Issuu on Google+

ΑΠΟΚΑΛυΠτΙΚη ΜΕΛΕτη τΟυ ΙνΣτΙτΟυτΟυ ΑΓΡΟτΙΚηΣ ΣυνΕτΑΙΡΙΣτΙΚηΣ ΟΙΚΟνΟΜΙΑΣ ΣΕΛ.: 08-21

Στεγνώνει η Ελλάδα, ανύπαρκτη η διαχείριση των υδάτινων πόρων...

«Η λύση για τα απορρίμματα βρίσκεται στην καύση» ΣΕΛ.: 24-25

ΣΕΛ.: 26-27

Aφαλάτωση:


02 Άνοιξε ο δρόμος για την ιδιωτικοποίηση της ΕυΑΘ

Μ

εγάλα μεγέθη από τον ευρωπαϊκό χώρο, προσέλκυσε ο διαγωνισμός για την παραχώρηση ποσοστού 23,2% της Εταιρείας Ύδρευσης Αποχέτευσης Θεσσαλονίκης. Σύμφωνα με ανακοίνωση του υπουργείου Οικονομίας, προτάσεις εκδήλωσης ενδιαφέροντος στην πρώτη φάση της εκδήλωσης ενδιαφέροντος, που ολοκληρώθηκε χθες, κατέθεσαν τρεις κοινοπραξίες: O γαλλικός κολοσσός Suez μαζί με τον όμιλο Ελλάκτωρ, η ισπανική επιχείρηση διαχείρισης υδάτων Aqualia μαζί με τον όμιλο ΓΕΚ/Τέρνα και η γαλλική Veolia Environment από κοινού με τον όμιλο MIG και την Ιόνιο Κατασκευαστική. Παρόντες στον διαγωνισμό δήλωσαν και οι τρεις ευρωπαϊκοί όμιλοι, που είχαν παρουσιαστεί τα τελευταία χρόνια να ανταποκρίνονται στα θέλγητρα της ΕΥΑΘ. Εξάλλου, ο διαγωνισμός της ΕΥΑΘ σηματοδοτεί την επέκταση των δραστηριοτήτων των ελληνικών κατασκευαστικών ομίλων στον τομέα του νερού . Η Διυπουργική Επιτροπή θα αξιο-

λογήσει τις προτάσεις και στη συνέχεια θα ξεκινήσει έλεγχος των ενδιαφερόμενων (data room) στα στοιχεία της ΕΥΑΘ, ώστε μετά από έναν μήνα να υποβληθούν δεσμευτικές οικονομικές προσφορές. Με βάσει τη σημερινή κεφαλαιοποίηση της εταιρείας, το 23,2% της ΕΥΑΘ αποτιμάται σε περίπου 55-60 εκατ. ευρώ. Το 51% των μετοχών της ΕΥΑΘ θα παραμείνει στο Δημόσιο, ωστόσο, σύμφωνα με την προκήρυξη, στον στρατηγικό επενδυτή θα παραχωρηθούν ορισμένα δικαιώματα στο management της εταιρείας. Στον έλεγχο του Δημοσίου θα παραμείνουν ακόμη οι εγκαταστάσεις, οι υποδομές και το δίκτυο ύδρευσης και αποχέτευσης της περιοχής και η τιμολογιακή πολιτική της ΕΥΑΘ. Παράλληλα, η κυβέρνηση έχει δεσμευτεί ότι από τη διάθεση του 23,02% των μετοχών του Δημοσίου σε στρατηγικό επενδυτή δεν θα θιγούν τα δικαιώματα των εργαζομένων της εταιρείας. Πόλο έλξης για ευρωπαϊκούς και εγχώριους ομίλους αποτελεί η προ-

οπτική επέκτασης των δραστηριοτήτων της ΕΥΑΘ στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Την ίδια στιγμή, δεν είναι αμελητέο το γεγονός ότι η ΕΥΑΘ παρουσιάζει εντυπωσιακούς ρυθμούς ανάπτυξης τα τελευταία χρόνια, ενώ έχει σε εξέλιξη επιχειρηματικό - επενδυτικό σχέδιο, που ξεπερνά τα 100 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2007-2011 με στόχο τη μετεξέλιξή της σε έναν ισχυρό πόλο τεχνογνωσίας και επιχειρηματικότητας στην ευρύτερη περιοχή. Η εταιρεία αναμένει για εφέτος κύκλο εργασιών ύψους 91 εκατ. ευρώ, έναντι 75,919 εκατ. ευρώ το 2008 και κέρδη 19,4 εκατ. ευρώ. Η ΕΥΑΘ στοχεύει στην αύξηση του καταναλωτικού κοινού, την παροχή νέων υπηρεσιών βασισμένες στα στρατηγικά πλεονεκτήματα της εταιρείας, την επέκταση σε άλλους δήμους, την ανάληψη πρωτοβουλιών στα Βαλκάνια, τη σύναψη στρατηγικών συμμαχιών και την επέκτασή της σε ενέργεια και τηλεπικοινωνίες, όπου έχει υπογράψει με τις τρεις εταιρείες κινητής τηλεφωνίας συμφωνία για σταθμούς βάσης. Οι διεκδικητές Η Suez Εnvironment, η οποία παρουσιάζεται ως φαβορί, καθώς κατέχει ήδη ένα ποσοστό της τάξεως του 5,102% της ΕΥΑΘ, εμφάνισε το 2008 κύκλο εργασιών ύψους 12,36 δισ. ευρώ. Η εταιρεία έχει παρουσία και στις πέντε ηπείρους, ωστόσο, η Ευρώπη αποτελεί την κύρια πηγή των εσόδων της συνεισφέροντας το 80% του κύκλου εργασιών της. Η Suez τροφοδοτεί με πόσιμο νερό 76 εκατομμύρια ανθρώπους, παρέχει υπηρεσίες επεξεργασίας λυμάτων για 44 εκατομμύρια ανθρώπους και συλλέγει απορρίμματα που παράγονται από 60 εκατομμύρια ανθρώπους. Απασχολεί, δε, 65.400 υπαλλήλους. Η εταιρεία κατέβηκε στον διαγωνισμό για την ΕΥΑΘ μαζί με τον όμιλο Ελλάκτωρ με τον οποίο έχει υπογράψει συμφωνία για τον τομέα των υδάτινων πόρων. Στελέχη του γαλλικού κολοσσού έχουν πραγματοποιήσει επανειλημμένα επισκέ-

ψεις στη Θεσσαλονίκη, όπου έχουν έρθει σε επαφή με τοπικούς παράγοντες σε μια προσπάθεια να προλειάνουν το έδαφος εν όψει του ενδεχομένου να γίνουν οι στρατηγικοί εταίροι της ΕΥΑΘ. Η Veolia Environment, καθώς μετρά 155 χρόνια παρουσίας στον χώρο των υδάτινων πόρων και της ενέργειας. Η Veolia είναι η μεγαλύτερη εταιρεία υπηρεσιών περιβάλλοντος στον κόσμο. Εχει δραστηριότητες σε όλες τις ηπείρους, σε περισσότερες από 100 χώρες και απασχολεί πάνω από 336.000 υπαλλήλους. Η Veolia είναι εισηγμένη στα χρηματιστήρια Παρισίων και Νέας Υόρκης με χρηματιστηριακή αξία πάνω από 11,5 δισ. ευρώ Η εταιρεία παρουσίασε το 2008 ενοποιημένο τζίρο 36,2 δισ. ευρώ και λειτουργικά κέρδη πάνω από 1,9 δισ. ευρώ, πρωτοεμφανίστηκε ως διεκδικητής της ΕΥΑΘ το 2006 και πληροφορίες την ήθελαν να σχηματίζει κοινοπραξία με την Lamda Development. Τελικώς έκανε την έκπληξη και συνέπραξε στη μάχη για το νερό της Θεσσαλονίκης με τον όμιλο MIG και την Ιόνιο Κατασκευαστική. Στην κοινοπραξία η Veolia κατέχει το 51%, η MIG το 44% και το υπόλοιπο η Ιόνιος Κατασκευαστική. Τις δυνάμεις της με τον όμιλο ΓΕΚ-Τέρνα ένωσε η ισπανική επιχείρηση διαχείρισης υδάτων Aqualia, η οποία αποτελεί μέλος του ομίλου επιχειρήσεων FCC με δραστηριότητες στον κατασκευαστικό, τεχνικό και περιβαλλοντικό κλάδο. Η Aqualia δραστηριοποιείται στην Ισπανία σε 850 πόλεις με 13 εκατ. πελάτες, ενώ έχει παρουσία και σε άλλες χώρες, όπως Πορτογαλία, Αλγερία, Ιταλία, Τσεχία και Κίνα. Ο όμιλος FCC διαθέτει 27 θυγατρικές εταιρείες και έχει τζίρο 14 δισ. ευρώ, κέρδη EBITDA 1,7 δισ. ευρώ και καθαρά κέρδη προ φόρων 490 εκατ. ευρώ. Το 2007 η Aqualia αναδείχτηκε ως η καλύτερη εταιρεία διαχείρισης υδάτων στον κόσμο από το περιοδικό «Global Water Intelligence» (GWI).

ΜηνΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΙΔΙΟΚτηΣΙΑ: A.Z. SUSTAINABLE MEDIA SERVICES LIMITED Εκδότης: Εύη Βροντίση Σύμβουλος Έκδοσης: Α. Ζευγίτης Διευθυντής: Μ. Κοτούφος Επιστημονικός Συνεργάτης: Ευστράτιος Καλογήρου, Διδάκτωρ Χημικός Μηχανικός Ε.Μ.Π. Δημιουργικό - Επιμέλεια έκδοσης: Remusicate Διεύθυνση: Νερούτσου 4β, Αθήνα. Τ.Κ. 104-45 τηλ.: 210-8824015, 6972-923740 e-mail: info@water-waste.gr. www.water-waste.gr


7η ∆ΙΕΘΝΗΣ Ε ΕΚΘΕΣΗ ΚΘΕΣΗ ΦΟΡ ΦΟΡΕΩΝ ΕΩΝ ΤΟΠΙΚΗ ΤΟΠΙΚΗΣ ΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟ∆ΙΟΙΚΗΣΗΣ, ∆ ΗΜΟΣΙΟΥ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΝΙΚΟΥ ΑΥΤΟ∆ΙΟΙΚΗΣΗΣ, ∆ΗΜΟΣΙΟΥ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΚΑΙ Ι∆ΙΩΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΟΜΕΑ ΚΑ ΑΙ Ι∆ΙΩΤΙΚ ΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗ ΗΣΕΩΝ

26-299|11|200 26-2 2009 09 ∆ΙΕΘΝΕΣ ∆ΙΕΘΝ ΕΣ ΕΚΘΕΣΙΑΚΟ ΕΚΘΕΣΙΑΚΟ ΚΕ ΚΕΝΤΡΟ ΝΤΡΟ Θ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Όλα Όλ λα για τον πολίτη!

ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ ΕΚ∆ΗΛΩΣΕΙΣ: i Σύνοδος Σύνοδος των τ ∆ηµάρχων του ∆ικτύου ∆ικτύοου Βαλκανικών πόλεων (B (BALCINET) BALCINET) i Θεµατικά Θεµατικά συνέδρια Κ.Ε.∆.Κ.Ε. Κ.Ε.∆.Κ.Ε. και E.N.A.E. E i Συνέδριο Συνέδριο µε θέµα «Μοντέλα Πόλεων» Πόλεω ων» i Ηµερίδες Ηµερίδες σχετικές µε τεχνικά και νοµικά νοοµικά θέµατα για ∆ήµους Νοµαρχίες τους ∆ήµο ους και τις Ν οµαρχίες

ΧΟΡΗΓΟΙ Χ ΟΡΗΓΟΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

για παρεµβάσεις i ∆ιαγωνισµός ∆ ∆ιαγων βάσ σε σε πόλεις µε υγρό υγ στοιχείο σ στοιχεί ∆ήµων/Νοµαρχιών, i Βραβεύσεις Β Βραβε µαρ ρχιών, που εφαρµόζουν εφα περιβαλλοντικές πολιτικές π περιβα κές ή τεχνικές. i Σεµινάριο Σεµινάρ µε θέµα τεχνικές νικέςς επικοινωνίας και e-governmentee-governm governm n CRM.


06

Κονδύλια 88 εκατ. για έργα διαχείρισης αποβλήτων στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας

Ο

Γενικός Γραμματέας της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας κ. Παντελής Σκλιάς σε συνέντευξη Τύπου προς τα ΜΜΕ, με αφορμή την εκχώρηση της Διαχείρισης του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη 2007-2013» στην Περιφέρεια Στερεάς

Ελλάδας, ύψους 88,0 εκατ. Ευρώ ενημέρωσε αναλυτικά για τα ακόλουθα θέματα: Με απόφαση του Υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών κ. Παπαθανασίου και του Υπουργού Χωροταξίας Περιβάλλοντος και Δημοσίων Έργων κ. Σουφλιά εκχωρείται το δικαίωμα

διαχείρισης για πράξεις του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη 2007-2013» στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, ύψους 88,0 εκατ. Ευρώ. Με το ποσό αυτό πρόκειται να καλυφθούν, σύμφωνα με τους εγκεκριμένους Περιφερειακούς Σχεδια-

σμούς Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων, έργα διαχείρισης (κατασκευής και αναβάθμισης) οικιακών και βιομηχανικών αποβλήτων και πιο συγκεκριμένα: 4Σταθμοί Μεταφόρτωσης. 4Χώροι Υγειονομικής Ταφής Αποβλήτων / Απορριμμάτων. 4Ολοκληρωμένες εγκαταστάσεις διαχείρισης αποβλήτων. 4Μονάδες μηχανικής ανακύκλωσης και κομποστοποίησης. Άμεσα, με απόφαση του Γενικού Γραμματέα της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, κ. Παντελή Σκλιά εξεδόθη Ανοιχτή Πρόσκληση ύψους 23,2 εκατ. Ευρώ με Τελικούς Δικαιούχους την Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης Α’ και Β’ βαθμού καθώς και Νομικά Πρόσωπα Ιδιωτικού η Δημοσίου Δικαίου δυνητικά αρμόδια για την εκτέλεση πράξεων διαχείρισης στερεών αποβλήτων. Εκ των πόρων αυτών 11,2 εκατ. Ευρώ διατίθενται για έργα αποκατάστασης Χώρων Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Στερεών Αποβλήτων. Το ποσό των 12,0 εκατ. Ευρώ διατίθεται για προμήθειες εξοπλισμού μεταφοράς απορριμμάτων (απορριμματοφόρα, πλυστικά κ.α.) και προμήθειες εξοπλισμού διαχείρισης απορριμμάτων εντός των Χώρων Υγειονομικής Ταφής (συμπιεστές, φορτηγά, σπαστήρες, κονιορτοποιητές κλπ.). Για τον εξοπλισμό μεταφοράς θα χρηματοδοτηθούν οι φορείς διαχείρισης απορριμμάτων που η βασική υποδομή τελικής διάθεσης (Χώροι Υγειονομικής Ταφής) έχει άδεια λειτουργίας και εντάσσεται στον Περιφερειακό Σχεδιασμό Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων Στερεάς Ελλάδας. Συγκεκριμένα επιλέξιμοι είναι οι Φορείς Διαχείρισης και οι Σύνδεσμοι Διαχείρισης Στερεών Απορριμμάτων Λειβαδιάς, Θήβας, Βόρειας Εύβοιας, Δομοκού, Χαλκίδας, Σκύρου και Λαμίας στο βαθμό που έχει ολοκληρωθεί η μελέτη ωρίμανσης για τη δημιουργία ΧΥΤΑ Κεντρικής Φθιώτιδας και αναμένεται η οριστική χωροθέτησή του. Επίσης, μετά από αίτημα των ΦΟΔΣΑ Λοκρίδας και Νότιας Εύβοιας ανακοινώνεται η έγκριση της χρηματοδότησης από το Πρόγραμμα ΘΗΣΕΑΣ με 1,2 εκατ. Ευρώ των δύο μελετών ωρίμανσης του έργου: «Κατασκευή ΧΥΤΥ & Μονάδας Ανάκτησης Υλικών στη Διαχειριστική Ενότητα Λοκρίδας Φθιώτιδας (ύψους 600.000,0 Ευρώ) και Νότιας Εύβοιας (ύψους 600.000,0 Ευρώ).


08

ΑΠΟΚΑΛυΠτΙΚη ΜΕΛΕτη τΟυ ΙνΣτΙτΟυτΟυ ΑΓΡΟτΙΚηΣ ΣυνΕτΑΙΡΙΣτΙΚηΣ ΟΙΚΟνΟΜΙΑΣ

Στεγνώνει η Ελλάδα, ανύπαρκτη η διαχείριση των υδάτινων πόρων... Τι παρεμβάσεις πρέπει να γίνουν, ποιες είναι οι ευθύνες της κεντρικής εξουσίας και ποιες σε τοπικό επίπεδο και ποια μέτρα πρέπει να ληφθούν για να μην διψάσουμε


09

Σ

τον αέρα βρίσκεται το σύστημα διαχείρισης του νερού που χρησιμοποιείται για άρδευση των χωραφιών στη χώρα μας. Προπολεμικά δίκτυα, σπάταλες, αυθαίρετες γεωτρήσεις, ακατάλληλες καλλιέργειες. Τη δραματική κατάσταση περιγράφει με λεπτομέρειες μελέτη που εκπόνησε το Ινστιτούτο Αγροτικής Συνεταιριστικής Οικονομίας (ΙΝΑΣΟ), προτείνοντας ταυτόχρονα δέσμη μέτρων έστω και την ύστατη στιγμή. Την μελέτη υπογράφει ο πρόεδρος του ΙΝΑΣΟ καθηγητής Μανώλης Ξανθάκης. Στους πολλούς αιώνες ανθρώπινης δραστηριότητας, το νερό αντιμετωπίστηκε ως ελεύθερο αγαθό. Ήταν επαρκές για να καλύψει τις ανάγκες ύδρευσης και άρδευσης για τις περισσότερες περιοχές του πλανήτη. Έτσι, το θέμα της εξοικονόμησης στη χρήση του νερού δεν αποτέλεσε προτεραιότητα. Η εικόνα, όμως, πλέον έχει αλλάξει. Ο σημερινός άνθρωπος πίνει δύο (2) λίτρα νερό κάθε μέρα, αλλά καταναλώνει περίπου 3000 λίτρα, αν προστεθεί το νερό που ενσωματώνεται στην τροφή του, ιδιαίτερα για την παραγωγή κρέατος. Καθώς αυξάνεται ο πληθυσμός και τα εισοδήματα, η πρόβλεψη του Διεθνούς Ινστιτούτου Διαχείρισης Νερού (ΙWΜΙ) είναι ότι το 2030 θα απαιτείται περίπου 25% περισσότερη ποσότητα νερού (δηλαδή περίπου 2000 κυβικά χιλιόμετρα περισσότερα το χρόνο για τον πληθυσμό της γης), σε σχέση με τη σημερινή, σε μία περίοδο που το φαινόμενο του θερμοκηπίου επιδρά αρνητικά στις διαθέσιμες ποσότητες. Στην άρδευση διατίθεται το 70% περίπου της ανθρώπινης κατανάλωσης νερού. Από αυτή την ποσότητα, πάνω από τα 2/3 περίπου χάνεται πριν φτάσει στο χωράφι ή χρησιμοποιείται σπάταλα, χωρίς οικονομική λογική, αφού φτάσει. Η εικόνα είναι αισθητά χειρότερη στην περίπτωση της Ελλάδας. Τα υπόγεια αποθέ-

ματα νερού σε πολλές περιοχές της χώρας εξαντλούνται, η θάλασσα σε αρκετές άλλες περιοχές έχει εισχωρήσει επικίνδυνα στον υδροφόρο ορίζοντα, ενώ η ανεξέλεγκτη χρήση γεωτρήσεων επιδεινώνει δραματικά την κατάσταση. Πρόσφατη έκθεση του ΙΓΜΕ, που βασίστηκε σε μετρήσεις 524 σημείων σε όλη τη χώρα, διαπίστωσε την επιδείνωση της κατάστασης και τον προκλητικό τρόπο διαχείρισης και εκμετάλλευσης του υδάτινου πλούτου. Οι επιπτώσεις που προκαλεί η υπεράντληση του νερού με ανεξέλεγκτες γεωτρήσεις δεν είναι μετρήσιμες, γιατί η Πολιτεία δεν έχει εικόνα ούτε του αριθμού των γεωτρήσεων, ούτε των ποσοτήτων νερού που αυτές αντλούν από το υπέδαφος. Τα συμπεράσματα προκύπτουν έμμεσα, από τις παρατηρούμενες μεταβολές στην ποιότητα και την ποσότητα των υπόγειων υδάτων. Σύμφωνα με το ΙΓΜΕ, από τα 236 υπόγεια υδροφόρα συστήματα της χώρας, τα 110 χαρακτηρίζονται πλέον ως απειλούμενα, δηλαδή σε κίνδυνο να μην πληρούν τους ποιοτικούς και ποσοτικούς στόχους που θέτει η Ευρωπαϊκή Οδηγία

2000/60 για τα Ύδατα. Είναι προφανές ότι μόνη λύση για την αντιμετώπιση του προβλήματος είναι η ορθολογική διαχείριση του νερού. Αυτή ήδη εφαρμόζεται στην ύδρευση του πληθυσμού. Στην άρδευση, που καταναλώνει το 86% του συνόλου των υδατικών πόρων της χώρας μας (δηλ. πολύ πάνω από τον παγκόσμιο μέσο όρο του 70%), κανενός είδους ορθολογική διαχείριση δεν εφαρμόζεται. Και είναι αυταπόδεικτο ότι η συνέχιση της παρούσας κατάστασης δεν αποτελεί πλέον επιλογή, γιατί το αδιέξοδο είναι πολύ κοντά. Η παρέμβαση πρέπει να είναι διττή, για να αντιμετωπιστεί η ποσοτική και ποιοτική ανεπάρκεια του νερού. Να αναβαθμιστούν και να επεκταθούν τα συλλογικά δίκτυα άρδευσης, να μειωθούν δραστικά οι απώλειες και να τιμολογηθεί η κατανάλωση του νερού για άρδευση. Δεν έχει τόση σημασία πόσο θα χρεωθεί η μονάδα μέτρησης της καταναλισκόμενης ποσότητας. Είναι όμως κρίσιμο, το νερό που μετατράπηκε πλέον σε σπάνιο αγαθό, να καταταχθεί

στα οικονομικά αγαθά και να αποκτήσει τιμή ανά μονάδα κατανάλωσης, όπως άλλωστε γίνεται ήδη στην ύδρευση του πληθυσμού, αλλά και σε ορισμένες περιπτώσεις στην άρδευση των εκτάσεων. Αυτό είναι και το κύριο μήνυμα της παρούσας μελέτης του ΙΝΑΣΟ. Ακόμη, από την προσπάθεια της ερευνητικής ομάδας προέκυψε συγκεκριμένος αποτελεσματικός τρόπος προσέγγισης στη διαχείριση του αρδευτικού νερού ανά περιοχή, που μπορεί να επιτύχει τους παραπάνω στόχους της εξοικονόμησης, της μείωσης των διαρροών κατά τη μεταφορά του νερού και της διακοπής των ανεξέλεγκτων γεωτρήσεων. Η Πολιτεία δεν έχει θέσεις πολιτικής, ούτε ολοκληρωμένη στρατηγική για τη διαχείριση του νερού, ιδιαίτερα σε περιφερειακό/τοπικό επίπεδο. Πιστεύουμε ότι με τις διαπιστώσεις και τις προτάσεις της παρούσας μελέτης θα μπορέσει η ΠΑΣΕΓΕΣ να διατυπώσει τη σαφή και ουσιαστική γραμμή της και να επηρεάσει τις κυβερνήσεις και τα κόμματα προς τη σωστή κατεύθυνση.

»


10 σιμότητα ενός ΦοΔΝΕ, υπό όρους οργανισμού κοινής ωφέλειας, αφ’ ετέρου να μην επηρεάζεται καταλυτικά η αντίστοιχη βιωσιμότητα των αγροτικών εκμεταλλεύσεων (και του αγροτικού κόσμου) της περιοχής αρμοδιότητάς του. Προς την κατεύθυνση αυτή, λαμβάνονται υπ’ όψη και οι δυνατότητες/προοπτικές αναδιάρθρωσης, στα πλαίσια της αναθεωρημένης ΚΑΠ, των υδροβόρων τοπικών καλλιεργειών, ιδιαίτερα δε των μη διατροφικών (π.χ. βαμβακιού), προς άλλες, πολύ λιγότερο υδροεντατικές, διατροφικές καλλιέργειες (π.χ. σιτάρι).

Σ

κοπός της μελέτης του ΙΝΑΣΟ/ΠΑΣΕΓΕΣ ήταν να διερευνηθεί η σκοπιμότητα, εφικτότητα και βιωσιμότητα ενός ενιαίου μοντέλου διαχείρισης του αρδευτικού νερού στην ελληνική γεωργία. Η αποτελεσματική εφαρμογή στην πράξη του μοντέλου αυτού θα αποτελέσει ένα πολύτιμο εργαλείο στρατηγικής, τόσο για την ΠΑΣΕΓΕΣ και τον αγροτικό κόσμο, όσο και για την Πολιτεία, στην κρίσιμη κοινή προσπάθεια για ορθολογική χρήση και εξοικονόμηση του νερού, ως αγαθού εν ανεπαρκεία, με έμφαση πάντα στην αντιμετώπιση των προβλημάτων του αγροτικού τομέα. Στα πλαίσια του ως άνω σκοπού της, η μελέτη έθεσε τους ακόλουθους βασικούς στόχους για την πληρέστερη ανάλυση και τεκμηρίωση του αντικειμένου της: 4Να αναγνωρίσει και να αναλύσει τα υφιστάμενα σήμερα προβλήματα, ελλείψεις και εμπόδια στην εφαρμοζόμενη εθνική πολιτική διαχείρισης των υδάτινων πόρων, και ιδιαίτερα των πόρων εκείνων που προορίζονται για αγροτική χρήση, και να περιγράψει, σε γενικές γραμμές, τις πιθανές λύσεις και την εφαρμογή τους σε ένα ορθολογικό σύστημα διαχείρισης

του νερού σε περιφερειακό/τοπικό επίπεδο. 4Να προδιαγράψει τους κύριους άξονες οργάνωσης και λειτουργίας των προτεινόμενων Φορέων Διαχείρισης Νερού (ΦοΔΝΕ), καθώς και το σταδιακό τρόπο μετάβασης από το σημερινό μοντέλο διαχείρισης του νερού (ΓΟΕΒ, ΤΟΕΒ, ΔΕΥΑ, κ.α.) στο μελλοντικό (ΦοΔΝΕ). 4Να διαμορφώσει το βασικό σχήμα, τη δομή και το πλαίσιο λειτουργίας (διοικητικό-τεχνικό-οικονομικόχρηματοδοτικό) ενός τυπικού ΦοΔΝΕ, καθώς και να προδιαγράψει ένα συγκροτημένο πρόγραμμα ανάπτυξης και δράσης του. 4Να ιεραρχήσει τις ανάγκες εξοικονόμησης αρδευτικού νερού και να προσδιορίσει τις γεωγραφικές περιοχές προτεραιότητας σε όλη τη χώρα, οι οποίες αντιμετωπίζουν έντονα προβλήματα υποβάθμισης των υδάτινων πόρων τους (ερημοποίηση, υφαλμύρωση, νιτρορύπανση, κ.α.). 4Να καταγράψει, να αναλύσει και να αξιολογήσει συγκριτικά, από πλευράς κόστους-οφέλους, τις δυνατές επεμβάσεις εξοικονόμησης αρδευτικού νερού και ενέργειας (π.χ. αντικατάσταση/επανακατασκευή παλαιών

αρδευτικών δικτύων, εξορθολογισμό των ηλεκτρικών καταναλώσεων στην άντληση/άρδευση, εφαρμογή τηλεμετρίας, κ.α.), καθώς και να διερευνήσει τους πιθανούς τρόπους χρηματοδότησης των επεμβάσεων αυτών. 4Να διερευνήσει και να εξειδικεύσει πιλοτικά το προτεινόμενο σχήμα ΦοΔΝΕ σε δύο (2) συγκεκριμένες γεωγραφικές/υδρολογικές περιοχές, η μία με έντονο πρόβλημα ποσότητας και ποιότητας αρδευτικού νερού, και η άλλη με επάρκεια, γενικά, τοπικών υδάτινων πόρων. Η πιλοτική αυτή διερεύνηση/εξειδίκευση εστιάζει αφ’ ενός σε θέματα οργάνωσης και λειτουργίας των ΦοΔΝΕ που θα αναλάβουν την αποκλειστική αρμοδιότητα διαχείρισης των υδάτινων πόρων στις υπ’ όψη περιοχές, αφ’ ετέρου σε θέματα σχεδιασμού και ταχύρρυθμης υλοποίησης (από τους ΦοΔΝΕ) των αναγκαίων έργων/παρεμβάσεων για την ορθολογική χρήση και εξοικονόμηση νερού και ενέργειας (άρδευσης) στις περιοχές αυτές. 4Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ζήτημα της τιμολόγησης του αρδευτικού νερού, έτσι ώστε αφ’ ενός να εξασφαλίζεται στοιχειωδώς η βιω-

Βασικές διαπιστώσεις Βασική διαπίστωση της μελέτης υπήρξε ότι το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο για τη διαχείριση των υδάτινων πόρων στη χώρα μας (Ν. 3199/03, ΚΥΑ 49139/05, ΚΥΑ 47630/05, κ.α.), ενώ είναι πολύ αναλυτικό σε θέματα σχεδιασμού και εποπτείας, σ�� εθνικό και περιφερειακό επίπεδο (Κεντρική Υπηρεσία Υδάτων, Διεύθυνση Υδάτων Περιφέρειας, Εθνικό Συμβούλιο Υδάτων, Περιφερειακό Συμβούλιο Υδάτων, κ.α.), παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες επιχειρησιακού χαρακτήρα, καθώς δεν καλύπτει επαρκώς τα κρίσιμα θέματα της λειτουργικής διαχείρισης, του καταμερισμού και της κοστολόγησης του νερού ανά χρήση, σε τοπικό επίπεδο (επίπεδο λεκάνης απορροής/διαχειριστικής ενότητας). Έτσι, όμως, υπάρχει πολύ μεγάλος κίνδυνος οι προσπάθειες διοικητικής ανασυγκρότησης και ορθολογικής διάρθρωσης του τομέα υδάτινων πόρων να εκφυλιστούν στο επίπεδο της εφαρμογής και της πράξης, και να μην επιτευχθεί το κύριο ζητούμενο, που είναι η εξισορρόπηση της ολοένα αυξανόμενης ζήτησης, με δεδομένη την απομειούμενη προσφορά ενός αγαθού εν ανεπαρκεία (του νερού). Είναι βέβαιο ότι χωρίς ικανούς και αποτελεσματικούς Φορείς Διαχείρισης Νερού (ΦοΔΝΕ) κανένα σχέδιο αντιμετώπισης του προβλήματος του νερού δεν μπορεί να επιτύχει, και τα διαχειριστικά σχέδια που θα καταρτιστούν θα έχουν μόνο θεωρητική αξία. Απαιτείται, επομένως, η διαμόρφωση μιας συμ-


11 πληρωματικής προσέγγισης για τη διαχείριση των υδάτινων πόρων σε τοπικό επίπεδο, που θα λαμβάνει υπ’ όψη της τις επιδεινούμενες κλιματικές και περιβαλλοντικές συνθήκες (ερημοποίηση, υποβάθμιση ποιότητας, κ.α.), τη δεδομένη γεωγραφική ανισοκατανομή των υδάτινων πόρων και τη διαμορφούμενη ανορθολογική σχέση προσφοράς και ζήτησης, αρδευτικού κυρίως, νερού στην Ελληνική επικράτεια. Το σημερινό καθεστώς λειτουργίας των φορέων που διαχειρίζονται το αρδευτικό νερό συνδέεται με φαινόμενα κακής και σπάταλης διαχείρισης, τα οποία σε συνδυασμό με τις διαφαινόμενες συνθήκες επιδείνωσης του υδατικού ισοζυγίου στη χώρα μας καθιστούν επιτακτική την ανάγκη για αλλαγές στο θεσμικό καθεστώς λειτουργίας τους. Πρέπει να σημειωθεί ότι σήμερα, στην αλλαγή του αιώνα, το μεγαλύτερο ποσοστό αρδευόμενων εκτάσεων (60% επί του συνόλου των καλλιεργούμενων εδαφών) καλύπτεται από μεμονωμένα ιδιωτικά δίκτυα, που αντλούν νερό από τους υδροφορείς τις περισσότερες φορές χωρίς άδεια και χωρίς δημόσιο έλεγχο. Αλλά και στις περιπτώσεις όπου υφίστανται κοινά δίκτυα για άρδευση, υπό τον έλεγχο των Οργανισμών Εγγείων Βελτιώσεων (ΟΕΒ), παρουσιάζονται σημαντικά προβλήματα που αφορούν: 4Την κακή κατάσταση των δικτύων από πλευράς συντήρησης (τα περισσότερα είναι και παλαιάς τεχνολογίας, π.χ. ανοικτά χωμάτινα κανάλια, κλπ.). 4Τα προγράμματα εκσυγχρονισμού και συντήρησης των έργων που συντάσσουν οι ΟΕΒ έχουν ως βάση τη χαμηλότερη δυνατή επιβάρυνση των χρηστών, πολιτική που καταλήγει τελικά και σε βάρος των ιδίων των χρηστών, αλλά και του περιβάλλοντος, με την κατασπατάληση των υδάτινων πόρων. 4Δεν υπάρχουν προγράμματα χρήσης νερού με γεωργοτεχνικά κριτήρια και δεν εφαρμόζονται αρχές και κανόνες για την άρδευση, με αποτέλεσμα τη σπατάλη πολύτιμου αρδευτικού νερού. 4Συνοψίζοντας και κωδικοποιώντας τη σημερινή κατάσταση των Οργανισμών Εγγείων Βελτιώσεων (ΟΕΒ), και χωρίς καμμία διάθεση υποβάθμισης της σημαντικής παρουσίας και της σημασίας τους στα 50 χρόνια ζωής τους, καταγράφονται τα εξής: 4Οι ΟΕΒ διοικούν, λειτουργούν και συντηρούν αρδευτικά έργα που υλοποιήθηκαν στο παρελθόν με δημόσιες επενδύσεις. Στην πλειοψηφία τους, τα έργα αυτά είναι σήμερα ασυντήρητα και δεν ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες εξοικονόμησης νερού, με τήρηση των κατάλληλων

προδιαγραφών για μείωση των απωλειών και το μέγιστο δυνατό περιορισμό της σπατάλης. 4Οι Διοικήσεις των ΟΕΒ δεν μπόρεσαν να αποδεσμευθούν από την εξάρτηση των μελών-χρηστών, για τις όσο το δυνατόν μικρότερες βραχυπρόθεσμες επιβαρύνσεις για συντηρήσεις και βελτιώσεις των αρδευτικών έργων. 4Το μοντέλο αυτοδιοίκησης που εφαρμόστηκε στους ΟΕΒ τους απομόνωσε και τους δυσκόλευσε να αντιληφθούν έγκαιρα το μεγάλο πρόβλημα της μείωσης των υδατικών πόρων, ώστε να μπορέσουν να το

διαχειριστούν και να το αντιμετωπίσουν με κατάλληλο σχεδιασμό. 4Το σχεδόν μοναδικό κριτήριο της μη επιβάρυνσης των μελών-χρηστών άφησε χωρίς τεχνική και επιστημονική υποστήριξη τις διοικήσεις των ΟΕΒ, που είχαν δεσμεύσει και διαχειρίζονταν σημαντικές και ποιοτικά καλές ποσότητες νερού. 4Δεν εφαρμόζουν σύγχρονα προγράμματα με γεωργοτεχνικά κριτήρια για τη διανομή του αρδευτικού νερού. 4Σπάνιες είναι οι περιπτώσεις ενσωμάτωσης της τεχνολογίας για τον έλεγχο των αρδεύσεων και τη μείωση

της σπατάλης του αρδευτικού νερού. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ισχύει ότι ίσχυε και πριν από 50 χρόνια, δηλαδή τιμολόγηση με βάση το εμβαδόν του χωραφιού και όχι την κατανάλωση νερού ανά μονάδα επιφανείας και καλλιέργεια. 4Υπάρχουν πολλές καταγγελίες για κακοδιαχείριση (απλήρωτοι εργαζόμενοι, διακοπή ρευματοδότησης στα αντλιοστάσια από τη ΔΕΗ, κλπ.), καθώς και για φαινόμενα πλημμελούς διοίκησης. Τούτο αποτυπώνεται στις γενικές συνελεύσεις, στις οποίες συμμετέχουν, σε πολλές περιπτώσεις ελάχιστοι αντιπρόσωποι.

»


12 Είναι, λοιπόν, σαφές ότι πρέπει να αλλάξει η δομή και η λειτουργία των 434 υφιστάμενων Οργανισμών Εγγείων Βελτιώσεων (ΟΕΒ) σε όλη τη χώρα. Οι αλλαγές πρέπει να γίνουν προς τις εξής βασικές κατευθύνσεις: 4Οι διάδοχοι των ΟΕΒ, μελλοντικοί Φορείς Διαχείρισης (αρδευτικού) Νερού (ΦοΔΝΕ) θα πρέπει να ενταχθούν στη νέα λογική διαχείρισης του υδροαρδευτικού νερού, όπως αυτή ορίζεται από την πρόσφατη νομοθεσία και τη διαφαινόμενη επιδείνωση του υδατικού ισοζυγίου, δηλ. προς την κατεύθυνση της εξοικονόμησης νερού με τον έλεγχο της ζήτησης, μέσω και της ορθολογικής κοστολόγησης του παρεχόμενου αρδευτικού νερού. 4Oι νέοι Φορείς θα είναι δύο επιπέδων: Οι ΦοΔΝΕ 1ου επιπέδου αναλαμβάνουν τα δευτερεύοντα έργα κατάντη των κύριων αγωγών, όπως είναι οι δεξαμενές αποθήκευσης νερού και τα δίκτυα διανομής του. ΦοΔΝΕ με παρόμοια χαρακτηριστικά υπάρχουν σήμερα όπως ΤΟΕΒ, ομάδες γεωργών, ΔΕΥΑ, κλπ. Οι ΦοΔΝΕ 2ου επιπέδου αναλαμβάνουν την ευθύνη για τα κεντρικά έργα ενιαίας διαχείρισης και διακίνησης των υδατικών πόρων. Είναι προφανές ότι οι ΦοΔΝΕ 2ου επιπέδου παρουσιάζουν και το μεγαλύτερο ενδιαφέρον, καθώς θα είναι οι κύριοι υπεύθυνοι για τη διαχείριση του υδροαρδευτικού νερού σε επίπεδο Υδατικού Διαμερίσματος. 4Οι ΦοΔΝΕ τροφοδοτούν τους φο-

ρείς λειτουργίας και διαχειριστές νερού 1ου επιπέδου (ΤΟΕΒ, ομάδες γεωργών, μεγάλες αγροτοβιομηχανικές μονάδες, Δ.Ε.Υ.Α, Δήμους, ΒΙ.ΠΕ., μεγάλες τουριστικές εγκαταστάσεις, κλπ.). 4Oι ΦοΔΝΕ ασκούν τιμολογιακή πολιτική με αρχές και κανόνες στα πλαίσια των αποφάσεων της Εθνικής Επιτροπής Υδάτων (ΕΕΥ). 4Oι ΦοΔΝΕ είναι επιχειρήσεις κοινωνικού σκοπού. Ενισχύονται με νέο θεσμικό πλαίσιο, λειτουργούν εσωτερικά μεν με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια, εξωτερικά δε με κριτήρια Δημόσιου συμφέροντος. Ολοκληρωμένη θεσμική πρόταση για τους φορείς διαχείρισης νερού Λαμβάνοντας υπ’ όψη, αφ’ ενός τα θετικά και αρνητικά σημεία, τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα των υφιστάμενων Οργανισμών Εγγείων Βελτιώσεων (ΟΕΒ) και άλλων εναλλακτικών σχημάτων του αυτού σκοπού (SCP, ΟΑΔΥΚ), καθώς και τη μεταξύ τους συγκριτική αξιολόγηση, αφ’ ετέρου την Οδηγία 2000/60/ΕΚ και το θεσμικό πλαίσιο που την ενσωματώνει στο Ελληνικό Δίκαιο (Ν. 3199/2003, κλπ.), η παρούσα μελέτη κατέληξε στην ακόλουθη αναλυτική πρόταση, όσον αφορά τους κύριους άξονες οργάνωσης και λειτουργίας βάσει των οποίων θα διαμορφωθεί ένα σύγχρονο και στέρεο θεσμικό πλαίσιο για τη συγκρότηση των νέων ΦοΔΝΕ: i) Οι νέοι Φορείς Διαχείρισης (αρδευ-

τικού) Nερού (ΦοΔΝΕ) θα πρέπει να ενσωματώνουν τη λογική διαχείρισης του υδροαρδευτικού νερού, όπως αυτή ορίζεται από την επιστήμη, την πρόσφατη νομοθεσία και τη διαφαινόμενη μακροχρόνια επιδείνωση του υδατικού ισοζυγίου. ii) Οι ΦοΔΝΕ πρέπει να είναι μη-κερδοσκοπικές επιχειρήσεις κοινωνικού σκοπού. Ενισχύονται με σύγχρονο θεσμικό πλαίσιο, λειτουργούν με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια και επιχειρούν με κριτήρια Δημόσιου συμφέροντος. iii) Οι ΦοΔΝΕ, ως διαχειριστές του εν ανεπάρκεια ευρισκόμενου υδροαρδευτικού νερού, θα σχεδιάσουν τη δράση τους με στόχο την επάρκεια αλλά και την ποιότητα του νερού, η αναβάθμιση της οποίας πρέπει να αποτελέσει βασικό τους στόχο, ιδιαίτερα σε περιοχές με έντονα προβλήματα ρύπανσης, υφαλμύρωσης, κλπ. Έχοντας την ευθύνη σχεδιασμού νέων, ή συμπληρωματικών των υπαρχόντων, έργων σε μεγάλες υδατικές ενότητες, οι ΦοΔΝΕ θα μπορούν να εφαρμόζουν τις αρχές της συνεργασίας των έργων, της συλλειτουργίας τους και της επικουρικότητας, σε περιπτώσεις παράλληλων έργων άλλων φορέων. Παράλληλα, με βασικό τους εργαλείο την τιμολόγηση, οι ΦοΔΝΕ μπορούν (και πρέπει) να ασκήσουν ολοκληρωμένη πολιτική νερού στον τομέα της γεωργίας, τουλάχιστον όσον αφορά τη μείωση της σπατάλης στο αρδευτικό νερό, τη στροφή προς λιγότερο υδροεντατικές καλλιέργειες, αλλά και την

προστασία του περιβάλλοντος, μεταφέροντας πόρους (μέσω διαφορικών τιμολογίων) σε περιοχές που υφίστανται το κόστος της (υπερ)εκμετάλλευσης του νερού, από περιοχές που το επωφελούνται. iv) Το θέμα της ορθολογικής τιμολόγησης του νερού είναι κομβικό στην όλη αυτή προσπάθεια. Βασική αρχή των τιμολογίων πρέπει να είναι η ανάκτηση, έστω σταδιακά, του κόστους παροχής νερού ανά χρήση. Η μη επιβάρυνση των χρηστών με το κόστος αυτό οδηγε�� μαθηματικά σε κατασπατάληση του νερού, σε υποεπένδυση όσον αφορά τη συντήρηση και την ανάπτυξη των απαιτούμενων υποδομών και εγκαταστάσεων (έργων κεφαλής, δικτύων διανομής, κλπ.), καθώς και σε υπεράντληση των διαθέσιμων υδάτινων πόρων των πλεονασματικών και των ελλειμματικών περιοχών. Η ανάκτηση του κόστους παροχής νερού ξεκινάει, προφανώς, από την αξιόπιστη μέτρηση και καταγραφή του. Το θέμα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τους Φορείς Διαχείρισης Νερού 1ου επιπέδου, τους οποίους θα τροφοδοτούν οι ΦοΔΝΕ και κυρίως για τους ΤΟΕΒ. Κι αυτό γιατί, η τιμολόγηση του νερού για άρδευση που χρησιμοποιείται από τα μέλη τους καθορίζεται σήμερα, στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων, βάσει της αρδευόμενης έκτασης και όχι βάσει της πραγματικής κατανάλωσης (όγκου). Αυτό σημαίνει ότι οι αγρότες έχουν τη δυνατότητα να καταναλώσουν όσο νερό θέλουν ανά στρέμμα.

ΙΕΡΑΡΧηΣη ΓΕωΓΡΑφΙΚων ΠΕΡΙΟΧων ΓΙΑ την ΚΑτΑ ΠΡΟτΕΡΑΙΟτητΑ ΑντΙΜΕτωΠΙΣη των ΠΡΟΒΛηΜΑτων ΕΛΛΕΙψηΣ/υΠΟΒΑΘΜΙΣηΣ των υΔΑτΙΚων ΠΟΡων Μετά από ενδελεχή επισκόπηση των διαθέσιμων στοιχείων και μελετών, στη διεθνή και την ελληνική βιβλιογραφία, η παρούσα μελέτη κατέληξε στα ακόλουθα βασικά συμπεράσματα αναφορικά με την ένταση των προβλημάτων έλλειψης/υποβάθμισης υδατικών πόρων που παρουσιάζονται στις διάφορες γεωγραφικές περιοχές της χώρας: Ερημοποίηση Το 35% του Ελλαδικού χώρου βρίσκεται σε υψηλό κίνδυνο ερημοποίησης ή έχει ήδη ερημοποιηθεί, ενώ το 49% θεωρείται ότι βρίσκεται σε μέτριο κίνδυνο ερημοποίησης. Oι περιοχές με άμεσο κίνδυνο ερημοποίησης είναι οι Νομοί Αργολίδας, Κιλκίς, Ανατολικής Κρήτης, Λέσβου και

Νάξου. Στις περιοχές με υψηλό κίνδυνο ερημοποίησης συγκαταλέγονται οι Νομοί Λάρισας, Μαγνησίας, Λακωνίας, Αρκαδίας, Κορινθίας και Φθιώτιδας. Τέλος, αυξημένο κίνδυνο εμφανίζουν ορισμένες περιοχές της Ηπείρου, της Μακεδονίας και της Θράκης, η ορεινή ζώνη των Ιονίων νήσων, αλλά και τα νησιά του Αιγαίου, που απειλούνται και από την αιολική διάβρωση. Υφαλμύρωση Το πρόβλημα της υφαλμύρωσης παρουσιάζεται, μικρότερο ή μεγαλύτερο, σε όλες τις παραλιακές πεδιάδες της Ελλάδας, όπου εξαιτίας των καλλιεργειών υπεραντλούνται τα υπόγεια νερά. Έντονο πρόβλημα υφαλμύρωσης υπάρχει στη Θεσσαλία, κυρίως

στην περιοχή της Μαγνησίας κοντά στον Αλμυρό, αλλά και στο Δέλτα του Πηνειού. Επίσης, στην πεδιάδα του Άργους, στα βόρεια παράλια της Κορινθίας, σε περιοχές του κόλπου της Θεσσαλονίκης, σε ακτές της Θράκης και της δυτικής Ελλάδας, καθώς και στην Κρήτη, ιδιαίτερα δε στην Ανατολική Κρήτη και στην περιοχή του Ηρακλείου. Σημαντική υποβάθμιση του υδροφόρου ορίζοντα, εξαιτίας της διείσδυσης της θάλασσας, παρατηρείται επίσης στα νησιά Ρόδος, Κως, Πάρος, Χίος, Σάμος και Λέσβος. Ποιότητα-επάρκεια νερού Τα νησιά του Αιγαίου (πλην της Κρήτης) και η Θεσσαλία είναι οι περιοχές της χώρας που αντιμετωπίζουν το μεγαλύτερο πρό-

βλημα: οι μεν λόγω του συνδυασμού «τουρισμός-περιορισμένα αποθέματα σε νερό», οι δε λόγω της αλόγιστης χρήσης νερού στη γεωργία. Συμπερασματικά, και με βάση το συνδυασμό των προαναφερθέντων προβλημάτων, όπως αυτά εμφανίζονται στις διάφορες περιοχές της χώρας μας, εκτιμάται ότι επιτακτική ανάγκη ορθολογικής διαχείρισης των υδατικών πόρων και άμεσης ίδρυσης αντίστοιχων Φορέων Διαχείρισης Νερού (ΦοΔΝΕ) εμφανίζουν οι περιοχές: α) της Θεσσαλίας (ιδιαίτερα οι Νομοί Μαγνησίας και Λάρισας) β) της Αργολίδας γ) του Κιλκίς δ) των νησιών του Αιγαίου


13 Έτσι, για παράδειγμα, στον Τύρναβο το κόστος του νερού είναι 25 ευρώ ανά στρέμμα το χρόνο, στην πεδιάδα της Κωπαΐδας από 8,8 έως 14,67 ευρώ και στην περιοχή που αρδεύεται από τον Πηνειό ποταμό της Ηλείας από 8 έως 25 ευρώ! Σύμφωνα με τις προτάσεις του Ινστιτούτου Εγγείων Βελτιώσεων, η μέτρηση και η καταγραφή του αρδευτικού νερού (καταναλισκόμενος όγκος) πρέπει να αρχίσει άμεσα, αποσυνδέοντας τη δράση αυτή από τον τρόπο χρέωσης του νερού. Το γεγονός ότι υπάρχουν σήμερα αρδευόμενες εκτάσεις της χώρας, έστω και λίγες, όπου η χρέωση του νερού γίνεται με βάση τον καταναλισκόμενο όγκο, δείχνει ότι δεν πρέπει να υπάρχουν ενδοιασμοί για την εφαρμογή του μέτρου αυτού, αρχίζοντας από τις περιπτώσεις που είναι ήδη ώριμες. Αιτήματα οικονομικής υποστήριξης για τον εφοδιασμό τόσο των συλλογικών δικτύων, όσο και μεμονωμένων γεωτρήσεων, με συσκευές μέτρησης του νερού πρέπει να υποστηριχθούν (συνολικά ή μερικά), κατά προτεραιότητα, από το ΥΠΑΑΤ. Όσον αφορά το κόστος παροχής νερού, το οποίο πρέπει να ανακτηθεί από τους ΦοΔΝΕ, αυτό περιλαμβάνει γενικά: i) το κόστος απόσβεσης των αναγκαίων κεφαλαιουχικών δαπανών για νέα έργα ή/και για τον εκσυγχρονισμό υφιστάμενων (φράγματα, δίκτυα, αντλιοστάσια κλπ.), ii) το κόστος λειτουργίας και συντήρησης των έργων, iii) το κόστος κατασκευής και λειτουργίας έργων περιβαλλοντικής αποκατάστασης υδροφορέων και υδρορευμάτων, λόγω ρύπανσης, υφαλμύρωσης, κλπ. Το τελευταίο αυτό κόστος, όταν απορρέει από σημειακή πηγή ή πηγές ρύπανσης (π.χ. βιομηχανία ή βιομηχανίες της περιοχής αρμοδιότητας του ΦοΔΝΕ), ανακτάται εξ ολοκλήρου από τους συγκεκριμένους εκείνους χρήστες νερού που το προκαλούν. v) Οι ΦοΔΝΕ είναι διαχειριστές νερού ανώτερου (2ου) επιπέδου και αναλαμβάνουν την ευθύνη για τα κεντρικά έργα (έργα κεφαλής)

ενιαίας διαχείρισης και διακίνησης των υδατικών πόρων. Διαθέτουν/διανέμουν το νερό με συγκεκριμένες αρχές και με ανταποδοτικό τρόπο σε διαχειριστές 1ου επιπέδου, όπως είναι οι ΔΕΥΑ, ΤΟΕΒ, κλπ. Εξαιρούνται, και συνεχίζουν να έχουν αυτόνομη θέση στα Σχέδια Διαχείρισης, οι μεγάλοι οργανισμοί Ύδρευσης στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη (ΕΥΔΑΠ, ΕΥΑΘ). vi) Οι ΦοΔΝΕ διαχειρίζονται το υδροαρδευτικό νερό μέσα στη διαχειριστική ενότητα που καθορίζεται από το Σχέδιο Διαχείρισης Λεκάνης Απορροής Ποταμού, το οποίο εκπονεί η αντίστοιχη Διοικητική Περιφέρεια, σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις του Ν. 3199/2003 και του Π.Δ. 51/2007. Επομένως, σε κάθε Λεκάνη απορροής ποταμού μπορεί να υφίστανται ένας ή περισσότεροι ΦοΔΝΕ, σύμφωνα με τις διαχειριστικές ενότητες που έχουν καθοριστεί από τα εν λόγω Σχέδια Διαχείρισης. vii) Οι ΦοΔΝΕ τροφοδοτούν με νερό τους Φορείς Διαχείρισης 1ου επιπέδου (ΤΟΕΒ, ομάδες γεωργών, μεγάλες αγροτοβιομηχανικές μονάδες, ΔΕΥΑ, Δήμους, ΒΙ.ΠΕ., μεγάλες τουριστικές εγκαταστάσεις, κλπ.), βάσει μακροχρόνιων συμβολαίων με σαφώς καθορισμένους όρους. viii) Οι ΦοΔΝΕ σταδιακά πρέπει να αντιμετωπίσουν και το πρόβλημα των αυθαίρετων και ανεξέλεγκτων ιδιωτικών γεωτρήσεων, που έχουν δημιουργήσει πολλά προβλήματα στους υδροφορείς. Με νομοθετική διάταξη μπορεί να απαγορευθεί ολο-

σχερώς η ιδιωτική άντληση σε περιοχές στις οποίες υπάρχουν δίκτυα ΦοΔΝΕ. Οι υφιστάμενες ιδιωτικές γεωτρήσεις σε περιοχές που δεν έχουν ακόμη συλλογικά δίκτυα θα συνεχίσουν να λειτουργούν προσωρινά, μέχρι οι ΦοΔΝΕ να επεκτείνουν τα δίκτυά τους και στις περιοχές αυτές. ix) Oι ΦοΔΝΕ ασκούν την τιμολογιακή τους πολιτική με αρχές και κανόνες που διαμορφώνονται στα πλαίσια των αποφάσεων της Εθνικής Επιτροπής Υδάτων. Στους κανόνες αυτούς περιλαμβάνεται και η ανάκτηση του κόστους παροχής νερού, συμπεριλαμβανόμενου και του κόστους περιβάλλοντος. Η τιμή του νερού που θα συμφωνείται με κάθε χρήστη θα είναι συνάρτηση πολλών παραμέτρων, όπως η ποιότητα του νερού, ο μέγιστος και ελάχιστος απολήψιμος όγκος του ανά έτος, κλπ. Επίσης, πρέπει να λαμβάνονται υπ’ όψη και άλλες, κατά περίπτωση, παράμετροι και κριτήρια, όπως: 4η ανάλυση των χαρακτηριστικών των λεκανών απορροής 4η επισκόπηση των επιπτώσεων των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στην κατάσταση των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων 4η οικονομική ανάλυση, που διενεργείται σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στην παρ. 1 του Άρθρου 15 του Π.Δ. 51/2007 4η εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει» 4τα κοινωνικά, περιβαλλοντικά και οικονομικά αποτελέσματα της ανά-

κτησης του κόστους νερού και οι γεωγραφικές και κλιματολογικές συνθήκες της συγκεκριμένης περιοχής 4Βασικοί μέτοχοι των ΦοΔΝΕ είναι οι χρήστες-πελάτες του νερού σε πρώτο επίπεδο, και η κεντρική κυβέρνηση ως εγγυητής των σχέσεων των μετόχων και του έλεγχου της νομιμότητας των πράξεων. Συγκεκριμένα, εμφανίζονται ως μέτοχοι η κυβέρνηση που εκπροσωπείται και στο Δ.Σ. του ΦοΔΝΕ (Υπουργεία Οικονομίας & Οικονομικών, Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων, ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ, κλπ.), η ΠΑΣΕΓΕΣ εκπροσωπούσα τους χρήστες αγρότες, η Τοπική Αυτοδιοίκηση εκπροσωπούσα τους αστικούς πληθυσμούς και, τέλος, μεγάλοι καταναλωτές στη βιομηχανία ή τον τουρισμό. xi) Ένα σημαντικό θέμα που καλούνται να αντιμετωπίσουν εξ αρχής οι νέοι ΦοΔΝΕ είναι η δημιουργία ενός σταθερού και αποτελεσματικού μηχανισμού είσπραξης για την κατανάλωση νερού, τόσο στο 1ο όσο και στο 2ο επίπεδο συγκρότησής τους. Δεδομένου ότι η λειτουργία και συντήρηση των εγκαταστάσεων και των δικτύων θα χρηματοδοτείται κύρια από την τιμολόγηση του υδροαρδευτικου νερού, τυχόν αποτυχία στο θέμα αυτό θα συμπαρασύρει σε αποτυχία και την όλη προσπάθεια. Οι ΦοΔΝΕ 2ου επιπέδου που θα έχουν ως πελάτες-χρήστες μεγάλους καταναλωτές (π.χ. ΤΟΕΒ, ΔΕΥΑ, ΒΙ.ΠΕ., μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες), αναμένεται να έχουν λιγότερα προβλήματα, καθώς μέσα από σταθερές μακροχρόνιες συμβάσεις θα έχουν καλύτερες προοπτικές για συνέπεια στις πληρωμές. Το μεγαλύτερο πρόβλημα θα παρουσιασθεί στο 1ο επίπ��δο και στη δυσχέρεια των ΤΟΕΒ να εισπράξουν από τα μέλη τους (κάτι που συμβαίνει σε μεγάλο βαθμό και σήμερα). Μια πρόταση που επιλύει το πρόβλημα είναι, με νομοθετική ρύθμιση, να γίνεται παρακράτηση των χρεωστούμενων για αρδευτικό νερό από τις επιδοτήσεις που αφορούν την αρδευόμενη έκταση.

»


14

Η

διοικητική δομή της λειτουργίας και το αντίστοιχο οργανόγραμμα των ΦοΔΝΕ προκύπτει από τη συνολική πρόταση, που αναλύθηκε αμέσως παραπάνω, όσον αφορά τους κεντρικούς άξονες οργάνωσης και λειτουργίας των νέων διαχειριστικών φορέων υδροαρδευτικού νερού, έχει δε ως εξής: 4Η Γενική Συνέλευση των ΦοΔΝΕ συγκροτείται με μετόχους την κεντρική κυβέρνηση (Υπουργεία Οικονομίας και Οικονομικών, Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων, Ανάπτυξης, ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ) και τους κύριους κοινωνικούς Φορείς-Χρήστες που βρίσκονται μέσα στη διαχειριστική ενότητα στην οποία δημιουργείται ο ΦοΔΝΕ. Δυνητικά, μπορεί να συμμετέχει και χρηματοπιστωτικός οργανισμός, π.χ. η Αγροτική Τράπεζα. 4Τα ποσοστά συμμετοχής στο μετοχικό κεφαλαίο του ΦοΔΝΕ θα διαφέρουν ανάλογα με τα χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης διαχειριστικής ενότητας και, ενδεικτικά, μπορεί να είναι : Κυβέρνηση 20%-25%, Γεωργικοί Φορείς (ΠΑΣΕΓΕΣ) 30%-40%, Φορείς Τοπικής Διοίκησης 25%-30% και, τέλος, άλλοι Φορείς 10%-15%. 4Η Γενική Συνέλευση νομιμοποιεί το Δ.Σ., η σύνθεση του οποίου καθορίζεται από τον Ιδρυτικό Νόμο και πλην των κοινωνικών Φορέων-Χρηστών συμμετέχουν σε αυτό και αρμόδιοι Επιστημονικοί Φορείς, π.χ. Επιμελητήρια. 4Ο Γενικός Διευθυντής-Διευθύνων Σύμβουλος εγκρίνεται από τη Γενική Συνέλευση των μετόχων, μετά από ανοικτό δημόσιο διαγωνισμό και εισήγηση του Διοικητικού Συμβουλίου. Στο Γενικό Διευθυντή υπάγονται απ’ ευθείας το Νομικό Τμήμα και το Τμήμα Επικοινωνίας & Ενημέρωσης του ΦοΔΝΕ. 4Ο ΦοΔΝΕ διαρθρώνεται (ενδεικτικά) σε πέντε (5) διευθύνσεις, όπως φαίνεται στο οργανόγραμμα της φωτογραφίας.Η υλοποίηση του οργανογράμματος αυτού απαιτεί, κατ’ αρχήν, την κατάρτιση και εφαρμογή στην πράξη ενός Σχεδίου Ανάπτυξης (συγκρότησης και λειτουργίας) των νέων ΦοΔΝΕ και μετάβασής τους από το υφιστάμενο διαχειριστικό καθεστώς στο προτεινόμενο. Η δομική ανάλυση του Σχεδίου αυτού, με ικανοποιητικό βαθμό λεπτομέρειας, προσδιορίζει τις παρακάτω βασικές δραστηριότητες: 4Ολοκλήρωση των Σχεδίων Διαχείρισης Λεκανών Απορροής. Για τα Σχέδια Διαχείρισης των Λεκανών Απορροής Ποταμού θα πρέπει να προβλεφθεί τροπολογία του Ν. 3199/2003, έτσι ώστε να αναθεωρούνται σε διάστημα μικρότερο των έξι (6) ετών, μετά από τεκμηριωμένη εισήγηση του αντίστοιχου ΦοΔΝΕ.

4Βελτίωση-ολοκλήρωση του θεσμικού πλαισίου για τους Φορείς Διαχείρισης. Προτείνεται, μεταξύ των εναλλακτικών λύσεων για τη βελτίωση του θεσμικού πλαισίου, η ψήφιση νέου Νόμου (κατ’ αντιστοιχία του Νόμου για τις ΔΕΥΑ), με τον οποίο θα επιλύονται οι επικαλύψεις μεταξύ Υπουργείων και θα αποσαφηνίζεται, χωρίς αμφιβολίες, ο ρόλος και οι αρμοδιότητες των ΦοΔΝΕ. Σημειώνεται ότι προς την κατεύθυνση αυτή κινούνται και οι αντίστοιχες θεσμικές ρυθμίσεις του νέου Ν. 3752/04.03.2009 (ΦΕΚ Α’ 40), ολόκληρο το Κεφάλαιο Β’ του οποίου (Άρθρο 5) αφορά τον επανακαθορισμό (αναβάθμιση) του ρόλου, των αρμοδιοτήτων, της δομής και της λειτουργίας των ΟΑΔΥΚ και ΟΑΝΑΚ, όπως αυτά είχαν προβλεφθεί αρχικά στα Π.Δ. 383/1979 και 125/1991. 4Εκπόνηση ρεαλιστικής οικονομοτεχνικής μελέτης του εκάστοτε Φορέα, με επισπεύδουσα την αντίστοιχη Περιφέρεια.4Σύσταση του ΦοΔΝΕ ως Μετοχικής Εταιρείας δημόσιου συμφέροντος, με τη δημοσίευσή του σε ΦΕΚ.4Εκλογή του Διοικητικού Συμβουλίου του ΦοΔΝΕ.4Επιλογή και εγκατάσταση του Διευθύνοντος Συμβούλου.4Επιλογή και εγκατάσταση του προσωπικού (Α’ φάσης ) του ΦοΔΝΕ.4Ανάπτυξη επικοινωνιακού προγράμματος. 4Εξασφάλιση στέγης και υλικοτεχνικής υποδομής του ΦοΔΝΕ. Εκτιμάται ότι θα απαιτηθούν τρία (3) τουλάχιστον χρόνια για τη μετάβαση από το σημερινό καθεστώς στην πλήρη ανάπτυξη (υλοποίηση και λειτουργία) των νέων ΦοΔΝΕ. Ένα κρίσιμο ζήτημα που πρέπει να τονιστεί είναι ότι οι νέοι Φορείς Διαχείρισης Νερού (ΦοΔΝΕ) έχουν ως κύριο καθήκον την αποτελεσματική αντιμετώπιση των προβλημάτων ανορθολογικής εκμετάλλευσης/σπατάλης των υδατικών πόρων, προβλημάτων που μέχρι σήμερα έχουν παραμεληθεί, και δεν πρέπει κατά κανένα τρόπο να παρασυρθούν και η δράση τους να περιοριστεί σε «εργολαβικού» χαρακτήρα παρεμβάσεις, όπως π.χ. στην τεχνική κατασκευή νέων ή τον εκσυγχρονισμό παλαιών υδροαρδευτικών έρ-

γων. Μετά τη συγκρότηση των νέων Φορέων, πρέπει να δομηθεί και να εφαρμοστεί ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα δράσης τους, το οποίο θα περιλαμβάνει: 4Την αναγνώριση και διακρίβωση της σημερινής κατάστασης στην περιοχή εποπτείας τους, με καταγραφή και παρακολούθηση της προσφοράς και ζήτησης νερού (κατανόηση του προβλήματος) 4Τη διερεύνηση των εναλλακτικών οδών και μεθόδων για τη λήψη μέτρων εξοικονόμησης νερού και βελτίωσης της ποιότητάς του, βάσει των οποίων θα χαραχθεί και η τιμολογιακή πολιτική χρήσης των υδατικών πόρων (κατάστρωση σχεδιασμού) 4Την επιλογή των καταλληλότερων επενδύσεων και έργων υποδομής για τη μεσομακροπρόθεσμη εξισορρόπηση ζήτησης και προσφοράς νερού, με βάση τις συνεχώς απομειούμενες ποσότητες νερού και την ανάλυση κόστους-οφέλους για όλους τους εμπλεκομένους, μέσω κατά το δυνατόν ευρύτερων συναινετικών διαδικασιών (επιλογή της ορθολογικότερης λύσης) 4Την υλοποίηση των αποφάσεων που λήφθηκαν σε τοπικό επίπεδο από τον Ενιαίο Φορέα και τη συνεχή καταγραφή των δεικτών εξοικονόμησης νερού, με την εφαρμογή, εάν χρειασθεί, και νέων απαραίτητων διορθωτικών κινήσεων (εφαρμογή μέτρων προληπτικού χαρακτήρα με ανταποδοτικά κριτήρια). Σε πρακτικό επίπεδο, μετά την ολοκλήρωση του Σχεδίου μετάβασης από τους υφιστάμενους στους νέους Φορείς Διαχείρισης, το Διοικητικό Συμβούλιο και ο Διευθύνων Σύμβουλος του ΦοΔΝΕ θα πρέπει να εκπονήσουν λεπτομερές Επιχειρησιακό Σχέδιο και να συντονίσουν τη δράση τους, αντιμετωπίζοντας κατά προτεραιότητα τα παρακάτω θέματα: 4Ενδελεχή μελέτη του Σχεδίου Διαχείρισης της περιοχής αρμοδιότητας του ΦοΔΝΕ και διατύπωση προτάσεων τροποποίησης, εάν απαιτηθούν, του Επιχειρησιακού Σχεδίου, προκειμένου το Σχέδιο


15 αυτό να είναι συμβατό με το Σχέδιο Διαχείρισης της λεκάνης ποταμού. Εάν όμως κριθεί απαραίτητο, πρέπει να γίνουν προτάσεις για την τροποποίηση ακόμα και του ίδιου του Σχεδίου Διαχείρισης. 4Αξιολόγηση των μεγάλων προβλημάτων των σχετικών με το νερό (μείωση των ποσοτήτων, επιβάρυνση της ποιότητας, βαθμός υφαλμύρωσης, προσδιορισμός παράνομων γεωτρήσεων, κλπ.), όπως αυτά θα προσδιορίζονται στη διαχειριστική μελέτη. 4Ακριβής καταγραφή και δημιουργία αρχείου όλων των έργων κεφαλής που θα περάσουν στην αρμοδιότητα του ΦοΔΝΕ. 4Εκπόνηση μελετών των έργων που εντάσσονται στο πρόγραμμα διασύνδεσης και συλλειτουργίας των υπαρχόντων υδροαρδευτικών έργων. 4Εκπόνηση και εφαρμογή προγραμμάτων εξοικονόμησης νερού, βελτίωσης της ποιότητάς του, κατάρτιση και σταδιακή εφαρμογή της νέας τιμολογιακής πολιτικής, που θα στηρίζεται στις αποφάσεις και τα κριτήρια που θα θεσπίσουν οι αρμόδιες κρατικές Αρχές και θα κληθεί να εφαρμόσει ο νέος Φορέας. 4Ιεράρχηση των συνεργασιών με τοπικούς Φορείς-Χρήστες για την εξισορρόπηση της προσφοράς και της ζήτησης νερού. Οι ιεραρχήσεις θα ξεκινήσουν από τις ακραίες περιπτώσεις σπατάλης και θα συνοδεύονται από έργα συντήρησης, εκσυγχρονισμού και εξοικονόμησης νερού, με την εγ-

κατάσταση νέου εξοπλισμού και τεχνολογιών. 4Εγκατάσταση προγράμματος παρακολούθησης της ποιότητας των υπηρεσιών του νέου Φορέα, καθώς και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων του με πρόγραμμα στοχοθέτησης. Τέλος, αξίζει να τονιστεί το γεγονός ότι η πρόταση για την ίδρυση και λειτουργία των ΦοΔΝΕ ανά την Ελλάδα, η οποία αναπτύχθηκε διεξοδικά στα προηγούμενα, έρχεται σε μία κρίσιμη χρονική στιγμή για τους αγρότες, όσον αφορά τη χρήση του αρδευτικού νερού στη χώρα μας. Στις 19.01.2009 εγκρίθηκε ο νέος Κανονισμός 73/2009 του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου «Σχετικά με τη θέσπιση κοινών κανόνων για τα καθεστώτα άμεσης στήριξης για τους γεωργούς στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής, κ.α.» (Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, L 30/16, 31.01.2009). Το Άρθρο 6, παρ. 1 του Κανονισμού αναφέρει ότι «τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε κάθε γεωργική γη…να διατηρείται σε καλή γεωργική και περιβαλλοντική κατάσταση. Τα κράτη μέλη καθορίζουν, σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο, στοιχειώδεις απαιτήσεις για την καλή γεωργική και περιβαλλοντική κατάσταση, με βάση το πλαίσιο που καθορίζεται στο Παράρτημα ΙΙΙ…». Στο Παράρτημα αυτό, και στον τομέα «Προστασία των υδάτων από τη ρύπανση και τις επιφανειακές απορροές, και διαχείριση της χρήσης των υδάτων», αναφέρεται ως υποχρεωτικό πρότυπο, επί λέξει,

Τεχνικοοικονομική ανάλυση των δυνατών επεμβάσεων εξοικονόμησης αρδευτικού νερού και ενέργειας

Η

μελέτη κατέγραψε, ανέλυσε και αξιολόγησε συγκριτικά, από πλευράς κόστους-οφέλους, ένα μεγάλο αριθμό δυνατών επεμβάσεων εξοικονόμησης νερού και ενέργειας στις αγροτικές καλλιέργειες, όπως π.χ. την αντικατάσταση/επανακατασκευή παλαιών αρδευτικών δικτύων, τη μείωση (βάσει εξοικονόμησης και ορθολογικής διαχείρισης) των ηλεκτρικών καταναλώσεων στην άντληση/άρδευση, την εφαρμογή τηλεμετρίας, κ.α. Επίσης, διερεύνησε τους πιθανού�� τρόπους χρηματοδότησης των επεμβάσεων αυτών. Με βάση την αποτίμηση κόστους-οφέλους που έγινε, η μελέτη προτείνει αμέσως παρακάτω μία σειρά από μέτρα και μεθόδους που μπορούν να εφαρμόσουν, κατά προτεραιότητα, οι ΦοΔΝΕ για την εξοικονόμηση αρδευτικού νερού και ενέργειας στη γεωγραφική περιοχή αρμοδιότητάς τους. Τονίζεται ότι τα μέτρα αυτά αποτελούν συνήθως κοινές γεωργικές πρακτικές, που μπορούν να εφαρμοστούν σε ευρεία κλίμακα και η τεχνογνωσία που απαιτείται γι αυτά είναι ήδη διαθέσιμη. α. Αντικατάσταση των ανοικτών συλλογικών δικτύων με κλειστά δί-

κτυα υπό πίεση ή επισκευή, όπου είναι εφικτό, των κατεστραμμένων τμημάτων του υφιστάμενου κλειστού δικτύου. Με το μέτρο αυτό επιδιώκεται η ελαχιστοποίηση των απωλειών νερού από τα συλλογικά δίκτυα. Στα ανοικτά δίκτυα, λόγω της κατασκευής τους, συχνά παρατηρείται το φαινόμενο να φράζονται και να υπερχειλίζουν, ενώ στα υφιστάμενα κλειστά δίκτυα η συνήθως κακή ποιότητα της κατασκευής και οι ρωγμές ευθύνονται για τις μεγάλες διαρροές νερού. Η αντικατάσταση των ανοικτών δικτύων με κλειστά και η επισκευή των κατεστραμμένων τμημάτων των τελευταίων μπορεί να αποφέρει έως και 30% μείωση των απωλειών νερού σε εφαρμογές ευρείας κλίμακας. Αντίστοιχη θα είναι και η εξοικονόμηση στην κατανάλωση ενέργειας, με δεδομένο ότι θα απαιτείται να αντληθεί και να μεταφερθεί 30% λιγότερο νερό. β. Αντικατάσταση των μεθόδων άρδευσης με κατάκλυση και καταιονισμό, με τη μέθοδο της στάγδην άρδευσης. Η αντικατάσταση αυτή μπορεί να περιορίσει σε σημαντικό βαθμό τη σπατάλη νερού.

»

η «τήρηση των διαδικασιών έγκρισης για τη χρήση των υδάτων για άρδευση, εφόσον προβλέπεται». Στα πλαίσια των ως άνω απαιτήσεων του Άρθρου 6 και του Παραρτήματος ΙΙΙ του Κανονισμού 73/2009, αλλά και του Ελληνικού Ν. 3199/2003, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων καταγράφει σε πρόσφατο έγγραφό του με θέμα τις «Εθνικές επιλογές στο πλαίσιο ελέγχου υγείας της ΚΑΠ (Καν. 73/2009)» ως αναγκαία εθνική επιλογή τη «συμμόρφωση με τις διαδικασίες αδειοδότησης χρήσης ύδατος για άρδευση (νέο πρότυπο, υποχρεωτική επιλογή), με ημερομηνία εφαρμογής από το 2010». Είναι φανερό ότι η υποχρεωτική πλέον εφαρμογή, σε πανελλαδική κλίμακα, και μέσα στους επόμενους λίγους μήνες, της διαδικασίας αδειοδότησης χρήσης αρδευτικού νερού από όλους τους αγρότες, θα δημιουργήσει τεράστια αναστάτωση στον αγροτικό κόσμο της χώρας, με μεγάλες χρονικές καθυστερήσεις και με απρόβλεπτες δαπάνες (ύψους αρκετών χιλιάδων ευρώ ανά αγρότη) για τις αναγκαίες για την αδειοδότηση περιβαλλοντικές, κ.α. μελέτες, κλπ. Η λύση της συλλογικής αδειοδότησης των κατά τόπους ΦοΔΝΕ για την, κατ’ αποκλειστικότητα, χρήση του αρδευτικού νερού στις περιοχές ευθύνης τους, αναδεικνύεται ως η πλέον ορθολογική και ευχερής επιλογή της Πολιτείας για το κρίσιμο αυτό θέμα.


16

Χωρίς μεγάλη απόκλιση, μπορεί να θεωρηθεί ότι το 70% των εκτάσεων που αρδεύονται σήμερα με κατάκλυση και το 80% των εκτάσεων που αρδεύονται με καταιονισμό μπορεί να αρδευτεί με σταγόνες. Τα οφέλη σε νερό από την αντικατάσταση της κατάκλυσης με σταγόνες ανέρχονται στο 40%, ενώ του καταιονισμού με σταγόνες στο 30%. γ. Αντικατάσταση των παλαιών ενεργοβόρων αντλιών με νέες ή εγκατάσταση ρυθμιστή στροφών (inverter) στις υπάρχουσες. Το μέτρο αυτό αποσκοπεί στον εξορθολογισμό λειτουργίας των ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων. Ο βαθμός απόδοσης των παλιών αντλιών δεν ξεπερνά συνήθως το 60%, ενώ μία σύγχρονη αντλία με προεγκατεστημένο ρυθμιστή στροφών έχει βαθμό απόδοσης πάνω από 80% σε ονομαστικές συνθήκες λειτουργίας. Η εκ των υστέρων τοποθέτηση ρυθμιστή στροφών μπορεί να αποφέρει περίπου 20% μείωση στην καταναλισκόμενη ενέργεια. δ. Συντήρηση των αντλιών, του περιφερειακού εξοπλισμού και του αρδευτικού δικτύου των συστημάτων άρδευσης. Η συντήρηση του χρησιμοποιούμενου εξοπλισμού από την πλευρά των καλλιεργητών μπορεί να πραγματοποιηθεί με ελάχιστα έξοδα και να περιορίσει τόσο τις απώλειες νερού, όσο και την κατανάλωση ενέργειας. Εκτιμάται ότι η τακτική συντήρηση των αντλιών, του περιφερειακού εξοπλισμού και του δικτύου μπορεί να αποφέρει έως και 5% εξοικονόμηση ενέργειας. ε. Εγκατάσταση συστήματος ηλεκτρονικής υδροληψίας με κάρτα χρέωσης. Το μέτρο αυτό αφορά κυρίως την τιμολόγηση του αρδευτικού νερού από τους Οργανισμούς που διαχειρίζονται τους υδατικούς πόρους (ΦοΔΝΕ) και αποτελεί στην πραγματικότητα ένα μέσο ευαισθητοποίησης των καλλιεργητών στο θέμα της ορθολογικής διαχείρισης του νερού. Η τιμολόγηση της πραγματικής κατανάλωσης του νερού αποθαρρύνει τους καλλιεργητές από το να σπαταλούν άσκοπα νερό, πράγμα το οποίο έχει παράλληλα οφέλη στην κατανάλωση ενέργειας. Η εφαρμογή του συστήματος ηλεκτρονικής υδροληψίας μπορεί να αποφέρει έως και 20% εξοικονόμηση στην κατανάλωση νερού και άρα να μειώσει αντίστοιχα την καταναλισκόμενη ενέργεια. Το μέτρο αυτό εφαρμόστηκε με επιτυχία το 2007 στον ΤΟΕΒ Σερβίων Κοζάνης, από όπου και προκύπτουν τα αναφερόμενα στοιχεία. στ. Εγκατάσταση συστήματος τηλεμετρίας. Η εγκατάσταση ενός συστήματος τηλεμετρίας παρέχει τη δυνατότητα διαχείρισης της συνολικής λειτουργίας του αντλητικού εξοπλι-

σμού από απόσταση. Με το σύστημα ελέγχου αυτής της εφαρμογής, είναι εφικτή η μείωση της κατανάλωσης ενέργειας και ο περιορισμός της ζήτησης ισχύος των αντλιών των γεωτρήσεων. Η εγκατάσταση ενός τέτοιου συστήματος εκτιμάται ότι μπορεί να αποφέρει έως και 10% εξοικονόμηση ενέργειας. Οι ως άνω προτεινόμενες επεμβάσεις (μέτρα/μέθοδοι) εξοικονόμησης αρδευτικού νερού και ενέργειας εξειδικεύθηκαν, ποσοτικοποιήθηκαν και αναλύθηκαν τεχνικοοικονομικά (αποτίμηση κόστους/οφέλους) στη μελέτη περίπτωσης (case study) ενός συγκεκριμένου ΤΟΕΒ του Ν. Λάρισας, του ΤΟΕΒ Ταουσάνης. Στη συγκεκριμένη αυτή περίπτωση, η ύπαρξη αναλυτικών καταγραφικών στοιχείων για τις τοπικές καταναλώσεις και το αντίστοιχο κόστος νερού και ενέργειας (πράγμα σπάνιο για ΤΟΕΒ !) επέτρεψε τη λεπτομερή διερεύνηση και αξιολόγηση των προτεινόμενων επεμβάσεων, και έδωσε πραγματικά εντυπωσιακά αποτελέσματα. Η εφαρμογή ενός βελτιστοποιημένου συνδυασμού επεμβάσεων, όπως: i) τακτικής συντήρησης του ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού, ii) επισκευής του κλειστού δικτύου μεταφοράς νερού, iii) αντικατάστασης του αρδευτικού συστήματος τεχνητής βροχής με στάγδην, iv) εγκατάστασης inverter στις ηλεκτρικές αντλίες των γεωτρήσεων, v) εγκατάστασης κάρτας χρέωσης νερού, και vi) εγκατάστασης συστήματος τηλεμετρίας, επιφέρει συνολικά την κατά 33% μείωση της κατανάλωσης αρδευτικού νερού στο συγκεκριμένο ΤΟΕΒ και την κατά 38% μείωση της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας και του αντίστοιχου κόστους (λογαριασμού) της ΔΕΗ. Λαμβάνοντας δε υπ’ όψη ένα εύλογο κόστος ευκαιρίας του εξοικονομούμενου νερού, προκύπτει ότι η απαιτούμενη για τις

ως άνω επεμβάσεις συνολική κεφαλαιουχική δαπάνη αποπληρώνεται μέσα σε 3-4 χρόνια. Παράλληλα, και συμπληρωματικά με τις επεμβάσεις εξοικονόμησης αρδευτικού νερού και ενέργειας που αναλύθηκαν στα προηγούμενα, οι ΦοΔΝΕ μπορούν να αναπτύξουν και δράσεις παραγωγής ενέργειας, ηλεκτρικής και θερμικής, μέσω: α) της εκμετάλλευσης των γεωργικών αποβλήτων ή/και αγροτικών υπολειμμάτων (βιομάζας) της περιοχής ευθύνης τους, β) της εγκατάστασης και λειτουργίας σε διαθέσιμες (ανενεργές) αγροτικές γαίες μονάδων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ), όπως π.χ. φωτοβολταϊκών σταθμών (Φ/Β). Η ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται από μια μονάδα συμπαραγωγής, αξιοποιώντας τοπικά παραγόμενο καύσιμο (βιομάζα), μπορεί να διατίθεται στο δίκτυο, σε συγκεκριμένη τιμή που καθορίζει ο Ν. 3468/2006 (σήμερα 80,14 €/MWh, για μία 20ετία), στηρίζοντας συνολικά τα οικονομικά των ΦοΔΝΕ, μέσω ενός σημαντικού αναπτυξιακού έργου, και προσφέροντας παράλληλα περιβαλλοντική υπηρεσία (μείωση εκπομπών CO2) στους αγρότες που, κατά περίπτωση, εξυπηρετούνται. Σημειώνεται ότι παγία θέση της ΠΑΣΕΓΕΣ/ΙΝΑΣΟ, η οποία εκφράστηκε και στη μελέτη για τη Βιομάζα και τα Βιοκαύσιμα στην Ελλάδα (2007), και η οποία υποστηρίζεται πλήρως και από τα δεδομένα της διεθνούς εμπειρίας, είναι ότι η τιμή αγοράς (από το Σύστημα) της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από μονάδα συμπαραγωγής με βιομάζα πρέπει να αυξηθεί σημαντικά, στα επίπεδα των 150 €/MWh, για να καταστήσει τις μονάδες αυτές ανταγωνιστικές και επενδυτικά ελκυστικές. Η παραγωγή θερμότητας από τη μονάδα συμπαραγωγής είναι δυνατό

να χρησιμοποιηθεί για τη θέρμανση θερμοκηπίων που καταναλώνουν σημαντική ποσότητα ενέργειας κατά τη διάρκεια του χειμώνα, ή για τις θερμικές διεργασίες αγροτικών βιομηχανιών, ή και για την αφαλάτωση υφάλμυρου νερού που μπορεί έτσι να χρησιμοποιηθεί για πότισμα σε παράκτιες περιοχές που είναι ελλειμματικές σε νερό. Τέτοιου είδους έργα θα μπορούσαν να υλοποιηθούν και από αγροτικούς συνεταιρισμούς, οι οποίοι θα διαθέτουν την πρώτη ύλη (αγροτικά υπολείμματα, κλαδέματα, πυρηνόξυλο, κλπ.) και θα συμμετέχουν στα οφέλη από τη λειτουργία των μονάδων ΑΠΕ και συμπαραγωγής (πώληση ενέργειας, κάλυψη κόστους άρδευσης, διαχείριση αποβλήτων, παραγωγή ενέργειας από Φ/Β, μείωση εκπομπών CO2, κλπ.). Ο προσδιορισμός των κατάλληλων σημείων για τη χωροθέτηση τέτοιων μονάδων μπορεί να είναι αντικείμενο μιας άλλης μελέτης. Οι πιθανές πηγές χρηματοδότησης τω�� μέτρων και δράσεων: α) εξοικονόμησης και ορθολογικής διαχείρισης αρδευτικού νερού, β) εξοικονόμησης και παραγωγής ενέργειας (συμπαραγωγή με βιομάζα, φωτοβολταϊκά, κ.α.) που αναπτύχθηκαν παραπάνω, διερευνήθηκαν επισταμένως από την παρούσα μελέτη. Βασικά συμπεράσματα της διερεύνησης αυτής είναι ότι: i) Ο κύριος όγκος των χρηματοδοτικών παρεμβάσεων (δημόσιων ενισχύσεων) της νέας Προγραμματικής Περιόδου (ΕΣΠΑ 2007-2013), όσον αφορά την προώθηση της ορθολογικής χρήσης των υδατικών πόρων μέσω κυρίως εγγειοβελτιωτικών έργων και δράσεων, συγκεντρώνεται στο Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης (ΠΑΑ) 2007-2013, ιδιαίτερα στα Μέτρα του ΠΑΑ, στους Άξονες Προτεραιότητας 1 και 2, που αφορούν: 4Τις αγροτικές εκμεταλλεύσεις (Μέτρο 121), όπου η αγορά εξοπλισμού για την εξοικονόμηση νερού από τους αγρότες είναι επιλέξιμη δαπάνη 4Την υποδομή που αποσκοπεί στην καλύτερη διαχείριση των υδάτων (Μέτρο 125 στοιχείο (1)): εγγειοβελτιωτικά έργα και ενέργειες, μελέτες για έργα διαχείρισης υδάτων, φράγματα, υδρολογικές λεκάνες και δίκτυα άρδευσης μέχρι την εκμετάλλευση, άλλα δίκτυα ταμίευσης υδάτων και άρδευσης, παρεμβάσεις που σχετίζονται με υδραντλίες, διευθέτηση χειμάρρων, απαλλοτριώσεις γης, μελέτες για τον εμπλουτισμό του υδροφόρου ορίζοντα, δίκτυα γεωτρήσεων παρατήρησης της ποιοτικής και ποσοτικής κατάστασης των υδάτων, κ.α. 4Την εφαρμογή αγροτικών πρακτικών που αποσκοπούν στη βέλτιστη διαχείριση των υδάτων από τους αγρότες (επί μέρους Μέτρο 214(2) - Γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα).


17 ii) Συμπληρωματικές χρηματοδοτήσεις, κυρίως για δράσεις και έργα βελτίωσης των αρδευτικών συστημάτων και αξιοποίησης/διαχείρισης των τοπικών υδατικών πόρων, αναμένονται και από τα πέντε (5) Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματα (ΠΕΠ), προσαρμοσμένες βέβαια στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις απαιτήσεις/ιεραρχήσεις των αντίστοιχων Περιφερειών της χώρας. iii) Όσον αφορά τα Τομεακά Επιχειρησιακά Προγράμματα του ΕΣΠΑ 2007-2013, παρά το γεγονός ότι δεν έχουν ακόμα εξειδικευθεί σε συγκεκριμένες Δράσεις και Μέτρα, προκύπτει κατ’ αρχήν-από τη μέχρι σήμερα πληροφόρηση και προεργασία-ότι θα περιλάβουν στα επιλέξιμα για δημόσιες ενισχύσεις έργα (στα πλαίσια κυρίως του Επιχειρησιακού Προγράμματος Ανταγωνιστικότητα & Επιχειρηματικότητα), τα ακόλουθα: 4Δράσεις και έργα εξοικονόμησης ενέργειας στην άντληση/άρδευση 4Δράσεις και έργα αξιοποίησης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως μονάδες χώνευσης αγροτικών και κτηνοτροφικών αποβλήτων/παραγωγής και ενεργειακής εκμετάλλευσης βιοαερίου, μονάδες συμπαραγωγής με πρώτη ύλη αγροτική βιομάζα, φωτοβολταϊκά συστήματα στον αγροτικό τομέα, εκμετάλλευση γεωθερμίας σε θερμοκήπια, κ.α. Σημειώνεται ότι τα έργα αυτά είναι επιλέξιμα και στον ισχύοντα Αναπτυξιακό Νόμο. iv) Μία από τις σημαντικότερες (και πιθανόν η ευνοϊκότερη, από πλευράς όρων και προϋποθέσεων) πηγή δανειακών κεφαλαίων για τη συχρηματοδότηση του επενδυτικού προγράμματος των ΦοΔΝΕ είναι η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ). Η ΕΤΕπ χρηματοδοτεί απ’ ευθείας τα επενδυτικά σχέδια μεγάλης κλίμακας, των οποίων το συνολικό κόστος υπερβαίνει τα 25 εκατ. ευρώ, ενώ για επενδύσεις μικρότερης κλίμακας, πραγματοποιούμενες από τοπικές αρχές και φορείς, χορηγεί τις χρηματοδοτήσεις της έμμεσα, μέσω χρηματοδοτικών διακανονισμών (τα λεγόμενα «συνολικά δάνεια»). Τα δάνεια αυτά, διάρκειας 5-20 ετών και ύψους έως 50% του επενδυτικού κόστους, είναι είδος γραμμών πιστώσεων, τις οποίες η ΕΤΕπ παρέχει σε τοπικές τράπεζες ή χρηματοδοτικούς διαμεσολαβητές, προκειμένου να τις χρησιμοποιήσουν για τη χρηματοδότηση επενδυτικών σχεδίων, που επιλέγονται σύμφωνα με οικονομικά, τεχνικά και χρηματοοικονομικά κριτήρια καθορισμένα από κοινού με την ΕΤΕπ. Τα «συνολικά δάνεια» που χορηγεί η Τράπεζα για επενδύσεις στον τομέα των υδάτων ανέρχονται κατά μέσον όρο σε 500 εκατ. ευρώ το χρόνο. Σημειώνεται ότι ο τομέας αυτός περιλαμβάνεται στους τομείς προτεραιότητας της χρηματοδο-

τικής δραστηριότητας της ΕΤΕπ, ήδη από τη δεκαετία του 1980, στα πλαίσια δε της Οδηγίας 2000/60 για τα ύδατα, η Τράπεζα συγχρηματοδοτεί επενδυτικά σχέδια και προγράμματα που προάγουν την αειφόρο διαχείριση των υδατικών πόρων, μέσω: α) της διαχείρισης της ζήτησης, β) του ολοκληρωμένου σχεδιασμού των υδρολογικών λεκανών, και γ) της ολοκληρωμένης αντιπλημμυρικής προστασίας. v) Λόγω της διαφαινόμενης στενότητας πόρων και του έντονα ανταγω-

νιστικού χαρακτήρα των διατιθέμενων χρηματοδοτήσεων (δημόσιων ενισχύσεων- δανείων) στη διάρκεια της νέας προγραμματικής περιόδου (20072013), είναι σημαντικό για τους υπό σύσταση ΦοΔΝΕ, ιδιαίτερα δε στις γεωγραφικές περιοχές προτεραιότητας δράσης, να επισπεύσουν-κατά το δυνατό-τις διαδικασίες συγκρότησης και στελέχωσής τους, καθώς και κατάρτισης του Επιχειρησιακού τους Σχεδίου. Είναι προφανές ότι όσο ενωρίτερα οι υπ’ όψη ΦοΔΝΕ σχεδιάσουν και εξειδικεύσουν τις αναγκαίες για

την περιοχή τους επεμβάσεις (μέτρα/δράσεις/έργα εξοικονόμησης και ορθολογικής διαχείρισης νερού και ενέργειας, ενεργειακής εκμετάλλευσης τοπικών ΑΠΕ, κλπ.), και τις υποβάλουν για χρηματοδότηση στα κατάλληλα χρηματοδοτικά όργανα (ΠΑΑ, ΠΕΠ, ΕΠΑΝ ΙΙ, Αναπτυξιακός Νόμος, ΕΤΕπ, κ.α.), τόσο μεγαλύτερες πιθανότητες έχουν για εξασφάλιση επαρκών κονδυλίων (δημόσιων ενισχύσεων-δανειοδοτήσεων), για την έγκαιρη και ευχερή υλοποίηση των έργων τους.

»


18

Σ

την παρούσα μελέτη εξετάσθηκε η κατάρτιση του επιχειρηματικού σχεδίου και η πολιτική κοστολόγησης του υδροαρδευτικού νερού από τους (υπό ίδρυση) Φορείς Διαχείρισης Νερού (ΦοΔΝΕ), σε δύο χαρακτηριστικές, υδρολογικά, περιπτώσεις (γεωγραφικές περιοχές): α) ενός ΦοΔΝΕ στην περιοχή της Μαγνησίας, δηλ. σε μία περιοχή που αντιμετωπίζει σημαντικά προβλήματα κάλυψης της ζήτησης, αλλά και έντονα προβλήματα υφαλμύρωσης, ερημοποίησης, νιτρορύπανσης, κλπ., και β) ενός ΦοΔΝΕ στην ευρύτερη περιοχή της πεδιάδας Θεσσαλονίκης, όπου καταγράφεται επάρκεια, γενικά, του υδροαρδευτικού νερού. Στην α) περίπτωση, ο ΦοΔΝΕ Μαγνησίας περιλαμβάνει τους τέσσερις (4) υφιστάμενους ΤΟΕΒ της περιοχής, δηλ. τους ΤΟΕΒ Κάρλας, Νέας Αγχιάλου, Πλατάνου (Αλμυρού) και Στροφύλου, καθώς και τον προγραμματιζόμενο για ίδρυση (από τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση) ΤΟΕΒ Πηλίου. Η γεωγραφική επικράτεια του υπ’ όψη ΦοΔΝΕ περιλαμβάνει το σύνολο του Ν. Μαγνησίας, καθώς και ορισμένες ανατολικές (παραθαλάσσιες) εκτάσεις του Ν. Λάρισας (στα όρια απορροής της λίμνης Κάρλας). Με βάση το Επιχειρηματικό Σχέδιο του υπ’ όψη ΦοΔΝΕ που καταρτίσθηκε, διερευνήθηκε ποσοτικά η επίπτωση κρίσιμων παραμέτρων στην τιμολόγηση του προσφερόμενου υδροαρδευτικού νερού. Η μεθοδολογία που εφαρμόσθηκε στηρίχθηκε στις ακόλουθες υποθέσεις: i) Ανάλυση της παρούσας κατάστασης με βάση τις ήδη καλλιεργούμενες εκτάσεις (είδος καλλιέργειας, στρέμματα), από τις οποίες προέκυψε η εκτιμώμενη ζήτηση νερού τον πρώτο χρόνο λειτουργίας του ΦοΔΝΕ Μαγνησίας (2010). Στα πλαίσια αυτά, εκτιμήθηκε η πρωτογενής ζήτηση νερού (άρδευσης κυρίως), από επιφανειακές απορροές και από γεωτρήσεις, σε ~113 εκ. m3/έτος συνολικά για την περιοχή μελέτης, ζήτηση η οποία καλύπτεται

σήμερα κατά ~50% από επιφανειακά νερά και κατά ~50% από υπόγεια νερά (γεωτρήσεις). ii) Εξετάστηκαν οι απαιτούμενες επεμβάσεις εξοικονόμησης νερού, τιμολογήθηκαν οι αναγκαίες επενδύσεις και υπολογίσθηκε η ετήσια εξοικονόμηση νερού (μείωση απωλειών) σε ~21 εκ. m3/έτος. iii) Εξετάσθηκαν οι πρόσθετες ποσότητες επιφανειακών νερών που αναμένεται να εισρεύσουν στην περιοχή μελέτης από ήδη δρομολογημένα έργα (π.χ. επαναδημιουργία Λίμνης Κάρλας, λιμνοδεξαμενή Ξηριά), σε ~32 εκ. m3/έτος. iv) Θεωρώντας περαιτέρω μείωση σε χρονικό ορίζοντα 5ετίας, λόγω κλιματικής αλλαγής, της σημερινής προσφοράς επιφανειακών νερών κατά 10% συνολικά, επιμερίστηκε η μελλοντική προσφορά αρδευτικού νερού από υφιστάμενα και από νέα έργα επιφανειακής άρδευσης. v) Οι απαιτούμενες μελλοντικά γεωτρήσεις αντιστοιχούν στη διαφορά μεταξύ της μελλοντικής ζήτησης και της μελλοντικής προσφοράς από τα υφιστάμενα και από νέα έργα επιφανειακής άρδευσης, λαμβάνοντας υπ’ όψη (αφαιρώντας) την προκύπτουσα εξοικονόμηση νερού. Στη β) περίπτωση, ο ΦοΔΝΕ Θεσσαλονίκης περιλαμβάνει τρεις (3) υφιστάμενους Τομείς της περιοχής, δηλ. τους Τομείς Αλιάκμονα, Αξιού και Γιαννιτσών, τη διαχείριση των οποίων έχει σήμερα ο ΓΟΕΒ Θεσσαλονίκης. Με βάση το Επιχειρηματικό Σχέδιο του υπ’ όψη ΦοΔΝΕ, υπολογίστηκε η επίπτωση κρίσιμων παραμέτρων στην τιμολόγηση του προσφερόμενου νερού (κυρίως αρδευτικού, καθώς η ζήτηση για νερό ύδρευσης και βιομηχανίας καλύπτεται σήμερα από την Εταιρεία Ύδρευσης-Αποχέτευσης Θεσσαλονίκης, ΕΥΑΘ). Η μεθοδολογία που εφαρμόσθηκε στηρίχθηκε σε υποθέσεις εργασίας, ανάλογες με εκείνες που υιοθετήθηκαν και για το ΦοΔΝΕ Μαγνησίας, προέκυψαν δε τα εξής:

i) Η πρωτογενής ζήτηση νερού (άρδευσης κυρίως), από επιφανειακές απορροές και από γεωτρήσεις, ανέρχεται σε ~945 εκ. m3/έτος συνολικά για την περιοχή μελέτης, ζήτηση η οποία καλύπτεται σήμερα κατά 100% από επιφανειακά νερά. ii) Εξετάστηκαν οι απαιτούμενες επεμβάσεις εξοικονόμησης νερού, τιμολογήθηκαν οι αναγκαίες επενδύσεις και υπολογίσθηκε η ετήσια εξοικονόμηση νερού (μείωση απωλειών) σε ~77 εκ. m3/έτος. iii) Θεωρώντας περαιτέρω μείωση σε χρονικό ορίζοντα 5ετίας, λόγω κλι��ατικής αλλαγής, της σημερινής προσφοράς επιφανειακών νερών κατά 10% συνολικά, επιμερίστηκε η μελλοντική προσφορά αρδευτικού νερού από υφιστάμενα και από νέα έργα επιφανειακής άρδευσης. Με βάση τις παραπάνω παραδοχές, υπολογίσθηκε η μελλοντική προσφορά νερού (τιμολογούμενες ποσότητες), οι απαιτούμενες επενδύσεις εξοικονόμησης, τα άμεσα και έμμεσα διοικητικά και λειτουργικά έξοδα, καθώς και το ύψος των πωλήσεων των υπ’ όψη ΦοΔΝΕ και, στη συνέχεια, εκτιμήθηκε το αναγκαίο ύψος τιμολόγησης για το προσφερόμενο νερό και για τις δύο (2) μελέτες περίπτωσης. Δεδομένου ότι: i) οι ΦοΔΝΕ είναι επιχειρήσεις που λειτουργούν εσωτερικά με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια, ελήφθησαν υπ’ όψη στην τιμολόγηση του νερού όλες οι παράμετροι διαμόρφωσης του χρηματοοικονομικού κόστους του φορέα (κόστος κεφαλαίου, λειτουργίας και συντήρησης έργων, αποσβέσεις, χρηματοδότηση, ανταποδοτικότητα και λοιπές δαπάνες) ii) οι ΦοΔΝΕ λειτουργούν εξωτερικά με κριτήρια Δημόσιου Συμφέροντος, επομένως η οικονομική βιωσιμότητά τους καθορίζεται από σχετικά χαμηλούς χρηματοοικονομικούς δείκτες (π.χ. εσωτερικό βαθμό απόδοσης 6%, μηδενική καθαρή παρούσα αξία σε ορίζοντα 20ετίας)


19 iii) τα έργα «κεφαλής» είναι υψηλού κεφαλαιουχικού κόστους, που πρέπει να αναληφθούν από το ΠΔΕ ή το ΕΣΠΑ/ΠΕΠ και να ανατεθούν στους ΦοΔΝΕ, οι οποίοι θα επιφορτισθούν μόνο με τις λειτουργικές δαπάνες των έργων αυτών, προκύπτει ότι στο τέλος της πρώτης 5ετίας λειτουργίας των ΦοΔΝΕ, δηλ. το 2014, α) για το ΦοΔΝΕ Μαγνησίας, η μεν πρωτογενής ζήτηση νερού για άρδευση θα ανέρχεται σε ~86 εκ. m3/έτος, το δε νερό θα τιμολογείται στα επίπεδα των 0,175 ευρώ/m3 (λαμβάνοντας υπόψη και την τιμολόγηση του νερού ύδρευσης προς τους ΦοΔΝΕ 1ου επιπέδου), ενώ οι μελλοντικές γεωτρήσεις θα καλύπτουν μόνο το ~5% της ζήτησης (μείωση κατά ~90% σε σχέση με την αντίστοιχη κάλυψη της ζήτησης από γεωτρήσεις το 2010). Με βάση τα παραπάνω, ο ΦοΔΝΕ θα επιτυγχάνει τον επιθυμητό εσωτερικό βαθμό απόδοσης (6%) για Οργανισμό Δημόσιου Συμφέροντος. β) για το ΦοΔΝΕ Θεσσαλονίκης, η μεν πρωτογενής ζήτηση νερού για άρδευση θα ανέρχεται σε ~847 εκ. m3/έτος, το δε αρδευτικό νερό θα τιμολογείται προς το ΓΟΕΒ Θεσσαλονίκης (που αποτελεί Διαχειριστή 1ου επιπέδου) στα επίπεδα των 0,023 €/m3. Η ως άνω τιμή βάσης για την τιμολόγηση του νερού που παρέχει ο ΦοΔΝΕ Μαγνησίας (0,175 €/m3) υποστηρίζεται και από τα (ελάχιστα) συναφή δεδομένα της ελληνικής βιβλιογραφίας, αλλά και από την πρακτική αντίστοιχων του ΦοΔΝΕ σημερινών οργανισμών διαχείρισης νερού. Συγκεκριμένα: 4Σύμφωνα με την πρόσφατη Διδακτορική Διατριβή «Αγροτική Πολιτική και Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στα Πλαίσια Αειφόρου Οικονομικής Ανάπτυξης» (Αικ. Μάντζου, Οικονομικό Τμήμα Παν. Αθηνών, Δεκέμβριος 2008), ένα ελάχιστο διαχειριστικό κόστος για το αρδευτικό νερό στη Θεσσαλία θεωρείται το 0,08 €/m3 (χωρίς όμως να λαμβάνεται υπ’ όψη το κόστος νέων επενδύσεων, το κόστος πόρου, το περιβαλλοντικό κόστος, κ.α.). Σύμφωνα με την ως άνω διατριβή, η πλήρης ανάκτηση του χρηματο-οικονομικού κόστους του πόρου θα απαιτούσε το διπλασιασμό έως εξαπλασιασμό της σημερινής (0,05-0,06 €/m3) τιμής διάθεσης του αρδευτικού νερού στην περιοχή. 4Σήμερα, ο Οργανισμός Ανάπτυξης Δυτικής Κρήτης (ΟΑΔΥΚ), που έχει περίπου τη δομή και τις αρμοδιότητες ενός ΦοΔΝΕ, όσο τουλάχιστον αφορά τη διαχείριση τοπικών υδατικών πόρων, χρεώνει το νερό στους χρήστες της περιοχής ευθύνης του με μία μέση τιμή της τάξης του 0,20 €/m3 (στοιχεία 2008). Η τιμή χρέωσης νερού στην περίπτωση του ΦοΔΝΕ Θεσσαλονίκης (0,023 €/m3) είναι πολύ χαμηλότερη της αντίστοιχης τιμής για το ΦοΔΝΕ Μαγνησίας (0,175 €/m3), λόγω αφ’ ενός οικονομιών κλίμακας (υψηλότεροι/10πλάσιοι όγκοι πωλήσεων νερού στην πεδιάδα Θεσσαλονίκης, οι οποίοι απομειώνουν το ειδικό λειτουργικό κόστος, €/m3), αφ’ ετέρου επάρκειας επιφανειακών νερών (απουσία γεωτρήσεων) στην περιοχή. Στη συνέχεια, για την αποτίμηση της επίδρασης ορισμένων σημαντικών παραμέτρων στην τιμολόγηση του νερού, στην περίπτωση ειδικά του ΦοΔΝΕ Μαγνησίας, εξετάσθηκε ένα εύλογο εύρος διακύμανσης των παραμέτρων αυτών, με βάση ανάλυση ευαισθησίας για τη συγκεκριμένη μελέτη περίπτωσης, ως ακολούθως:

i) Επίδραση, στο ύψος της τιμολόγησης του νερού από το ΦοΔΝΕ, της κάλυψης της μελλοντικής ζήτησης από νέα έργα επιφανειακής άρδευσης, σύμφωνα με την οποία προκύπτει ότι απομειούμενων των απολήψεων αυτών από 100% (πλήρης αξιοποίηση νέων έργων επιφανειακής άρδευσης) σε 0%, επέρχεται μικρή αύξηση του επιπέδου τιμολόγησης του νερού, από ~0,175 €/m3 σε ~0,185 €/m3, αντίστοιχα. Στην περίπτωση όμως αυτή, απομειούμενων δηλ. των απολήψεων από νέα έργα επιφανειακής άρδευσης, από 100% (πλήρης αξιοποίηση των νέων αυτών έργων) σε 0%, αυξάνεται η ανάγκη για τη διατήρηση σημαντικού ποσοστού των υφιστάμενων (κατά το έτος 2010) γεωτρήσεων, από ποσοστό ~5% σε ποσοστό ~41%, αντίστοιχα. Κάτι τέτοιο, βέβαια, έχει όλες τις συνεπακόλουθες αρνητικές περιβαλλοντικές και διαχειριστικές επιπτώσεις που το καθεστώς απόληψης υπογείων υδάτων συνεπάγεται (καταβύθιση του υδροφόρου ορίζοντα, υφαλμύρωση των εδαφών, απώλεια της δυνατότητας εμπλουτισμού των υπόγειων νερών, κλπ.). ii) Επίδραση, στο ύψος της τιμολόγησης του νερού από το ΦοΔΝΕ, της κάλυψης του κεφαλαιουχικού κόστους των νέων έργων επιφανειακής άρδευσης από δημόσιους και κοινοτικούς πόρους, σύμφωνα με την οποία προκύπτει ότι το επίπεδο τιμολόγησης του νερού αυξάνεται πολύ σημαντικά, από ~0,175 €/m3 σε ~0,390 €/m3 (αύξηση της τάξης του ~130%), γιατί αυξάνεται η αναγκαιότητα κάλυψης του κεφαλαιουχικού κόστους των έργων αυτών από ίδιους και δανειακούς πόρους του ΦοΔΝΕ, από 0% σε 100%, αντίστοιχα. Το γεγονός αυτό καταδεικνύει την ανάγκη ένταξης και υλοποίησης των νέων έργων επιφανειακής άρδευσης μέσω στοχευμένων κεντρικών αναπτυξιακών προγραμμάτων (ΠΔΕ, ΕΣΠΑ, ΠΕΠ). Στην περίπτωση αυτή, οι ΦοΔΝΕ, οι οποίοι θα αποτελούν και τον τελικό δικαιούχο των αντίστοιχων έργων, αναλαμβάνουν τη διαχείριση και συντήρησή τους, στα πλαίσια της προσέγγισης που συζητήθηκε εκτενώς στο Σημείο #10 παραπάνω. Πρέπει, πάντως, να τονισθεί ότι όλα τα δεδομένα και τα αποτελέσματα της τιμολόγησης νερού από τους ΦοΔΝΕ που παρουσιάσθηκαν στα προηγούμενα, δεν περιλαμβάνουν ούτε το κόστος (εξάντλησης) πόρου, ούτε το περιβαλλοντικό κόστος απορρύπανσης (προκειμένου για ρυπασμένα ύδατα με νιτρικά, φωσφορούχα, κλπ.), όπως επιτάσσει η μεθοδολογία της Οδηγίας 60/2000/ΕΚ σχετικά με το κόστος ανάκτησης νερού. Στη διεθνή βιβλιογραφία αναφέρονται κόστη πόρου της τάξης των 1,2-1,5 €/m3 (για έντονα ελλειμματικές σε νερό περιοχές), και αντίστοιχα περιβαλλοντικά κόστη απορρύπανσης της τάξης των 0,08-0,10 €/m3. Είναι προφανές ότι τυχόν ενσωμάτωση των συνιστωσών αυτών κόστους στο χρηματο-οικονομικό κόστος που υπολογίσθηκε για τους ΦοΔΝΕ θα οδηγούσε σε μη αποδεκτό, κοινωνικο-οικονομικά, ύψος τιμολόγησης του αρδευτικού νερού, με καταστροφικές συνέπειες στον αγροτικό κόσμο, αλλά θα έρχονταν και σε αντίθεση με τον χαρακτήρα δημόσιας ωφέλειας των ΦοΔΝΕ. Σταδιακή ενσωμάτωση του κόστους αυτού σε ένα μεσο-μακροπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα θα μπορούσε να εξετασθεί μετά την 1η κρίσιμη 5ετία λειτουργίας του ΦοΔΝΕ.


20

Ε

ίναι ευρύτερα γνωστό ότι ο αγροτικός τομέας αντιμετωπίζει παρατεταμένη ύφεση. Στο διάστημα ειδικότερα της πενταετίας 2004-2008 καταγράφεται συνεχής μείωση του αγροτικού εισοδήματος, πτώση των επενδύσεων στον πρωτογενή τομέα και μεγάλη μείωση της αγροτικής παραγωγής, εντονότερη στη διετία 2006-2007, τόσο εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών (ξηρασία, πυρκαγιές), όσο και από τις επιπτώσεις της ΚΑΠ, της οποίας η εφαρμογή ξεκίνησε το 2006. Σε επίπεδο μακροοικονομικών μεγεθών, διαπιστώνεται πτώση της ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας της αγροτικής παραγωγής, σημαντική επιδείνωση του εμπορικού ισοζυγίου στα αγροτικά προϊόντα και καθοδική πορεία της απασχόλησης στη γεωργία, χωρίς βελτίωση του ρυθμού ανανέωσης των απασχολουμένων. Η κατάσταση επιδεινώθηκε το 2008, με την κατάρρευση των τιμών παραγωγού σημαντικών αγροτικών προϊόντων (σιτηρά-καλαμπόκι, ελαιόλαδο, φρούτα, βαμβάκι), ενώ η πρόσφατη χρηματοπιστωτική κρίση μεγεθύνει τους επιχειρηματικούς κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι αγρότες, αλλά και οι συνεταιριστικές και ιδιωτικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις του πρωτογενούς τομέα, μια και είτε περιορίζεται η χρηματοδότησή τους, είτε πραγματοποιείται με δυσμενέστερους όρους, θέτοντας σε κρίση την οικονομική τους βιωσιμότητα. Πρέπει, επίσης, να τονιστεί ότι ο αγροτικός τομέας οφείλει έγκαιρα να αντιμετωπίσει και «νέες»-όπως λέγονται- προκλήσεις, που αφορούν τις κλιματικές αλλαγές, τη βιοενέργεια και τη διαχείριση του υδατικού ισο-

*

ζυγίου. Πρόκειται για προκλήσεις, που υπαγορεύουν την ανάγκη να δοθεί μέγιστη προτεραιότητα σε πολιτικές επιλογές που συνδέονται με αποτελεσματικά μέτρα και δράσεις για την προστασία του περιβάλλοντος, για τη διατήρηση του υδατικού ισοζυγίου, για την αντιμετώπιση των απειλών της λειψυδρίας και για την αντιμετώπιση της επιδείνωσης των κλιματικών συνθηκών. Οι απαιτήσεις αυτές αποκτούν ευρύτερη διάσταση αν εκτιμηθεί ότι στο άμεσο μέλλον, όπως επισημαίνουν έγκυροι αναλυτές, αναμένεται σημαντική αύξηση της ζήτησης τροφίμων και περιορι-

σμός των διαθέσιμων καλλιεργούμενων εκτάσεων, με αποτέλεσμα να τίθενται ζητήματα διατροφικής ασφάλειας και παραγωγικής ικανότητας της ευρωπαϊκής και της εγχώριας γεωργίας, για τη σταθερή και ασφαλή προμήθεια τροφίμων. Η εξέλιξη αυτή θέτει ως ζήτημα πρώτης προτεραιότητας τη συμβολή της γεωργίας στη ζήτηση τροφίμων και υπαγορεύει τον προσανατολισμό της προς ένα αμιγώς διατροφικό και βιώσιμο παραγωγικό σύστημα, για ένα επαρκές βάθος χρόνου. Με αυτή την προσέγγιση, η οργάνωση και η ανάπτυξη του αγροτικού χώρου, που

αποτελεί το συντριπτικό ποσοστό του χερσαίου εθνικού χώρου, οφείλει πάνω απ’ όλα να βασιστεί σε πολιτικές που στοχεύουν στη διατήρηση της αγροτικής γης και στην περιβαλλοντική της προστασία ως σπάνιου, πολύτιμου αγαθού. Προς την κατεύθυνση αυτή, η αντικατάσταση των ιδιαίτερα απαιτητικών σε νερό μη διατροφικών καλλιεργειών από άλλες, διατροφικές, που δεν απαιτούν μεγάλες ποσότητες νερού, αποτελεί ιδιαίτερα αποτελεσματικό μέτρο που επιτυγχάνει και τους δύο αυτούς στόχους μαζί, δηλ. αφ’ ενός τη διατήρηση της αγροτικής γης και αφ’ ετέρου την περιβαλλοντική προστασία, με την ορθολογική διαχείριση και εξοικονόμηση του νερού, ως σπάνιου, πολύτιμου αγαθού εν ανεπαρκεία. Οι δυνατότητες, οι θετικές κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και τα περιθώρια βελτίωσης των περιβαλλοντικών μεγεθών από μία πιθανή αναδιάρθρωση, μέρους έστω, των μη διατροφικών καλλιεργειών στη χώρα μας προς διατροφικές, είναι πραγματικά τεράστια, ιδιαίτερα όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της εξοικονόμησης/αναβάθμισης της ποιότητας των υδατικών πόρων γενικότερα, και του αρδευτικού νερού ειδικότερα. Για παράδειγμα, μία πιθανή αντικατάσταση του 75% των καλλιεργούμενων σήμερα εκτάσεων βαμβακιού (2.975.000 στρέμματα, επίσημα στοιχεία 2008) με σιτάρι-μαλακό ή σκληρό-, θα είχε ως αποτέλεσμα την εξοικονόμηση ετήσιας ποσότητας νερού, ίσης με τη συνολική ετήσια κατανάλωση πόσιμου νερού σε ολόκληρη τη χώρα, και σχεδόν διπλάσιας ποσότητας νερού από τη συνολική ετήσια κατανάλωση νερού (όλων

τΙ ΕΙνΑΙ τΟ iνΣτΙτΟυτΟ AΓΡΟτΙΚηΣ & ΣυνΕτΑΙΡΙΣτΙΚηΣ ΟΙΚΟνΟΜΙΑΣ Το Ινστιτούτο Αγροτικής και Συνεταιριστικής Οικονομίας (Ι.Ν.Α.Σ.Ο). αποτελεί εταιρεία αστική μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, που ιδρύθηκε το 2005 από την «ΠΑΣΕΓΕΣ» και την Ανώνυμη Εταιρεία «Συνεταιριστικές Επενδύσεις Α.Ε.», με έδρα την Αθήνα. Ο σκοπός του ΙΝΑΣΟ είναι μη κερδοσκοπικός. Συνίσταται στη μελέτη, την έρευνα, την τεκμηρίωση θεμάτων και την υλοποίηση προγραμμάτων που ενδιαφέρουν τις συνεταιριστικές επιχειρήσεις για την προώθηση της ανάπτυξής τους σε περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Το ΙΝΑΣΟ επιδιώκει την διατύπωση θέσεων και προτάσεων για λογαριασμό της ΠΑΣΕΓΕΣ σε σοβαρά ζητήματα, όπως και την προώθηση στρατηγικής και πολιτικών αγροτικής ανάπτυξης, περιφερειακής ανάπτυξης και κλαδικών πολιτικών που βελτιώνουν την ποιότητα και την ανταγωνιστικότητα των αγροτικών προϊόντων. Κύριο μοχλό δράσης του ΙΝΑΣΟ αποτελεί επίσης η υλοποίηση και διαχείριση εξειδικευμένων ερευνητικών και μελετητικών προγραμμάτων που περιλαμβάνονται σε κοινοτικά πλαίσια στήριξης,

σε Εθνικά ειδικά προγράμματα, τα οποία ενισχύουν και προωθούν ολοκληρωμένες δράσεις αγροτικής ανάπτυξης και πολιτικής τροφίμων, σε συνδυασμό με την ανάπτυξη αρμονικής συνεργασίας με αντιστοίχους διεθνείς οργανισμούς με συνεταιριστικές και συνδικαλιστικές αγροτικές ευρωπαϊκές και διεθνείς οργανώσεις, εκπαιδευτικά, επιστημονικά και ερευνητικά κέντρα και ιδρύματα κυρίως των χωρών-μελών της ΕΕ, για την ανάπτυξη διεπιστημονικών σχέσεων σε θέματα αγροτικής ανάπτυξης και προώθησης πολιτικών ποιότητας των παραγωγικών διαδικασιών και τροφίμων. Η σύνθεση του Διοικητικού Συμβουλίου του Ινστιτούτου έχει ως εξής: Πρόεδρος του Δ.Σ.: Ξανθάκης Εμμανουήλ, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών. Αντιπρόεδρος του Δ.Σ.: Λαμπρόπουλος Λάμπρος, Οικονομολόγος. Ταμίας του Δ.Σ.: Ιωάννης Τσιφόρος, Γενικός Διευθυντής ΠΑΣΕΓΕΣ. Μέλη: Αλεξιάδης Γρηγόριος, Αντιπρόεδρος ΠΑΣΕΓΕΣ, Μπατζελή Αικατερίνη, Ευρωβουλευτής, Γκλαβάκης Ιωάννης, Ευρωβουλευτής, Γέμτος Θεοφάνης, Καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας


21 των χρήσεων) στο Λεκανοπέδιο της Αττικής ! Πράγματι, με δεδομένο ότι : α) η μέση ετήσια κατανάλωση νερού για την καλλιέργεια βαμβακιού είναι 500 m3/στρέμμα (ικανοποιητικός μέσος όρος για την Περιφέρεια Θεσσαλίας), και β) η μέση ετήσια κατανάλωση νερού για την καλλιέργεια σιταριού (μαλακού ή σκληρού) είναι, σε καλές μεν καιρικές συνθήκες (βροχοπτώσεις Μαΐου) μηδενική, σε κακές δε καιρικές συνθήκες (έντονη ξηρασία) 100-120 m3/στρέμμα, προκύπτει ότι: 4Ετήσια εξοικονόμηση νερού από τη μετατροπή του 75% των καλλιεργούμενων εκτάσεων βαμβακιού σε καλλιέργεια σιταριού: (75%) (2.975.000 στρ.) (500-100) m3/στρέμμα περίπου ίσο 900.000.000 m3/έτος 4Συνολική ετήσια κατανάλωση πόσιμου νερού στην Ελλάδα (Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε., 2008): 973.000.000 m3/έτος 4Συνολική ετήσια κατανάλωση νερού όλων των χρήσεων στο Λεκανοπέδιο Αττικής (Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε., 2008) : 540.000.000 m3/έτος Βεβαίως, η αναδιάρθρωση μη διατροφικών καλλιεργειών προς διατροφικές (κυρίως σιτάρι) έχει και άλλες σημαντικές θετικές επιπτώσεις, τόσο για τους αγρότες όσο και για την εθνική οικονομία, πέραν της τεράστιας εξοικονόμησης νερού. Οι πρόσθετες αυτές θετικές επιπτώσεις συνοψίζονται στα εξής: 4Περιορισμός των φαινομένων ερημοποίησης της γης και υφαλμύρωσης των υπόγειων υδάτων, ιδιαίτερα σε κατ’ εξοχήν αγροτικές περιοχές (Θεσσαλία, κ.α.), τα οποία οφείλονται-σε πολύ μεγάλο βαθμό-στην «εξοντωτική» υπεράντληση των υδροφόρων οριζόντων (μέχρι και 400 m βάθος !) για αρδευτικούς σκοπούς. 4Περιορισμός της σοβαρής ρύπανσης/διάβρωσης που προκαλεί στο περιβάλλον (γη, ύδατα) η καλλιέργεια μη διατροφικών φυτών, ιδιαίτερα του βαμβακιού, λόγω της υπερβολικής χρήσης χημικών (λιπασμάτωνφυτοφαρμάκων), νερού και ενέργειας. Ο συγκριτικός πίνακας που ακολουθεί δίνει μια εικόνα της επικινδυνότητας ορισμένων αγροτικών καλλιεργειών για το περιβάλλον: 4Συγκράτηση του αγροτικού πληθυσμού στις ως άνω περιοχές, αφού θα περιοριστεί ή/και θα αντιστραφεί η απώλεια και η υποβάθμιση της παραγωγικότητας της αγροτικής γης, καθώς και η ρύπανση των υδατικών πόρων. Η συζήτηση που προηγήθηκε αναδεικνύει και το κρίσιμο ζήτημα της αναδιάταξης των πόρων, τόσο εκείνων που αφορούν τον πρώτο πυλώνα της ΚΑΠ, όσο και κυρίως εκείνων που αφορούν το δεύτερο πυλώνα,

την αγροτική ανάπτυξη. Το ζήτημα έχει δύο πτυχές. Η πρώτη αφορά το ερώτημα εάν θα γίνει η αναδιανομή των πόρων μετά το 2013, και η δεύτερη εάν στην αναδιανομή αυτή θα αποκτήσουν προτεραιότητα οι περιοχές και οι χώρες -όπως η δική μας- που έχουν σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα και μεγάλη αναπτυξιακή υστέρηση. Και εδώ, πιο συγκεκριμένα, πρέπει να τονιστεί ότι

εάν υπάρξει ευελιξία πολιτικών και ευελιξία στους πόρους, τότε για τον εγχώριο αγροτικό τομέα θα είναι σχετικά εύκολο οι περιοχές που οδεύουν στην ερημοποίηση (και αυτές, δυστυχώς, προσεγγίζουν σήμερα το 35% της έκτασης της χώρας, με τάση να φθάσουν σύντομα στο 50%), να καλλιεργήσουν βιολογικά δημητριακά, με μηδενική κατανάλωση νερού, περιορισμένη κατανάλωση ενέρ-

γειας και εξαιρετικά μικρή επιβάρυνση του υδροφόρου ορίζοντα από εντατικές εισροές (λιπάσματα, φυτοφάρμακα, κ.α.). Να παράγουν, έτσι, προϊόντα με υψηλές ποιοτικές προδιαγραφές, όπου η μεταποίηση και η τυποποίησή τους θα γίνεται τοπικά, συμβάλλοντας σημαντικά στην απασχόληση, στην τοπική και την περιφερειακή ανάπτυξη της χώρας μας.


22

Jan Manders (Αντιπρόεδρος CEWEP)

Prof. Bernd Bilitewski

Μ

ε μεγάλη επιτυχία και πολύ μεγάλη προσέλευση κόσμου (άνω των 180 συνέδρων) πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 19/6/2009 το 1ο Φόρουμ του Συμβουλίου Ενεργειακής Αξιοποίησης Αποβλήτων ΣΥΝΕΡΓΕΙΑ, το οποίο ανέδειξε τη σημασία της θερμικής επεξεργασίας αστικών στερεών αποβλήτων με παραγωγή ενέργειας σε συνεργασία με την ανακύκλωση στην πηγή ως τη μόνη δοκιμασμένη λύση στο φλέγον πρόβλημα της διαχείρισης των Αστικών Στερεών Αποβλήτων (Α.Σ.Α.) στην Αττική και την Ελλάδα γενικότερα, με τη συμμετοχή σημαντικών μελών της ελληνικής και παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας, στελεχών αρμόδιων οργανισμών και εκπροσώπων του πολιτικού στερεώματος και του ελληνικού επιχειρηματικού κόσμου. Το συνέδριο έγινε υπό την αιγίδα του Συμβουλίου για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη του ΣΕΒ και την ευγενική στήριξη του Κέντρου Μηχανικής Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Columbia της Νέας Υόρκης, της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας των Μονάδων Ενεργειακής Αξιοποίησης Αποβλήτων «CEWEP» και του Διεθνούς Οργανισμού Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων «ISWA». Στο χαιρετισμό του που αναγνώστηκε στο συνέδριο ο Γενικός Γραμματέας του ΥΠΕΧΩΔΕ κ. Ευάγγελος Μπαλτάς τόνισε «Θέμα κοινωνικό, καθώς δημιουργεί θέσεις εργασίας και, κυρίως, θέμα ηθικό είναι το ζήτημα της διαχείρισης στερεών αποβλήτων». Ο Πρόεδρος της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Προστασίας Περιβάλλοντος της Βουλής και βουλευτής της ΝΔ κ. Κυριάκος Μητσοτάκης στον χαιρετισμό του, επεσήμανε ότι στην Ελλάδα το ζήτημα της διαχείρισης των στερεών αποβλήτων υπήρξε αντικείμενο προκαταλήψεων και απόψεων που εκ των υστέρων αποδείχθηκαν ξεπερασμένες, ενώ στην ομιλία του τόνισε πως «Η κατάσταση στην Αττική είναι στο απροχώρητο», υπογραμμίζοντας πως επιβάλλεται στροφή στις νέες τεχνολογίες θερμικής επεξεργασίας αποβλήτων που είναι υπό εφαρμογή στη Ρόδο. Ο πρόεδρος του Συμβουλίου ��ου ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη κ. Ευθύμιος Βιδάλης στάθηκε στο έλλειμμα διαλόγου στη χώρας μας, προκειμένου να πεισθούν οι τοπικές κοινωνίες και η ελληνική κοινωνία στο σύνολό της ενώ ο κ. Βασίλης Οικονόμου, μέλος της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Προστασίας του Περιβάλλοντος της Βουλής και βουλευτής του ΠΑΣΟΚ ζήτησε την αλλαγή του ισχύοντος νομο-

Δρ. Ευστράτιος Καλογήρου (Πρόεδρος ΣΥΝΕΡΓΕΙΑ), Dr. Juergen Vehlow θετικού πλαισίου ΠΕΣΔΑ για να προστεθεί η θερμική επεξεργασία στην ανακύκλωση και κομποστοποίηση, εφόσον στα 6 χρόνια που ισχύει «δεν έχει πείσει τους πολίτες και δεν έχει εφαρμοστεί ούτε στο ελάχιστο». Την αναγκαιότητα ανάπτυξης εφαρμογών συμπαραγωγής για την επιτυχή διείσδυση των μονάδων θερμικής επεξεργασίας απορριμμάτων με τη μορφή δευτερογενών καυσίμων ανέδειξε, μεταξύ άλλων, ο διευθυντής Έρευνας και Ανάπτυξης στην ΗΛΕΚΤΩΡ κ. Ιωάννης Μπούκης. Ο αναπληρωτής πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας των Μονάδων Ενεργειακής Αξιοποίησης Αποβλήτων (CEWEP) κ. Jan Manders επεσήμανε ότι τα τελευταία χρόνια έχουν μειωθεί σημαντικά οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από τη λειτουργία μονάδων θερμικής επεξεργασίας στερεών αποβλήτων, τονίζοντας παράλληλα ότι πολλές μονάδες έχουν ενσωματωθεί στον αστικό ιστό ευρωπαϊκών πόλεων (Σπιτελάου στη Βιέννη και AVR στο Ρότερνταμ). Στο συνδυασμό ανακύκλωσης και θερμικής επεξεργασίας ως προϋπόθεση επιτυχούς διαχείρισης αστικών στερεών αποβλήτων, όπως έχει δείξει η μέχρι σήμερα διεθνής εμπειρία, στάθηκε ο διευθυντής του Κέντρου Περιβαλλοντικής

Ομότιμος Καθ. Νικόλαος Θέμελης

Μηχανικής στο πανεπιστήμιο της Columbia καθηγητής κ. Νικόλαος Θέμελης. Παράδειγμα ένταξης μονάδων θερμικής επεξεργασίας στον αστικό ιστό ευρωπαϊκών πόλεων έφερε o εκπρόσωπος της Suez Environnment κ. Stefano Gualtieri, παρουσιάζοντας λεπτομερώς τη μονάδα Ισεάν στο Παρίσι, η οποία λειτουργεί σε απόσταση 2,5 χλμ από τον πύργο του Αϊφελ. Σε συγκεκριμένες λύσεις για την αντιμετώπιση του προβλήματος στην Ελλάδα προχώρησε ο Πρόεδρος της ΣΥΝΕΡΓΕΙΑ δρ. Χημικός Μηχανικός Ευστράτιος Καλογήρου προτείνοντας ένα ολοκληρωμένο σύστημα ανακύκλωσης στην πηγή, αποφυγή λαθών και παραλείψεων του παρελθόντος και την προτίμηση της περιβαλλοντικά φιλικής θερμικής επεξεργασίας στερεών απορριμμάτων με παραγωγή ενέργειας ώστε να ακολουθηθεί το παράδειγμα των ανεπτυγμένων ευρωπαϊκών χωρών. «Οι 'πράσινες' πρωτεύουσες της Ευρώπης -Στοκχόλμη, Κοπεγχάγη, Αμβούργο, που βραβεύθηκαν προσφάτως από τον Ευρωπαίο επίτροπο για θέματα περιβάλλοντος κ. Σταύρο Δήμα - χρησιμοποιούν αυτή την τεχνολογία», τόνισε ο κ. Καλογήρου. Η Αττική χρειάζεται μια μονάδα που να είναι περιβαλλοντικά φιλική, να χωροθετείται κοντά ή μέσα στην πόλη, να διαχειρίζεται μεγάλες ποσότητες απορριμμάτων, να αξιοποιεί το ενεργειακό περιεχόμενό τους, να εφαρμόζει δοκιμασμένη τεχνολογία, να δίνει λύση στα απορρίμματα, χωρίς να παράγει υποπροϊόντα και να ικανοποιεί τις οδηγίες της ΕΕ, υπογράμμισε ο Γενικός διευθυντής της INTRAKAT κ. Χαράλαμπος Καλλής. Προχώρησε σε συγκεκριμένη πρόταση για την Αθήνα (μονάδα ενεργειακής αξιοποίησης οικιακών απορριμμάτων μέσω καύσης, ύστερα από ανακύκλωση, δυναμικότητας 700.000 τόνων ανά έτος) και για τη Θεσσαλονίκη (αντίστοιχη μονάδα δυναμικότητας 400.000 τόνων ανά έτος). Το κοινά αποδεκτό συμπέρασμα όλων των ομιλητών, είναι πως η θερμική επεξεργασία των απορριμμάτων με παραγωγή ενέργειας, ύστερα από ανακύκλωση στην πηγή, είναι η μόνη ενδεδειγμένη και δοκιμασμένη λύση για την διαχείριση των απορριμμάτων της Αττικής και της Θεσσαλονίκης (και άλλων πόλεων), με σκοπό την οριστική επίλυση του χρόνιου προβλήματος διαχείρισης των ΑΣΑ και ταυτόχρονα την ενίσχυση του ενεργειακού ισοζυγίου της χώρας από ανανεώσιμη πηγή ενέργειας.


23

Prof. Bernd Bilitewski, Δρ. Αδ. Σκορδίλης (Προϊστάμενος Εναλλακτικής Διαχείρισης Αποβλήτων ΥΠΕΧΩΔΕ), Δρ. Ευ. Καλογήρου, Ομότιμος Καθ. Δημήτρης Τασιός (Πρόεδρος Επιστημονικής Επιτροπής)

Κυριάκος Μητσοτάκης (Βουλευτής ΝΔ & Πρόεδρος Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Προστασίας Περιβάλλοντος της Βουλής)

Επιστημονική Επιτροπή & Ομιλητές Φόρουμ

Ευθύμιος Βιδάλης (Πρόεδρος Συμβουλίου ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη & Διευθύνων Σύμβουλος, S & B Industrial Minerals)

Στιγμιότυπο από το διάλειμμα του Φόρουμ


24

«η λύση βρίσκεται στην καύση» Κατάργηση των ΧυτΑ και εφαρμογή θερμικής επεξεργασίας των υλικών, προτείνει ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Βασίλης Οικονόμου στη συνέντευξη που παραχώρησε στο «W&W» για την διαχείριση των απορριμμάτων στη χώρα μας. Παράλληλα παρουσιάζει το σχέδιο του ΠΑΣΟΚ για το πρόβλημα των σκουπιδιών, την αντιμετώπιση της έλλειψης περιβαλλοντικής παιδείας αλλά και την ενδυνάμωση της υποχρέωσης των πολιτών στην ανακύκλωση. Στον Αντώνη Ζευγίτη Τι γνώμη έχετε για την διαχείριση των απορριμμάτων όπως αυτή γίνεται σήμερα στην χώρα μας; Η διαχείριση των απορριμμάτων είναι ένα πολύ σημαντικό ζήτημα που δυστυχώς το έχουμε αναγάγει σε πρόβλημα και δεν έχουμε καταφέρει ακόμα να το αντιμετωπίσουμε. Οι κοινωνικές αντιδράσεις σε διάφορα επίπεδα είναι πολύ μεγάλες και οι κυβερνήσεις υποχωρούν μπροστά στην λαϊκή αντίδραση. Το βασικό όμως πρόβλημα είναι ότι το όλο ζήτημα αντιμετωπίζεται από την σημερινή κυβέρνηση φοβικά και αποσπασματικά, δεν το εντάσσει σε έναν ευρύτερο εθνικό σχεδιασμό που θα μπορούσε να κερδίσει την κοινωνική συναίνεση παρουσιάζοντας λογικά και κυρίως επιστημονικά τεκμηριωμένα επιχειρήματα. Η όλη συζήτηση στην χώρα μας αρχίζει και τελειώνει στο επίπεδο του ποιος δήμος θα δεχτεί να γίνει υποδοχέας των απορριμμάτων των μεγάλων πόλεων. Μια συζήτηση που γίνεται συνήθως εν κρυπτώ δημιουργώντας μεγαλύτερα αδιέξοδα. Με αυτόν τον τρόπο οργάνωσης της συζήτησης για την λύση του προβλήματος εύκολα αντιλαμβάνεται ο καθένας ότι δεν είναι δυνατόν να δεχτεί κάποιος τα σκουπίδια του γείτονά του έναντι οποιουδήποτε ανταλλάγματος. Όσο λοιπόν συνεχίζεται αυτή η λογική δεν θα βρίσκουμε λύσεις και θα καλούμαστε να πληρώνουμε πρόστιμα για την μη εκπλήρωση των υποχρεώσεών μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Τι ακριβώς περιλαμβάνει ο εθνικός σχεδιασμός που προτείνετε και τι πρέπει να περιλαμβάνει μια ολοκληρωμένη πολιτική διαχείρισης απορρριμμάτων; Η διαχείριση των απορριμμάτων είναι μεγάλης σημασίας και κλίμακας περιβαλλοντικό, κοινωνικό, αλλά συνάμα και οικονομικό ζήτημα που μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με μια ολοκληρωμένη πολιτική σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, η οποία και προαπαιτεί τη συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Το κράτος πρέπει να θέσει τους στόχους καθώς και την μέθοδο μέτρησης της αποτελεσματικότητας. Οφείλει επίσης να διαθέσει στις Περιφέρειες και στους Δήμους τους απαραίτητους πόρους που θα κάνουν εφικτή την εφαρμογή των μέτρων. Οι Νομαρχίες της Περιφέρειας Αττικής ειδικότερα θα πρέπει να αναλάβουν την διαχείριση των απορριμμάτων τους και όχι να τα «ξεφορτώνονται» όπως συμβαίνει σήμερα. Πρέπει να εφαρμόσουν πολιτικές που θα συμβάλλουν κατ΄ αρχήν στην μείωση του

όγκου των απορριμμάτων, προωθώντας για παράδειγμα την ανακύκλωση και δίνοντας κίνητρα στους πολίτες για να συμβάλλουν σε αυτή την κατεύθυνση. Η ολοκληρωμένη διαχείριση περιλαμβάνει την μείωση της παραγωγής απορριμμάτων, την ανακύκλωση, την ανάκτηση με την επαναχρησιμοποίηση των υλικών και την ενεργειακή αξιοποίηση. Η πολιτική επίσης για τα απορρίμματα οφείλει να απαντά και σε άλλες οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές ανάγκες όπως είναι η μείωση των εκπομπών αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου και τις κλιματικές αλλαγές, την αξιοποίηση των εναλλακτικών μορφών ενέργειας, τις κοινωνικές αντιδράσεις που προκαλούνται από την προοπτική λειτουργίας των ΧΥΤΑ, μέθοδος που ούτως ή άλλως είναι ξεπερασμένη. Οφείλουμε λοιπόν να εκμεταλλευτούμε και να εφαρμόσουμε όλες τις σύγχρονες τεχνολογικές μεθόδους που υπάρχουν σήμερα. Προτείνετε λοιπόν κατάργηση των ΧΥΤΑ; Όπως ανέφερα ήδη τα ΧΥΤΑ είναι μια ξεπερασμένη μέθοδος. Απαιτεί τεράστιες εκτάσεις γης, προκαλεί δικαιολογημένες κοινωνικές αντιδράσεις και επιστημονικά δεν είναι αποτελεσματική. Είναι μια μέθοδος διαχείρισης του παρελθόντος. Πρέπει να δημιουργήσουμε έναν κύκλο δραστηριοτήτων πάνω στη διαχείριση των απορριμμάτων. Ο κύκλος αυτός ξεκινάει από την ανάκτηση όλων των χρήσιμων πρώτων υλών. Το πρώτο στάδιο είναι η ανακύκλωση όσων υλικών επιδέχονται τέτοιας επεξεργασίας. Στην συνέχεια θα πρέπει να σκεφτούμε πολύ σοβαρά το ενδεχόμενο να εφαρμόσουμε και στην χώρα μας την θερμική επεξεργασία των υλικών που δεν ανακυκλώνονται. Δεν μιλάμε βέβαια για την καύση όπως γίνεται σήμερα σε ανοικτούς χώρους! Μιλάμε για Για το κόμμα σας η διαχείριση των απορριμμάτων είναι ψηλά στην ατζέντα μιας νέας κυβέρνησής σας; Όλα όσα σας είπα είναι στοιχεία της πολιτικής μας που θέλουμε να εφαρμόσουμε στην επόμενη κυβέρνησή μας. Όλα αυτά τα εντάσσουμε στο όραμά μας για την πράσινη ανάπτυξη. Η πράσινη ανάπτυξη είναι το νέο στοίχημα της χώρας μας. Είναι αναγκαιότητα η εφαρμογή πολιτικών για το περιβάλλον και θα γίνει και προτεραιότητα. Αυτός είναι και ο λόγος που προτείνουμε την δημιουργία Υπουργείου Περιβάλλοντος που θα ασχολείται με όλα αυτά τα θέματα. Για εμάς η περιβαλλοντική πολιτική, κατά συνέπεια και η διαχείριση των απορριμμάτων, δεν είναι απλώς τομεακή πολιτική, είναι κεντρικός άξονας της πολιτικής μας. Αυτό το όραμα θα υπηρετήσουμε με συνέπεια, αυτός είναι λόγος τιμής που δίνουμε στους πολίτες για το μέλλον, για αυτό το λόγο ζητάμε την ψήφο τους, την υποστήριξή τους.

οργανωμένες μονάδες που τηρούν όλα τα μέτρα περιβαλλοντικής προστασίας, στις οποίες θα γίνεται εκμετάλλευση της παραγόμενης ενέργειας και βέβαια ανάκτηση και πάλι κάποιων υλικών. Αυτές οι μονάδες μπορούν να λειτουργήσουν μέσα στις βιομηχανικές περιοχές των πόλεων όπως γίνεται και σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Να μετατρέψουμε δηλαδή και τα απορρίμματα σε εναλλακτική πηγή ενέργειας όπως γίνεται σε όλο τον κόσμο. Ταυτόχρονα οφείλουμε να δημιουργήσουμε μεγάλες μονάδες επεξεργασίας αποβλήτων και βιολογικού καθαρισμού γεγονός που θα συμβάλλει και στη εξοικονόμηση των υδατικών πόρων. Τέλος ο κύκλος πρέπει να ολοκληρώνεται στους Χώρους Υγειονομικής Ταφής Υπολειμμάτων (ΧΥΤΥ). Οι ΧΥΤΥ είναι απαραίτητοι διότι δεν έχουμε φτάσει ακόμα στο επίπεδο του να μην πετάμε τίποτα. Από όλη την προαναφερόμενη διαδικασία θα υπάρξουν υπολείμματα. Ο όγκος τους βέβαια θα είναι πολύ μικρότερος και η ταφή θα μπορεί να γίνεται άμεσα και σε μικρές εκτάσεις γης. Δεν μιλάμε για μετονομασία των ΧΥΤΑ. Μιλάμε για μια εντελώς διαφορετική μέθοδο η οποία και αποτελεσματική θα είναι και δεν θα υποβαθμίζει τις περιοχές όπου θα αναπτυχθούν. Η δημιουργία όμως μονάδων καύσης και μάλιστα τόσο κοντά σε κατοικημένες περιοχές δεν θα προκαλέσει κοινωνικές αντιδράσεις; Μεγάλες οικολογικές οργανώσεις αντιδρούν σε αυτό το ενδεχόμενο λέγοντας ότι πρόκειται για μέθοδο που λειτουργεί σε βάρος της ανακύκλωσης και προκαλεί πολλά περιβαλλοντικά προβλήματα Η πραγματικότητα νομίζω ότι είναι τελείως διαφορετική από αυτά που υποστηρίζουν οι οικολογικές οργανώσεις. Η επιστημονική κοινότητα έχει τελείως διαφορετική γνώμη και νομίζω ότι σε αυτό τουλάχιστον το θέμα πρέπει να υιοθετήσουμε τις απόψεις της. Η τεχνολογία που έχουμε σήμερα μπορεί να ελέγξει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου οι οποίες θα είναι σαφώς σε μικρότερες ποσότητες σε σχέση με αυτά που προκύπτουν από την καύση του λιγνίτη ή του πετρελαίου. Η χρήση της παραγόμενης ενέργειας από την καύση θα μας δώσει την δυνατότητα να μειώσουμε την καύση του λιγνίτη και του πετρελαίου που εκτός από τα περιβαλλοντικά οφέλη θα επιφέρει και σημαντικά οικονομικά οφέλη και θα βοηθήσει στην ενεργειακή απεξάρτηση της χώρας μας. Επιπρόσθετα με την καύση δεν παράγεται μεθάνιο γεγονός που είναι επιπρόσθετο όφελος στην προσπάθεια αντιμετώπισης του φαινομένου του θερμοκηπίου. Όσον αφορά το θέμα της ανακύκλωσης πιστεύω ότι δεν υφίσταται καμία απολύτως αντίθεση. Η ανακύκλωση και η καύση λειτουργούν αρμονικά όπως γίνεται σε όλο τον κόσμο. Η ανακύκλωση προηγείται της καύσης. Θα ήθελα τέλος να σημειώσω ότι στις λεγόμενες πράσινες πρωτεύουσες όπως είναι η Κοπεγχάγη, το Αμβούργο, η Στοκχόλμη και το Παρίσι η ανακύκλωση και η καύση συνεργάζονται αρμονικά και έχουν εντυπωσιακά αποτελέσματα τόσο στην μείωση του όγκου των απορριμμάτων όσο και στην ανάκτηση πρώτων υλών και στην παραγωγή εναλ-


25

όσους θέλουν να συμμετέχουν σε αυτή, αναπτύσσοντας μηχανισμούς συλλογής των απορριμμάτων στην πηγή τους. Η ανακύκλωση δεν είναι μόνο μια ατομική υπόθεση. Πιστεύω πραγματικά ότι είναι πρωταρχικά συλλογική υπόθεση και για να αποδώσει χρειάζεται κεντρικό σχεδιασμό και κεντρική παρέμβαση. Η ανακύκλωση τέλος πρέπει να αποτελεί βασικό στοιχείο των περιβαλλοντικών μαθημάτων που πρέπει να ενταχθούν στην εκπαίδευση. Σήμερα έχουμε κάποιες ενημερώσεις μόνο στα σχολεία και κάποιες σπάνιες δράσεις προκειμένου οι μαθητές να μαζέψουν υλικά που ανακυκλώνονται. Η σποραδική ευαισθητοποίηση δεν φέρνει αποτελέσματα.

λακτικής μορφής ενέργειας. Κατά συνέπεια και στην χώρα μας μπορούμε, με ένα σοβαρό και πλήρες σχέδιο πράσινης ανάπτυξης, να συνδυάσουμε τις δύο αυτές μεθόδους και να έχουμε πολλά οφέλη. Είστε από τους λίγους πολιτικούς που ευθαρσώς προτείνετε και αυτή την μέθοδο διαχείρισης. Η κατασκευή μονάδων καύσης θεωρείται από κάποιους εξαιρετικά δαπανηρή επένδυση τι θα τους απαντούσατε; Υπάρχουν δύο τρόποι εκτίμησης του κόστους μιας επένδυσης. Η μικροοικονομική και η μακροοικονομική. Αυτοί που χαρακτηρίζουν αυτές τις επενδύσεις ασύμφορες υπολογίζουν μόνο το κόστος κατασκευής, μένουν δηλαδή σε ένα μικροοικονομικό επίπεδο. Δεν υπολογίζουν καθόλου το λεγόμενο δευτερογενές όφελος που θα προκύψει και δεν κάνουν σύγκριση του κόστους συντήρησης των εγκαταστάσεων σε σχέση με τις άλλες μεθόδους. Το δευτερογενές όφελος είναι περιβαλλοντικό και οικονομικό, αφού προκύπτει από την μείωση της χρήσης του λιγνίτη και του πετρελαίου. Η εκμετάλλευση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα επιφέρει φθηνή ενέργεια γεγονός που θα μειώσει το κόστος λειτουργίας της βιομηχανίας μας για παράδειγμα. Το λειτουργικό επίσης κόστος μιας τέτοιας μονάδας είναι κατά πολύ μικρότερο απ΄ αυτό των άλλων μεθόδων (πχ ΧΥΤΑ) και τα αποτελέσματα που έχει και τα οφέλη που προσφέρει είναι πολύ μεγαλύτερα. Κατά συνέπεια, σε μακροοικονομικό επίπεδο, η επένδυση στην θερμική επεξεργασία είναι η οικονομικότερη λύση. Θα επαναλάβω μάλιστα ότι πρόκειται για διαδικασία που εφαρμόζεται σε όλο τον ανεπτυγμένο κόσμο με ιδιαίτερη επιτυχία και εξαιρετικά αποτελέσματα. Κανείς δεν θα προχωρούσε σε μια επένδυση που θα είχε μεγαλύτερο κόστος από τα αναμενόμενα κέρδη. Πρέπει επιτέλους και η Ελλάδα να συμβαδίσει με την εποχή της. Πιστεύετε ότι δεν θα υπάρχουν κοινωνικές αντιδράσεις σε αυτά που προτείνετε; Μήπως κάτω από τον φόβο του πολιτικού κόστους τα κόμματα δεν ξεκαθαρίζουν την θέση τους; Αν υπάρξει σωστή ενημέρωση, διαφάνεια και αντιπαραβολή μέσων και ωφελειών πιστεύω ότι δεν θα υπάρξουν σημαντικές αντιδράσεις. Ο αντίλογος αναπτύσσεται κυρίως από τα κόμματα της αριστεράς τα οποία εμμένουν σε σχήματα του παρελθόντος και δεν μπορούν να ξεπεράσουν τις ιδεοληψίες και τις εμμονές τους. Η διαχείριση των απορριμμάτων δεν είναι ιδεολογικό πρόβλημα! Είναι κατά βάση επιστημονικό θέμα και ζήτημα ορθολογικής και περιβαλλοντικής διαχείρισής του. Όποιος θέλει να πολιτικολογήσει πάνω σε αυτά τα θέματα πλιατσικολογεί και προσφέρει κακές υπηρεσίες στον λαό. Έχω πει πολλές φορές ότι η αποτελεσματική προστασία του περιβάλλοντος μπορεί να προκύψει μόνο μέσα από την κοινωνική συναίνεση, μέσα από τον διάλογο. Με την παρουσίαση όλων των επιστημονικών επιχειρημάτων και με την καθιέρωση κανόνων διαφάνειας θα αντιληφθούν όλοι πότε θίγονται και πότε ωφελούνται.. Στόχος μας πρέπει να είναι η συστηματική και τεκμηριωμένη ενημέρωση με την παράθεση και την ανάδειξη των παραδειγμάτων καλής πρακτικής. Επιπρόσθετα θα πρέπει να γίνονται συστηματικοί έλεγχοι και μετρήσεις προκειμένου να είμαστε σίγουροι ότι δεν θα υπάρχουν εκπτώσεις στους περιβαλλοντικούς κανόνες που θα πρέπει να εφαρμόζονται. Τα αποτελέσματα των μετρήσεων και των ελέγχων θα πρέπει να δημοσιοποιούνται και οι εγ-

καταστάσεις θα πρέπει να είναι προσβάσιμες από τους πολίτες που θα μπορούν εάν θέλουν να διαπιστώσουν από μόνοι τους την κατάσταση που θα επικρατεί. Τι γνώμη έχετε για την ανακύκλωση όπως αυτή εφαρμόζεται στην χώρα μας; Η ανακύκλωση εφαρμόζεται σήμερα στην χώρα μας περιορισμένα και για ορισμένα μόνο αντικείμενα. Κατά τη γνώμη μου βρίσκεται ακόμα σε εμβρυακό επίπεδο. Όποια πρόοδος έχει γίνει επαφίεται στην προσωπική ευαισθητοποίηση του πολίτη και στην δραστηριότητα που έχουν αναπτύξει ορισμένοι μόνο δήμοι. Δεν έχει υπάρξει δυστυχώς ακόμα η απαραίτητη κρατική μέριμνα για την ανάπτυξη της ανακύκλωσης και αυτή είναι μια μεγάλη ευθύνη του κ Καραμανλή. Η κυβέρνηση αντιμετωπίζει την ανακύκλωση με ευχολόγια και θεωρητικές παραινέσεις. Προκειμένου να αναπτυχθεί και στην χώρα μας σωστά η ανακύκλωση χρειαζόμαστε πρώτα από όλα σοβαρό σύστημα συλλογής των προς ανακύκλωση απορριμμάτων, στην πηγή τους. Έχουμε διάσπαρτα σημεία όπου μπορεί να αφήσει ο ευαισθητοποιημένος πολίτης τα ανακυκλώσιμα απορρίμματά του αλλά δυστυχώς παραμένουν στους ειδικούς κάδους για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η πολιτεία επίσης δεν δίνει κίνητρα για την ανακύκλωση, ούτε έχει κάνει μια προσπάθεια συστηματικής ενημέρωσης του πολίτη. Σε δήμους που έγινε σοβαρή προσπάθεια, όπως για παράδειγμα στην Ελευσίνα και την Παιανία, έχουμε δει αποτελέσματα. Όμως δεν μπορούμε να μείνουμε μόνο στις προσπάθειες που κάνουν οι τοπικές κοινωνίες. Πρόκειται για δράση που απαιτεί την συμμετοχή του κράτους για να αποδώσει σημαντικά οφέλη. Και βέβαια η όλη διαδικασία πρέπει να ξεκινήσει από το δημόσιο. Οι δημόσιες υπηρεσίες καταναλώνουν τόνους χαρτιού εκ των οποίων μικρές μόνο ποσότητες πηγαίνουν στην ανακύκλωση και αυτές χάρη στην ευαισθητοποίηση κάποιων υπαλλήλων και κάποιων λίγων διευθυντών που το επιβάλλουν. Προτείνω λοιπόν το κράτος να βάλει σε προτεραιότητα την ανακύκλωση. Να κάνει μεγάλες καμπάνιες για την ενημέρωση του κοινού, να δώσει κίνητρα στους πολίτες για να συμμετέχουν, να δώσει κίνητρα στις επιχειρήσεις για να χρησιμοποιούν προϊόντα που προέρχονται από ανακύκλωση και που επιδέχονται ανακύκλωσης, να διευ��ολύνει επίσης

Είναι λοιπόν θέμα παιδείας και η διαχείριση των απορριμμάτων; Σαφέστατα. Η διαχείριση των απορριμμάτων είναι δείγμα πολιτισμού μιας χώρας και σίγουρα περνάει και μέσα από την παιδεία. Θεωρώ ότι η σωστή διαχείριση των απορριμμάτων ξεκινάει από την συστηματική εκπαίδευση των πολιτών. Οι μαθητές μπορούν να συλλέγουν συστηματικά υλικά για ανακύκλωση και να μεταδώσουν αυτή την διαδικασία και στην οικογένειά τους. Μέσα από την εκπαιδευτική διαδικασία η ανακύκλωση μπορεί να γίνει στάση ζωής. Βέβαια δεν είναι η ανακύκλωση η μόνη δραστηριότητα που πρέπει να υιοθετήσουμε για να προστατέψουμε αποτελεσματικά το περιβάλλον, ούτε για να λύσουμε το ζήτημα της διαχείρισης των απορριμμάτων. Χρειαζόμαστε όπως είπα και προηγουμένως μια συνολική και ολοκληρωμένη προσπάθεια. Αυτός είναι και ο λόγος που προτείνω την θέσπιση περιβαλλοντικών μαθημάτων στα σχολεία. Δεν θα πρέπει να περιοριστούμε βέβαια μόνο σε αυτό. Θα πρέπει να επενδύσουμε στην έρευνα μέσα από τα πανεπιστήμια και η οποία θα αφορά τα περιβαλλοντικά θέματα. Η χώρα μας έχει το επιστημονικό δυναμικό που θα μπορούσε να αναπτύξει ριζοσπαστικά προγράμματα για την προστασία του περιβάλλοντος και για την διαχείριση των απορριμμάτων. Εάν εκμεταλλευτούμε σωστά το κεφάλαιο αυτό μπορούμε να «εξάγουμε» τεχνογνωσία σε όλο τον κόσμο. Αυτό θα μπορούσε να ήταν και το μεγάλο πραγματικά κέρδος για την χώρα και την οικονομική μας ανάπτυξη. Υπάρχουν και άλλοι τρόποι που θα βελτιώσουν την διαχείριση των απορριμμάτων; Το πρώτο στάδιο της ολοκληρωμένης διαχείρισης των απορριμμάτων είναι η μείωση του όγκου τους. Η μείωση του όγκου δεν προκύπτει μόνο μέσα από τα προγράμματα ανακύκλωσης ή τις υπόλοιπες μεθόδους επεξεργασίας. Επί της ουσίας ξεκινάει από την αλλαγή των καταναλωτικών προτύπων και κατά συνέπεια από την μείωση της παραγωγής των απορριμμάτων. Σε αυτό το επίπεδο σημαντικό ρόλο παίζει και πάλι η τεχνολογία. Όσο περισσότερο χρησιμοποιούμε για παράδειγμα τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές τόσο μικρότερη κατανάλωση μπορούμε να έχουμε στο χαρτί. Η ηλεκτρονική διακίνηση αλληλογραφίας του δημοσίου και η αποφυγή εκτύπωσης μπορεί να μειώσει τον όγκο των απορριμμάτων. Οι βιομηχανίες επίσης μπορούν να μειώσουν τα υλικά συσκευασίας και να χρησιμοποιούν ανακυκλώσιμα υλικά. Η αλλαγή της καταναλωτικής συμπεριφοράς, οι δράσεις δηλαδή ενάντια στην υπερκατανάλωση μπορούν να προκύψουν και πάλι μέσα από την παιδεία. Η υιοθέτηση επίσης του ψηφιακού βιβλίου στα σχολεία που πρότεινε ο Γ. Παπανδρέου είναι επίσης ένα σημαντικό βήμα προς την επιθυμητή κατεύθυνση.


26

Aφαλάτωση: Η αφαλάτωση στοχεύει στο να παράγει πόσιμο νερό σε περιοχές που η παροχή φρέσκου νερού είναι περιορισμένη ή δεν υπάρχει καθόλου. Αφαλάτωση είναι η διεργασία αφαίρεσης αλάτων από μια αλατούχα ουσία και κυρίως από αλατούχα ύδατα. Ουσιαστικά η αφαλάτωση είναι μια μέθοδος ανάκτησης πόσιμου νερού από θαλασσινό νερό, υφάλμυρα ποτάμια και λίμνες. Του Γιώργου Λουμάκη, Φυσικού, MSc Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Ε

φαρμόζεται κυρίως σε περιοχές με ξηρό κλίμα, φτωχές σε πόσιμο νερό και που διαθέτουν πρόσβαση σε θαλασσινό νερό ή υφάλμυρο. Η αφαλάτωση άρχισε να αναπτύσσεται κατά τον 20ο αιώνα με την εμφάνιση λειψυδρίας σε πολλές περιοχές της Γης. Όπως είναι γνωστό το 97% περίπου των παγκόσμιων αποθεμάτων νερού βρίσκεται στη θάλασσα αναμεμιγμένο σε μεγάλες αναλογίες με διάφορα διαλυμένα άλατα σε τέτοια μορφή που η χρήση του, είτε ως πόσιμο, είτε ακόμα και για βιομηχανικές διεργασίες καθίσταται αδύνατη. Τεχνικές αφαλάτωσης Υπάρχουν πολλές τεχνικές αφαλάτωσης στον κόσμο και η κάθε μία έχει διαφορετική εφαρμογή ανάλογα με το είδος και το ποσό του νερού που θέλουμε να επεξεργαστούμε και το ποσό της ενέργειας που διατίθεται. Παγκόσμια κυρίαρχη σε μεγάλη κλίμακα είναι οι μέθοδοι της αντίστροφης όσμωσης και τις διύλισης πολλών σταδίων (multi-stage flash distillation). Οι εφαρμοσμένες μέθοδοι αφαλάτωσης χωρίζονται σε δύο κύριες κατηγορίες. Σε αυτές που ως φυσική αρχή χρησιμοποιούν την διύλιση και σε αυτές που χρησιμοποιούν μεμβράνες. Οι μέθοδοι διύλισης βασίζονται στην εξάτμιση του νερού, συνήθως σε συνθήκες χαμηλών ατμοσφαιρικών πιέσεων, και την μετέπειτα συμπύκνωση του. Καθώς εξατμίζεται το νερό το αλάτι διαχωρίζεται και οι ατμοί που συμπυκνώνονται είναι απαλλαγμένοι από αυτό. Η εξάτμιση γίνεται σε χαμηλές ατμοσφαιρικές πιέσεις γιατί έτσι χρειάζονται μικρότερες θερμοκρασίες για να προκληθεί μετάβαση από την υγρή στην αέρια φάση του υγρού και έτσι εξοικονομείτε ενέργεια. Οι μέθοδοι με μεμβράνες χρησιμοποιούν ημιπερατές μεμβράνες μέσω των οποίων διαχέετε νερό με μεγάλη πίεση με συνέπεια να διαχωρίζεται το νερό από το αλάτι. Κατά κανόνα τα συστήματα μεμβρανών χρησιμοποιούν μικρότερα ποσά ενέργειας. Στις μεθόδους της διύλισης ανήκουν 4διύλιση πολλών σταδίων (multi-stage flash distillation), 4εξάτμιση πολλαπλών επιδράσεων (multiple effect evaporator) 4εναλλαγή ιόντων (ion exchange) 4συμπύκνωση ατμών (vapor compression)


27

Στις μεθόδους με μεμβράνες ανήκουν οι παρακάτω 4Αντίστροφη όσμωση (Reverse Osmosis) 4Νανοφιλτράρισμα (Nanofiltration) 4Αντίστροφη Ηλεκτροδιάλυση (Electrodialysis reversal) Η κατάλληλη μέθοδος μεταξύ άλλων επιλέγεται με βάση την περιεκτικότητα του νερού σε αλάτι. Ανάλογα με το ποσοστό του διαλυμένου αλατιού στο νερό, τα νερά χωρίζονται σε 4 κατηγορίες. Το γλυκό νερό που είναι γνωστό επίσης και ως πόσιμο ή φρέσκο, το γλυφό ή υφάλμυρο νερό, το θαλασσινό νερό και η άλμη. Οι περιεκτικότητες σε αλάτι (γραμμάρια ανά λίτρο) των 4 ειδών νερού φαίνονται παρακάτω: Γλυκό Γλυφό - υφάλμυρο Θαλασσινό Άλμη 0.5 0,5-30 30-50 >50

Το γλυκό νερό είναι το νερό που χρησιμοποιούμε για πόσιμο αλλά και σε αγροτικές εργασίες. Έχει το μικρότερο ποσοστό αλατιού, με ουδέτερη γεύση και θεωρείτε ένα από τα πιο απαραίτητα στοιχεία για την διατήρηση της ζωής. Προέρχεται από τις ατμοσφαιρικές κατακριμνήσεις (βροχή, ομίχλη, χιόνι). Όπως αναφέρθηκε πριν περίπου το 3% της συνολικής ποσότητας νερού παγκοσμίως είναι γλυκό και περίπου τα 2/3 από αυτό είναι με μορφή πάγων σε παγετώνες και στους πόλους. Το περισσότερο νερό είναι υπόγειο και μόνο ένα 0,3% βρίσκεται σε υγρή μορφή στην επιφάνεια του πλανήτη. Το γλυφό η υφάλμυρο νερό είναι νερό που έχει μεγαλύτερο ποσοστό αλατιού από το γλυκό νερό αλλά μικρότερο από το θαλασσινό. Το γλυφό νερό δημιουργείται είτε από ανθρώπινες δραστηριότητες (δημιουργία λιμνών υφάλμυρου νερού για καλλιέργειες γαρίδων του γλυκού νερού, απόνερα από αφαλάτωση πολλών σταδίων κλπ) είτε από φυσικές διεργασίες όπως η ανάμιξη θαλασσινού και γλυκού νερού όπως επί παραδείγματι στις εκβολές των ποταμών. Ενδεικτικά στις εκβολές του Αμαζονίου για μια ακτίνα 50 χιλιομέτρων ο Ατλαντικός Ωκεανός έχει υφάλμυρο νερό. Το θαλασσινό (αλμυρό) νερό είναι το νερό που έχει με διαφορά την μεγαλύτερη παρουσία στον πλανήτη και περιέχει ένα σημαντικό ποσοστό αλατιού κάνοντας την κατανάλωση του αδύνατη.Τέλος η άλμη δεν έχει σαφές άνω όριο στο πόσο αλάτι μπορεί να περιέχει. Δημιουργείτε πολλές φορές ως κατάλοιπο επεξεργασίας του θαλασσινού νερού και χρησιμοποιείτε για συντήρηση διαφόρων τροφίμων και παλαίωση τυριών. Επίσης χρησιμοποιούταν αρκετά στο παρελθόν και σε μικρότερο βαθμό τώρα σε ψυκτικές εγκαταστάσεις καθότι η μεγάλη συγκέντρωση σε αλάτι χαμηλώνει το σημείο πήξης του διαλύματος, αυξάνοντας έτσι την ψυκτική του ικανότητα. Η αφαλάτωση μπορεί να εφαρμοστεί είτε σε αλμυρό (θαλασσινό) νερό είτε σε υφάλμυρο. Ένας ενδεικτικός πίνακας είναι ο εξής. Μέθοδος Ανταλλαγή Ιόντων ηλεκτροδιάλυση Αντίστροφη Όσμωση Αντίστροφη Όσμωση (Μεμβράνες υψηλής αντοχής) Διύλιση

γραμμάρια/λίτρο 0,5-1 0,5-3 0,5-5 Πάνω από 5000

Πάνω από 30.000

Πέραν των συγκεκριμένων μεθόδων υπάρχουν και άλλες οι οποίες όμως είτε δεν έχουν μεγάλη εφαρμογή είναι ακόμα σε πειραματικό στάδιο. Η αφαλάτωση στον κόσμο Τα μεγάλα αποθέματα ενέργειας καθώς και η έλλειψη νερού στις χώρες της Μέσης Ανατολής έχουν κάνει αυτές τις χώρες να είναι πρωτοπόρες στον τομέα της αφαλάτωσης. Οι χώρες της μέσης ανατολής έχουν σχεδόν το 75% της παγκόσμιας παραγωγής νερού από αφαλάτωση. Το μεγαλύτερο εργοστάσιο αφαλάτωσης στον κόσμο βρίσκεται στην Σαουδική Αραβία με δυναμικότητα 800,000 κυβικά μέτρα την μέρα και αναμένεται να ξεκινήσει λειτουργία μέσα στο 2010. Bασίζεται στην διύλιση πολλών σταδίων (multi-stage flash distillation). Αντίστοιχα η μεγαλύτερη μονάδα αφαλάτωσης στον κόσμο που χρησιμοποιεί την μέθοδο της αντίστροφης όσμωσης είναι στο Ισραήλ και είναι δυναμικότητας 320,000 κυβικά μέτρα την ημέρα. Σύμφωνα με την Διεθνή Ένωση Αφαλάτωσης (International Desalination Association) στις αρχές του 2009 υπάρχουν 13,080 μονάδες αφαλάτωσης παράγοντας 45 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερό την ημέρα. Σχεδόν τα 4/5 της παγκόσμιας παραγωγής είναι με την μέθοδο διύλισης πολλών σταδίων. Τα τελευταία χρόνια οι μέθοδοι που χρησιμοποιούν μεμβράνες έχουν αναπτυχθεί ραγδαία και κερδίζουν σταθερά έδαφος. Οι περισσότερες νέες μεγάλες μονάδες χρησιμοποιούν αυτές τις μεθόδους. Η αφαλάτωση σε μεγάλη κλίμακα χρησιμοποιεί μεγάλα ποσά ενέργειας και τα οικονομικά της μεγέθη εξαρτούνται από πολλούς παράγοντες. Η δυναμικότητα και το είδος της μονάδας, η τοποθεσία της, το είδος του νερού που επεξεργάζεται η μονάδα ακόμα και το κόστος της ενέργειας που απαιτείται για να γίνει αφαλάτωση μπορεί είτε να εκτοξεύσουν το κόστος του παραγόμενου νερού είτε να το κρατήσουν χαμηλά. Ενδεικτικές τιμές από μονάδες που είναι σε λειτουργία ανάλογα με τον τύπο της τεχνολογίας που χρησιμοποιείτε είναι από 2-24 kWh ανά κυβικό μέτρο νερού Μία από τις πιο οικονομικές μονάδα στο Ισραήλ παράγει νερό με κόστος 0,45 ευρώ το κυβικό μέτρο ενώ σε άλλες χώρες έχει αποδειχθεί ότι είναι οικονομικά πιο βιώσιμο το να μεταφέρεις νερό ακόμα και σε πολύ μεγάλες αποστάσεις από το να γίνεται αφαλάτωση. Tο τιμολόγιο της ΕΥΔΑΠ για οικιακούς καταναλωτές είναι 0,41 ευρώ για μικρές καταναλώσεις μέχρι 5 κυβικά μέτρα και μετά αυξάνει. Αφαλάτωση στην Ελλάδα Η αφαλάτωση δεν εφαρμόζεται ευρέως στην Ελλάδα παρ’ότι υπάρχουν κάποιες μικρές εγκατεστημένες μονάδες στη Σύρο, στη Νίσυρο, στην Αίγινα και αλλού. Επίσης πολύ μικρές μονάδες εξυπηρετούν κάποια ξενοδοχεία ή απομακρυσμένα κτήρια από το κεντρικό δίκτυο υδροδότησης. Πρόσφατα υπεγράφη από τον υπουργό Ναυτιλίας, Αναστάση Παπαληγούρα η προγραμματική συμφωνία υδροδότησης των άνυδρων νησιών του Αιγαίου με την εγκατάσταση και λειτουργία σε αυτά ολοκληρωμένων μονάδων αφαλάτωσης. Στο πρόγραμμα υδροδότησης συμμετέχουν η Αμοργός, η Χάλκη, η Μεγίστη, οι Λειψοί, η Πάτμος, η Κάλυμνος (για τη νήσο Ψέριμο), η Δονούσα, τα Κουφονήσια, η Ηρακλειά, η Θηρασιά, η Φολέγανδρος, η Κίμωλος, η Σίκινος και το Αγαθονήσι Η Ηρακλειά ούτως η άλλως είναι γνωστή στον

χώρο της αφαλάτωσης γιατί είναι το νησί που εφαρμόστηκε πιλοτικά και δυστυχώς ανεπιτυχώς το πείραμα της Υδριάδας. Η Υδριάδα αναπτύχθηκε από το πανεπιστήμιο Αιγαίου και είναι μια πλωτή μονάδα αφαλάτωσης που χρησιμοποιεί αιολική κυρίως και ηλιακή ενέργεια για να παρέχει την ενέργεια που χρειάζεται να πετύχει αφαλάτωση. Δυστυχώς λόγω προβλημάτων δεν κατάφερε να λειτουργήσει όπως έπρεπε. Μόλυνση περιβάλλοντος Ένα από τα κυριότερα προβλήματα της αφαλάτωσης είναι οι μεγάλες περιβαλλοντικές επιπτώσεις της κυρίως σε 2 τομείς. Αφού εξαχθεί καθαρό νερό μένει ως κατάλοιπο ένα μεγάλο ποσοστό άλμης το οποίο αρκετές φορές δεν υπάρχει τρόπος να διατεθεί με συνέπεια να διατίθεται πίσω στην θάλασσα επηρεάζοντας έτσι σημαντικά την υποθαλάσσια ζωή. Επιπλέον όπως αναφέρθηκε η αφαλάτωση απαιτεί πολύ σημαντικά ποσά ενέργειας για να επιτευχθεί. Αν η ενέργεια αυτή δεν παρέχεται από καθαρές μορφές ενέργειας τότε η συμβολή της αφαλάτωσης στο φαινόμενο του Θερμοκηπίου μπορεί να αποβεί πολύ σημαντική αν συμβεί σε μεγάλη κλίμακα. Η αφαλάτωση είναι μια μέθοδος που μπορεί να δώσει μια λύση στο ολοένα και μεγαλύτερο πρόβλημα της έλλειψης πόσιμου νερού καθότι υπάρχουν πολλές εφαρμογές μικρής και μεγάλης κλίμακας. Παρ’ όλα αυτά υπάρχουν προβλήματα που πρέπει να ξεπεραστούν όπως η αυξημένη κατανάλωση ενέργειας που προκαλεί και την αύξηση κόστους του παραγόμενου νερού καθώς και το πρόβλημα με την διαχείριση των αλμυρών απόμερων.


28

Ε

φαρμόζεται κυρίως σε περιοχές με ξηρό κλίμα, φτωχές σε πόσιμο νερό και που διαθέτουν πρόσβαση σε θαλασσινό νερό ή υφάλμυρο. Η αφαλάτωση άρχισε να αναπτύσσεται κατά τον 20ο αιώνα με την εμφάνιση λειψυδρίας σε πολλές περιοχές της Γης. Όπως είναι γνωστό το 97% περίπου των παγκόσμιων αποθεμάτων νερού Η ανίχνευση των διαρροών και ο σημειακός εντοπισμός τους αποτελούσε από καιρό ένα δυσεπίλυτο πρόβλημα. Η Primayer Αγγλίας ένα από τα ισχυρότερα ονόματα στο χώρο της ανίχνευσης των αφανών διαρροών, έχει αναπτύξει ένα μεγάλο εύρος προϊόντων τα οποία κάνουν την ανίχνευση και τον εντοπισμό των διαρροών πιο εύκολη. Ο ψηφιακός συσχετιστής EurekaDigital είναι το τελευταίο και πλέον σύγχρονο μοντέλο της εταιρείας. Για τον ακριβή εντοπισμό μίας διαρροής θα πρέπει να ακολουθηθούν 3 βήματα. Στην αρχή θα πρέπει να ελεγχεί μία μεγάλη περιοχή χρησιμοποιώντας καταγραφικά θορύβου. Τα δεδομένα από τα καταγραφικά θα μας υποδείξουν τμήματα αγωγών που μπορεί να υπάρχουν διαρροές. Τα συγκεκριμένα τμήματα ελέγχονται με συσχετισμό ώστε να εμφανιστεί το ακριβές σημείο της διαρροής, εάν υπάρχει. Τέλος χρησιμοποιούμε γαιόφωνα για τον τελικό προσδιορισμό του σημείου της διαρροής. Ο ψηφιακός συσχετιστής EurekaDigital, δεν χρησιμοποιεί κάποια ειδική μονάδα, για την επεξεργασία των σημάτων που λαμβάνονται από τους πομπούς/μικρόφωνα, αλλά ένα υπολογιστή χειρός τύπου tablet PC ο οποίος τρέχει σε περιβάλλον Windows Xp. Με αυτόν τον τρόπο ο χειριστής έχει στην διάθεση του την υπολογιστική ισχύ ενός επεξεργαστή Pentium για την γρήγορη ανάλυση και συσχέτιση των αποτελεσμάτων, καθώς και όλες εκείνες τις απαραίτητες εφαρμογές ενός φορητού υπολογιστή. Ο χειριστής επίσης μπορεί να αποθηκεύσει

απεριόριστο αριθμό συσχετίσεων στον σκληρό δίσκο του υπολογιστή και να επαναλάβει όλες τις συσχετίσεις ξανά, χωρίς ο χειριστής να βρίσκεται στην τοποθεσία όπου βρίσκεται η διαρροή. Μπορεί να χρησιμοποιήσει όλες τις παραμέτρους, όπως φίλτρα, αλλαγή αποστάσεων, αλλαγή υλικού των αγωγών κλπ. για την σύγκριση των αποτελεσμάτων. Τα πλεονεκτήματα που προσφέρει η συγκεκριμένη διάταξη είναι: 4Μέγιστη απόδοση του συστήματος σε περιπτώσεις όπου η εύρεση της διαρροής είναι δύσκολη 4Επιλογή για συσχέτιση με χρονοκαθυστέρηση 43 αισθητήρες για εύκολη εύρεση της ταχύτητας του ήχου 4Επανέλεγχος όλων συσχετίσεων που έχουν πραγματοποιηθεί 4Εύκολη λειτουργία Ο ψηφιακός συσχετιστής Ο ψηφιακός συσχετιστής είναι ένα φορητός υπολογιστής τύπου Tablet PC στον οποίο τρέχουν Windows XP Tablet Edition. O υπολογιστής προ-

σφέρεται σε μία στιβαρή θήκη, κατάλληλη για χρήση στην ύπαιθρο. Η οθόνη είναι τύπου LCD με ανάλυση 1024 Χ 768, touch-screen για γρήγορη πρόσβαση στο λογισμικό των συσχετισμών. Γύρω από την οθόνη υπάρχουν πλήκτρα για την γρήγορη πρόσβαση στο πρόγραμμα και για τις βασικές λειτουργίες. Στο κάτω αριστερό μέρος της συσκευής υπάρχουν ενδεικτικές λυχνίες για την κατάσταση του υπολογιστή (ανάγνωση δίσκου, κατάσταση τροφοδοσίας κλπ), καθώς και για την κατάσταση της μπαταρίας. Λόγω της μεγάλης ανάλυσης όλες οι απαραίτητες πληροφορίες που χρειάζεται ο χειριστής εμφανίζονται ταυτόχρονα στην οθόνη και δεν είναι απαραίτητη η πλοήγηση σε διαφορετικά μενού για την εισαγωγή στοιχείων ή την εύρεση των αποτελεσμάτων. Η κεντρική οθόνη του προγράμματος χωρίζεται στα παρακάτω επί μέρους τμήματα. 4Εμφάνιση της διαδικασίας συσχετισμού σε μεγάλο πλαίσιο όπου φαίνονται με ακρίβεια όλα τα σήματα που

λαμβάνονται από τα αισθητήρια, καθώς τυχόν ενδείξεις εύρεσης διαρροής 4Οι επιλογές λειτουργίας για την ασύρματη επικοινωνία εμφανίζονται ακριβώς από κάτω, υπό την μορφή σχεδίου. Εαν υπάρχει κάποιο πρόβλημα στην ασύρματη επικοινωνία αυτός θα αναβοσβήνει στην οθόνη. 4Ακριβώς από κάτω εμφανίζεται το μοντέλο του αγωγού όπου απεικονίζονται οι αποστάσεις του αγωγού, το υλικό κατασκευής η διάμετρος καθώς και η θέση της διαρροής. Ο χειριστής είναι σε θέση να αναγνωρίσει με την πρώτη ματιά εάν υπάρχει ένδειξη διαρροής σε έναν αγωγό καθώς και την ακριβή απόσταση η οποία εμφανίζεται σχηματικά με βέλη. 4Κάτω αριστερά εμφανίζονται φασματικά ο ήχος που λαμβάνεται από τα αισθήρια και ο χειριστής μπορεί να συγκρίνει την συνοχή του. 4Δίπλα υπάρχει πλαίσιο για την παρακολούθηση της διαδικασίας του συσχετισμού καθώς και την χρονοκαθυστέριση που δημιούργειται στην μετάδοση του σήματος. 4Δεξιά στην οθόνη υπάρχει η επιλογή για την εισαγωγή των στοιχείων του αγωγού, όπως απόσταση, διάμετρο, υλικό κλπ. Ο χειριστής είναι σε θέση λόγω του σχεδιασμού του ειδικού λογισμικού αλλά και της υπολογιστικής ισχύο καθώς και του μεγάλου χώρου αποθήκευσης, να εισάγει μέχρι και 6 τμήματα αγωγών με πολλαπλές διαμέτρους και πολλαπλά υλικά κατασκευής. Το πρόγραμμα χωρίζει αυτόματα τους αγωγούς και τους απεικονίζει στο μοντέλο του αγωγού. 4Στο επάνω μέρος υπάρχει η επιλογή για τα φίλτρα καθώς και η ανάλυση των σημάτων του ήχου Συνήθως ο κόκκινος μεταδότης τοποθετείται στην αριστερή άκρη του τμήματος του αγωγού που θέλουμε να συσχετίσουμε και αυτό γίνεται καθαρά για την σχηματική αναπαράσταση στο μοντέλο του αγωγού. Ο κίτρινος μεταδότης/δέκτης τοποθετείται στο κέντρο και ο

μπλε στα δεξιά. Μετά την συσχέτιση ο χειριστής είναι σε θέση να επιλέξει ανάμεσα στα 3 ζευγάρια των συσχετισμών για τον έλεγχο των αποτελεσμάτων. Επιλέγοντας μία από τις 3 σελίδες ο χειριστής μπορεί να ελέγξει τους συσχετισμούς ανάμεσα σε αυτά τα ζευγάρια. Δεξιά στην οθόνη εμφανίζονται όλες οι πληροφορίες που αφορούν το είδος του αγωγού, την ταχύτητα του αγωγού και τις μετρούμενες αποστάσεις. Ο χειριστής είναι σε θέση να επιλέξει σε οποιοδήποτε αγωγό εμφανίζεται στην λίστα και να τροποποιήσει τα στοιχεία του. Μπορεί επίσης να αλλάξει την σειρά των υλικών ή τις διαμέτρους και αμέσως όλες οι τροποποιήσεις εμφανίζονται στο μοντέλο του αγωγού. Στην επιλογή για το είδος του αγωγού υπάρχει πλήρης και ολοκληρωμένη βάση δεδομένων για τις φυσικές ιδιότητες των ζητούμενων αγωγών. Ανάλογα με την επιλογή του χειριστή ώς προς το είδος του αγωγού, αυτόματα εμφανίζεται και η ταχύτητα στις διάφορες διαμέτρους. Ο χειριστής είναι επίσης σε θέση να εισάγει οποιοδήποτε άλλο υλικό επιθυμεί και να τροποποιήσει την βάση δεδομένων ανάλογα με τις


29

ανάγκες του Το Eureka Digital έχει την δυνατότητα καταγραφής του ήχου για 5 λεπτά συνεχώς, επιτρέποντας στον χ��ιριστή να επαναλάβει την διαδικασία της συσχέτισης οποιαδήποτε στιγμή επιθυμεί. Επίσης δίνεται η δυνατότητα μέσω του προγράμματος σε περιπτώσεις όπου υπάρχει έντονος θόρυβος όπως διερχόμενα αυτοκίνητα, ήχοι πόλης κλπ ο χειριστής να επιλέξει μία συγκεκριμένη χρονική περίοδο στο παράθυρο της παρακολούθησης του συσχετισμού και να συσχετίσει μόνο για αυτή. Το πρόγραμμα είναι επίσης σε θέση να ελέγξει μόνο του και να προσδιορίσει ποιά ήταν η χρονική περίοδος με το καλύτερο αποτέλεσμα και να το εμφανίσει στην οθόνη με διαφορετικό χρώμα. Το φιλτράρισμα μπορεί να πραγματοποιηθεί αυτόματα από το πρόγραμμα. Ο χειριστής είναι σε θέση να φιλτράρει οποιαδήποτε συχνότητα επιθυμεί χειροκίνητα. Το πρόγραμμα επίσης δίνει την δυνατότητα στον χειριστή να φιλτράρει ανάμεσα σε μία, δύο ή τρεις συχνότητες ταυτόχρονα με βήμα 1 Hz, ώστε να απομακρύνει παράσιτα από άλλες πηγές θορύβου. Υπάρχει επίσης ειδική επιλογή για φιλτράρισμα σε πλαστικούς αγωγούς. Χρησιμοποιώντας και τον τρίτο αισθητήρα, το σύστημα είναι σε θέση να προσδιορίσει αυτόματα την ταχύτητα του ήχου, όπως επίσης και να αυξήσει την ακρίβεια για την εύρεση της διαρροής, δίνοντας την δυνατότητα στον χειριστή να συσχετίσει μεταξύ 3 ζευγαριών συσχέτισης. Όλοι οι συσχετισμοί μπορούν να αποθηκευθούν και να μεταφερθούν σε υπολογιστή μέσω USB, USB stick ή χρησιμοποιώντας την θύρα Ethernet. Όλοι οι ήχοι εγγραφής μπορούν να αναπαραχθούν απευθείας από τον φορητό υπολογιστή/συσχετιστή χρησιμοποιώντας είτε τα ακουστικά είτε το ενσωματωμένο ηχείο που βρίσκεται στον φορητό υπολογιστή/συσχετιστή. Οι ήχοι αποθηκεύονται σε μορφή συμβατή με τον Windows Media Player ώστε να μπορούν να αναπαραχθούν από οποιον-

δήποτε υπολογιστή. Mεταδότες Οι μεταδότες είναι μικροί σε μέγεθος και φέρουν στο κάτω μέρος ενσωματωμένο αισθητήρα με επιταχυντή και ισχυρό μαγνήτη για την άμεση τοποθέτηση τους σε μεταλλικά εξαρτήματα του δικτύου. Προσφέρεται επιπλέον αισθητήρας με ισχυρό μαγνήτη για περιπτώσεις όπου δεν είναι δυνατή η τοποθέτηση όλου του μεταδότη. Όταν ο χειριστής συνδέσει τον εξωτερικό αισθητήρα, ο μεταδότης τον αντιλαμβάνεται αυτόματα και δεν χρησιμοποιεί τον ενσωματωμένο αισθητήρα για τον συσχετισμό. Οι μεταδότες λειτουργούν σε 2 καταστάσεις Low/High. H κατάσταση low χρησιμοποιείται για περιπτώσεις όπου η απόστασεις είναι κοντινές και έτσι εξοικονομείται μπαταρία. H κατάσταση High χρησιμοποείται για μακρινές αποστάσεις ή για περιπτώσεις όπου υπάρχει αδυναμία λήψης σήματος από τον δέκτη. Επιπρόσθετα ο μεταδότης μπορεί να λειτουργήσει και με χρονοκαθυστέρηση. Σε δύσκολες περιπτώσεις, όπου δεν υπάρχει κάλυψη σήματος ή οπτική επαφή λόγω δύσκολων συνθηκών, οι μεταδότες μπορούν να προγραμματιστούν και να καταγράψουν τον ήχο σε ειδική μνήμη χωρίς να τον μεταδώσουν. Η χρονική περίοδος μπορεί

να οριστεί από τον χειριστή και δεν είναι απαραίτητο να είναι την ίδια ημέρα. Ο χειριστής μπορεί να επιλέξει να προγραμματίσει τους μεταδότες να καταγράψουν κατά την διάρκεια της νύχτας. Στην συνέχεια να τοποθετήσει τους μεταδότες επί του αγωγού και την επόμενη μέρα να συλλέξει τα δεδομένα και να τα συσχετίσει. Έτσι μπορεί να επιτύχει ακόμα καλύτερα αποτελέσματα. Οι μεταδότες διαθέτουν ρολόι πραγματικού χρόνου ώστε να ξεκινήσουν ταυτόχρονα την εγγραφή τους σε λειτουργία χρονοκαθυστέρισης. Αισθητήρια Η ψηφιοποίηση του σήματος γίνεται μέσα στο αισθητηρίο και το παραγώμενο ψηφιακό σήμα είναι υψηλής ανάλυσης 24bit. Έτσι δεν προκαλούνται παρεμβολές ή απώλεια σήματος καθώς η ψηφιοποίηση γίνεται μέσα στο αισθητήριο. Δέκτης Ο δέκτης δέχεται ασύρματα τον ψηφιοποιημένο ήχο από τους μεταδότες/αισθητήρες. Διαθέτει θύρα τύπου USB για απευθείας σύνδεση με τον κεντρικό υπολογιστή/συσχετιστή για την μετάδοση των ψηφιοποιημένων σημάτων. Δεν χρησιμοποιεί μπαταρίες, αλλά τροφοδοτείται από την θύρα USB. Η μετάδοση των δεδομένων στον υπολογιστή γίνεται σε πραγματικό χρόνο.Υπάρχει θύρα για την απευθείας σύνδεση του με αισθητηρά, ώστε να λειτουργήσει σαν 3ος μεταδότης, μεταφέροντας τον ήχο στον συσχετιστή. Για περισσότερες πληροφορίες απευθυνθείτε στην εταιρεία ΟΛΥΜΠΙΟΣ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΑΕΕ Τηλ. 2107258565


31

ΧΥΤΑ: Η λειτουργία στο επίκεντρο Ο

ι ανθρώπινοι πόροι είναι το πολυτιμότερο κεφάλαιο στη διαχείριση στερεών αποβλήτων (ΔΣΑ). Η επιτυχία στη λειτουργία εγκαταστάσεων ΔΣΑ καθορίζεται από το επίπεδο εκπαίδευσης των εργαζομένων σε ΧΥΤΑ που είναι απαραίτητη προκειμένου να: 4Διενεργείται περιβαλλοντικά αποδεκτή διαχείριση των αποβλήτων 4Εξασφαλίζεται η απαιτούμενη προστασία των εργαζομένων και των περιοίκων 4 Αυξάνεται η διάρκεια ζωής του ΧΥΤΑ 4Εξασφαλίζεται η βιωσιμότητα Η ΕΠΕΜ ΑΕ με τις εμπειρίες που έχει αποκομίσει από την πολύχρονη συμμετοχή της στην μελέτη, σχεδιασμό, διαχείριση δεκάδων ΧΥΤΑ στην Ελλάδα και το εξωτερικό και η ΔΕΔΙΣΑ ΑΕ που λειτουργεί το Εργοστάσιο Μηχανικής Ανακύκλωσης και Κομποστοποίησης (Ε.Μ.Α.Κ.) και το ΧΥΤΥ Χανίων, συνεργάζονται με την αμερικάνικη εταιρία Blue Ridge Services, με την οποία έχουν αποκλειστική συνεργασία, στην ανάπτυξη προηγμένων εκπαιδευτικών προγραμμάτων για τη λειτουργία ΧΥΤΑ. Τα εκπαιδευτικά αυτά προγράμματα περιλαμβάνουν τόσο θεωρητική αλλά και πρακτική εξάσκηση των εκπαιδευόμενων στις εγκαταστάσεις επεξεργασίας και διάθεσης απορριμμάτων της ΔΕΔΙΣΑ ΑΕ στο Ακρωτήρι Χανίων. Σε ποιους απευθύνονται Τα εκπαιδευτικά προγράμματα έχουν δημιουργηθεί για την κάλυψη των αναγκών σε κατάρτιση των απασχολούμενων στη διαχείριση ΧΥΤΑ και συνεπώς απευθύνονται σε: 4εργαζομένους σε ΧΥΤΑ, 4στελέχη ΦοΔΣΑ, 4ιδιώτες μηχανικούς (μελετητές – εργολάβους – operators), 4 σε μηχανικούς του ευρύτερου δημόσιου τομέα που σχετίζεται η απασχόληση τους με τη διαχείριση στερεών αποβλήτων Έμφαση στην πρακτική εκπαίδευση Τα εκπαιδευτικά σεμινάρια δίνουν έμφαση στην πρακτική εκπαίδευση και όχι μόνο στη θεωρητική. Δεν αποτελούν μια ακαδημαϊκού τύπου εκπαίδευση με υλικά που μπορεί κάποιος να βρει σε μια μελέτη, αλλά είναι ένα προσεκτικά δομημένο πρόγραμμα εκπαίδευσης που περιλαμβάνει: 4videos της Blue Ridge Services τα οποία υποδεικνύουν τι πρέπει και τι δεν πρέπει να κάνει ένας εργαζόμενος σε ένα ΧΥΤΑ 4πρακτική εξάσκηση στις εγκαταστάσεις της ΔΕΔΙΣΑ ΑΕ 4εξετάσεις για τους εκπαιδευόμενους 4σημειώσεις σχετικά με τα σεμινάρια για μελλοντική χρήση Κάθε εκπαιδευόμενος, μετά το πέρας της εκπαίδευσης του, θα παραλάβει αποδεικτικό παρακολούθησης Ποια είναι η Blue Ridge Services Inc; Η Blue Ridge Services Inc, αποτελεί τη μεγαλύτερη

παγκοσμίως εταιρία παροχής υπηρεσιών σε ΧΥΤΑ με εξειδίκευση στην εκπαίδευση εργαζομένων. Η Blueridge διευθύνεται από τον κ. Neal Bolton, που διαθέτει 30ετή εμπειρία σε θέματα εκπαίδευσης εργαζομένων και λειτουργίας ΧΥΤΑ, ενώ είναι και συγγραφέας του βιβλίου «Landfill Operations Handbook» Το σεμινάριο Η ΕΠΕΜ ΑΕ και η ΔΕΔΙΣΑ ΑΕ διοργανώνουν στις 16-18 Σεπτεμβρίου 2009, στα Χανιά, τριήμερο εκπαιδευτικό σεμινάριο για τη λειτουργία ΧΥΤΑ. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει: 4εισηγήσεις από στελέχη της ΕΠΕΜ ΑΕ και της ΔΕΔΙΣΑ ΑΕ, 4προβολή videos σχετικά με τη λειτουργία ΧΥΤΑ 4πρακτική εκπαίδευση στις εγκαταστάσεις επεξεργασίας και διάθεσης απορριμμάτων Σε όλους τους συμμετέχοντες θα δοθούν σημειώσεις καθώς και αποδεικτικά παρακολούθησης του προγράμματος. Το κόστος συμμετοχής στο σεμινάριο αυτό ανέρχεται: 4Για στελέχη ΦοΔΣΑ σε 250 ευρώ ανά άτομο. 4Για στελέχη άλλων φορέων του Δημοσίου τομέα σε 350 ευρώ ανά άτομο 4Για ιδιώτες σε 400 ευρώ ανά άτομο 4Για φοιτητές σε 150 ευρώ ανά άτομο Στην περίπτωση εγγραφής και πληρωμής μέχρι την 31η Αυγούστου 2009, οι παραπάνω τιμές υπόκεινται σε έκπτωση ύψους 10%. Για τη συμμετοχή σας αποστέλλετε συμπληρωμένο το σχετικό έντυπο στο fax της ΕΠΕΜ ΑΕ (210-8627189) Εκπαιδευτές Αντώνης Μαυρόπουλος – Χημικός Μηχανικός, Διευθύνων Σύμβουλος ΕΠΕΜ ΑΕ, Πρόεδρος της Επιστημονικής Επιτροπής της Διεθνούς Ένωσης Στερεών Αποβλήτων (ISWA) Λευτέρης Κοπάσης – Ηλεκτρολόγος Μηχανικός ΜSc. Διευθύνων Σύμβουλος ΔΕΔΙΣΑ ΑΕ Χάρης Καμαριωτάκης – Πολιτικός Μηχανικός MSc, Χάρης Μαυρόπουλος – Πολιτικός Μηχανικός Ντίνος Ναούμ – Χημικός Μηχανικός Ηρακλής Καραμπατσάκης – Ηλεκτρολόγος Μηχανικός Αποτελέσματα από τα σεμινάρια Οι εκπαιδευόμενοι μετά το πέρας της εκπαίδευσης: 4θα γνωρίζουν το ρόλο που διαδραματίζει η υγειονομική ταφή σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα ΔΣΑ 4θα είναι ενήμεροι για τους κινδύνους με τους οποίους θα είναι αντιμέτωποι στο ΧΥΤΑ και τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να προφυλαχθούν 4θα γνωρίζουν ποια είναι τα έκτακτα περιστατικά που μπορούν να προκύψουν σε ένα ΧΥΤΑ και πως πρέπει να αντιδράσουν. Η στήλη «Εκθέσεις-Συνέδρια θα επιστρέψει στο τεύχος Σεπτεμβρίου



teyxos9