nijmegen en telt zo’n 280 inwoners: boeren en forenzen, een hechte gemeenschap. In 1311 wordt er melding gemaakt van een kapel. Het priesterkoor van de huidige kerk, die in 1480 gebouwd werd, stamt nog uit die tijd. In de plannen van het bisdom gaat deze eeuwenoude parochie eind dit jaar op in de fusieparochie Cuijk, met een nieuw te benoemen pastoor en bestuur. Het parochiebestuur heeft geprobeerd de bisschop op andere gedachten te brengen. Er is in Linden eerder sprake van versterking van de geloofsgemeenschap dan van teruggang. Ze hebben een prachtige kerkrestauratie gerealiseerd en een goed en evenwichtig financieel beleid gevoerd. Liturgie en pastorale zorg hebben kwaliteit en de parochie speelt een bindende rol in het dorp. Maar de antwoordbrief van Mutsaerts die vlak voor Kerstmis in de bus viel, laat aan duidelijkheid niets te wensen over. Ook Linden moet opgaan in de nieuwe, grote parochie; goedschiks of kwaadschiks. Hét punt Vermeeren vertelt. ‘Het was vreemd dat de woordvoerder van het bisdom met de uitleg kwam dat ik ontslag had genomen, omdat ik het niet eens was met de opheffing van de parochie Linden. Mijn boosheid zat hem echter in de brief die mgr. Mutsaerts daarover aan ons parochiebestuur durfde te sturen: ‘ongepast en onverdiend’ blijf ik dat noemen. Geen woord van waardering kon er vanaf. Geen woord van excuus is er overheen gekomen. Als pastoor en als voorzitter van het parochiebestuur heb ik me dat buitengewoon aangetrokken. Het gevolg daarvan is bekend: van deze bisschop neem ik de grootst mogelijke afstand. Onder zijn leiding wil ik geen pastoor meer zijn. Dat zou ingaan tegen mijn geweten en mijn geloven. Voor mij ziet de kerk van Jezus Christus er an8

ders uit. Voor de mensen van Linden die overvallen zijn door alle publiciteit en die daar soms niet van gediend waren, was het vervelend. Maar ik troost me met de gedachte dat kennelijk veel mensen zaten

bijvoorbeeld mensen uit te sluiten van de communie, dan word ik hels. Een herder die mensen over de rand duwt zoals de Salvatormensen die uit de kerk zijn verdreven ... Jezus deed toch juist het tegenovergestelde? En ik ben toch niet gewijd om mensen uit te sluiten en met lege handen weg te sturen?’

Ziekelijk ‘Waar komt toch die ziekelijke behoefte

Beste Piet en Antoon, We denken veel en graag terug aan de doop! We vonden het een warme en liefdevolle viering, met dank aan jullie enthousiasme en persoonlijke aanpak. We hebben veel complimenten over de viering gekregen, en dat is mede bijzonder omdat het voor veel van onze gasten de eerste keer was dat ze een doopplechtigheid hebben bijgewoond. Piet: je hebt met deze viering weer de juiste snaar geraakt bij ons. Heel erg bedankt hiervoor! Antoon: bedankt voor de prachtige bloemen in de kerk! Hartelijke groeten uit Spore van Ralf, Renske & Emilie

te wachten op een ander geluid binnen de katholieke kerk dan de hooghartige taal die uit het Vaticaan of vanaf bisschopszetels op hen afkomt.’

IJkpunt Ik spreek altijd over de kerk als kerk van Jezus Christus. Er is maar één ijkpunt voor de kerk en dat is Jezus Christus en niet de wet. Daar waar het eucharistisch tafelgebed bidt voor de kerk en de hiërarchie, bid ik ‘voor allen die kerk van Jezus Christus willen zijn’. Daarbij betrek je allen die geloven, proberen te geloven in God, in Jezus Christus en in elkaar. Ik laat me aanspreken door het evangelie waarbij Jezus juist ook de uitgestotenen van zijn tijd binnen de kring haalt. Als ik merk dat kerkleiders Jezus Christus dingen in de schoenen schuiven als legitimatie om

DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

vandaan - en het is wereldwijd bezig - om mensen uit te sluiten en jezelf als priester of bisschop zo centraal te stellen? Maak je jezelf zo belangrijk uit angst, onzekerheid; is het behoefte aan macht? Jezus Christus gebruikte het woord priester niet. Mijn standpunt is: een kerk kan gemakkelijker zonder priesters dan zonder gelovigen en vrijwilligers. Maar kijk eens hoe de kerk verkleutert. Het liefst zou de kerkleiding weer de tongcommunie instellen, de mensen weer ‘voeren’! En de mensen mogen dit niet en dat niet ... Wat me getroffen heeft is dat de president van Ierland bij de kerkelijke reacties op het seksueel misbruik het Vaticaan narcisme verweet. Clerici zijn verlekkerd op zichzelf en het systeem. Zo in de trant van Ter Schure: ‘Ik houd van de kerk en een beetje van de mensen.’ Hoe komen ze vanuit www.deroerom.nl


Stopcontact hetzelfde evangelie toch tot zo’n wetticisme? Toen de vicaris-generaal me nog belde voor een nagesprek heb ik hem laten weten dat ik me als bestuurder van het bisdom grote zorgen zou maken over zo’n grote kloof tussen top en basis.’

Denk zelf! Het is juist ook boosheid van de basis en grote teleurstelling die ik in de reacties lees. ‘Het is alsof we niet meer mogen denken en lezen; de leek is niet meer in tel.’ In mijn opleiding als augustijn heb ik juist geleerd om zelf te denken. Als iemand in een brief aan Augustinus om raad vraagt, antwoordt hij onder andere: ‘Denk niet dat u van mij alles kunt leren. Luister vooral naar God en denk zelf!’ Zo kan een bisschop ook spreken! Ik vond het fijn dat als reactie op mijn ontslag sommige parochianen opmerkten, dat er de voorbije jaren iets in onze parochie is gebeurd dat nooit meer ongedaan gemaakt kan worden: mensen zijn zich hier bewust geworden van hun eigen geloven en waaien niet langer met elke wind mee. Dit zit opgesloten in het motto dat ik altijd heb voorgehouden: zoek vóór alles God, luister naar Jezus Christus, denk zelf! Als de kerk mensen behandelt als onnozelen doet ze God en mens tekort. Als de kerk God en mensen bij elkaar brengt ontmoeten ze elkaar in Jezus Christus. Als ik mensen daarbij kan helpen, graag! Daarom blijf ik pastor, priester, augustijn en Piet. Dit betekent dat mensen uit Linden net zoals mensen van buiten ons dorp een pastoraal beroep op mij mogen doen.’ Hoe verder? Pasen 2012 was een historisch moment voor de parochie Linden. Piet Vermeeren ging voor de laatste keer voor als pastoor. Het luidde tevens een nieuw tijdperk in, op weg naar een fusie. Dat wil zeggen: de komende periode is een oriëntatieperiode. Een tijd waarin duidelijk moet worden of deze geloofsgemeenschap voldoende ruimte krijgt in de nieuwe parochie om te kunnen zijn die ze willen zijn. Maar, zo schrijft het parochiebestuur, het is ook een krachtproef. ‘We moeten ons bestaansrecht in zekere zin bewijzen doordat we in staat zijn op eigen kracht een vitale geloofsgemeenschap te blijven die past in onze traditie.’ Aan de beoogde nieuwe pastoor hebben zij aangegeven dat het voor hun bereidwilligheid om mee te gaan in het fusieproces wezenlijk is, of zij de gewenste ruimte krijgen om invulling te geven aan vieringen naar eigen Lindense traditie! In samenwerking met de liturgiegroep gaan ze de www.deroerom.nl

periode tot Pinksteren invullen met vieringen van woord en communie. Ook zal er af en toe een beroep worden gedaan op gastvoorgangers. Maar er worden geen onbekende priesters ingehuurd met het risico dat de vieringen dan in het geheel niet aansluiten op de eigen traditie. En al zal Piet Vermeeren incidenteel nog wel eens voorgaan, dan nog neemt de liturgiegroep de verantwoordelijkheid voor de zondagsviering.

Advies Een oud-bestuurslid van de Jozefparochie in Cuijk geeft de nieuwe pastoor, via een ingezonden artikel in de Gelderlander, één advies: Laat iedereen in zijn of haar waarde en maak gretig gebruik van de vrijwilligers in de parochies Cuijk-Noord, Sint Agatha en hopelijk ook Linden. Daar hoeft op pastoraal gebied voorlopig niets te veranderen. Integendeel, daar komen de mensen nog met een warm gevoel naar de kerk en daar wordt de mens, zo die daar al behoefte aan heeft, nog op een degelijke, ouderwetse manier pastoraal begeleid. En, nieuwe pastoor, wilt u dat straks goed doen, loop dan onze oudpastoors niet voor de voeten. De parochianen in die diaspora zitten er echt niet op te wachten dat u eens in de zoveel tijd een mis komt doen. Uw tijd komt vanzelf ... onze oudere priesters hebben ook niet het eeuwige leven. Nieuwe pastoor: maak even pas op de plaats.

Het wonder van het stopcontact. Het stopcontact kan in geen enkel huis meer ontbreken; het is onmisbaar in de moderne, westerse samenleving. In menig huishouden waar de onderlinge communicatie via draadloos internet verloopt wordt verzucht: ‘Was er ook maar draadloze stroom, zodat al die stroomkabels niet over de vloer hoeven te lopen.’ Maar helaas, het stopcontact blijft nodig om ons het huidige leefpatroon mogelijk te maken. Het wonder van het stopcontact. Stekker erin en allerlei apparaten gaan voor ons aan het werk: van tv en computer tot lampen en magnetron. Voor natuurkundigen en elektriciens is het erg verklaarbaar en - aangezien volgens de reclame ‘Nederland steeds slimmer wordt’ - weet zelfs ik hoe het stopcontact werkt. Maar hoe goed ik de theorie erachter ook beheers, - ik zie het niet gebeuren, het contact dat wordt gelegd onttrekt zich telkenmale aan mijn speurende ogen. Het wonder van het stopcontact. Een merkwaardige titel voor een filosofische, religieuze beschouwing over de ziel, want dat is het werkelijke onderwerp van deze column. De Maand van de Filosofie stond in het teken van de ziel. Regelmatig kwam de vraag ter sprake of de mens een ziel heeft; of zoiets als de ziel wel bestaat. Recent hersenonderzoek ontkent dit namelijk. Ik vind het een zinloze en overbodige vraag. De ziel bestaat, voor zover wij de mens een ziel toedichten. Anders dan woorden als ‘bewustzijn’, ‘hersenen’ en ‘identiteit’ sluit het woord ‘ziel’ de mens niet op in zichzelf, maar opent zij een grotere werkelijkheid waarmee wij verbonden zijn. Alleen al door over een ziel te spreken ervaren we onszelf en de ander als deel van een groter geheel. De ziel is geen ding of voorwerp maar een ervaring: een ervaring van contact tussen hier en daar, tussen mij en de ander. Het wonder van de ziel, die bestáát.

H. Lambertus Kerk, Linden (© Foto: Harold van Lankvelt) DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

9


Ze verbeelden zich niets Redactie Boskapel Elke woensdagavond 19.30 u. Meditatieve viering. (024) 356 18 09 (18.1519.15 u.) info@boskapel.nl La Verna 19 mei 10.00-16.00 u.: Start wandeling Amsterdam CS, Pelgrimeren in de stad. (020) 340 75 30 info@laverna.nl Barmhartigheid 26 mei 10.00-16.30 u.: Barmhartigheid brengt je in beweging. (073) 657 70 44 secretariaat@ barmhartigheid.nl De Levensboom 21 mei, 4, 18 juni 19.3021.00 u. in 't Schuurke Waspik: Meditatie. 06-51509680 jos@levensboom.net Hof van Lof 26 mei, 1, 9, 15, 22, 29 juni: 14.00-16.00 u. Rondleiding. (0412) 46 57 70 franciscanen_megen@ hetnet.nl

De oproep van Toon van Beek in De Roerom van maart 2012 om uit respect en dankbaarheid een beeld voor de religieuzen op te richten is niet tot dovemansoren gericht. Toon bedoelt echter niet een beeld her en der, laat hij weten, maar één beeld waarin alle religieuzen geëerd worden. Desalniettemin een paar beelden en reacties.

Willen ze het wel? Toon van Beek staat niet alleen in zijn respect naar religieuzen. Ook ik heb goede herinneringen aan en ben gevormd door verschillende markante (en eenvoudige) religieuzen, zowel mannen als vrouwen. Ze hebben in mijn leven een voorbeeldige rol vervuld bij het ontwikkelen van normen en waarden gedurende verschillende stadia van mijn scholing. Met verschillende (andere) religieuzen heb ik later op stimulerende wijze samengewerkt, met name in de zorg. En nog steeds zijn ze voor mij een bron van inspiratie. Ze verdienen waardering voor die jarenlange onbaatzuchtige inzet op veel terreinen. Een standbeeld in Nederland, ik zou het ook wel willen. Zouden de religieuzen het willen? Als postscriptum kan ik aan dit bericht nog het volgende toevoegen. Bij het vertrek, vorig jaar, van de Zusters van Liefde uit Aarle-Rixtel heeft een comité uit de plaatselijke gemeenschap be-

Klooster Wittem 26 mei : 14.00 u. Pinksterlezing met Anselm Grün (043) 450 17 41 info@kloosterwittem.nl

Waalwijk (© Foto: Lambert van Gelder)

sloten een beeldje op te richten als herinnering en dank aan de vele jaren dat de Zusters van Liefde in het onderwijs en de zorg in Aarle-Rixtel e.o. actief waren. Dit beeld is vrijdag 20 april onthuld op het terrein van Huize Mariëngaarde in Aarle-Rixtel.

Koningshoeven Proeflokaal en rondleidingen in brouwerij (013) 572 26 50 www.latrappe.nl

Jos Bergs

Petrus en Pauluskerk Tilburg 26 mei 9.00 u. bij de parochiekerk: Start meditatieve wandeling. (013) 467 05 80 info@petrusenpaulus.nl

Geachte redactie Onder Respect in Afrika - De Roerom maart 2012: Wie helpt mij een standbeeld op te richten ... Zo’n monument staat er in Het Park te Nuenen. Helaas is het koperen plaatje met verwijzende tekst - zoals zoveel koper - verdwenen. Gegroet.

Clarissen Nijmegen 16 juni 10.00-16.30 u.: Dankbaar je levensweg beleven. (024) 378 29 04 mariasmelter@hetnet.nl

Br. John Versluys fmm Achter op het maartnummer van De Roerom schrijft Toon van Beek: ‘Een standbeeld voor een zuster! Stel je zoiets eens voor in Nederland! Ik zou het wel willen.’ Welnu, hier is het antwoord, met een foto: het standbeeld staat in Waalwijk. Tot welke congregatie de zuster behoort heb ik helaas niet kunnen vaststellen.

De Hooge Berkt 6 juni 10.30 u.-10 juni 13.00 u.: Retraite. (0497) 55 17 20 bergeijk@hoogeberkt.nl Mozes & Aaronkerk 22 juni t/m 13 juli: Zomeracademie. (020) 622 13 05 aanmeld-info@mozeshuis.nl

10

Liempde (© Foto: Peer Verhoeven)

DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

Lambert van Gelder, Nijmegen www.deroerom.nl


Kannie en Wilnie Ben Roest Ontdekken en er telkens tegenaan lopen dat je dit niet meer kunt en dat niet meer. En ontdekken dat je het ook niet meer wilt en dat het ook niet meer hoeft. Ben Roest mijmert erover vanuit zijn eigen situatie. In een revalidatiecentrum is de sportzaal belangrijk. De revalidant brengt er uren en uren door om de onwillige spieren en botten te oefenen. Bij badminton slaat de sportbegeleider de shuttle naar mij. In een poging die terug te slaan, grijp ik de steunpilaar mis, die me overeind moet houden. De instructeur ziet mijn gevaarlijk gestuntel en zegt heel subtiel: ‘Ik denk, Ben, dat we beter kunnen gaan tafeltennissen. Dat lijkt me veiliger.’ Weer dringt het tot me door: veel kannie meer.

Kun je nog? Na de viering in de kerk in Swifterbant vragen parochianen hoe het met me gaat. Vaak willen ze weten wat ik nog wel en niet kan. ‘Dus je kunt nog een beetje staan. Dus je zit niet steeds in de rolstoel. Hoe doe je dat in huis?’ Een parochiaan vraagt op een gegeven ogenblik: ‘Kun je nog losstaand een voetbal wegtrappen?‘ Ik ‘sta‘ verbaasd van deze vraag. Eigenlijk heeft niemand ooit duidelijker dit punt zo precies aan de orde gesteld. Mijn antwoord is helder ‘Nee, dat gaat niet meer. Kannie meer.’ Kannie maakt een groot deel van mijn dagelijks leven uit.

van het pastor zijn. Ook voorgaan in vieringen is een teken van ergens voor gaan staan. Van wilskracht en toewijding. Die beleef ik helemaal niet meer zo. In de tweede plaats ervaar ik dat er nu andere, nieuwe krachten in mij wonen. Mijn leven gedijt meer bij de waarden ‘klein is fijn’ en ‘niet het vele is goed maar het goede is veel’.

Zelf regie voeren Intussen barsten de samenleving en vele mensen van de wilskracht. Kinderartiesten doen vol wilskracht mee aan talentenjachten. Allemaal willen zij beroemd worden. Maar moet je zoiets commercieels organiseren omdat de kinderen dit willen

Dat heb ik nog gewild Maar er is nog wat. Mijn wil, mijn wilskracht zijn enorm afgenomen. Wilnie speelt een grotere rol in mijn leven dan ooit. Volgens mij is het zes jaar geleden dat ik voor het laatst iets gewild heb. Dat zit zo. Na drie jaar afwezigheid in de parochie meld ik me bij het bisdom met de wens graag weer als pastor aan het werk te gaan. Dan blijkt dat heel mijn voltijdse baan opgeheven is. Veel woede en vele teleurstellingen later krijg ik toch werk voor zes uren per week. Dit wilde ik echt. Klein is fijn Daarna wordt mijn wilskracht alsmaar minder. In de eerste plaats ben ik in deze tijd voor velen onbelangrijk geworden. Uitdagingen nu verbleken bij de uitdaging www.deroerom.nl

Achter jezelf gaan staan (© Foto: Toon van der Heijden)

of omdat de ouders het willen? Of omdat de kijker zulke programma’s wil zien. Of omdat een machtige en invloedrijke programmamaker dit wil. Deze trend zie je ook bij instellingen in de samenleving. Cliënten of patiënten worden allemaal aangespoord om zelf de eigen zorg te kiezen en de regie te nemen. Wat wil de patiënt? Over wie er bij hem of haar aan bed komt. Welk ziekenhuis wil de patiënt. We willen presteren, excelleren en accelereren. Iemand vroeg aan een bekende bergbeklimmer of bergbeklimmen wel verantwoord was. De man antwoordde: ‘Ik mag alles wagen en doen wat ik wil. En ik heb altijd recht op hulp van anderen als mij daarbij iets overkomt.’

Allang goed Mijn wilskracht hoorde bij mijn oude leven. Ik doe - bijna - niets meer omdat ik dat wil of omdat ik iets wil bereiken. Het enige waar ik mijn wilskracht nog voor aanspreek is mijn streven naar een goed lichaamsgewicht. Mijn handelen en spreken, mijn doen en laten, vloeien voort uit een andere kracht. Ze heten de krachten van het machtsvrije en het relationele leven. Met Kannie en Wilnie leef ik in een heel nieuwe context. Betekenis en relatie zijn mijn ankerpunten. Uitdrukkingen zoals ‘uit vrije wil’ ga ik herijken. Zo ook de Schriftteksten ‘Doch niet gelijk ik wil, maar gelijk Gij wilt (Matteüs 26,39) en ‘Wat u niet wilt dat u geschiedt doet dat ook een ander niet’. Filosoof Cornelis Verhoeven tobt in zijn Dierbare Woorden ook met het woord wilskracht en schrijft: ‘Het woord wilskracht wekt zelfs een zekere huiver bij mij op.’ In een interview in Trouw (14/2) zegt oprichter van Loïs Lane, schrijver en muzikant Tijn Touber: ‘Sinds een paar jaar weet ik dat ik nergens meer naar hoef te streven. Het is allang goed.’ Hij drukt hiermee ook mijn beleving uit. Mijn leven komt nu meer voort uit een grotere overgave aan en een hechter bestaan met mijn liefste andere, mijn (niet) liefste anderen en de Ander. Wilskracht zou daaraan alleen maar afbreuk doen.

DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

11


Nieuwe tijden driemaal Rob van der Zwan

Eén De val van het kabinet Rutte is inmiddels oudnieuws. Na weken Catshuisoverleg maakte Wilders een einde aan het verhaal. Tot ver over de grenzen werden de Nederlandse politieke ontwikkelingen gevolgd. En niet alleen in ons eigen land was er sprake van een nerveuze stemming. VVD, CDA en PVV hebben elkaar losgelaten, vooral de twee eerste de laatste. Liberale en zeker de christendemocratische politici waren blij verlost te zijn uit de gedooggreep. Terug naar normale verhoudingen lijkt nu het adagium. Maar waarschijnlijk is ’normaal’ niet meer. We leven in nieuwe tijden. Twee BBC’s This World-programma had op 2 mei een uitzending over de handel en wandel van de Ierse primaat kardinaal Seán Brady. In Ierland was tot in de jaren tachtig een pater norbertijn, Brendan Smyth, actief als een notoire kindermisbruiker. Brendan Boland was één van zijn slachtoffers. De kerk sloot met hem, een jongen van een jaar of dertien, in 1975 een geheime overeenkomst waarin werd overeengekomen dat Boland met dit misbruik niet in de openbaarheid zou treden. Bolands ouders werden op de keeper beschouwd hierbuiten gehouden. Seán Brady was aanwezig bij het gesprek en maakte de aantekeningen. Deze aantekeningen kwamen onlangs aan het daglicht. De jonge Boland was er in 1975 van overtuigd dat het misbruik zou eindigen. Maar dat zou - met andere kinderen - nog jaren doorgaan. Smyth werd pas in 1994 veroor-

Villa van Rudolf Höss in Auschwitz

deeld vanwege talloze misbruikzaken over een periode van veertig jaar. De latere kardinaal Seán Brady had blijkbaar niets gedaan om verder onheil te voorkomen. Brady stelt dat hij slechts ‘note taker’ was, notulist. Terugkijkend vanuit het nu, aldus Brady, overschatten critici zijn rol en invloed om aan die misbruikpraktijk daadwerkelijk een einde te maken. Zijn verweer is begrijpelijk maar niet overtuigend. Het is het zoveelste geval van de afhandeling van een misbruikzaak, waarbij je een unheimisch gevoel bekruipt. De goede naam - van het kerkelijk instituut - beschermen wint het van menselijk welzijn. Religieus gezag bediende zich

Jodenster (© Foto: Max Nathans)

12

DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

van religieuze macht. De echte ontsporing hier zit op een dieper niveau. De R.-K. Kerk zal moeten loskomen, ‘afkicken’, van de macht. Er is geen ontkomen aan. Gezag haal je niet naar je toe, maar valt je toe. Een derde Vaticaans concilie is nodig. We leven in nieuwe tijden.

Drie Chanoch Ze’evi, een Israëlisch filmer, maakte in 2011 de documentaire Hitlers kinderen, over nabestaanden van Nazikopstukken. Eén van hen is Rainer Höss, kleinzoon van de beruchte commandant van Auschwitz. Hij distantieert zich volledig van zijn familiegeschiedenis, maar worstelt ook met deze enorme ballast. Samen met een joodse vriend heeft hij uiteindelijk de moed verzameld Auschwitz te bezoeken. Hij loopt door de voormalige villa van zijn grootvader, waar zijn vader is opgegroeid. De villa lag tegen het concentratiekamp aan. Geblindeerde ramen zorgden ervoor dat ze vanuit het huis de gaskamers niet konden zien. Oude familiefoto’s tonen buitenspelende kinderen en andere idyllische taferelen. Alleen de geur van verbrande lijken en de laag as die de tuin bedekte, lieten zich niet uitbannen. In het kamp volgt een adembenemende confrontatie tussen Rainer Höss en een groep Israëlische jongeren en een overlevende van het concentratiekamp. Aan het einde van de indringende ontmoeting wordt hij omhelst door de overlevende: ‘Jouw schuld is het niet’. Een Israëlisch meisje, nabestaande uit een gedecimeerde familie, valt aanvankelijk tegen Rainer Höss uit, maar kust hem later en doet hem een Davidsster cadeau. Ongelofelijk, hartverwarmend en hoopgevend. Gelukkig leven we in nieuwe tijden. www.deroerom.nl


Ogen van de oorlog Hebe Kohlbrugge (1914): ‘In Vught mochten we één keer per maand een brief schrijven. Ik schreef dan aan mijn ouders onder de aanhef ‘beste vrienden’. Want ook in Vught zat ik onder mijn schuilnaam Christine Doorman. In mijn tweede brief vroeg ik om bloemen. Mijn ouders en zuster dachten dat het een code was. Maar uiteindelijk stuurden ze toch maar die bloemen. Verse bloemen uit onze eigen tuin. Ik kreeg het mooiste cadeau dat ik kon krijgen: lila asters en hanenkammen. Die bloemen waren voor mij héél belangrijk net als de kaart die ik van mijn vader ontving met een Duits gedicht.’

Nationaal Monument Kamp Vught brengt een eerbetoon aan de oud-gevangenen van Kamp Vught met de expositie Ogen van de oorlog van 11 mei t/m 9 september. Acht­ entwintig uitvergrote portretten van fotograaf Roger Fokke zijn gecombineerd met materiële en abstracte herinneringen aan Kamp Vught. De oudste geportretteerde is Hebe Kohlbrugge, geboren in 1914; de jongste is Robert Engelander, geboren in 1941. Fotograaf Roger Fokke bezocht met een mobiele fotostudio de oud-gevangenen thuis van Schiermonnikoog tot Andenne in België. Ook interviewer Tanny van de Ven - tevens rondleider bij Nationaal Monument Kamp Vught - bezocht bijna alle mensen thuis. Bij de opening van de expositie op 11 mei is een gelijknamige uitgave met alle portretten, objecten en uitgebreide interviews verschenen. De expositie kon gerealiseerd worden dankzij bijdragen van

het VSB fonds, het Prins Bernhard Cultuurfonds Noord-Brabant, het Leye Fonds en de Vriendenkring Nationaal Monument Kamp Vught. De groep mensen die de oorlog aan den lijve heeft ondervonden wordt steeds kleiner. Juist deze mensen dragen nog indringende herinneringen met zich mee die ontroeren, doen huiveren en tegelijk ook inspireren. Het herinneringscentrum ziet de expositie als een eerbetoon aan de oud-gevangenen, die om uiteenlopende redenen sinds 1943 in Kamp Vught gevangen werden gehouden. Als verzetsdeelnemer, jood, gijzelaar of gijzelaarskind. In de drieluiken kijkt de ooggetuige de bezoeker recht in de ogen. Hun verhaal wordt geïllustreerd door persoonlijke voorwerpen zoals een kampmuts, een uit vliegtuigmateriaal gemaakt sieraad of een abstracte herinnering: vliegtuigstrepen, een gekookt ei of zandgrond.

Adres: Lunettenlaan 600, 5263 NT Vught; (073) 656 67 64; info@kampvught.nl Open: iedere dag van 10.00-17.00 u. za. zo en de feestdagen van 12.00-17.00 u.

Jopie Waldorp (1914) ‘Na maanden gevangenschap in Scheveningen werd ik met de trein naar Vught vervoerd. Daar aangekomen, heb ik op de grond gelegen om de geur van aarde te ruiken. Heerlijk, de geur van de aarde, na zo een lange tijd in een stinkende cel te hebben gezeten. Ik ben opgepakt vanwege verzetswerk. Je beslist niet om in het verzet te gaan, daar rol je in. Ik ging koerierswerk doen. Een van onze koeriers is opgepakt. Hij is doorgeslagen en heeft ongeveer dertig namen verraden.’

Eugène Jacoby (1927): ‘Via de illegale Belgische zender werden jongeren opgeroepen zich aan te sluiten bij het verzet. Met drie kameraden besloot ik daarom de oversteek naar Engeland te wagen. Op een station voor de grens met Frankrijk kregen we een pistool op ons gericht van Belgische collaborateurs. Ze hebben ons overgedragen aan de Gestapo in Mons. Omdat ik mijn mond hield, werd ik vreselijk gemarteld. Ik ben aan mijn duimen opgehangen en moest onderdompelingen ondergaan. De Belgische gevangenissen raakten overvol en daarom werden wij op 9 april 1944 naar Vught getransporteerd. We droegen daar de bekende kampkleding. Als deze muts kon praten..’ www.deroerom.nl

DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

13


Aan bisschop Jan Liesen Joep Huiskamp Hierbij sluit ik een brief in, waarin ik mijn bezorgdheid naar voren wil brengen over de manier waarop u uw beleid in het bisdom start. Uw voorganger startte zijn beleid met een mooie, groeiende, oecumenische groepering de nek om te draaien. Toen u benoemd werd had ik stille hoop. Een man uit Oosterhout, die zijn opleiding heeft gehad aan het Oelbertgymnasium. Misschien iemand die met zijn tijd is meegegroeid en niet vastgeroest zit aan het instituut. Maar ik ben bang dat het ijdele hoop is. Vandaar! Maar het kan nog veranderen, immers: ‘alles komt en gaat, ontstaat en vergaat.’ Ik heb onlangs een Vipassana meditatie gevolgd. Tien dagen lang en ik heb geleerd lankmoedig te zijn. We blijven dus hopen en glimlachen. Ik wens u toenemend begrip toe, mededogen en echte wijsheid, die komt uit het diepste van uzelf. Met vriendelijke groet. Joep Huiskamp. In dagblad De Stem van vrijdag 30 maart 2012 las ik dat u een brief gaat versturen, waarbij de andere bisschoppen zich zullen aansluiten over strengere regels voor paasvieringen in 2013. Onbegrijpelijk! Mensen moeten reizen naar grotere plaatsen en kerken om die vieringen mee te maken. Doodleuk wordt hieraan toegevoegd, dat zieken en ouderen verwezen moeten worden naar radio, tv of internet. Onbegrijpelijk! Kleinschalige vieringen zijn niet toegestaan. U Iaat weten dat liturgische vieringen ‘waardig’ moeten gebeuren, alsof dit op een kleinschalige manier niet zou kunnen. Waarom per se door een priester? Het is niet belangrijk dat het alleen maar door mannen gebeurt die ‘gewijd’ zijn. Veel belangrijker is het, bij gebrek aan priesters, dat het gebeurt door mensen - mannen en vrouwen - die ‘toegewijd’ zijn! Nu worden goede en hardwerkende pastores die bijgestaan worden door heel veel vrijwilligers aan de kant gezet. Onbegrijpelijk! De bisschoppen verliezen zich in bijkomstigheden. Zo moet de paasviering ook per se gebeuren na het invallen van de duisternis. Dan kunt u ook wel de zaterdagavond-zondagviering afschaffen! Onbegrijpelijk! Waar zijn de bisschoppen mee bezig? Bisschoppen en kerkelijke leiders zouden eens heel diep in hun echte binnenste moeten kijken en zich afvragen: wat is de diepste werkelijkheid waarom het eigenlijk gaat? Die werkelijkheid wordt niet bepaald door dogma’s, leerstellingen, voorschriften, door vermeende zichzelf toegeëigende onfeilbaarheid van uitspraken. Ook niet door sacramentele handelingen die zogeheten ‘ex opere operato’ hun uitwerking hebben, maar hun betekeniswaarde verloren hebben, omdat ze de mens van vandaag niet meer aanspreken. De mensen verlangen

14

naar leiders die een open oog, een luisterend oor en een open hart hebben, waaruit eigentijds begrip en mededogen spreekt. Wanneer hebben de bisschoppen van Nederland weer eens het lef om hun eigen mening te laten horen? Waarom verschuilen zij zich steeds weer achter de macht van het instituut om de zogenaamde eenheid naar buiten te laten zien ten koste van wat zij eigenlijk diep in hun hart denken? Natuurlijk, in een organisatie moeten er wel eens afspraken gemaakt worden. Wij kunnen die niet zomaar loslaten, zeker niet wanneer die afspraken redelijk zijn, maar wel het geloof in de absolute wáárheid daarvan. Het wordt steeds meer tijd om met kleinere groepen samen te komen wat links en rechts in het land al gebeurt. Terug naar de bijeenkomsten van de eerste christenen, van wie men zei: Zie, hoe ze elkaar liefhebben, elkaar steunen, helpen, vergeven en het brood met elkaar delen. Daar gaat het om! Zo moeten ook wij het weer doen. Het brood breken en zo de herinnering aan Jezus en zijn boodschap beleven en uitdragen naar anderen. Dit zal waardiger zijn dan wanneer we het grootschalig doen in bomvolle kerken met veel poeha! Voor mezelf ben ik niet bezorgd. Ik heb mijn weg wel gevonden. Maar ik ben be-

zorgd voor de mensen die nog een beetje bij die kerk zouden willen horen, hoewel die kerk - het instituut met Rome, paus, bisschoppen en helaas ook de Nederlandse bisschoppen - dit niet meer verdienen. Kwam God naar deze wereld, om te kijken wat de mensen met zijn bedoelingen hebben uitgevoerd, dan zou hij vertwijfeld raken. Ook veel mensen begrijpen het vandaag niet meer. Daar moest ik aan denken bij het gedicht ‘Het geschenk’ van Rutger Kopland. Ze trokken God aan zijn mouw: ‘Dat geschenk van je, de liefde wat was daar de bedoeling van?’ Het regende en God verzonk in gepeins (maar eerst rukte hij zich los, hij hield niet van hun manieren). En al peinzend waadde hij door leven en door dood, door waanzin en nalatigheid, door waarheid en door angst, zag hoe zij frunnikten aan elkaars jas en daalde peinzend af langs de smalle trap van hun rede ‘Ik heb het geweten’, mompelde hij, ‘ik heb het geweten.’ Oosterhout 4 april 2012

Het regende en God verzonk in gepeins (© Foto: Ad Wagemakers)

DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

www.deroerom.nl


Mei mij heilig Peer Verhoeven De meimaand is mariamaand en tijd van pelgrimeren, gedenken en herdenken. Ze zoeken een stille plek, een veldkapel of klooster, iemand die mee oploopt en luistert,

Het gebeurt maar Wat zou ik me nog druk maken, Heer; er wordt toch niet geluisterd. Wat zou ik de hemel nog langer bestormen; het lost niets op. Al dat onrecht, - het gebeurt maar.

maar kloppen niet aan bij de erkende trefpunten; melden zich niet daar. Is de taal er onverstaanbaar of wordt er zo stellig beweerd dat het religieuzen een ergernis is?

De zuivere waarheid telt niet meer; het volste recht doet er niet toe. Brutale leeghoofden zijn aan het woord; de bedachtzame wijze is de mond gesnoerd. Gij kunt, wordt gezegd, toch geen kwaad verdragen en geen onrecht velen. Gij kunt, zo gaat het verhaal, het toch niet aanzien dat rechtschapen mensen worden vertrapt en - langs slinkse wegen in ’n fuik gelokt -

Marijcke van der Maden Madonna del Grano Via di Porta Segreta, Calcata (VT) Italia

Magnificat Ik zing van U heel mijn wezen zingt van U die in eerbied en deemoed waarachtig wordt geëerd. Ik zing van U heel mijn wezen zingt van U die trots vernedert en dwingelandij onttroont. Ik zing van U heel mijn wezen zingt van U die onze honger stillen en onze dorst laven zal.

Diksmuide Pelgrim naar Santiago Compostela, koper, Eddy Malfait (2007)

Passanten Zij noemden zich vreemdelingen en passanten op aarde, op zoek naar thuis ...(Hebreeën 11, 13.16)

Ik zing van U heel mijn wezen zingt van U die trouw zijt ten einde toe en enkel spreekt in liefde.

Toen alles panklaar te koop kwam, kozen sommige mensen er voor zelf hun broodje te bakken, hun eigen boontjes te doppen.

Ik zing van U heel mijn wezen zingt van U, mijn God onnoembaar, zo ver zo nabij.

Toen overal centrale verwarming was wilde menigeen een open vuur met een schouw in de kamer en blokken hout in het zicht.

De veldkapel trekt

Nu zowat iedereen met de auto kan worden snel en gemak gerelativeerd en wandelen en pelgrimeren tot uiterst favoriete bezigheden verheven.

Vele mensen in onze tijd voelen een leegte in hun leven en zoeken zin en bezinning. Ze vergaren her en der wat van hun gading is; gaan de reli-markt op. www.deroerom.nl

Zijn mensen dan uiteindelijk toch geboren zelfbereiders, vuurmakers, rustige of gehaaste tweevoeters, pelgrims in hart en nieren?

Herinneringsmonument Beschieting munitietrein Oisterwijk zaterdag 16 september 1944 van Nicolas Müller Jabusch, 29 oktober 1989 onthuld.

in een wirwar van netten verstrikt raken! En zij die dit doen kunnen hun plezier niet op. Ze zegenen hun netten en bidden voor hun fuik. Kan dit allemaal zomaar? Ik wacht op antwoord. Het zal me benieuwen. (27 d.h.j.c. Habakuk 1,2-4;12-13;2,1 Vertaling Peer Verhoeven 4 mei 1985) DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

15


Schrift en krant Franck Ploum Priorij Emmaus Juli en augustus enkele weken: Data in overleg. Thema: Tijd voor jezelf. (0346) 56 21 46 (ma t/m vrij 9.00-12.00 u. info@priorijemmaus.nl Missiehuis St. Michael 12 juni 16.00 u.-17 juni 14.00 u. : Zazen, mediteren in stilte met Br. Jef Boeckmans (0475) 33 47 53 augustinus.zen@gmail.com La Cordelle 24 mei 20.00-28 mei 12.00 u.: Vakantieretraite; leraren in ons leven en de innerlijke meester. (0117) 39 11 88 info@lacordelle.nl Elim 15 juni 18.00 u. - 16 juni 16.00 u.: Schrijfweekend “Een hart vol muziek”. (013) 463 85 05 stiltecentrum@elimgroep.nl Salesianum Iedere 1e en 3e zondag van de maand om 1030 u.: Viering, aansluitend koffie. (073) 549 56 71 osfs@hetnet.nl Ronde Tafelhuis Tilburg Gezocht meisjes tussen 14 en 18 jaar, die graag in contact willen komen met andere meisjes uit Tilburg, ongeacht religieuze achtergrond. halizaozen@ rondetafelhuistilburg.nl Soeterbeeck 22 mei 20.00-21.30 u. Speeldrift van Juli Zeh./ Boekenwijsheid (debat) (024) 361 55 55 m.j.verbeek@soeterbeeck.ru.nl Benedictushof 26 mei 10.30 u-27 mei 16.30 u.: Op weg met Dante, de poëzie van de menswording (072) 506 14 15 (di, woe) benedictushof@ abdijvanegmond.nl Thomashuis Zwolle 21 juni 20.00 u. Voor volwassenen en kinderen vanaf 12 jaar: Hadass en Rebeca (038) 425 44 72 thomashuis@kloosterzwolle.nl

16

Voor deze jaargang van De Roerom schrijft Franck Ploum een serie artikelen onder de titel Schrift en krant. Het zijn bijdragen waarin actualiteit of gebeurtenissen in de samenleving verbonden worden met de schrift of verhalen en beelden daaruit. De afgelopen twee jaar is nogal heftig gediscussieerd over de vraag of de mens wel meer is dan zijn brein - onder aanvoering van neurowetenschapper Dick Swaab - en of er wel zoiets zou kunnen bestaan als de vrije wil - onder aanvoering van neurowetenschapper Victor Lamme.

Weer opnieuw En we waren zo blij eindelijk verlost te zijn van de religieuze dogma’s over predestinatie, van ‘de mens wikt en God beschikt’ en van het beeld dat de weg van Jezus al vanaf zijn geboorte was voorbestemd te eindigen op het kruis - vanwege Gods wil. Eindelijk wenden we eraan dat we zelf keuzes kunnen maken, verantwoordelijkheid moeten dragen en dat we geen marionet aan de touwtjes van een of ander opperwezen zijn. Nu wordt onze vrije wil, ons verantwoordelijkheidsgevoel, ja zelfs ons hele gevoelsleven gekaapt door de wetenschap. Maak je geen illusies: alles is brein, alles wordt neurologisch gestuurd, al je beslissingen zijn in je hoofd al bepaald nog voordat jij ze zogenaamd vrij en bewust neemt. Weten iets, niet alles De Maand van de filosofie - april - had kennelijk besloten de discussie op scherp te zetten door te kiezen voor het thema ‘de ziel’. Blijkbaar vonden ze het tijd voor een tegenoffensief en hopen ze langs deze weg de eenzijdig fysieke en bètawetenschappelijke benadering een nieuwe wending te geven. Verpleeghuisarts en filosoof Bert Keizer is nooit te beroerd om een duit in het discussiezakje te doen. Nadat hij enige maanden geleden al in De Nieuwe Liefde tijdens een discussie met Victor Lamme betoogde dat Lamme over een heel klein onderdeel heel veel wist, maar van het werkelijke leven van mensen absoluut niets begreep, zegt hij deze week in het tijdschrift VolZin nr.7, 30 maart het volgende: ‘Velen van mijn verpleegpatiënten hebben behoefte aan troost. Laatst verwees ik een patiënt door naar een psychiater. Ik zeg tegen die psychiater: deze mens wil troost. Zegt zij: ja verdorie, ik weet niet of ik dat wel kan. Vervolgens ging ze in het diagnostisch handboek bladeren om vervolgens de patiënt af te wijzen, omdat ze niets voor hem kon doen. Nou, heb je dan een rotvak of niet.’ Keizer slaat met dit voorbeeld de spijker op z’n kop. Natuurlijk zullen de neurowetenschappers met al hun hersenfilmpjes en kennis over chemische processen die onze daden, verliefdheden en wat al niet meer mede sturen, gelijk hebben maar is het de hele waarheid? Is de mens niet vooral ook de mens zoals die voor mij staat, die voelt en huilt en lacht en emoties heeft? De menselijke geest valt niet samen met z’n brein, ‘zoals de plattegrond van Frankrijk ook niet Frankrijk zelf is’, aldus Bert Keizer.

DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

Bert Keizer

Vrij Wij hebben een vrije wil, wij maken keuzes, wij doen dingen en laten zaken achterwege, ook al vinden we ze eigenlijk wel van belang. Omstandigheden, mensen om ons heen, onze eigen gemoedstoestand maken soms dat we anders beslissen dan wat we diep van binnen zouden willen: niet ingrijpen bij het zien van onrecht, even omlopen om niet langs die bedelaar te hoeven, dat ene telefoontje waar we tegenop zien en blijven uitstellen. Maar soms ook grotere dilemma’s: waarom gaat de één in het verzet en sluit de ander zich bij de vijand aan? Waarom blijft de grote massa zitten waar die zit, trekt de dekens over zich heen en wacht tot alles voorbij is? En natuurlijk zouden wij allen, bij het horen van de verhalen over de Tweede Wereldoorlog, in het verzet zijn gegaan en ons huis opengesteld hebben voor onderduikers! De werkelijkheid is helaas anders en daar ontkomen ook wij niet aan. Wat er ook in onze hersenen allemaal wel en niet gaande is, er zijn andere niet meetbare processen die onze keuzes bepalen in verschillende omstandigheden. Ze zijn er Uit vrije wil, in moeilijke omstandigheden de confrontatie zoeken, het woordelijk gevecht niet uit de weg gaan, ook al weet je wat de consequenties kunnen zijn. Er zijn uiteindelijk maar weinig mensen die deze verantwoordelijkheid willen en durven nemen. Maar ze zijn er en steeds weer: mensen van licht, die er voor zorgen dat we niet aan de dood tenonder gaan, die delen en zorgen dat we ons niet laten sturen door angst, die tegen stroom op blijven spreken van een nieuwe toekomst, die zorgen dat deze woestijnwereld weer gedrenkt wordt in dauw. Wij hebben een vrije wil, we zijn niet ons brein, we zijn niet voorbestemd en ons leven is niet bepaald. Wel zijn we mensen van vlees en bloed die heel goed weten wat recht is en wat krom, die precies aanvoelen wanneer we goeddoen en wanneer we onze verantwoordelijkheid ontlopen. www.deroerom.nl


Gesloten huis Ria Schoenmakers-van Osch In een brief gericht aan de zeereerwaarde heer Chr. Th. van Buijtenen, deken en pastoor van de Petrusparochie te Oisterwijk, kondigt drs. A.L.M. Hurkmans, bisschop van Den Bosch, de sluiting aan van zowel de Sint Joanneskerk en de Levenskerk aldaar; uiterlijk per 1 januari 2014. Naar aanleiding hiervan publiceerde de plaatselijke Nieuwsklok van 26 april 2012 het wijze en lezenswaardige artikel Gesloten huis van Ria Schoenmakers, voorzitter van de pastoraatsgroep van de Levenskerk. Kort maar grondig; snel te lezen maar lang te overwegen. Gesloten huis ... Het was de wens van mijn schoonmoeder, na een arbeidzaam leven met steeds wisselende pensiongasten. Het is ook de titel van een pareltje uit de literatuur van Nicolaas Matsier, maar voor alles is het de Levenskerk die binnen afzienbare tijd dicht gaat. Aan de eredienst onttrokken, zoals het heet in bisdomtaal.

Levenskerk Levenskerk, welke mooiere naam kun je bedenken voor een ontmoetingscentrum met diepgang. Een halve eeuw geleden opgericht, toen ik in Oisterwijk kwam wonen; voorlopig gehuisvest in een kleuterschool, waar hearings werden gehouden. Het betekende meepraten over het tot stand komen van een parochie van onderaf, passend in de democratisering van de jaren zestig. Een frisse wind na het tweede Vaticaans Concilie door vermolmde structuren en als voorganger een vooruitstrevend bouwpastoor. Per pennenstreek Nu, vijftig jaar later en enkele pastores verder, ook uit het vrije veld, zal er een eind aan komen. Tekort aan mensen en middelen maakt sluiting noodzakelijk. Een transactie die je per pennenstreek kunt uitvoeren moet meehelpen om zo’n 130 parochianen van de Levenskerk, die de wei geroken en geproefd hebben, terug te voeren naar de stal, waar het muf en donker is. Restauratie van wat was. Eigen inhoud en vorm Kerkvisie neergeslagen in een gebouw. Nooit heb ik beter begrepen hoe vorm en inhoud bij elkaar horen. Hoe mooi de middeleeuwse kerken ook zijn, met gebrandschilderd glas, de rijkdom aan beelden, spitsbogen en torens die naar de hemel wijzen; toch voor alles een rijke cultuur in monumenten. Laten we ze vooral voor het nageslacht bewaren, liefst als musea van het christelijk erfgoed. Een weinig opvallend gebouw als de Levenskerk kan www.deroerom.nl

daar niet aan tippen, maar heeft wel een eigen zeggingskracht, aangepast aan de moderne samenleving. Het interieur is er strak en zakelijk; de warmte komt van de mensen; de indeling is functioneel en sober.

Als een tent We weten allemaal, hoe bij mensen thuis, de plaats van het meubilair het feestje kan bederven. De opdrachtgever van de Levenskerk moet daaraan hebben gedacht. Gebouwd als een tent die met je mee trekt in wisselend getij; maar altijd dicht bij moeder aarde. Voorzien van een luifel, open naar de wereld. De stoelen, intussen verveloos door veelvuldig gebruik, in halfronde cirkels gericht naar de tafel in het centrum. Een kleed in het midden voor de kleintjes. Maaltijd vieren; kindjes dopen, afscheid nemen van dierbaren; gemeenschap mogelijk maken. Daar ligt het focus van de aandacht van gelijkgestemden. In de nieuwe situatie is er weer sprake van hoog en laag; van boven en beneden. Een situatie waar de tafel een altaar is, de maaltijd een offer. We zullen ons weer naar voren richten, de ruggen gekromd, de blik omhoog. Leven en kerk gescheiden van elkaar. Of dat het Rijk Gods, hier en nu, ten goede komt is zeer de vraag.

Keervers als rood en weemoedig het daglicht gaat liggen commissies weer zwijgen Den Haag zich verbergt tirannen in bunkers de weldoener spelen de lente een klaproos op slagvelden legt als kinderen vragen waar vaders naartoe zijn als wie er asiel zoekt geen brood krijgt maar steen dan weet ik van zeeën van nooit en nog verder en dat liefde vluchtte Per Voertuig Verdween er stroomt nog wat water door stille rivieren er houdt nog één boompje haar blad even vast de adem van morgen valt wit op de golven legt zorgzaam een deken op hemelsblauw gras Margreet Spoelstra

Een kleed voor de kleintjes.... de toekomst (© Foto: Paul Arts) DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

17


De damianen van 2012 Henk Peters Binnenstadsparochie 23 mei, 13 juni, 14.15-15.45 u. Groene Zaal Mariënhage: Meditatie en dans. (040) 211 63 66 m.van.de.ven@cae.nl Ignatiushuis 25 mei, 22 juni 18.30-19.30 u, aansluitend maaltijd: Op weg naar zondag. (020) 679 82 07 info@ignatiushuis.nl Dominicanenklooster 26 mei 10.00-16.30 u.: Inspiratiedag met Anselm Grün, symposium en workshops (026) 326 44 22 info@kloosterhuissen.nl Zwanenhof 9 juni 10.00 -16.30 u.: Rouwen en bewegen; een labyrint met Marinus van den Berg. (074 265 95 25 info@zwanenhof.nl De Nieuwe Liefde 20 mei 15.00 u. de poëzie van Herman Gorter. (020) 589 16 80 info@denieuweliefde.com Titus Brandsma 2 juli 10.00-5 juli 15.30 u.: Spinozagebouw Montessorilaan 3 Nijmegen: Studieweek Mystiek 2012. De spiritualiteit van psalm 119. (024) 361 21 62; Marianne de Baan.

In een bijgebouw van het vroegere seminarie van de paters van de Heilige Harten aan de Schijndelseweg 46 in Sint-Oedenrode heb ik afgesproken met Hans Lakwijk, secretaris van Stichting Damiaancentrum Nederland. Het hoofdgebouw wordt grondig gerenoveerd en moet straks plaats bieden aan zo’n dertig jeugdige verslaafden in de leeftijd van 12 tot 18 jaar. Dan gaat het gebouw weer dienstdoen als een tijdelijk thuis voor jeugd zoals het dat eerder was als kleinseminarie. Het enthousiasme over die periode is bij Hans en volgens hem bij velen van zijn groepsgenoten van toen nog steeds groot. Hij zegt een fantastische jeugd te hebben gehad onder de leiding van pater Paul Jansen, die de pubers in de roerige tijden van de jaren zestig begeleidde en hen ook steeds meer eigen verantwoordelijkheid en zelfstandigheid liet uitproberen. Voor de middelbareschoolopleiding gingen de jongens naar het gymnasium van de Abdij van Berne in Heeswijk. Zo was hun huis aan de Schijndelseweg, het Damiaancollege, een thuis voor de studenten en geen verlengstuk van het schoolleven met z’n voldoendes of onvoldoendes voor Grieks of wiskunde. De opleiding van de leerlingen van de HH. Harten, de Damianen, was veel meer dan school. De culturele, maatschappelijke en spirituele vorming heeft zijn stempel gedrukt op en een levenslang élan veroorzaakt bij veel leerlingen van toen.

Onafhankelijk Dat bleek ondubbelzinnig ook uit de opkomst en de verhalen op een reünie in 1999. De ‘oudDamianen’ waren vrijwel allemaal op een of andere manier bewogen geraakt door de kwetsbare en kansarme kant van onze samenleving. Bewogen geraakt maar ook in beweging gekomen voor mensen in de hoek waar altijd de zwaarste klappen vallen. Deze bekommernis voor de zwaksten zoals Damiaan die vóórleefde werd steeds meer de pijler waarop het Damiaancentrum rust. Bij de oprichting in 2005 speelden ook nog nostalgische gevoelens en

(© Foto’s: Hans Lakwijk)

18

DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

het koesteren en uitdragen van het idealistische verleden een rol, maar van meet af aan heeft het Damiaancentrum zich onafhankelijk verklaard. Het wilde een ‘vrijplaats’ zijn, niet gebonden aan welke religie dan ook en ervan overtuigd dat sociale bekommernis geen patent van kerk of kerkmensen is.

Waarvoor staan Het Damiaancentrum onderscheidt zich met de toevoeging Nederland van de vele andere Damiaancentra in de wereld; in België, Ierland, Tsjechië, Amerika, Albanië en elders. De stichting wilde eerst het ‘erfgoed’ behouden en uitdragen. ‘Aanvankelijk’, vertelt Hans ‘hebben we dat ingevuld met aan ‘de wereld’ kenbaar te maken waar pater Damiaan voor stond en wat de paters dreef bij hun inzet voor anderen. We hebben tentoonstellingen ingericht om het genoemde erfgoed uit te dragen, contacten met scholen en scholieren gezocht, Gesprekken te Pas - wandelingen met een thema - georganiseerd om mensen met elkaar in gesprek te brengen over meer filosofische en spirituele onderwerpen. We ontvingen groepen en gaven vrijwilligers van wereldwinkels een inspirerende dag.’ Concreter Gaandeweg werd duidelijk dat het Da­miaan­cen­ trum zichzélf veel concreter moest gaan inzetten voor kansarmen; in de geest van Damiaan meer daden dan woorden moest laten zien en horen. Toenmalig voorzitter Piet Elands en Hans Lakwijk - ouddamianen - en Henriëtte Snelders, bevlogen bestuurslid, stippelden de nieuwe beleidslijn uit. Met de verhuizing uit Olland naar het huidige onderkomen in Sint-Oedenrode, januari 2011, werd ook de nieuwe doelstelling van het Damiaancentrum geformuleerd: kiezen voor kwetsbaren en inspireren tot participeren. ‘Mede doordat we dichter bij ‘the roots’ kwamen werd ook het doel duidelijker. Alle vijfentwintig medewerkers, allemaal vanuit soms zeer verschillende overtuigingen en zeker niet alleen vanuit het geloof sociaalbewogen, willen zich ieder met zijn eigen kwaliteiten inzetten. Dit bleek tijdens de zeer inspirerende beleidsdagen. En ook willen we elkaar de ruimte geven zelf kwetsbaar en kansvragend te zijn.’ Bondgenoten in doen ‘Om onze doelgroep(en), hoe verscheiden ook, te bereiken werd contact gezocht met vooral lokale organisaties, die zich al inzetten voor mensen die aangewezen zijn op hulp. We maken duidelijk, dat we ‘er zijn’ en vragen wat wij voor die organisaties kunnen doen. Wellicht kunnen we voor ‘de cliënten’ van de orgawww.deroerom.nl


Wonderlijk menselijk Sommige mensen hebben als van nature wat anderen slechts met de grootste moeite te pakken krijgen. Ook zijn er begenadigde mensen die ‘t in de vingers hebben en met het grootste gemak een perfect resultaat boeken. Anderen blijken een talenwonder, zijn met een wiskundeknobbel gezegend of zien met een timmermansoog in één oogopslag hoe het moet. Zo zijn er ook rijkbegaafden die een zuivere diepte-antenne hebben voor wat niet eens zou bestaan en beleven wat niet zou kunnen gebeuren. nisaties iets betekenen. We boden een vakantieweek voor eenzame ouderen, een kerstviering voor een opvangcentrum voor verstandelijk gehandicapten, kledingbonnen en een Sinterklaasmiddag voor voedselbankafhankelijken en ga zo maar door. Misschien kunnen wij dienstbaar zijn voor de vrijwilligers van de organisaties met een - inspirerende ontmoetingsdag. Wie weet kunnen we vrijwilligers van verschillende organisaties bijeenbrengen op basis van hun sociale bekommernis. De mensen die zich op damiaanse wijze belangeloos inzetten zijn niet te herkennen als bondgenoten doordat ze hetzelfde roepen, vinden of geloven maar doordat ze hetzelfde oppakken en aanpakken. En ten slotte kunnen we soms hulp bieden in individuele gevallen, als een organisatie daarom vraagt: begeleiding bij het op orde brengen van iemands organisatie, personen begeleiden naar het ziekenhuis en zo meer.’

Maatschappelijk betrokken Ook op het gebied van inspireren tot participeren veranderde er het nodige. Er komen geen exposities meer, maar wel wordt in woord en beeld getoond wat de verschillende organisaties, waarmee het Damiaancentrum contact heeft, doen: voedselbanken, vluchtelingenwerk, ouderenzorg ... Natuurlijk is iedereen, elke groep die informatie wil of inspiratie zoekt, welkom en zal voorzien worden, maar we gaan geen scholen of groepen meer benaderen. De Gesprekken te Pas gaan nu over thema’s die veel meer maatschappelijke betrokkenheid inhouden. Ook de enkele vieringen hebben wellicht nog een spiritueel, maar toch zeker ook een sociaal www.deroerom.nl

karakter. Onze van alle kanten en uit allerlei bronnen komende inspiratie willen we eerst en vooral delen met genoemde vrijwilligers. Stichting Damiaancentrum Nederland wil een dak bieden voor zorg- en hulpverleners die een plek zoeken om elkaar te ontmoeten en om een visie te ontwikkelen. Maar dat dak is er ook om eronder activiteiten te laten plaatsvinden voor eenzame mensen, vluchtelingen en vreemdelingen. Een plek ook om inspiratie op te doen door kennis te nemen van wat anderen beweegt.

De helpende hand Vroeger op het seminarie hadden de jongens, die later stichters van Damiaancentrum Nederland werden, een clubje: de helpende hand. Dit was bedoeld om handen uit de mouwen te steken op plaatsen waar men - even - handen tekortkwam. Wat toen klein was is nu groot. Het Damiaancentrum wil een plaats zijn waar mensen verbinding met elkaar zoeken om oog en oor te leren krijgen voor mensen die het in bepaalde opzichten minder hebben. En ongetwijfeld horen de jeugdige verslaafden - de nieuwe bewoners van het oude gebouw - straks bij de doelgroepen van Damiaancentrum Nederland. De damianen van 2012 zijn mannen én vrouwen die een helpende hand willen bieden. Hiermee is de cirkel rond.

Gaat het over Lourdes of Fatima, waar kinderen Maria hebben gezien, denk dan niet dat zij hen daar als een lichtflits in een grot is verschenen. Het gaat hier om de weliswaar bijzondere maar toch menselijke gave - wellicht met name kinderen eigen om in het aardse het hemelse te ervaren. Er zijn heel reële mensen die bescheiden, zelfs schuchter ‘bekennen’ gezien, ervaren, beleefd te hebben wat niet van deze wereld heet. Peer Verhoeven

Naastenliefde is eerst een traan, een hart dat begint te bewegen, dan een hand, iets wordt gedaan ... Hans Lakwijk, 2011 Bernadette Soubirous DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

19


Berichten Redactie

Krönungsmesse in Uden In de Petruskerk te Uden wordt op 6 januari 2013, feest van Driekoningen, Mozarts Krönungsmesse ten gehore gebracht. Vocalisten kunnen zich aanmelden voor dit project tot 25 mei. Na aanmelding volgt een stemtest op de zaterdagen 26 mei en 2 juni. De partijrepetities worden dan gehouden op zaterdagmiddag van half augustus tot half oktober van 14.00 tot 16.00. Eind oktober volgen twee gezamenlijke repetities eveneens op zaterdagmiddag. In november gaat alles over naar de wekelijkse repetities op dinsdag van 19.45 tot 21.00 uur. Het geheel staat onder leiding van Marcus de Haard. Aanmelden bij Ellen de Gier (0413) 26 08 99 of ellendegier@kpnmail.nl

De Hooge Berkt

Toertocht voor Uganda Een groep enthousiastelingen onder wie Geert Gijsbers uit Bladel heeft het initia­ tief genomen van 2 juni tot en met 10 juni 2012 een wielertoertocht van Tilburg naar de Gross Glockner in Oostenrijk te organiseren. De Astrid Uganda Foundation wil via lokale partners structurele hulp bieden ten behoeve van de opvang en begeleiding van de (wees)kinderen van Oeganda. De Astrid Uganda Stichting wil de gemeenschap steunen om kinderen langer in een sociale leefomgeving te kunnen laten verblijven en de barrières tot scholing te verlagen. De hulp richt zich op veelbelovende lokale initiatieven en projecten die de zelfredzaamheid versterken en activiteiten stimuleren die het lokale ondernemerschap in de gemeenschap stimuleren. Hierbij valt te denken aan voedsel verbouwen, schoolmeubilair maken en de beschikbare technologie exploiteren; bijvoorbeeld overdag computerlokaal, ’s avonds internetcafé. Met diverse activiteiten willen zij zowel in Nederland als in Oeganda een maatschappelijk draagvlak creëren en steun genereren voor de problematiek van kinderen in Oeganda. De Astrid Uganda Foundation zet zich in voor kinderen ongeacht hun religieuze, etnische of sociale achtergrond. Meer informatie over deze stichting op: www.astridugandafoundation.com

20

Astrid Uganda Foundation Initiatiefnemer van de Astrid Uganda Foundation is Jaap Taal. Ter nagedachtenis aan zijn vrouw Astrid Joosten, afkomstig uit Milheeze. Tijdens haar laatste bezoek aan Oeganda en de Green Valley School in Bwera in juni 2008 had zij zich vast voorgenomen de kinderen daar te helpen. De (wees)kinderen leven er onder erbarmelijke omstandigheden. Helaas raakte zij tijdens deze ‘vakantie’ besmet met het dodelijke Marburgvirus. Zij overleed 11 juli 2008.

In het zomerprogramma-aanbod van De Hooge Berkt zijn volop mogelijkheden om bezinning en natuurbeleving te combineren tijdens een fietsretraite of door mee te doen met de stille wandeldagen. Verder wordt er op twee zomeravonden gedanst. Op de eerste avond maakt u kennis met de luiheid als deugd. Op de tweede avond gaat u wellicht anders kijken naar uw gods­beelden. Dan is er ook nog een prikkelende lezing van Hein Vrijdag over Maria als archetype. Uiteraard is er altijd de mogelijkheid tot retraite en bezinning in een vorm die voor uzelf het beste past. Liever geen e-mail. Gemeenschap De Hooge Berkt, Hooge Berkt 16, Postbus 40, 5570 AA Bergeijk; (0497) 55 17 20; www.hoogeberkt.nl

Adres: Jaap Taal (J.E.), Kollershoeve 23, 5708 WB Helmond; (0492) 34 36 72; 06-45630186

Help mee dit initiatief tot een succes te maken door een bijdrage voor de Astrid Uganda Foundation te storten op nr 3031225 t.n.v. G.C.M.Gijsbers o.v.v. sponsor tt4u. Jullie bijdragen zullen mij vleugels geven tijdens de inspannende fietstocht naar de top van de Gross Glockner! Bezoek de website www.tt4u.nl

DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

www.deroerom.nl


Boeken Redactie den. Voor sommigen, gelovigen en ongelovigen, kan het schokkend zijn. Kern van zijn visie is dat we de verwachting van een individueel voortbestaan na de dood moeten opgeven. Dat is voor hem echter geen gemakkelijk meelopen met cynische denkers, maar een gelovige overtuiging die gevoed wordt door de bijbel, en door christelijk en Indisch religieus denken. Daarbij geeft Jansen een heldere uiteenzetting van een nieuw godsbeeld. De compacte beschouwingen worden steeds besloten met een brief aan zijn verongelukte hartsvriend. Het is voor hem bij het schrijven tevens zijn kritische gezel. Een aanrader voor wie een geliefde verloor en zich niet meer kan vinden in het traditionele geloof. Een must voor ieder die mensen in die situatie wil begeleiden.

Hooglied en Prediker in Haiku’s Journalist Gerard van den Boomen (1922) heeft op hoge leeftijd een zeer eigenzinnige vertaling van het Hooglied en het boek Prediker uitgegeven. Hij heeft zich namelijk het verzenschema van de Japanse Haiku en Tanka opgelegd, waarbij de lettergrepen en versregels precies geteld worden. Je vraagt je dan af of dit wel zo zinvol is; een goede vertaling is al zo moeilijk. Toch heeft dit tot een verrassend resultaat geleid. Vooral bij het Hooglied heeft de kunst van het weglaten tot een frisheid en een poëtische kracht geleid die ik bij deze tekst nog niet eerder heb ervaren. Van den Boomen blijft daarbij met weinig woorden opvallend trouw aan de grondtekst, terwijl je niets merkt van het gekozen keurslijf. Een rijpe vrucht van vele uren stilte. Specialisten van de Haiku en de Tanka zullen wel het verband met de natuur missen. Ook de vertaling van Prediker is fris en origineel. De winst is echter minder groot door het karakter van deze tekst. Daarin wijkt de vertaling soms ook duidelijk af van het origineel, bijvoorbeeld met de ouderdomsverschijnselen in hoofdstuk 12. Een geslaagd experiment, een aanwinst voor de Nederlandse poëzie. Een mooi en voordelig geschenk.

Jef De Schepper

Gerard van den Boomen Hartstocht en bedachtzaamheid. Hooglied en Prediker in haiku’s en tanka’s. Skandalon 2011 ISBN 978 94 9070 835 1; 93 blz. € 9,50

Ex caritate In de afgelopen twee eeuwen kozen tienduizenden vrouwen voor een kloosterleven in combinatie met werken aan de wereld in ruim negentig verschillende actieve zustercongregaties. Nu kloosterzusters nonnen of vrouwelijke religieuzen - in Nederland uit het straatbeeld verdwijnen, is het de hoogste tijd om eens overzichtelijk vast te leggen wat die vrouwen toch bezielde om zich met zoveel toewijding en zelfopoffering toe te leggen op ziekenzorg, onderwijs en missie. Wat heeft vooral het katholieke volksdeel indrukwekkend veel te danken aan de inzet van deze vrouwen. Van de huidige nog levende katholieke grootouders zullen er niet veel zijn die dat niet persoonlijk hebben ondervonden. Het respect en de bewondering die zij voor hun inzet verdienen werd jammerlijk overschaduwd door veel liefdeloosheid die zij daarbij ook uit konden stralen. Vrouwen die zichzelf zo weg (lieten) cijferen en daardoor zo weinig aan zichzelf konden toekomen, konden zich ontpoppen als krengen van barmhartigheid terwijl zij zich door liefde gedreven voelden. www.deroerom.nl

Jef De Schepper

Ex Caritate - uit liefde - is een indrukwekkende samenvatting van wat door de vrouwelijke religieuzen tot stand is gebracht en van hoe ze dit hebben gerealiseerd. Nergens wordt dit standdaardwerk zelfingenomen of worden gemiste kansen verdoezeld. Door die openhartige houding groeit bij de lezer begrip voor de omstandigheden waaronder voorbeeldige vrouwen voorbeeldig veel goeds en moois tot stand brachten, maar ook dat het zonder zelf liefde te ontvangen een bijna onmenselijke opgave is je idealen met liefde te realiseren. Zij hebben het met overtuiging geprobeerd en ontwikkelkansen geboden aan zieken, jeugd, de zwaksten onder ons. Ex caritate is een boeiend verslag van wat liefde vermag en dwingt bewondering en respect af vooral omdat een beeld van mensenwerk wordt opgeroepen. En zo worden zusters zussen. Oudere zussen.

Henk Peters

Annelies van Heijst, Marjet Derks, Marit Monteiro Ex caritate. Kloosterleven, apostolaat en nieuwe spirit van actieve vrouwelijke religieuzen in Nederland in de 19e en 20e eeuw gebonden, geïllustreerd, Uitgeverij Verloren Hilversum, 2010; ISBN 978 90 8704 153 3 € 55,-

Naar God gaan Er zijn van die boeken die je in één adem uitleest, omdat ze datgene wat je altijd al dacht beter verwoorden dan het je zelf ooit lukte. Zo is voor mij dit boekje van Wim Jansen over doodgaan. In een combinatie van nuchtere reflectie en persoonlijke betrokkenheid geeft deze vrijzinnige predikant zijn visie op het sterven van een mens en wat daarna verwacht mag wor-

Wim Jansen Waar ben je nu? Over de dood van onze dierbaren. Skandalon 2011 ISBN 978 94 90708 26 9; 122 blz. € 12,95

Missionaire traditie voortzetten Samen de missionaire traditie voortzetten is het thema van de Pinksteractie 17 t/m 28 mei 2012 en tegelijk ook de titel van het boekje van de Week voor Nederlandse Missionarissen. Daarin staat dit jaar de vorming van jongeren in Afrika en in het bijzonder van Kameroen centraal. Samen geeft ook aan, dat naast de missionarissen van het eerste uur er nu een nieuwe generatie missionaire werkers opstaat. Met haar talenten en vaardigheden richt zij zich op groepen jongeren. Niet in schoolverband maar in allerlei andere vormingsprogramma’s. Zo maken we kennis met Lenneke Tange. Als missionair werker bij Dynamique Mondiale des Jeunes werkt zij samen met jonge Kameroeners aan democratisering, corruptiebestrijding en eerlijke kansen voor jongeren. We leren ook Amy Eaglestone kennen die in Zuid-Afrika werkt voor jonge mannen en vrouwen die écht invloed willen. En dan is er nog Miep Sellmeier. Als missionair werker in Oeganda wil zij jongeren bewust maken van de risico’s van hiv/aids. Drie bevlogen jonge mensen, jonkies! Naast Broeder Martien met een ervaring van vijfënveertig jaar boer in de Kameroen. Of naast Cok van den Berg, Pijnacker, die als zuster Antonetta al meer dan veertig jaar in de krottenwijken van Douala werkt. Samen de missionaire traditie voortzetten Het eerste boekje kost € 15,elk volgend boekje € 12,50 www.weeknederlandsemissionaris.nl

DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

21


Ten gunste van Nel Beex De San Salvatorgemeenschap Den Bosch heeft een nieuw parochieblad, een nieuwsbrief. Met de mooie naam de Salvatoriaan. Frits Bakker gebruikte zijn teken- en schrijftalent om een fraai logo te ontwerpen. Zomaar ten behoeve van de gehele gemeenschap Een boom met mensenblaadjes. En de tekst: ‘Elk blad ademt de boom tot leven. Gemeenschap San Salvator, geworteld in de bijbelse traditie, gedragen door vriendschap, verbonden in liefde, het leven vierend.’ Jos Wijsmuller gaat er verder op in. ‘De boom, het logo, waarvan elk blad ademt en daardoor tot leven roept als symbool van een levensboom, een wereldboom, een samenhang, een zuivering en reiniging. Hij roept op tot verzorging, voeding, beschutting en het vermijden van geweld en geeft schaduw aan zwakkeren.’ Wat je voor elkaar kunt doen, dat doe je, gewoon, vanzelfsprekend. In Parochieblad, H. Jozef Cuijk spreekt pastor Theo Lamers zijn waardering uit jegens vriend en collega mgr. Jacques Huitema. ‘In de maand januari heb ik van hem afscheid moeten nemen…. Naast het feit dat hij een inspirerend priester en vakbekwaam pastoraal-psycholoog was, besteedde hij zijn vrije tijd veelal aan het schrijven van gedichten en het vormgeven van schilderijen. Tijdens de laatste maanden van zijn ziekte heeft hij een aantal gedichten geschreven die bij wijze van gedachtenisbundel, bij zijn uitvaart zijn uitgegeven. Graag wil ik er in dit parochieblad een met u delen.’ Het gehele gedicht is voor deze pagina te lang, daarom een enkel fragment. ‘Als ik doodga, breng me naar genoemde aarde, naar die moeder, die me ’t daglicht bracht…. Als ik doodga en stervende ben, komt die weer, die hunkering en prikkelende nieuwsgierigheid naar mijn weerga van vóór de aardse tijd….’ Zomaar ten gunste van…. ‘Als goede buren verder’, kopt Petrusbode, Hilvarenbeek. ‘Donderdag 1 maart is er op initiatief van J. van Oppen (projectbegeleider van het bisdom bij fusies van parochies) een ontmoeting geweest tussen onze pastores en Steven Barberien, pastoor van de nieuwe parochie, die voorlopig vier kerkdorpen omvat. In een even open als vriendelijk gesprek hebben we ieder nog eens onze gevoelens, gedachten en bedenkingen verwoord bij de voorgestelde ene grotere parochie…. Omdat wij de weg naar één parochie samen gestart zijn met de intentie de eigen kleur van de diverse geloofsgemeenschappen te bewaren, en we gaandeweg zagen, dat daar weinig ruimte voor bleek te zijn, gaan we voorlopig zelfstandig verder. Intussen hebben we beloofd elkaars zienswijzen te respecteren en als goede buren in vriendschap met elkaar om te gaan en

22

waar nodig elkaar van dienst te zijn.’ Met oog en oor open voor de ander ten gunste van iedereen. De nieuwe parochie - stand van zaken. Met deze kop laat Parochie Groesbeek van zich horen. Schrik niet beminde lezers! En zie om hoeveel parochies het gaat! ‘In een vergadering van 28 februari met parochiebesturen en pastors van Millingen, Kekerdom, Leuth, Ooy, Beek-Ubbergen, Groesbeek en St. Antonius Breedeweg heeft het bisdom, als ware het al een voldongen feit haar plannen voor de nieuwe parochie neergelegd. Deze nieuwe parochie omvat alle bovengenoemde parochies. Wij, pastores en parochiebestuur van parochie Groesbeek zien een dergelijke schaalvergroting niet als zinvol. … We wilden eerst een al lang aangevraagd gesprek met de staf van het bisdom. Dat gesprek is er intussen geweest. We hebben aangegeven dat we bereid zijn tot vergaande samenwerking met de parochies in dat grote gebied, maar dat we veel problemen hebben met één grote parochie. Het bisdom bleek niet te willen afwijken van haar voorgenomen plan….’ Denkt het bisdom echt een gunstige beslissing genomen te hebben? Voor wie? Klokken St. Petrus Oirschot en H. Bernadette Spoordonk laat ons kennismaken met totaal iets anders. ‘Heeft u al plannen voor de vakanties? Misschien hebben wij een goed idee voor u, waardoor u niet alleen een geweldige vakantie heeft, maar ook nog iets kunt betekenen voor anderen. Eye for others is een Nederlandse organisatie uit Barneveld. De missie en visie zijn gebaseerd op de zendingsopdracht. Ieder jaar worden er twee projectreizen naar Zuid-Afrika georganiseerd. Deze reizen zijn opengesteld voor iedereen vanaf 17 jaar, die daadwerkelijk iets wil doen voor een kind in verwaarloosde omstandigheden. Dit jaar zullen de reizen plaatsvinden naar Douglas van 20 juli t/m 4 augustus 2012 en naar Rustenburg van 12 oktober t/m 27 oktober 2012. Wij vragen u niet om een donatie van geld, maar om een tijdsinvestering… U kunt contact met ons opnemen via efoinfo@gmail.com. U kunt ook kijken op www.eyeforothers.nl Wie laat zich overhalen? Ter wille van deze kinderen? Omdat de roots van alle vormelingen uit de parochie Montfort Onderweg, Tilburg in de Antillen of Suriname liggen, was het Tropicalkoor uitgenodigd. Naïsha en Shenaikah vertellen. ‘Zo begon het: Voor het eerst hebben we elkaar ontmoet (1e bijeenkomst). Ayrton, Kevin, Ridick, Engelbert, Lienne en wij (Shenaika, Naïsha). Wij hebben alles verteld over onszelf. We hebben de andere weken ook leuke dingen gedaan. Zo eindigt het: De dag was aangebroken.

DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

Uw parochieblad We gingen naar de Montfortkerk. Eerst gingen we wachten totdat alle vormelingen er waren. We waren allemaal even zenuwachtig. Toen gingen we de zaal binnen. Er waren heel veel mensen, het Antiliaanse koor was er ook. Ze zongen echt prachtig! Toen we allemaal zaten, gingen we één voor één naar de Deken toe. We kregen een kruis van een soort zalving op ons voorhoofd….’ Speciaal voor deze zeven zong dit koor! Dat is pas gaaf! Lambertusnieuws, H. Lambertus Engelen laat via Bertus zien wie er allemaal actief is en waarvoor. ‘Er waren weer velen actief met de voorbereidingen voor Palmzondag, de Goede Week en Pasen. Werkgroepen, lectoren, misdienaars en acolieten. Koren repeteerden hun liederen en gezangen; er werd gepoetst en versierd…. Er waren vrijwilligers ter voorbereiding op de Eerste Communie op diverse plaatsen in de kerk om iets te vertellen over dat stukje van de kerk…. Ook de werkgroep kerkbalans was actief samen met een aantal vrijwilligers…. Evenals de werkgroep Wereldkerk. Zij is bijzonder druk met de organisatie van de dekenale wandel- en fietstocht. Ook Brigitte steekt weer de armen uit de mouwen voor de voorjaarskledingactie van Mensen in Nood.’ Kortom, een en al bedrijvigheid ter wille van de gehele gemeenschap! Voor me ligt de spiksplinternieuwe uitgave van Parochieblad Bommelerwaard. Bestemd voor Alem, Ammerzoden, Hedel, Kerkdriel, Rossum, Hurwenen, Heerewaarden, Velddriel en Zaltbommel. Die namen staan op de kaft. Op de pagina weekendvieringen worden Hurwenen en Heerewaarden niet vermeld. ‘De zeven parochies van de Bommelerwaard zijn al jaren bezig om te komen tot meer pastorale samenwerking en dit nieuwe blad is een volgende stap in dat proces. Al in de tijd dat de franciscanen de zorg hadden voor het pastoraat in onze zeven parochies, was er al sprake van een gezamenlijke aanpak van dat pastoraat. Nadat in 2004 de Pastorale Eenheid Bommelerwaard is opgericht, is die samenwerking alleen maar gegroeid…’ Van harte succes! www.deroerom.nl


Leerrijk Jeanne van Leijsen Schoolgaand Nederland viert voorjaarsvakantie. Dat heeft gevolgen voor werkend en al helemaal voor oppassend Nederland. Minder auto’s op de weg en op de perrons is het aangenaam rustig. Op de markt en in de supermarkt, op speelplaatsen en sportvelden is het daarentegen druk; met geparkeerde fietsen, bolderkarren, bakfietsen en wat al niet meer. Opa’ s en Oma’s door de bocht. Naast een gevallen kabinet en nog altijd koud, is dat de setting waarin ik dit schrijf. Vooral de groepen 8 gun ik de voorjaarsvakantie. Zij moeten de basisschoolperiode goed afsluiten en zich voorbereiden op het voortgezet onderwijs en een heel belangrijke en intense periode in hun leven. Van dit laatste hebben ze, vermoed ik, nog geen weet. Onlangs las ik in een onderzoek, dat mensen zich vooral deze periode herinneren. Alles gebeurt dan voor het eerst en de hormonen draaien spitsuur. Zo van: ‘Wat ik me herinner? Nou, ik had een fijne jeugd. Op de middelbare school maakte ik al gauw vrienden voor het leven. We hebben echt van alles meegemaakt.’ En dan volgt een relaas van meer dan driekwart van de toegestane ruimte. Om te eindigen met: ‘En toen trouwde ik, kreeg vijf kinderen, ging mijn partner dood en nu zit ik hier.’ Punt. Terug naar groep 8. Hoe na de Cito in februari de tijd tot de zomervakantie doorkomen? Natuurlijk de musical, maar daar kun je geen maanden mee doende zijn. Ik was de afgelopen maand bij twee bijzondere groep-8-projecten. Leerrijke projecten in een leerrijke omgeving, want prikkels uit de omgeving bewerkstelligen leerervaringen. LeerRijk is ook de naam van een grote scholenorganisatie in de regio Langstraat. Goed gevonden voor dat

Beste Vincent ... (© Foto: Jac van Leijsen) www.deroerom.nl

Eat and Meet ... (© Foto: Jac van Leijsen)

voormalige schoenmakersgebied. Waar ik nu over spreek vindt plaats binnen de Markant-organisatie, gelegen aan de Mark onder Breda. En dit project is bijzonder en markant geweest. Deze groep 8 heeft in de weken rond Pasen een eetcafé gedraaid onder de naam Eat and Meet. Met een microkrediet van € 20,vanuit de Day for Chance Klasse! Actie hebben de leerlingen hun leslokaal ingericht als een chique lunchroom in de kleuren zwart-wit. Ze zijn op les geweest om bestellingen op te nemen, sap te schenken, broodjes te smeren, gasten te verwelkomen en af te rekenen. De helft van de leerlingen mocht compleet met koksmuts op in de provisorische keuken in de hal werken, terwijl de andere helft, met serveerschort

om, de gasten mocht bedienen. De tweede week wisselen. Ik heb er twee keer gegeten en het liep op rolletjes. Ik sprak kinderen, ouders en leraren; iedereen was enthousiast. Een moeder vertrouwde mij zelfs toe, dat zij nu thuis ook met meer aandacht eten. De opbrengst is veelvoudig en gaat naar een goed doel. Wat hebben ze ervan geleerd! Mooi is dat. Even stroomopwaarts ligt het geboortedorp van Vincent van Gogh. Het plaatselijke Van GoghHuis zocht al jaren naar een projectformule om de groep-achters van Zundert iets mee te geven voor het leven. Dat is het brievenproject Beste Vincent geworden. In vijf sessies heeft een dertigtal leerlingen een kleine 100 brieven geschreven over een thema uit het leven van Vincent van Gogh. Favoriet waren de (zelf)moord, oorafsnijding, aardappeleters, amandelbloesem en zonnebloemen. Op het afsluitingsmoment - 30 maart, geboortedag van Vincent - waren er al meer dan 50 brieven terugontvangen en er drijft nog flessenpost in de Mark en in de Aa of Weerijs. Spannend dus. Zowel deze kinderen, hun vaders, moeders, oma’s, opa’s als de bakker, de bloemenman en de patatboer hebben door deze briefwisseling geleerd over Vincent van Gogh. ‘Want’, zegt de educatief functionaris van het Van GoghHuis: ‘Jullie gaan nu het dorp uit om verder te leren en wie weet waar je uiteindelijk allemaal verzeild raakt. Als je dan vertelt dat je uit de plaats komt waar Vincent is geboren, moet je er wel iets over weten. Want in de hele wereld kent men Van Gogh.’ En zo is het maar net. Een ervaring voor het Leven. Leerrijk dus.

DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

23


’’ AanhalingSteken ’’ Cees Remmers * ‘De mens kan alle bloemen in het veld afsnijden maar kan niet voorkomen dat de lente komt.’ Pablo Neruda * ‘Je bent niet te slecht om binnen te komen, maar ook niet te goed om buiten te blijven.” Op ’n kerkdeur * ‘Ik hoef niet naar de hemel, ik ken daar toch niemand…’ Harm Edens * ‘In de cultuur van de moderne tijd en in de huidige samenleving maakte de gelovige van het Rijke Roomse leven plaats voor de mondig geworden mens, die als gelovige een verantwoordelijke mens wil zijn.’ Emeritus-bisschop Ernst * ‘Mijn baas vindt dat iedereen recht heeft op een eigen mening mits die niet afwijkt van de zijne.’ Sara Kroos * ‘Wie denkt dat kennis duur is weet niet wat domheid kost.’ Rinnooy Kan * ‘Twee boeren eisen dezelfde koe op. Terwijl de ene boer aan de horens trekt en de andere aan de staart wordt de koe gemolken door een advocaat.’ Onbekend * ‘Vroeger wilde je als kind dokter worden of piloot; nu willen ze later rijk zijn.’ Oud-premier Piet de Jong * ‘Elektrische auto komt in stroomversnelling.’ Krantenkop * ‘Er zijn veel hulpverleners in dit land maar driekwart van hen is bezig met papier verplaatsen.’ Ella Vogelaar

24

Kleinzoon Toon van Beek Opa, wat is dat daar?, vroeg de kleinzoon toen hij bij grootvader in de auto zat. Hij gebaarde naar een kerk. De kleinzoon is tien jaar, dus hij weet wel het een en het ander. Bovendien staat hij bekend als een wijsneus. Zijn vraag was het begin van een waargebeurde en voor opa onthutsende ervaring, want al weet de kleinzoon ‘best wel’ veel, van een bepaald onderwerp bleek hij totaal geen besef te hebben. Opa, wat is dat daar?, gebaarde hij naar een kerkgebouw. Dat is een kerk jongen. Wat is een kerk opa? In een kerk kun je bidden. Wat is bidden? Bidden is praten met God. Wie is God? God is de baas van heel de wereld. Het bleef even stil: Is God wel eens boos? Nee hoor en anders kun je in de kerk gaan biechten. Wat is biechten? Zeggen tegen de pastoor wat je fout hebt gedaan? Wie is de pastoor? De pastoor

DE ROEROM n JAARGANG 26 n NUMMER 9 n MEI 2012

is de baas van de kerk. Maar God is toch de baas. Ja, maar de pastoor is een beetje baas. En als je niets fout hebt gedaan? Dan kom je in de hemel. Wat is de hemel? De hemel is zoals jij en ik heel veel van elkaar houden. Dan is God lief, hé opa. Ja jongen, God is lief.

www.deroerom.nl


De Roerom_mei_defLR  
Advertisement
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you