__MAIN_TEXT__
feature-image

Page 1

‘Bewust maken van het belang’

personeelsmagazine 32ste jaargang | mei 2017

Onrust en klimaat­angst juist aanwakkeren

VWS presenteert eigen netwerk Duurzaamheid

Circulaire economie is niet te stoppen

WOUTER KUSTERS - PAGINA 6

STEVEN OPPENHEIM - PAGINA 12

ADRIAAN VAN ENGELEN - PAGINA 20


Redactioneel

Zonnepanelen?

Waarom siert het thema Duurzaamheid deze lente-edities van Diagonaal en vws#Dia? Omdat meerdere collega’s wezen op duurzaamheids-initiatieven binnen VWS. Een typisch voorbeeld van ‘bottum-up-aanpak’, zo blijkt. Want duurzaamheid is een thema dat velen bezighoudt, zowel op het werk als privé.

Ook binnen VWS kent dit onderwerp twee aspecten: het VWSbeleid rond duurzaamheid in de zorg én de duurzaamheid in De Resident. Beide actueel, zo blijkt. Want VWS-beleidsmakers hebben zich onlangs verenigd in een intern duurzaamheidsnetwerk (zie het hoofdartikel op pagina 12, tot en met 15) en borduren voort op twee Green Deals. Daarnaast viel de Residentiële catering onlangs in de prijzen, als ‘gezondste bedrijfskantine van Nederland’. Bovendien zet VWS zich in voor biologische en gezonde voeding binnen de hele rijksoverheid. Lees daarvoor het interview met Odile Mijnheer en Lonneke de Vries op pagina 14 en 15.

Allemaal leuk, maar doe mij maar een kroket. Zelf ontbeer ik de passie voor verantwoorde keuzes en ik kom niet veel verder dan wat afvalscheiden, tegen beter weten in. Want kijk eens in het MiddenOosten, Azië, Afrika. Elke goedbedoelde poging die wij hier doen, wordt daar in het kwadraat teniet gedaan. Cynisch? Nee. Sceptisch? Ik wel. Maar dat neemt niet weg dat het thema duurzaamheid bij VWS hoog, hoger, op de kaart mag worden gezet. Dit kwartaalnummer van Diagonaal, in combinatie met de maandelijkse vws#Dia, is bedoeld om VWS’ers aan het denken te zetten over uiteenlopende aspecten van duurzaamheid. Ongeacht persoonlijke voorkeur. Want iederéén kan zich afvragen waarom op de schuine daken van De Resident eigenlijk nog geen zonne­ panelen zijn gemonteerd.

Rob Langeveld hoofdredacteur VWS Media

2 Diagonaal mei 2017


Thema:

Duurzaamheid

32ste jaargang | mei 2017

8

18

6

12

17

20

Wouter Kusters wil klimaatangst aanwakkeren 6 Liesbeth Sluis en Marinka Wildeman wonen duurzaam 8 VWS’ers introduceren netwerk ‘Duurzaamheid in de zorg’ 12 Nul tot nu met Janine Huiden 17 Kijk op vwsdia.nl

Manon Zwart de 'Floortje Dessing' van het RIVM 22

OP DE COVER: Steven Oppenheim, senior beleidsmedewerker directie Zorgverzekeringen. FOTO: René Verleg COLOFON Diagonaal en vws#Dia zijn de crossmediale personeelsmagazines van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Hoofdredactie Rob Langeveld Eindredactie Douwe Anne Verbrugge Redactie Maarleen van Aarden - Heikamp, Adriaan Duivesteijn, Hester Halfweeg en Sabina van Gils Klankbordgroep Janneke Leek, Steven Oppenheim, Nico van Santen, Paul Schulpen en Marjolein van der Velde Vragen, opmerkingen, i­ ngezonden brieven? Redactie, postbus 20350, 2500 EJ Den Haag, telefoon: (070) 340 69 56, e-mail: diagonaal@minvws.nl Secretariaat telefoon (070) 340 60 00. Overname van tekst is mogelijk na overleg met de redactie Vormgeving Kris Kras context, content and design Druk Xerox/OBT Pensioen of uit dienst en de Diagonaal blijven ontvangen? Geef het door: diagonaal@minvws.nl

3


Kleine bijdrage

Tekst: Adriaan Duivesteijn Fotograaf: René Verleg

Voetafdrukken VWS'ers

Iedereen wil wel duurzaam leven, maar het moet geen moeite kosten. Tja. De mensheid is snel en makkelijk te verleiden tot gemakzucht. Toch kunnen we kleine bijdragen leveren.

KORTJES Dagelijks 847.000 liter water Het UMC Groningen heeft het water- en energieverbruik van een dorp van 3.000 inwoners. Dagelijks wordt ongeveer 847 duizend liter water gebruikt. Ook komt er 4 Diagonaal mei 2017

zeven ton afval per dag vrij. Ziekenhuizen blijken relatief de grootste gasverbruikers binnen de dienstensector (cijfers CBS). De totale zorgsector verbruikt jaarlijks ruim 900 miljoen kubieke meter gas en 2,3 miljoen megawattuur elektriciteit. Dat is vergelijkbaar met het verbruik van ruwweg 600.000 huishoudens. https://tinyurl.com/mzor88k

Oproep aan ABP fossielvrij te investeren Burgerbeweging ‘ABP Fossielvrij’ roept het ABP (pensioenfonds voor overheid en onderwijs) op niet langer te investeren in fossiele bedrijven als Shell, ExxonMobil, Total en Chevron. Het pensioenfonds  investeert 33 miljard euro in deze bedrijven. Volgens de burgerbeweging


‘Ticket van 25 euro naar Spanje kan ik moeilijk weerstaan’ Luc Hagenaars, senior beleidsmedewerker directie MEVA “Ik houd mij bezig met een duurzaam gezondheidssysteem. Duurzaamheid vind ik belangrijk, iedereen moet z’n steentje bijdragen. Privé ben ik toch wel een beetje hypocriet. Ik sorteer netjes mijn afval, maar ik vlieg toch ook meerdere keren per jaar. Zolang een ticket naar Spanje 25 euro kost, maak ik daar gebruik van. Dat is dan een rationele keuze in mijn eigen belang. Als individu ervaar je de consequenties toch minder. De overheid heeft zeker een taak om duurzaamheid te bevorderen. Bijvoorbeeld door de vervuiler te laten betalen. Daar ben ik voor. Hoe snel je daarmee moet gaan? Het moet geleidelijk gebeuren. Anders krijg je de mensen niet mee.”

is het nu de tijd om uit kolen, gas en olie te stappen: “Investeer niet langer in het verergeren van het klimaatprobleem. Wat ongezond is voor de aarde, kan nooit een goede investering zijn.” Op www.abpfossielvrij.nl kan een petitie worden ondertekend.

‘Op de fiets naar Parijs’ Martijn van Peer, (senior) beleidsmedewerker directie Sport

‘De actie van de gemeente kwam mooi uit’ Janneke Boer, middenmanager directie Zorgverzekeringen “We wonen sinds kort in Rijswijk en kregen een brief van de gemeente. Die kijkt of er voldoende interesse is om een grote aanbesteding voor zonnepanelen te doen. Die is er. Wij zijn van plan om hier langere tijd te blijven wonen. Zonnepanelen plaatsen is dan de moeite van de investering waard. De gemeente heeft inmiddels een aanbieder geselecteerd. Die komt binnenkort kijken of plaatsing bij ons mogelijk is en hoeveel panelen er dan geplaatst kunnen worden. Deze actie van de gemeente kwam mooi uit. We waren er zelf niet echt mee bezig, maar nu wordt het ons makkelijk gemaakt. Natuurlijk doen we al het een en ander qua duurzaamheid. We scheiden vanzelfspreken ons afval. En als we een lange reis maken, dan betalen we extra voor CO2 compensatie.”

Onsje rundvlees is als een maand douchen?

“Ik ben geneigd om mijzelf toch wel een voldoende te geven als het gaat om mijn duurzame leven, maar of dat eerlijk is hangt af van met wie je mij vergelijkt. Ik rijd in een zuinige auto. Doordeweeks doe ik alles op de fiets. We wonen in een energiezuinig huis. En we proberen drie keer per week vegetarisch te eten. Maar... als ik auto rijd, dan zijn dat flinke stukken. Ook stap ik graag in het vliegtuig. Dat zijn dan juist langere reizen. We zijn in Azië geweest en dit jaar staat Zuid-Amerika op het programma. Niet echt goed qua ecologische voetafdruk. Maar niet al mijn vakanties zijn belastend. Zo ben ik met een groep vrienden naar Parijs geweest. Heen op de fiets, terug met de trein.”

Lees daarvoor: https://tinyurl.com/n8gj8d8

Volgens de organisatie Wakker Dier is voor het produceren van een ons rundvlees 1.500 liter water nodig. Als dat cijfer klopt, dan bespaar je met één dag geen vlees eten evenveel water als je verbruikt met een maand lang dagelijks douchen. Het NRC checkt of deze bewering klopt. 5


Blikveld

Interview met filosoof Wouter Kusters

‘Onrust en klimaatangst juist aanwakkeren’

Kusters nodigt VWS’ers uit voor het congres ‘Klimaatstemming’ van zijn Stichting Psychiatrie en Filosofie, op vrijdag 9 juni in Leiden. Centraal staat de vraag: hoe om te gaan met patiënten met klimaatangst. “VWS mag daar eigenlijk niet ontbreken”, vindt Wouter. “Want dit onderwerp wordt steeds belangrijker in de geestelijke gezondheidszorg. Maar in de opleiding van hulpverleners komt het bijvoorbeeld totaal niet aan de orde. En de overheid moet zorgen dat de moraal en de normering rond het klimaat ingrijpend verandert. Net als bijvoorbeeld bij het rookbeleid.”

6 Diagonaal mei 2017

Tekst: Rob Langeveld Foto: Rene Verleg


Wouter Kusters (1966) • Filosoof en taalwetenschapper •A  uteur van: Pure waanzin: een zoektocht naar de psychotische ervaring (2004, herziene editie 2013) , Alleen: berichten uit de isoleercel (2007, samen met Sam Gerrits en Jannemiek Tukker). Filosofie van de waanzin. Fundamentele en grensoverschrijdende inzichten (2014) • S ecretaris van de 'Stichting psychiatrie en filosofie' (stimuleert het onderzoek op het grensgebied van psychiatrie en filosofie).

Hij kent nog geen Nederlanders die bunkers bouwen om zich te beschermen tegen de klimaatverandering. In Amerika gebeurt dat wel. Daar hebben ze vele specialisten klimaattherapie, weet filosoof Wouter Kusters (50), die zelf ook specialist klimaattherapie is. “We moeten de angst en de ontkenning ombuigen naar positieve actie om ons milieu te redden. Anders bestaat de mensheid in het jaar 2100 niet meer.” Wouter Kusters noemt drie mijlpalen die zijn eigen bewustwording over de klimaatdreiging hebben bepaald. “Allereerst de film van Al Gore, 'An Unconvenient Truth'. En later een indringende lezing van Marjan Minnesma, de directeur van de Stichting Urgenda. De druppel was het boek ‘Requim for a Species’ van de Australische filosoof Clive Hamilton. Dat was het meest heftig, heel pessimistisch, heel concreet en heel reëel. Als het doorgaat zoals het nu gaat, is het in het jaar 2100 op de wereld gemiddeld 6 graden warmer. Als ik geen kinderen had, zou ik me minder druk maken. Maar de harde werkelijkheid is dat we te maken hebben met de grootste bedreiging voor de menselijke soort. Veel groter dan van bijvoorbeeld terrorisme, of zelfs van mogelijke oorlogen binnen Europa. Terrorisme is alleen veel zichtbaarder dan klimaatverandering. Maar de droogte in landen als Ethiopië en Somalië leidt tot heel grote vluchtelingenstromen. Uiteindelijk zelfs uit landen als Spanje en Italië. Omdat het hele Middellandse Zee-gebied

véél te heet wordt. Dat gaat uitmonden in een enorme strijd om voedsel en dan gaat het nog maar om één vraag: wie mag er nog mee-eten?” Socrates Kusters, tweevoudig winnaar van de Socrates-beker (voor het meest prikkelende filosofieboek) is niet alleen verontrust over de klimaatverandering, maar ook over de psychologische gevolgen hiervan. “Vandaar ons congres. In Amerika zie je al moedeloosheid en apathie. De klimaatdiscussie werkt verlammend. Mensen vragen zich af wat ze kunnen doen. Daarom is het hoog tijd voor bezinning. We moeten de onrust en angst juist aanwakkeren om bewustwording te vergroten en tot actie over te gaan. Hoe? Door meteen te stoppen met olie, gas en andere fossiele brandstoffen. Jan Terlouw schreef het laatst ook in zijn voorwoord in het boek 'Klimaatmores' van Bas Eickhout, EU-parlementariër van GroenLinks: ‘De ware aard van de problematiek is politiek.’ Technisch kan het gewoon. De vraag is alleen: wie durft? De klimaatmores moet radicaal veranderen. Een cruciale taak voor de politiek dus. We moeten de angst en de ontkenning ombuigen naar positieve actie om ons milieu te redden. Anders bestaat de mensheid in het jaar 2100 niet meer.” Groen Rechts Kusters volgt met belangstelling de bewegingen rond ‘Groen Rechts’.

• Woont met vrouw en twee kinderen (7 en 14 jaar) in Schoonhoven (Groene Hart). • Heeft zonnepanelen op het dak (“die zaten er al op toen we het huis kochten”). • Vliegt niet (meer); een elektrische auto staat bovenaan de verlanglijst (“maar we hopen op beter belastingbeleid hiervoor”). • Is vegetarisch, doet "braaf aan afvalscheiding" en zet de thermostaat niet hoger dan 19 graden.

“Ik ben blij dat het klimaat op de politieke agenda staat. Er moet een nog veel breder draagvlak ontstaan. Net als bij roken moet ook de moraal rond milieuvervuilend gedrag drastisch veranderen. Iedereen moet zich bewust worden dat het zo op zijn beloop laten een misdaad tegen de mensheid is.” Maar die toenemende bewustwording heeft dus een keerzijde, weet Kusters: “De psychologische uitwerking op individuen. Daarom moeten we ons richten op hulpverleners in de geestelijke gezondheidszorg, die te maken gaan krijgen met een nieuw type patiënten. Mensen die depressief zijn of angststoornissen ontwikkelen omdat ze bang zijn dat de aarde vergaat door de klimaatverandering. In Amerika weten ze al dat dit niet valt op te lossen met een pil, of door te zeggen dat het wel meevalt. Tijdens het congres ga ik samen met programmamaker Evanne Nowak en journaliste Sanne Bloemink in gesprek over hoe je hier mee omgaat. Een interessant thema, ook voor VWS’ers die de buitenwereld naar binnen willen halen!” In vws#Dia reageren VWS'ers Lotte van Galen en Lotte Meulman op dit artikel. Meer informatie over het congres Klimaatstemming (op 9 juni in Leiden) is te vinden op www.psychiatrieenfilosofie.nl

7


VWS’ers vinden… In vws#Dia vertellen Hester Borsboom, Martin Hagen en Henri Iskes over hun duurzame voetstappen.

Werken aan een energiezuinige en milieuvriendelijke samenleving kent grote en minder grote stappen. Ook Liesbeth en Marinka geven daar op een eigen manier invulling aan.

Liesbeth Sluis (44) senior beleidsmedewerker directie VGP

‘Muren geïsoleerd met geperste spijkerbroeken’

Tekst: Adriaan Duivesteijn Foto’s: Kick Smeets

8 Diagonaal mei 2017

“We hebben in Muiderberg een jaren ‘30 huis gekocht. Daar maken we nu een ‘nulopde­ meterwoning’ van. Het stond vijf jaar te koop, er moest het een en ander aan gebeuren. Een goede gelegenheid om het echt grondig aan te pakken: extra dikke beglazing in de nieuwe uitbouw, zonnepanelen en een warmtepomp. De muren worden geïsoleerd met geperste spijkerbroeken. Uiteindelijk betalen we zo bijna geen energiekosten meer. We verbruiken wat we zelf opwekken. Dat is geen nieuw concept, maar ik vind het toch grappig te merken hoe onbekend het is. Onze aannemer komt ook weinig klanten tegen die bij verbouwing willen inzetten op energiebesparing. Zo zie je, je leeft toch in je eigen bubbel.

Best wel nieuw is de upfall shower die we willen nemen. De eerste minuten loopt het water nog weg, maar daarna wordt het hergebruikt en kan ik gewetenloos douchen. Mijn vriend - hij werkt bij Greenpeace - is de aanjager. Hij zoekt alles uit. We proberen zo duurzaam mogelijk te leven. Je moet volhardend zijn, want het is niet altijd even gemakkelijk. Voor particulieren is er bij het verbouwen naar een duurzame woning eigenlijk niet echt een partij die je goed kan helpen.”


Marinka Wildeman (33) senior beleidsmedewerker directie Maatschappelijk Ondersteuning

‘Mijn tuin wordt een eetbaar paradijsje’

Tekst: Hester Halfweeg Foto’s: Kick Smeets

“Vooral vanwege de tuin heb ik vorig jaar dit huis in Leiden gekocht. Ik ga er een eetbare tuin van maken. Geen saaie moestuin met vierkante bedden, maar een eetbaar paradijsje. Als je de aarde eerlijk zou verdelen, is per mens 1,8 hectare beschikbaar. Maar een gemiddelde Nederlander gebruikt 6,2 hectare! Hoe we nu met z'n allen bezig zijn, dat kan gewoon niet. Ik word me de laatste jaren steeds bewuster van hoe ik leef. Mijn tuin hoort bij die levensvisie. Ik probeer zo min mogelijk afval te produceren, ik rijd geen auto en eet weinig vlees en kaas. Ook realiseer ik me met de dag meer dat het helemaal niet nodig is om aldoor nieuwe spullen aan te schaffen. Daarom koop ik mijn kleding meestal tweedehands. Enthousiast ben

ik over alle initiatieven om spullen met elkaar delen, zoals Peerby.com. Dat is een internetdienst die je helpt spullen te lenen van mensen bij je in de buurt. En andersom natuurlijk! Ik heb onlangs mijn dvd-brander aan iemand geleend. En toen ik naar Leiden verhuisde heb ik een steekwagen geleend. Er zijn zoveel spullen die je bijna nooit gebruikt en daarom is het veel logischer die met elkaar te delen. Ik merk dat ik steeds verder ga in een duurzame leefwijze. Maar het blijft wel een dagelijks dilemma. Ik wil bijvoorbeeld wel af en toe met het vliegtuig op vakantie.”

9


What's in the name

Samenstelling: Hester Halfweeg Illustratie: Klaartje Berkelmans

Groen gedrag Duurzame achternamen in overvloed bij VWS: Bloem, Eijk, Hagen, Van der Klei, Veld en ga zo maar door. Stimuleren hun ‘groene achternamen’ hen tot duurzaam gedrag? Wie weet… Brigitte Zonneveld Directie Markt en Consument “We hebben een besparende douchekop, we douchen kort en we hebben een regenton waaruit we water voor de planten en de tuin halen. Voor mij is het vooral een kwestie van pragmatisme en het combineren van goede voornemens met gezond verstand. Duurzaamheid bespaart je gewoon geld. Verder moet het vooral niks afdoen aan je eigen manier van leven en je eigen geluk. Als je een keer lang wilt douchen, moet je dat lekker doen.”

10 Diagonaal mei 2017

Jenny Bosma Directie Jeugd “Ik fiets veel en haat vliegen. Ik was graag en heb geen wasdroger. Ik eet weinig vlees maar nooit biologisch. Ik trek een trui aan en zet de kachel hoger. Ik houd wel van bomen maar niet van bos. Ik geef om natuur maar niet om GroenLinks.”

Liesbeth Molenaar Directie Curatieve Zorg “Ik eet geen vlees, koop meestal biolo­ gische producten, probeer afval te scheiden en doe zoveel mogelijk op de fiets. Een trui aantrekken en de kachel lager zetten, een minuut douchen… dat gaat me te ver. Maar dan heb ik altijd mijn dochters nog. De lessen op school over duurzaamheid slaan duidelijk aan en ze lopen sindsdien door het huis als kleine moraalridders. Dat komt dus wel goed met die volgende generatie.”

Jacqueline Bloem Directie Jeugd “Ik denk dat wij een geringe invloed hebben op de klimaatverandering. In die zin ben ik dus niet gemotiveerd om me ‘duurzaam’ te gedragen. Gemakzucht speelt hierbij ook een rol. Toch vind ik wel dat wij ons aan moeten passen en dus ook die geringe invloed moeten aanwenden om enig verschil te maken. Maar uiteindelijk zal de mensheid de aarde niet overleven en komt er weer een nieuwe orde. Dat is nu eenmaal de evolutie.”


Michal van Eijk Directie Langdurige Zorg “Duurzaam niet echt, maar toch wel een beetje bewust. Mijn interesse hiervoor blijkt ook wel uit mijn afgeronde studie Natuurwetenschappen en mijn scriptie over het verduurzamen van verouderde bedrijventerreinen. Ik vind het heerlijk om zo veel mogelijk op de fiets te doen en ik vind het OV ook prima te doen, liefst natuurlijk zonder werkzaamheden of vertragingen.”

Stephanie Bos Directie Langdurige Zorg “Mijn vleesconsumptie is beperkt, en dat is vooral ingegeven doordat ik vind dat het van weinig beschaving getuigt hoe industrieel we met dieren omgaan. Daarnaast is de bio-industrie vervuilend. Ik erger me ook erg aan de continue verkeersstromen in Nederland, maar ben er zelf ook af en toe debet aan. Als ik het voor het zeggen had, zou ik echt rigoureus ingrijpen.”

Hanneke Landman Directie Jeugd “Een auto is voor mij niet rendabel, met mijn fiets en het OV ben ik sneller en goedkoper uit. Thuis trek ik liever een extra trui aan dan dat ik de kachel aan zet. En nieuwe spullen koop ik alleen als ik het echt nodig heb. Mijn boodschappen doe ik zoveel mogelijk afgepast, zodat ik bijna niets hoef weg te gooien. Al met al ben ik onbewust duurzaam bezig.”

Pepita Groeneveld Directie Curatieve Zorg “Plastic inzamelen werkt voor mij verslavend, maar het laat vooral zien hoeveel verpakkingsmateriaal van plastic is. Daarom gaan wij graag naar de (biologische) markt waar je fruit en groente los of in een papieren zak meekrijgt. Hoe ironisch is het dat we plastic vaak maar zo kort gebruiken terwijl het eeuwen blijft bestaan, bijvoorbeeld in de oceanen.”

Martin Hagen Directie Jeugd “Bij mij strijdt duurzaamheid voort­ durend met gemakzucht: ik probeer er op te letten maar het moet niet te ingewikkeld zijn. Mijn meest hardnekkige duurzame gedrag stamt uit m’n kindertijd, talloze malen herhaald door pa en ma: papiertjes in je jaszak, tot je een prullenbak ziet. Zo zie je maar: indoc­ trineer de jeugd, verbeter de wereld!”

Jan van Zomeren Directie Communicatie “In april maakte ik een rondreis door Mexico. Wie kiest voor een verre reis, vergroot zijn CO2 ‘footprint’ aanzienlijk, daar ontkom je niet aan… Ik heb er bewust voor gekozen om mijn reis bij Better Places te boeken omdat zij de CO2 uitstoot volledig compenseren. De reisorganisatie maakt de reis CO2 neutraal door te investeren in efficiëntere kooktoestellen in Ghana.”

Monique van der Klei Directie Langdurige Zorg “We gaan aan veel zaken voorbij… Realiseren we ons bijvoorbeeld dat de uitstoot van CO2 veroorzaakt door datacenters in Nederland gelijk is aan de uitstoot van CO2 van alle vliegbewegingen boven Nederland? Of dat één cruiseschip dat aandoet in Rotterdam net zoveel CO2 uitstoot als alle oude diesels in de binnenstad van Rotterdam? We moeten daarom ook zeker grote zaken aanpakken. Maar alle beetjes helpen, dus ik doe mijn best en ben bewust bezig.”

Coen Veld Directie Curatieve Zorg “Met het gezin gebruiken we de auto zo min mogelijk; we doen zoveel mogelijk met de fiets. We hebben het ook een jaar zonder auto geprobeerd (op de proef ), maar dat bleek toch onhaalbaar met vier kinderen. Ik heb geen rijbewijs trouwens, dus ik fiets altijd of ga met het openbaar vervoer.”

11


Tekst: Paul Steinhoff Foto’s: Rene Verleg

Topic

Duurzaam werken bespaart zorguitgaven De zorgsector is verantwoordelijk voor 5% van de uitstoot van CO2 in ons land. Er wordt gewerkt aan verbeteringen van de duurzaamheid in de zorg, maar volgens VWS’er Steven Oppenheim (directie Zorgverzekeringen) kan er meer. “En er moet meer. Vandaar dat ik bij VWS ben gestart met het netwerk Duurzaamheid in de zorg.”

Een netwerk Duurzaamheid in de zorg, waar komt dat idee vandaan? “Duurzaamheid is een steeds belangrijker onderwerp. Om de klimaatdoelen van Parijs te halen en om kosten te besparen. Binnen de zorgsector vinden al mooie initiatieven plaats, maar bij veel medewerkers van VWS leeft het gevoel dat er meer kan en moet. Ook bij mij. Ikzelf heb het Centraal Administratie Kantoor in mijn portefeuille zitten, en dacht: kan ik hen en andere zelfstandige bestuursorganen van VWS niet stimuleren meer met duurzaamheid te doen? Ook op andere plekken binnen het ministerie ontstonden initiatieven. Zo onderzocht Sandra van Dijk op verzoek van de directie Markt en Consument wat VWS doet met dit onderwerp. Beleidsmedewerkers van verschillende directies kwamen hierdoor bij elkaar en hebben samen het netwerk opgericht.”

12 Diagonaal mei 2017

Is dat nodig, is de zorg niet voldoende duurzaam bezig? “Er zijn zeker goede initiatieven, vooral regionaal. Een voorbeeld is het Medisch Centrum Leeuwarden. Het MCL wekt zelf energie op, heeft led-verlichting, gebruikt zoveel mogelijk duurzaam materiaal en zorgt ervoor dat er zo weinig mogelijk afval wordt geproduceerd. Hiervoor heeft de Stichting Milieukeur het MCL onderscheiden met het gouden certificaat Milieuthermometer Zorg. Maar er kan veel meer gedaan worden, ook landelijk. Dat is nodig want de zorgsector is verantwoordelijk voor 5 procent van de totale CO2 uitstoot in ons land. En ook: duurzaamheid is meer dan energie. Wat voor de zorg ook belangrijk is, is het voorkomen dat medicijnresten in ons water terecht komen. Op de website van Milieuplatfom Zorgsector staan concrete maatregelen die zorginstellingen kunnen nemen.” ➔➔


Green Deals In 2011 is de Rijksoverheid begonnen met de Green Dealaanpak. Met Green Deals wordt de weg ingeslagen naar een duurzame samenleving. Er zijn twee Green Deals gesloten die direct betrekking hebben op de zorg.

Nederland op weg naar Duurzame Zorg Voor de zorgsector werd in oktober 2015 de eerste Green Deal gesloten: ‘Nederland op weg naar Duurzame Zorg’. Zorgaanbieders in Nederland zijn namelijk grootverbruikers van energie, water en voedsel. En daar is veel winst te behalen. Milieu Platform Zorgsector is de initiatiefnemer van deze Green Deal waar ook minister Edith Schippers haar handtekening onder zette. De ambitie is dat eind

2018 80% van de ziekenhuizen en 50% van de overige zorgaanbieders een begin hebben gemaakt met de systematische verduurzaming van hun bedrijfsvoering. In de regiegroep van de Green Deal ‘Nederland op weg naar Duurzame Zorg’ zitten ondermeer het ministerie van Economische Zaken, het ministerie van Infrastructuur en Milieu, RadboudUMC, Reinier de Graaf Ziekenhuis, Intrakoop, MVO Nederland, Strukton en Philips. De regiegroep bepaalt de agenda en heeft 8 werkgroepen ingesteld. Van ‘duurzaam inkopen’ tot ‘energie’ en ‘medicijnen en water’.

Over de Datum? De andere Green Deal waarbij VWS is betrokken gaat over het verminderen van voedselverspilling: ‘Over de Datum?’. Tijdens de Nationale Voedseltop op 26 januari 2017

ondertekenden diverse partijen deze Green Deal. De partijen willen de betekenis van houdbaarheidsdata en de houdbaarheid van producten (ook na openen) uitleggen aan consumenten. Naast de ministeries van Economische Zaken, Infrastructuur en Milieu en VWS ondertekenden de volgende partijen de Green Deal: Het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL); de Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie (FNLI); de Nederlandse Zuivel Organisatie (NZO); Wageningen University & Research. Alle inspanningen moeten leiden tot minimaal een halvering van de totale voedselverspilling door de consument in 2025. De Nederlandse consument verspilde in 2013 zo’n 47 kilo per persoon. Dat betekent zo’n 800 miljoen kilo per jaar.

13


Het VWS-netwerk Duurzaamheid in de Zorg wordt gevormd door (met de klok mee): Mirjam Pankras (MC) Steven Oppenheim (Z) Valentin Neevel (MEVA) Brigitte Zonneveld (MC) Esther Putman (PG)

Wat gaat het netwerk doen om de zorg duurzamer te maken? “We inventariseren eerst wat er al gebeurt binnen de zorg. Er is wet- en regelgeving die voorschrijft dat instellingen meer aan duurzaamheid moeten doen. Ook zijn er twee Green Deals voor de zorgsector (zie kader, red.). Die deals zijn ondertekend door minister Schippers en verschillende instellingen. Zij hebben met elkaar afgesproken dat duurzaamheid een onderdeel moet zijn van de bedrijfsvoering en dat ze zich inzetten om een keurmerk te krijgen. Wij willen de zorgorganisaties en -instellingen stimuleren de wet- en regelgeving te volgen en zich aan te sluiten bij de Green Deals. Ik doe dat tijdens mijn besprekingen met zorgverzekeraars. Zij kunnen bij de inkoop van zorg duurzaamheid meenemen als gespreksonderwerp. Daarnaast willen we achterhalen waarom deze instel-

14 Diagonaal mei 2017

lingen en organisaties nog niet duurzaam werken. Lopen ze tegen problemen aan en kunnen wij daar als VWS iets aan doen? Overigens is door onderzoekers vast­ gesteld dat zorginstellingen 50.000 tot 500.000 euro per jaar kunnen besparen als ze duurzaam werken. Dat betekent dus ook een bezuiniging van de zorg­ uitgaven!” Wat kunnen VWS’ers doen die niet in het netwerk zitten? “Het valt mij op dat als het over duurzaamheid gaat, er vaak naar anderen wordt gewezen. Kleine landen wijzen naar grote landen als China en de VS. Zij zijn de grote vervuilers en zij moeten de problemen aanpakken, is de redenering. En ondernemers doen vaak hetzelfde. Zij wijzen naar de zware industrie als boosdoener. Maar iedereen kan bijdragen aan duur-

zaamheid. Dat doen de meesten thuis hopelijk ook. Bijvoorbeeld door de aanschaf van een duurzame HR-verwarmingsketel, afvalscheiden, vaker de fiets pakken in plaats van de auto, enzovoort. Dat wat we thuis doen, kunnen we ook op ons werk doen. Door in gesprek te gaan met organisaties en instellingen en ze bewust te maken van het belang van duurzaamheid voor de zorg.”


Duurzaamheid binnen en buiten De Resident

‘Elektrische auto’s voor VWS’ Hoe duurzaam wordt er gewerkt binnen De Resident? Iedereen weet dat afval wordt gescheiden en dat de verlichting is voorzien van bewegingssensoren. Maar achter de schermen gebeurt meer. Odile Mijnheer (directie OBP) is portefeuillehouder Duurzaamheid. Deze nieuwe functie wordt sinds kort door haar ingevuld. “In het ‘Programma versnelling duurzame bedrijfsvoering’ staat hoe het Rijk invulling gaat geven aan een voorbeeldige en duurzame bedrijfs­ voering. We willen in 2030 een klimaatneutrale bedrijfsvoering en dat de CO2 uitstoot met 40 procent is verminderd. En in 2050 wil de Rijksoverheid alleen nog maar duurzame energie gebruiken.”

Lonneke de Vries (FMHaaglanden, verantwoordelijk voor de facilitaire dienstverlening) geeft nu al invulling aan het duurzaam maken van het ministerie: “Momenteel zijn we bij FMHaaglanden bezig met een proef bezig om verschillende auto’s voor de ambtelijke top te vervangen door een Tesla. VWS is hier niet bij betrokken, maar volgend jaar wordt wel een aantal auto’s van VWS vervangen door een elektrisch model. Welk model dat wordt, is nog niet bekend.” Binnen het Rijk wordt ook steeds meer gewerkt met circulaire systemen. Dat betekent dat je alles continu hergebruikt om er weer hetzelfde van te maken. Lonneke: “Samen met het Petit Café doet FMH

nu een ‘circulaire-proef’. De koffiedrab van het Petit Café wordt niet weggegooid, maar met een bakfiets naar De Haagse Zwam gebracht. Dat bedrijf gebruikt de drab voor de kweek van oesterzwammen en die kan het Petit Café, als de proef slaagt, in haar gerechten verwerken.” Odile: “Onze catering heeft sowieso een hoog duurzaamheidgehalte. VWS, FMH en cateraar Albron hebben onlangs een onderscheiding ontvangen voor ‘gezondste bedrijfskantine van Nederland’. Bovendien zet VWS zich in voor biologisch en gezonde voeding binnen de hele rijksoverheid.” Lees het hele artikel met Odile en Lonneke over ‘Duurzaamheid binnen De Resident’ in vws#Dia.

Lonneke de Vries (links) en Odile Mijnheer

15


In De Resident

Happy Energy Ik ben de dochter van Wubbo Ockels en ik heb geen zonnepanelen op mijn dak. Zo. Het hoge woord is eruit. Ons dak is rond en zonnepanelen niet, dat maakt het heel lastig. We hebben ook geen elektrische auto. Helaas. (Nog) veel te duur. Het moet natuurlijk wel leuk blijven.

Ik doe aan gescheiden afval. Maar niet plastic. Want daar heb ik geen kliko voor. En ik eet steeds minder vlees. Maar mijn voornemen om de helft van de week vegetarisch te eten lukt nog steeds niet. Als ik te veel vreemde smaken voorleg, protesteert mijn gezin. Ingesleten patronen veranderen, dat is niet makkelijk. Daar heb je hulp bij nodig. Bij VWS weten we dat. Wij hebben preventieprogramma’s, campagnes en stimuleringsbeleid om mensen gezond te laten eten, te stoppen met roken, genoeg te bewegen, enzovoort. Om leefstijl te veranderen. En wij helpen het werkveld om zich aan te passen aan de huidige maatschappij. Allemaal voor de toekomst van de zorg. En om onze kinderen niet op te zadelen met torenhoge zorgkosten.

Foto: Rogier Reker

16 Diagonaal mei 2017

Datzelfde hebben we nodig voor duurzaamheid. Voor onze toekomst. En om onze kinderen niet op te zadelen met de kosten van uitgesteld klimaatbeleid. Bij VWS weten we ook: focus op de oplossingen, niet op de problemen. Mijn vader had ook een positieve insteek. Als hij sprak over de noodzaak om naar een duurzame samenleving

over te stappen, bracht hij dat heel opgewekt en vrolijk. Dan had hij het over ‘Happy Energy’. Omdat het kiezen voor duurzame energie een positieve, hoopgevende, toekomstgerichte keuze is en daar word je blij van. Je kunt het overigens altijd, bij elke keuze toepassen. Levert het positieve energie op? Ja? Mooi, doen. Ik duim voor een ministerie van Duurzaamheid. Verantwoordelijk voor de transitie naar 100% duurzame energie. Zo’n megagrote transitie, daar weten wij wel wat vanaf. En volgens mij kunnen wij zo’n ministerie nog veel meer bieden aan kennis en ervaring. Onze focus op wat mensen nou echt nodig hebben in plaats van wat er allemaal is. Onze aanpak van innovatie en e-health. Onze praktijkteams. Wij weten alles van dat duwtje in de goede richting geven. Met de bedoeling dat het voor iedereen beter wordt. Dat doen we met een scheutje happy energy. Want het moet natuurlijk wel leuk blijven.

Gean Ockels, Speechschrijver directie Communicatie


Janine Huiden

1963

Janine (1962) is senior beleidsmedewerker directie Jeugd en bedrijfshulpverlener bij VWS.

1963 (1 jaar) Ik ben in Heerenveen geboren, als oudste van vier kinderen. Mijn vader was logopedist, mijn moeder van huis uit onderwijzeres. Op mijn 16e verhuisden wij naar het Groningse Midwolda (nu Scheemda). 1969

1969 (7 jaar) Middelste rij, tweede van rechts daar sta ik. Ik was superverlegen als kind. De school was erg streng, maar je had weinig keus. Tegenwoordig gaat het er gelukkig anders aan toe in het onderwijs. Dat zie ik ook aan mijn eigen kinderen, die vrijer en assertiever zijn dan ik als kind. 1974 (12 jaar) Als meisje hield ik erg van knutselen. Zo heb ik bijvoorbeeld nog steeds een grote molen, die ik vroeger van lucifer­stokjes heb gemaakt. Ik hield ook van piano spelen. Mijn vader gaf pianoles naast zijn werk. Hij had een eigen lesmethode ontwikkeld om het spelen in de vingers te krijgen.

1974

1978

1978 (16 jaar) Op mijn 16e begon ik met tafeltennis en twee jaar later deed ik al mee aan landelijke wedstrijden. Nu ben ik als coach nog actief. Het is zo mooi om het beste uit mensen te halen! Hierbij gebruik ik ook inzichten uit ‘actiontypes’. Op de VWS Medewerkersdag gaf ik hierover twee workshops. Als je meer wilt weten over actiontype en je eigen voorkeursstijl, mail mij gerust. 1996 (34 jaar) Mijn man Wilko en ik leerden elkaar kennen bij de Europese jeugdkampioenschappen tafeltennis in Den Haag in 1995. Ik was trainer en hij zat in de organisatie. Ik vond hem meteen geweldig, het was liefde op het eerste gezicht. We trouwden twee jaar later. 2007 (45 jaar) Ik woon met mijn gezin in Zoetermeer. Onze zoons waren op deze foto nog 6 en 7 jaar. Inmiddels zijn Arjan en Elwin allebei koppen groter dan ik . Zij zitten nog op school. En ze tafeltennissen. En goed ook. Ze behoren in hun leeftijd­ categorie tot de top 5 van Nederland.

1996

Samenstelling: Barbara Kuethe

2007

17


Reportage

‘We refurbishen de MRIWie denkt aan een duurzaam ziekenhuis, denkt misschien aan papieren bordjes in de kantine en zonnepanelen op het dak. Maar zo zichtbaar is het niet altijd, blijkt uit een rondleiding door het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis (OLVG) in Amsterdam. Het ziekenhuis verwierf in 2015 ‘goud’ op de Milieu­thermometer Zorg. Duurzaamheids­coördinator Ellen Parma: “We hebben de tijd mee.”

Tekst: Sabina van Gils Foto’s: Kick Smeets

Milieuplatform Zorg

18 Diagonaal mei 2017

“Duurzaamheid is hip. Sinds een jaar of tien heeft iedereen het erover. Dat helpt enorm als je plannen maakt om milieuvriendelijker te werken”, vertelt Ellen. “Het personeel is daardoor meer dan bereid hieraan een steentje bij te dragen. Die toewijding heb je nodig om je plannen te laten slagen.”

geldt trouwens ook voor de nieuwe personeelskantine, die sinds de verbouwing ook fungeert als alternatieve vergader- en werkruimte”, zegt Ellen. “In 2014 werd een duurzaam bouwen beleid opgesteld, zodat bij alle renovaties en nieuwbouw het duurzaam bouwen al aan het begin van het bouwproces wordt meegenomen.”

Het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis, nu OLVG locatie Oost, is in 1898 is opgericht. Door de jaren heen is het gebouw uitgegroeid tot een middelgroot stadsziekenhuis. Onlangs werd het nieuwste deel, het Anna Paviljoen voor Moeder en Kind, geopend. “Het meubilair van dit nieuwe centrum is geheel van PEFC goedgekeurd hout. Dat

OLVG is al sinds 2004 actief bezig met verduurzamen. Ellen: “Toen de Milieuthermometer Zorg werd geïntroduceerd in 2008, werkten we mee aan een pilot. Een jaar later besloten we echt mee te doen. Het streven was om zilver te halen. Dat lukte in 2012. Drie jaar later kregen we goud.”

De Milieuthermometer Zorg maakt aandacht voor een duurzame bedrijfs­voering in de zorg zichtbaar. Het instrument bestaat uit een schema met ruim 100 maatregelen waarvan er voor het certificaat ruim 50 verplicht volbracht moeten worden. Zorginstellingen kunnen met de thermometer brons, zilver of goud halen. De Milieuthermometer Zorg is ontwikkeld door het Milieuplatform Zorg in samenwerking met Stichting Milieukeur. Kijk voor meer informatie op www.milieuplatformzorg.nl of lees het interview met Adriaan van Engelen op pagina 20/21.


scanapparaten’ “De grootste winst zit hem in de stookinstallatie”, vertelt de coördinator. “Bij de vervanging in 2012 was duurzaamheid een belangrijk criterium. Sowieso is het een vast onderdeel geworden van het inkoopbeleid, wat trouwens bij meer ziekenhuizen het geval is. Dat zorgt er weer voor dat ook de leveranciers verduurzamen. Een win-win-situatie.” In het ziekenhuis houdt een speciaal team zich bezig met verduurzaming. Job Gutteling, klinisch fysicus, maakt deel uit van dit team. Als goed voorbeeld noemt hij het ‘refurbishen’ van de MRIscanapparaten. “Vroeger werd een MRI in zijn geheel vervangen. Er moest een

hijskraan aan te pas komen om dat voor elkaar te krijgen. Tegenwoordig komt de leverancier alleen de software vervangen. Het apparaat blijft gewoon staan.” Ook worden sinds enkele jaren milieuvriendelijke medische voorwerpen gebruikt. Zo zijn de sondespuiten en infuuslijnen bijvoorbeeld niet meer van pvc. “Daarnaast is er veel aandacht voor afvalscheiding en voedselverspilling”, vertelt Ellen. “De broodkarren komen tegenwoordig aan het bed, zodat patiënten alleen pakken wat zij op dat moment willen eten. Voedsel dat over is, gaat naar de Voedselbank. En in de

binnentuin hebben we ons eigen kruidentuin.” OLVG gaat de komende jaren nog verder verduurzamen. “Er komt steeds meer aandacht voor eerlijke voeding en milieu­v riendelijke verpakkingen in de kantine. Daar kunnen we nog wel een slag maken. En binnenkort neemt een speciale robot een aantal werkzaamheden van de apothekers over om medicijnverspilling te voorkomen. Ook gaan we volledig over op led-verlichting. Ja, ruimte voor verbetering blijft er altijd, ook als je goud hebt.”

19


Artikelkop Interview

Tekst: Douwe Anne Verbrugge Foto: Rene Verleg

‘De gang naar een circulaire economie is niet te stoppen’

“VWS en zorgverzekeraars moeten nu doorpakken om duurzaamheid op de agenda van zorgbestuurders te krijgen.” Dat vindt Adriaan van Engelen. Hij is directeur van het Milieuplatform Zorg. Anderhalf jaar geleden trad deze vereniging van zorginstellingen uit de eigen schaduw als initiator van de Green Deal ‘Nederland op weg naar Duurzame Zorg’. De Green Deal kreeg de steun van VWS.

Voor wie het nog niet weet… wat houdt de Green Deal Zorg in? “Ruim 100 overheden, bedrijven, zorgverenigingen en zorgaanbieders hebben de Green Deal nu ondertekend. Zij werken samen om het thema duurzame bedrijfsvoering hoger op de agenda te krijgen bij zorginstellingen of ziekenhuizen die dit nog niet zichtbaar doen. Zorgaanbieders in Nederland zijn grootverbruikers van energie, water, voedsel

en grondstoffen. Daar is veel winst te behalen. Met de Green Deal werken we aan een nulmeting; hoe staat de zorg ervoor, de toekomstagenda; waar gaan we naar toe, kennis voor innovaties, en een netwerk om iedereen in beweging te zetten. Een prachtig proces.” Dat klinkt nog wat abstract… “Praktisch dan. Elke instelling kan geld besparen door energiebesparing: ledverlichting, juiste ventilatie, een verwarmingsketel die het niet alleen doet maar ook goed ingeregeld is, waterbesparing promoten, voedselverspilling voorkomen, beter afval scheiden en minder restafval creëren en via duurzaam inkopen zorgen dat leveranciers betere goederen en diensten leveren.” Wordt er veel gebruikgemaakt van de kennis en kunde van het Milieuplatform Zorg? “Een kwart van alle zorginstellingen Tekst: Naam heeft ‘duurzaamheid’ op de agenda Foto: Naam

20 Diagonaal mei 2017


Op pagina 12 tot en met 15 in deze Diagonaal en in vws#Dia is te lezen hoe VWS werkt aan 'Duurzaamheid'.

staan. Dat is niet heel veel. En dat is wel jammer. In 2013 is het landelijk Energieakkoord getekend, in 2015 het Parijse Klimaatakkoord, in 2016 het Deltaplan ‘Water’, dat mede betrekking heeft op de zorg met medicijnresten in afvalwater. En begin dit jaar is het Nationaal Grondstoffenakkoord van start gegaan om zuiniger en slimmer om te gaan met onze producten en diensten… Allemaal nieuw Rijksbeleid waar ook de zorg als een van de grootse sectoren voor nodig is. Maar in de zorg en bij VWS ontbreekt het naar mijn mening aan urgentie. Bij het ministerie van EZ staat duurzaamheid hoog op de agenda. En zelfs bij Defensie heeft het meer aandacht dan bij VWS. Terwijl er zoveel kansen en mogelijkheden liggen.” Wat kan snel en effectief worden aangepakt? “Energie besparen door alle maatregelen te nemen die zich binnen 5 jaar terugverdienen. Kost niets, is ook al lang wettelijk verplicht, en levert structureel een 10% lagere energierekening op. Verder: stroom betrekken bij een groene leverancier. Een groot ziekenhuis geeft jaarlijks 2 tot 10 miljoen euro uit aan energie. Een groene leverancier kost hooguit 1% meer. Voor de budgethouder van die 10 miljoen is die 1% misschien best veel, maar voor een zorgbestuurder die het hele budget van een ziekenhuis overziet is die 1% verhoging op de stroomkosten een schijntje. En let wel: het is niet te stoppen. De gang naar een duurzame, circulaire economie is ingezet. Het is een groot gebeuren, alleen doen we het in de zorgsector met een te klein motortje.” Hoe komt het dat de zorgsector zo achterloopt met duurzaamheid? “De zorgsector is gericht op het beter maken en verzorgen van mensen. Niemand vraagt aan de bestuurders in de zorg: maak ook de leefomgeving van

de mensen in ons kikkerlandje gezonder. Dat scheelt in de zorgkosten.” Hoe kan de bewustwording worden aangewakkerd? “VWS en zorgverzekeraars zijn aan zet. De zorgbestuurders zien deze partijen als hun grootste klant. Zij kunnen het op de agenda zetten bij bestuurders in de ziekenhuizen en zorginstellingen. En nee, dwangmiddelen zijn er niet. Het bijzondere is wel dat de commerciële sector al veel verder is met duurzaamheid dan de zorgsector. Het thema hoort er bij iedereen gewoon steeds meer bij.” En wie in het werkveld moeten als eersten worden wakker geschud? “Vooral bij bestaande zorginstellingen gaat het momenteel slecht wat betreft maatregelen om de duurzaamheid te vergroten. Met kleine technische aanpassingen kunnen zij veel bereiken. Denk aan isolatie, betere regelingen op de verwarming, monitoren van het verbuik en uitzetten van overbodige apparatuur. Probleem bij het investeren in het gebouw is vaak dat zij te maken hebben met langdurige huurcontracten met woningbouwcoöperaties, die de noodzaak van samenwerken niet zien.” Hoe zit het bij het pand van het ministerie van VWS zelf? “Mooi is dat de catering biologisch is en dat wordt nagedacht over een elektrisch autopark. Belangrijker voor impact is echter de core business; met goed beleid een duurzame zorg creëren.” Zijn al deze maatregelen geen druppels op een gloeiende plaat? De verdwijnende koraalriffen aan de Great Barrier Reef in Australië gaan we er niet mee redden… “Wist je dat we een eigen koraalrif hebben? Bij de Nederlandse Antillen, een

Adriaan van Engelen (55) • Directeur Milieuplatform Zorg en directeur van Stimular, werkplaats voor duurzaam ondernemen. • De 12 medewerkers van Stimular reizen voor hun werk hoofdzakelijk met openbaar vervoer. • Het jaren ’50-pand van Stimular is niet duurzaam gebouwd maar wordt wel zo duurzaam mogelijk beheerd door Stimular dat het energieverbruik lager is dan bij nieuwbouw. • Adriaan heeft geen eigen auto, fietst veel, vliegt weinig, eet bijna altijd vegetarisch en heeft zonnepanelen op het dak van eigen woning.

van onze eigen gemeenten waar Nederlands beleid geldt. De afvalstortplaats op bijvoorbeeld Aruba loost vervuild water rechtstreeks op zee. Dat geeft algengroei met als gevolg einde koraal. Een waterzuiveringsinstallatie per eiland kan dat voorkomen. En de mijnbouw op Saba produceert immense stofwolken die neerdalen op het water. Met een watersproei-installatie kan deze milieuverontreiniging worden voorkomen. We moeten niet onze ogen sluiten en denken dat ons handelen niets uitmaakt. We kunnen als Nederland, en dus ook de Nederlandse overheid, daar en hier wel degelijk een verschil maken.” Dan nog een keer die vraag: waarom gebeurt het zo minimaal? “Er is bij sommige overheidsinstellingen gewoonweg weinig visie op duurzaamheid. En dat geldt zeer zeker ook voor het ministerie van VWS. Het heeft nog niet de aandacht die het hoort te krijgen. Voor de zorgsector ligt de kennis omtrent duurzaamheid klaar om uitgerold te worden. Ons Milieuplatform Zorg heeft stappenplannen en draaiboeken klaarliggen: voor energiebesparing, afvalpreventie, waterbesparing, duurzame mobiliteit, biodiversiteit, duurzaam inkopen, het kopen van streekproducten voor de catering tot het oppakken van de samenwerking binnen de eigen organisatie om te komen tot een duurzaam beleid. Het wiel hoeft niet opnieuw uitgevonden te worden.” 21


Ook VWS

‘Google even op duurzame kleding van Floortje Dessing’ Tekst: Douwe Anne Verbrugge | Foto: Hans Roggen

regeringen, maar vooral ook bij de mensen zelf. We wijzen graag naar een ander, zo van: ‘daar in China en India, daar maken ze er een janboel van…’ Maar enige zelfreflectie is op z’n plaats. Klagen over files, luchtverontreiniging en dat onze kinderen te dik worden, maar vervolgens wel de kinderen met de auto naar school brengen. Over een afstandje van 500 meter...”

Heilig boontje

Dertien maanden lang voer Manon Zwart met haar zeilboot over de Atlantische Oceaan. Vorig jaar augustus zette de coördinerend adviseur duurzaamheid van het RIVM weer voet aan wal in Nederland. “De hoeveelheid plastic die ik op en om het water zag, was schrikbarend.” “De reis heeft mij nieuwe inspiratie gegeven om volop aan de slag te gaan met advies- en onderzoekwerk bij het RIVM. Met andere Europese Milieu-agentschappen werken we nu keihard aan een ‘plastic-advies’; bedoeld voor de Europese commissaris op dit onderwerp. Dat plastic zit overal in. In mosselen, in garnalen. Zelfs in de honing zit plastic. De vloedlijn van het strand op de Azoren zag blauw en wit van de snippers plastic. Dit spoelt aan uit de oceaan, verbrokkeld door de UV en aangevreten door vissen.” De overheid kan volgens Manon een bepalende rol spelen in de ‘plastic-problematiek’. “Gewoon door het verpakkingsbeleid te ontmoedigen. Begin met kleine dingen. Door geld te vragen voor plastic boodschappentasjes is dit aantal tasjes met 70% gedaald. Er ligt niet alleen een verantwoordelijkheid bij de

22 Diagonaal mei 2017

“En niet dat ik zelf nu zo’n heilig boontje ben hoor. Ik eet nog steeds af en toe vlees en het is me nog steeds niet gelukt zonnepanelen aan te schaffen… maar ik ben me zeer wel bewust van mijn (niet-)ecologische voetstappen. Onlangs was ik op een congres over circulaire economie. De voorzitter vroeg wie duurzame kleding aan had. Dus kleding van hergebruikte stoffen en niet gemaakt door kinderhandjes. Van de 400 aanwezigen staken er zo’n 15 hun hand op, waaronder ik gelukkig ook. Weet je, toen een aantal jaar geleden in Bangladesh die kledingfabriek met kinderslaven instortte, was de verontwaardiging niet van de lucht. Maar er vervolgens naar handelen is blijkbaar een stuk lastiger. Terwijl het echt niet moeilijk is. Google even op duurzame kleding en je komt bij Floortje Dessing uit of vele andere winkels met duurzame – en echt niet zulke dure – kleding..”

Heilig boontje Dat Nederland in zijn duurzame energiebeleid achterloopt op vele andere Europese landen, komt volgens Manon door het vele ‘polderen’. “Het ontbreekt Nederland aan daadkracht op het vlak van duurzaamheid. Maar ik ervaar een kentering in de publieke opinie en bij grote bedrijven. Zij willen echt veranderen. De overheid kan niet achterblijven. Ik hoop dat de nieuwe regering inzet op systeem­veranderingen. Neem het medicijnbeleid. Farmaceuten, verzekeraars, artsen en de overheid hebben allen financieel belang bij een hoog medicijnverbruik. Terwijl dat echt niet hoeft. Samenwerking van huisarts en apotheker heeft aan­getoond dat met een efficiënter en dus zuiniger voorschrijfbeleid, betere resultaten worden bereikt. Maar ja, daar is de wethouder niet blij mee, die wordt gekort op zijn WMO-budget. Gevolg van alle overtollige medicijnen is dat zelfs in de bronnen voor ons drinkwater, medicijnresten worden aangetroffen. Terwijl het echt anders kan."


Cartoon: Tom Janssen

Beslommeringen

Duurzaamheid Zoals sommigen wellicht wel weten ben ik een gekozen lid in het Verantwoordingsorgaan van ons pensioenfonds ABP, als één van de vertegenwoordigers van de werknemers. We spreken daar over de pensioenpremie, het indexeren en korten. Maar ook over bonussen, hedgefonds, private equity en over duurzaam en verantwoord beleggen. En wat blijkt: duurzaam beleggen vindt bijna iedereen belangrijk. Maar, als je doorvraagt, blijkt ‘duurzaam beleggen’ een diffuus begrip. Voor de één is duurzaam beleggen gericht op lange termijn rendement, voor de ander heeft het te maken met een transitie van fossiele brandstoffen naar andere bronnen. Voor de één is verantwoord beleggen het tegengaan van kinderarbeid, voor de ander is dat goede ‘prestatie­ afspraken’ maken met beleggers. Er valt dus eindeloos te spreken over wat verantwoord en wat duurzaam is.

En dat is ook mijn reactie op ‘duurzaamheid in de zorg’. Wat bedoel je daar dan precies mee? Is dat zorg die het milieu minder belast? Of is duurzame zorg, zorg die ervoor zorgt dat de patiënt weer lange tijd zonder zorg vooruit kan? Is duurzame zorg, zorg die op lange termijn betaalbaar blijft? Of moet duurzame zorg aan alle facetten tegelijkertijd voldoen? En dan komt daarna nog het gesprek; hoe bereik je dat dan? En hoe verhoudt dit zich tot je hoofddoelstelling als pensioen- of

VWS’ers Linda Hilhorst en Tjebbe Ypma schrijven om en om over hun beslommeringen bij het ministerie

als zorgorganisatie? En is het een politieke keuze om wel of niet aan duurzaamheidsdoelen te werken? Wie mag dat bepalen? Ons pensioenfonds levert inmiddels elk jaar een verslag op, hoe wij presteren op het gebied van duurzaam en verantwoord beleggen. Belangrijk is echter om te voorkomen dat het een bureaucratische oefening wordt; want al dat papier, dat is niet echt duurzaam, toch? Linda Miedema - Hilhorst 23


Hester Borsboom (26), beleidsmedewerker directie Maatschappelijk Ondersteuning “Het is gewoon zo zonde om goed eten weg te gooien. Bij BuurtBuik in Amsterdam-Zuid organiseren we drie keer in de week een maaltijd. Het eten halen we op bij supermarkten, bedrijfsrestaurants en de groenteman op de hoek. Ik kook en coördineer. Iedereen is welkom maar je ziet dat vooral mensen met een krappe portemonnee langskomen. En we eten altijd met z’n allen aan tafel. Goed voor de sociale cohesie in de wijk!” Lees meer over de BuurtBuik in het meinummer van vws#Dia: www.vwsdia.nl

Foto: Kick Smeets

Foto: Kick Smeets

Profile for vws#Dia

VWS Diagonaal 2 2017  

VWS Diagonaal 2 2017  

Profile for vws_dia
Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded