__MAIN_TEXT__

Page 1

ar s 75 ja preciesluis bevrijdplica t e h is s 8 mei en dat Maaat u deze reorlog geled. Vandaar d ant na de o rijgt. werd e eerste kr gestuurd k van d p 8 mei toe ook o

Dinsdagmiddag 12 uur, dat was het groote oogenblik, toen rolden de Canadeesche pantserwagens, de zware vrachtauto’s, de jeeps en de motorfietsen in een lange rij Maassluis binnen. En op al die voertuigen, daar zaten zij, naar wier komst we zoo lange, lange jaren hebben uitgezien.

onze bondgenooten. Bij Huis ter Lucht werd hij door ze aangehouden en diende ze als gids bij hun verdere rit naar het plaats. Hoofdkwartier van de B.S., waar hun door mr. G. Wagner, lid van den Staf, namens de pl. B. S. een krans, versierd met de Britsche, Amerikaansche en Russische vlag en het Maassluische wapen, werd aangeboden. Mr. Wagner maakte zich tot tolk van de geheele bevolking, toen hij zeide, dat we na al die jaren van wachten thans buiten onszelf waren van vreugde. Wij hopen, zoo zeide hij, dat U ervan overtuigd zult zijn, dat het opschrift van de U aangeboden krans: „We are very glad” (we zijn zeer blij), onze diepste gevoelens vertolkt. >>>> Lees verder op pagina 3

Onder laaiend enthousiasme van de bevolking zij hedenmorgen te ongeveer half negen twee Canadeesche jeeps onze gemeente binnen gereden. ‘t Was een oogenblik om nooit te vergeten. Van alle kanten werden de beide auto's bestormd en het regende bloemen. Onze plaatsgenoot P. Boon, was de eerste Maassluizenaar, die in contact kwam met

Proclamatie van H.M. de Koningin H.M. de Koningin heeft de volgende proclamatie tot de bewoners van de Westelijke provincies gericht.

O

P

R

O

E

P

V

L

A

G

G

E

N

Vlaggenzee zodra het kan

Om het idee iets beter uit te leggen, neem ik jullie even mee terug naar zaterdag 5 mei 1945, want die ochtend trof men op de aanplaklocaties op de muren in Maassluis nog een proclamatie aan van de Binnenlandsche Strijdkrachten (BS) Hierin stond onder andere het volgen te lezen. “Er zal uitbundige vreugde heerschen, maar in de opwinding van het oogenblik mogen IN GEEN GEVAL onverantwoordelijke dingen gebeuren, die in de laatste uren nog slachtoffers kunnen eischen. VLAGVERTOON. Er wordt niet gevlagd vóór van de openbare gebouwen onze nationale driekleur wappert.” >>>> Lees verder op pagina 10

Landgenooten, Het uur der bevrijding is thans ook voor U aangebroken. Het oogenblik, waarop ik en U met zooveel spanning en ongeduld gewacht hebben, is daar. Ik weet van de bittere beproevingen, waaronder gij, afgesneden van een deel van ons vaderland, deze laatste maanden hebt geleefd. Die druk heeft thans een einde genoemen. Ik weet ook van den bovenmenschelijken moed, waarmede gij de zwaarste ontberingen hebt gedragen. Talrijke handen zijn uitgestrekt om het einde Uwer nooden zooveel mogelijk te bespoedigen, maar veel zal daarbij afhangen van Uw rustige en eendrachtige houding in de komende dagen. Werkt allen mede deze een rustig verloop te geven. Gehoorzaamt stipt de bevelen van het Geallieerde Opperbevel, waarmede de Regeering een regeling heeft getroffen. Luistert naar de aanwijzingen van Uw Nederlandsch Militair Gezag, dat krachtens die regeling onder leiding en verantwoordelijkheid der Nederlandsche Regeering zijn taak in overleg met het Geallieerde Opperbevel verricht. Ik hoop spoedig op Nederlandschen bodem terug te keeren om met mijn verantwoordelijke raadgevers de leiding van ’s Lands zaken weer op Mij te neme. Dat Gods zegen op U allen ruste. Nederland herrijst Leve het Vaderland! Wilhelmina.


Pagina 2

HET LAATSTE NIEUWS * Mei 2020 * Eenmalige uitgave

OP 29 APRIL 1945 KWAMEN DE VOEDSELVLUCHTEN - OPERATIE MANNA - EEN EERSTE RECHTSTREEKSE EN DUIDELIJKE AANWIJZING DAT HET EINDE VAN DE OORLOG IN ZICHT KWAM. EVEN NA 13.00 UUR KWAM EEN GROEP VAN ONGEVEER 250 GEALLIEERDE VLIEGTUIGEN LAAG OVER DE WATERWEG AANVLIEGEN, OM ZICH ONGEVEER TER HOOGTE VAN VLAARDINGEN TE SPLITSEN. EEN DEEL GING RECHTDOOR, RICHTING ROTTERDAM, DE REST BOOG AF, RICHTING DEN HAAG EN LEIDEN. DIE EERSTE DAG WERD 600.000 KILO VOEDSEL AFGEWORPEN. IN MAASSLUIS ZAGEN WIJ VAN DICHTBIJ DE LANCASTER-BOMMENWERPERS; HET ZAG ZWART VAN DE KIJKERS EN DE VREUGDE WAS ENORM. GOED ZICHTBAAR VOOR HEN WERDEN BIJ MAASSLUIS EN BIJ DE E.N.C.K. BIJ VLAARDINGEN ENKELE PAKKETTEN UITGEWORPEN. In alle bommenrekken van de vliegtuigen hingen vijf grote zakken. In elk daarvan zaten 71 voedselpakketten van elk 25 kilo, verpakt in blik. Om de zakken zat een laagje cement, omdat de pakketten niet per parachute werden neergelaten, maar zonder meer uitgeworpen. De inhoud was niet van alle pakketten gelijk, maar met elkaar bevatten ze vlees, meat and vegetables, Irish stew, groenten, rijst, biscuits, meel, gist, melkpoeder, gecondenseerde melk, kaas, margarine, suiker, chocolade, koffie, thee, eipoeder, jam, peper en zout. Op 30 april werd door 450 Lancasters rond 1.250.000 kilo neergeworpen op vliegveld Ypenburg, renbaan Duindigt, vliegveld Valkenburg en vliegveld

Waalhaven. Op 1 mei volgden 400 Vliegende Forten met 800 ton en 300 Lancasters met 1.000 ton. Op 2 mei werd bekend gemaakt, dat Adolf Hitler was overleden, een bericht dat, hoewel ongebruikelijk bij een sterfgeval, overal grote vreugde teweegbracht. Dat hij zelfmoord had gepleegd was toen nog niet bekend. De Duitse toestemming voor de voedselvluchten en de dood van de Führer maakten ook de grootste pessimist duidelijk, dat het einde nu werkelijk in zicht kwam. Dat bleek ook uit het feit, dat op 1 mei de

inlaatkokers van de in Maasland geïnundeerde polders weer dicht mochten. Diezelfde dag kwamen 400 Vliegende Forten en 500 Lancasters weer 6.000 ton voedsel uitwerpen bij Amsterdam, Alkmaar, Hilversum en Utrecht. Ook werd die dag voor het eerst voedsel aangevoerd door 300 geallieerde vrachtauto’s. De situatie was voor de bevolking nogal bizar. Overal zwaarbewapende Duitsers, nauwelijks eten, rondom inundaties, vernielingen, onderduikers, honger, ziekte en dood. Anderzijds echter het gevoel, dat het einde in zicht móest zijn. Hitler dood, Mussolini dood, Goebbels dood, Berlijn, Hamburg, München, de drie grootste Duitse steden, gevallen, honderdduizenden Duitsers gevangen, het oost- en het westfront over 125 kilometer lengte samengesmolten, dus Duitsland in tweeën gesplitst, de Duitse nederlaag kon niet completer! Men kreeg een eigenaardig gevoel van blijheid, dat het hele wezen omvatte, iets dat niet is uit te leggen en niet is te bevatten door hen die het niet hebben meegemaakt. Op 4 mei, om 21.00 uur, maakte Radio Oranje bekend, dat de Duitse troepen in ons land de


HET LAATSTE NIEUWS * Mei 2020 * Eenmalige uitgave

P agin a 3

>>>> vervolg van pagina 1. De Canadeesche Commandant dankte voor de welkomstwoorden en de bloemenhulde. Noch in Italië, noch in Frankrijk of in België, zoo zeide hij, is ons een zoó geweldige ontvangst bereid als in uw gemeente! Vervolgens ging het in snelle vaart naar de woning van den heer Gaasbeek waar de burgemeester tijdelijk verblijf houdt. Hier werd besproken waar de 850 man, die binnen het uur zouden arriveeren, zouden worden ingekwartierd. De panden van de Touwfabrieken werden hiervoor aangewezen. Nadrukkelijk wees de Canadeesche Commandant er op, dat de bevolking geen last van de inkwartiering zou mogen ondervinden. Dus thans geen ontruiming van huizen, zooals we dat vijf jaar lang gewend waren!

Bron: Maasland en Maassluis in de Tweede Wereldoorlog. J. Meijer

volgende ochtend de wapens zouden neerleggen. Dat was het begin van een eigenaardige en hoogst gevaarlijke periode. Duizenden Nederlanders gingen al direct nadat het bericht was omgeroepen de straat op, er werd gehost, gevlagd, gezongen en gejuicht. Iedereen ging volledig uit z’n bol, terwijl anderzijds de bewapende Duitsers nog als vanouds patrouilleerden. Logisch, want de capitulatie zou pas de volgende ochtend om acht uur ingaan, een tijdstip, waarop de geallieerde troepen overigens nog niet zouden zijn aangekomen. Er werden dan ook overal proclamaties van de Binnenlandse Strijdkrachten aangeplakt, met onder meer de woorden ‘Er zal ook uitbundige vreugde heersen, maar in de opwinding van het ogenblik mogen IN GEEN GEVAL onverantwoordelijke dingen gebeuren, die in deze laatste uren nog slachtoffers kunnen eisen’. Daarna volgden enkele duidelijke instructies, zoals tot nader order niet vlaggen en geen feestelijkheden of demonstraties; Duitsers en N.S.B.’ers niet uitdagen; geheimhouding met betrekking tot de illegaliteit handhaven. Deze proclamaties waren al enkele dagen voor de bevrijding gedrukt.

De troepen, die hier zijn gekomen, behooren tot het Royal 22e Regiment Infanterie. Zij komen rechtstreeks uit Nijkerk, waar zij bij de capitulatie waren. Sommigen van hen zijn reeds vijf jaar van huis, de meesten vier jaar. Zij vochten in Afrika, op Sicilië, in Italie, Frankrijk, België en in ons land. En nu? vroegen wij. „Japan", klonk het vastberaden antwoord, en dan: „Home sweet home". Telkens als zich een Canadees vertoonde, steeg een oorverdoovend gejuich op, verschillende malen werd spontaan het Wilhelmus gezongen en toen enkele Canadeezen voor de woning van den heer Gaasbeek sigaretten gingen uitdeelen, ja toen waren de leden van de B.S. werkelijk niet meer bij machte om de afzetting te handhaven! In de Touwfabriek werd na de bezichtiging van de gebouwen in tegenwoordigheid van den geheelen Staf van de B.S. een toast uitgebracht op onze bevrijders. De tolk van de B.S., de heer Booster, heette de Geallieerden en in het bijzonder de Canadeezen, welkom. Een driewerf hoera werd op hen en op de Fransch sprekende Canadeezen, die in onze gemeente zijn, uitgebracht. Oorspronkelijk bericht stond in Het Laatste Nieuws nummer 176 – 8 mei 1945


Pagina 4

HET LAATSTE NIEUWS * Mei 2020 * Eenmalige uitgave

M a a s s l u i s s t a a t d i t j a a r u i t g e b re i d s t i l bij het feit dat het 75 jaar is geleden dat Nederland werd bevrijd van de Duitse overheersing. Dat wordt op allerlei m a n i e re n herdacht, waarbij ook gebeurtenissen in Maassluis uit de Tw e e d e We re l d o o r l o g a a n d e o r d e k o m e n. I n di t v e r h a a l ga a t h e t o v e r w at de Duitse bezetters deden om Het Scheur voor vijandelijke schepen te b l o k ke re n . Dat i s o o k i n M aas sl u i s n i e t on o pg e me r kt g e b l e v e n. De angst van de Duitse bezetters werd in 1944 steeds groter. Ze waren zich ervan bewust dat een landing op de kusten van Frankrijk, België of Nederland te verwachten was. Alles werd door de Duitsers gedaan om een dergelijke landing te verijdelen. Een van die acties was het blokkeren van de vaarweg naar Rotterdam door vier schepen ter hoogte van Maassluis te laten zinken. De vier schepen die hiervoor werden gebruikt, waren de Zuiderdam, de Dinteldijk, de Prins Willem V en de Baud. De versperring was niet echt succesvol; de schepen lagen te veel naar de walkanten.

VAARWEG BLOKKEREN

Op 22 september 1944 werd geprobeerd het ss Zuiderdam van de Holland Amerika Lijn tot zinken te brengen aan de zuidwal van Rozenburg, ter hoogte van het dieselgemaal van Delfland Mr. dr. C.P. Zaaijer bij de uitwatering van de Boonervliet. Dit was een nieuw schip van 11.000 ton, maar het was op de werf door een luchtaanval al flink beschadigd geraakt. Het schip zonk niet geheel weg, het bovengedeelte bleef boven water. Wel kreeg het

Waarschijnlijk is dit het moment dat de Zuiderdam door middel van springladingen op 22 september 1944 tot zinken wordt gebracht.

een slagzij van 25 graden. Op 23 september 1944 werd aan de noordwal nabij het hetzelfde dieselgemaal het ss Dinteldijk tot zinken gebracht. Dit schip zonk met het achterschip geheel weg.

Engineering, Drydock III op het voorschip, en de sleepboten Drydock I, Drydock II en Pernis op het achterschip vastgemaakt, om het schip drijvende te krijgen.

Op 11 oktober 1944 zorgde een springlading van 18.000 kilo dynamiet ervoor dat de Baud van de Koninklijk Pakketvaart Mij. te Amsterdam aan de zuidwal helemaal onder water verdween. Op 5 oktober 1944 was op dezelfde hoogte de Prins Willem V van de Rotterdamse Oranjelijn tot zinken gebracht. Van dit schip staken alleen nog de masten boven water.

LAATSTE REIS

SNEL OPRUIMEN

Hier liggen aan de noordoever de Zuiderdam (link) en de Dinteldijk (rechts).

Zuiderdam.

Na de bevrijding was het van groot belang de verbinding tussen Rotterdam en de Noordzee zo snel mogelijk weer bevaarbaar te maken. Daarom begonnen al op 14 mei 1945 Engelse bergers met het weghalen van het wrak van de Baud. Om de nog bestaande vaargeul te verbreden werd vervolgens het achterschip van de Dinteldijk opgeblazen. De resten werden op de wal van Rozenburg gezet en vervolgens met dynamiet opgeruimd. Een zandzuiger zorgde ervoor dat de overige wrakstukken van dit schip in de rivierbodem werden verzonken. Direct na de bevrijding werd ook begonnen met het afdichten van de gaten in de Zuiderdam, waarna Van den Tak’s Bergingsbedrijf begon met pompen om het schip lichter te maken en drijvend te krijgen. Negen staaldraden van 48 mm dik werden vanaf het schip op de wal vastgezet. Lieren moesten de kabels strak houden. Aan stuurboordzijde werden tanks aangebracht om het schip in balans te houden. Uiteindelijk lukte het op vrijdag 15 november 1946 met assistentie van de sleepboten Minerva,

Tijdens de sleepreis naar Rotterdam pompten de bergingsvaartuigen Ram, Meermin en Dolfijn aanhoudend op de ruimen. De berging was een groot succes voor Van den Tak’s Bergingsbedrijf, dat opereerde vanuit de Maassluise buitenhaven. De Zuiderdam bleek echter door de ontploffingen zodanig vernield, dat reparatie niet mogelijk was. Het schip is toen verkocht aan de slopersfirma Heijgen te Antwerpen. Op dinsdag 8 juni 1948 voer de Zuiderdam, gesleept door de sleepboot Zwarte Zee met kapitein A. Slijp en geassisteerd door de sleepboot Schelde met kapitein B.C. Weltevreden, de haven uit voor haar laatste reis naar Antwerpen. Beide slepers waren van L. Smit & Co’s Internationale Sleepdienst, ook gevestigd aan de buitenhaven van Maassluis.

RESTAURATIE

De Prins Willem V werd volgens een geheel nieuwe methode gelicht, namelijk met een hydraulische vijzelinstallatie. Uitvoerder was het Bouw- en Montagebedrijf te Rotterdam, met behulp van de zware drijvende bokken Adelaar, Ajax en Atlas. Op donderdagmorgen 11 december 1947 had men het schip drijvende en kon het naar Rotterdam worden gesleept. Gedurende de sleepreis verleenden de bergingsvaartuigen Bruinvisch en Meermin van Van den Tak assistentie door met pompen het vaartuig zoveel mogelijk in positie te houden. Na algehele restauratie kon het schip als eerste aanwinst voor de Nederlandse koopvaardijvloot in 1949 in de vaart worden gebracht. Het schip was tien jaar oud.


HET LAATSTE NIEUWS * Mei 2020 * Eenmalige uitgave

De Zuiderdam, tijdens of kort na het afzinken.

Hier liggen aan de noordoever twee schepen van de Holland Amerika Lijn, de Zuiderdam (links, gezonken op 22 september) en de Dinteldijk (rechts, gezonken op 23 september). Tussen beide schepen is de kerktoren van Maassluis te zien.

Op 15 november 1946 lukte het Van den Tak’s Bergingsmaatschappij om de Zuiderdam boven water te krijgen en naar Rotterdam te slepen

Pagin a 5


Pagina 6

HET LAATSTE NIEUWS * Mei 2020 * Eenmalige uitgave

Arthur Seyss-Inquart, geboren als Artur Zajtich, was een Oostenrijks jurist en nazipoliticus. Hij behoorde aanvankelijk tot de 'gematigde' vleugel van de Oostenrijkse nazi's, maar later ontpopte hij zich, als Rijkscommissaris van Nederland in het bezette Nederland, als een extremistische hardliner.

O m e c h t t e k u n n e n v o e l e n e n e r v a re n wat vrijheid betekent, moet je eerst onvrijheid en bezetting hebben meegemaakt. En dat heb ik, vijf jaar l an g. M i j n v ad e r ma a k te m i j op 1 0 m e i v ro e g w a k k e r. “ R i e n o p s t a a n , h e t i s oor l og ! ” O p d a t mo m e n t h o o r d e n w i j al vl i e g t ui ge n ove r k o m e n . S p a n n e nd ! Die oorlogsdreiging hing al enige tijd in de lucht door de dreigende taal vanuit Duitsland. In de Lange Boonestraat, waar wij woonden, werden ter bescherming van het post- en telegraafkantoor (een belangrijk informatiepunt), in de straat en op de Noordvliet zandzakken gevuld en opgestapeld. Daarachter konden militairen bij een eventuele aanval dekking zoeken. Bij de Dr. Kuiperschool werd in de straat een diep gat gegraven (een tankval) en in een groot gedeelte van de straten prikkeldraad gespannen. Van mijn broer Gerrit werd zijn motor gevorderd voor de commandant van de verdediging in Maassluis, die mijn broer voor hem moest besturen want hij had geen rijbewijs! Die commandant, een zenuwlijer omdat hij steeds met zijn revolver liep te zwaaien, is naderhand beschoten door een eigen schildwacht, omdat hij van de zenuwen het wachtwoord was vergeten. Mijn moeder kreeg de opdracht het bloed uit zijn uniform te wassen. Na drie dagen was de strijd beslecht, Nederland capituleerde! Dat was voor mij een diepe

teleurstelling en een frustratie. Nu al je overgeven? In het verleden stonden wij toch ook ons mannetje met mannen als Tromp en De Ruyter? Wat veranderde er voor de Maassluizers? Eerst ging alles zijn gewone gangetje, maar toen er inwoners (verzetsstrijders) die een beetje naïef met de geheimhouding waren, werden gearresteerd, sloeg de stemming om, omdat de bestraffing buitengewoon wreed was. Ook het vlaggenincident heeft jonge mensen het leven gekost. Seyss-Inquart, zes-en-een-kwart genoemd, die door Hitler naar Nederland was gestuurd (een Oostenrijker) om ons te ‘paaien’ kon samenwerking daardoor wel vergeten. Ik had een liedje (stil verzet) over hem van mijn tante uit Rotterdam geleerd; niet verstandig want er werd streng gestraft. Rotterdammers uit die tijd kennen het liedje nog wel. Seyss en een kwart, jij met je manke benen, Seyss en een kwart, rot jij maar gauw naar Wenen. Hier is geen eten meer, alles gejat, door die ellendeling, Seys en een kwart! In feite machteloos verzet maar het lucht een beetje op. Van ons gezin, moesten na een razzia, mijn broers eigenlijk naar Duitsland. Een jongere broer die voor

de oorlog al als marinier in Nederlands-Indië zat en, nadat zijn schip getorpedeerd was door de Japanners, ook gevangengenomen werd door de Japanners. De broers doken thuis onder, dus veel zorgen voor mijn ouders in huize Van der Knaap, want ook de postverbinding was schraal of was er helemaal niet. Ik kan deze rubriek wel volschrijven, maar het komt erop neer dat veel van onze vrijheid successievelijk werd ontnomen. Een paar voorbeelden. ‘s Morgens was mijn broer Mart ineens weg. Opgepakt om een tankgracht te graven. Geregeld een razzia voor invordering van fietsen. Verduistering, er mocht geen streepje licht naar buiten. Daaruit weet ik wat donker inhoudt. Letterlijk geen hand voor ogen zien. Als ik ‘s avonds naar een vriendje in de straat ging, voelde ik aan de gevels van de huizen waar ik was. Dan onze bevrijders; de Duitsers waren al vertrokken. Voor Maassluis waren dat de Canadezen, die in ons bedrijfspakhuis een keuken gingen inrichten. Geweldige ervaring. Volop eten, ook chocola en rabarber! Aan bijna Ieder huis het rood, wit en blauw en wekenlang muziek, feesten op de markt. Een minder fraaie bezigheid was het kaalknippen van meisjes die met de vijand hadden ‘geheuld’ en door Maassluis moesten paraderen. Daar sprak mijn broer, op en top een marinier met gevechtservaring in de slag op de Javazee, op de kruiser de Java. naderhand bij zijn thuiskomst schande van. Rien van der Knaap


Nederland N e rland ederland nd HET LAATSTE NIEUWS * Mei 2020 * Eenmalige uitgave

Pagin a 7

na de d oorlog orlog l g in i cijfers i ijfers s Nederland had een n enorme economische oorlogsschade geleden, eden, zo’n 25 miljard voor oorlogse guldens. dens. De staatsschuld vooroorlogse was opgelopen van n 5 miljard gulden vóór de oorlog tot 23 miljard aan het einde ervan. Veel Veel vruchtbaar htbaar land was onder water gezet -r ond nd 100.000 ha. ofwel -rond 8,5 pr ocent van het et totaal- en het rresterester procent ende bouwland was as door gebr gebrek ek aan mest zeer verarmd, waardoor de productie pr oductie alleen al tot gemiddeld iddeld 65 pr procent ocent was teruggevallen. Meer er dan 70.000 woningen, 10.000 bedrijfsgebouwen, ebouwen, 9.000 boer boer-derijen en 200 kerken ken war waren en volledig verver lor en gegaan. Bovendien vendien was gedurende gedur ende loren rrond ond vier jaar vrijwel ijwel geen enkel bouwbouw werk tot stand gekomen; komen; aan de normale jaarlijkse vraag was as in het geheel dus niet tegemoetgekomen. Rond 600.000 van onze ruim 1 miljoen ton zeeschipcapaciteit was verloren gegaan en onze binnenscheepvaart vaart was van 5 tot 3 mil mil-joen ton teruggebracht. racht. Verder Verder waren van de 100.000 vooroorlogse rlogse personenauto’ personenauto’ss er 66.000 verdwenen, van de 53.000 vrachtauvrachtau to’ to’ss 39.000, van de 4.500 bussen 3.800, van de 66.000 motorfietsen tsen 30.000 en van de 4 miljoen fietsen resteerden eerden er slechts 400.000!

De havens van Amsterdam en Rotterdam D w waren grotendeels verwoest, ons o productie productie-apparaat pparaat was volledig uitgeschakeld. chakeld. Ook dee Nederlandse Spoorwegen waren ern ern-getroffen. Van stig tig getrof f fen. V an onze vooroorlogse roorlogse 900 locomotieven ocomotieven waren er nog 1165 65 over, over, van dee 30.000 goederenwagons 1.000, .000, van de 11.750 .750 personenrijtuigen 285, van de 300 elektrische el lektrische treinstellen 5 en van de dieselelektrische lektrische slechts 1. Vele V ele spoorbruggen zijn opgeblazen, azen, evenals vele ele verkeersbruggen, en ongeveer eveer 900.000 dwarsliggers warsliggers (bielzen) en 70 miljoen kilo rails ails zijn verdwenen. Ook honderden erden kilome kilome-ters ers koperen bovenleiding zijn naar Duitsland overgebracht. over ver gebracht.

Ongelooflijke O hoeveelheden en goeder goeder-en, n n, materialen, grondstoffen, grondstof of fen, vee enn der dergelijke gelijke zijn uit onss land naar D Duitsland overgebracht. over gebracht. Zo zijn al al-leen een al tussen juli 1942 en juli 1943 dus us in één jaar - weggevoerd: oerd: 50.000 kkoeien, oeien, 7.000 ton kaas, 30.000 00 ton peulvruchten, ruchten, 30.000 ton appels,, 35 miljoen sigaren, igaren, 165.000 ton zout, 4.500.000 500.000 paar schoenen, choenen, 3.500 ton chocolade,, 500.000 liter jenever enever en 400.000 liter likeur! ur!

Onze melkveestapel veestapel daalde met circa ca 30 procent, het aantal varkens met zo’n ’n 70 procent en ons pluimveebestand met bijna 90 procent. Ongeveer 900.000 00 Nederlanders, s, circa 10 procent van onze bevolking, hadd het hele bezit verloren, de overige 90 procent rocent had in geen vier jaar iets ets nieuws kunnen nen kopen. Nederland had dan an ook behoefte te aan een goederenvoorraad, ad, die normaal voor 2 à 3 jaar nodig was. Daar Daarar naast was err dringend behoefte aan ruim im 300.000 woningen, ningen, voor circa 1.500.000 00 mensen, 1/6 van de toenmalige bevolking!

B ij de be vrijdi ng bal aanceer nceer de denn r uii m 4 mil joe n N e d er l ande anderr s op de r aand nd va n de hong er dood. Het st er f t ec ijfe r wa s ge gest st egen m et 167 pr oo-c e nt t e n opz pz ic ht h t e van 1940; de st er f t e a a n onde rvoe oe ding din g bedr oe oegg 54 pr ocent nt van het ste rftetotaal. tetotaal. Ruim 200.000 m mensen ensen en ha dde n honge ge roe roedee deem m ; dui zzende endenn m oest en na de be vri jding kunst m aatt i g wor de denn geevoe d e n/ off w ee eerr gel eeii del i j k wor den en ge w e nd a a n m mee e r eenn bet er voe voedsel dse l . Br on: Maasland and en Maassluis in Bron: de T weede W ereldoorlog. Tweede Wereldoorlog. J. Meijer

C OLOFON LOFON

HET LAA LAATSTE ATSTE TE NIEUWS Onder verantwoording ntwoording van de Stichting ng Publieke Evenementen enementen Maassluis wordt deze ze uitgave geproduceerd oduceerd naar het voorbeeld van an de eerste uitgave gave van Het Laatste Nieuws na het beëindigen g en van de oorlog g in Nederland.. UITGEVER Stichting Publieke blieke Evenementen Maassluiss Digitale opmaak maak BastionX Drukwerk Janssen/Pers Rotatiedruk

75

JJAAR AAR BEVRIJDING EVRIJDING NG

8 mei is het precies ies 75 jaar geleden dat Maassluis assluis bevrijd werd door dee Canadezen. Vandaar V andaar dat u deze replica van de eerste krant na de oorlog ook op 8 mei toegestuurd stuurd krijgt.

Verschijning Verschijning g éénmalig Oplage 15.000 Verspr eiding Verspreiding ng HaH verspreid id in Maassluis


Pagina 8

HET LAATSTE NIEUWS * Mei 2020 * Eenmalige uitgave

Voor vele onzer inwoners is aan den 5den Mei 1945 niet alleen voor altijd de gedachte Bevrijding verbonden, doch ook het beeld van de beide eerste Engelsche Voedselschepen, die op dien dag den Waterweg zijn binnengekomen en die door duizenden uitbundig juichenden niet vlaggen en Oranje zwaaienden werden verwelkomd. Doch ook voor de opvarenden van beide schepen zal 5 Mei stellig tot een onvergetelijken dag geworden zijn. Want niet alleen waren zij de eerste Britsche koopvaarders, die na 5 jaar den Waterweg weer opvoeren, doch tevens, brachten zij voedsel aan een hongerend volk op den eersten dag, dat dit volk verlost was van het juk der slavernij, dat hen tot aan den rand van den afgrond had gebracht. Hierdoor beteekent de aankomst van de beide Britsche schepen voor ons niet alleen een daad van barmhartigheid en naastenliefde, doch is zij tevens geworden tot het symbool der bevrijding: de komst van de geallieerden. Zeer sympathiek was dan ook de gedachte van enkele inwoners van Maassluis, die uit naam van de geheele gemeente de schepen zijn gaan verwelkomen en ze een bloemenhulde brachten. Zoodra bekend werd, dat de voedselbooten zouden komen, stroomden de belangstellenden naar de havenhoofden, die al spoedig nu eens niet zwart van de menschen zagen, doch oranje-rood-wit en blauw! In den hoogen signaalmast aan de haven wapperde vrolijk 't sein: QMC (welkom) Om 5 uur vertrok de deputatie uit de gemeente per motorboot uit de haven. Aan boord van het scheepje lag een kolossale bloemenkrans in de ons allen zoo sympathieke kleuren. In de krans was de Nederlandsche vlag opgehangen, waarop geschilderd stond: Maassluis dankt den zeeman. De krans, een prachtig stukje vakwerk, werd in den recordtijd van drie uur vervaardigd door den Heer Kap. Zoodra wij de haven uit waren konden wij in de verte de silhouetten van de snel naderende Britsche schepen zien. Overal langs de rivier, zoowel aan de Maassluissche- als aan de Rozenburgsche zijde stonden groepjes belangstellenden, allen getooid met Oranje en velen voorzien met van een vlag. Het convooi werd voorafgegaan een Duitsch oorlogsscheepje. Ter hoogte van Poortershaven vond het groote moment, de ontmoeting met het eerste Britsche schip de “Lesto” met als gezagvoerder kapitein Culbertson plaats. Belangstellend hingen de matrozen, waarvan er verschillende getooid waren met Oranje mutsen! over de verschansing. Toen wij de “Lesto” dicht genoeg genaderd waren, riep de spreker der deputatie tot den Engelschen gezagvoeder: Kapitein wij hebben een bloemenhulde voor U, mogen wij U

die aanbieden? Onmiddellijk trad de Duitsche Marineofficier, die op de brug van het schip stond, naar voren, en antwoordde: U mag de bloemen afgeven, maar niet aan boord komen. De spreker van de deputatie reageerde hier niet op en liet de motorboot langszij brengen. Toen dit gebeurd was, zeide de Maassluizenaar tegen den dichtstbijstaanden Engelsman: Wilt U aan den kapitein vragen... doch hij behoefde al niet verder te gaan, want reeds had kapitein Culbertson de brug verlaten en stond aan de verschansing. Dit is stellig als een onderscheiding te beschouwen, want een kapitein zal wanneer hij met zijn schip op een rivier vaart niet gauw zijn commandopost verlaten. “Uit naam van de Maassluissche bevolking zouden wij het zeer op prijs stellen U deze bloemen te

mogen aanbieden ter gelegenheid van het feit, dat het eerste koopvaardijschip met voedsel voor de bevolking van Nederland in Rotterdam aankomt. Wij hebben zeer naar Uw komst verlangd en we zijn zeer verheugd dat een Engelsch schip het voedsel naar Rotterdam brengt. Wilt U deze bloemen aanvaarden?” “Yes, I will” klonk het antwoord. „Maassluis is een gemeente waar talrijke zeelieden wonen. Vele schepen zijn met Maassluizenaars bemand o.a. de zeesleepbooten”. “Yes I know” (Ja dat weet ik)” Deze bloemenhulde is de dank van Maassluis voor U en voor de koopvaardijvloot, die is blijven doorvaren." Dit zijn de sobere woorden, die gewisseld werden tusschen den Maassluisschen afgevaardigde en den Britschen zeeman. De meesten, die hiervan getuige waren, ook kapitein Culbertson, waren hun ontroering nauwelijks


HET LAATSTE NIEUWS * Mei 2020 * Eenmalige uitgave

meester. Immers dit waren niet zoo maar woorden, geen holle frasen, doch zij gingen van hart tot hart en deden een traan in het oog opwellen. In deze woorden lagen zoowel de nood van een hongerend volk als de ontberingen, opofferingen en heldenmoed van den zeeman in oorlogstijd opgesloten. Het was een aangrijpend oogenblik, waarna zwijgend handen werden gedrukt. Nadat de krans in de midscheeps van de diep afgeladen, grijsgeschilderde stoomer was bevestigd, was er even gelegenheid om met de Engelsche żeelui te spreken. Direct ging er een blikje origineele Engelsche Capstan-sigaretten rond en één der dames werd een stukje chocolade aangeboden. Zijn Montgomery's mannen er al?" vroegen de Britten hoopvol. Helaas moesten wij hierop een teleurstellend antwoord geven. Zij vertelden, dat zij uit Londen kwamen, en dat hun schip ongeveer 3000 ton levensmiddelen aan boord had, o. a. vleesch; meel, groente, suiker en chocolade. Inmiddels was van het begeleidende Duitsche oorlogsschip een motorsloep te water gelaten en deze sloep kwam op ons af om – hoe kan het ook anders – roet in het eten te gooien. We moesten weg, en ook de verschillende andere motor- en roeibooten, die inmiddels op de rivier waren verschenen, werden angstvallig door de Moffen op een afstand gehouden. Inmiddels was de “Lesto” ter hoogte van de Maassluissche haven gekomen, waar een oorverdoovend gejubel losbrak, dat minutenlang aanhield. Het was van de rivier af werkelijk een prachtig gezicht, die beide havenhoofden vol met juichende, met nationale kleuren getooide en met Nederlandsche, Oranje, Britsche en Amerikaanche vlaggen en vlaggetjes wuivende, gelukkige menschen. Het was een indrukwekkende huldebetooging! Een poging van onze motorboot om langszij van het tweede schip, de “Empire Scout” te komen, mislukte reeds direct. De Moffen-officier, die blijkbaar orders van het begeleidende schip had gekregen, wenkte al direct. dat we af moesten houden. Dit nam echter niet weg, dat ook de bemanning van dit schip, dat naar schatting eveneens ongeveer 3000 ton voedsel aan boord zal hebben, niet minder geestdriftig werd bejubeld en toegewuifd. Zelfs boven op de schoor- steen van de tot zinken gebrachte “Zuiderdam” stonden eenige enthousiastelingen! Met drie stooten op de fluit namen wij tenslotte afscheid van de beide grootste schepen van het convooi. De “Empire Scout” antwoordde met een zelfden groet. Het was een waardige betooging en wij zijn den initiatiefnemer tot dit plan stellig veel dank verschuldigd. Indien het aan hem ligt, dan zal deze zeer bijzondere gebeurtenis echter nog een vervolg hebben. Immers Zaterdagavond nog is aan kapitein Culbertson een brief gezonden, waarin hij wordt uitgenoodigd naar Maassluis te komen. Bij voorbaat roepen wij kapitein Culbertson, indien hij naar wij hopen aan de uitnoodiging gehoor zou geven, een hartelijk welkom toe.

Oorspronkelijke bericht stond in Het Laatste Nieuws nummer 175 - 7 mei 1945

Pag ina 9


Pagina 10

HET LAATSTE NIEUWS * Mei 2020 * Eenmalige uitgave

Het was aan het einde van de zomer 1940 dat de Maassluizer Sjaak Boezeman, via de Vlaardinger Ary Kop, betrokken raakt bij de activiteiten van het Geuzenverzet van de Schiedammer Bernard IJzerdraat.

De Geuzen opgericht in Vlaardingen waren de eerste verzetsstrijders in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Al direct na het begin van de oorlog kwamen zij in opstand tegen de Duitse bezetter. Het Geuzenverzet leende hun strijdbare naam van de historische Geuzen uit de Tachtigjarige Oorlog. Boezeman kreeg de leiding over het Maassluise Geuzenvendel. Ook de Maassluizers naar wie een straat is vernoemd in Maassluis zaten bij dit Geuzenvendel. Begin november 1940, in gang gezet door de loslippigheid van een jonge Geus bij een kapper in Arnhem, komt de Sicherheitspolizei achter het bestaan van de Geuzengroep. Tientallen Geuzen in de regio en dus ook in Maassluis worden opgepakt en verhoord.

BUCHENWALD

In maart 1941 vond het zogenaamde Geuzenproces in Den Haag plaats. Na vijf dagen ‘proces’ volgt op dinsdag 5 maart 1941 een uitspraak. Achttien doodsvonnissen worden er geveld. Waarna op donderdag 13 maart 1941 op de Waaldorpersvlakte 15 leden van de verzetsgroep werden geëxecuteerd, drie minderjarige Geuzen krijgen er gratie. De overige 157 Geuzen, worden naar Konzentrationslager Buchenwald gestuurd.

Sjaak Boezeman was de eerste Geus die is gevallen onder de verhoor martelingen van de Duitsers. Cornelis Booster, Arie Bouman, Jan van der Burg, Petrus de Pagter, Johannes Peterse, Willem Weltevreden, Nicolaas van 't Wout en Job van der Zee overlijden aan de omstandigheden in de concentratiekampen.


HET LAATSTE NIEUWS * Mei 2020 * Eenmalige uitgave

Pa gi na 11

Vlaggenzee

zodra het kan... >>>>>>>>>> Vervolg van pagina 1 >>>>>>>>>> Die en de volgende dag worden door de BS nog diverse Maassluizers aangesproken om de Nederlandse vlag naar binnen te halen. Bij sommige ‘twijfelachtige’ Maassluizers wordt de vlag zelfs in beslag genomen. Maar op zondag 6 mei rond 5 uur in de middag draaien de wieken van molen De Hoop naar de ‘vreugde-stand’ en wappert de Nederlandse driekleur aan de toren van de Groote Kerk. In de uitgave van het verzetskrantje ‘Het Laatste Nieuws’ van 6 mei 1945 kunnen wij lezen: “Na vijf jaren van onderdrukking en ellende is dan eindelijk de dag aangebroken waarop wij de Nationale Driekleur, de trots van ons volk, weer openlijk mogen vertoonen. Nu zijn wij vrij en wij danken de burgerij dat zij haar enthousiasme heeft ingetemd totdat het sein gegeven werd tot algemeen vlagvertoon. Overweldigend is, ondanks de verwoestingen in onze gemeente, de aanblik van de ontelbare vlaggen en wimpels en elk goed vaderlander voelt zich hierdoor geroerd.”

In maart 1941 vond het zogenaamde Geuzenproces in Den Haag plaats. Na vijf dagen ‘proces’ volgde op dinsdag 5 maart 1941 een uitspraak. Waarna op donderdag 13 maart 1941 vijftien Geuzen en drie Februaristakers op de Waaldorpersvlakte door een Duits vuurpeloton werden geëxecuteerd. Drie minderjarige Geuzen kregen gratie. Hun straf werd uiteindelijk omgezet van de doodstraf naar levenslang. In hun plaats werden drie communistische februaristakers aan de ter dood veroordeelde Geuzen toegevoegd. Het was de eerste groepsexecutie in Nederland. De zielloze lichamen werden direct door de Duitsers op de Waaldorpersvlakte begraven. Van de overige Geuzen (zie o.a. kader) werden er 157 op dinsdag 8 april 1941 uit hun cel gehaald en naar de binnenplaats van de gevangenis gebracht. Na meerdere malen tellen gingen ze in acht gereedstaande overvalwagens, onder zware bewaking van SS’ers, naar het vrachtgoederenemplacement van het Haagse station Hollands Spoor. Hier aangekomen moesten ze onder veel geschreeuw overstappen op een gereedstaande trein. Het was gelukkig een personentrein met coupés waarin plaats was voor 8 personen. De bewaking op de trein bestond uit zo’n 50 soldaten van de Wehrmacht die niet onvriendelijk waren. Na een dag reizen, met veel oponthoud, kwamen ze aan in Weimar (D) waar ze moesten uitstappen. Op het perron werden ze wederom geteld en na vier keer tot het aantal van 157 te zijn gekomen, mochten ze 8 kilometer gaan marcheren. Dit onder bewaking van zo’n vijftig SS’ers en onderweg werden ze getrapt en geslagen als ze niet doorliepen. Nog erger was het dat de jeugd van Weimar stenen en aardappelen naar ze toe gooiden en de SS’ers hier enkel maar om moesten lachen. Na een klein uur marcheren en afzien passeerden ze een poort met de tekst ‘Jedem Das Seine’ (Ieder het zijne), ze waren op het voorlopige eindpunt van hun reis, het Konzentrationslager Buchenwald, Post Weimar.

De volgende 22 Maassluizers werden uit hun cel gehaald. * Willem Brouwer Jan van der Burg Johannes Teunissen Job van der Zee Hendrik Johannes van Rijn Johannes Cunagondus van der Lee Bastiaan Strijbos Willem Weltevreden Cornelis Booster Johannes Wilhelm Blonk Arie Bouman Aart Brouwer Jan Van Dijk Hugo van der Hoest Petrus Johannes de Pagter Arie Cornelis Pons Pieter Pons Johannes Peterse Joost Slagboom Andreas Johannes van der Slot Arie Voogt Nicolaas van ’t Wout *

Mijn Amerikaanse vriend Mark Shapiro (van Gelderen) plaatste onlangs een berichtje op zijn Facebookpagina over vlaggen om steun te bieden aan de helden van de gezondheidszorg en het was goed voor de samenhorigheid en dat het berichtje is blijven hangen. Dus toen ik bovenstaand artikel las in Het Laatste Nieuws kwam bij mij de vergelijking op met toen. Nu ervaren wij een onvrijheid, die het gevolg is van de coronamaatregelen. Geen feesten of andere bijeenkomsten op 5 mei. Daarom is het goed om te zien dat afgelopen dinsdag massaal is gevlagd. Maassluis was een ‘vlaggenzee’. Samen met het concert van Gerard de Waardt , die verscheidene bevrijdingsliedjes speelde vanaf het carillon van de Groote Kerk gaf dit toch een beetje het gevoel dat wij zo graag wilden bereiken met de geplande festiviteiten in het kader van 75 jaar Vrijheid in Maassluis. “Het was goed om te zien dat op 5 mei zo massaal de vlag is uitgehangen in Maassluis. Een uiting van saamhorigheid, zeker in deze tijd, waar geen bijeenkomsten of feesten op straat georganiseerd mogen worden.” Gertjan van de Velden, Cultuurmakelaar Maassluis


Pagina 12

HET LAATSTE NIEUWS * Mei 2020 * Eenmalige uitgave

ONZICHTBARE VIJAND

MAAKT VIERING 75 JAAR VRIJHEID ONMOGELIJK Eind juni 1945 stond in Maassluis niets een grootscheepse viering van de bevrijding van de Duitse overheersers in de weg. In 2020 zou het - 75 jaar na de bevrijding - weer feest zijn. Maar door de maatregelen die moeten worden genomen om het coronavirus te bestrijden, kan daar helaas geen sprake van zijn. Zelfs de jaarlijkse dodenherdenking op 4 mei heeft een heel ander karakter gekregen dan in alle andere naoorlogse jaren. In plaats van stil te staan bij de bevrijding van een zichtbare vijand gaat alle aandacht nu uit naar de bestrijding van een onzichtbare vijand.

Het oorspronkelijke programma voor de viering in Maassluis van 75 jaar vrijheid stond ook bol van de activiteiten, verspreid over twee dagen. Theater Koningshof was gekozen als locatie voor de eerste dag van de festiviteiten op 5 mei met een vrijheidsbrunch, gevolgt door een optreden van Percussion on Tour op het plein voor het theater. Vervolgens zou pianist Ako Taher een concert geven in de theaterzaal, waarna de aanwezigen buiten zouden wachten op de aankomst van het bevrijdingsvuur uit Wageningen. Leden van de Atletiekvereniging Waterweg zouden dat voor hun rekening nemen. Muziekvereniging Kunst na Arbeid zou het Wilhelmus spelen en daarna een concert geven in Koningshof. De rest van het programma vermeldde een optreden van het koor Die Maeze Sanghers gedeeltelijk met Kunst na Arbeid, gevolgd door de Irish Rose dansgroep. Daarna was het de bedoeling de activiteiten te verplaatsen naar de Markt met muziek van een band en DJ’s. De tweede feestdag stond gepland voor 8 mei met in de ochtend nog in te vullen activiteiten op meerdere locaties in Maassluis. Een bijzonder element zou ongetwijfeld een intocht van historische legervoertuigen zijn geweest via dezelfde route waarlangs de Canadezen op 8 mei 1945 Maassluis binnenreden. Ze kwamen vanaf Maasland via de Noordvliet om te worden ingekwartierd op het terrein van de Verenigde Touwfabrieken. En dan ’s avonds de ongetwijfeld spetterende finale: een taptoe van zes muziekkorpsen op het terrein van voetbalvereniging Excelsior Maassluis. Helaas staat hiervoor heel vaak het woord ‘zouden’, want alle voorbereidingen zijn helaas voor niets geweest. Vanwege een vijand waartegen je niet kunt vechten, maar waarvoor je vooral heel veel moet laten.

Het hierbij afgedrukte programma van 29 en 30 juni 1945 laat zien dat de Maassluizers van toen alles uit de kast haalden om er een geweldig feest van te maken. Activiteiten voor jong en oud met sport, muziek, een botenparade en als meest opvallend onderdeel een behendigheidswedstrijd met motoren.


HET LAATSTE NIEUWS * Mei 2020 * Eenmalige uitgave

Verhalen halen overr vrijheid eid Ook al heb je de oorlog log niet meegemaakt, dan weet je toch wat vrijheid jheid is. Iedere week staat er in de Maassluise Courant De Schakel een kolom van iemand uit Maassluis die vertelt wat voor hem of haar aar vrijheid betekent. Nu onze vrijheid beperkt rkt is in deze coronatijd voel je wel de beperkingen rkingen van het leven. Je kan en mag niet alles es meer doen waar je zin in hebt. Daarom zou u het zo mooi zijn dat ook jongere mensen eenn verhaal schrijven wat voor hun vrijheid betekent. etekent. Dit verhaal stuur jee op naar de site van de Stichting Publieke Evenementen Maassluis (SPEM) www.spem.nu, www.spem.nu, .nu, dan is de kans groot dat je jezelf terugziet iet in het lokale nieuws nieuws-blad. Doe er wel een en goede foto van jezelf bij met een uitsnedee van kruin tot knie. Wij Wij zijn j zeer benieuwd naar je j verhaal.

Waar W aar ar rrook ook k is... Zoals dat met zoveel eel pr producten oducten ging, was eerr ook aan tabak en gr groot oot tekort in de oorlogsjaren. oorlogsjar en. In mei 1942 gebeurt het on on-vermijdelijker; ook k tabak gaat op de bon. Behalve geld, hebben ben mensen nu ook een distributiebon nodig dig om aan hun rookr ook waar te komen. Hier zijn twee oorzaken voor aan te wijzen.. T Ten en eerste was de aanaan voer vanuit het buitenland itenland weggevallen en ten tweede legden de Duitsers beslag op een gr groot oot gedeelte d l van de d tabakvoorraad. b k d Een groep Nederlanders anders besloot zijn eiei gen tabak te gaan produceren. Deze eigen teelt werd in de nog draaiende fabrieken omgetoverd tot sigaren garen en sigaretten. Het smaakte voor geen n meter meter,, maar er werd gretig gebruik vann gemaakt. Ook was er nog een handeltje in tabak op de zwarte markt. Mensen legden gden enorme bedragen neer voor een pakjee sigaretten of een doos sigaren. In 1944 werden err door een verzetsgroep 16.000 valse distributiebonnen ibutiebonnen voor tabak geproduceerd en verspreid. rspreid. De oorlog bracht veel spanning met zich mee en roken was voor velen het enigee dat zij nog hadden.

P agi na 13


Pagina 14

HET LAATSTE NIEUWS * Mei 2020 * Eenmalige uitgave

HET CARILLON

Ondanks dat de Groote Kerk al sinds 1639 in gebruik is, werd het carillon pas redelijk recent geplaatst; in de jaren zeventig van de afgelopen eeuw. Het idee werd al geopperd in de jaren zestig, maar eenvoudig bleek het niet te zijn. De financiering werd in ongeveer tien jaar tijd bijeengebracht door de Maassluise bevolking, aangevuld met onder andere een bijdrage van Smit Internationale en een bijdrage van de gemeente. Ook over de plek waar het carillon moest komen moest nog besloten worden, waarbij de keuze uiteindelijk op de Groote Kerk is gevallen. Het carillon werd in 1974 in gebruik genomen en inmiddels is het een vertrouwd geluid geworden in de Maassluise binnenstad. Elke zaterdag vullen de klanken van het carillon de wijde omgeving.

Op vrijdagavond 4 mei 1945 kwam dan eindelijk het zo lang verwachte bericht dat Nederland helemaal bevrijd was. De D u i t s e t ro e p e n c a p i t u l e e r d e n o p 5 m e i , ‘s avonds om acht uur. Vijf verschrikkelijke jaren van Nazi-overheersing waren v o o r b i j . 7 5 j a a r l a t e r v i e re n w i j d a t moment nog steeds.

aanwezig is. In overleg met de beiaardier is daarom besloten dat op 5 mei een extra bespeling van het carillon te plannen. Tijdens dit speciaal bevrijdingsconcert waren de bekende klassiekers te horen.

GEEN CARILLON IN 1945

In 2019 was dit de aanleiding voor de Koninklijke Nederlandse Klokkenspel Vereniging de Nationale Beiaardestafette te organiseren. Het oorspronkelijke plan (75 concerten voor 75 jaar Vrijheid) werd ruimschoots gehaald: uiteindelijk zijn er in de estafette meer dan 100 uitvoeringen geweest. En Maassluis kan trots zijn: De Groote Kerk maakt deel uit van deze estafette!

Dat het carillon een rol speelt bij het herdenken van de bevrijding is in Maassluis best bijzonder. Het is namelijk niet zo dat in de meidagen van 1945 deze klanken over de stad klonken; toen de Canadezen in Maassluis aankwamen was er geen carillon om te bespelen. Niet omdat (zoals in grote delen van het land) de klokken meegenomen waren door de Duitsers, maar omdat de Groote Kerk helemaal geen carillon had in mei 1945! Dat we er nu wel een hebben is te danken aan een initiatief uit de jaren zestig van de vorige eeuw (zie ook kader).

OVER DE BEVRIJDINGSESTAFETTE

HOOPVOLLE KLANKEN

Als eerste grote stad in Nederland werd Maastricht bevrijd op 14 september 1944. Daar werd precies na 75 jaar de eerste bespeling van de estafette uitgevoerd. Daarna volgde de estafette het spoor van de bevrijders in 1944 en 1945. Het eerste deel in 2019 voor de zuidelijke provincies, en vanaf 1 april 2020 voor de noordelijke provincies en Noord en ZuidHolland. In 2019 vonden al enkele grote bevrijdingsmanifestaties en herdenkingen plaats. Helaas moeten in 2020 in verband met de maatregelen rondom corona de meeste evenementen worden afgeblazen. Maar de carillons blijven klinken! In Maassluis tekende stadsbeiaard Gerard de Waardt voor de Maassluise editie van de vrijheidsestafette op afgelopen 26 april. Daarin was onder meer een muzikale terugblik op de meidagen van 1945 te horen; het thema van Schindlers List, een selectie uit The Sound of Music en natuurlijk We’ll meet again.

EXTRA BEVRIJDINGSCONCERT 5 MEI

Bij de festiviteiten rondom 5 mei mochten alleen nog evenementen doorgaan waarbij geen publiek

Door een speling van het lot vieren we nu 75 jaar vrijheid in een situatie waarin we allemaal onvrijheid ervaren. En hoewel dit natuurlijk niet te vergelijken is met (het einde van) de Tweede Wereldoorlog,

STADSBEIAARDIERS VAN MAASSLUIS Maassluis heeft twee stadsbeiaardiers, Gerard de Waardt en Jan van der Zwart. Samen zorgen ze ervoor dat de beiaard elke zaterdag bespeeld wordt. Beide bespelen sinds 1974 het Maassluise carillon en vieren in 2020 het 45-jarig jubileum. Jan van der Zwart speelt behalve het carillon in Maassluis ook onder meer in Zwijndrecht. De Vrijheidsconcerten worden verzorgd door Gerard de Waardt uit Maassluis. Gerard was stadsbeiaardier in Rotterdam en speelt nog met veel plezier in Schiedam, Maassluis, Tholen en St. Maartensdijk.

misschien kunnen we (zeker de jongere generaties) ons de blijheid rondom vrijheid nét een stukje beter voorstellen dan voorheen. De werkgroep 75 Vrijheid in Maassluis is blij met de carillon-bespelingen van 26 april en 5 mei. Het is alsof de klokken vertellen dat we ook in moeilijke omstandigheden de vrijheid kunnen blijven vieren. En dat we dat ook de komende 75 jaar moeten blijven doen. We hopen dat iedereen er op 5 mei extra van heeft kunnen genieten!


HET LAATSTE NIEUWS * Mei 2020 * Eenmalige uitgave

Minister De Visserschool De Minister De Visserschool aan de Fenacoliuslaan wordt omgebouwd tot appartementen. De school is een waardevol en beeldbepalend gebouw en daarom is de gevel beschermd als gemeentelijk monument. Maar ook de naam van het gebouw heeft een waardevolle plaats in de Maassluise geschiedenis. Daarom pleit de Historische Vereniging Maassluis om de naam‘Minister De Visserschool te behouden. De naam maakt overigens ook fysiek onderdeel uit van de gevel. In 1907 kregen de hervormden in Maassluis een eigen school: de Koningin Wilhelminaschool op ’t Hoofd. Tot die tijd werden de hervormde kinderen door de gereformeerde school ‘geherbergd’, zoals men het destijds formuleerde. Vanwege een aanhoudend tekort aan schoollokalen werd er, na overleg met ondermeer de minister van onderwijs dr. J.Th. de Visser, in 1922 besloten aan de Fenacoliuslaan (hoek Fenacoliusplein) een tweede hervormde school te bouwen. Gedenksteen met vergulde letters Het ontwerp van de school in de art decobouwstijl was van de Maassluise architect J. van Luipen. Deze bouwstijl is te zien in de stijlelementen van de gevel, zoals de vormenvariatie in baksteen, de muurdammen en het driedimensionale metselwerk, maar ook in de symmetrie van de hoofdingang en de twee vleugels. De eerste steen voor het schoolgebouw is gelegd op 10 april 1923 door de tweejarige Johannes Doedenias Schweitzer, zoontje van ds. C.J. Schweitzer, de voorzitter van de schoolvereniging. Als naam voor de school werd voor Minister De Visserschool gekozen. Want De Visser was de minister die in 1920 de invoering van de wet op de ‘financiële gelijkstelling’ van scholen had bevorderd en daardoor was de bouw van deze school mogelijk geworden. De bouw van de school werd gegund aan de heer A.A. Onderdelinden uit Maassluis voor een bedrag van ruim 134.000 gulden. Op 26 september 1923 was het schoolgebouw gereed. De opening gebeurde door de naamgever, minister dr. Johannes Theodoor De Visser. Bij deze gelegenheid werden er in de hal van het gebouw, ter herinnering aan de stichting van de school en de eerstesteenlegging, twee gedenkstenen in marmer met vergulde letters ingemetseld. Uitbreidingen Het nieuwe schoolgebouw omvatte zeven klassen voor lager onderwijs onder leiding van G. van der Laan. Er waren vier klassen voor uitgebreid lager onderwijs onder leiding van de heer B.J. Vriezen. En er was een gymnastieklokaal. Een dag na de opening begonnen de lessen in de nieuwe school. De scholieren waren voornamelijk afkomstig van de overvolle Koningin Wilhelminaschool. Al in 1931 bleek dat uitbreiding noodzakelijk was. De school, met een capaciteit voor 320 leerlingen, telde inmiddels al 350 ingeschreven leerlingen. Er kwam een lokaal bij op de verdieping van de vleugel aan de Fenacoliuslaan. Een tweede verbouwing vond plaats in 1954. Door verdere toename van het aantal leerlingen was een uitbreiding met twee lokalen nodig. Deze werden gebouwd in de vleugel aan het Fenacoliusplein. Ook het gymnastieklokaal is meerdere keren aangepast aan de nieuwe eisen van het onderwijs in lichamelijke opvoeding.

School in oorlogstijd Tijdens de bezettingsjaren werd de school een aantal maal gevorderd op gezag van de Duitse Ortskommandant in Maassluis. De leerlingen vonden dan tijdelijk onderdak bij andere Maassluise scholen. In de school waren Duitse manschappen ingekwartierd, onder anderen officieren van de Kriegsmarine. In de lokalen waar normaal de kinderen les hoorden te krijgen, sliepen Duitse manschappen. Zodra de Duitsers vertrokken waren, startten weer de normale lessen. Maar naar het einde van de oorlog toe zaten de Duitsers er vrijwel permanent ingekwartierd. Ook is de school regelmatig gebruikt door de Sicherheitsdienst (SD) en ander speciale Polizei-eenheden wanneer die in Maassluis waren. De kelder is gebruikt als cellencomplex, onder andere voor het insluiten van Maassluizers die het uitgaansverbod niet zo nauw namen en waren opgepakt. Na het bombardement van 18 maart 1943 is de school ook gebruikt als tijdelijk onderkomen voor de getroffen inwoners van Maassluis waar geen onderdak voor beschikbaar was. Daarna is de school gebruikt voor opslag van een deel van de gemeentelijke museuminventaris. Destijds zat de gemeente nog in het oude raadhuis op de Hoogstraat, maar moest na het bombardement plaatsmaken voor het Bouwbureau Maassluis. Dat bureau was belast met werkzaamheden in verband met de wederopbouw. Aan het einde van de bezetting zijn er in de gymnastiekzaal achter de school dagelijks warme maaltijden uitgedeeld aan ongeveer 150 kinderen uit Maassluis. Later is het uitdelen van voedsel uitgebreid; ook kraamvrouwen en zieken kwamen voor voedselhulp in aanmerking. Na de bevrijding zijn in de school NSB’ers, verraders en zwarthandelaars opgesloten door de Binnenlandse Strijdkrachten (BS). Ook werden hier door de BS een groot aantal ‘moffenmeiden’ naar toegebracht. Ze werden er kaalgeschoren door verpleegsters van het Rode Kruis en daarna vrijgelaten. Multifunctionele ontmoetingsplaats Kort na de oorlog is er in Maassluis een padvindersgroep opgericht. Bij gebrek aan een troephuis konden de padvinders in september 1945 op zaterdagmiddag het gymnastieklokaal van de school huren.

P agina 15

Op 15 december 1945 vond er de eerste installatie bij de Karel Doormangroep plaats. Vele inwoners van Maassluis hebben als kind de Minister De Visserschool bezocht, onder wie enkele bekenden zoals Leen Stigter en Henk Fortuin. Deze laatste heeft daar, samen met Jan Ouwenbroek en Dirk Huisman, in de gymnastiekzaal van het gebouw in 1947 zijn teken- en schilderwerk geëxposeerd. Deze expositie was zo’n succes dat er in september 1948 een nieuwe expositie volgde met meer kunstenaars, onder anderen van hun docent Johann Oberreiter. Het gymnastieklokaal werd na schooltijd ook gebruikt voor tafeltenniswedstrijden. En het was in gebruik bij verschillende verenigingen, zoals de Atletiek Vereniging Maassluis en gymnastiekvereniging Sparta Maassluis. De school verhuist, het gebouw blijft Als gevolg van de groei van de stad in de daaropvolgende jaren, trokken veel gezinnen weg uit de binnenstad naar nieuwbouwwijken. De kinderen vonden daar ook nieuwe schoolhuisvesting. Het leerlingenaantal nam af en in 1960 fuseerden de Minister De Visserschool en de Groen van Prinstererschool. De leerlingen verhuisden naar de nieuwgebouwde Marnixschool aan het Reviusplein. De school aan het Fenacoliusplein kwam leeg te staan en over de ingemetselde naam boven de hoofdingang werd een groot bord aangebracht. Enige tijd later nam de Prinses Beatrix-kleuterschool het gebouw in gebruik. In 1970 bleek na inspectie dat het gebouw in slechte en onveilige staat verkeerde. Dakreparatie was dringend nodig en de verwarming functioneerde slecht. Ook de brandveiligheid was niet in orde. Architectenbureau Steenkist en Vedder uit Maassluis werkte een plan uit dat voorzag in een inwendige gedaanteverwisseling met behoud van het buitenaanzicht. Er kwamen trappenhuizen aan het einde van beide vleugels van het gebouw. De verbouwing van het pand startte in de zomer van 1972 en de heropening vond plaats op 26 september 1973, dezelfde dag als waarop 50 jaar eerder de opening had plaatsgevonden. Nieuwe toekomst, dezelfde naam Basisschool Het Spectrum was in 2018 de laatste gebruiker van het pand. De school verhuisde naar een andere locatie en het gebouw, dat inmiddels was aangewezen als gemeentelijk monument, kwam leeg te staan. Om inbraak en vernieling tegen te gaan, werd gekozen voor het tijdelijk verhuren aan bedrijven en woningzoekenden. In oktober 2018 besloot de gemeenteraad om de voormalige schoollocatie te laten herontwikkelen. In het bestaande gebouw zouden negen appartementen komen en daarbij drie nieuwe grondgebonden woningen. In 2019 is dit plan verder ontwikkeld en in 2020 is inmiddels gestart met het bouwproject Spectrum. Het is de wens van de Historische Vereniging van Maassluis dat in het nieuwe complex behalve de gevel ook de naam van het oorspronkelijke gebouw bewaard blijft. Als het bouwbord verwijderd is, prijkt daar weer de eerste naamgever, Minister de Visser.


Inclusief 2 euro voor het Maassluisse Geuzenmonument, dat eind dit jaar onthuld zal worden.

Profile for Waterjournaal

Het Laatste Nieuws Maassluis 2020  

Het Laatste Nieuws Maassluis 2020  

Advertisement