Page 1

ΣΕΛ.: 26-27 ΣΕΛ.: 14-15

TO ΣΧΕΔΙΟ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΝΕΡΟ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ

»

πως θα επιτευχθεί η ορθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων


02

Απειλή για τους οικότοπους της Ευρώπης

Α

πειλείται το μεγαλύτερο μέρος των πιο ευπρόσβλητων ειδών και οικοτόπων της Ευρώπης. Αυτό είναι το συμπέρασμα από έκθεση που δημοσίευσε η Επιτροπή, σχετικά με την κατάσταση διατήρησης άνω των 1.150 ειδών και 200 τύπων οικοτόπων που προστατεύονται βάσει της κοινοτικής νομοθεσίας. Μόνο για ένα μικρό ποσοστό των ευπρόσβλητων αυτών οικοτόπων και ειδών έχει επιτευχθεί ικανοποιητική κατάσταση διατήρησης, τα δε κράτη μέλη θα πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους προκειμένου να βελτιωθεί η κατάσταση αυτή. Η έκθεση, η οποία καλύπτει την περίοδο 2001-2006 και αποτελεί την πληρέστερη στα χρονικά ανασκόπηση της βιοποικιλότητας της ΕΕ, συνιστά ένα πολύτιμο σημείο αναφοράς για την αξιολόγηση των μελλοντικών τάσεων. Οι λειμώνες, οι υγρότοποι και οι παράκτιοι οικότοποι αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες απειλές, κυρίως λόγω της υποβάθμισης των παραδοσιακών γεωργικών πρακτικών, της

τουριστικής ανάπτυξης και της κλιματικής αλλαγής. Οι υγρότοποι μετασχηματίζονται σε άλλες χρήσεις και υφίστανται επιπλέον τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, όπως και οι παγετώνες. Οι παράκτιοι οικότοποι υφίστανται εντεινόμενες πιέσεις από τον τουρισμό.Ο αρμόδιος για το περιβάλλον Επίτροπος Σταύρος Δή-

Χωματερές και Ε.Ε.

Σ

τις 16/07/2009 έληξε η προθεσμία για συμμόρφωση προς τους κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης των χώρων υγειονομικής ταφής των αποβλήτων στην ΕΕ. Τα κράτη μέλη είχαν οχτώ χρόνια για να εξασφαλίσουν ότι ανάλογες εγκαταστάσεις που υπήρχαν πριν τεθεί σε εφαρμογή η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τις χωματερές θα συμμορφώνονταν προς αυτή ή θα έκλειναν εντελώς. Η Επιτροπή απηύθυνε επιστολή σε όλα τα κράτη μέλη για να υπενθυμίσει την υποχρέωσή τους και για να συγκεντρώσει στοιχεία όσον αφορά τη συμμόρφωση προς τις ως άνω διατάξεις. Οι χώροι υγειονομικής ταφής που δεν ανταποκρίνονται στις κείμενες διατάξεις αποτελούν κίνδυνο για την υγεία των πολιτών και για το περιβάλλον. Ενδέχεται να προκαλέσουν έκλυση ατμοσφαιρικών εκπομπών και οσμών, να ρυπάνουν το έδαφος και το νερό και να μολύνουν τα υπόγεια ύδατα. Από σήμερα τα κράτη μέλη καλούνται επίσης να μειώσουν τις ποσότητες των βιοαποικοδομήσιμων αστικών λυμάτων που καταλήγουν στις χωματερές κατά το 50% ως προς τα επίπεδα του 1995.Τα πλέον πρόσφατα στατιστικά δεδομένα συγκεντρώθηκαν το 2008 σχετικά με τα 12 νέα κράτη μέλη και αποκαλύπτουν την ύπαρξη περίπου 1.600 χώρων υγειονομικής ταφής αποβλήτων που δεν ανταποκρίνονται στα κείμενα πρότυπα. Αναμένεται ότι σαφέστερη εικόνα της κατάστασης σε όλα τα κράτη μέλη θα διαμορφωθεί περί τα τέλη του τρέχοντος έτους, όταν θα έχουν παραληφθεί τα πλήρη στοιχεία. Στο πρόσφατο παρελθόν η Επιτροπή κινήθηκε δικαστικά κατά της

μας δήλωσε σχετικά: «Έχουμε δεσμευθεί να αναστείλουμε την απώλεια βιοποικιλότητας στην Ευρώπη και η έκθεση που δημοσιεύεται σήμερα δεν αφήνει περιθώρια εφησυχασμού. Χρειάζονται χρόνος και σημαντικές προσπάθειες για την επαναφορά των ευπρόσβλητων οικοτόπων και ειδών σε ικανοποιητική κατάσταση. Η νομοθεσία της ΕΕ για

τη φύση και το δίκτυο Natura 2000 είναι τα καίρια στοιχεία για την επίτευξη των στόχων μας όσον αφορά την προστασία της βιοποικιλότητας στην ΕΕ. Καθώς το χερσαίο τμήμα του δικτύου έχει σχεδόν ολοκληρωθεί, μπορούμε να αναμένουμε σημαντική βελτίωση της κατάστασης τα επόμενα 10 έως 20 χρόνια».

Ισπανίας, της Γαλλίας, της Ιταλίας, της Ιρλανδίας και της Ελλάδας. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο θεώρησε ότι οι ως άνω χώρες δεν ανταποκρίθηκαν στις υποχρεώσεις τους όσον αφορά τη διάθεση των αποβλήτων. Η Επιτροπή παρακολουθεί τις προόδους τους όσον αφορά την αναβάθμιση των καταβαλλόμενων προσπαθειών για την εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ.Η ανάγκη ορθής διαχείρισης και ελέγχου των χώρων υγειονομικής ταφής αποβλήτων. Στις χωματερές οφείλεται το 2% τουλάχιστον των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου στην ΕΕ. Η οδηγία για τους χώρους υγειονομικής ταφής αποβλήτων προβλέπει αυστηρές διατάξεις για τα προϊόντα έκπλυσης και τις εκπομπές αερίων από τις χωματερές. Για περισσότερες πληροφορίες: http://ec.europa.eu/environment/waste/landfill_index.htm

ΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ: A.Z. SUSTAINABLE MEDIA SERVICES LIMITED Εκδότης: εύη βροντίση Σύμβουλος Έκδοσης: Α. Ζευγίτης Διευθυντής: μ. Κοτούφος Επιστημονικός Συνεργάτης: ευστράτιος Καλογήρου, διδάκτωρ χημικός μηχανικός ε.μ.π. Δημιουργικό - Επιμέλεια έκδοσης: Remusicate Διεύθυνση: νερούτσου 4β, Αθήνα. τ.Κ. 104-45 Τηλ.: 210-8824015, 6972-923740 Fax.: 211-2686607 e-mail: info@water-waste.gr. www.water-waste.gr


03

Πράσινη Βίβλος για τη διαχείριση των βιολογικών αποβλήτων στην Ε.Ε.

Α

νθολογούμε από τα συμπεράσματα του πλέον πρόσφατου Συμβουλίου Περιβάλλοντος, ορισμένα στοιχεία σχετικά με το θέμα. Ήδη δρομολογείται εκτεταμένη συζήτηση σχετικά με τις προσφερόμενες δυνατότητες για τη διαχείριση αυτού του είδους των αποβλήτων, καθώς και ότι το ζήτημα των βιοαποδομήσιμων αποβλήτων αντιμετωπίζεται εν μέρει, μεταξύ άλλων, άλλα νομικά κείμενα, σχετικά με την υγειονομική ταφή των αποβλήτων1, που ορίζει στόχους μείωσης για την υγειονομική ταφή βιοαποδομήσιμων αστικών αποβλήτων, ή με τα απόβλητα , που τα κράτη μέλη, μεταξύ άλλων, καλούνται να θεσπίσουν μέτρα για τη στήριξη της χωριστής συλλογής και της κατάλληλης επεξεργασίας των βιολογικών αποβλήτων και η Επιτροπή να προβεί σε εκτίμηση σχετικά με τη διαχείριση των βιολογικών αποβλήτων προκειμένου να υποβάλει, ενδεχομένως, πρόταση. Η ετήσια παραγωγή στην Ευρωπαϊκή Ένωση ανέρχεται περίπου σε

140 εκατομμύρια τόνους βιολογικών αποβλήτων που ως βιοαποδομήσιμα απόβλητα γίνονται σημαντική πηγή εκπομπών αερίων θερμοκηπίου και άλλης ρύπανσης όταν αποτίθενται σε χώρους υγειονομικής ταφής χωρίς τη δέουσα Σταθεροποίηση! Φαίνεται όμως ότι το πρόβλημα έχει πολυποίκιλες διαστάσεις, δεδομένου ότι η εφαρμογή ακατάλληλων γεωργικών τεχνικών συχνά καταλήγει σε βαθμιαία μείωση της ποσότητας οργανικού υλικού στο έδαφος, πράγμα που οδηγεί σε μείωση της ικανότητας κατακράτησης υδάτων και της γονιμότητας του εδάφους. Ακόμη να σημειωθεί ότι οι μικρότερες ποσότητες οργανικών υλών συμβάλλουν στην αιολική και την υδατογενή διάβρωση του εδάφους και στην ταχύτερη πρόσχωση των ταμιευτήρων νερού και της κοίτης των ποταμών, μειώνοντας την ικανότητα κατακράτησής τους, πράγμα το οποίο, στη συνέχεια, συμβάλλει σε αυξημένο κίνδυνο πλημμύρας. Το πρόβλημα αναφέρεται στη στρατηγική της Ευρω-

παϊκής Ένωσης που σχετίζεται με τη διαχείριση των αποβλήτων, η οποία αναμένεται ότι θα οδηγήσει στην προβολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως «κοινωνίας της ανακύκλωσης», αλλά με ιεράρχηση της διαχείρισης αποβλήτων εκτός εάν η αντίληψη του κύκλου ζωής δικαιολογεί άλλη επεξεργασία. Σημειώνεται ότι η λιπασματοποίηση και ανάκτηση ενέργειας σε μονάδες βιοαερίου με συνακόλουθη ανακύκλωση των προϊόντων ζύμωσης, θα πρέπει να εξεταστεί από την Επιτροπή στο πλαίσιο της σχετικής εκτίμησης αντικτύπου. Η Επιτροπή πρέπει επίσης να εξετάσει, στο πλαίσιο της σχετικής εκτίμησης, τον ρόλο των βιολογικών αποβλήτων ως ενδεχόμενης πηγής ανανεώσιμης ενέργειας όταν η ανάλυση του κύκλου ζωής δικαιολογεί τη μετατροπή τους σε βιοκαύσιμα ή την επεξεργασία τους σε εγκαταστάσεις καύσης υψηλής αποδοτικότητας. Σημαντικό ζήτημα που τίθεται είναι η ανάγκη να εξετάσει η Επιτροπή κατά πόσον είναι ανάγκη να θεσπιστούν ενδεχομένως, τηρουμένης

Η INTRAKAT ανέλαβε την υλοποίηση του έργου «Ανάπτυξη Έξυπνου Οικισμού στην Καλαμάτα»

Τ

ην υλοποίηση του έργου «Ανάπτυξη Έξυπνου Οικισμού στην πόλη της Καλαμάτας» ανέλαβε η INTRAKAT υπογράφοντας τη σχετική σύμβαση, προϋπολογισμού 1,99 εκατ. ευρώ, με την Περιφέρεια Πελοποννήσου. Ο Έξυπνος Οικισμός Καλαμάτας είναι ένα πρωτοποριακό έργο που σηματοδοτεί το μέλλον στον τομέα της ευρυζωνικότητας, ενώ για την υλοποίηση του η INTRAKAT εφαρμόζει τεχνολογίες αιχμής αξιοποιώντας την υψηλή τεχνογνωσία και την εκτεταμένη εμπειρία που διαθέτει. Στόχος του έργου είναι η υλοποίηση σε πιλοτικό επίπεδο ενός έξυπνου οικισμού στην πόλη της Καλαμάτας με την ανάπτυξη των αναγκαίων τηλεπικοινωνιακών υποδομών πρόσβασης χρηστών και υπηρεσιών. Η υλοποίηση του εν λόγω έργου, σε πλήρη συνέργεια με το ήδη εκτελεσθέν από την INTRAKAT έργο της ανάπτυξης του Μητροπολιτικού Δικτύου Οπτικών Ινών Δήμου Καλαμάτας, συμβάλει στην ολοκλήρωση των στόχων που αφορούν στην ισότιμη συμμετοχή των Ευρωπαίων πολιτών και την εξασφάλιση καλύτερης ποιότητας ζωής, μέσω των δυνατο-

τήτων της Κοινωνίας της Πληροφορίας. Ο «Έξυπνος Οικισμός» της Καλαμάτας βασίζεται σε ενσύρματη και ασύρματη ευρυζωνικότητα που υποστηρίζει την παράλληλη λειτουργία διαφόρων εφαρμογών. Συνολικά θα συνδεθούν στο δίκτυο οπτικής ίνας 254 κτήρια, που αντιστοιχούν κατ’ ελάχιστο σε 330 συνδέσεις, στην περιοχή ανατολικά της οδού Αριστομένους έως την οδό Φαρών και από την οδό Νικηταρά έως τη Βασ. Όλγας. Με την υλοποίηση του έργου θα αναπτυχθεί στο κέντρο της πόλης της Καλαμάτας, υποδομή 20 σημείων ασύρματης ευρυζωνικής πρόσβασης (WiFi). Το έργο εντάσσεται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος της Κοινωνίας της Πληροφορίας και είναι το μοναδικό FTTH (Fiber To The Home) έργο που εκτελείται αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα. Οι πολίτες θα απολαμβάνουν ψηφιακές υπηρεσίες, όπως πρόσβαση στο διαδίκτυο με υψηλές ταχύτητες καθώς και υπηρεσίες Ηλεκτρονικής Τηλεκπαίδευσης, Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης και Ηλεκτρονικής Υγείας (ehealth).

της αρχής της επικουρικότητας και λαμβανομένων υπόψη των τοπικών συνθηκών: 1. μέτρα για την πρόληψη της δημιουργίας αυτών των αποβλήτων, 2.μέτρα για την καθιέρωση χωριστής συλλογής των βιοαποδομήσιμων αποβλήτων όπου αυτό είναι αναγκαίο για την εξασφάλιση υψηλής ποιότητας για τη συνακόλουθη ανακύκλωση, 3.σύστημα διασφάλισης της ποιότητας, με βάση την αρχή της ολοκληρωμένης αλυσίδας διαχείρισης και την ανιχνευσιμότητα καθ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας έως τον τελικό παραλήπτη, χωρίς να συνεπάγεται δυσανάλογες δαπάνες ή διοικητικές επιβαρύνσεις, 4.απαιτήσεις για την επισήμανση και για ποιοτικά κριτήρια των προϊόντων λιπασματοποίησης και ζύμωσης καθώς και για ποιοτικά κριτήρια των ανακυκλωμένων βιοαποδομήσιμων αποβλήτων που προορίζονται προς χρήση σε γαίες ώστε να διευκολυνθεί η διαχείριση των υλικών αυτών και να τονωθεί η αγορά αυξάνοντας την εμπιστοσύνη των καταναλωτών.

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ συνέχεια του ελληνικού blog http://street-cleaning.blogspot.com , δημιουργήθηκε το 1ο ευρωπαικό Κοινωνικό δίκτυο Αποβλήτων http://www.twitter.com/euwastes και αφορά αποκλειστικά την διαχείριση στερεών αποβλήτων στην ευρωπαική ενωση και τα κράτη μέλη συμπεριλαμβανομένης της αγοράς. εκτιμώ ότι με την συμμετοχή όλων αυτών που θέλουν να συμβάλουν με ανταλλαγές ιδεών , εμπειριών, θα αποτελέσει ακόμη ένα πόλο ενημέρωσης για τους ευρωπαίους. Αρθρα, άμεση ενημέρωση για τα δρώμενα στην δσΑ στην εε, αποφάσεις ευρωπαικών δικαστηρίων , άρθρα, έρευνα , βέλτιστες πρακτικές, νέες εκδώσεις , εκδηλώσεις , δυνατότητες σχολιασμού ειδικών θεμάτων , δυνατότητα έκδοσης μηνιαίου newsletter «Monthly Newsletter on Wastes», video , podcasts, φωτογραφίες , εργαλεία και λογισμικό κ.α. You can registered as a follower or subscribing in RSS or just be a reader.


06

η πρΑσινη ΑνΑπτυξη ΑπΑιτει ριΖιΚεσ τομεσ

Η

έννοια της πράσινης ανάπτυξης δεν έχει ακόμα αποκτήσει διεθνώς μια σαφώς καθορισμένη σημασία, βασική, ωστόσο, επιδίωξη της είναι η επίτευξη οικονομικής ανάπτυξης χωρίς την επιδείνωση των περιβαλλοντικών προβλημάτων. Πράγματι, η ανάγκη μετάβασης από το μοντέλο ανάπτυξης του προηγούμενου αιώνα, το οποίο αποδείχτηκε ευεργετικό για την οικονομία αλλά καταστροφικό για το περιβάλλον, προς περισσότερο πράσινες αναπτυξιακές πολιτικές, εντείνει τις πιέσεις για πολιτικές πρωτοβουλίες προς την κατεύθυνση της προστασίας του περιβάλλοντος και της βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης. Άλλωστε, υπάρχει διάχυτη η πεποίθηση ότι οι επενδύσεις στην πράσινη οικονομία μπορούν να συμβάλουν στην ταχύτερη έξοδο της παγκόσμιας οικονομίας από την ύφεση, ενώ οι πολιτικές για την προστασία του περιβάλλοντος μπορούν να επιταχύνουν την ανάπτυξη. Αρκετοί είναι και αυτοί που ισχυρίζονται ότι το πέρασμα από την τεχνολογική στην πράσινη ανάπτυξη προβάλλει ως μονόδρομος για μια αναπτυξιακή πορεία στην κατεύθυνση της αειφορίας. Πιο αναλυτικά, η Πράσινη Ανάπτυξη επιδιώκει να αποτρέψει και να μειώσει την περιβαλλοντική ρύπανση και να προωθήσει τη βιώσιμη παραγωγή και την κατανάλωση, σεβόμενη τα αποθέματα των φυσικών πόρων

του πλανήτη, έτσι ώστε να αποσυνδεθεί η οικονομική ανάπτυξη από την υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Σε πολιτικό επίπεδο, ο γενικός ευρωπαϊκός στόχος εξοικονόμησης ενέργειας καθορίστηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το 2007: μείωση των εκπομπών των αερίων θερμοκηπίου στην ΕΕ κατά 20%, αύξηση του ποσοστού της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στο 20% της συνολικής ενεργειακής κατανάλωσης σε σχέση με το 8,5% που είναι σήμερα και βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας κατά 20%, μέχρι το 2020 (στόχοι «20-20-20»). Σε νομικό επίπεδο, όλα τα κράτη μέλη υποχρεούνται να λάβουν ορισμένα μέτρα που αποσκοπούν στην επίτευξη του παραπάνω στόχου. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται και οι προτάσεις για την Πράσινη Ανάπτυξη, η οποία θα επιτευχθεί μέσα από τους εξής τρεις στόχους: (1) Κλίμα και Ενέργεια: Μετάβαση σε μια οικονομία που μειώνει τις εκπομπές άνθρακα με πραγματική πρόοδο μέχρι το 2020 και απεξαρτητοποίησή της από τα ορυκτά καύσιμα μέχρι το 2050. Ταυτόχρονη προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ανάπτυξη τεχνογνωσίας και τεχνολογίας, εξαγωγική δραστηριότητα, αύξηση θέσεων εργασίας, (2) Ριζική αναδιάρθρωση σε όλους τους παραγωγικούς τομείς της οικονομίας, δηλαδή στη γεωργία, στην αλιεία, στον τουρισμό, στον πολιτισμό και στη μεταποίηση. Αλλαγή των συ-

στημάτων παραγωγής και κατανάλωσης και με την ενθάρρυνση της πράσινης επιχειρηματικότητας, και (3) Οικονομία στους φυσικούς πόρους και πράσινες υποδομές: Ολοκληρωμένη πολιτική για τη διαχείριση των υδάτων, των απορριμμάτων, την προστασία των δασικών οικοσυστημάτων και πράσινες υποδομές στις μεταφορές, στην ακτοπλοΐα, στο δομημένο περιβάλλον. Σε σχέση με όσα αναφέρθηκαν, έχει σημασία να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση σε κάποιες έννοιες που θα καθορίσουν την επιτυχία του εγχειρήματος, όπως αυτή της εξοικονόμησης ενέργειας που επικεντρώνεται στην αλλαγή του σπάταλου τρόπου ζωής, με συγκράτηση της υπερβολικής κατανάλωσης πόρων. Κάτι τέτοιο, ασφαλώς, προϋποθέτει και απαιτεί ευαισθητοποίηση και εκπαίδευση των πολιτών, ώστε να αναπτύξουν περιβαλλοντική συνείδηση. Αποτελεσματική εξοικονόμηση μπορεί να επιτευχθεί με τεχνολογικές βελτιώσεις και καινοτομίες.Πράγματι, η τεχνολογία μπορεί να μετατραπεί από σημαντικό μέρος του προβλήματος σε καθοριστικό στοιχείο της λύσης. Οι περισσότερες από τις παλιές τεχνολογίες δεν είναι περιβαλλοντικά φιλικές, αφού υστερούν στην εξοικονόμηση πόρων. Είναι αναγκαία σήμερα η άμεση τεχνολογική αντιμετώπιση παγκόσμιων περιβαλλοντικών προβλημάτων όπως η κλιματική αλλαγή, η ατμοσφαιρική ρύπανση, η διάβρωση των εδαφών, η εξάντληση

και ρύπανση των υδατικών πόρων, η αύξηση της ποσότητας και επικινδυνότητας των αποβλήτων. Χάρη στην χρήση βελτιωμένων και αποδοτικότερων τεχνολογιών μπορούν να επιτευχθούν χαμηλότερες εισροές υλικών και ενέργειας και χαμηλότερες εκροές ρύπων. Επίσης, πολλές δυνατότητες έχει η χρήση οικονομικών εργαλείων για την ταυτόχρονη επίτευξη περιβαλλοντικών και κοινωνικών στόχων. Οι δραστηριότητες προστασίας του περιβάλλοντος, όπως η εξοικονόμηση ενέργειας και άλλων πόρων, η αντιρρυπαντική τεχνολογία, η υποκατάσταση τοξικών υλικών, η ανακύκλωση αποβλήτων, η εφαρμογή νέων μεθόδων καθαρότερης παραγωγής, η οργάνωση και αξιοποίηση της προστασίας της φύσης δημιουργούν πολλές θέσεις εργασίας. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η εφαρμογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την Πράσινη Ανάπτυξη θα δημιουργήσει μέχρι το 2020 πάνω από 10.000.000 νέες θέσεις εργασίας.Τα παραπάνω οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η Πράσινη Ανάπτυξη αποτελεί σήμερα ένα πρόσταγμα με σημαντικές προοπτικές στον ανεπτυγμένο κόσμο και όχι μόνο. Προϋποθέτει, ωστόσο, αποτελεσματική κρατική παρέμβαση, κοινωνική συμμετοχή στις αποφάσεις, εταιρική κοινωνική ευθύνη, δραστηριοποίηση μη κυβερνητικών οργανώσεων, εθελοντισμό. *Γεωλόγος, τεχνικός περιβάλλοντος


08

Πρώτη προτεραιότητα για το ΠΑΣΟΚ η διαχείριση των απορριμμάτων και η προστασία των υδάτινων πόρων Η διαχείριση των απορριμμάτων, η προαγωγή της ανακύκλωσης η αντιμετώπιση της λειψυδρίας και ο ενεργειακός «εκσυγχρονισμός» της χώρας αποτελούν τους βασικούς άξονες του ΠΑΣΟΚ για το περιβάλλον. Ο πολιτικός εκπρόσωπος περιβάλλοντος & χωροταξίας του ΠΑΣΟΚ, Σπύρος Κουβέλης, μίλησε στο W&W για τις προτεραιότητες του ΠΑΣΟΚ, το όραμα για μια «Πράσινη Ελλάδα» και παρουσιάζει 4 κίνητρα που θα δοθούν στους καταναλωτές για να προχωρήσουν σε ορθολογική διαχείριση των απορριμμάτων τους. Στον Αντώνη Ζευγίτη η πορεία της ανακύκλωσης τα τελευταία χρόνια είναι συνεχώς ανοδική. πως πιστεύεται πως μπορεί να υπάρξει ακόμα μεγαλύτερη πρόοδος; Η πενταετία 2004-2008 αν είχε εφαρμοστεί σωστά ο εθνικός σχεδιασμός θα μας είχε οδηγήσει σε απτά αποτελέσματα και με αρκετά προβλήματα λυμένα, ώστε να προσεγγίζουμε τον στόχο με ποσοστά της τάξεως του 40-45 %. Αυτή τη στιγμή σύμφωνα με την πλασματική - σύμφωνα με στοιχεία ανεξαρτήτων φορέων - άποψη του ΥΠΕΧΩΔΕ είμαστε στο 24%. Για να υπάρξει μεγαλύτερη πρόοδος πρέπει να υπάρχει σχεδιασμός, στοχοθεσία και σκληρή εργασία προς αυτή τη κατεύθυνση . Αντί να εργαστούμε όμως δυναμικά η σημερινή κυβέρνηση αδράνησε και άφησε τα προβλήματα να γιγαντωθούν και προσπαθεί πλέον σπασμωδικά και πρόχειρα υπό την απειλή προστίμων να κουκουλώσει τα προβλήματα. Για παράδειγμα το 2004 υπήρχαν ήδη έτοιμα σχέδια Προεδρικών Διατάγματών (π.χ. για το έντυπο υλικό, για τα μπάζα) τα οποία παραμένουν απο τότε σχέδια και χάνεται πολύτιμος χρόνος. Η επόμενη τριετία είναι από τις πλέον κρίσιμες για την επίτευξη του Ευρωπαϊκού μας στόχου. Αν κινηθούμε συστηματικά και συντονισμένα ακολουθώντας τον σχεδιασμό με τις αναγκαίες βελτιώσεις σε τεχνικές και προσεγγίσεις είμαι σίγουρος ότι θα μπορέσουμε να αναστρέψουμε την αρνητική αυτή κατάσταση και γιατί όχι να υπερβούμε και τους εθνικούς μας στόχους. Ο χρόνος και η βούληση από το ΠΑΣΟΚ υπάρχει σε αντίθεση με την κυβέρνηση της άρνησης και της αδράνειας. στον ευρωπαϊκό χώρο εφαρμόζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό η ανακύκλωση στην πηγή που προϋποθέτει την άμεση συμβολή των πολιτών, ενώ στην ελλάδα η ανακύκλωση γίνεται κυρίως με μηχανικά μέσα διαλογής. ποια πιστεύετε ότι

»


10 είναι τα πλεονεκτήματα της διαλογής στην πηγή και ποιο είναι το μέγιστο ποσοστό ανακύκλωσης που μπορούμε να επιτύχουμε; Η τάση αυτή των Ευρωπαίων πολιτών να προχωρούν σε διαλογή στην πηγή πρέπει να είναι και ο πρωταρχικός στόχος για τη χώρα μας είτε από οικονομική είτε από περιβαλλοντική άποψη. Δεν μπορείς όμως να επιβάλλεις στους πολίτες να αλλάξουν τις συνήθειες τους χωρίς να τους δώσεις κίνητρα και να τους ευαισθητοποιήσεις. Τα κίνητρα που θα δοθούν στους καταναλωτές για να προχωρήσουν σε διαλογή στην πηγή πρέπει να είναι πολύ στοχευμένα και μετρήσιμα. Η δική μας πρόταση είναι; Α) Διαφορετικοί κάδοι με χωριστές διαδρομές των απορριμματοφόρων ανά είδος απορριμμάτων κατανεμημένες στην εβδομάδα, Β) Θέσπιση κινήτρων για την ενθάρρυνση των καταναλωτών να αγοράζουν με ορθολογικό τρόπο (αγορά μεγαλύτερων συσκευασιών προϊόντων/ επαναχρησιμοποιημένων προ-

ϊόντων/ συμπυκνωμένων προϊόντων, κ.λπ.), Γ) Εφαρμογή συστήματος «pay as you throw» (PAYT), στο οποίο το τέλος καθαριότητας δεν υπολογίζεται με βάση την επιφάνεια του ακινήτου, αλλά του όγκου και του βάρους των παραγόμενων απορριμμάτων σε επίπεδο Δήμου. Δ) Περιορισμούς ή απαγορεύσεις στη χρήση συγκεκριμένων ουσιών (π.χ. βαρέων μετάλλων), ώστε να προλαμβάνεται σε μεταγενέστερο στάδιο η δημιουργία επικίνδυνων αποβλήτων. Με σοβαρή υλοποίηση ενός τέτοιου σχεδίου μπορούμε να φτάσουμε σε εξαιρετικά ψηλά ποσοστά ανακύκλωσης, ιδιαίτερα αν ενταχθεί στο σχεδιασμό και η επεξεργασία των οργανικών υπολειμμάτων με κομποστοποίηση. η ελλάδα είναι από τις χώρες της ευρωπαϊκής Ένωσης που χρησιμοποιούν χυτΑ σε πολύ μεγάλο ποσοστό. Από τις λοιπές εφαρμοσμένες

μεθόδους στην ευρώπη, ποιες πιστεύεται ότι μπορούν να εφαρμοστούν στην ελλάδα; Άποψη μας είναι ότι η ταφή πρέπει να χαρακτηρίζεται ως η έσχατη λύση για την επεξεργασία των στερεών αποβλήτων. Τα απορρίμματα θα πρέπει να αποσυνδεθούν από την έννοια του

άχρηστου προϊόντος. Στην Ευρώπη εφαρμόζονται κυρίως μέθοδοι διαλογής στη πηγή, επαναχρησιμοποίησης, κομποστοποίησης, ανακύκλωσης αλλά και σύγχρονες τεχνολογίες θερμικής επεξεργασίας. Η θεσμοθέτηση νέου πλαισίου για την εφαρμογή νέων καινοτόμων καθαρών τεχνολογιών για την αξιοποίηση των απορριμμάτων είναι πλέον το ζήτημα το οποίο πρέπει να αρχίσουμε όλοι να συζητάμε. Δεν θα ανακαλύψουμε τον τροχό, υπάρχουν βέλτιστες πρακτικές που εφαρμόζονται στο εξωτερικό και τεχνολογίες τελευταίας γενιάς οι οποίες μπορούν να συνδράμουν στην αντιμετώπιση του ζητήματος, εφόσον δεν παρακάμπτεται ο πολύ σημαντικός ρόλος της ανακύκλωσης. Οι σύγχρονες τεχνολογίες δίνουν τη δυνατότητα για ανάκτηση υλικών και ενέργειας, ώστε το τελικό προϊόν που απομένει να είναι περιορισμένο σε όγκο και βάρος και να διατίθεται ως υπόλειμμα πλέον και όχι ως απόρριμμα στους χώρους εδαφικης διάθεσης. Πρέπει, όμως, να τονιστεί ότι αποτελεί

Οδηγός της ενεργειακής πολιτικής η ολική απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα ποια είναι η πρόταση σας για την εφαρμογή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την περαιτέρω ανάπτυξη τους για την μείωση των εκπομπών του θερμοκηπίου; Παρά τις δεδομένες ευνοϊκές συνθήκες, σημαντικοί παράγοντες εμποδίζουν πρακτικά την ανάπτυξη των ΑΠΕ στην Ελλάδα. Πιο πρόσφατο παράδειγμα, η έκθεση του ΣΕΕΣ για τον ενεργειακό σχεδιασμό της χώρας η οποία αποδεικνύει για μια ακόμη φορά πως η κυβέρνηση σύρεται πίσω από γεγονότα, καταστάσεις και συμφέροντα, και δεν έχει πραγματικά στόχο την ανάπτυξη των ΑΠΕ. Δεν απαντά στα πιεστικά ερωτήματα για το πως θα προσεγγίσουμε τους στόχους του 2020 και δεν κάνει καμία αναφορά στην υποχρέωση σύνταξης Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τις ΑΠΕ (Σύμφωνα με τη νέα Οδηγία 2009/28/ΕΚ). Θέτει ως «αναγκαία οροφή» το στόχο για το 2020 τη στιγμή που θα έπρεπε να προτείνει πιο φιλόδοξους στόχους, και ονομάζει μη ρεαλιστικό τον υπάρχοντα σχεδιασμό. Σε πλήρη αντίθεση με τη κυβέρνηση, η ενεργειακή πολιτική που θα εφαρμόσει το ΠΑΣΟΚ έχει και στόχο και σχεδιασμό. Επιδιώκουμε όχι μόνο την εκπλήρωση, αλλά και την υπέρβαση των στόχων που έχουν συμφωνηθεί και προβλέπεται να συμφωνηθούν μελλοντικά στο πλαίσιο

των κοινοτικών και διεθνών δεσμεύσεών μας, με στόχο την ενεργειακή θωράκιση της χώρας, την εξοικονόμηση πολύτιμων εθνικών πόρων, αλλά και την προσέλκυση σημαντικών επενδύσεων που θα προσφέρουν χιλιάδες θέσεις εργασίας και πραγματική ανάπτυξη Η πολιτική μας για την ενέργεια θα υλοποιηθεί σε δύο στάδια. Το πρώτο αφορά τα βραχυπρόθεσμα μέτρα και ειδικότερα: α) θα πρέπει να κάνει ό,τι είναι δυνατόν για να βελτιώσει την απόδοση των υπαρχόντων συστημάτων παραγωγής, β) να ελέγξει με κίνητρα τη ζήτηση και απώλεια ενέργειας (εξοικονόμηση) και γ) να αναπτύξει άμεσα, παίρνοντας όλες τις πρωτοβουλίες που θα χρειαστούν, τις ΑΠΕ. Στη συνέχεια πρέπει να ασχοληθεί σοβαρά με τον μακροχρόνιο Ενεργειακό Σχεδιασμό, να αποκτήσει δηλαδή ένα μακροπρόθεσμο όραμα για το ενεργειακό μίγμα της χώρας. Στόχος δεν πρέπει να είναι η οριακή τροποποίηση του ενεργειακού μίγματος αλλά η ανατροπή του με την -σε βάθος χρόνου- ολική απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, ο σχεδιασμός αυτός προυποθέτει τα εξής: α) υπαρξη σύγχρονου «έξυπνου- ψηφιακού» Δικτύου μεταφοράς/ διανομής ενέργειας στοχευμένο στην εισροή ενέργειας από ΑΠΕ, με έξυπνες, ευέλικτες μονάδες βάσης οι

οποίες θα είναι απόλυτα συμβατές με τις ΑΠΕ, β) χωροταξικός σχεδιασμός για ΑΠΕ με σύνθημα «ΑΠΕ παντού» με συγκεκριμένες εξαιρέσεις που αφορούν τοπικά χαρακτηριστικά περιοχών και γ) εξορθολογισμό των κινήτρων και δημιουργία σύγχρονου θεσμικού πλαισίου με βελτιστοποιημένες διαδικασίες που θα οδηγεί σε ανάπτυξη εγχώριας τεχνολογίας/ τεχνογνωσίας με στόχο η Ελλάδα να γίνει το κέντρο των εξελίξεων στην Νοτιοανατολική Ευρώπη. το πρόβλημα της λειψυδρίας γίνεται όλο και πιο σοβαρό, ειδικά σε περιοχές που η συλλογή του είναι δύσκολη (π.χ. νησιά). πως σκοπεύετε να το αντιμετωπίσετε; Δεν είναι μόνο το πρόβλημα της λειψυδρίας το οποίο απειλή τη δημόσια υγεία και δεν πρέπει να αντιμετωπίσουμε το θέμα αποσμασματικά. Το κακόσυντηρημένο δίκτυο υδροδότησης, η μόλυνση των υδάτινων πόρων αλλά και η απειλή της ερημοποίησης λόγω της κλιματικής αλλαγής είναι μερικά από τα προβλήματα που απειλούν τη δημόσια υγεία. Το ζήτημα της διαχείρισης των υδάτινων πόρων είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για τη χώρα μας και πρεπει να αντιμετωπισθει ολοκληρωμένα και αειφορικά.

Ένα από τα αναγκαία βήματα είναι η εφαρμογή της κοινοτικής οδηγίας 2000/60 για την διαχείριση των υδάτινων πόρων, την οποία ενσωματώσαμε με το Νόμο 3193 το 2003. Σύμφωνα με αυτόν απαιτείται ολοκληρωμένη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Ο νόμος αυτός ανάμεσα σε άλλα προέβλεπε την δημιουργία Εθνικού και Περιφερειακών Συμβουλίου Υδάτων αλλά η κυβέρνηση, επιμελώς, αποφεύγει να εκδόσει την ΚΥΑ συγκροτησής τους. Επιπλέον, η κυβέρνηση επιλέγει να αφήσει χωρις επαρκή στελέχωση τις Περιφερειακές Διευθύνσεις Υδάτων οι οποίες είναι αρμόδιες για την έγκαιρη εκπόνηση των Σχεδίων Διαχείρισης των Υδάτινων πόρων. Επιπρόσθετα, υπάρχει σημαντική καθυστέρηση στην υλοποίηση βασικών έργων υποδομής ύδρευσης για όλη την Ελλάδα και κυρίως για τα νησιά μας προκειμένου να υπάρχει απρόσκοπτη, ασφαλή και χωρίς κινδύνους διακοπής, παροχή νερού στους καταναλωτές. Όπως εύκολα γίνεται αντιληπτό η κυβερνηση κάθε άλλο παρά ολοκληρωμένα αντιμετωπίζει το ζήτημα. Η έλλειψη υπευθυνότητας και σοβαρότητας στη δημιουργία μακροχρόνιου σχεδιασμού για την διαχείριση των υδάτινων πόρων χαρακτηρίζει, τα τελευταία χρόνια, την ηγεσία του ΥΠΕΧΩΔΕ.


11 επιλογή διαχείρισης στερεών αποβλήτων εφόσον (α) έχουν εξαντληθεί οι δυνατότητες επαναχρησιμοποίησης, ανακύκλωσης και κομποστοποίησης και (β) τηρούνται πιστά τα επίπεδα λειτουργίας τέτοιων μονάδων που θέτονται από την ισχύουσα νομοθεσία. στο επίκαιρο θέμα της αειφόρου διαχείρισης απορριμμάτων πως πιστεύεται θα αντιμετωπιστεί το πρόβλημα, ειδικά για την Αττική; Ο ενδεδειγμένος τρόπος για την αντιμετώπιση του ζητήματος της διαχείρισης των απορριμμάτος στην Αττική είναι η ολοκληρωμένη διαχείριση. Τι σημαίνει αυτό με λίγα λόγια, πρώτα από όλα πρέπει πάση θυσία να οδηγηθούμε σε μείωση της παραγωγής απορριμμάτων, η οποία πρέπει να επιτευχθεί με την ανάπτυξη καθαρών τεχνολογιών, το σχεδιασμό και τη διάθεση στην αγορά προϊόντων που συμβάλλουν στην ελαχιστοποίηση των παραγόμενων αποβλήτων. Ο δεύτερος στόχος πρέπει να είναι η επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση των απορριμμάτων στην πηγή. Χρειάζεται όμως να δημιουργηθούν νεα συστήματα ανακύκλωσης τα οποία θα συμπληρώσουν τα ήδη υπάρχοντα και δεν θα εναντιώνονται σε αυτά. Θα πρέπει να προωθηθεί από τους ΟΤΑ της Αττικής η ξεχωριστή συλλογή των διαχωρισμένων υλικών με παροχή οικονομικών κινήτρων - αντικινήτρων. Η κομποστοποίηση στην πηγή είναι σημαντική διέξοδος για την Αττική. Θα πρέπει να προωθηθεί η κομποστοποίηση των βιοαποδομήσιμων απορριμμάτων σε όσο το δυνατόν μικρότερης κλίμακας συστήματα. Αναπόφευκτα θα πρέπει να οδηγηθούμε σε υγειονομική ταφή αποκλειστικά και μόνο των υπολειμμάτων (μετατροπή ΧΥΤΑ σε ΧΥΤΥ) και μόνο εφόσον οι σύγχρονες τεχνολογίες δεν μπορούν να επεξεργαστούν και αυτά. Κατά περίπτωση, θα πρέπει να εξεταστεί η ενεργειακή αξιοποίηση εφαρμόζοντας τις βέλτιστες τεχνολογικές μεθόδους, χωρίς όμως να θεωρείται πανάκεια και να ακυρώνει τα ιδιαίτερα σημαντικά βήματα που αναφέρθηκαν ήδη. Η συστηματική παρακολούθηση (monitoring) και έλεγχος από τις αρμόδιες αρχές για την ορθή και βιώσιμη διαχείριση των απορριμμάτων από τους φορείς συλλογής, επεξεργασίας και διάθεσης με διαφάνεια και κοινωνική συναίνεση των πολιτών. στην ελλάδα εξακολουθούν να υπάρχουν ανεξέλεγκτες χωματερές. πιστεύετε ότι θα μπει ένα τέλος σε αυτό το πρόβλημα και με ποιους τρόπους; Φυσικά, μπορεί και πρέπει να μπει ένα τέλος σε όλη αυτή την ιστορία

με τις παράνομες χωματερές. Ο Σχεδιασμός, τον οποίο επεξεργάστηκε και θεσμοθέτησε το ΠΑΣΟΚ, αποτελούσε απάντηση στο ερώτημα της διαχείρισης των απορριμμάτων για τη δεδομένη χρονική στιγμή. Η απροθυμία της κυβέρνησης να τον εφαρμόσει, οδήγησε την χώρα σε άθλια κατάσταση με τη διατήρηση πολλών ΧΑΔΑ, την αποκομιδή και μεταφορά των απορριμμάτων με μεγάλο περιβαλλοντικό κόστος και τελικά στην αντίδραση των τοπικών κοινωνιών. Ο υπάρχων σχεδιασμός ήταν το πρώτο βήμα, το οποίο, όμως, οφείλει σήμερα

να επικαιροποιηθεί, ώστε να ανταποκριθεί στα νέα δεδομένα. Οι αναγκαίες βελτιώσεις αφορούν στη διαδικασία ώστε να επιτευχθεί επιτάχυνση, στην εφαρμογή τελών ταφής ώστε να οδηγηθούμε στη μείωση των όγκων των απορριμμάτων που οδηγούνται σε ταφή, διενέργεια ελέγχων και δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων αυτών, αντιμετώπιση του ζητήματος της ενεργειακής επεξεργασίας του κλάσματος των απορριμμάτων, δημιουργία κινήτρων στους ΟΤΑ για την εφαρμογή προγραμμάτων και την επίτευξη των στόχων ανακύκλωσης και της κομπο-

στοποίησης, καθώς και στη θεσμοθέτηση νέου πλαισίου για την εφαρμογή νέων καινοτόμων καθαρών τεχνολογιών για την αξιοποίηση των απορριμμάτων. Με όλα τα ανωτέρω θα μπορούμε να οδηγηθούμε σε ολοκληρωμένη διαχείριση και σε επεξεργασία των υπολειμμάτων και μόνο αν οι σύγχρονες τεχνολογίες δεν μπορούν να επεξεργαστούν έστω και αυτά. πως οραματίζεστε την προστασία περιβάλλοντος στην ελλάδα και ποιοι είναι οι βασικοί άξονες ανά-


12 πτυξης σας; Το περιβάλλον στην Ελλάδα έχει υποβαθμιστεί σοβαρά ως αποτέλεσμα πολλών αναπτυξιακών επιλογών διαχρονικά. Το αποτέλεσμα είναι η σταδιακή απώλεια ενός μοναδικού συγκριτικού πλεονεκτήματος που έχει η χώρα μας, κάτι που ακόμη είναι - στις περισσότερες περιπτώσεις – αναστρέψιμο. Για να γίνει αυτό χρειάζεται όμως να κάνουμε μια τεράστια στροφή στο αναπτυξιακό μοντέλο. Να εντάξουμε το περιβάλλον σε κάθε πολιτική, είτε είναι παραγωγική και οικονομική, είτε είναι κοινωνική. Πρέπει να πάψουμε να θεωρούμε τους φυσικούς πόρους, τις πρώτες ύλες, το νερό, το χώρο, το έδαφος, το τοπίο, ως είδη προς κατανάλωση, και να τα διαφυλάξουμε σαν ένα μοναδικό πλούτο που αν τον υποβαθμίσουμε γινόμαστε όλοι φτωχότεροι.

πιστεύετε ότι ο τομέας διαχείρισης περιβάλλοντος θα εξελιχθεί δημιουργώντας νέα έργα και νέες θέσεις εργασίας. μπορείτε να το αποτυπώσετε με κάποιους αριθμούς; Κατά την άποψη μας ο τομέας της πράσινης ανάπτυξης και όχι μόνο του περιβάλλοντος είναι η μόνη αξιόπιστη

»

ποιες προτεραιότητες βάζει η ελλάδα στα επόμενα 5 χρόνια όσον αφορά την προστασία του περιβάλλοντος; Η διαχείριση των απορριμμάτων και η προστασία και αποτελεσματική χρήση των υδάτινων πόρων είναι τα πλέον πιεστικά, σε χρονικό ορίζοντα. Παράλληλα η ανάπτυξη των ΑΠΕ και η εξοικονόμηση ενέργειας, για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, όσο και η προετοιμασία για την προσαρμογή στις επιπτώσεις της είναι πολύ σημαντική. Μαζί με αυτά, το αστικό περιβάλλον, οι βιώσιμες πόλεις, και η προστασία της βιοποικιλότητας που αποτελεί ακόμη ένα τεράστιο πλούτο για τη χώρα συνθέτουν μερικές μόνο από τις άμεσες προτεραιότητες.

Η Ελλάδα σήμερα πληρώνει το κόστος μιας στρεβλής αναπτυξιακής πολιτικής, που βασίστηκε στην αλόγιστη κατανάλωση φυσικών πόρων, του νερού, των ενεργειακών πηγών, των εδαφών, την κακοποίηση του χώρου και της παράκτιας ζώνης, τη χαμηλή ποιότητα για να κρατήσουμε χαμηλά τις τιμές

λύση. Η Ελλάδα σήμερα πληρώνει το κόστος μιας στρεβλής αναπτυξιακής πολιτικής, που βασίστηκε στην αλόγιστη κατανάλωση φυσικών πόρων, του νερού, των ενεργειακών πηγών, των εδαφών, την κακοποίηση του χώρου και της παράκτιας ζώνης, τη

Προϊόντα ελέγχου οσµών από φυσικά πετρώµατα και αιθέρια έλαια σε στερεή &υγρή µορφή

»

χαμηλή ποιότητα για να κρατήσουμε χαμηλά τις τιμές. Έτσι όμως κρατήσαμε χαμηλά και τα εισοδήματα, φτάσαμε να μην παράγουμε σχεδόν τίποτε ποιοτικό, από τα αγροτικά προϊόντα μέχρι τις τουριστικές υπηρεσίες, και να είμαστε ουραγοί στις νέες τεχνο-

λογίες. Κι όμως, η Ελλάδα μπορεί να είναι ανταγωνιστική, και μάλιστα με αξιώσεις. Για εμάς η Πράσινη Ανάπτυξη μπορεί να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας, επιχειρηματικότητα και εξαγωγές, να τροφοδοτήσει την έξοδο από την οικονομική κρίση μεγεθύνοντας την οικονομία μας, και να αντιμετωπίσει παράλληλα τις περιβαλλοντικές προκλήσεις. Θα σας τεκμηριώσω την άποψη μου με ένα παράδειγμα, την ανάπτυξη των ΑΠΕ στην χώρα μας. Η Ε.E έχει θέσει ως στόχο μέχρι το 2020 συνολικά στην ΕΕ να παράγεται το 20% της ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ, που για την Ελλάδα σημαίνει 18% της συνολικής παραγωγής. Δυστυχώς σήμερα είμαστε ακόμα πολύ μακριά από τον στόχο αυτό, κυρίως λόγω της κυβερνητικής απραξίας και της απίστευτης γραφειοκρατίας. Και όμως, αν η Ελλάδα αντιμετωπίσει με αποφασιστικότητα αυτά τα προβλήματα, δώσει τη δυνατότητα σε όλους τους πολίτες να εγκαταστήσουν ΑΠΕ στο σπίτι η την παραγωγική τους μονάδα θα πετύχει δύο πολύ σημαντικά πράγματα: από τη μία θα δημιουργηθεί μια νέα αγορά παραγωγής και εγκατάστασης ΑΠΕ, που για την Ελλάδα υπολογίζεται σε πάνω από 40.000 θέσεις εργασίας (σύμφωνα με τη μελέτη της Greenpeace θα δημιουργηθούν περίπου 46.000 θέσεις πλήρους απασχόλησης αν επιτύχουμε τους στόχους του 2020), μόνο για τους άμεσα εμπλεκόμενους, και από την άλλη θα απελευθερώσει αρκετά εκατομμύρια ευρώ που σήμερα διατίθενται για την αγορά καυσίμων, ώστε να μπορέσει να στηρίξει άλλες αναπτυξιακές πρωτοβουλίες που προσφέρουν θέσεις εργασίας, στην τεχνολογία, τον τουρισμό, τη γεωργία. Και σκεφτείτε, τα ίδιο μπορεί να γίνει στον τομέα εξοικονόμησης ενέργειας, στη τυποποίηση και προώθηση του αγροτικού προϊόντος, στη διαχείριση των απορριμμάτων και σε πολλούς άλλους τομείς.

Τα υλικά απόσµησης BIOSMON είναι φυσικά χωρίς πρόσθετα, εξουδετερώνουν τις µυρωδιές στους βιολογικούς, στην αποκοµιδή απορριµµάτων και τα κοινόχρηστα WC.

Εξαφανίζει τις µυρωδιές

ΚΕΝΤΡΙΚH ∆ΙAΘΕΣΗ ENVIA Πάροδος Bρυούλων 66α 55132 Καλαµαριά Θεσσαλονίκης Τηλ & Fax +30 2310 430602 One phone 801 11 28411 Url:www.envia.gr


14

Απαραίτητη η ορθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων της χώρας μας

Η

ορθολογική διαχείριση των υδάτινων πόρων είναι ζωτικής σημασίας για τη χώρα μας. Γνωρίζουμε από τα επιστημονικά δεδομένα ότι μία από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής τα επόμενα χρόνια εκτιμάται ότι θα είναι η μείωση των υδάτινων αποθεμάτων. Πέραν όμως των κλιματικών αλλαγών

τα ανοικτά ζητήματα όσον αφορά την ορθολογική διαχείριση του νερού είναι πολλά και επείγοντα. Γι’ αυτό πιστεύω ότι η θεσμοθέτηση για πρώτη φορά της υποεπιτροπής υδατικών πόρων του Κοινοβουλίου αποτέλεσε ένα σημαντικό γεγονός με ουσιαστική και συμβολική αξία. Αναλαμβάνοντας την προεδρία της υποεπιτροπής έθεσα ως στόχο να συζητήσουμε τη συνολική υδατική πολιτική της χώρας μας και να εξετάσουμε και επιμέρους παραμέτρους που αφορούν την προστασία και τη διαχείριση ενός από τα πολυτιμότερα αγαθά της χώρας μας. Η διαχείριση των υδατικών πόρων είναι ένα σύνθετο ζήτημα που απασχολεί συνολικά την Ευρώπη. Η οδηγία πλαίσιο 2000/60 της Ευρωπαϊκής Ένωσης που ενσωματώθηκε στο εθνικό μας δίκαιο πριν λίγα χρόνια, καθορίζει τις κεντρικές ευρωπαϊκές κατευθύνσεις για την προστασία και τη διαχείριση των υδάτων. Στόχος της είναι η προστασία της ποιότητας και της ποσότητας των επιφανειακών και υπόγειων υδατικών αποθεμάτων της Ευρώπης. Η οδηγία θέτει ως βασικό στόχο την επίτευξη καλής κατάστασης και την αποτροπή της περαιτέρω υποβάθμισης των εσωτερικών, μεταβατικών, παράκτιων και υπογείων υδάτων της Ευρώπης μέχρι το 2015, στόχος ο οποίος θα επιτευχθεί μέσω της κατάρτισης και εφαρμογής ολοκληρωμένων σχεδίων διαχείρισης σε επίπεδο λεκανών απορροής. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία θέτει, επομένως, τις βασικές κατευθύνσεις και συνεπάγεται συγκεκριμένες υποχρεώσεις για τη χώρα μας για την υλοποίηση μίας ορθολογικής υδατικής πολιτικής. Πέραν αυτού όμως, η Ελλάδα οφείλει να λάβει υπόψιν της ειδικά χαρακτηριστικά όπως τις γεωγραφικές ανισότητες στην κατανομή και στη ζήτηση υδατικών πόρων, τη γεωγραφική μορφολογία και τα πολλά μικρά και με ελάχιστους υδατικούς πόρους νησιά προκειμένου να εφαρμόσει μέτρα που επηρεάζουν μια μακρόπνοη εθνική υδατική πολιτική. Τα προβλήματα στον τομέα διαχείρισης των υδάτινων πόρων όπως προέκυψαν από τις συνεδριάσεις της Υποεπιτροπής, μπορούν γενικά να συνοψιστούν στα εξής: 4στην σπατάλη υδατικών πόρων ως συνέπεια οικονομικών δραστηριοτή-

των, 4στο απαρχαιωμένο αρδευτικό και υδρευτικό δίκτυο, 4στη ρύπανση των επιφανειακών και υπογείων υδάτων, 4στην στρεβλή τιμολογιακή πολιτική, 4στην απουσία βασικών έργων υποδομής και 4στο χαμηλό επίπεδο ευαισθητοποίησης των πολιτών όσον αφορά την εξοικονόμηση νερού. Μία από τις πλέον κρίσιμες παραμέτρους της υδατικής πολιτικής της χώρας μας είναι η γεωργική παραγωγή καθώς το 85% των υδατικών πόρων στη χώρα μας διοχετεύεται σε αυτήν. Το 43% των συνολικά 35 εκατομμυρίων καλλιεργούμενων στρεμμάτων είναι αρδευόμενα, γεγονός που καταδεικνύει ότι η αγροτική παραγωγή αποτελεί τον βασικότερο καταναλωτή νερού στη χώρα μας. Τα σημαντικότερα προβλήματα που συνδέονται με τη χρήση του νερού στη γεωργία (νερά άρδευσης) μπορούν να συνοψιστούν στα ακόλουθα: 4Η κακή κατάσταση των αρδευτικών και εγγειοβελτιωτικών έργων και η ελλιπής συντήρησή τους. Το γεγονός αυτό έχει εξαιρετικά σημαντικές επιπτώσεις στην διαχείριση του νερού και οδηγεί σε μεγάλη κατανάλωση, σπατάλη και απώλειες νερού που σε πολλές περιπτώσεις φθάνουν έως και το 50%. 4Η κακή χρήση και η υπερκατανάλωση νερού για άρδευση. Στην Ελ-


15 νης και ορθολογικής πολιτικής για την διαχείριση του νερού που διοχετεύεται στην γεωργική παραγωγή. Είναι προφανές ότι η εφαρμογή μίας ορθολογικής πολιτικής για τη διαχείριση των υδάτινων πόρων πρέπει να θέσει ως πρώτη προτεραιότητα τον τομέα της γεωργίας. Για το σκοπό αυτό είναι ανάγκη να πραγματοποιηθούν στοχευμένες διαρθρωτικές παρεμβάσεις με κύριους άξονες τη δραστική μείωση των φορέων διαχείρισης νερού και την συγκέντρωσή τους σε έναν, τον εκσυγχρονισμό του αρδευτικού δικτύου και

λάδα παρατηρείται συνολική κατανάλωση νερού που κυμαίνεται από 1.000 κυβικά μέτρα ανά στρέμμα έως και 1.700 κ.μ. σε ορισμένες περιπτώσεις. Το γεγονός αυτό οφείλεται στη διατήρηση υδροβόρων καλλιεργειών, στον ανορθόδοξο τρόπο τιμολόγησης του νερού, στην έλλειψη ελέγχου και τεχνικής υποστήριξης προς στους καταναλωτές κ.λπ. 4Η υπεράντληση των μη ανεξάντλητων υδατικών πόρων για άρδευση με τη μορφή ανεξέλεγκτων γεωτρήσεων γεγονός που συντελεί στο εξαιρετικά επικίνδυνο φαινόμενο της υφαλμύρωσης των υπόγειων υδροφορέων το οποίο σε πολλές αγροτικές περιοχές της Ελλάδας είναι ήδη εμφανές. 4Η μόλυνση του υδροφόρου ορίζοντα από τα φυτοφάρμακα. Η νιτρορύπανση προκαλείται από την αθρόα χρήση φυτοφαρμάκων τα οποία υποβαθμίζουν την ποιότητα των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων που ουσιαστικά σε βάθος χρόνου καθίστανται ακατάλληλα για οποιαδήποτε χρήση. 4Ο κατακερματισμός και η πολυδιάσπαση των υπηρεσιών και των φορέων που διαχειρίζονται τα νερά άρδευσης. Στη χώρα μας έχουμε τον εκπληκτικό αριθμό των 453 φορέων και οργάνων διοίκησης λειτουργίας και συντήρησης εγγειοβελτιωτικών έργων, γεγονός που καθιστά σχεδόν αδύνατη την υλοποίηση οποιασδήποτε συντεταγμέ-

την εφαρμογή πρωτοβουλιών εξοικονόμησης νερού στον γεωργικό τομέα. Εκτός από την γεωργική παραγωγή στην επιτροπή συζητήθηκαν και άλλα σημαντικά ζητήματα που συνδέονται με τη διαχείριση του νερού στη χώρα μας. Η προστασία και η αξιοποίηση τω υπογείων και επιφανειακών υδάτων, η επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, το φαινόμενο της ερημοποίησης, η προστασία της ποιότητας των υδάτων, τα διασυνοριακά ύδατα, η τιμολογιακή πολιτική, ο εξορθολογισμός της κατανάλωσης και η επα-

ναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων λυμάτων είναι μερικά από τα κεντρικά θέματα που απασχόλησαν επίσης την Υποεπιτροπή. Πιστεύω ότι έχει έρθει η ώρα για μια συνολική επαναχάραξη της υδατικής πολιτικής της χώρας με γνώμονα τις παραπάνω παραμέτρους, έτσι ώστε να διαφυλάξουμε για τις επόμενες γενιές έναν από τους σημαντικότερους φυσικούς πόρους της χώρας μας. * Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είναι υποψήφιος βουλευτής της ΝΔ στη Β΄ Αθηνών


16

Αντίστροφη όσμωση και διύλιση πολλαπλών σταδίων στην υπηρεσία της αφαλάτωσης Η όσμωση είναι ένα φυσικό φαινόμενο στο οποίο όταν δύο υγρά με διαφορετική πυκνότητα διαχωρίζονται από ημιπερατή μεμβράνη, το υγρό χαμηλότερης πυκνότητας θα διεισδύσει στην μεμβράνη προσπαθώντας να ισοσταθμίσει την διαφορά στην πυκνότητα.. Αυτή η μεμβράνη αφήνει μόρια νερού να περάσουν αλλά εμποδίζει την μεταφορά αλάτων ή λοιπών διαλυμένων χημικών ουσιών. Η μεταφορά νερού θα συνεχιστεί μέχρι να επέλθει ισορροπία μεταξύ των δύο διαλυμάτων. Το φαινόμενο που προκαλεί κίνηση του διαλύτη μέσα από την μεμβράνη ονομάζεται οσμωτική πίεση γιατί είναι ανάλογη της ροής που αναπτύσσεται όταν υπάρχει διαφορά πίεσης.

Σχήμα 1

Σχήμα 2

Σχήμα 3

Η

αντίστροφη όσμωση είναι μια διαδικασία φιλτραρίσματος που δουλεύει σύμφωνα με την παρακάτω αρχή. Εφαρμόζεται πίεση ώστε να περάσει ένα διάλυμα από μια περιοχή υψηλής πυκνότητας σε διαλυμένη ουσία (στην περίπτωση της αφαλάτωσης αλατιού) μέσω μιας ημιπερατής μεμβράνης σε μια περιοχή χαμηλής πυκνότητας εξασκώντας πίεση παραπάνω από την οσμωτική. Στην περίπτωση της αφαλάτωσης μένει άλμη από την μία μεριά (νερό με περιεκτικότητα σε αλάτι άνω των 50 γραμμαρίων ανά λίτρο) ενώ από Σχήμα 4

την άλλη μεριά περνάει νερό με χαμηλή περιεκτικότητα σε αλάτι. Η αντίστροφη όσμωση εκτός από την χρήση της για αφαλάτωση χρησιμο-

ποιείτε επίσης για καθαρισμό νερό για ιατρικές, αστικές και βιομηχανικές χρήσεις. Μια σχηματική αναπαράσταση της όσμωσης και τις αντίστρο-

φης όσμωσης εμφανίζεται στο σχήμα 1. Η ροή του νερού μέσω της ημιπερατής μεμβράνης είναι πολύ μικρή και αργή όποτε είναι χρήσιμο να υπάρχει μεγάλη επιφάνεια της μεμβράνης αυτής. Η μεμβράνες σκίζονται πολύ εύκολα και θα πρέπει να τοποθετηθούν με μεγάλη ακρίβεια και προσοχή. Οι δύο πιο συνηθισμένες τεχνικές είναι οι μεμβράνες να τυλίγονται σε σπιράλ ή να διαμορφώνονται σε σωλήνες που κλείνονται από την μία μεριά. Οι δύο αυτές τεχνικές απεικονίζονται στο σχήμα 2. Οι εγκαταστάσεις αντίστροφης όσμωσης χρειάζονται περαιτέρω προσοχή για να αποφευχθεί ζημιά ή αποφράξεις στα φίλτρα ώστε να λειτουργούν κανονικά. Αρχικά το θαλασσινό νερό φιλτράρεται ώστε να κατακρατηθούν σωματίδια και πέτρες που μπορούν να κάνουν ζημιά στις μεμβράνες. Έπειτα προστίθενται κάποια χημικά για να εκλεχθεί το pH και να ελαχιστοποιηθεί η επικάθιση αλατιού στις μεμβράνες που θα μειώσει την αποτελεσματικότητά τους. Παρακάτω ακολουθεί μια πιο αναλυτική περιγραφή της προεπεξεργασίας για εγκαταστάσεις αντίστροφης όσμωσης όπως επίσης και κάποια στάδια επεξεργασίας μετά το φιλτράρισμα του νερού Η προεπεξεργασία αποτελείται συνήθως από τα εξής στάδια : Κόσκινα στερεών. Τα στερεά πρέπει να απομακρυνθούν από το νερό ώστε να αποφευχθεί μόλυνση των μεμβρανών από σωματίδια η από βιολογικά υλικά που μπορούν να αναπτυχθούν ως γλίτσα (slime) Φιλτράρισμα μέσω φυσιγγίων (cartridge). Τα φυσίγγια αυτά είναι φίλτρα πολυπροπυλενίου υφασμένα σε λεπτές χορδές και τυλιγμένα σε χορδές που απομακρύνουν μικροσωμματίδια διαμέτρου 1-5 μικρόμετρα. Επίσης γίνεται προσθήκη χλωρίου για να σκοτωθούν τα βακτήρια και μετέπειτα προσθήκη ιόντων HSO3- για αδρανοποίηση του χλωρίου που μπορεί να καταστρέψει τις μεμβράνες. Εναλλακτικά, μπορούν να χρησιμοποιηθούν παράγοντες που δεν σκοτώνουν τα βακτήρια αλλά τα αποτρέπουν από το να αναπτυχθούν στις μεμβράνες. (growth inhibitors). Διόρθωση pH με προφιλτράρισμα. Αν το pH, η σκληρότητα και η αλκαλικότητα στο νερό δημιουργήσουν επικαθίσεις ανθρακούχων ενώσεων (κυρίως CaCO3) στο ρεύμα εξόδου,


17

τότε οξύ προστίθεται σε κατάλληλες δόσεις ώστε να διατηρηθούν οι ανθρακούχες ενώσεις στην διαλυτή τους μορφή Αποφυγή επικαθίσεων στο προφιλτράρισμα. Υπάρχουν ουσίες που προκαλούν αποφυγή στις επικαθήσεις γνωστές και ως antiscalants, συγκρινόμενες με τα οξέα που αποτρέπουν μόνο την δημιουργία επικαθίσεων ανθρακικού ασβεστίου και φωσφορικού ασβεστίου. Αυτές οι ουσίες επιπλέον αποτρέπουν θειώδεις και φθοριούχες επικαθήσεις. Πρόσφατες έρευνες στο πανεπιστήμιο Dalian Jiaotong στην Κίνα έχουν δείξει ότι το πολύ-εποξυσουκινικό όξυ (polyepoxysuccinic acid) είναι άριστη ουσία antiscalant. Μετά το φιλτράρισμα συνήθως ακολουθούνται οι παρακάτω τεχνικές. Διόρθωση pH: Η άλμη είναι πολύ διαβρωτική και προστίθεται οξείδιο του ασβεστίου για να αποτραπεί η διάβρωση τσιμεντένιων επιφανειών. Απολύμανση: Η διαδικασία της αφαλάτωσης είναι επιπλέον και μια αποτελεσματική μέθοδος καθαρισμού του νερού από διάφορους παθογόνους οργανισμούς. Παρόλα αυτά γίνεται απολύμανση του νερού για να εξασφαλιστεί η όσο το δυνατόν ασφαλέστερη παροχή του νερού. Η απολύμανση γίνεται μέσω υπεριώδους ακτινοβολίας ή με χλωρίωση του νερού. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιείτε συνδυασμός χλωρίου και αμμωνίας (cloramination). Η διαδικασία της αντίστροφης όσμωσης απαιτεί μεγάλες πιέσεις να ασκηθούν στο διάλυμα υψηλής συγκέντρωσης. Ενδεικτικά οι πιέσεις που απαιτούνται είναι 2-20 bar για φρέσκο και υφάλμυρο νερό και 40-70 bar για θαλασσινό νερό. Στην περίπτωση της αντίστροφης όσμωσης, οι πιο συνηθισμένες μεμβράνες είναι φτιαγμένες από πολυιμίδιο (polyimide), ένα πολυμερές Ιμιδίου που αποτελείται από δύο ομάδες καρβονύλιων δεμένες με άζωτο. Στον πίνακα 1απεικονίζεται ένα τυπικό εργοστάσιο με μεμβράνες τυλιγμένες σε σπιράλ για δύο διαφορετικούς τύπους νερού. Το σχήμα 3 δείχνει ένα τυπικό διάγραμμα εργοστασίου αντίστροφης όσμωσης Διύλιση πολλαπλών σταδίων Εργοστάσια που βασίζονται στην διύλιση χρησιμοποιούν μια τεχνική που ονομάζεται διύλιση πολλαπλών σταδίων (multistage flash distillation). Αυτή η διαδικασία βασίζεται στην αρχή ότι αυξάνοντας την πίεση σε ένα κλειστό δοχείο, αυξάνει ταυτόχρονα το σημείο βρασμού του, ενώ αντίστοιχα μειώνοντας την πίεση πέ-

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Παράμετρος Υφάλμυρο Νερό Θαλασσινό νερό περιεκτικότητα 5,000 ppm 41,500 ppm άλατος στο νερό πίεση εισόδου (Mpa) 20 56,8 Θερμοκρασία εισόδου (°C) 30 25 ποσοστό ανάκτησης 53 34,2 νερού (%) Κατακράτηση αλάτων (%) 99,6 98,7 επιφάνεια μεμβρανών 1,18 1,42 (m2/m3 νερού ανά ημέρα) Κατανάλωση ηλεκτρικής 2,1 6,1 ενέργειας αντλιών (kWh/m3) ΠΙΝΑΚΑΣ 2 Παράμετρος Αριθμός σταδίων Θερμοκρασία θαλασσινού νερού ψύξης (οC) Θερμοκρασία ατμού θέρμανσης (οC) μέση θερμοκρασιακή διαφορά μεταξύ σταδίων (οC) ποσοστό ανάκτησης νερού GOR (kg/kg) ηλεκτρικό ισοδύναμο κατανάλωσης (kWh/m3) φτει το σημείο βρασμού. Πιο συγκεκριμένα ατμός χρησιμοποιείτε για να θερμάνει το αλατούχο διάλυμα που οδηγείτε σε μια σειρά από θαλάμους εξάτμισης. Κάθε θάλαμος είναι σε χαμηλότερη θερμοκρασία και πίεση από τον προηγούμενο και έτσι κάποιος ατμός νερού εξατμίζεται από κάθε θάλαμο καθώς οι θερμοκρασίες και οι πιέσεις πέφτουν. Ο ατμός που παράγεται συμπυκνώνεται σε εναλλάκτες θερμότητας. Το θερμό αλατούχο νερό που παραμένει μπορεί να προκαλέσει διάβρωση ή και αυξημένη εναπόθεση χημικών, οπότε πρόσθετα χημικά προστίθενται ώστε να το ελέγχουν. Χρησιμοποιούνται δύο τύποι ενέργειας για την λειτουργία ενός εργοστασίου αφαλάτωσης μέσω διύλισης πολλαπλών σταδίων. Η πρώτη είναι η θερμότητα χαμηλής θερμοκρασίας που χρησιμοποιείται για την παραγωγή ατμού και η δεύτερη είναι η ηλεκτρική ενέργεια που χρησιμοποιείτε στις αντλίες του συστήματος. Η απόδοση της χρήσης της θερμότητας χαμηλής θερμοκρασίας που είναι ενδεικτική για την γενικότερη απόδοση της μονάδας εξαρτάται από τα εξής: 1) Την μέγιστη θερμοκρασία της πηγής θερμότητας. Η υψηλότερη θερμοκρασία που μπορεί να αποκτήσει η άλμη ονομάζεται ανώτερη θερμοκρασία άλμης (top brine temperature TBT) 2) Η θερμοκρασία της δεξαμενής

τα χημικά που χρειάζονται για καθαρισμό ή για ουδετεροποίηση του παραγόμενου νερού. Οπότε η ακριβής κατανάλωση ενός εργοστασίου εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από τον ακριβή σχεδιασμό του και υπάρχει μεγάλο εύρος από το ένα το άλλο. Όσο μεγαλώνει πάντως η μονάδα τόσο αναμένεται η κατανάλωση ανά μονάδα παραγόμενου νερού να πέφτει. Εξαιτίας της γενικότερης αυξημένης κατανάλωσης ενέργειας, οι εγκαταστάσεις αφαλάτωσης με διύλιση πολλαπλών σταδίων, κυρίως οι μεγαλύτερης δυναμικότητας, είναι τοποθετημένες μαζί με ηλεκτροπαραγωγούς σταθμούς. TBT (οC) Η επιπλέον θερμότητα που παράγε90 110 ται από αυτούς τους σταθμούς χρη24 24 σιμοποιείται για την θέρμανση του 32 32 θαλασσινού νερού, ενώ αυτό με την σειρά του ψύχει το εργοστάσιο πα111 127 ραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτό μειώνει την κατανάλωση ενέργειας 2,1 2,9 που απαιτείται για την αφαλάτωση από το μισό έως το ένα τρίτο της 10,5% 13,4% αρχικής τιμής. Ο δεύτερος πίνακας 8 8,6 περιλαμβάνει τα βασικά στοιχεία λει16,7 15,3 τουργία μίας τυπικής μονάδας αφαλάτωσης με διύλιση πολλαπλών σταδίων. Το σχήμα 4 παρουσιάζει θερμότητας στην οποία απορρίπτε- μία τυπική μονάδα με ανακύκλωση ται η πλεονάζουσα θερμότητα του άλμης συστήματος 3) Τον αριθμό των σταδίων του συ- Σύγκριση των δυο μεθόδων Οι πιο χρησιμοποιημένες μέθοδοι στήματος. 4) Η συγκέντρωση αλάτων στο διά- στον κόσμο είναι η αντίστροφη όσμωση με ένα ποσοστό 44% και η λυμα της άλμης 5) Ο γεωμετρικός σχεδιασμός των διύλιση πολλών σταδίων με ένα ποσοστό 40% . Παρότι η αντίστροφη σταδίων διύλισης 6) Τα κατασκευαστικά υλικά και ο όσμωση είναι η πιο συνηθισμένη μέσχεδιασμός των εναλλακτών θερ- θοδος αφαλάτωσης σχεδόν το 85% του αφαλατωμένου νερού στον κόμότητας Η απόδοση της χαμηλής θερμο- σμο παράγεται από διύλιση πολλακρασίας θερμότητας συνήθως με- πλών σταδίων. Σύμφωνα με το Αμερικάνικο τριέται μέσω των τρόπων που εξηυπουργείο ενέργειας (US Deparγούνται παρακάτω: (a) Η αναλογία μεταξύ της ποσότη- tment of Energy, DOE) οι ενεργειτας νερού που παράχθηκε προς την ακές ανάγκες της αφαλάτωσης από ποσότητα ξηρού κορεσμένου ατμού θαλασσινό νερό χωρίς να υπολογίπου παρέχεται στο σύστημα. Αυτό ζονται οι διεργασίες της προ-επεείναι γνωστό ως αναλογία κέρδους ξεργασίας, της διάθεσης της άλμης και της μεταφοράς νερού είναι για εξόδου (gain output ratio, GOR) (b) Η αναλογία νερού που παράγεται την αντίστροφη όσμωση 4.7-6.5 σε κιλά προς ένα MJ χαμηλής θερ- kWh/m3 και για την διύλιση πολλών μοκρασίας θερμότητας. Αυτό είναι σταδίων 15-27 kWh/m3 . Πέραν αυτών των δύο κυρίαρχων γνωστό ως δείκτης απόδοσης (perμεθόδων υπάρχουν και πολλές άλformance ratio, PR) Τυπικές τιμές GOR για μεγάλα ερ- λες μικρότερης εφαρμογής με συγοστάσια είναι ανάμεσα στα 8 έως νολικό ποσοστό 16%. Μερικές από 10 με δείκτη απόδοσης PR 3,5-4,5 αυτές είναι η εξάτμιση πολλαπλών Οι κύριοι καταναλωτές ηλεκτρικής επιδράσεων (multiple effect evapoενέργειας είναι οι αντλίες που λει- rator), εναλλαγή ιόντων (ion exchτουργούν στο εργοστάσιο. Αντλίες ange), συμπύκνωση ατμών (vapor που χρησιμοποιούνται είναι αντλίες compression) που βασίζονται στο για ανακύκλωση άλμης, αντλίες φαινόμενο της διύλισης και το ναblowdown (στρατσώνα), αντλίες για νοφιλτράρισμα (nanofiltration) και η απόσταξη και συμπύκνωση, αντλίες αντίστροφη ηλεκτροδιάλυση (elecπου φέρνουν νερό στο εργοστάσιο trodialysis reversal) που είναι βασικαι λοιπές αντλίες που μεταφέρουν σμένες σε μεθόδους με μεμβράνες.


18

Η

ΕΠΕΜ ανέλαβε την παροχή υπηρεσιών συμβούλου για την «Ετοιμασία όλων των αναγκαίων μελετών / εγγράφων για την ανάπτυξη Δικτύου Πράσινων Σημείων στην Κύπρο και την επίβλεψη της κατασκευής τους». Η υπογραφή της σχετικής σύμβασης με το Υπουργείο Εσωτερικών της Κυπριακής Δημοκρατίας πραγματοποιήθηκε στις 2/6/2009. Η διάρκεια του έργου είναι 2,5 έτη και ο Π/Υ ανέρχεται σε 500.000 €. Στο συγκεκριμένο έργο η ΕΠΕΜ θα συνεργαστεί με την Κυπριακή εταιρία Ι,Α.CO Ltd. Στόχος του έργου είναι η ανάπτυξη ενός δικτύου συλλογής ανακυκλώσιμων υλικών και ειδικών αποβλήτων (Πράσινα Σημεία – Green Points). Τα Πράσινα Σημεία αποτελούν μια διεθνή και δοκιμασμένη πρακτική που βασίζεται στη συμμετοχή των πολιτών και σκοπεύει στην ανακύκλωση ειδικών ρευμάτων υλικών. Πρόκειται για περιφραγμένους, καλά διευθετημένους και φυλασσόμενους χώρους, γνωστούς στο κοινό, προορισμένους να υποδέχονται ορισμένες κατηγορίες υλικών (ηλεκτρικές συσκευές, κλαδεύματα, υλικά συσκευασίας, έπιπλα, υφάσματα, χρώματα, μπαταρίες κ.λπ.). Ο διαχωρισμός των υλικών γίνεται από τους χρήστες με την εναπόθεσή τους σε καθορισμένες θέσεις. Στη συνέχεια, οδηγούνται προς επαναχρησιμοποίηση, ανάκτηση και ανακύκλωση. Τα Πράσινα Σημεία είναι ένα μεγάλο βήμα εμπρός προς την Κοινωνία της Ανακύκλωσης, μια και θα καλύπτουν όλη την Κύπρο, κάνοντας την ανακύκλωση εύκολη υπόθεση για

όλους. Κάθε πολίτης θα μπορεί να επισκέπτεται τα Πράσινα Σημεία και να αφήνει χρήσιμα υλικά σε προκαθορισμένους χώρους, έτσι ώστε να επαναχρησιμοποιηθούν και να ανακυκλωθούν. Επιπλέον, από τις αρχές του 2009, η ΕΠΕΜ, ως επικεφαλής ένωσης νομικών προσώπων, υλοποιεί το έργο «Διερεύνηση της δυνατότητας για την ενεργειακή αξιοποίηση ορισμένων ειδικών ρευμάτων αποβλήτων που παράγονται στην Κύπρο, με βάση τα προβλεπόμενα της Κοινοτικής και Κυπριακής περιβαλλοντικής πολιτικής και νομοθεσίας, τις τρέχουσες τεχνολογικές εξελίξεις και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της χώρας». Το έργο υλοποιείται για το Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος

(Υπηρεσία Περιβάλλοντος) της Κυπριακής Δημοκρατίας. Αντικείμενο του έργου αποτελεί η διερεύνηση των δυνατοτήτων ενεργειακής αξιοποίησης ορισμένων ειδικών ρευμάτων αποβλήτων που παράγονται στην Κύπρο, βάσει της Κυπριακής και Κοινοτικής νομοθεσίας και πολιτικής, η οποία απαιτεί την άμεση στροφή από την υγειονομική ταφή και την εφαρμογή πρακτικών αξιοποίησης αποβλήτων. Στο πλαίσιο του έργου θα μελετηθεί η σκοπιμότητα ανάπτυξης του δικτύου ενεργειακής αξιοποίησης αποβλήτων, μέσω συγκριτικής αξιολόγησης εναλλακτικών σεναρίων και θα αναλυθούν τυχόν κίνδυνοι και προβλήματα που συνδέονται με τη δημιουργία του δικτύου. Περισσότερες πληροφορίες: www.epem.gr

Η

κυπριακή κοινωνία έχει ένα πρόβλημα με το μεγάλο αριθμό υπέρβαρων ατόμων το οποίο θα συνεχίσει να αυξάνεται αν δεν αναλάβει κάποιος την ευθύνη για συστηματική ενημέρωση. Τα λίπη όμως στα οποία θέλω να αναφερθώ εδώ, δεν είναι του ανθρωπίνου σώματος αλλά για τα λάδια και τα λιπαρά κατάλοιπα των εστιατορίων. Για να επιτραπεί η σύνδεση ενός εστιατορίου με το κεντρικό σύστημα αποχετεύσεων, θα πρέπει ο ιδιοκτήτης να κατασκευάσει μια λιποπαγίδα η οποία δεν επιτρέπει στα λάδια και λίπη από το να εισέλθουν στο αποχετευτικό σύστημα, αφού η ζημιά που προκαλούν είναι μεγάλη, γι αυτό η όλη διαδικασία γίνεται κάτω από την αυστηρή επίβλεψη των τεχνικών των Συμβουλίων Αποχέτευσης των πόλεων. Τα λίπη από την λιποπαγίδα μαζί με άλλες ακαθαρσίες καθαρίζονται τακτικά από τα βυτιοφόρα των βοθροκαθαριστών οι οποίοι όμως μετά έχουν πρόβλημα με τη διάθεσή τους. Αποχετευτικά συστήματα έχουμε στην Κύπρο από το 1970 στη Λευκωσία και μετά λειτούργησαν τα συστήματα στη Λεμεσό, στην Λάρνακα, στην Αγία Νάπα – Παραλίμνι και στην Πάφο. Και όμως παρά το γεγονός ότι έχουμε χρόνια λειτουργίας των αποχετευτικών συστημάτων δεν προσφέρουμε λύση για τα λίπη που συλλέγονται από τα εστιατόρια. Υπάρχει ένα και μοναδικό σύστημα υποδοχής στη "Βαθκειά Γωνιά" το οποίο λόγω αποστάσεως δεν μπορεί να εξυπηρετήσει την υπόλοιπη Κύπρο. Το αποτέλεσμα αυτής της έλλειψης είναι να καταλήγουν μαζί με άλλα λύματα σε σκυβαλότοπους, σε χωράφια, σε οχετούς ομβρίων που σε παράλιες πόλεις καταλήγουν στη θάλασσα. Δυστυχώς έχουμε και πάρα πολλές περιπτώσεις όπου η απόρριψη γίνεται κοντά σε κατοικημένες περιοχές. Η κατάσταση είναι πολύ προβληματική, με διαφορετικό τρόπο, στις περιπτώσεις όπου έχουμε αποχετευτικό σύστημα σε κοινότητα όπου δεν

υπάρχει ουσιαστική επιτήρηση των υποστατικών στο βαθμό που υπάρχει σε ένα επιστημονικά στελεχωμένο Συμβούλιο Αποχέτευσης στις πόλεις. Λίπη, υγρά απόβλητα από τυροκομεία, αίματα από σφάγια προκαλούν τεράστια προβλήματα σε αποχετευτικά συστήματα των Κοινοτήτων που δεν είναι σχεδιασμένα να δέχονται αυτό το φορτίο. Για να επιλυθεί το πρόβλημα θα πρέπει πρώτα να προχωρήσουμε με το πιο απλό μέτρο που θα αποφέρει διπλό κέρδος, δηλαδή τη συλλογή των λαδιών τηγανίσματος το οποίο ιδιωτικές εταιρείες μετατρέπουν σε βιοντίζελ. Παράλληλα θα πρέπει όλα τα αποχετευτικά συστήματα που εξυπηρετούν ιδιαίτερα τουριστικές περιοχές, με την οικονομική βοήθεια του κράτους, να κάνουν τις απαραίτητες προσθήκες για υποδοχή και επεξεργασία των λυμάτων αυτών. Ένας άλλος τρόπος διαχείρισης των λυμάτων από τις λιποπαγίδες είναι η και η καύση. Ένα εξαιρετικά μεγάλο περιβαλλοντικό πρόβλημα που αναζητεί εδώ και πάρα πολλά χρόνια τη λύση του. Χ. Θεοπέμπτου, Επίτροπος Περιβάλλοντος


19

E

Είναι πλέον εμφανές ότι η έλλειψη νερού θα είναι εφάμιλλη της αύξησης της στάθμης των θαλασσών στη λίστα των επιπτώσεων της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Στην πραγματικότητα μπορεί να είναι και πιο επιβλαβής. Όσο αυξάνεται ο πληθυσμός της γης, περισσότεροι άνθρωποι θα χρειάζονται νερό για καλλιέργεια φαγητού και βιοκαυσίμων καθώς επίσης και για την κτηνοτροφία και την ιχθυοκαλλιέργεια. Κάθε ένα από τα δισεκατομμύρια των μικρό-τσίπς στους υπολογιστές μας χρειάζεται περίπου οχτώ γαλόνια νερού για να κατασκευαστεί. Χρειάζονται 26 λίτρα νερού για να κατασκευαστεί μια φιάλη νερού και οι κακές υγιεινές συνθήκες που προκύπτουν από αυτή είναι η μεγαλύτερη αιτία ασθενειών στον κόσμο και ευθύνεται για το θάνατο 5 εκατομμυρίων ανθρώπων το χρόνο και περίπου 5000 παιδιών την ημέρα. Σύμφωνα με την Μετεωρολογική Υπηρεσία της Μεγάλης Βρετανίας, χωρίς οποιανδήποτε παρέμβαση, οι περίοδοι σοβαρής ανομβρίας οι οποίες ως τώρα παρατηρούνταν μια φορά κάθε 50 χρόνια θα εμφανίζονται χρόνο παρά χρόνο μέχρι το 2100, Στην Νότια Ισπανία, οι αγρότες και οι κατασκευαστές είναι τόσοι απεγνωσμένοι που φτάνουν στο σημείο να αγοράζουν νερό από παράνομες πηγές στη μαύρη αγορά. Οι περιοχές άρχισαν να μετατρέπονται σε έρημο και εμφανίζονται παρόμοιες συνθήκες με τις εκείνες τις περιοχές της Βόρειας Αφρικής. Για πιο λόγο πράγματι τα κρατικά και εμπορικά κτίρια, θέατρα, σχολεία, στρατόπεδα, στάδια σε όλο τον κόσμο να χρησιμοποιούν πόσιμο νερό σε ουρητήρια όταν υπάρχουν πιο υγιεινές και φτηνές εναλλακτικές λύσεις όπως τα ΑΝΥΔΡΑ ΟΥΡΗΤΗΡΙΑ; Τα άνυδρα ουρητήρια της Falcon είναι από τα σπάνια προϊόντα που εξοικονομούν πρώτιστα νερό και παράλληλα λεφτά και χρόνο ενώ ταυτόχρονα προστατεύουν και το περιβάλλον. Οι οικονομίες για τους ιδιώτες χρήστες είναι σημαντικές και τεράστιες συνολικά για τον παγκόσμιο πληθυσμό. Σήμερα, περίπου 1% των εγκατεστημένων ουρητηρίων παγκοσμίως είναι άνυδρα. Ποια είναι λοιπόν τα πλεονεκτήματα από την χρήση των ουρητηρίων της Falcon;

Εξοικονόμηση νερού Υπολογίζεται ότι κάθε ένα άνυδρο ουρητήριο της Falcon εξοικονομεί κατά μέσο όρο 151,000 λίτρα νερού ετησίως. Και αυτό δεν περιλαμβάνει τις διαρροές που παρατηρούνται συχνά στα συμβατικά ουρητήρια. Μια σταθερή διαρροή μπορεί να φτάσει και τα 200,000 λίτρα ετησίως και μπορεί να περάσει και απαρατήρητη και μια κολλημένη βαλβίδα σε ένα και μόνο ουρητήριο μπορεί να χάσει μέχρι και 6,000 λίτρα νερού ετησίως.

Εξοικονόμηση χρημάτων Κόστος αγοράς: Τα άνυδρα ουρητήρια είναι φθηνότερα και στην τιμή αγοράς αλλά και εγκατάστασης μια και δεν περιέχουν μηχανισμούς. Η εγκατάσταση ολοκληρώνεται σε λιγότερο από μια ώρα και το φίλτρο μπορεί να αντικατασταθεί σε δευτερόλεπτα. Κόστος Λειτουργίας – 100% εξοικονόμηση νερού που περνά μέσα από τα ο ουρητήριο και 100% εξοικονόμηση των κοστών νερού και αποχέτευσης τα οποία στα σίγουρα θα αυξηθούν στο μέλλον. Κόστος συντήρησης: Περιορισμός των κοστών στην περιοδική αλλαγή του φίλτρου και τον καθαρισμό ρουτίνας όπως και στις απλές τουαλέτες. Εξαφάνιση του κόστους αλλαγής ελαττωματικών βαλβίδων λόγω φθοράς αλλά και σαν αποτέλεσμα βανδαλισμού. Μείωση κόστους καθαρισμού σωλήνων αφού αυτές παραμένουν καθαρές από ασβέστιο μια και δεν περνά από αυτές σκληρό νερό. Μείωση κόστους μεταφοράς νερού από και προς τα ουρητήρια. Περιβάλλον Μέχρι και 5% του φρέσκου νερού καταναλώνεται στην απομάκρυνση των ούρων παγκοσμίως. Το κάθε άνυδρο ουρητήριο υπολογίζεται ότι εξοικονομεί 151,000 λίτρα νερού ετησίως. Η συγκεκριμένη ποσότητα νερού δεν χρειάζεται να μεταφερθεί από και προς το ουρητήριο στις μονάδες επεξεργασίας νερού, εξοικονομώντας ενέργεια. Δεν καταναλώνεται ενέργεια στην επεξεργασία του νερού και αποφεύγονται εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (σαν παραπροϊόν της επεξεργασίας). Τέλος μειώνει το κόστος επένδυσης σε μονάδες επεξεργασίας νερού. Υγιεινή και αισθητική Τα ουρητήρια είναι touch free και έτσι αποφεύγεται η μεταφορά βακτηρίων που χαρακτηρίζει την χρήση των απλών ουρητηρίων. Μια και είναι άνυδρα, τα ουρητήρια δεν δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την αύξηση των βακτηρίων. Τέλος, τα άνυδρα ουρητήρια δημιουργούν πιο ευχάριστα αποχωρητήρια μια και είναι άοσμα. Ο συνδυασμός του σφραγισμένου φίλτρου και του μονωτικού υγρού είναι πολύ πιο αποτελεσματικός από τις συνήθεις αποχετεύσεις. Τα παραπάνω πλεονεκτήματα εξηγούν το γεγονός γιατί η Falcon κατέχει το 85% της αγοράς των άνυδρων ουρητηρίων παγκοσμίως με εκλεκτούς πελάτες όπως το στάδιο New Camp της Βαρκελώνης ( έδρα της Barcelona ) την Bank of America, την αλυσίδα ξενοδοχείων Hilton, το καινούργιο αεροδρόμιο Άμπου Ντάμπι. Από τον Σεπτέμβριο του 2009, τα προϊόντα της Falcon θα διατίθενται και στην Ελλάδα από την C & I Hydrosolutions LTD ή τους κατά τόπους αντιπροσώπους.


20

Η πολιτεία πρέπει να θέσει ξεκάθαρους στόχους για τη διαχείρηση των απορριμμάτων H SLR είναι μια μεγάλη διεθνής εταιρία περιβαλλοντικών συμβούλων, με παραπάνω από 700 ανθρώπους τεχνικό επιτελείο σε Ηνωμένο Βασίλειο, Ιρλανδία και Βόρεια Αμερική. Από τους 400 ανθρώπους που δουλεύουν στον Ηνωμένο Βασίλειο, οι 200 περίπου δουλεύουν σε έργα σχετικά με την διαχείριση απορριμμάτων. Η SLR λοιπόν έχει τον μεγαλύτερο αριθμό ειδικών σε διαχείριση απορριμμάτων στο Ηνωμένο Βασίλειο και αναλαμβάνει έργα σε όλη την Ευρώπη και εκτός Ευρώπης. Οι Ιρλανδικές, Αμερικάνικες και Καναδέζικες εγκαταστάσεις ανήκουν εξ ολοκλήρου στην μητρική Αγγλική εταιρία. Στους πελάτες ανήκουν κυβερνήσεις, κυβερνητικές υπηρεσίες (στο Ηνωμένο Βασίλειο και εκτός), η Ευρωπαϊκή Ένωση, περιφερειακές και τοπικές αρχές, παροχείς τεχνολογίας διαχείρισης απορριμμάτων , επενδυτές / οικονομικοί φορείς και ιδιωτικές εταιρίες διαχείρισης απορριμμάτων. Το Ιούλιο του 2009 η SLR υπέγραψε σύμφωνο συνεργασίας με την ΕΠΕΜ για να δουλέψουν από κοινού στον τομέα διαχείρισης απορριμμάτων. Ο Andy Street είναι διευθυντής της SLR με πάνω από 26 χρόνια επαγγελματικής εμπειρίας ως υπεύθυνος έργων ή διαχειριστής έργων σε στρατηγική διαχείρισης απορριμμάτων, προμήθεια η σχεδιασμό εγκαταστάσεων για απορρίμματα και διάφορα έργα ανάπτυξης. Ο Andrew έχει διαχειριστεί έναν μεγάλο αριθμό σχεδίων για διαχείριση απορριμμάτων κάθε τύπου και έχει μεγάλο εύρος γνώσεων/αντίληψης σε πολλά θέματα. Είναι ένας αναγνωρισμένος ειδικός στον τομέα της ανάπτυξης στρατηγικής για διαχείριση απορριμμάτων και προμηθειών για περιοχές σε όλο τον κόσμο. Έχει υπάρξει ως σύμβουλος σε μεγάλο έργο διαχείρι-

σης απορριμμάτων σε international lending agencies, σε μεγάλους οικονομικούς επενδυτές, την Ευρωπαϊκή Ένωση και σε διεθνείς κυβερνήσεις. Στον Αντώνη Ζευγίτη η εταιρία σας έχει μεγάλη εμπειρία σε συνεταιρισμούς ιδιωτών-δημοσίου(public private partnership PPP) και διαχείριση απορριμμάτων. τα PPP είναι ένα νέο σχετικά εργαλείο για την διαχείριση στερεών απορριμμάτων στην ελλάδα. μπορείτε να συνοψίσετε τις εμπειρίες σας από την βρετανική αγορά? Ακόμα ποιο σημαντικά ποιοι είναι οι όροι και οι προϋποθέσεις για μια πετυχημένη PPP στην διαχείριση απορριμμάτων; Και ποια είναι τα απαραίτητα βήματα για να ετοιμαστεί ένας τέτοιος σχεδιασμός; Οι συνεταιρισμοί ιδιωτών δημοσίου (PPP) είναι ένας ευρύς όρος που αναφέρεται σε έργα που χρηματοδοτούνται και διαχειρίζονται μέσω μιας συνεργασίας Κυβερνήσεων και ιδιωτικού τομέα. Οι PPP καταλαμβάνουν μια ενδιάμεση θέση μεταξύ παραδοσιακής προμήθειας και πλήρους ιδιωτικοποίησης και μπορεί να έχει ένα μεγάλο εύρος διαχειριστικών μεθόδων. Η πρωτοβουλία ιδιωτικής χρηματοδότησης (Private Finance Iniative PFI) είναι η μορφή του PPP που υιοθετείτε ολοένα και πιο πολύ στο Ηνωμένο Βασίλειο σε διάφορους τομείς, όπως η εκπαίδευση, το σύστημα υγείας και η διαχείριση απορριμμάτων. Μέσω του PFI ένας ανάδοχος ιδιωτικού τομέα χρηματοδοτεί ότι χρειαστεί και μετά πληρώνεται για τις υπηρεσίες που πραγματικά προσφέρθηκαν με βάση προσυμφωνηθέντα πρότυπα. Η αξία των χρημάτων (value for money) επιτυγχάνεται για τον δημόσιο τομέα με το να μεταφέρει το ρίσκο του προϋπολογισμού και το να παρέχει τις υπηρεσίες στην ώρα τους, στον ιδιωτικό τομέα. Στο Ηνωμένο Βασίλειο (κυρίως στην Αγγλία)η κυβέρνηση ενθαρρύνει τις αρχές διάθεσης απορριμμάτων να

υιοθετήσουν τοPFI μέσω εμπορίας δικαιωμάτων PFI (PFI credits). Για να διαπιστωθεί αν μια αρχή είναι ικανή να έχει PFI credits ένα επιχειρηματικό σχέδιο (Outline Business Case OBC) κατατίθεται και αποτιμάται από την Κυβέρνηση. Για να είναι ένα OBC πετυχημένο θα πρέπει να απευθύνει 4 κύρια ερωτήματα: 4Ικανοποιεί το έργο αυτό τα κριτήρια που έχουν τεθεί από την πολιτική της Κυβέρνησης; 4Είναι το έργο αυτό η καλύτερη επιλογή για να διεκπεραιώσει τις υπηρεσίες που απαιτούνται; 4Είναι το PFI η καλύτερη επιλογή προμήθειας; 4Είναι η προμήθεια μέσω του PFI πιθανό να είναι πετυχημένη; Το PFI θέτει και άλλους περιορισμούς στα συμβόλαια όπως η χρήση συνηθισμένων όρων συμβολαίων και την ανάγκη να δημιουργήσει μια νέα εταιρία που να χειριστεί το συμβόλαιο γνωστή και ως εταιρία ειδικού σκοπού (Special Purpose Vehicle SPV) To 2007 η Βρετανική Κυβέρνηση πήρε την απόφαση να δώσει αρκετά PFI credits ώστε να υποστηρίξει το 50% του κόστους για κάθε εγκεκριμένο έργο. Σε σύνολο 2.2 δις ευρώ ήταν διαθέσιμα όπως ακολουθεί: 4660 εκατομμύρια ευρώ το 2008/09 4770 εκατομμύρια ευρώ το 2009/10 4770 εκατομμύρια ευρώ το 2010/11 Μέχρι τώρα 19 μεγάλα PFI έχουν υπογραφεί για διαχείριση απορριμμάτων (την περίοδο 1998 έως 2009 ),18 έχουν εξασφαλίσει PFI χρηματοδότηση και 7 έχουν καταθέσει OBC στην κυβέρνηση και αναμένουν έγκριση. Η SLA είναι εμπλεγμένη στην μεγάλη πλειοψηφία των συμβολαίων αυτών με κάποιον τρόπο. Επιπλέον υπάρχει ένας αριθμός μηPFI συμβολαίων στερεών αποβλήτων μεγάλης διάρκειας με PPP που είναι στην διαδικασία του να εγκριθούν. Τα βασικά σημεία στο να ετοιμαστεί ένα τέτοιο σχέδιο είναι: 4Μια ξεκάθαρη κατανόηση του ότι η χρήση PFI είναι κατάλληλη για το συγκεκριμένο έργο. 4Πολιτική δέσμευση και ιδιοκτησία

σε τοπικό επίπεδο 4Εύρεση κατάλληλης τοποθεσίας για τοποθέτηση κύριων στοιχείων για υποδομές διαχείρισης αποβλήτων 4Να σχεδιαστεί έτσι το έργο ώστε να τραβήξει το ενδιαφέρον του ιδιωτικού τομέα και να προσελκύσει ανταγωνισμό. 4Ξεκάθαρο σημείο επαφής με συλλογή και ανακύκλωση, οι οποίες θα διαχειρίζονται με ξεχωριστά μικρότερης διάρκειας συμβόλαια. σε ότι αφορά τις τεχνολογίες για διαχείριση απορριμμάτων, στο ηνωμένο βασίλειο χρησιμοποιούνται όλες οι τεχνολογίες. η αντίθεση στην καύση αποτελεί παρελθόν. ποιες τεχνολογίες είναι οι πιο συνήθεις στο ηνωμένο βασίλειο και με ποιο τρόπο τις συνδυάζεται; είναι το τέλος των χυτΑ όπως λέγετε συχνά στην ελλάδα; Και πως συνδυάζεται η ανακύκλωση με την καύση; Η κυβέρνηση δεν θέτει κάποιες συγκεκριμένες απαιτήσεις στην τεχνολογία διαχείρισης απορριμμάτων που προτιμάται. Η πολιτική οδηγείτε από τον στόχο του να μεταφερθούν τα απορρίμματα μακριά από τους ΧΥΤΑ. Αυτό επιτυγχάνετε με ένα συνδυασμό ξεκάθαρων στόχων για ανακύκλωση και απομάκρυνση του βιοαποικοδομήσιμου κλάσματος των απορριμμάτων από τους ΧΥΤΑ και διάφορους οικονομικά αντικίνητρα όπως πολύ ακριβούς φόρους για τα ΧΥΤΑ (προς το παρόν 44 ευρώ τον τόνο που θα αυξηθεί σε 80 ευρώ τον τόνο στα επόμενα 4 χρόνια) Πολλοί στο Ηνωμένο Βασίλειο φαντάζονται παλιά εργοστάσια μαζικής καύσης όταν προτείνονται εγκαταστάσεις με ανάκτηση ενέργειας, αλλά οι σύγχρονες μονάδες θερμικής επεξεργασίας είναι τελείως διαφορετικές από αυτές στο παρελθόν. Είναι ξεκάθαρο ότι για να πετύχουμε τους στόχους απομάκρυνσης απορριμμάτων από τους ΧΥΤΑ που έχουν τεθεί από την Ευρωπαϊκή ένωση οι εγκαταστάσεις ανάκτησης ενέργειας θα παίξουν ένα συνεχώς αυξανόμενο ρόλο. Υπάρχουν ήδη 20 τέτοιες εγκαταστάσεις


21

στο Ηνωμένο Βασίλειο και κάποιες νέες είναι υπό κατασκευή. Περίπου 30 ακόμα είναι στην διαδικασία αδειοδότησης και σχεδιασμού με την SLR να εμπλέκεται σε 20 από αυτές. Αυτή είναι μια καθαρή ένδειξη ότι η θερμική επεξεργασία γίνεται ολοένα και πιο αποδεκτή σε τοπικό και εθνικό επίπεδο στο Ηνωμένο Βασίλειο. Παρόλο που θα υπάρχουν πάντα κάποιοι που θα αντιτίθενται σε τέτοια σχέδια, υπάρχει συνεχής αναγνώριση ότι τα απορρίμματα έχουν την δυνατότητα να συνεισφέρουν πολύ στην ανανεώσιμη ενέργεια με την έρευνα για εναλλακτικά σε συμβατικά καύσιμα. Θα πρέπει να τονιστεί ότι υπάρχουν αρκετές τεχνολογίες που ανήκουν στο φάσμα της θερμικής επεξεργασίας. Αυτές είναι η συμβατική καύση αλλά με την ανακτώμενη ενέργεια να χρησιμοποιείτε σε συμπαραγωγή ηλεκτρισμού και θερμότητας, η αεριοποίηση, η πυρόλυση και η τεχνολογία πλάσματος. Όλες αυτές οι τεχνολογίες σχεδιάζονται η αναπτύσσονται στο Ηνωμένο Βασίλειο αυτήν την στιγμή. Κάποιοι αντιτίθενται στην ανάκτηση ενέργειας από απορρίμματα γιατί πιστεύεται ότι αποτρέπει ή μειώνει την ανακύκλωση. Αυτό δεν είναι αληθές. Στα πιο πράσινα μέλη της ΕΕ (επί παραδείγματι Αυστρία, Δανία, Σουηδία, Ολλανδία) η συνήθης προσέγγιση είναι τα στοχεύουν σε ψηλά επίπεδα ανακύκλωσης (60% και πάνω), με τα υπολειπόμενα απορρίμματα να χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας. Αυτό φαίνεται ολοένα και παραπάνω ως ο σωστός δρόμος σε πολλά μέρη στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το αυξανόμενο ενδιαφέρον για την ενέργεια από απορρίμματα δεν σημαίνει ότι άλλες τεχνολογίες παραβλέποντας, απεναντίας. Στο Ηνωμένο Βασίλειο υπάρχει ένα μεγάλο εύρος προτάσεων που αναπτύσσονται (σε πολλές από αυτές είναι εμπλεκόμενη η SLR) που δείχνουν το πλήρες εύρος των διαθέσιμων εναλλακτικών και περιέχουν τεχνολογία και συνδυασμούς όπως:

10 χρόνια. Η SLR έχει το μεγαλύτερο κομμάτι από αυτή την ανοδική αγορά. Υπάρχει η ευκαιρία η εμπειρία που αποκτιέται από κορυφαίους συμβούλους όπως η SLR να εξαχθεί σε άλλες αναπτυσσόμενες αγορές στην Ευρώπη και αλλού. Αυτό ήδη συμβαίνει.

4Μηχανική – Βιολογική Επεξεργασία (Mechanical Biological Treatment MBT) για παραγωγή RDF 4ΜΒΤ για παραγωγή βιοσταθεροποιημένου κλάσματος για ΧΥΤΑ 4MBT για παραγωγή αυτού που αποκαλείτε «Προϊόν προσομοιάζων κόμποστ» (Compost Like Output CLO) 4Μηχανική θερμική επεξεργασία (Mechanical Heat Treatment MHT) – πολλές φορές αναφέρεται και ως χρήση αποστειρωτικών κλιβάνων) που παράγει ένα ινώδες υλικό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ανανεώσιμο καύσιμο, CLΟ η να υποστεί περαιτέρω επεξεργασία με αναερόβια χώνευση. Ένα σημαντικό κομμάτι για τις ενδιάμεσες τεχνολογίες όπως το MBT και το MHT είναι να βρεθεί αγορά για τα προϊόντα που παράγουν οι διαδικασίες αυτές. Τέλος θα πρέπει να τονιστεί ότι υπάρχει ακόμα ανάγκη για μια μικρή δυναμικότητα σε ΧΥΤΑ. Όσο πετυχημένη και να είναι κάποια στρατηγική ανακύ-

κλωσης και επεξεργασίας για να μεγιστοποιήσει την εκτροπή απορριμμάτων από τους ΧΥΤΑ, οποιαδήποτε πραγματικά αειφόρος διαχείριση απορριμμάτων θα χρειάζεται κάποιο ποσοστό ΧΥΤΑ για να αποτεθούν τα τελικά υπολείμματα – αλλά σε πολύ μικρότερες ποσότητες. ποια είναι η τωρινή κατάσταση στην αγορά για συμβούλους διαχείρισης απορριμμάτων στο ηνωμένο βασίλειο και ποιο είναι το μέλλον της; Η αγορά της διαχείρισης απορριμμάτων στο Ηνωμένο Βασίλειο θεωρείτε πιθανώς ως η μεγαλύτερη σε παγκόσμια κλίμακα. Διάφορες εκτιμήσεις βάζουν τις επενδύσεις σε υπηρεσίες διαχείρισης απορριμμάτων και υποδομές στο Ηνωμένο Βασίλειο για τα επόμενα 6-10 χρόνια στο εύρος των 6-10 δισεκατομμυρίων ευρώ. Η αγορά για συμβούλους διαχείρισης απορριμμάτων λοιπόν είναι πολύ σημαντική και θα διατηρηθεί έτσι τουλάχιστον για

επηρεάζεται η εταιρία σας από την παγκόσμια οικονομική κρίση η όχι? Έχει επηρεαστεί η αγορά της διαχείρισης απορριμμάτων του ηνωμένου βασιλείου; πιστεύετε ότι η κρίση στην ανακύκλωση έχει περάσει; Η παγκόσμια οικονομική κρίση επηρεάζει όλους τους τομείς, παρόλο που ο αντίκτυπος στον τομέα διαχείρισης απορριμμάτων στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι λιγότερο έντονος. Εμείς στην SLR είμαστε απασχολημένοι όσο ποτέ άλλοτε με τον όγκο της δουλειάς να αυξάνεται και να μην μειώνεται. Ο κύριος αντίκτυπος στον τομέα έρχεται από την αυξανόμενη αποφυγή ρίσκου από τις μεγάλες τράπεζες και φορείς που θέλουν να επενδύσουν σε υποδομές διαχείρισης απορριμμάτων. Τα έργα προχωράνε αλλά υπόκεινται σε καθυστερήσεις μέχρι να εξασφαλιστεί η χρηματοδότηση. Είναι αρκετά συνηθισμένο μεγάλα έργα να χρηματοδοτούνται από ομάδες τραπεζών όπου τα στοιχεία χρεών μοιράζονται μεταξύ τους. ποια είναι τα σχέδιά σας για την ελλάδα και την νοτιοανατολική ευρωπαϊκή αγορά; πιστεύετε πως υπάρχει μέλλον για μελλοντικά έργα διαχείρισης στερεών απορριμμάτων; Όπως ειπώθηκε και πιο πάνω, πιστεύουμε πως υπάρχουν σημαντικές ευκαιρίες για συμβούλους όπως η SLR στην Ελληνική και νοτιοανατολική Ευρωπαϊκή αγορά. Είμαστε ήδη ενεργοί σε αυτή την αγορά και υπογράψαμε σύμφωνο συνεργασίας με την μεγαλύτερη εταιρία συμβούλων διαχείρισης απορριμμάτων στην Ελλάδα, την ΕΠΕΜ. Θα εξερευνήσουμε παραπάνω ευκαιρίες από την κοινή μας βάση και ήδη είχαμε κάποιες επιτυχίες.


22

Η

παραγωγή και η χρήση ενέργειας, σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο από οικονομική αλλά και περιβαλλοντική σκοπιά, αποτελεί βασικό συστατικό ανάπτυξης της χώρας μας. Ο ενεργειακός σχεδιασμός, από την εξοικονόμηση ενέργειας μέχρι την παραγωγή από ανα-

νεώσιμες και περιβαλλοντικά φιλικά πηγές, θα καθορίσει σε σημαντικό βαθμό τη γενικότερη εικόνα της Ελλάδας μέσα στην Ευρωπαϊκή και παγκόσμια κοινότητα τα επόμενα χρόνια. Το γεγονός αυτό έχει γίνει κατανοητό από όλους, ιδιαίτερα το τελευταίο χρονικό διάστημα, αφού

ο ενεργειακός σχεδιασμός έχει αναδειχθεί σε αντικείμενο έντονου προβληματισμού, με τεχνολογικές, κανονιστικές, πολιτικές και κοινωνικές διαστάσεις. Με σκοπό τη συμβολή στην συζήτηση και τον προβληματισμό, η Μόνιμη Επιτροπή Ενέργειας του

Πανελλήνιου Συλλόγου Χημικών Μηχανικών με την υποστήριξη του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου οργανώνει την Τρίτη 13 ή/και την Τετάρτη 14 Οκτωβρίου 2009 στην αίθουσα εκδηλώσεων του ΕΜΠ επιστημονική εκδήλωση με θέμα: “Ενεργειακός Σχεδιασμός». Στην εκδήλωση θα εξετασθούν οι εξής θεματικές ενότητες που περιλαμβάνονται ως τμήματα ενός ολοκληρωμένου Ενεργειακού Σχεδιασμού:4Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: Βιομάζα, Αιολικά και υδροηλεκτρικά έργα, Φωτοβολταϊκά, Ενέργεια από απόβλητα 4Εξοικονόμηση Ενέργειας: Εξοικονόμηση ενέργειας σε κτήρια, Ενεργειακή απόδοση στη βιομηχανική παραγωγή, Συμπαραγωγή ηλεκτρισμού και θερμότητας4Συμβατικές πηγές ενέργειας: Λιγνίτης, Λιθάνθρακας, Φυσικό Αέριο, Πετρέλαιο, Πυρηνική ενέργεια. Η εκδήλωση απευθύνεται:4Στους μελετητές Μηχανικούς4Στις τεχνικές εταιρίες 4Στη νομαρχιακή και τοπική αυτοδιοίκηση4Στον ευρύτερο Δημόσιο τομέα4Σε σπουδαστές και νέους συναδέλφους.Πληροφορίες στο www.psxm.gr και στο 210-9536775-6.

Ένα νέο blog έχει κάνει την εμφάνιση του στο διαδίκτυο και ο κάτοχος του είναι ο κ. Ανδρέας Κουσκούρης Αντ/δρος ΕΠΕΜ ΑΕ και μέλος ομάδας εργασίας της ISWA για τις τεχνολογίες συλλογής – μεταφοράς αποβλήτων’ Εχει ασχοληθεί επί τριακονταετία στην διαχείριση αποβλήτων και διετέλεσε τόσο Πρόεδρος της ΕΕΔΣΑ όσο και του ΠΑ.ΣΕ.Π.ΠΕ και νύν Αντ/δρος του. Εχει εξειδικευθεί στην καθαριότητα πόλεων (οδοκαθαρισμός , συλλογή , διαλογή στην πηγή , μεταφορά αποβλήτων) καθώς και με προδιαγραφές καθαριότητας μεγάλων πόλεων. Εχει πραγματοποιήσει πάνω απο 500 σεμινάρια σε ΟΤΑ (αιρετούς , Τ.Υ, Υπηρεσίες καθαριότητος) Στο blog του θα παρουσιάζονται τεχνολογίες , θεσμικά και οργανωτικά θέματα , κατάρτισης εργαζομένων, ανεξέλεγκτων απορρίψεων και όχι μόνον. Θα μπορείτε να γίνετε followers , να προβαίνετε σε σχολιασμούς και να υποβάλλεται ερωτήματα. Η Δ/νση του blog είναι: http://streetcleaning.blogspot.com .


23

Η

εταιρεία ΕΠΤΑ ΕΠΕ – Σύμβουλοι Μελετητές Περιβαλλοντικών Έργων, ολοκλήρωσε με επιτυχία την υποβολή φακέλων χρηματοδότησης για δράσεις εξοικονόμησης ενέργειας σε Δήμους στο πλαίσιο του προγράμματος ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΩ του Υπουργείου Ανάπτυξης. Η επιλογή των δράσεων προς ένταξη στο πρόγραμμα ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΩ αποτελούν τμήμα ενός ολοκληρωμένου σχεδίου δράσης για την εξοικονόμηση ενέργειας κάθε Δήμου που έχει ως στόχο την προώθηση των αρχών της αειφόρου ανάπτυξης. Η εταιρεία ΕΠΤΑ ΕΠΕ, ανέλαβε την προετοιμασία συνολικά 16 Δήμων μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται οι Δήμοι Αθηναίων, Πατρέων, Αιγάλεω, Καλλιθέας, Νέας Ερυθραίας κ.α. Οι εν λόγω Δήμοι στο πλαίσιο υλοποίησης μίας ευρύτερης περιβαλλοντικής πολιτικής προχώρησαν στον ενεργειακό σχεδιασμό τους για την περίοδο 2009-2015 με συγκεκριμένους στόχους και στρατηγική για δράσεις ενεργειακής αποδοτικότητας και εξοικονόμησης ενέργειας. Στα πλαίσια της εν λόγω πρωτοβουλίας, οι Δήμοι με την τεχνική στήριξη της ΕΠΤΑ, αποτίμησαν την υφιστάμενη κατάσταση ενεργειακής κατανάλωσης του κτιριακού τομέα και διεξήγαν ενεργειακούς ελέγχους σε επιλεγμένα ενεργοβόρα δημοτικά κτίρια υψηλής προτεραιότητας λόγω της παλαιότητας και της χρήσης τους, με στόχο την ανάδειξη των δυνατοτήτων για τη βελτίωση της ενεργειακής τους απόδοσης. Παράλληλα, εκτιμήθηκε το δυναμικό εξοικονόμησης ενέργειας από επιλεγμένες επεμβάσεις στο δημοτικό φωτισμό, μελετήθηκαν βιοκλιματικές παρεμβάσεις σε κεντρικές πλατείες των Δήμων με στόχο τη βελτίωση των μικροκλιματικών συνθηκών, και προτάθηκαν στοχευμένες δράσεις για την ευαισθητοποίηση των δημοτών και των δημοτικών υπαλλήλων όσον αφορά την ενεργειακή τους συμπεριφορά. Η εφαρμογή των δράσεων εξοικονόμησης ενέργειας που προτάθηκαν από την εταιρεία ΕΠΤΑ ΕΠΕ αναμένεται να οδηγήσει σε εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας 15,85 GWh και σε μείωση 5.000 τόνων των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (CO2),

που αποτελεί σημαντική συνει-

σφορά στην επίτευξη των στόχων

της Ελλάδας στο πλαίσιο του Σχεδίου Δράσης για την Ενεργειακή Αποδοτικότητα.Επικοινωνία: ΕΠΤΑ Σύμβουλοι Μελετητές Περιβαλλοντικών Έργων: Ολοφύτου 15 Αθήνα ΤΚ 11142 Τηλ 210 2224208 Fax 210 2914534


24

Η

πρόσβαση σε δεδομένα πραγματικού χρόνου όσον αφορά στην ποιότητα του νερού, στην πίεση και στην παροχή σε κατάλληλες τοποθεσίες μέσα στο δίκτυο ύδρευσης, παρέχουν σημαντικές πληροφορίες στις εταιρείες ύδρευσης ώστε να βοηθήσουν στην ανανέωση των αγωγών και την συνεχή λειτουργία τους. Η εταιρεία Intellitect Water έχει προωθήσει μία μοναδική, υψηλής καινοτομίας τεχνολογία ελέγχου για πόσιμο νερό, η οποία φέρνει την επανάσταση στην παροχή πόσιμου νερού. Η τεχνολογία του προϊόντος Intellisonde™ έχει τρια σημαντικά χαρακτηριστικά: 4Αναγνωρισμένα με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, γερής κατασκευής, υψηλής ακρίβειας, στερεάς μορφής αισθητήρα μέτρησης χλωρίου. 4Πολλαπλούς (έως 12) αισθητήρες μέσα σε μία μικροσκοπική κεφαλή η οποία εφαρμόζει στον αγωγό μέσα από ένα κρουνό 1 ½ ίντσας. 4Χαμηλό κόστος αγοράς και κτήσης (σχεδιασμένο για φορητότητα και εγκατάσταση σε διαφορετικές τοποθεσίες) Πιο συγκεκριμένα, η διάταξη χρησιμοποιείται για την μέτρηση, καταγραφή και τηλεμετάδοση συσχετιζόμενων τιμών που αφορούν στα ποιοτικά χαρακτηριστικά του νερού. Η προσφερόμενη διάταξη υπερκαλύπτει τις απαιτήσεις των επιχειρήσεων ύδρευσης ανά την Ελλάδα για την μέτρηση μόνο του υπολειμματικού χλωρίου, καθώς είναι σε θέση να καταγράψει και να τηλεμεταδόσει τιμές παροχής, θερμοκρασίας, υπολειμματικού χλωρίου, συγκεντρωμένου χλωρίου, αγωγιμότητας, χρώματος, ΡΗ, οξυγόνου και OPR, για διάστημα οριζόμενο από τον χειριστή. Με μεγάλη ευκολία στην εγκατάσταση, που γίνεται κάθετα σε οποιοδήποτε ση-

μείο της περιφέρειας του αγωγού, μέσω σύσφιξης επί σπειρώματος σφαιρικού κρουνού και χωρίς χρήση ειδικών εργαλείων, με δυνατότητα μετάδοσης δεδομένων χωρίς απαιτήσεις καλωδιακών υποδομών και με το πλεονέκτημα της φορητότητάς της και της ενεργειακής αυτονομίας της, αποκτά μεγάλο προβάδισμα στο πεδίο της μέτρησης τιμών του νερού. Η διάταξη είναι σχεδιασμένη να εγκαθίσταται σε αγωγό διαμέτρου τουλάχιστον DN100, ώστε τα αισθητήρια να έρχονται σε επαφή με το νερό. Ακόμη, λειτουργεί σε αντίξοες συνθήκες, υπόγειες συνθήκες λειτουργίας και, χωρίς κανένα πρόβλημα, σε συνθήκες πλήρους βύθισης χωρίς όμως να προσφέρει την δυνατότητα της τηλεμετάδοσης, εφόσον η κεραία της διάταξης είναι βυθισμένη. Όλες οι μετρήσεις των τιμών που προαναφέρθηκαν, εκτελούνται από αισθητήρια, τα οποία βρίσκονται στο κάτω μέρος της διάταξης και έρχονται σε επαφή με το νερό. Όλη η απαιτούμενη ενέργεια για την λειτουργία των αισθητηρίων, εξασφαλίζεται με εξωτερική μπατα-

είται αν παρατηρηθεί στασιμότητα κατά την διάρκεια λειτουργίας της, η διάταξη καταφέρνει να δημιουργήσει μικρή ροή για να μην επικάθονται τυχόν φερτά υλικά πάνω στα αισθητήρια. Έτσι διασφαλίζεται με έναν

ρία η οποία συνδέεται εξωτερικά με την διάταξη. Τα αισθητήρια βρίσκονται στο κάτω μέρος της διάταξης και έρχονται σε επαφή με το νερό απευθείας. Η λειτουργία των αισθητηρίων βασίζεται στην ηλεκτροχημική μέθοδο και για την λειτουργία τους, δεν απαιτείται η χρήση καταλυτών ή η απόρριψη νερού εκτός του αγωγού κατά την μέτρηση των προαναφερθέντων ποιοτικών χαρακτηριστικών. Με μία μικρή φτερωτή στο άκρο της,η οποία ενεργοποι-

ακόμη τρόπο η αξιοπιστία και η ακρίβεια των μετρήσεων. Τα αισθητήρια χλωρίου και αγωγιμότητας χρήζουν αντικατάστασης κάθε 4-6 μήνες, ανάλογα με την ποιότητα του νερού στο σημείο της εγκατάστασης. Αντιθέτως, τα αισθητήρια μέτρησης της παροχής και της θερμοκρασίας δεν απαιτούν καμία αντικατάσταση, καθώς για την μέτρηση της παροχής, δεν απαιτείται η τοποθέτηση του κάτω άκρου της διάταξης στην μέση του αγωγού, όπως συμβαίνει με

τα ηλεκτρομαγνητικά παροχόμετρα βυθιζόμενου στελέχους. Πολύ σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι, κατά τη μέτρηση της παροχής(θετική και αντίστροφη ροή), ο χειριστής δεν χρειάζεται να εισάγει στην συσκευή την διάσταση του αγωγού όπως συμβαίνει με τα παροχόμετρα βυθιζόμενου στελέχους. Ο προγραμματισμός για την βαθμονόμηση αλλά και την αποστολή ή λήψη των στοιχείων βρίσκεται ενσωματωμένος στην διάταξη και είναι προσβάσιμος μέσω διαδικτύου (internet), χωρίς να είναι αναγκαία η εγκατάσταση οποιουδήποτε λογισμικού στο υπολογιστή του χειριστή. Ο χειριστής μπορεί να προγραμματίσει το βήμα καταγραφής του καταγραφικού, να ορίσει το κέντρο αποστολής των καταγεγραμμένων δεδομένων (ftp) αλλά και να ορίσει την συχνότητα αποστολής των αναφορών. Φυσικά οποι-

αδήποτε άλλη λειτουργία, όπως η βαθμονόμηση γίνεται μέσα από την ιστοσελίδα του προγραμματισμού που παρουσιάζεται. Τα δεδομένα μεταδίδονται για διάστημα οριζόμενο από τον χειριστή, σε υπολογιστή, μέσω του δικτύου μετάδοσης δεδομένων GPRS, ενεργειακά αυτόνομα από την μπαταρία που διαθέτει η διάταξη. Με χρήση του δικτύου κινητής τηλεφωνίας GSM με την μετάδοση των δεδομένων, μέσω του δικτύου GPRS, η τηλεμετάδοση γίνεται ανεξάρτητα από καλωδιακές υποδομές,προσθέτοντας ένα πολύ σημαντικό πλεονέκτημα στο όργανο μέτρησης. Η συσκευή παρέχει την δυνατότητα επικοινωνίας μέσω Η/Υ μέσω σειριακής θύρας για την άμεση συλλογή των δεδομένων, αλλά και τη δυνατότητα εμφάνισης των ιστορικών γραφημάτων του προηγούμενου 24ωρου μέσα από την σελίδα του φυλλομετρητή κατά την διαδικασία τοπικής σύνδεσης με την διάταξη. Η μετάδοση των δεδομένων γίνεται σε χρόνο οριζόμενο από τον χειριστή. Η συχνότητα της αποστολής μπορεί να επιτυγχάνεται από 6 ώρες έως μία φορά την ημέρα. Σε κάθε περίπτωση επιτυχούς ή ανεπιτυχούς αποστολής τα δεδομένα παραμένουν στον ενσωματωμένο καταγραφικό τιμών για μελλοντική ανάγνωση και αποστολή. Η κεραία για την επικοινωνία με το δίκτυο GPRS είναι εξωτερικής τοποθέτησης. Έτσι, επιτρέπει την καλύτερη εύρεση σήματος σε περιοχές με χαμηλό σήμα κινητής τηλεφωνίας, καθώς επίσης και την εγκατάσταση της στο ψηλότερο σημείο εντός του φρεατίου για την καλύτερη επικοινωνία με τα δίκτυα GSM. Το σύστημα μέτρησης ποιοτικών παραμέτρων πόσιμου νερού, “Intellisonde”, διαθέτει τεχνολογία αιχμής


25

χρησιμοποιώντας εξελιγμένες ηλεκτρονικές διατάξεις πρωτοποριακού σχεδιασμού, που προσδίδουν στο σύστημα ειδικά πλεονεκτήματα και τεράστιες δυνατότητες. 4Η αυτόνομη λειτουργία του, που κάνει το σύστημα εύκολα εγκαταστάσιμο σε οποιοδήποτε σημείο του δικτύου, χωρίς την ανάγκη ύπαρξης εξωτερικής πηγής τροφοδοσίας ηλεκτρικού ρεύματος. 4Η ταυτόχρονη μέτρηση πολλών ποιοτικών παραμέτρων, που συγκριτικά με τους συμβατικούς τρόπους μέτρησης, θα απαιτούνταν περισσότερες συσκευές και όργανα για τη μέτρησή τους. 4Η εύκολη εγκατάσταση με τη μέθοδο του hot tapping. 4Η δυνατότητα επικοινωνίας μέσω του υφιστάμενου δικτύου κινητής τηλεφωνίας (GPRS). 4Η αμεσότητα ειδοποίησηςτων αρμόδιων χρηστών στις περιπτώσεις συναγερμού, όπου οι μετρούμενες τιμές των παραμέτρων βρίσκονται εκτός των επιθυμητών ορίων. 4Η δυνατότητα καταγραφής και επεξεργασίας ιστορικών στοιχείων με εξαγωγή γραφημάτων και πινάκων δεδομένων σε άμεσα επεξεργάσιμη μορφή του λογισμικού κοινού τύπου. 4Οι χαμηλές απαιτήσεις συντήρησης. Έχοντας υπόψη όλα τα παραπάνω, αντιλαμβανόμαστε ότι το σύστημα INTELLISONDE αποτελεί ουσιαστικά τη βέλτιστη λύση παρακολούθησης και ελέγχου των ποιοτικών χαρακτηριστικών του πόσιμου νερού εντός του εσωτερικού δικτύου ύδρευσης και βρίσκεται πολύ κοντά στους τελικούς καταναλωτές, διασφαλίζοντας έτσι την ποιότητα του νερού που φθάνει σε αυτούς και παράλληλα αναβαθμίζοντας την παροχή υπηρεσιών προς τους πολίτες από τις υπηρεσίες ύδρευσης. Για περισσότερες πληροφορίες απευθυνθείτε στην εταιρεία ΟΛΥΜΠΙΟΣ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΑΕΕ. Τηλ. 210-7258565

βραδυφλεγής βόμβα

τα απορρίμματα στο νομό χαλκιδικής

Η

διαχείριση των απορριμμάτων στο Νομό Χαλκιδικής παρουσιάζει σοβαρά προβλήματα τόσο στην αποκομιδή, όσο και στην διάθεση, με αποτέλεσμα την πρόκληση σοβαρών αρνητικών επιπτώσεων στο περιβάλλον και τη δημόσια υγεία, άλλα έχει επίσης και άσχημο αντίκρισμα στην τουριστική δραστηριότητα του Νομού, η οποία όπως είναι γνωστό παίζει πρωταρχικό ρόλο στην οικονομία του τόπου. Ο Φορέας Διαχείρισης Στερεών Απορριμμάτων, ιδρύθηκε έχοντας σαν πρωταρχικό στόχο την εφαρμογή ορθής και ολοκληρωμένης περιβαλλοντικής πολιτικής στους Δήμους Πολυγύρου και Ζερβοχωρίων Χαλκιδικής σε θέματα που αφορούν την διαχείριση στερεών απορριμμάτων από τα στάδια της παραγωγής τους, έως και της τελικής διάθεσης τους. Στα πλαίσια αυτά ο Φορέας έχει αναλάβει δράση για την διαχείριση του νέου Χ.Υ.Τ.Α. που βρίσκεται στην περιοχή «Χαλμούκια» του Δ.Δ. Πολυγύρου Χαλκιδικής. Ο προαναφερόμενος Χ.Υ.Τ.Α. συνολικής έκτασης περίπου 90.277 τετραγωνικών μέτρων (επιφάνεια ενεργού Χ.Υ.Τ.Α.=26,5 στρέμματα) βρίσκεται σε απόσταση περίπου 4 χιλιομέτρων δυτικά του Πολυγύρου (γεωγραφικές συντεταγμένες Ν 40ο 24 150 και Ε 23ο 24 988) και θα καλύψει τις ανάγκες των Δήμων Πολυγύρου και Ζερβοχωρίων Χαλκιδικής στο θέμα της ασφαλής για το περιβάλλον και την δημόσια υγεία διάθεσης των στερεών απορριμμάτων τους. Ο Χ.Υ.Τ.Α. είναι σχεδιασμένος να δέχεται περίπου 6.150 τόνους απορριμμάτων ανά έτος, που αναλύονται περίπου σε 760 τόνους απορριμμάτων από το Δήμο Ζερβοχωρίων και περίπου 5.400 τόνους απορριμμάτων ανά έτος από το Δήμο Πολυγύρου. Η δε συνολική επιτυγχανόμενη ωφέλιμη χωρητικότητα του Χ.Υ.Τ.Α. (σύμφωνα με τα εγκεκριμένα από τις αρμόδιες υπηρεσίες τεύχη μελετών) ανέρχεται σε 283.597 κυβικά μέτρα, γεγονός που εκτιμάται ότι δίνει στο Χ.Υ.Τ.Α. μια διάρκεια ζωής τουλάχιστον 21 έτη. Συνεπώς, το έργο αυτό αναμένεται να λύσει για μεγάλο χρονικό διάστημα το πρό-

βλημα της συγκέντρωσης απορριμμάτων (με τους κινδύνους που αυτό συνεπάγεται) σε ανεξέλεγκτες και κορεσμένες χωματερές των Δήμων Πολυγύρου και Ζερβοχωρίων Χαλκιδικής. Ο Χ.Υ.Τ.Α. επί του παρόντος βρίσκεται στο στάδιο της εξάμηνης δοκιμαστικής λειτουργίας του. Έτσι γίνονται οι τελικές δοκιμές και αξιολογούνται τα διάφορα εγκατεστημένα συστήματα (π.χ. συστήματα συλλογής και επεξεργασίας στραγγισμάτων, συστήματα συλλογής βιοαερίου, συστήματα απορροής ομβρίων υδάτων, συστήματα προστασίας του υπεδάφους, συστήματα παρακολούθησης των υπόγειων υδάτων, των μετεωρολογικών δεδομένων κ.τ.λ.), καθώς και οι μόνιμες κτιριακές εγκαταστάσεις με τον ηλεκτρομηχανολογικό εξοπλισμό που διαθέτουν. Επίσης προετοιμάζονται οι τυπικές διαδικασίες για την έναρξη της κανονικής λειτουργίας του έργου. Θα θέλαμε επίσης να επισημάνουμε, ότι ο Φορέας Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων των Δήμων Πολυγύρου και Ζερβοχωρίων Χαλκιδικής θα δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην τήρηση των κανόνων λειτουργίας του χώρου που προβλέπονται από τις εγκεκριμένες (από τις αρμόδιες υπηρεσίες) μελέτες, έτσι ώστε να γίνεται σωστή λειτουργία του έρ-

γου χωρίς την παραμικρή όχληση στο ανθρωπογενές και φυσικό περιβάλλον της ευρύτερης περιοχής. Το ίδιο θα επιδιωχθεί και κατά το στάδιο της μεταφροντίδας του χώρου. Παράλληλα ο Φορέας μας έχει σαν άμεση προτεραιότητα την χάραξη τιμολογιακής πολιτικής, την ενημέρωση (έντυπο υλικό, ομιλίες) της τοπικής κοινωνίας για την ευαισθητοποίηση σε θέματα ανακύκλωσης, την συνεχή επιμόρφωση των εργαζομένων που θα εργάζονται στο έργο, την προσπάθεια χρηματοδότησης έργων υποδομής/επεκτάσεων με την ένταξη στο ΕΣΠΑ και την βέλτιστη ενεργειακή αγιοποίηση του παραγόμενου βιοαερίου. Τέλος θέλουμε να ευχαριστήσουμε την τοπική κοινωνία και τις αρμόδιες υπηρεσίες για την στήριξη που παρέχουν στο έργο μας και δίνουμε την υπόσχεση μέσα από τις σελίδες του περιοδικού σας, ότι θα κάνουμε ότι είναι δυνατό για την ορθή και ολοκληρωμένη διαχείριση των στερεών αποβλήτων ώστε να εξασφαλίσουμε την μέγιστη προστασία του τόπου μας και να κληρονομήσουμε στα παιδιά μας ένα καθαρότερο περιβάλλον. *Πρόεδρος του ΦΟΔΣΑ των Δήμων Πολυγύρου και Ζερβοχωρίων Χαλκιδικής


26

Απαιτούνται επενδύσεις 2 δισ. ευρώ στην επόμενη πενταετία για τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων O Κωνσταντίνος Αραβώσης, πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων, μιλάει στο W&W εν’ όψει του συνεδρίου της ΕΕΔΣΑ για τα απορρίμματα, τις ευθύνες της πολιτείας και αναλύει πως μπορεί να επιτευχθεί μια πραγματικά ορθή διαχείριση των στερεών αποβλήτων. Στον Αντώνη Ζευγίτη ποια είναι τα προβλήματα στην διασυνοριακή μεταφορά επικινδύνων αποβλήτων και τι μέτρα θα έπρεπε να ληφθούν από την πολιτεία (γραφειοκρατία στο υπεχωδε, αδειοδοτήσεις στην προσωρινή αποθήκευση αποβλήτων, δημιουργία προβλημάτων στους λιμένες της χώρας); Σχετικά πρόσφατα εναρμόνισε και η χώρα μας πλήρως την νομοθεσία με την κοινοτική, όσον αφορά τις προδιαγραφές που θα τηρούν οι παραγωγοί για την διαχείριση των επικινδύνων αποβλήτων τους, ενώ παράλληλα, είναι υποχρεωμένοι να καταγράφουν την ποσότητα και τον τρόπο διαχείρισης και διάθεσης τους, και να δίνουν περιοδικές αναφορές στο ΥΠΕΧΩΔΕ. Λόγω της έλλειψης αδειοδοτημένων μονάδων επεξεργασίας και διάθεσης επικίνδυνων αποβλήτων στην Ελλάδα (ΧΥΤΕΑ, μονάδες καύσης και φυσικοχημικής επεξεργασίας) ένα μέρος τους (όσα δηλαδή δεν επαναχρησιμοποιούνται ή ανακυκλώνονται ή αξιοποιούνται στην Ελλάδα) εξάγονται στο εξωτερικό και καταλήγουν σε αντίστοιχα αδειοδοτημένες μονάδες. Τα κυριότερα προβλήματα που παρατηρούνται είναι, κατ’ αρχήν ότι λόγω της απαιτούμενης διαδικασίας ειδικής αδειοδότησης, για την διασυνοριακή μεταφορά, από το ΥΠΕΧΩΔΕ (σε συνεργασία με τον αντίστοιχο φορέα της χώρας υποδοχής) εμφανίζονται συχνά σημαντικές γραφειοκρατικές καθυστερήσεις κατά την επεξεργασία των αντίστοιχων εγγράφων. Ο λόγος είναι, ότι το αντίστοιχο τμήμα του ΥΠΕΧΩΔΕ είναι υποστελεχομένο, και παρ’ όλη την σημαντική προσπάθεια του υφισταμένου ολιγομελούς προσωπικού, οι καθυστερήσεις, ως εκ τούτου είναι αναπόφευκτες. Ένα άλλο πρόβλημα είναι το ότι, για πάνω από ένα χρόνο, λόγω της απεργίας των εργαζομένων στα λιμάνια της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, δεν στάθηκε δυνατό να προσεγγίζουν τα αδειοδοτημένα πλοία στους αντιστοίχους λιμένες, και έτσι οι εξαγωγές ήταν μόνο δυνατές οδικά (με αντίστοιχα υψηλότερο κόστος και ακόμη μεγαλύτερες γραφειοκρατικές διαδικασίες, λόγω διέλευσης των αποβλήτων από περισσότερες χώρες). Το τρίτο πρόβλημα που παρατηρείται είναι ότι οι αδειδοτήσεις για την προσωρινή αποθήκευση των αποβλήτων προσκρούουν σε σημαντικά γραφειοκρατικά εμπόδια.

τι θα συμβουλεύατε να πράξει η πολιτεία σε μία πορεία για βιώσιμη διαχείριση αποβλήτων και όχι αποσπασματικών ενεργειών που δεν έχουν ούτε αρχή ούτε τέλος; Τα τελευταία χρόνια, μέσω των Περιφερειακών Σχεδιασμών και της θεσμοθέτησης των ΦΟΔΣΑ (Φορέων Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων), έχουν τεθεί οι βάσεις του σχεδιασμού. Τα προβλήματα υλοποίησης όμως παραμένουν. Υπάρχει πληθώρα απαιτούμενων έργων υποδομής και, παράλληλα, αδυναμία χρηματοδότησης του συνόλου, σε εύλογο χρόνο για επίτευξη των στόχων και του χρονοδιαγράμματος για την εκτροπή των βιοαποδομήσιμων και εφαρμογή της οδηγίας πλαίσιο για τους ΧΥΤΑ (Landfill Directive). Απαιτούνται επενδύσεις άνω των 2 δις. Ευρώ στην επόμενη πενταετία. Εδώ καλούνται ενδεχομένως τα ΣΔΙΤ να καλύψουν εν μέρει το κενό. Επίσης παρατηρούνται πολύ σημαντικές καθυστερήσεις στην φάση των αδειοδοτήσεων των νέων έργων, λόγω γραφειοκρατικών προβλημάτων, αλλά και κοινωνικών αντιδράσεων στις χωροθετήσεις (σύνδρόμο ΝΙΜΒΥ- Όχι στον Αυλόγυρο μου). Επίσης, σημαντικές καθυστερήσεις στις διαδικασίες επιλογής αναδόχων των έργων λόγω των προσφυγών στο ΣτΕ με συνέπεια τις συχνές ακυρώσεις έργων μετά από πολυετείς διαγωνιστικές διαδικασίες και δικαστικές περιπέτειες. Το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο, αλλά και ο βαθμός ενημέρωσης της κοινωνίας για σύγχρονες τεχνολογίες και σχεδιασμούς πάσχουν, αφού δίνουν έδαφος για περαιτέρω ανεπιθύμητα εμπόδια και λαϊκίστικα επιχειρήματα. Αυτό που χρειάζεται είναι η πολιτική βούληση να συνδυαστεί με τόλμη για την ανάπτυξη πρωτοβουλιών που ενδεχομένως να έχουν προσωρινά πολιτικό κόστος, αλλά μακροπρόθεσμα θα ωφελήσουν την χώρα μας. πως βλέπετε την πορεία κατασκευής έργων δσΑ με συμπράξεις δημόσιου ιδιωτικού τομέα πλέον αυτών που έχουν εγκριθεί και τρέχουν; Οι συμπράξεις Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα είναι ένα σημαντικό εργαλείο για την επιτάχυνση των πραγματικά μεγάλων απαιτήσεων σε επενδύσεις σε υποδομές για την ΔΣΑ. ‘Ένας, μεγάλος αριθμός αιτήσεων για νέα έργα ΣΔΙΤ είναι υπό επεξεργασία, και την επόμενη πενταετία αναμένονται να προχωρήσουν αρκετά έργα. Η οικονομική κρίση και ιδιαίτερα τα προβλήματα ρευστότητας που παρατηρούνται στην πλειονότητα των τεχνικών εταιρειών, καθώς και η αλλαγή στάσης των τραπεζών, όσον αφορά την ευχέρεια παροχής των απαιτούμενων χρηματοδοτήσεων, είναι ενδεχόμενο να επηρεάσουν, πρόσκαιρα, αρνητικά την πορεία των ΣΔΙΤ και θα οδηγήσουν ενδεχομένως σε σημαντι-

κές καθυστερήσεις. Η πρόσφατη έναρξη του κοινοτικού πλαισίου ΕΣΠΑ θα αποτελέσει, αρχικά, τον κύριο βραχίονα στήριξης των έργων ΔΣΑ παράλληλα με τα έργα που θα χρηματοδοτηθούν με την διαδικασία ΣΔΙΤ. πως βλέπετε να αρχίσει στην πράξη η επαναχρησιμοποίηση των αποβλήτων βάσει της οδηγίας 98/2008. ποιες είναι οι προσωπικές σας θέσεις για βασικά σημεία της οδηγίας πλαίσιο που πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά την διάρκεια της εναρμόνισης της; Η αναθεωρημένη οδηγία πλαίσιο για τα απορρίμματα υιοθετεί μια τομή που θα βοηθήσει την Ε.Ε., και βεβαίως, ιδιαίτερα και την χώρα μας, να διαχειριστεί καλύτερα τα απορρίμματα, όχι ως άχρηστο υλικό, αλλά ως πολύτιμο υλικό και ενεργειακό πόρο. Ξεκαθαρίζει βασικές αρχές όπως αυτή της ιεράρχησης των τρόπων διάθεσης, δίνει έμφαση στην αποφυγή παραγωγής απορριμμάτων, καθώς και στην ενσωμάτωση της φιλοσοφίας των Αναλύσεων Κύκλου Ζωής (Life Cycle Analysis). Είναι σημαντικό ότι θέτει νέους στόχους για την ανακύκλωση των απορριμμάτων ως το έτος 2020: 50% για την ανακύκλωση οικιακών απορριμμάτων και 70% για απορρίμματα που προέρχονται από κατεδαφίσεις και μπάζα οικοδομών. Η χώρα μας θα πρέπει να δώσει ιδιαίτερη έμφαση στην περαιτέρω ανάπτυξη της ανακύκλωσης, που, ενώ θεωρώ ότι βρίσκεται τα τελευταία χρόνια σε ένα σχετικά καλό δρόμο, με επιπλέον στήριξη και προσπάθεια έχει σημαντικά περιθώρια βελτίωσης, ώστε να επιτευχθούν οι νέοι στόχοι, με βάση συγκεκριμένο επιχειρησιακό σχέδιο υλοποίησης. γιατί δεν έχετε συμπεριλάβει στις θεματικές του συνεδρίου θέματα καθαριότητας πόλεων; δεν αποτελεί πρόβλημα στην χώρα μας; Η καθαριότητα των πόλεων είναι η προϋπόθεση κάθε ορθολογικά σχεδιασμένου συστήματος ΔΣΑ. Στο συνέδριο της ΕΕΔΣΑ η καθαριότητα των πόλεων δεν αποτελεί ξεχωριστή ενότητα, αλλά θα υπάρξουν αρκετές εισηγήσεις με σχετικά θέματα, μέσα στις επιμέρους ενότητες του συνεδρίου. Οι δήμοι έχουν σαν πρωταρχικό στόχο της λειτουργίας τους την καθαριότητα της πόλης τους, και σε αρκετές περιπτώσεις παρατηρούνται προβλήματα, τόσο στο στάδιο της συλλογής και μεταφοράς των απορριμμάτων, όσο και (κυρίως) στο στάδιο της διάθεσης. Το συνέδριο της ΕΕΔΣΑ θα εστιάσει στους τρόπους εφαρμογής σύγχρονων τεχνολογιών και μεθόδων σε όλα τα στάδια. Ζητούμενη (όπως θα δοθεί έμφαση και στο συνέδριο) είναι πάντα η βελτιστοποίηση της λειτουργίας του ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης συνολικά, έτσι ώστε να επιτυγχάνονται οικονομίες


27

κλίμακας σε όλα τα επίπεδα. τι συμβουλεύεται την πολιτεία να κάνει μετά την αποτυχή προσπάθεια να εκδοθούν άδειες συλλογής απορριμμάτων από τους καποδιστριακούς δήμους και δεν το έχει κάνει βάσει της ΚυΑ 50910/03; Όπως προανέφερα, η ΔΣΑ απαιτεί πολιτική βούληση και τόλμη. Όποιος δεν συμμορφώνεται με την περιβαλλοντική νομοθεσία, είτε είναι ιδιωτικός είτε δημόσιος φορέας, θα πρέπει να ελέγχεται συστηματικά, και εφόσον συνεχιστεί η μη συμμόρφωση, θα πρέπει να εφαρμόζονται όλα τα μέτρα επιβολής που επιτάσσει η νομοθεσία (όπως και σε όλη την Ε.Ε.), αλλά στην πράξη, στην χώρα μας, συχνά ατονούν. Γνωρίζοντας πως αρκετοί από τους ΧΥΤΑ είναι κορεσμένοι και δεν λειτουργούν σωστά, ποιος είναι ο σχεδιασμός για την λύση του προβλήματος δεδομένου και της οδηγίας της ευρωπαϊκής ένωσης (99/31) που απαιτεί μείωση του βιοαποικοδομήσιμου κλάσματος που εναποτίθεται σε αυτούς; Η οδηγία για τους ΧΥΤΑ (99/31) που απαιτεί σταδιακή μείωση του βιοαποδομήσιμου κλάσματος που εναποτίθεται σε αυτούς, με συγκεκριμένους στόχους και χρονοδιαγράμματα, είναι το σημαντικότερο στοίχημα που καλούμαστε να κερδίσουμε τα επόμενα χρόνια. Σε περίπτωση καθυστερήσεων επίτευξης των στόχων, θα μας αναμένουν εκ νέου μεγάλα κοινοτικά πρόστιμα και καταδίκες από τα Ευρωπαϊκά δικαστήρια. Οι ΧΥΤΑ ως γνωστόν, με βάση την οδηγία, δεν πρέπει να θεωρούνται πλέον Χώροι τελικής διάθεσης, αλλά θα πρέπει να λειτουργούν συμπληρωματικά, ως Χώροι Ταφής Υπολειμμάτων (ΧΥΤΥ) για ότι απομείνει μετά την επεξεργασία σε μονάδες Μηχανικής Βιολογικής Επεξεργασίας (ΜΒΤ), Λιπασματοποίησης ή Ενεργειακής Αξιοποίησης, στα πλαίσια ενός ολοκληρωμένου Συστήματος Επεξεργασίας (ΟΕΔΣΑ) σε συνδυασμό με ευρεία ανακύκλωση και λιπασματοποίηση στην πηγή. Αν, όπως προανέφερα, λόγω των προβλημάτων στην υλοποίηση των έργων, καθυστερήσουν τα απαιτούμενα έργα υποδομής, όχι μόνο θα έχουμε να πληρώνουμε πρόστιμα, αλλά κυρίως θα δούμε πολύ σύντομα κορεσμό των υφιστάμενων ΧΥΤΑ (που δεν θα έχουν τον πολλαπλάσιο χρόνο ζωής που θα είχαν αν λειτουργούσαν σαν ΧΥΤΥ) με επακόλουθο αδιέξοδα και κρίσιμες καταστάσεις, ανεξέλεγκτη διαχείριση ή αποσπασματικές λύσεις ανάγκης, σε αρκετές περιοχές της χώρας μας. στον ευρωπαϊκό χώρο κυρίαρχη πρακτική είναι η ανακύκλωση στην πηγή που προϋποθέτει την άμεση συμβολή των πολιτών, σε αντίθεση με την ελλάδα όπου η ανακύκλωση γίνεται με μηχανικά μέσα διαλογής. ποια πιστεύετε ότι είναι τα πλεονεκτήματα της διαλογής στην πηγή και ποιο είναι το μέγιστο ποσοστό ανακύκλωσης που μπορούμε να επιτύχουμε; Η ανακύκλωση στην πηγή είναι σαφέστατα προτιμητέα από την ανακύκλωση σε εργοστάσια ανακύκλωσης με μηχανικά μέσα διαλογής, μέσα από σύμμεικτα απορρίμματα ή μίγμα υλικών, αφού και οικονομικά συμφέρει, εφόσον το πρώτο έχει σημαντικά χαμηλότερο κόστος, αλλά και η ποιότητα του ανακτώμενου υλικού είναι πολύ καλύτερη στην πρώτη περίπτωση (υψηλός βαθμός καθαρότητας, λιγότερες προσμίξεις) από ότι στην δεύ-

τερη. Κλειδί για την επιτυχία της διαλογής στην πηγή, είναι η ευρεία ευαισθητοποίηση και πληροφόρηση των πολιτών για τα θέματα ανακύκλωσης και τις σωστές πρακτικές, τομέας στον οποίον, δυστυχώς, υπάρχει συχνά, ακόμη, έλλειψη πληροφόρησης, παρόλη την πρόοδο που υπήρξε τα τελευταία έτη. Εφόσον εισαχθούν αποτελεσματικά προγράμματα ευαισθητοποίησης του κοινού το ποσοστό ανακύκλωσης στην πηγή μπορεί να ξεπεράσει το 60% - 70% για το σύνολο των υλικών ανακύκλωσης. Από τις λοιπές μεθόδους διαχείρισης απορριμμάτων ποιες θεωρείτε πως έχουν τις πιο πολλές δυνατότητες εφαρμογής στην ελλάδα; Θεωρώ ότι ένα πολύ σημαντικό πεδίο ανάπτυξης, με υστέρηση στην χώρα μας, είναι αυτό της λιπασματοποίησης την πηγή. Η χωριστή συλλογή, δηλαδή, των οργανικών αποβλήτων και η μετατροπή τους σε λίπασμα, είτε σε οικιακό επίπεδο, με ειδικούς κάδους, είτε σε μονάδες λιπασματοποίησης, μικρής σχετικά κλίμακας. Τέτοια προγράμματα μπορούν να αναπτυχθούν και σε επίπεδο Δήμων, παράλληλα με την χωριστή διαλογή των ανακυκλώσιμων. Θα πρέπει να δοθεί έμφαση στον τομέα αυτόν, αφού είναι σύμφωνος και με τις επιταγές της νέας οδηγίας – πλαίσιο

για τα απορρίμματα. οι πράσινες πόλεις της ευρώπης (στοκχόλμη, Αμβούργο, Κοπεγχάγη) και το σύνολο των περιβαλλοντικά ευαισθητοποιημένων χωρών του κόσμου βασίζονται στην θερμική επεξεργασία με ανάκτηση ενέργειας (Waste to Energy) που σε συνεργασία με την ανακύκλωση στην πηγή θεωρείτε παγκοσμίως η βέλτιστη και κυρίαρχη μέθοδος για την διαχείριση απορριμμάτων. σε τι οφείλετε η καθυστέρηση υιοθέτησης αυτής της μεθόδου στην ελλάδα; Η ενεργειακή – θερμική αξιοποίηση των αποβλήτων είναι μια σύγχρονη, δοκιμασμένη Τεχνολογία που, παράλληλα με τις άλλες εναλλακτικές Τεχνολογίες, θα πρέπει ισότιμα να αποτιμάται, στην κάθε περίπτωση, με βάση τεχνολογικά, οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά κριτήρια. Υπάρχουν επιστημονικές μεθοδολογίες αξιολόγησης κάθε εναλλακτικής μεθόδου και επιλογής της πιο ενδεδειγμένης για την κάθε περίπτωση Τεχνολογίας, με βάση τα παραπάνω κριτήρια (CBA, LCA κλπ). Στην χώρα μας, είχαν για χρόνια κυριαρχήσει Ταμπού, ιδεοληψίες και αγκυλώσεις που συχνά, μέσω λαϊκίστικων και όχι τεκμηριωμένων επιστημονικά επιχειρημάτων, οδηγούσαν σε μη αποτελεσματικές ή επιστημονικά παρωχημένες λύσεις.


28

Σ

Στο πλαίσιο του προγράμματος «LIFE+2007» της Ε.Ε., η ΕΠΕΜ υλοποιεί το έργο «Ανάπτυξη τοπικών σχεδίων για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής μέχρι το 2020 (CLIM-LOCAL2020), LIFE07 ENV/GR/000282». Κύριος του έργου είναι ο Δήμος Βόλου και συμπράττοντες δικαιούχοι η Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης – Αποχέτευσης Μείζονος Περιοχής Βόλου (ΔΕΥΑΜΒ), η Δημοτική Επιχείρηση Μελετών – Κατασκευών και Ανάπτυξης Βόλου (ΔΕΜΕΚΑΒ) και η Εταιρεία Περιβαλλοντικών Μελετών (Ε.ΠΕ.Μ. Α.Ε.), η οποία προετοίμασε τη συγκεκριμένη πρόταση. Το έργο ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2009 και η διάρκειά του είναι 3 έτη. Ο συνολικός Π/Υ ανέρχεται σε ~2,8 εκ. € και η χρηματοδότηση της Ε.Ε. καλύπτει το 50% των επιλέξιμων δαπανών. Το έργο στοχεύει να αποτελέσει μια πρότυπη προσέγγιση για μια αποκεντρωμένη προσπάθεια για την επί-

τευξη μελλοντικών και πολύ αυστηρότερων εθνικών στόχων μείωσης των εκπομπών των Αερίων του Φαινομένου του Θερμοκηπίου (ΑΦΘ). Μέχρι σήμερα, στην Ελλάδα, αλλά και στα περισσότερα κράτη-μέλη της ΕΕ, η συζήτηση για τους στόχους μείωσης των εκπομπών ΑΦΘ μετά το 2012 περιορίζεται σε εθνικό επίπεδο. Γίνεται η παραδοχή ότι οι τοπικές κοινότητες θα ενεργοποιηθούν μόλις τεθεί ο νέος εθνικός στόχος και αποφασιστούν / εφαρμοστούν οι σχετικές πολιτικές δράσεις σε κεντρικό επίπεδο. Η παραδοχή αυτή αγνοεί ορισμένα σημαντικά στοιχεία, το κύριο από τα οποία είναι ότι ένας μεγάλος αριθμός μέτρων προϋποθέτει τη συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων για την αποτελεσματική εφαρμογή τους (π.χ. εξοικονόμηση ενέργειας σε κτίρια) ή τουλάχιστον τη συναίνεσή τους (π.χ. εκμετάλλευση αιολικής ενέργειας σε μεγάλη κλίμακα). Ταυτόχρονα, μια σειρά από επιλογές και επενδύσεις πραγματο-

ποιούνται, σε τοπικό επίπεδο, και καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την εξέλιξη των εκπομπών ΑΦΘ κατά τη διάρκεια της επόμενης δεκαετίας, χωρίς τη δυνατότητα αναστροφής των τάσεων σε μεταγενέστερο στάδιο.Στο έργο CLIM-LOCAL2020 θα εφαρμοστούν δράσεις για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής σε τοπικό επίπεδο (Δήμος Βόλου), οι οποίες θα επιφέρουν μειώσεις των εκπομπών ΑΦΘ με την εφαρμογή μιας σειράς μέτρων και με την ενεργό συμμετοχή των πολιτών. Επιπλέον, τα αναμενόμενα αποτελέσματα του έργου περιλαμβάνουν: 4Εργαλεία, φιλικά προς το χρήστη, για τον υπολογισμό εκπομπών ΑΦΘ και βασικών ατμοσφαιρικών ρύπων, ανά πηγή εκπομπής, σε τοπικό επίπεδο 4Τοπική απογραφή εκπομπών ΑΦΘ 4Εργαλεία πρόβλεψης εκπομπών ΑΦΘ σε τοπικό επίπεδο, μέχρι το 2020 4Μεθόδους αξιολόγησης των μέτρων μείωσης των εκπομπών ΑΦΘ

Η

Wilo Hellas διοργάνωσε τον περασμένο Ιούνιο πενθήμερη ενημερωτική επίσκεψη για συνεργάτες της στο εργοστάσιο του ομίλου Wilo SE στο Hof της Γερμανίας, σε παρακείμενη εγκατάσταση αντλιοστασίων EMUPORT στο Lauter και στη συνέχεια επίσκεψη στο Βερολίνο. Στο εργοστάσιο της Wilo EMU οι άνθρωποι της Wilo υποδέχτηκαν εγκάρδια τους επισκέπτες από την Ελλάδα και τους ενημέρωσαν - σε συνεργασία με τους Έλληνες συναδέλφους τους - για τις καινοτομίες που ξεχωρίζουν τα προϊόντα της Wilo EMU, όπως τα προκατασκευασμένα αντλιοστάσια EMUPORT, την πατενταρισμένη κεραμική βαφή για την προστασία των αντλιών, τον ποιοτικό σχεδιασμό και τις λεπτομερείς δοκιμές που πραγματοποιούνται σε κάθε αντλία πριν σταλεί στην εκάστοτε εγκατάσταση. Οι επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να δουν από κοντά την διαδικασία παραγωγής και δοκιμής των αντλιών για

εφαρμογές δημοτικής διαχείρισης λυμάτων και παροχής νερού. Οι αντλίες λυμάτων μπορούν να φτάσουν τους 7 τόνους σε βάρος και τα 5 μέτρα σε ύψος! Αυτό σημαίνει στόμια κατάθλιψης μέχρι DN600, παροχές μέχρι 7.500 m3/h, μανομετρικά μέχρι 50mΥΣ και ισχύ μέχρι 1000 kW σε λειτουργία χαμηλής και μέσης τάσης έως 5.000V. Η επίσκεψη συνεχίσθηκε με την επίσκεψη στο Lauter όπου λειτουργεί βιολογικός καθα-

ρισμός με ενδιάμεσο αντλιοστάσιο κατασκευής EMU Port, όπου οι επισκέπτες είδαν ‘ζωντανά’ την λειτουργία του και συνομίλησαν με τους χειριστές και διαχειριστές του έργου. Στο Βερολίνο τις εντυπώσεις κέρδισαν το Μουσείο της Περγάμου αλλά και το Ασανσέρ-Ενυδρείο του Ξενοδοχείου Radisson στην Alexanderplaz, το οποίο είναι ένα από τα έργα της Wilo SE και για το οποίο οι άνθρωποι της είναι περήφανοι.

4Εργαλείο για την ανάλυση Κόστους – Οφέλους των μέτρων μείωσης των εκπομπών ΑΦΘ, συμπεριλαμβανομένου και του εξωτερικού περιβαλλοντικού κόστους 4Τοπικό Σχέδιο Δράσης για την άμεση και μεσο-μακροπρόθεσμη μείωση εκπομπών ΑΦΘ 4Πρακτικές κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή των μέτρων 4Ανάπτυξη σχεδίου παρακολούθησης και σχετικών δεικτών αξιολόγησης της προόδου της εφαρμογής των μέτρων 4Ευαισθητοποίηση, εκπαιδευτικό υλικό, παροχή κατάρτισης και διάδοση των πληροφοριών σχετικά με την κλιματική αλλαγή και την αντιμετώπισή της Ήδη έχει δημιουργηθεί σχετική ιστοσελίδα (http://www.epem.gr/climlocal/), όπου παρουσιάζονται πληροφορίες σχετικά με την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, καθώς και με την εξέλιξη της υλοποίησης των δράσεων του έργου.


30 κ 3 και αι 31 Οκτωβρίου Οκτωβρίου 2009

Αθήνα Αθή ήνα

Ίδρυμα Ίδ ρυμα α Ευγ Ευγενίδου, ενίδου,

ΔΙΑΧΕΙΡ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΙΣΗ ΣΤΕΡΕΩ ΩΝ ΑΠΟΒ ΛΗΤΩ ΩΝ: ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ:

ΣΤΟΧΕΥΟΝΤΑΣ ΣΤ ΟΧΕΥΟΝΤ ΤΑΣ Σ ΜΙΑ ΣΕ ΜΙ Α ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΟΙΝΩΝ ΝΙΑ ΜΗΔΕΝΙΚΩΝ ΜΗΔΕ ΕΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Α ΑΠΟΒ ΛΗΤΩΝ Η Ελλ Ελληνική ηνική Εταιρεία Ε αιρεία ΔιαΕτ Διαχχείρισης είρισης Στερεών Στερεεών ΑποβλήΑποβλήττων ων ((ΕΕΔΣΑ), ΕΕΔΣΑ), επιστημονικός επιστημονικός μη-κερδοσκοπικός μη-κ ερδοσκοπικκός οργανιοργανισμός, σ μός, εεθνικό θνικό μ μέλος έλος της της ISWA ISWA ((International International Solid Solid Waste Waste Association, A ssociation, tion θε θεσμικός εσμικός σύμσύμβουλος β ουλος της της ΕΕ ΕΕ και και ττης ης UNEP), UNEP), διοργανώνει διο ργανώνει ττο ο 3ο Σ Συνέδριο υνέδριο της, με με σ τόχο ττη η σ υμβολή της, στόχο συμβολή στη στη διαμόρφωση διαμόρφωση β βιώσιμων ιώσιμων λύσεων. λύσεων.

Ο στόχος στόχος του του Συνεδρίου Συνεδρίου εείίναι να αποτελέσει αποτελέσει β βήμα ήμα συσυζήτησης ζήτησης και και διαβούλευσης διαβούλευσης ανάμεσα ανάμεσα στην στην επιστημονική επιστημονική κοινότητα, κοινότητα,, ττον ον επιχειρημαεπιχειρηματικό τικό κόσμο κόσμο κκαι αι τους τους φο φορείς ρείς της κκεντρικής εντρικής κκαι αι της τοπικής τοπικής διοίκησης, διοίκησης,, η προώθηση προώθηση λύσελύσεων βιώσιμης βιώσιμ μης δια διαχείρισης χείρισης κκαι αι αξιοποίησης των αποβλήτων. αποβλήτων. αξιοποίησης

www.eedsa.gr w ww.eedsa.g gr

Υπό Υ πό τη την ν αιγ αιγίδα γίδα της Κεν Κεντρικής τρικής Ενω Ενωσης σηςς Δ Δήμων ήμων κ και αι Κοινοτήτων Κοινοτήτων Ε Ελλ Ελλάδας άδας

ΧΟΡΗΓΟΙ Χ ΟΡΗΓΟΙ ΕΠΙΚ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ:

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ: ΔΙΟΡΓ ΓΑΝΩΣΗ:

ΓΓια ια π περισσότερες ερισσ σότερες π πληροφορίες: ληροφορίες: Μα Μαρία ρία Μπ Μπόλη, όλη, τηλ τηλ:: 210 68 96 980 -1, e-mail: e-mail: mpoli@c m mpoli@connective.gr onnective.gr


30

30-31 οκτωβρίου 2009 3o συνέδριο εεδσΑ διαχείριση στερεών Αποβλήτων: στοχεύοντας σε μια κοινωνία μηδενικών Αποβλήτων Αθήνα ,Ίδρυμα ευγενίδου www.eedsa.gr

22-25/10/2009 ENVIROTECH ‘09 5η διεθνής Έκθεση τεχνολογίες περιβάλλοντος ( Environment ), τεχνολογίες νερού ( Watertec ), οικολογικής δόμησης. εκθεσιακό κέντρο M.E.C. παιανία.

26-29/11/2009 POLIS 7η διεθνής Έκθεση Φορέων τοπικής Αυτοδιοίκησης, δημοσίου- Κοινωνικού τομέα & ιδιωτικών επιχειρήσεων διεθνές εκθεσιακό Κέντρο Θεσσαλονίκης

29/9-1/10/2009 6o πανελλήνιο συνέδριο γεωτεχνικής & γεωπεριβαλλοντικής μηχανικής τόπος : συνεδριακό Κέντρο PALAIA- πολυχώρος τσαλαπάτα πληροφορίες: Tηλ: 210-3291362 fax: 2103291353

3-4/12/2009 1o Eλληνοκινεζικό Φόρουμ για το περιβάλλον τόπος: Αθήνα πληροφορίες: τηλ.: 210-3291362, fax.: 210-3291353 email : kfilip@central.tee.gr

22-25/10/2009 ενεργειΑ –PHOTOVOLTAIC 2009 εκθεσιακό κέντρο M.E.C. παιανία.

25-27 σεπτεμβρίου 2009 3ο συνέδριο πράσινης χημείας & βιώσιμης Ανάπτυξης τόπος : Θεσσαλονίκη πληροφορίες : τηλ: 2610-997172 fax :2610-997901 email: c.poulos@chemistry.upatras.gr site: www.chemistry.upatras.gr/hgcn

27 σεπτεμβρίου 2009 2ο πανελλήνιο συνέδριο πολεοδομίας, χωροταξίας & περιφερειακής Ανάπτυξης τόπος : τμήμα μηχανικών χωροταξίας, πολεοδομίας & περιφερειακής Ανάπτυξης, πολυτεχνική σχολή πανεπιστημίου Θεσσαλίας, πεδίον Άρεως βόλος. οργάνωση : τμήμα μηχανικών χωροταξίας, πολεοδομίας & περιφερειακής Ανάπτυξης, τεε περιφερειακό τμήμα μαγνησίας. πληροφορίες: 24210-74276,74282 fax: 24210-74276 email: skipour@uth.gr site: www.prd.uth.gr 22-25/4/2010 εCOTEC τόπος: Eκθεσιακό Κέντρο Expo Athens Ανθούσα Αττικής. πληροφορίες: τηλ.: 210-6800470 Fax : 210-6800476

25-27 σεπτεμβρίου 2009 3ο συνέδριο πράσινης χημείας & βιώσιμης Ανάπτυξης τόπος : Θεσσαλονίκη πληροφορίες : τηλ: 2610-997172 fax :2610-997901 email: c.poulos@chemistry.upatras.gr site: www.chemistry.upatras.gr/hgcn

13-14/10/2009 ενεργειΑΚοσ σχεδιΑσμοσ Tόπος : Αίθουσα τελετών του κτιρίου της πρυτανείας του εμπ στην πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου. πληροφορίες : πανελλήνιος σύλλογος χημικών μηχανικών , site : www.psxm.gr,τηλ: 210-9536775,6


7η ∆ΙΕΘΝΗΣ Ε ΕΚΘΕΣΗ ΚΘΕΣΗ ΦΟΡ ΦΟΡΕΩΝ ΕΩΝ ΤΟΠΙΚΗ ΤΟΠΙΚΗΣ ΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟ∆ΙΟΙΚΗΣΗΣ, ∆ΗΜΟΣΙΟΥ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΑΥΤΟ∆ΙΟΙΚΗΣΗΣ, ∆ ΗΜΟΣΙΟΥ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΝΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΚΑΙ Ι∆ΙΩΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΟΜΕΑ ΚΑ ΑΙ Ι∆ΙΩΤΙΚ ΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗ ΗΣΕΩΝ

26-299|11|200 26-2 2009 09 ∆ΙΕΘΝΕΣ ∆ΙΕΘΝ ΕΣ ΕΚΘΕΣΙΑΚΟ ΕΚΘΕΣΙΑΚΟ ΚΕ ΚΕΝΤΡΟ ΝΤΡΟ Θ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Όλα Όλ λα για τον πολίτη!

ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ ΕΚ∆ΗΛΩΣΕΙΣ: i Σύνοδος Σύνοδος των τ ∆ηµάρχων του ∆ικτύου ∆ικτύοου Βαλκανικών Βαλκανικ πόλεων (B BALCINET) (BALCINET) i Θεµατικά Θεµατικά συνέδρια Κ.Ε.∆.Κ.Ε. Κ.Ε.∆.Κ.Ε. και E.N.A.E. E i Συνέδριο Συνέδριο µε θέµα «Μοντέλα Πόλεων» Πόλεω ων» i Ηµερίδες Ηµερίδες σχετικές µε τεχνικά και νοµικά νοοµικά θέµατα για ∆ήµους Νοµαρχίες τους ∆ήµο ους και τις Ν οµαρχίες

ΧΟΡΗΓΟΙ Χ ΟΡΗΓΟΙ Ε ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

για παρεµβάσεις i ∆ιαγωνισµός ∆ ∆ιαγων βάσεις σε σε πόλεις µε υγρό υγ σ στοιχείο ∆ήµων/Νοµαρχιών, i Βραβεύσεις Β Βραβεύ µαρ ρχιών, που εφαρµόζουν περιβαλλοντικές πολιτικές π περιβα κές ή τεχνικές. i Σεµινάριο Σεµινάρ µε θέµα τεχνικές νικέςς επικοινωνίας και ee-governmentgovernment- CRM.


teyxos 10  

water-waste

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you