Page 1

การพิมพ์ ของคนไทย


ประวัตคิ วามเป็ นมา ศาสตราจารย์ จ อห์ น (John.Taylor.Jones) เขี ย นไว้ ว่ า ในปี พ.ศ. ๒๓๗๖ มีคนไทยคนหนึ่ งสนใจในวิชาการพิมพ์ ไปฝึ ก เรี ยนงานมาจากสิ ง คโปร์ ห ลายเดื อ น และได้ พ ยายามจัด ตั้ง โรงพิมพ์ข้ ึนแต่ไม่ค่อยมีทุน


คนไทยคนแรกที่ริเริ่ มกิ จการการพิมพ์หนังสื อขึ้นคือ พระบาทสมเด็จ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในขณะที่ ยงั ดํารงพระยศเป็ นสมเด็จฯ เจ้าฟ้ ามงกุฎ และยังทรงผนวชอยูท่ ี่วดั บวรนิเวศวิหาร จงเห็นประโยชน์ของหนังสื อ ในเมื่อ คณะมิ ช ชันนารี พิม พ์ห นังสื อเผยแผ่ศ าสนาคริ ส ต์ พระองค์ท รงดํา ริ ใ ห้ใ ช้ การพิมพ์เผยแผ่ศาสนาพุทธ จึงโปรดฯ ให้สั่งเครื่ องพิมพ์มาตั้งที่วดั บวรนิ เวศ วิหาร ดังปรากฏในตํานานวัดบวรนิเวศวิหารว่า...


“ครั้ งนั้ นการตี พิ ม พ์ ห นั ง สื อยัง ไม่ แ พร่ หลาย มี โ รงพิ ม พ์ แ ต่ พวกมิชชันนารี พิมพ์หนังสื อสอนศาสนา ทรงตั้งโรงพิมพ์ข้ ึนที่วดั พิมพ์ พระปาติ โ มกข์บ้า ง สวดมนต์บ้า ง แบบแผนอย่า งอื่ น บ้า ง เป็ นอัก ษร อริ ยกะใช้กนั ในสํานักนี้ แทนหนังสื อลาน”


การจัดตั้งโรงพิมพ์จะเป็ นวันใด พ.ศ. ใด ยังค้นหาเวลาไม่ได้ ใน ปี พ.ศ. ๒๕๓๘ เมื่อทางคณะมิชชันนารี ของหมอบรัดเลย์ หล่อตัวพิมพ์อกั ษรไทยขึ้นได้สําเร็ จ ได้นาํ ทูลเกล้าฯ ถวายสมเด็จฯ เจ้าฟ้ ามงกุฎชุ ดหนึ่ งพร้ อมด้วยตัวพิมพ์ภาษาอังกฤษ ๑ ชุ ด ซึ่งอาจเป็ นต้นเค้าของการเกิดโรงพิมพ์ที่วดั บวรนิ เวศวิหาร ใน พ.ศ. ๒๓๘๖ ปรากฏใน รายงานของคณะมิ ช ชัน นารี A.B.C.F.M.ว่ า เจ้า ฟ้ า ใหญ่ คื อ สมเด็ จ ฯ เจ้า ฟ้ า มงกุ ฎ มี โรงพิมพ์ที่เยี่ยมยอด มี ตวั พิมพ์อกั ษรโรมันหลายแบบ มี แม่ทองแดงหล่อตัวพิมพ์ และเบ้าหล่อตัวพิมพ์เอง พระองค์ยงั ได้ทรงสร้างอักษรขึ้นชุดหนึ่งคือ ตัวอักษรอริ ยกะ


ใน พ.ศ. ๒๓๙๐ หนังสื อบางกอกคาเลนเดอร์ ของหมอบรัดเลย์ระบุวา่ โรงพิมพ์ ของเจ้าฟ้ าใหญ่มีแท่นพิมพ์ ๑ แท่น ตัวพิมพ์อกั ษรไทย ๑ ชุ ด ตัวพิมพ์องั กฤษ ๒ ชุ ด และตัวพิมพ์บาลี ๒ ชุ ด สิ่ งพิมพ์ส่วนใหญ่เป็ นภาษาบาลี และกล่าวว่าเป็ นโรงพิมพ์ โรงแรกของไทย สภาพของโรงพิมพ์ที่วดั บวรนิเวศวิหารได้มีผบู ้ นั ทึกไว้วา่ “พวกเราขอดูในห้อง พิมพ์ของพระองค์ ที่น้ นั พระสงฆ์หนุ่ ม ๆ หลายองกับคนใช้นงั่ อยู่บนม้าทําด้วยไม้ไผ่ พระรู ปหนึ่งกําลังเรี ยงพิมพ์ อีกรู ปหนึ่ งกําลังพับเข้าเล่ม และอีกรู ปหนึ่ งกําลังตรวจปรู๊ ฟ พวกพระสงฆ์ให้หนังสื อแก่ เราเล่มหนึ่ ง ซึ่ งได้พิมพ์เป็ นภาษาบาลี โดยตัวพิมพ์ใหม่ ซึ่ งสมเด็จเจ้าฟ้ าได้ทรงกระทําเอง หนังสื อนั้นเป็ นเรื่ องพระบัญญัติสิบประการตาม พระพุทธศาสนา กับทั้งคําอธิบายพระบัญญัติน้ นั หมอแคสเวลได้ทูลพระองค์ไว้แต่ครั้ง ก่อนให้ทราบว่า มิตรสหายของเราชื่อ จี ดับบลิว เอคดี้ ในเมืองวอเตอร์ ฟอร์ ด ได้ถวาย นํ้าหมึกสําหรับพิมพ์หนังสื อหี บหนึ่ง พระองค์จึงทรงถามว่านํ้าหมึกนั้นมาจากใคร”


ในปี พ.ศ.๒๓๙๒ สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเจ้าฟ้ ามงกุฎทรงมี หนังสื อติ ดต่อกับ พระสหาย คือ นายและนางเอ็ดดี้ ที่กรุ งนิ วยอร์ ก ประเทศสหรัฐอเมริ กาให้ช่วยจัดหา ซื้ อเครื่ องพิมพ์หินจากสหรั ฐอเมริ กาส่ งมาให้พระองค์เครื่ องหนึ่ ง มีหลักฐานปรากฏ เป็ นลายพระหัตถ์ที่มีพระราชทานไปถึ งนาย และนางเอ็ดดี้ ถึ ง ๒ ฉบับการพิมพ์หิน ในขณะนั้นยังไม่ มีในเมื องไทยแต่ ตามพระราชหัตเลขานั้นแสดงว่า ทรงรอบรู ้ และ เข้า ใจเรื่ อ งการพิ ม พ์หิ น เป็ นอย่ า งดี ข ณะนี้ ยัง ไม่ มี ห ลัก ฐานว่ า เรื่ อ งพิ ม พ์หิ น ได้มี การนํา เข้า มาในเมื อ งไทยเมื่ อ ใด แต่ ต ามบัน ทึ ก ของหมอบรั ด เลย์ว่า การพิ ม พ์หิ น ครั้ งแรกในเมืองไทยมีในปี พ.ศ. ๒๔๐๒ หลังจากพระราชหัตถเลขาติดต่อสั่งซื้ อไป หลายปี


พ.ศ.๒๓๙๔ สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเจ้าฟ้ ามงกุฎทรงลาผนวช ขึ้ นครองราชย์ สมบัติเป็ นพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กิ จการพิมพ์ในวัดบวรนิ เวศวิหาร ก็ยงั คงดําเนิ นการอยู่ภายใต้การดูแลของสมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาชิ รญาณวโรรสโปรดเกล้าฯ ให้สร้ างโรงพิมพ์ข้ ึนอีกแห่ งหนึ่ งในบริ เวณพระราชวังชั้นกลาง บริ เ วณโรงแสนตัน เป็ นตึ ก ๒ ชั้น พระราชทานชื่ อ ว่า "โรงพิ ม พ์อ ัก ษรพิ ม พการ" ซึ่ งเป็ นโรงพิ ม พ์ห ลวงทํา หน้ า ที่ เ ป็ นโรงพิ ม พ์แ ห่ ง ชาติ โ รงแรกใน พ.ศ. ๒๔๐๑ ได้จัด พิ ม พ์ห นัง สื อ ราชกิ จ จานุ เ บกษาอัน เป็ นหนัง สื อ พิ ม พ์ข องราชการฉบับ แรก สํา หรั บ บอกข่ า วคราวในราชสํา นัก และเก็ บ ความจากประกาศของราชการต่ า ง ๆ พิมพ์ออกเผยแพร่


ใน พ.ศ.๒๔๐๔ เมื่ อส่ งคณะทู ตไทยไปยังอังกฤษ พระบาทสมเด็จ พระจอมเกล้าเจ้าอยูห่ วั ทรงให้ขนุ มหาสิ ทธิ โวหาร ร่ วมไปด้วยในคณะทูตและ ส่ ง มอบหมายให้ไ ปศึ ก ษาดู ง านในเรื่ อ งของการพิ ม พ์ เพื่ อ จะได้นํา ความรู ้ ทางการพิ ม พ์เ ข้า มาปรั บ ปรุ ง กิ จ การพิ ม พ์ข องโรงพิ ม พ์ห ลวงได้ดี ข้ ึ น ได้มี พระราชหัตถเลขาถึงคุณมหาสิ ทธิโวหารระหว่างที่อยูใ่ นอังกฤษ


สมาชิกในกลุ่ม ๑. นางสาวจุฑามาศ เทพณรงค์ เลขที่ ๖ ๒. นางสาวลิภาพร ศิริเมือง เลขที่ ๓๓ ๓. นางสาววานิสา คาวิจิตร เลขที่ ๓๕ ๔. นางสาววาสนา วานิช เลขที่ ๓๖

Profile for วานิสา คาวิจิตร

การพิมพ์ของคนไทย  

เป็นหนังสือที่เกี่ยวข้องกับการพิมพ์ของคนไทย

การพิมพ์ของคนไทย  

เป็นหนังสือที่เกี่ยวข้องกับการพิมพ์ของคนไทย

Advertisement